Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  tcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laigc  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark" you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  this  projcct  andhclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  arc  doing  is  lcgal.  Do  not  assumc  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offcr  guidancc  on  whclhcr  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  seveie. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/| 


m. 


^jnif 


M  I  • 


l*ATROLOGIiE 

CURSUS  COMPLETUS, 

W-U  BinLlOTHECA  UNIVERSALIS»  rNTEGRA,  ONIFORMIS.  COMMODA,  OECONOMICA. 

m\oi  ss.  mm,  dogtori]»  scriptorchqiie  ecclesustigorih 

SIYB  LATIRORUM,  SIVB  6RJEC0RUM, 

QVI  AB  MVO  APOSTOLICO  AD  jBTATEM  INNOCENTll  lll   {AnN.  1116)  FHO  LATTNIS^ 
BT  ADCONCILll  FLORENTINl  TEMFORA  {ANN.  1439)  FRO  GRMCIS  FLORUBRUNT  : 

REGUSIO    CHRONOLOGICA 

OMNIllM  QVA:  EXSTITEUE  MONUMbiNTOIUlM  CATIIOLICiE  TKADITIONIS  PEK  QUINDECIM  PKIORA 

KCCLESIiE  SiECULA, 

lUtTA  RIMTIOflRS  4rCIIR4T1.SSlU4S.  INTER  SBCUUQUK  NONIfVI.I.IS  C0lMf:iBII8  UANUSCHirTlS  COI.LATAS.  PERQl)\ll  DILIGFN 

TEIICASTI6AT4;  HiafiERTATIONIIiUS,  <:0MMI>:NTARII8  V4RIISQ1IK  LECTIONIRlfS  CONTINKNTKIl  ll.LltSTHATA  ;  OMNIHUS 

UI>F,R>ti:8  P4»ST  AUri.lSStMA^  BRITIONRS  QVM  TRIR08  N0VISS1UI8    SiCCULlS   DEKRNTtJn   ARSOLin  AS.  DETKCTIS 

AUCTa;  INDII.IHIIS  ORDIK-ARIIS  VEL  ETIAH  ANALYTICIS,    S1N6UL0S    SIVB    TOMOS,  SIVK    AUCTOURS  ALlCUJUi 

MOMKNTi  SUBSEQIIENTIBUS.  D0NAT4  ;  CAPITULIS  INTRA  irSUU  TIATUM  RITB  DISPO.SITIS.  NECNON  ET  TITULIS 

SINCUI.ARUM  PAGIN4RUH  UARGINKM  SUPEltlOREM  DlSTINGUENTIBUS  SUBJECT4MQUE  UATKHIAU   SIGNIKI-' 

C4NTIBU8,  ADORNATA;  OPERIBUS  CUM  DUBIIS,  TUU    4P0CRYPUIS,    AL1QU4    VBHO   AUCTOHIIATE    IN 

0RD1NR  AD  TRADITIONEM  ECa.ESlASTlCAU  POLI.ENTIBUS,  AHPLIFICATA  ; 

DICENTIR    ET    QV4DRAGINTA    INDICIBUS   SUB    OMN!   RRSPECTU,  SCILICRT.  AI.PHABKTICO ,    CllRONOLOr.lCO,  ANALTTICO, 

AiVAIOr.iCO,   STATISTICO,  SYNTllETtCO  ,    ETC,    HES  ET  AUCTOKES  EXHIRKNTIUUS,   ITA  UT  NON  SOLUM  STU- 

DI«>SO  ,     SED  NEG0T1IS    IHPLICATO  ,  ET    81     FORTE   SINT  ,   PIGKIS    ETIAM   RT    lUPEniTIS  PATEANT   OHNUS 

6S.  PATRES,    LOCUPLETATA;  SED  PR£SERTIH  DUODUS   IMUENSIS   ET  GENKRAI.IBCS   INDICIDUS,    ALTKRO 

SCII.ICET  KEKUM,  QUO  consulto,  quidquid  non  solum  talis  talisvk  pater,  vkrum  etiam 

UNUSQUISQUK    PATRUU,  ABSQUE  ULLA  EXCEPTIONK,  IN  QUODLIUBT  TIIEHA   SCRIPSERIT,    UNO 

IKTUITU   CONSPICIATOR;    4LTKR0    SCKIPl  LKiE    SACK.Ii,  KX   QUO    LRCTORI   COH- 

PBRIRB    SIT    OBVIUH   QUINAM    P4TRE8     RT     IN     QUIBIIS   OPEHUM     SUORUH    LOCIS 

SINGULOS  SINGULORUH  LIBHORUH   SCRIPlDHiC  VRHSUii,    A  PRINO   GKNESE03  ^ 

U8QUE  AD  NOVtSSIMUH   APOCALYPSIS,    COHUENTATI  SlNT  : 
UITIO  ACCUR4T1SSIH4,  CATERISQUE  0MN1BUS   FACILB  ANTK1'0NENDa,  81    PBRPBNDANTUR    CHARaCTKRUH   NITIDITA<« 
CIIaRTJE    QUALITAS,    INTEGRITaS   TEVTUS,    CORRBCTIONIS  PKRFBr.TIO,    OPBRUM    RECUSORUH    TUU    VARIRTAR 
TIU  NUUERUS,  FORUA  VOLUUINUU  PKRQUAM  COHUODA  SIBIQUB  IN  TOTO  PATHOLOGLB  DKCUHSU  CONSTANTKR 
•lUILIS.  PRRTII  EIIGUITAS,  PRASBRTIHQUK  IBTA  COLLKCTIO  UNA,  HKTHODICA  ET  CURONOI.OGICa  , 
•KICKNTORUH  FRAOHBNTORUM  0PU8CUL0RUHQUR  HACTBNUS  HIC  ILLIC  SPaRSOHUM,  VF.L  ETIAM 
INEDITORUH,  PRIHUM  AUTEU  IN  N08THA    B1BLI0T1IBC4,  BI  OPBRIBUS   ET  USS.   4D  OHNES 
iETATES,    L0C08,    L1NGUA8    FORHASQUK    PRRTINENTIBUS .    COAItUNATORUU, 
BT-  BX  INNUHEBLS  OPERIDUS  TRADITIONEH  CATIIOLICAH    CONFLANTIBUS,  OPUS  UNICUH  HIRABILITER   EFFlCirNTlUM 

SEUIES   LAlTINA, 

IN  QUA  PRODEUNT  PATRES,  DOCTORKS  SCRIPTOnKSOllh;  ECCLKSIifi  LATIN.E 

A  TERTULLIANO  AD  INNOCEISTIUM  IIL 

ACCURANTE  J.-P.    MIGNE, 

BlbllothcM  elerl  nniwvrmet , 

SIVB  CURSUUM  COMPLBTORUM  Ul  SINGULOS  SCIBNTLS  BCCLBSUSTlCiB  HAMOS  BDITOKB. 


rATR01.0C1.\.AD  1NSTARIP5IU8ECCLBSIA,  IN  DU4S  PARTE8  DIVIDITUR,  ALIAM  NEUPK  LaTINAM.  ALIAU  GB  J^r.O-LATINAU. 
kUhJE  PARTES  PENK  JAH  INTEGRE  EXARATi£  bUNT.  LATINA,  DUCENTIS  ET  VIGINII  DliOBUS  VOLUUINIHtS  UOLK  8UA 
STANS,  DKCEH  KT  CENTUM  StPRA  MILI.E  FRANCI8  VENIT  :  GRACA  DUPLICl  EDITIONE  TYPIS  MANDATA  E8T.  PRIOH 
CRACUM  TEITUM  UNA  CUM  VERSIONE  LATINA  LATBRALI  COMILKCTII  UR,  NOVEMQUK  KT  CKNTUU  VOLUHINA,  PHO  PRIMA 
SERIE  G1.€CA,  NON  EXCKDIT.  I>0STERI0R  AUIKM  VEHSIONEM  LaTINAM  TANTUM  EXHIHKT,  lUKOQUfc  INTHA  QIINQUK  KT 
Qi:iNQUAr«lNTA  V0LUMIN4  HKTINETUR.  SE<  ONDA  8ERIES  CRitCO-LATINA  SKXAdNTA  VOLIMINA  PliOUABlLllER 
SOy  SUPERUIIT  ;  DUH  HUJUS  VERSIO  HEHE  LaTINA  TRIGINTA  VOLLHINIUUS  ADsOI.VETlH.  UNLMQi;OI»orK  VULUHL:1 
Cr.iCCfi-I.ATINUM  OCTO,  UNUMQLO|iQl'B  MKHE  I.ATINUU  QUINQUK  KHANCIS  SOl.UMUOIM)  KMITUR  :  UTHURIQUK  VKRO, 
L'T  IRKTII  nUJUS  BKNKKICIO  FRUaTUR  KUFTOH,  COLLELTIONKU  INTKGRAU,  SIVK  LATINAU,  .slVE  OH.ECAU  COH- 
PAKKT  RECESSE  EHIT;  SE(.US  KNIM  CUJUSQUK  VOLUUINIS  AMPLITUI>INKM  NKCNON  ET  DIKFICULTATKS  VARIA  PRBTIA 
lEOVABUNT.  ATTAUEN,  81  QUIS  EUAT  INIKGRB  ET  SEORSIM  COILKCTIONKFi  GHiCCO-l.ATINAH,  \EL  EAMDEH  EI 
hUALCO  L4TINE  VERSAM,  TUH  QUODQUE  VOLLMJCS -PRO  JK>V»  ytL.PRuJ&K!:  I»RaI^:IS  SOLUH  ORTINEHIT.  ISTiS  CON- 
UITIONES  FUTURIS  PATROLOGIiC  8ERIEBU&  AUPLlCAimjRySL  T*LU(t^  1^^^^  1^^^^^  HANDANDl  MON  NOUIS  DLEST. 

-PATROLOGLX  LATm^'TOTHVS  IXX. 


BfARCCrS  iCtfREL.  CASSIODOHUS. 

BXCUDKBATOR  KT  VBNIT  APUD  J.-P.  MIGNE.  KDITOREM. 

IN  flA  DICTA  7BIBAVT.  OLIH  irAUUOISK,  PHOPK  POUTAM  LUTKTIli  PAItlSIOKIIM  VULGO 

WtKfKn  NOttlNATAM,  SEU  PETIT-MONTROVGE,  NUNU  VEKO  INTRA  HUIiNIA  PAIUSIMA. 

18G5 


avis  importa^t. 

D*aprM  niic  deslot^  prov1(l<*ntipi1i'«(  qi:i  n^isso»!  1p  monde»  nromnil  lcs  nnivrrs  au-^cssus  de  ronliiiairc  %q  (bnl 
sans  conlradklions  phn  OQ  uioins  lorios  cL  n-  nilirousps.  Los  Aleticn  CalhoHqvis  np  |)onTaiiMit  gaore  ^rhappor  i  ce 
(*achel  divin  de  leur  utilile.  TanlAt  oii  a  nii^  Irur  exislonce  on  loiir  inipnri^mro;  laritoton  a  dit  qirils  «'laient  rernios 
on  quMls  allaionl  r^lrr.  i  cpon^lanl  ils  fKiiirsuiviMil  !oiir  carri^rc  «leimis  2i  ans,  ol  Irs  prodiiciions  qiii  en  sorlonl 
(leviennent  de  pius  cn  p'ns  gravcs  ei  soignues  :  aussi  parail-il  roilain  qira  moins  d^cviMiemcnis  qiraiirnnc  prudenn* 
hum»ine  ne  sauraii  privoir  ni  emp^rhcr,  ces  Alcliers  ne  se  fermcronl  que  quand  la  liiblioUiemie  dn  Clerfje  sora 
leniiinue  en  ses  2,00m  v«»iumos  in-i*.  Le  passu  parall  un  srtr  gnr:«ni  do  1'nvrnir,  poiirce  qn'il  y  a  Ji  cspi^Verou  ;i 
crainiirc  Ccpcndant.  p:irmi  les  ralomnics  auxqueiles  ilsse  sont  irouv^s  cn  butlo,  il  en  ot  doux  q'ii  onl^ic  romi- 
iiucllemen:  ri^p^tccs,  paroc  quVtanl  plus  capitales,  leur  efTet  cnlrainaii  plus  dc  cons''quoncos.  De  potiis  ct  ignarcs 
roncurrents  se  sont  donc  acharnAs,  par  leur  correspondance  ou  iciirs  vovageurs,  h  ri^p^ior  partoat  que  iios  Kdilioi.s 
^laient  mal  corrigeos  et  mal  imprim^cs.  Ne  pouvaut  altaqucr  ic  fond  des  Ouvriigos,  qui,  (lour  la  p!up.irt.  ne  sont 
que  les  chefs-d^oeuvre  du  Cathoiicisme  roconnus  ^ioiir  lcls  dans  tous  los  lemps  et  daiis  tous  ies  pays,  il  faliait  bien 
sp  rojctcr  sur  U  fonne  dans  ce  qu'eile  a  de  plus  scrieux ,  la  correction  et  riinpression ;  cn  elTct,  ics  chcfsHd'a>uvrc 
m^me  n'anra)cn'  qu'une  demi-vateor,  si  le  texte  en  ctait  incxact  ou  illisiblo. 

II  est  tr^vra*.  quo,  dans  le  prinapo,  un  succes  inoui  dans  les  fastos  di»  1a  Typopniphie  ayan!  foro^  l'Edileur  do 
recoiirir  aux  mi^rauipics,  alin  dc  inarrher  plus  rapidcnient  et  de  donnor  les  ouvra«:es  ii  ii  oiiidre  prix,  qiialrc  volumcs 


des  ouvragca  d'une  tellc  nalure,  est  parfaitement  convonable  sous  tous  lcs  rnpports.  Quant  k  lu  corrcction,  il  cst 
de  fail  qu'elle  n'a  jamais  ^te  port6c  si  loin  dans  aucune  ^ition  ancienneou  contemporaine.  Ktcommeni  on  seiait-i! 
autrement ,  apr^s  toiitcs  lcs  peines  et  touies  les  d6penscs  que  noiis  subissons  pour  arrivcr  h  purgcr  nos  6prcovos  de 
loules  iautesT  Lhabitude,  ou  typograpbic,  m^me  dans  los  meilleures  maisons,  est  de  ne  corriger  que  deux  epreuvcs 
et  d'en  conf('?rcr  une  troisi^me  avec  la  scconde,  sans  avoir  pr^^pjrd  en  rien  le  manuscritde  I  auieur 

\)am\en  Ateliers  CtiUioliques  la  ditrercnce  est  presque  incommcnsurable.  Au  moyen  de  correclcurs  blanchis  sons 
]e  harirais  et  doni  le  coup  d'iril  typogiaphiquc  esi  saiis  piti6  pour  les  fautos,  on  commoncc  par  preparer  la  copie  d'iin 
boul  k  i'autre  sans  en  excepter  un  seul  mot.  On  lit  ensuite  en  premt^re  ^preuve  avec  la  copie  ainsi  prepar^e.  On  iit 
en  sccondc  de  la  m^mc  mauiore,  mais  en  collalionnanl  avec  la  premi^re.  On  fait  1a  m^me  cliose  en  tierce,  cn  colln 
lionnani  avec  la  seciinde.  On  agil  de  m^me  en  quarte,  en  coilationnanl  avec  la  lierce.  On  ronouvelle  la  m^me  op/'- 
ration  en  quinte,  cu  collationiiant  avec  1a  quarte.  fes  collationnements  ont  nour  but  de  voir  si  aucune  dcs  fautos 
signaides  aii  burcau  par  MM.  lcs  correcieurs,  sor  1a  marge  des  cprcuves,  na  i^chapp^  k  MM.  Ics  corrigciirs  sur  lc 
marbre  cl  le  m6tai.  Apr^s  ces  cinq  icctures  entilTSs  controieos  l'une  par  Tautre,  e*.  cn  dohors  de  la  prcparati  n 
ci-dossus  mentionn^e.  vionl  une  revision,  ei  souvent  ii  cn  vient  deux  ou  trois;  puis  Ton  ciichc.  I.e  clichage  opere,  par 
conseqiient  la  puret^  du  texte  se  trouvant  immohilisee,  on  fait,  avoc  lu  copic.  uno  nouveile  Iectu>c  d'un  bout  dc  re* 
prcuve  k  Tautre,  on  se  Ii\Te  k  une  noiivelie  revision,  el  le  tiragc  n':trrivo  qii'apnYs  ccs  innonibrables  (irocAulions. 

Aussi  y  a  t  il  k  &lontrouge  des  corrccleurs  de  loutes  los  n:itio'.s  oi  oii  plus  grand  iiomiire  que  d;iiis  Miiguciiiq 
imprimeries  de  Parls  r^uoies  !  Aussi  encore,  la  corrcclion  y  couie-i-cPe  ^tutant  que  ia  composition,  tandis  qirai  lcuis 
eile  ne  codle  qiie  1e  dixi^mc  1  Aus^^icnrin,  bion  quc  rassertioii  puissc  paraitre  ti^mcraire,  rcxactilude  obieniio  p.ir 
lant  de  frais  et  de  .soins,  fail-olle  que  la  piupart  des Kditions des  Aleliers  CaUioliifues  iaissent  bion  loin  derrii^re  cllis 
celles  m<^me  dcs  c^d^bres  Bentdictius  Mabillon  ct  MontfauCOD  et  dcs  ceiohrcs  Jt'>suites  Pelaii  cl  Sirmond.  t^iio  fnu 
compare,  en  eiret.  n'impone  quelics  feuilies  de  lcurs  ^ditions  avvc  celies  dcs  nAin  s  qui  leur  correspuudent,  en  gnc 
comme  en  lalin,  on  se  convaincra  que  rinvraisemblable  cst  ane  r^nlit'). 

D^ailleurs,  ces  savants  eminenis,  plus  prSoccupes  du  sens  des  tcxtos  que  dc  la  pnrile  typographiquc  et  n*etant 
poinl  correcteurs  de  profession,  iisaient,  non  ce  que  portaient  les  opreuves,  m.-iis  cc  qiii  dcvait  s'y  trouvor,  ioi.r 
naulc  intelligence  supplranl  aux  fautes  de  redition.  L)e  plus  les  Ui^ncdictius,  c.ommc  los  J^s*iiies,  op6raionl  prcs^iue 
toujours  siir  des  m 
dont  le  proprc  est 

Le  R.  P.  I)e  IJu 
dix-huit  mois  d'(^lude,  mie  seule  fhnte  dans  notre  Pnlrologie  Ititine.  M.  Dcnzinger,  professoiir  de  Th<':ologic  a  rCiii- 
versit^  de  Wurzbourg,  ot  M.  lieissuiann,  Vicaire  Generarde  la  mdme  villo,  noiis  mandaicnt,  a  la  «laie  du  19  juiUet, 
n'avoir  pu  ^galcmciii  siirfirondre  utie  seule  /intc/f,  soitdans  le  latin  soil  dans  lc  grocde  notre  doublc  Piitroloyie.  Knnn, 
le  savant  P.  Piira,  Bi'nt'?dictin  de  SoIesuH',  cl  M.  Ronetly,  dirccleur  dns  Animles  ile  pliHosophie  chr^iieune,  mis  au 
deli  de  noiis  crmvaincrc  d'unc  seuie  erreur  lypoKraphique,  ont  6t6  lorccs  d'avoucr  qiie  noiis  n'avions  pas  iro[) 
presunn^  de  nolrc  parfjitc  corroction.  Daiis  Ic  C-ergc  sc  irouvcni  de  Iion^  latinislcs  ci  di>  bons  Iic  lonisies.  ei,  cc  qui 
est  plus  rare,  des  hommes  tre<-()0siiirscl  tr^-pratiques,  eb  bien  I  nous  lcur  promctioBS  iine  prime  de  t25  cenlime« 
par   chiique  faule  qu'ils  decouvriront  daus  n*imp(jrte  iequel  de  i  os  voiumcs,  surtoul  d..ns  les  grccs. 

Malgr<;  cc   qui  prer^de,  l'lCditcur  des  Cours  complets,  sentanl  do  plus  cn  plus  riiiiportnnce  ei  mdme  1a  nScessitd 
cui 
est 
uni^ 

est  corrige  mot  pour  mot  diin  bout  a  rautrc.  Ouarautc  hommes  y  sout  oii  y  seront  occupus  pondnni  10  ans,  ~et  une 
somnif  pii  nc  saiirait  ^trc  moindrc  d*un  deini  million  de  francs*  est  consacrce  ^  ccl  imporiaiil  conlrOle.  l)e  cciie 
mani^re,  les  Public^itions  des  Ateliers  Catlioliques,  qiii  dejli  se  distinguaioni  cntrc  toutes  par  la  siip^riorit^  de  leur 
correction,  n'aiiront  de  rivalos,  sous  ce  rapport,  dans  aucun  temps  ni  dans  aucun  pays;  car  quel  ost  redileur  qui 
pourrait  et  voudrait  se  livror  APltliS  (.OIP  ^  des  travaux  si  gigantcsquos  et  d'un  prix  si  exorbitant?  II  tniii 
certes  (^ire  hien  u^^niUre  d'uue  vocalion  divine  2i  cct  eHet,  pour  ne  reciilcr  ni  dcvant  la  poine  nl  dovant  la  depeuso, 
sunout  lors<iue  PEnropc  savante  proclame  que  jam:iis  voiumes  n'ont  oi^  ediit^s  avcc  tanl  d'exactilude  qiie  ceux  iW 
la  BitHiotheque  uuiversclle  ilu  Clerijd.  Lc  pr^Kcnt  volunic  est  du  nombro  de  ceux  n'vises,  et  lons  icux  qui  le  soroui 
k  ravenir  porteroiit  cettc  noto.  Kil  consoquencc.  poi;r  jugcr  les  produclioiis  des  Aleliers  Cutholiqucs  sous  lc  rappori 
dc  1a  corrcclion,  ii  nc  laudra  prendro  quo  ceux  qiii  portoront  cn  i6ie  Tnvis  ici  trac^.  ^ous  no  re«'  nnai.ssons  qiio  celio 
6dition  ct  celles  qiii  suivront    sur  iios   plaiichos  do  ni('MaI  ain^i  cornv<^es.  On  croy;iii  auirefois  qiio   ia  sl.''rootM'»»- 

■  '     la  nerleclioii, 
Drach,  le  'irec 

cmple  a  h.«i  pnr 


ice  suppi(>ani  aux  lauies  ue  i  euiiion.  ue  pius  les  ifoncdicuus,  c.ommc  los  jcsNiies,  operaioni  prcs^iue 
s  manuscrits,  cause  porp^tuelle  de  la  rauitiplicit^  dos  fnutos,  pcndant  que  les  Atelicrs  CalhoUqueSf 
est  surtout  dc  rossusciler  la  Tradition,  n'operenl  le  plus  souvent  qiie  siir  dos  imprimi'^s. 
liuch,  J(!\suite  Hollandistc  dc  Bruxelles,  nous  (^crivait.  il  y  a  quelque  tomps,  n'avoir  pu  trouver  cii 


iaaigr<;  cc  qui  preroae,  i  iMiitcur  des  tours  compiets,  seniani  do  pius  en  pius  i  niiponnnce  ei  meme  la  necessiio 
4S'une  correclion  prfaite  pour  qu'un  ouvragc  soit  veritablemeui  utiie  eteslimable.se  livre  depuis  plus  d*un  an,  oi 
est  resoiu  dc  se  iTvror  jus<|u'a  la  liii  k  unc  op^r.-ition  longue,  pciiibie  et  coAiouse,  savoir,  la  re\isi<>n  enliore  ct 
universelle  de  ses  innomliraldes  cliches.  Ainsi  cliaciin  dc  ses  volumos,  au  fur  cl  h  incsiiro  qu'il  los  remoi  sous  pressc. 


vurr«(»te  surgira^  bieutO  ,  n^  ftJl-vw  (lu*^  ia  luiiiUTe  ucs  ecolcs  qui  sc  sout  faiiesou  i}ui  sc  feront  cucore 


TRADITIO   CATHOLfCA. 

SMCVLVM  VI,  ANNUS  6C0. 

MAGNI  AURELII 

CASSIODORI 

SENATORIS, 

Vini  PATRICII,  CONSUI.ABIS,  ET  VIVARIF.NSIS  ARBATIS 

I 

OPCRA  OMNIA 

IN    DUOS    TOMOS    DISTRIBUTA, 

AD   FIDBM   MANCSCKIPTORUM    CODICDM    EMENDATA    ET   kVCTA, 

KOTIS,  OBSEHVATIONIBUS  ET  INDICIBUS 

L0C11JPLETATA, 

PRJBCKDB!ITB    AtTTOIIIS    VITA,  QVM    NUNG    PRIMUM    IN    LCCBM    PRODIT    CtM    UfS  KRTaTIOIIB    M 

RJU8   MONACnATU. 

OPEBA    F.T   STUDIO  J.   GAIlElll 

MONACHI  0RDIIII8  SANCTI   RSNBMCTI   R  CONGR  BG  A  TION  E  $A?ICTI       AURI. 

NOBS    AUTEM    CURANHBUS 

A  <  B^SEBU.XT 

COMPLEXIONES  IN  EPISTOLAS  B.  PAULI 

QtAS   BDIDIT   BT   ANNOTAVIT  fCIPIO   MAPKBIU8. 

ACCURANTE  J.-R  MIGNE, 

BIBLIOTHECB  GLERl  UNITERSS, 

8IVE 
CUmSUUM   COMPLRT   R  tM   IN   SINGULOS  SCIBNTIiB  BCCLBSIASTICJE  RAMOS,    FDITORR. 


T(7M0S  POSTEIVIOR. 


•      .  * 


^ENBtNTlSlTiail^ni/    1«  PRANCIS  GALL1CI8* 

EXCUDEBATUU  ET  VENIT  APUD  J.-P.  MIGNE  EDITOREM, 

Ifl  TIA  DICTA  THIBAUT,  OLIM  DrAMBOISK,    PKOPK   PORTAM   LUTETIiE  PARISIORUM  VrLGO 
ItKMftk  mMlNATAM*  SEU  PKTIT-UOSTROVGE,  MNC  VEWO  LNTUA  Mc*:NIA  PAKISINA. 

18G3 


TRAI>ITIO  CATHOEICA. 


SJECVLVU  TI.  ANM  560. 


ELEIVCHUS 


M ARCUS  AiniKUUS  CASSIODOUUS. 

[Operum  condnuatio.) 

EtpOMtio  in  Psnlierlnm.  col.    9 

£xpositio  in  Cantica  fanlkocum. CA^ioiioro  atlribula.  1055 

De  institutione  ilivinaruiifcldCemiiBi.-  1105 

r>e  artibus  ac  discipJinis  liberalum  lilterarum.  1U9 
Comraentarius de  omtion» et dc 0019  partUnia oratiotis  Cassiodoro  attrifoutus.  1219 

De  orthogra:'hia.  12:>9 
De  schmmUibus  et  tropir^  ntcpxm  el'  quHmiam  locm  rhetoricts  5.  ScriptutM 

gtutpassim  in  Comntentario  Cassiodori  in  Psalmos  reperiuntur.  12r>9 

Cassiodori  liber  de  anima.  1279 

Appendix  ad  editionrm  Garetunail 

Scipionis  Ma/ftii  Prcefatio  in  opus  subsequens,  1309 

Comprexiones  in  Epistolas  aposloloruro.  1311 

Leetionis  varietas  ad  cap.  16  tlb.  i  Instihttionum  divinarum  titterarum^  ex 

ejdUe  Vatiiano  memtim^  JLangobardids' iitterir scripto.  U2t 


*    •  •  • 


-        ••    ••  ••••     __ 

•••-•:••;:::•: 


:  •••  ••• 

• :  •  •  • 

•     •  •  • 

•••  •••  •.. 


• 


•^^::     ?•:(;?:•/:;•: 
•    •  •>::  V  ;•.: 


Parisiis.  —  E\  Typls  J.-P.  MIGI^ 


•WHM^P«M 


m^ 


*9mm 


^OTMB««p«HaMi«a^K»HarMB^OTH»<w 


M.  AURELII  CASSIODORI 

IN  PSALTERIDM  PRiEFATlO. 


I  Repulsis  aliquando  in  Rayennati  arbe  soUiciludi- A  <lis  *  ^^^"8  interioris  liomiiiis,  piiiax  spiriiualiiim 


nibiis  digniialum ,  ei  curis  saecularibus  noxio  sapore 
conditis,  cam  Psalterii  ccelestis  animanim  melia 
(ustassem,  id  quod  solent  desideranies  efffcere, 
SYidus  me  perscrutaior  immersi,  ut  dicta  salutaria 
snaTiter  imbiberem  post  amarissimas  actiones.  Sed 
familiaris  inchoantibns  occurrit  obscuriias,  qua  ?a- 
riis  est  iniexta  personit,  et  velata  parabolis.  Hsec  in 
dictis  yiialibus  noxia  dissimulaiione  praeteritur ,  dum 
t»pe  illud  reperiri  solet  ambigaam,  quod  magni  sa- 
cramenti  gestat  arcanum. 

Tunc  ad  Augostinl  facundissimi  Patris  confugi 
oplnatissimam  leciionem  *,  In  qua  tanta  erat  copia 
eoogesu  dictorum ,  at  retineri  vix  possit  relecium 
qaod  abande  videtur  expositum.  Credo,  cum  niniii 


persouarum,  occultarum  lingua  yiriuium,  quae  incli* 
nat  superbos  bumiliatis  <^,  reges  pauperibus  subdit, 
affabiliiate  par?ulos  nutrit.  Tanta  enim  illic  est 
pulcbritudo  sensuum  el  siillaniiam  medicina  verbo- 
rum,  ut  merito  bic  illud  Salomonis  aptetur,  quod 
dixit  iii  Ganlico  canticorum  :  2  Bortus  eenctutuSf  et 
fon$  signaiut,  paradi$u$  plenu$  omnium  pomorum 
(Cani,  IV,  12).  Modo  enim  qaidam  psalmorum  salu- 
tari  institutione  formati,  turbidos  et  ieropestaosos 
aninios  declinant  in  limptdam  et  tranquillissimani 
vitam;  modo  promitteiites  Deam  propter  salutein 
credenlium  visualiter  humananUum ,  et  ad  judican- 
dum  orbem  esse  venturum;  modo  commonent  la- 
crymis  <^  peccata  diluere,  eleemosynis  delicta  curare; 


avidos  populos  ecclesiasticis  dapibas  explcre  cupii,  gmodo  sacris  orationibas  reverenter  attoniti;  modo 


necessario  fluenta  tam  magn»  prsdicationis  emana- 
Tit.  QMOcirca  memor  infirmitatis  meae,  mare  ipsius 
qooramdam  psalmorum  fontibus  profusum,  divina 
misericordia  largienie,  in  rivulos  vadosos  compen- 
diosa  brevitate  deduxi :  uno  codice  tam  diffusa  com- 
ptectensy  qust  ille  in  decadas  quindecim  mirabililer 
explicavit.  Sed  ut  quidam  de  Homero  ait  (Macro- 
Hm,  Ub.  III  SalumaLf  cap.  5)  :  Tale  est  de  ejus 
•ensa  aliquid  subriperey  qiiale  Herculi  clavam  de 
inanu  tollere.  Est  enim  liiterarum  omnium  roagi- 
tier  egregius;  et,  quod  in  ubertate  raruro  esl, 
caotissimut  disputator.  Decurrit  quippe  lanquam 
fOQS  porissimus»  nulla  fxce  poliutus;  sed  in  integrl- 
tate  fidei  perseverans,  nescit  haereticit  dare  imde  se 


Hebraei  alpliabeti  virtute  profundi;  modo  de  pas- 
sioiie  et  resurrectione  Domini  salutaria  praedicantes ; 
/TOodo  lameniantium  deploratione  piissimi ;  modo 
versuum  repetitione  qusdam  nobis  sacrameoia  pan- 
denies ;  modo  canticoruro  graduum  ascensione  nii- 
raUiles;  postremo  supernis  landibos  reliciter  inb£- 
rentes,  beata  copia,  inexplicabile  desiderium,  ttu- 
penda  profundiias.  Non  potesi  animus  fidelis  expleri, 
qui  cceperit  inde  saiiari. 

Psalmi  suni  denique,  qui  nobis  gratas  faciutit  esse 
vigiliat,  quando  silenii  nocte  psallentibus  ckoris 
bamMa  vox  eruropit  in  musicam,  verbisque  arte 
■lodNlatit  ad  illuro  redire  facii,  a  quo  pro  salute 
humani  generis  divinum  venit  eloquium.  Cantus  qui 


possiot  aliqua  colluctatione  defendere  :  totus  catho-  Q  iores  oblecut  et  animas  instruit,  fit  vox  una  psal- 


licus,  totus  orthodoxoi  invenitur;  et  in  Ccclesia  Do- 
roini  suavissiroo  nitore  resplendens,  tuperni  luminis 
daritate  radiatur. 

Qusdam  vero  noviter  inventa,  post  tam  mirabilem 
magistrum  sola  Domini  praesumpiione  subjeci,  qui 
parvulis  confidentlam,  cascis  visuin,  muiis  sermo- 
nem,  surdis  prxstat  auditom.  Quem  lamen  codicem 
ciiaro  per  quinquagenos  psalmos  curo  prxfationibus 
sols  triiia  suro  divisione  partitus;  ut  et  clariuis  lil- 
lerse  senioribos  oculis  ^  se  pulcbrlus  aperiret,  et  de- 
siderio  legentiuro  fratrum  numerosi  codicis  corpora 
pnesiareniur.  Ita  et  ad  biblioihec»  cautelaro  unns 
ierelietos  esl,  et  propter  congregaiionis  studium 
commodissime  forsiian  nosciiar  esse  divisus. 


leniium,  etcum  angelis  Dei,  quos  audire  non  possu- 
musy  laudum  verba  miscemus,  per  iliuro  scillcei  qui 
venit  ex  semine  David,  Dominum  Jesum  Ghristum, 
sicut  ipse  in  Apocalypsi  dicit :  Ego  tum  radix  ei  origo 
Dovid  (Apoc.  XXII,  16).  A  quo  ei  religionem  saluta- 
rem  susnepimus,  et  sanctx  Trinitatis  mysterla  reve- 
lata  cognoscimus.  Unde  mcriio  eis  Patris,  et  Filii, 
et  Spiritus  sancii,  ona  gloria  sociatur,  ul  perfecia 
eorum  pneconia  comprobentur.  Ipsi  enim  diero  ven- 
luruin  roaiuiina  exsultatione  conciliant,  ipsi  nobit 
primam  diei  boram  dedicant,  ipsi  nobis  lertiam 
boram  consecrant,  ipsi  sextam  in  panis  confractione 
Ixtiaeaiitf  Ipsi  nobis  nona  jejunia  resolvunt,  ipsi 
diel  posireroa  concluduni,  ipsi  nociis  adventu,  ne 


Qoapropter  roandaio  Doinini  coiifidenies,  ccBlesiis  ])  mens  notira  lenebretur  effieiunt,  sicut  ipsi  dieunt  : 


mysterii  clausira  pulsemus,  ut  aperiat  sensibus 
Bosirit  floriferas  sedes;  quaienus  iu  illo  coelesii 
paradiso  salutariter  introducti,  splritilia  poma  sine 
aliqtia  pnmi  boroinis  transgressione  carparou«.  Vere 
coroscus  liber,  serroo  laropabilis,  cura  sauciali  lor* 

•  Ms.  S.  Gerroani  a  Pratis,  dturlmimam  lirlio' 
nem. 

^  Edtf.,  s4riitori>ais  oculig^ 

Patbol.  hW. 


Nox  iUuminatic  mea  in  deUcii$  mei$  :  quoniam  lenebra 
non  tenebrabuntur  ab$  te,  Domine  (P$al.  cxxxviii,  ii, 
li);  ui  merito  se  a  vera  vita  credat  aiienom,  quis« 
qois  liujus  muneris  jucunditate  non  fruitur.  Quorum 
Yirlutes  ut  breviter  divinus  sermo  concluderei,  in 

*  Mss.,  inctinat  tup.  humUitati. 

'  Mss.  S.  Aiid.,  Bec.  et  Fisc.,  commovent  lamjniis. 


t> 


X» 


il 


M.  AURGLII  CASSIODORI 


12 


«cptangesiino  psalmo  (Yers,  2i)dicluru8  c.4 :  Ego  AtuHs.  Quario  :  quid  sil  psalterium,  ?e)  quare  psalmi 


MUlem  eonfitebor  libi  tn  vash  p^almorum  verilatem 
tuam,  Revera  vasa  verilaiis,  quae  tot  virtutcs  ca- 
plunt,  tot  divinis  odoribus  rarciuntnr,  tot  thesaiiris 
vcoelesiibus  cumulantur.  Hydrix  qux  vinum  coeleste 
recipientes,  puritatem  ejus  in  noviuie  semper  custo- 
diunt. 

Dulcedo  mirabiiis,  qiiae  saeculi  corruplionibus  non 
acescit;  sed  in  sua  permanens  dignitate,  gratia  sem- 
per  purissimae  suaviiaiis  augetur.  Apotbeca  valde 
«opiosa,  de  qua  cum  bibant  tam  roagni  terrarum 
populi,  ubertas  ejus  nescit  expendi. 

Quam  mirabilis  autem  ex  ipsis  profluit  suavitas 
td  canendum !  dulcisonum  organum  humanis  voci- 
t)u8  aemtilantur;  tubarum  8onitus  graodiloquis  cla- 
moribus  reddunt :  vocalem  citbaram  viventium  chor-  B  veniamus 
4aram  permixtione  componunt;  et  quidquid  ante 
instrumentis  musicis  videbatur  agi»  nunc  probatur 
per  raiionales  substantias  explicari.  Verumtamen 
nequaquam  nobis,  ut  psittacis  merolisque  vernan- 
dum  est,  qui  dum  verba  nosira  conantur  imltari, 
qvLid  tamen  canant,  noscuntur  modis  omnibus  igno- 
rare.  Melos  siquidem  blandum  animos  obiectat,  sed 
iion  compellit  ad  lacrymas  rructuosas;  permulcei 
aures,  scd  non  ad  superna  erlgit  audientes.  Corde 
ttttem  compungimur,  si  qnod  ore  dicimus,  animad* 
vertere  valeamus,  sicut  in  Psalterio  legitur  :  Beatut 
poftulus  quiinUUigitjubilaticnem  {P$aL  Lxxxviii,  16). 
fit  iterum  ;  Quoniam  rex  omnit  terros  Deu$  :  psallite 
eapienter  (PtaL  xlvi,  8).  Pbilippus  quoque  apostolus 


dicantur.  Quinto  :  quid  sit  psalmus.  Sexto  :  quid 
sil  canticum.  Septimo  :  quid  sii  psalmo-canlicum« 
Ociavo  :  quid  sit  canlicumpsalmum.  Nono  :  de  quin- 
quefaria  divisione.  Decimo  :  de  unita  inscripiioiie 
titulorum.  Undecimo  :  quid  sit  diapsalma.  Duode- 
cimo  :  utrum  in  quinque  voluminibus  psalmoruni 
sit  seranda  coiitextio;  an  certe  anus  liber  debeai 
nuncupari.  Tertiodecimp :  quemadmodum  in  psalmis 
sit  de  Cbristo  Domioo  sentiendum.  3  Quartodecimo : 
quemadmodum  sit  expositio  digesta  psalmorum. 
Quintodecimo  :  de  eloqueutia  totius  legis  divinae. 
Sexlodecimo  :  de  propria  eloquentia  Psalterii.  Septi- 
modecimo  :  laus  Ecclesia;. 
Nunc  ad  prsmissum  ordinem,  Domino  prxbtaute, 


CAPUT  PRIHUM. 
De  prophetia. 

Propheiia  est  aspir.ttio  divlna,  quae  eventus  remm, 
aut  per  facta,  aut  per  dicta  quorumdam  iinmobili 
veritate  pronaniiat.  De  qua  bene  quidam  dixit : 
Propheti.i  est  8uavis  dictio  coelestis  docirinae  favos 
et  dulcia  divini  eloquii  mella  componens.  Unde  et 
ipse  David  in  centesimo  oetavo  decimo  p^almo  di- 
cturus  est :  Quam  duleia  fawibut  meit  eloquia  tua^ 
tuper  mel  et  favum  ori  meo  [PtaL  cxviii,  li  3) !  Multis 
autem  modis  gratis  istius  munera  praestabantur. 
Sed  at  de,  plurimis  pauca  compleciar,  acta  esi  per 
operationes  hominum,  ut  fuit  arca  Noe,  el  sacrifl- 
dum  Abrah»,  et  transilus  maris  Rubri ;  per  nativi- 


^Act.  VIII,  28),  cum  reginae  Gandacis  eunucbum  G  m^g  quoque  geminorum  Esau  el  Jacob,  qui  fuiura- 

Isaiam  legere  cognovisset,  Scripluras  ei  sancUa  cpm- 

petenter  expoauit;  qui  postquam  quod  legebat  ad- 

irertit,  sutim  gratiaro  baptlamatis  exquisivii,  el  mox 

perrect»  monera  salutls  accepit.  In  Evangelio  etiam 

Dominus  ait  :  Omnit  qui  audit  verbum  regni,  et  non 

intelligit,  venit  malus  et  rapit  quod  teminatum  ett  in 

corde  ejut  (Matth.  xiii,  19).  Unde  congrue  datur  in- 

teliigi  hxc  11  is  provenire  noo  posse  qui  Scripturas 

saoctas  puro  corde  merentur  advertere  :  de  quo 

4>ulcbre  Pater  Hieronymus  ail :  Margaritum  quoddam 

•^est  Scripiara  dlvina,  et  ex  multis  partibus  forari  • 

«pote^l. 

Quecirca,  Paier  aposiolioe  ^,  qiii  coelestes  liiteras 
«sanctis  moribus  reddidisii^  praesUnte  Deo  tua  invi- 


rum  rerum  sacramenta  geslabani;  per  angelos,  sicui 
locuti  sunl  Abrahae  vel  Loih,  Zachari»  et  Mariae; 
per  visiones,  sicut  Isaiae  eiEzechieli,  ct  eap.teris 
aanctis ;  per  somnia,  siciit  Salomoni  et  Danieli ;  per 
nubem  et  vocem  de  coelo,  sicut  Moysi.  Unde  constat 
sanclum  David  non  per,  operaiiones  hominum,  non 
per  nativitates  geminorum,  non  per  angelos,  non 
per  visiones ,  non  per  somnium  ,  non  per  nubero 
et  vocem  de  coelo,  nec  per  alios  quoscunque  modos, 
sed  coelesti  aspiratione  fuisse  completum ;  sicut  de 
ipso  legilur  in  primo  Regiim  volumine  :  Et  direcius 
ett  Spiritus  Domini  in  David  a  die  itia^  et  deincept 
(/  Reg.  XVI,  13).  Ipse  quoque  Dominus  in  Evangf*lio 
dicil :  Si  David  in  Spiritu  vocat  evm  Dominum,  quo- 


lalione  provocatus  «,  abyssos  divjoas  ingrediar  :  qui  ^  modo  diciiit  quod  fHius  ejut  ett  (Matth,  xxii,  4<>)? 


demens  errau  covrigis,  oec  severus  imputas,  quod 
emendas.  Sed  aniequam  enlhecas  bpirituales  attin- 
gam,  quaedam  divisis  capiiibiis,  qux  sunt  oumero 
4lecem  et  septem,  aestimo  praegusunda;  tit  cam 
earum  rerum  locus  se  iotuleril,  magni  iiecuris  potus 
suavissimis  delecUtionibus  hauriatur.  Primo  :  de 
prophelis  diversls  speeiebus  nihilominus  est  dicen* 
dum,  irt  quae  sit  isU  Davidica  possioius  disiinctliis 
edoceri.  Secundo  :  eur  in  psalmorum  titulis ,  qoasi 
auciorum  diversa  oomina  reperiaotur.  Tertio  :  qaid 
signiflcet,  in  finem^  qnod  rrequenier  invenitur  in  li- 

•  Ms.  Sanger.,  formari. 

^  i>ubium  est  ad  qiiem  spectent  haec  verba.  De  bis 


Quo  dicto  recognoscimus  evidenler  per  Sp  riium 
sanctum  psalmos  fuisse  prophetntos.  Sciendum  esi 
sane  quod  oronis  prophetia,  aut  de  praeter  lo,  aui 
de  praesenti,  aut  de  futuro  tempore  loquatur,  aui 
agat  aliquid. 

Aoimadverleodum  est  quoque  Spirilum  sanctum 
sic  fuisse  prophetis  saociissimis  attribulum,  ut  umen 
ad  tempus  pro  infirmiute  cariiis  et  conirarleuie 
peccati  ab  ipals  offensua  abscederet,  et  iterum  pla- 
catus  sub  opportuniute  temporis  advenirei.  Unde  et 
saoctus  Hieronymus  exponens  evangelisum  Marcuin 

fusius  in  pracfalione  nosira. 
«  EAiUf  tua  imitationeprovocatus. 


^ 


^C?. 


15  IN  PSALTEmUM  PRiEFATIO.  li 

inloco  ubi  ait  de  Joann^  :  Vidit  apertot  ccelos^  et  Spi-  A  cnin  proplieUi  David  devola  Doni!no  xtale  lenuitiec, 


ritum  tanquam  coiumbam  deteendentem  et  manentem 
m  ips0  {Marc.  i,  iO) :  iia  evidenli  ralione  (raciavit, 
ut  Demo  conira  ipsius  senteniiam  venire  praesumat, 
In  psalmo  quoque  quinquagesimo  propheta  post  pec- 
catum  rogat :  Sfnritum  sanctum  luum  ne  auferas  a  me 
{P$ai.  L,  13).  Nam  si  semper,  ul  ait  beaius  Hicro- 
nymos  ( In  Ezech,  xxxv,  1  ),  in  prophetis  esset 
sermo  divinus,  et  juge  in  peciore  eorum  haberet 
bospilium,  nunquam  crebro  Ezecbiei  poneret  :  Et 
facius  est  sermo  Donvni  ad  me  dicens.  In  libro  quin* 
eiiaro  Regum  Eliseus  propheta  dicit  de  mulicre  cujus 
rr.ius  eitremum  clauserat  diem  :  Dimitte  eam^  quia  in 
amaritudine  est^  el  Dominus  celatit  me^  et  non  indica- 
eit  mihi  (IV  Reg.  iv,  27).  Apostolus  quoque  dicit : 


quaiuor  miilia  juvenum  ex  Israelitico  populo  dele- 
gisse  qui  psalmns,  quos  ipse  Doroini  aspiraiione 
protulerat,  organis,  cilharis,  nablis,  lympanis,  cyro- 
baiis,  tubis,  propriaque  voce  in  roagnam  jucundila- 
tem  supernae  graiiae  personarent.  Quac  suavjs  adu- 
natio  Iribus  (artibus  divisa  constabat  :  ralionabliis 
periinebai  ad  bumanam  vocem ;  irrationabilis  ad  in- 
strumenta  4  musica  ;  communis  autem  de  utrisque 
parlibus  aiHabalur ;  ut  et  vox  hominis  certis  n  oJu- 
lationibus  ederetur,  et  instrumentorum  mrlos  con- 
sona  se  vicinitate  conjungeret.  Sic  suavis  illa  et  ju* 
cunda  rousica  Ecclesiam  catbolicam  tali  aciu  praedt- 
ctbai,  qux  ex  diversis  linguis,  vario(|ue  concentu  in 
unam  Gdei   concordiam  erat ,  Domino  p  aesianle, 


De  wginibus  preeceptum  Domini  non  habeo,  consifiuni  B  creditura. 


amtem  do  (/  Cor,  vii,  25).  liem  ipsc  commemorat : 
Boc  ego  prmdpio^  mon  Dominus  {Ibidem,  10).  Et  alio 
loco  sic  meminit :  Qua  toquor^  non  loquor  secundum 
Deum  {II  Cor.li,  17).  Unde  etiam  similiter  in  cx- 
teris  prophetis  aliqua  quidem  Dominus  locutus  est, 
et  Don  propheiae,  et  allqoa  propheiae,  et  non  Dom:- 
nus.  Nec  illud  specialiter  de  Domino  Jesu  Cbrisio 
diceret  Joannes  Baptista  :  Qui  miiit  me  baptizare,  ipse 
diaat  mihi :  Super  quem  videris  Spiriium  sanetum  in 
specie  columbm  descendintem  et  manentem  in  eo,  hic 
est  qui  baplizat  in  Spiritu  sancto  {Joan,  i,  33).  Nun- 
quam  enim  proprium  essct  in  Domino  Ghristo  quod 
addilur :  Et  manentem  in  eo,  nisi  ab  aliis  nonnun- 
quam  recederc  probaretur.  In  Christo  enini  perman- 


Cx  quo  numero  indita  nomina  frequenter  in  iitulis 
invcnimus,  ut /c/iMun,  Aiqph,  fiHi  Core,  et  histl.nilia. 
Non  quia  ipsi,  ut  quidam  volunt,  auctores  fuere 
psalmorum,  sed  quoniam  praeposlti  artiflcibos,  ad- 
mnistratores  earum  reram  probabiles  exstiiemot, 
ut  honorem  de  tali  commemoratione  sumerent,  <|iii 
orflcio  sancio  devoiis  mentibus  serviebant ;  maxlme 
quia  et  nomina  eorum  intellectus  renim  congrnos 
indicare  noscurttur.  Non  enim  supradicti  viri  ad 
psalmos  faciendos  electi  sunt,  sed  eos  congregaios 
tantum  legimas  ad  canendum;  psafmographos  aalem 
fuisse  historia  nulla  testatur ;  ei  pr.Tsumpiuosum  esi 
dicere  quod  nulla  possit  aucloritate  firmari.  Psalmos 
auiem  ad  solum  prophetam  David  periinere  certis 


sit,  quia  peccaium  non  habuit ;  ab  aliis  jure  discesslt,  G  <'^<^l^>^^l<i>'  indiciis.  Denique  in  Apocalypsi  volens 


qola  poUutionis  maculam  perceperunt.  Spiriiui  enim 
tanclo  non  polesi  esse  communio  cum  delictis  :  nam 
fic  scriptum  est  In  libro  SapientisB  Salomonis  :  Spi- 
riius  enim  saiutus  disdplinm  effugiet  ficium,  et  auferet 
u  a  copiaiiombus  qum  sunl  iine  intellectu  {Sap.  i,  5). 
Csl  autem  propbeiia  magnificum  nimis  et  verilo- 
qiNin  dicendi  genus ,  Don  humana  voluntate  compo- 
shiim,  sed  divina  ins{iratione  profusum,  sicut  ait 
PeCms  spostolus  :  Nan  emm  voluntate  humana  aUata 
ess  oHquaado  propkeiia;  ssd  Spiriiu  sancio  inspirati, 
locuii  huni  sancd  Dei  AoMfiMS  (//  Petr.  i,  Sl).  Nam  et 
Paulus  aposiolus  dicit :  Qui  prophetai  hannmbus  (o- 
fuiiur  ad  mdifieaiianem^eiexhortationem,  ei  consolatio- 
nem  (/  Cor.  xiv,  3).    Ei  ptulo  posi  :  Qiit  propheiat 


opus  islud  intelligi,  solius  David  meminit  dicens : 
Ha^c  dicii  lanctus  et  verui  qui  habei  clavem  Dauid^ 
qui  aperit  et  nemo  ciaudit;  claudit  et  nemo  aperii, 
In  Evangelio  quoqne  Ph.irisxis  ipse  Dominus  dicli: 
Quomodo  ergo  David  in  Spiritu  vorat  eum  Dominufin 
dicens  :  Dixit  Dominus  Domino  meo  {Matth,  xxii,  43, 
4(),  etc. 

Unde  probatnr  universos  psalmos  non  multoram 
existere ,  sed  tantutn  ipsius  quem  a  Domino  constat 
esse  nominaium.  Usus  quoquc  Ecclesix  caiholicae 
Spiritus  sancti  inspiralione  generaliier  et  immobili- 
ter  lenet,  ui  quicunque  eorum  caniandus  fuerlt, 
qni  diviTSO  nomine  prxnotantur,  lector  aliad  prje- 
dictre  non  aodeat,  nisi  Psalmos  David.  Quod  si 


Eeclewm  mdificai  {Ibidemt  4) :  acdificai  plane,  quan-  d  ^sent  proprii,  id  est,  aut  Idithun,  aut  fitiorum  Core, 

A^    _^.    :.^^ 1.^ : •. !._ I •.      >  Anl     Amfmih        Atit     ti ^ammm        AAanam    ^t^^^l»,^      ..«:>...    ^.^^ 


do  res  incogniias  nimisque  necessarias  praelocuiionis 
beaeficio  facit  esse  noti^simas.  Nam  et  quibus  daia 
esi  lacnltas  bene  intelligendi  vel  interpretandi  Scii- 
pturas  difioas,  a  rounere  propheiiae  non  videniur 
excepii,  sicat  Aposioius  ait  in  Epistola  ad  Gorinihios 
prima  {Cap»  xiv,  32) :  Spiritus  prophetarum  propheiis 
snbjecius  est.  Sed  quoniam  de  propheiiae  muneribus 
compeienler  forsitan  quae  leguntur  agnovimus,  nanc 
qnx  resiant  sollicite  perscrotemur. 

CAPUT  n. 

Ciir  in  psdmorum  titulis  quasi  auctorum  nomina 
disersa  reperiantur. 

bi  priiDO  libro  Parjliporoenon  (Cap.  xxiii,  5)  legituri 


aoi  Aiaph^  aut  Mogsi,  eorum  nomina  utique  pratdf- 
carentur;  sicut  et  in  Evangeliis  flt,  qiiando  aut 
Marci,  aui  Lucae,  ant  Maithaei,  aut  Joannis  vocatm^o 
pronuntiantur.  Qitod  eliam  seculus  Pater  Augiisiinut 
congruenter  omnes  psalmos  dicit  {Lib.  xvii  Civit' 
Dei,  cop.  14)  esse  Davidicos. 

CAPUT  III. 

Quid  lignificet  in  finem ,  quod  frequenler  invenitur  in 

titulis. 

Finein  duobus  dicimus  modis  :  primus  est  iste 
cominunis  aique  moralis ,  quando  rcs  aliqua  ad 
exlremum  deducta  pcrveneril,  nec  ultcrius  potest 
prodire,  qux  motus  sui  tennlnum  probatur  acciQet%% 


ir>  M.  AllRELH  CASSIODORI 

Sic  enim  dicimus  flnitum  cibum ,  qui  sedula  comes-  A 
lione  consumplus  est;  flnltam  pecuniam,  quae  doce- 
tiir  eipensa,  et  castera  quae  lioc  modo  probantur 
edici.  Secundus  dicitiir  flnls  perfectns  aique  perpe- 
luus,  quero  modo  quaerimus;  qui  tunc  nobis  pro- 
lendi  magis  ac  dilattiri  incipit,  quando  ad  eum  mens 
devota  perrenerit.  Finis  ergo  legis  ac  plenitudo 
Dominns  noster  est  Christus,  sicui  Apostoliis  dicit : 
Tmis  enim  iegis  Chrittui  ad  justitiam  omni  credenti 
iBqm,  X,  4).  Ad  qu*.*m  dum  pervenerimus,  niliil  uiira 
perquiremus;  sed  Ipso  beatitudinis  flne  contenti, 
p'enissima  }ucundi(ate  perfruemur;  cujus  tantum 
amor  proflcit ,  quantum  intellectus  nosier,  Domino 
prsestante,  clarescit.  Et  ideo  quotles  In  titulis  psal- 
morum  tit  finem  reperis,   ad  Dominum  Salvatorem 


16 

5  CAPUT  Vl. 

Quid  $it  cantieum. 

Canticum  est  quod  ad  lionorem  Dei  canitur, 
quando  quis  libertate  vocis  propriac  utilur,  nec  lo- 
quaci  instrumento  cuiquam  musico  consona  modu- 
litione  sociaiur,  boc  est  quod  etiam  nunc  in  Divini- 
tatis  laudibus  agitur. 

CAPUT  Ylf. 

Quid  $it  p$almocanticum, 

Psalmocanticum  erat,  cum,  iiistrumento  musico 
prxcinente,  caneus  chorus  sociatis  vocibus  acclaiiia- 
bal,  divinis  duntaxat  sermonibus  obsecutus. 

CAPUT  YIII. 
Quid  $U  cantieump$almum. 


aciem  mentis  Iniende,  qui  est  Qnis  sine  flne,  et  bo-  B     Canticum  psalmum  erat,  cum,  choro  ante  canente» 


4)oram  omnium  coiinpletiva  perfectio. 

CAPUT  JV. 

Qmd  mt  p^alterium^  vel  peatmi  quare  dicantur, 

Psalterium  est,  ut  Hieronymus  ait,  in  moduro  a 
^lelt:^  littene  forroati  llgni  sonora  concavitas,  obesum 
ventEim  in  superloribus  habens,  ubi  cbordaram  fila 
religata  disciplinabiliter  plectro  percussa,  suavissi- 
mam  dicuntur  reddere  canlilenam.  Huic  citbarae 
positio  videtur  esse  contraria,  dum  quod  isia  in  imo 
continety  illud  conversa  vice  gestat  in  capite.  Hoc 
autem  genus  organi  canorum  atque  singulare  apta- 
tur  corpori  Domini  Salvatoris ;  quoniam  sicut  istnd 
de  altioribus  sonai,  sic  et  illud  gloriosae  institutionis 


ars  instramenti  muslci  in  unam  convenientiam  com- 
muniier  aptabatur  *»  verbaque  bymni  divini  suavis 
«opula  personabat. 

CAPUT  IX, 

De  quinquefaria  dimione, 

Hanc  autero,  quam  diximus,  quinquefariam  divi- 
alonem,  prout  unaquaeque  earum  psalmoruro  tiiulis 
potuerit  inveniriy  locis  aptissirois  adroonebo  :  ubi 
significantiaro  quamdam  subsequenlibus  rebus  my- 
stica  inlerpretatione  contradunt.  Sed  quia  sunt  et 
ali»  multifariae  superscriptioneSy  quas  praetereundas 
esse  non  arbitror,  breviter  in  unaro  conclusionero 
«stimo  colligendas ;  ut  nec  fastidium  lector  incurraty 


^upcrne  concelebrat;  sicui  etiam  ipse  inEvangelio^  nec  in  darono  intelligentiae  necessaria  forie  prne- 
4icit :  Qui  e$l  de  terra,  de  terra  esf,  $t  de  lerra  loqui'-     tereat. 


twr^  qui  autem  de  OBto  venit^  qum  vidit  et  audivit  teeta' 
twr  {Joan,  411,  31).  Unde  quidam  et  hoc  opos  Davidi- 
-eum  Paalmos  dictos  esse  praefinlunt»  qula  de  superao 
-culmine  resonare  noscuntur. 

Cognosee  vero  quod  isti  tantum  pro  excellentia  sui 
dicautur  Psalmi,  qui  hoc  voluroine  continentur. 
iiaro  et  psalteriuro  genua  esse  musicoram  Daniel 
^NTopheu  tesutur,  inquiens  {Dan.  lu,  5,  15)  vocero 
iabae,  fistulae,  sarobucae,  citbarae,  psalterii,  et  syro- 
.phoniae,  oronisque  generis  rousicoruro.  Maro  et  Pa- 
rtlipomenon  exponit  {Cap.  ix,  11),  curo  dicit  de 
lignis  thyinis»  quae  vuigo  ebena  vocantur,  gradus 
iaetos  in  domo  Domini^  et  in  domo  regla,  citharas 


CAPUT  I. 

De  unita  in$eriptione  titutorum, 

Quasdaro  superscriptiones  psalmoruro  per  allusio- 
nem  consiinilem  constnt  spiritualiter  intuendas ; 
quiji  si  litteram  consideras,  extraneum  est,  cum  non 
ea  invenias  In  psalrois  qnae  continentur  in  titulis;  si 
vero  trahantur  ad  tropicuro  Intellecturo,  nimis  vi- 
dentur  accororoodae,  ut  est  illud  ubi  res  gestae  signi- 
ficantur,  ut  est :  cum  fugit  a  fade  Ab$alom ;  ubi  lo- 
cus,  ut  est :  eum  e$$et  in  deeerto  Idumem ;  ubi  dies, 
ot  est :  in  prima  $abbati;  ubi  Hebraea  nomina,  sicut 
est :  Idithun ;  ubi  facta  est  comparatio  gestorum. 


qiioque  et  psalteria  cantoribus.  Hoc  apud  Hebr»os  n  "'  "** '  ^*"  mu^a^Uvultum  $uum  coram  Abimelech ; 
Hlcitur  nablum,  quod  taroen  in  suprascripto  libro  **  ^^  ^V^^^nm  eonslrotliaro.  ut  est  :  pro  torcula. 
4requentl  repetitione  vulgaturo  esL  Ipsuro  vero  psal-  ™^** 
4DQro  Graecuro  constat  esse  vocabuluro,  quero  dictum 
wquidam  volunt  iatQ  tov  ^^avccv,  hoc  est,  a  Ungendo. 
I^am  et  psaltrlas  citharoMlas  vocamua»  docto  polllce 
roodulationes  musicas  exprimentes. 

CAPUT  Y. 

Qmd  $it  p$almu$, 

Ps.ilrous  est  curo  ex  ipso  solo  insirumenio  musico, 
l(i  esi  p&alterio,  rooduUtio  quaedaro  dtilcis  et  canora 
profunditur. 


(}uapropter  m  snperscriptionibus  tituloraro,  sive 
p$almmnf  sive  eant^cnm^  sive  ptalmumcanticum,  sive 
eanticump^atmum^  sive  in  finem^  sive  aliquid  de  sexta, 
quaro  dixirous,  complexione  reperire  potueris,  aiii 
sigiilatim,  aut  nnum,  duo,  vel  iria,  sive  qoatuor  ex 
eis  inserta  cognoveris,  ad  illas  virtutes  trahe,  qiias 
tmicutque  inesse  dicemus  :  quia  rerum  isurum  com- 
mcmoratio  ad  similitudinero  occultae  intelligenti^ 
posiu  subtiliier  invenitur.  Ista  eniro  ante  fores 
psalmoram,  unquam  sacrata  vela  pendcniy  per  qiiae, 


Msi*  Aud.yBec.,Fisc.y  comiMm  rapfo^a/iir.  Edit.,  comiler  raptabatur. 


17  IN  rSALTERllJM  PUiBFATIO.  13: 

%\  acicm  raciilis  iQiendas  raresceiilibus  quibusdaro  A  ^ale  labiorum  ejus  non  fraudasti  eum  {PsaL  xx,  5): 


lilis«  faciki  eorum  penelralia  coniueris.  Qais  eniin 
loi  causas,  tot  diversiutes  nominum  putet  oliosas, 
cum  nefas  sit  crcdere  Scripluras  divinas  aliquid  su- 
l>ervacuum  continere?  Legitur  enim  :  Amen^  amen 
dico  w)bi$^  ^uia  iota  nnum^  aut  nnu$  apex  non  pror* 
terikit  a  lege,  donec  omnia  compleantur(MaUk.  v,i8). 

CAPUT  XI. 
Quid  $U  diapsalma, 

luter  expositores  Psaloiorum  de  boc  nomine  qos- 
dani  noscitur  provenbse  diversitas.  Hicronymus,  He- 
braicc  linfuae  doctissimus  inquisilor,  Spirilus  sancti 
couiiouationem  esse  coufirmat  (Epist,  158),  ob  boc 
quia  diapsalma  significet  semper.  Beatus  aulem  Au- 


Seciiiido  quod  aequalis  el  coaelernus  ostenditur  Patrj» 
ul  esl  illud  ejusdem  sccundi  psalmi :  Dominus  dixit 
ad  me:  FHius  meu$  es  (u,  ego  hodie  genui  le  (Psal,  ii, 
7).  Ei  iu  cenlesimo  nono  :  Tecum  principium  in  die 
virtutis  tuai  in  splendoribus  sanctorum  :  e%  utero  ante 
Luciferum  genui  te  (Psal.  cix,  5).  Terlio  a  membris 
Ecclesis,  cujus  ipse  dux  et  caput  esl  Cliristus,  ur 
est  illuJ  vigesimi  primi  psalnii :  Longe  a  salute  mut 
verba  delictorum  meorum  (PsaU  xxi,  2);  et  i^  sexa>» 
gesimo  octavo :  Deus,  tu  ui$  insipientiam  meam,  eV 
delicta  mea  a  te  non  sunl  abscondita  (Psal.  lxviii,  6); 
Quod  dictum  pro  unoquoque  (ideliuin  debemus  acci.. 
pere.  Caeterum  delicla  a  Cbristo  probanlur  fiinditus 
aliena :  unde  Ticbonius  in  libris  Regularum  latius  d1- 


gustinus.rerom  obscurarum  subtilissimus  indagator,  ^  UgenlerquedisSLTuitl  VideD.  August.lib.  iii  de  Doctr. 


ioier  ardua  sine  offensione  discurrens  (In  psal.  iv), 
banc  potius  partem  elegisse  cognoscitur,  ul  magis 
divisio  esse  videatur,  nominis  ipsius  discutiens  qua- 
liiatem. 

Sympsalma  quippe  diciiur  Crxco  vocabulo  vocum 
adunau  copulatio;  diapsalma  vero  sermonum  rupta 
contlnuaiio ;  doceni  ubicunque  reperlum  fuerit,  aut 
l^ersonanun,  aut  rerum  fieri  permutationem.  Meriio 
ergo  tale  nomen  illic  interponitur,  ubi  vel  sensus,  vel 
pcrsonae  dividi  comprobantur.  Unde  et  nos  divisiones 
congnie  faclemos,  ubicunque  in  psalmis  diapsalma 
paiuerit  inveniri ;  reliquas  autem,  prout  daium  fue- 
rit,  indag4biinos,  ubi  tamen  auctoritas  bujus  nomi- 
nis  potuerit  iiiveuiri. 

CAPUT  Xll. 

rfmiii  in  quinque  voluminibus  Psalmorum  sit  secanda 
contexiio,  an  certe  unus  liber  debeat  nuncupari. 

Beatus  Uieronymus  propbetiam  Psalmorum  in 
quiiiqoe  libros  puuvit  e»se  dividendam  (Prwfat.  in 
psat.  ad  Sophron.),  quia  in  lextu  operis  bujus  quarto 
lt*gitur,  fiat,  fial;  dum  boc  verbo  intercedenle,  non- 
nylla  se  videatur  aperire  divisio.  Huic  favet  assensa 
|i(»steritas.  Credo  dum  sibi  consullum  judicavit, 
quod  in  molus  partes  coarcubatur  txdiosa  longin- 
quius.  Uilariut  autem,  Picuviensis  episcopus,  divi- 
narum  rerum  acutissimus  et  prufundissimus  exquisi- 
tor,  congnientius  librum  aestimat  (Prolog.  in  PsU.) 
dici  debere  Psalmorum  :  quia  in  Hebraeo  unum  vo- 
iumen  est;  et  maxime  cum  in  Aitibus  Apostolorum 


CA'-.,  cap.  5D).  Hoc  si  animo  recondimus,  nulle 
confusione  turbamur,  quia  error  maximus  nascitur 
inde,  (juando  inconvenientcr  rodditur  alibi,  quod  di- 
ciuin  conslat  ad  aliud. 

Nani  A  uno  modo  fuisset  locuti|s,  quis  ejus  geroi* 
nam  substaniiam  poiuissoi  agnosccre,  cuin  etiam 
nunc  in  tam  eviJeniissima  d>stinctione,  naluram  dU 
viniiaiis  et  bumanilatis  Domini  Cbristi  aliqui  nitan^ 
tur  sacrilega  vulunuie  confuodere?  Multa  quoque  se^^ 
cundum  litleram  commonet,muIuspiritualiierjubet, 
personas  subito  decenter  immutat :  ul  nunc  Ctirisius 
Deus,  Verbum  incaru  Uum  et  bomo  factus,  caput  E^ 
clesiae;  nuiic  ipsa  Ecclcsia ,  niinc  hoinj  juslus-, 
nuiiC  poenitens  loqui  videaiur,  ut  oinnia  ncces- 
Q  saria  tangat  alque  coiicludai.  Dbique  p!cnissiinuni 
coeh'Slium  reruin  sanctum  vibral  eioquium*;  e(  uiul- 
tiplici  diversitaie  virtutuin  propter  bumani  generis 
largiendam  saluteni,regnisui  adoranda  mystcria  piog. 
lledemptor  insinuat. 

Haec  ideo  praefaii  sumus,  ut  cum  ventum  fueriit 
ad  loca  ulia,  intrepidus  lcctor  audire  possit  quod  so 
jani  salubriler  didicisse  cognoverit.  Illud  tanien  au« 
cioriiate  Patrum  el  veriiaiis  ipsius  attesUtione  fir- 
niis.^iuia  credulilaie  tenenduin  est,  unum  de  Tri* 
niiate,  sive  uuam  ex  Triniiate  personam,  Deum  Ver- 
buui  miseratione  morialium  ex^  Maria  Virgine  liomi- 
nein  factum  spontanea  virlute,.  non  niinistratoria  ne* 
cossiute  :  quia  nec  naturao  suae  ullani  muUbilit;itei» 
susfinuit,  nec  assumptionc  caruis  augmentura  Tri- 


{Cap,  1, 10)  6  legatur  dicftum  :  /n  libro  Psalmorum.  jy  nWaU  eCTecit.  Sed,  sicut  quidam  ait  :  Maculas  no- 


Quapropier  merito  unus  liber  dicitur,  qui  tanta  au- 
cioritale  firmaiur. 

CAPUT   Xlll. 

Quemadmcdum  in    psalmis  sit  de  Christo    Domino 

sentiendum, 

Tribus  modis  psalmi  loqountur  de  pcrsona  Domini 
Jesu  Cbristi  pro  in^tructione  fideiium.  Priinum  per 
id  quod  ad  bumaniuiem  ejus  noscitur  periinere,  ut 
«st  il  ud  secundi  psa'mi :  A$titerunt  rege$  terra,  et 
}>rineipe$  eonvenerunt  in  unum  adver$us  Dominum  et 
adrersus  Christum  ejus  (Psal.  n,  2);  et  in  Vigesiino 
psatmo  :  Desidtrium  anima  ejus  triiuisti  d,  et  volun- 

Uu.  Aud.|  Dcc.  et  Fuc,  librat  eloqHittm» 


stras  lavii  in  sanguine,  rugas  etiam  letendit  in  cruce. 
Hoc  cum  sit  spei  n^strx  singulare  pra>siJium,  bea^ 
titudo  credenliuni,  relicius  magna  justorum,  non 
desinunt  baeretici  impia  volunfate  corrodere,  qnod 
buroauogeneri  salutis  causaincogfioscllur  prafstitlsse* 

CAPUT  XIV. 
Quemadmodum  sit  expositio  dipes^a  psalmcrum. 

IVimo  nobis  de  liluiorum  inscriptione,  Doinino  ju- 
vante,  diceiidiim  est,  undc  velut  uberibus  expressis 
lacteus  sensusdivinac  prxdicalionis  cmaiiet.  Secundo,. 
unusquisque  psalmus  pro  sua  qnalilate  dividendiift 
cst ,  nc  iiobis  intcllcctum  permisceat  aui  occulta  mik> 


19  M.  AURCLIl  GASSIODORI  20 

tatio  reruiD,  aui  varieUi&  intrcHJucla  loquenUum.  Ter-  A  apud  Hebraeos  aut  rbyilimo,  aut  metrica  constat 


lio»  arcanum  psahni,  parlini  secundum  spiritualem 
intelligentiam,  partim  secundum  bisloricam  lectio- 
nem,  pariim  secundum  mysiicum  seusum,  rerum  sub- 
tilitales  discutiens  proprietatesque  verborum,  prout 
concessum  fuerit,  conabor  aperire.  Quarto,  prout  lo- 
cut  exegerity  virtutem  ejus  breviter  demonstrare 
contendam,  quatenus  iiitentio  digesti  carminis  divino 
muneie  oculis  interioribus  elucescat.  Virtutem  psal- 
m.i  dico  iiispiraiionem  divinam,  qua  nobis  intentio 
superna  reseratur,  ei  sermone  Davidico  a  vitiis  uos 
removet,  et  rccte  nobis  vivere  persuadet.  Quinto,  de 
ordine  numeri  psalroorum,  cum  res  exegerit,  memo- 
rtbiinus,  qui  reverendissimarum  rerum  honore  sa- 
cratus  esl.  Uoc  enlm  per  singulos  quosque  psalmos 


lege  composita,  quae»  ut  ipsi  diciiut,  fastuciis  conti- 
netur.  Fastucium  enim  est  per  commata  procedens 
ad  depromendum  sensuro,  naviter  explicata  concc- 
pUo.  Cujus  si  virtutem  lector  diligens  perscrutaris, 
audi  Apostolum  ad  Hebrxos  dicentem  :  Vku$  e$i 
enim  Dd  termo  el  eficax^  et  acriot  omni  gladio  anci- 
p'ti ,  et  pertingem  u$que  ad  dimionem  animw  ac  $pi' 
rt/iis,  compagum  quoque  et  medullarum^  et  di$cretor 
cogitationum  et  intentionum  cordi$  {Uebr,  iv,  12). 

Scripturae  autem  divinae  sancta  pofunditas  adeo 
comniunes  «ermones  habet,  ut  eam  universi  iiicun- 
ctanter  admittant.  Sensus  autem  recondit  veriiatis 
•rcano,  ut  in  ipsa  studiosissime  vitalis  seiitentia  de- 
beat  indagari.  Nam  eam  revera  esse  divinam   hinc 


facere  nobis  difficile  Aiisse  profiiemur,  quod  inde-Bmaxime  datur  intelligi,  quod  indocti  subiilissima. 


ternjinatum  atque  suspensum  Palrum  etiam  reliquit 
anc  oriias.  Reliqiios  autem  sibi  calculos  diligens  per- 
scruiator  exquiral,  quoniam  multa  accessu  temporis 
in  Scripturis  divinis  fiunt  clara,  quae  dijdc  videntur 
abscoudita.  In  conciusionibus  vero  aut  summam  to- 
lius  psalmi  sub  brevitate  compleciimur,  ant  contra 
haereses  aliquid  dicimus  destruendas.  Ipsa  est  enim 
Olomini  siiicera  dilectio,  adversarios  ejus  odio  habere 
ficrf  cto. 

CAPUT  XY, 
De  eloquentia  totiu$  legi$  divime, 

Eloqneiitia  logis  divinae  humanis  non  est  foroiaia 
seruionibus,  neque  confusis  incerta  fertur  ambagi- 
bus,  ut  aut  a  rebus  praeteritis  oblivione  discedat, 


temporales  aeterna  nonnisi  divino  repleli  Spiritu  po- 
tuisse  tradere  seniiuiitur. 

Postremo  quot  miracnla  jugiier  facta  sunl,  donec 
Scriptura  ipsa  mundi  ambitum  divulgata  compieret? 
sicut  scriptum  est :  In  omnem  terram  exivit  $onu$  eo- 
fum,  etin lin$$  orbi$  terrm  verbaeorum  {P$uL  xviii,  5). 
Unde  ad  probationem  pertin^r^t  maximam,  quia  lex 
divina  per  cunctas  mundi  partes  cognoscitur  fnisse 
Suscepta.  Ilaec  multis  modis  genera  sus  locuiioiiis 
exercet,  definitionibus  succincta,  scbematibus  de- 
cora,  verborum  propriciate  signata ,  syllogismernm 
complexionibus  expedita,  disciplinis  irrutiians  :  noii 
tamen  ab  eis  accipiens  eitraneum  decorem,  sed  po- 
tius  illis  propriam  cunferens  dignitatem. 


att  pwpsentium  confusione  turbeinr,  aut  futnromm  ^     H»c  enim  quando  in  divinis  Scripturis  splcndenl, 


dubiis  casibus  eludaiur ;  sed  cordi,  non  corporalibut 
aaribus  loqnens,  magna  veritaie,  magna  praescientiaB 
iimitate  cuncta  dijudicans,  auctoris  sui  veriiaie 
consistii.  Sic  enim  in  Evangelio  de  Domini  Christi 
INraedicaiione  diclum  est :  Loquebatur  autem  $ieut  po- 
teiUUem  habin$,  non  $ieut  $cribm  eorum  et  Phari$ai 
[Matth.  VII,  19)u  lile  enim  itidubiiata  loquitur,  cui 
omnia  praesentia  snni,  et  rernm  exitus  probatur  esse 
sahjectus. 

Eloquentia  siquidem  est  ad  unamqoamque  7  ren^ 
amipetens  et  decora  locutio.  liaec  igltur  casta,  fixa, 
▼erax  et  aciema  praedicatio,  nimis  purissimo  nitet 
eloquio,  cojus  ntilitas  lucei,  magnificentia  virlutis 
apparer,  operatio  salutis  arridet ;  sicut  et  in  cenlesimo 


certa  atque  purissima  sunt;  cuin  vero  ad  opiniones 
hominum  et  quaestiones  inanissimas  veniunt ,  ambi- 
guis  altercationum  fiuctibus  agitantur ;  ut  quod  bic 
est  firmissime  semper  verain,  frequenter  alibi  redda- 
tur  incertum.  Sic  et  lingua  nostra  dum  psalmodiam 
canit,  nobilitate  veritatis  ornatur ;  cum  ad  fabulas 
ineptas  et  blasphema  se  verba  converterit,  ab  ho- 
nore  probitatis  excluditur ;  sicut  apostolus  Jacobus 
dicit  :  Ex  ipto  ore  benedicimu$^  Deum  et  Patrem^  et 
ex  ip$o  ore  maledicimu$  hoiiiinemy  qui  ad  imaginem 
et  timiiitudinem  Dei  factue  e$t  (Jac.  iii ,  9). 

Haec  mundanarum  arlium  periti,  quos  tamen  mulio 
posterius  ab  exordio  divinorum  librorum  exsiitisse 
manifestum  est,  ad  culleciioues  argumentorum,  quae 


octavo  decimo  psalmo  dicturus  est  :  Quia  eloquium     <^r^ci  topica  dicunt,  et  ad  artem  dialecticam  et  rhe- 


fiiiiM  fwifieabit  me  (P$aL  cxviii)«  Et  itemm  :  Lu- 
eerna  pedibu$  mei$  verbum  tuum^  Domine^  et  lumen 
semitii  mei$.  Revera  lamen,  qula  semper  vitalia  jubet, 
noxia  prohibei,  terrena  removet,  coeleslia  persiiadet. 
Hinc  et  Doclor  gentium  in  Epistola  ad  Corinthios 
scribit :  Non  enim  in  $ermone  e$t  regnum  Dei^  $ed  in 
nriuie  (1  Cor.  iv,iO).ltem  ad  Timotheum  insecunda 
meminit  dicens :  Omni$  $criptura  divinitu$  in$pirata 
utili$  e$t  ad  doeendum^  ad  arguendum^  ad  erudiendum, 
0d  corrigendum  in  di$ciplina  quis  e$t  ju$titia!,  ut  per- 
fectu$  $it  homo  Dei  ad  omne  opu$  bonum  in$tructu$ 
{tl  Tim.  III,  16). 
fiaec^  sicut  Patris  Uieronymi  tcstatur  auctoriias , 


lorlcam  transtulerunt ;  ut  cunciis  evidenier  appnreat, 
prius  ad  exprimendam  veritatem  jusiis  mentibus  da- 
tum,  quod  postea  gentiles  humanae  sapientisc  apian- 
duffl  csse  paiavfrunt.  Haic  in  lectionibus  sacris  t^n- 
quam  clarissima  sidera  relucent,  et  signiflcantias 
reram  utilissimis  compendiis  decenier  illuminant. 
Quae  nos  breviier  locis  aptissimis  admonebimus, 
quoniam  res  ipsae  conimodissime  deducentur  ad 
medium,  per  quas  concepti  sensus  clarius  eluce- 
bunt. 

Nam  et  Pater  Augustinus  in  libro  tertio  de  Do- 
cirina  Christiana  (Cap.  29)  ita  professus  est :  Sciant 
autem  littcrati  modis  omnium  iocutionum,  quos 


21 


IN  PSALTERILM  PRifiFATIO. 


^ 


gmfiiiiialici  Grsco  nominc  tropos  vocant,  auctores  A  quantum  assidue  consiat  hauriri,  lantum  neseit  ex- 


nostros  Qsos  fuis«e.  F.l  paulo  post  sequitar  : 
Qao8  tanen  tropos,  id  est  modos  locutionum.  qni 
norerunt  agnoscant  in  litteris  sanclis,  eorumqne 
scientia  ad  eas  imelligendas  aiiqaantatum  adjttvan- 
lur.  Cujtts  rei  et  in  aliis  codicihtts  suis  fecit  eviden- 
lissimam  mentionem.  In  libris  quippe  quos  appella- 
Tii  de  Hodis  Locationam  dfyersa  scbemata  sxcula- 
rlum  litieranim  InTeniri  probavit  in  litteris  sacris ; 
alios  aatem  proprios  modos  in  divinis  eloquiis  esse 
declnravit,  quos  grammaiici  sive  rhet<>rcs  nullatenus 
aiiigerant.  Dixemnt  lioc  apud  nos  et  alii  doctis- 
simiPalres,  id  est  Hieronymus,  Arobrosius,  Hila- 
rius;  ai  nequaquam  prxsamptores  hujus  rei,  sed 
pedisequ  esse  videainar. 


pendi. 

Ac  ne  diutius  in  gcneralibus  remoremur,  specia- 
lia  Psalterii,  Uomiiio  juvanie,  langamus :  quoiiiam 
ipsa  res  evidenier  agnoscitur,  qux  communibus  re« 
biis  prxmissis,  postea  sub  aliqua  proprietaie  descri- 
Litur. 

CAPUT  XVI. 

De  propria  eloquentia  Psallerii, 

Priiiiuin  est  quod  ipsi  lanluin  psalmi  singulari  iiu- 
nicro  vocitantur,  quos  nos  adbibilis  bujus  linguae 
periiissimis  cum  eorum  volumine  conferenles,  ser- 
vaio  usu  psallenliuro,  suis  ver^ibus  a^slimavimits 
esse  reddendos :  ne  se  in  praesumptum  ordinem  au- 


Sed  dlcit  aliquis:  Nec  parles  ipsae  syllo;:ismaniin,  B  ct  >riias  permixla  conrunderet.  Deinde  quod  nulluin^ 


nec  nomina  sdiematum,  nee  vocabu^a  disciplina- 
rum,  nec  alia  hujuscemodi  ullateniis  inveniuntur  tn 
psalrois;  inveniuntur  p!ane  in  virtute  sensuum,  non 
in  effatione  verborum  :  sic  enim  vina  in  vitibus, 
roessem  in  semine,  frondes  in  ranidibus,  fructos  in 
ramls  arbores  ipsas  sensu  contemplamur  in  nucleis. 
Nam  et  de  prorundissima  abysso  deliciosus  piscis  at- 
liiigitur,  qui  tamen  ante  captionem  suam  humanis 
oculis  non  videtur.  Merito  ergo  Cf^  dicimus,  quaa 
inesse  nibiiominus  virtute  sentimus.  Nam  el  Aposto- 
lus  veiat  (/  Cor»  iii,  18)  nos  seduci  per  vanam  sapien- 
tiam  mundi :  ista  vero  non  abnegit  in  liiterisesse 
divinis«  Certc  accedamus  ad  psalmos ,  et  interroge- 
rous  ,  qux  omni  dlspuiatione  major  est ,  rerum 
Gdem. 

Is:ud  ergo  principale  virtutum  et  salutare  locutio* 
iiis  genus  p'erumque  res  aliquas  refert,  et  s«pe  longe 
alia  quam  audiuntur,  exponit.  Simpliciias,  duplex  et 
ftine  dolo  bilinguitas ;  sicut  fecit  Joseph  (Gen,  xlii), 
qui  dum  fratres  suos  aspectu  ipso  et  sermone  patrio 
c(^novi8set,  ita  eis  videbatur  loqui,  ut  nullatenus 
potuisiet  agnosci.  Quod  non  est  ad  deceptlonis  stu* 
diuro  sumpturo,  sed  ad  comroodum  magna)  Ltili- 
utis  effecturo.  Ilehraeos  sermones  adhibet,  cau- 
fas  profundissimas  innuentes.  Unam  rem  in  malo  et 
iii  bono  pleruiuque  ponit,  ut  quod  nomine  videtur 
esse  commune,  g  probetur  qualiiaiibus  discrepare. 
Coe!ediia  lerrenis  comparal,  utquod  incoroprehen- 
sibilis  roagnitudo  veiatintelligi,  per  notissimas  si- 


a4ud  opus  auctoritatis  divinae  centuin  quinquaginta 
seciionibus  coniinetur;  ubi  enim  (ot  liluli  diver^ 
ieguntur  varietate  conscripti?  Hic  illud  votivum  no- 
men  alleluia  in  superscripiionibus  inchoavit.  HiG 
coinmemoraiio  bisiorix  de  Reguni  tracia  voloiniiie^ 
in  ipso  limine  posita  virtutes  noscitur  indi<;are  psaU 
moruro.  flic  etiam  diapsalma:a  tantum  iuierject» 
monstraii:ur.  Ilic  psalmi  secunduni  viituics  auaa 
nnmeroruro  ordines  tenent. 

Liber  inclioans  a  beatiludine  Ciirisli,  Nuvi  ei  Ve* 
leris  Testaroenii  sacraroenta  percurrens,  laudibus 
sacris  et  sancta  jubilatione  concludilur;  ut  merito 
se  (ali  munere  consolctur  Ecclesia,  quas  hic  multa- 
rum  calamilatum  cognoscilur  aflQictionihus  sauciari. 
C  Novit  enim  beneficio  Domini  triumphare  de  suis  cla^ 
dibus  ingravaa ;  persecutionibus  siquidcm  profic i, 
aEUictionibus  setnper  augeiur ,  sanguine  roartyrum 
rigaiur,  (rislilia  roagis  eri^itnr,  angustia  dilataiur, 
fledbas  pascitur,  jejuniis  reficitur,  et  iiide  potius 
crescit,  unde  mundus  deficit. 

Qaid  enim  in  illo  lihro  non  invenies  unde  se  hvh 
manuro  genus  debeat  suaviter  consolari?  Thcsaurus 
in  pectore  mundo  sempcr  excrescens ,  consolalio 
roagna  Iiigentiuro,  spes  beata  justorum,  pericliian- 
tium  utile  suffngium,  unde  seinper  quod  expedit 
tollitur,  ejiisque  fons  indefecta  perennitate  servatur. 
Bcatus  quoque  Athanasius,  Alexandrin»  civitatis  ep»- 
scopus,  in  libro  quem  Marcellino  suo  charissimo  de- 
stinavit  de  proprietate  Psalterii ,  ut  verbis  ipsius 


roilitudines  possit  adverti.  In  verbis  autem  serendis  0  utar,  ita  dicit :  Quicunque  Psalterii  verba  reeitat, 


roira  potentia  est;  ut  subito  imroensa  nobis  atque 
liicomprehensibDia  duobus  tribusque  sermonibus 
esplicentur. 

Quid  brevius  dicaro,  frequenter  etiam  una  syllaba 
iiiefllibilem  Domini  naturam  demonsiral ;  ut  est  il- 
lud  :  Qmesi  mitit  me  {Exod»  iii  ,15).  Cujus  omne 
Terbum  subtiliter  inquisitum  copiosis  sensibus  sca- 
lurit.  Nam  sicut  fecundissimus  ager  odoriferas  ber- 
bas  saluti  nostrae  producit  accommodas  ,  slc  iectio 
divina  com  per  singula  verba  requiritur»  semper 
illic  cura  mcntis  sauciae  reperitur.  De  cujus  elo- 
quentiae  modis  multi  Palres  latius  prolixiusque  dixe- 
nini,  quoruin  nomina  in  libris  inlroductoriis  coro- 
uieuioranda  pcrspcxiinus.    Scd  funs  ibic  coelesiis 


quasi  propria  verba  decaniat,  et  lanquaro  a  semet- 
ipso  conscripta  unus  psallit,  et  non  tanquam  alio  di- 
cente,  aut  de  alio  significante  suniit  et  legit ;  sed 
tanquaro  ipse  de  semeiipso  ioqucns,  sic  hujusmodi 
verba  profert ;  et  qualia  suni  qux  dicuntur,  talia 
veluiipse  agcns,  ex  seroeipso  loquens,  Dco  videtur 
oflerre  serroones. 

Psallerii  quoqiie  propriuro  est  quod  per  ipsum  le- 
gis  divlnae  sanciilas  iniroitur.  Non  enim  (irones  in- 
choaiit  a  Cencsi,  non  ab  Apostolo,  non  in(cr  ipsa 
initia  auctorilas  evangelica  saDcla  pulsaiur  ;  sed  licet 
Psalteiium  quarius  codex  sit  divinx  aucloriiatia, 
priinuni  tainrii  lirones  iiichoanles  Scripturas  sanclas, 
indc  Ivgcndi  faciunt  deccnier  iuiiium. 


45 


CAPUT   XYIL 
Lam  EceUwB. 

0  fcre  sancla,  o  imniaculata,  o  perfecta  maier 
Cedesia,  quae,  d.fina  gratia  largiente»  sola  fiviflcas, 
aola  sanctificas,  et  perditum  propriis  culpis  institu- 
tione  lua  buraauum  genus  instauras  :  cujus  pi»  con- 
fessioni  nihiladdi,  nibilminuipoiest.  Per  omnesquippe 
psalmos,  per  omnia  cantica,  praeconia  sanctx  Trini- 
tatis  inierseris ;  ut  cujus  sunt  sacrata  f  erba  quse  lo- 
quimur,  eis  laus  semper  et  dulcissima  gloria  reddere- 
inr.  Qus  salum  saeculi  bujus,  et  baereiicomm  saefis- 
simas  procellas  in  arcs  iilius  Noe  similitudine,  ^uae 
toam  evidetiter  poriatit  imaginem,  sola  inoffenso 
fidei  cursu  sine  periculo  diluf  ii  constanier  enavigas; 
nec  ullis  erroribus  acquiescis,  quamf  is  adhuc  inier 


M.  AURELIl  CASSiODORl  ^ 

A  itUlant  labla  /lui,  ipoma^  mel  et  lae  $ub  lingua  tm 
( CoiK.  if»  10»  i! ).  Quae  mereris  denique  osculari 
Gbristum»  et  decus  iilud  perennlter  custodire  fbrgl- 
neum ;  tibi  enim  dicitur  :  Oteulelur  me  osculo  arit 
sici,  quia  meliora  iunt  ubera  lua  vino ,  fragrantia  tm- 
gueniii  optimii  ( Cant.  i»  1 );  et  cactera  qu»  liber  ilie 
dif inus  mysiica  praedicaiione  compiectitur. 

Quapropier  factis  auditoribus  per  quamdam  isago- 
gen»  quae  est  sequenUs  operii  introduciio,  index  ck»- 
lestium  mysieriorum,  et  sacrae  praenuntia  diciionis , 
ut  opinor,  sufAcienter  ationitis  et  desiderio  superno 
difina  largitaie  flammalis,  nunc  ad  solvenda  quae 
promissa  suni ,  Cbristo  juf  ante ,  f  eniamus.  Praes  a , 
Domine,  cujus  estomne  quod  expedity  ut  intelligen- 
ter»  m  libenter,  ul  proficue  mereamur  audiri.  Tuis 


pnWuxes  bolus  s»cali  gravissin»  necessiute  Ter-  »  «»>«»  «««J"'»'"»  omnimodis  indigemas  .  ni  ,,|e>mus 
*^  '  concesso  sermone  aliquatenus  ferba  tuae  majesiaiis 

exponere.  Amen. 

ORDO  DlCCNDORUIl. 


seris.  Quidquid  enim  reperiiur  praeter  f  iiale  gremium 
tuimi,  morUferum  consut  esse  naurragium. 

Nam  eum  Sabeliius  detesubilis  erret  in  Palre, 
demens  Arius  deiinquat  in  Filio,  Manes  sacrilegui 
neget  Spiritum  sanctum,  alii  sceleraU  Veieri  Testa- 
mento  derogent,  nonnulii  Nof  i  TesumenU  graUam 
Don  sequautur  ;  lu  untum  def  oUone  fideli,  prs- 
stante  Domino,  inoffense  cuncU  complecteris.  Pa« 
trem  quippe  docens  ingenitum,  Filium  genitum, 
Spiritum  sanctum  de  Paire  ei  Fiiio  procedeniem, 
onum  Deum,  sancUm  prxdicans  Trin.Utem,  coaeter* 
nam  sibi  et  aei|iiaiiier  omnipotentem,  Dominumque 
Cbristum  manentem  in  dif iniuie  sua  et  carne  hu- 
maniutis  assumptaey  salf a  uniuscujusque  proprieUie 


Prolegomeiiay  id  est,  praecedentia  antequam  coe- 
lestis  Psalterii  roelia  degustem ,  et  campos  illos  glo- 
riosissimae  passionis,  Domlno  prsesUnte,  conUngam, 
quaedam  mibi  f  identur,  dif isis  capliulis ,  de  textu 
ipslus  carminis  inUmare,  ut  et  iegentes  distinctius 
debeamns  edocere.  et  nos  ordines  ipsos  sine  aliqua 
offensione  curramus. 

In  prima  iuque  parte  Domini  camalis  f  iu  descri- 
bitur. 

In  secunda ,  naiura  deiutis  ipsius  subliliier  indi- 
catur. 


naturae,  unamconfiteris  esse  personam.  Yeteri  TesU-  ^     TerUa,  muIUplicalos  dicit  populos,  qui  eum  nile- 
mento  de  Novo  fldem  faciens,  Novum  a  Veleri  exor-     bantur  exsUnguere. 


lum  csse  cogiioscens.  Ei  ut  breviier  cuncu  compie- 
ciar,  nuscis  loqui,  nisi  quodexpedit  credi.  Nam  qqam- 
f is  dif ersis  bic  afQciaris  angustiis,  et  9  dolosi  bostis 
GonlrarieUie  quaUaris,  Umen  de  toUus  mundi  cir- 
cuio  congregau  resplendens  in  modum  polcber- 
r;mae  pyramidis  ad  aeterna  regna  perduceris. 

Quae  huic  scbemati  non  immerilo  compararis , 
quoniam  de  univeisis  genUbus  exioilens  feriicem 
pretiosum ,  juslorum  animas  quasi  lumen  eximium 
ad  supema  regna  transmittis  :  meu  frumenlis  plena 
ccelesUbus,  de  diversis  geniibus  sanctorum  beau  col- 
laUo,  serenarum  meniium  lampabilis  cceius,  insolu- 
bilis  construciio  de  f  ifis  lapidibus  fabricau,  beaio- 


Quaru,  propheta  in  iisdem  moniiis  persef erat ,  ut 
desinant  Judaei  mala  cogiUre,  fel  facere  :  quoniam 
se  nof  erint  dif  inis  f  irtuUbus  deslruendos. 

In  quinU  Dominus  Cliristus  clamat  ad  Patrem ,  ut 
ejos  audiatur  oratio,  et  in  resnrrecUone  ipsius  muudo 
profulura  concedat. 

Sexia,  per  totuin  psalmum  verba  sunt  poeniien- 
tis»  cui  junguntur  ejusdem  modi  alii  sex,  qui  tamen 
in  conclusione  quinquagesimi  psalmi  descripti  suiit. 

In  sepUma  parte  Chrisius  bumiliter  quidem  peiit 
ut  ei  subf  enialur  a  Patre ,  sed  habet  fiduciam  reclae 
conf ersaUonis,  quod  magis  perUnet  ad  ejus  deiiaiem ; 
sed  more  humaniuUs  assumptae  sibi  postulai  subve* 


rum  omnium  aeieraa  felicius,  sole  lucidior,  nive  can-  D  „|r|  .  i^^  diabolus  animam  ejus  iniqua  praesumptione 


didior,  sine  macuia,  sine  mga.  De  qua  scriptiun  est 
in  Cautico  canUcorum  :  Quag  eet  iita  qute  progreditur 
quoii  aurora  coniuryeni^  putchra  ut  luna^  electa  ut  iol, 
terribilii  ut  cailrorum  aciee  ordinata  {Cant.  f  i,  9)  ?  £t 
paiilo  ante  :  Oculi  lui  columbarum  abique  eo  quod  in- 
irimecui  latet :  eujui  denlei  iicut  gregei  lomarum  quw 
oicenderunt  de  lavacro,  omna  gemelti  felibui,  el  s(e- 
rilii  non  ett  inter  eai.  Sicul  viita  coccinea  labia  tua 
{Cani.  IV,  !,  2),  mater  et  firgo,  fcta  ei  integra,  ge- 
nitrix  et  incorrupu,  cujus  os  firtulum  omnium  fra- 
grai  odoribus  :  de  qua  spousus  dicit :  Odar  orii  tui 
iicui  malorum  ( Cant^  vii,  8).  El  post  paululom  :  Odor 
uitguentorum  tuorum  iuper  omma  aromata.  Favui  di^ 


diripiat ,  et  gloria  ipsius  in  polf erem  deducu  dispe- 
reat. 

In  ocUfa,  paraboliset  tropicls  allusionibuscongre- 
gaiis,  subsequens  drama  deeurritury  et  per  ailego- 
ricas  similiiudines  omnia  referuntur  ad  Dominum 
Cbristum.  Quae  scbemaU  nos  locis  apUssimis  red- 
denles  evideniissime  commonebimus,  ui  leclori  siu- 
dioso  ambiguitas  cuncta  lollatur. 

Noiia,  post  multiplicia  praeconia,  quae  modo  a  dei- 
uie,  modo  ab  humanitaie  ipsius  incipiuni,  muutis 
personis  et  titulis  pouilur  AUeluia  ^  quod  significat 
Laudate  Domnum, 

Decimai  sequuutur  gradalcs,  qui  auimum  nostrum 


95 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  I. 


SG 


»d  Dominoai  Salvitoreni  pon  ei  humiU  satisfiiciiODe 
perduciuit. 

UDdeciiiui,  Tariatis  verbis,  iterum  laudes  Domini 
bjinnidica  exsulutione  concelebrat  :  modo  Patris » 
nodo  Filii,  modo  Spiritus  sancti  pnedicans  majesta- 
leni ;  at  nulli  sit  dubium  sanctam  Trinitatem  singu- 
lariter  omnipotentem,  qus  vult  facere  in  ccelo  et  in 
terra. 

Dnodedma,  septem  psalmi  relinquuntnr  in  fine, 
qoi  exsultationibus  hymnidicis  totam  gloriaro  sanctsD 
Triiiitatis  generaliter  devota  mente  coocelebrant.  Sic 


A  textus  toiius  Psalterii  duodecim  partibus  divisns  ia 
apostolorum  numero  mirabili  laude  concluditur ,  qua- 
tenus  et  iste  illud  agat  quod  Christi  discipuios  fecissa 
cognoTimus.  Est  etiam  ejusdem  rei  aliud  evidentius 
aacramentum ,  quod  centum  quioquaginia  diebos  di* 
luvio  superducto  criminibus  suis  terra  diluta  est :  sic 
et  hi  psalmi  tali  numero  producii,  genus  humanuro 
peccatis  suis  polluturo  convenienter  reddunt  absolu* 
turo.  Nuiic  minutatim  ad  exponenda  Psaiterii  verba 
veniamus. 


n.    AUREIiII   GjBlSSIODORI 

IN  PSALTERIUM  EXPOSITIO. 

PRIMA  PARS. 


EIPOSITIO  IM  PSALMUH  PRIMUM. 
Quare  jfrimui  pialmui  non  habet  tUttlum, 

W  Psalmos  bic  ideo  non  habet  tituluro,  quia  ca- 
piti  nostro  DoroinoSalvatori,  de  quo  absolute  dicturns 
est,  nihil  debuit  pr»poni ;  dum  ipsum  rerum  omnium 
coBsut  esse  priucipium,  sicut  ipse  in  Evangelio  di- 
eit  :  Ego  sum  ffrineipium^  propter  quod  et  loquor  vobis 
{Jomn.  vni,  25).  Nam  licet  et  alii  psalmi  de  ipso 
multa  dicant,  nemo  tamen  de  ejus  quae  fuit  in  lerris 
eDOversatione  sic  loquitur*  Et  quoniam  ad  bonc  qu» 
diceoda  sunt  cuncta  respiciunt,  merito  capot  sancti 
operis  pooitur,  qui  princeps  rerum  omnium  esse 
■uDstratur.  Quidquid  enim  aut  de  praeteritis  instruity 
am  de  prssentibus  monet,  aut  de  futuris  efflcit  cau- 
liores,  omnia  ad  institotionem  beati  viri  pertinent » 
quse  liber  ^ste  dicturos  est.  Nam  quidam  tituli ,  qui- 
dam  pnefatioois  locum  eom  tenere  dixerunt.  Sed 
Ucei  a  quihuadam  omni  Justo  videatur  aptatus,  nulli 
Umen  praeter  Domino  Ghristo  potest  veracissime 
eoovenire.  ^ 

Mam  al  diierimus  omni  beato  posse  congruere, 

}aB  noo  conaut  illud  qood  dicitur  in  psalmo  :  Omnis 

kmno  mendax{PsaL  cxv,  !i  );  vel  illud  quod  Job 

meoiinit :  Nullus  mundus  ante  te^  nec  infans  cujus  est 

mmus  diei  mta  super  terram  (Job  xiv»  4);  et  alibi :  In 

veriuie  nemo  de  geoitis  est  qui  non  impie  gessit,  et 

de  confldentibus  qui  •  noo  deliquit;  vel  istud  :  Ju- 

mtia  juiti  sie  est  apud  t$  sieut  pannm  menslruatas 

(/mi'.  lxiv.  6).  Quapropter  non  omni  beato  potest  b(rc 

fratcntia  convenire»  nisi  iili  tantum  de  quo  Scriptu- 

ra  dicit :  Qui  peccalum  non  fedt^  nee  inventus  est  dolui 

ai  ore  ejui  (  /  Petr.  ii,  22 ).  Ei  ipse  de  se  in  Evan- 

fdio  dicit  :  Ecce  veniet  princeps  mundi  hujui,  et  in 

me  nen  inveniet  qmdquam  ^  (  Joan,  xiv,  50 ).  Merilo 

ergo  ad  Cbristoro  Dominom  referlnr,  Qtit  non  abiit 

M  consiUo  impiorum^  nec  in  via  peccaiorum  slelit,  et 

•  Mss.  Aod.y  Bec.  et  Fisc.,  et  de  confiteniibus , 


B  m  calhedra  pestitentiof  non  sedit  (  Psat,  i»  2 ),  etc.  Hi- 
rabilis  ordo,  coelestis  revera  dispositio,  ut  ab  ipso 
nobis  psalroorum  proveniret  iniiium ,  quem  saluta- 
rem  januam  consut  esse  coelorum. 

Quapropter  intrare  com  suromo  gaudio  festinerous, 
ubi  patentem  januaro,  ipsoro  Advocaturo  nostruro  esse 
eognoscimus,  sicut  ait  Apo&tolus  :  Non  enim  habemus 
Pontificem  qui  non  posslt  compatiinlirmitatibus  nostris; 
et  paulo.post  :  Adeamus  ergo  cum  fidueia  ad  thronum 
gratia  ejus^  ut  nusericordiam  consequamur,  et  gratiam 
inueniamus  in  auxilio  opportuno{Bebr.  iv,  15, 16).  Nunc 
claves  psalmoruro  reserabilos  apponamus,  ut,  prae* 
siante  Domino,  Regis  nostri  palatia  Introire  merea- 
mur.  Et  ideo,  sicut  praefati  surous ,  divisio  facienda 
est,  qu»  si  recle  adhibeatur,  iu  illustrero  et  perspi- 

C  cuaro  nobis  efficit  dictionem ,  ut  priusquam  lega- 
tur  oratiouis  textus,  ante  nobis  ejus  relucere  possit 
inteuiio. 

Diviiio  psalmi, 

Univcrsus  textus  psalmi  bujus  propheta  referente 
narratur.  In  prima  parte  viuro  sanctae  incaroationis 
exponit  :  quouiaro  si  ad  majestatem  Christi  solam 
velis  referre  qux  de  eo  dicuntur,  nequeunt  conve- 
iiire.  Secunda  vero  peccatorum  ne(|uitias  in  futuro 
Judicio  debitas  recipcre  commemorat  ultiones;  ut 
prxmissa  gralins  posscmus  accipere,  cujus  videban- 
tur  subsequentia  forroidari.  Respice  quoqne  Intentio- 
nero  ejus,  quaro  constat  maxime  perquirendaro.  Ideo 
in  prlucipiis  beatitudo  12  Domini  Salvatoris  edicitur, 
j\  ut  huroano  generi  viulia  exempla  praestentur;  qua- 
tenus  sicut  nobis  horoo  terrenus  contulit  nioriem , 
iia  ccelestis  veniens  daret  salutem.  In  principiis  eniro 
fiiit  durissima  conditio  dccepto,  sed  post  advenit  ho- 
roini  gloriosa  redemptio.  Primo  illata  est  ignominiosa 
capliviUB,  deinde  secuta  est  votiva  libertas.  Expulsiis 
homo  de  paradiso,  sed  recepius  est  in  coeluro.  Perdi- 

i>  Mss.  Aud.  9  Bec.  et  Fisc«,  et  iu  me  non  habet 
quidquam. 


27  M.  AURGlil  GASSIODORI  2H 

dit  in  tern  beaiitudiuem,  sed  angelos  merebitur  ba*  A  virum  subjuuxii  egregie  :  vir  eiiim  vocalur  a  virlliusy 


bere  consories.  Luctiis  ex  diabolo,  gaudiani  provenii 
ex  Chrlsto.  Unde  elTApostolus  dicit :  Sicui  enim  per 
inabedientimn  uniui  hommiM  peccatorei  conitituH  iunt 
muUi^  ita  et  per  uniui  obedieniiam  jUiU  conMuentur 
multi  (  Rom.  ▼,  19 ). 

In  ipso  itaque  capiie  psalmi  bujus,  deGniiio  beaii 
vtri  tanquam  pulcherrimum  nobis  gloriosi  regis  dia<- 
dema  resplendet.  Oratio  brevis  et  lucida ,  qu»  rem 
propositam  diversis  modis  quid  sit  ostendil.  Sed  hoc 
priiicipium  duas  species  de&nitionum  evidenier  com- 
plectitur.  In  prioribus  quippe  versibus  duobus  qui  di- 
cunt :  xVoit  a6iti,  non  iteiitj  non  iedit^  ociava  species 
deCnitionis  est,  qaae  Grsece  dicitar  xccr*  eef^iiptvw 
Tou  IvavTtov,  Latine  per  privantiam  contrarii.  Ait 


qui  nescil  tolerando  deficere,  aui  in  prosperis  aliqua 
se  elatione  j  iciare;  sed  animo  siabili  detixus,  et  coe- 
leslium  rerum  comemplalione  firmatus,  manet  sem- 
per  impavidus.  Hoc  etiam  veriloquium  appellavere 
majores.  Elymologia  enim  est  oratio  brevis,  per  cer- 
tas  assonationes  ostendens  ex  quo  nomine  id  quod 
quaTitur  venerit  nomen.  Nec  dubites  quod  virum  ap- 
pellai  Dominam  Salvatorem ,  de  quo  et  Zacharins 
propheta  dicit :  Ecce  vir  Orieni  eit  nomen  ejui  {Zach. 
VI,  12).  Sed  memento  quod  ubicunque  sic  ponitur, 
assumpta  ejus  bumanitas  indicatur;  vir  eniin  sexus 
est  carnis,  qui  in  divinitate  nullatenus  invenilur.  Sed 
qaoiiiaifi  Dttura  hillbanhatis  a  Domino  fuerai  pro 
Dostra  redemptione  sumenda ,  competenier  posuit 


enim  quid  non  faciat,  sieui  et  in  quinto  psulmo  di-  B  virum^  at  uiriusque  naturae  una  crederetur  esse  per- 
ciuriis  esi  :  Qtioniatit  nou  volem  Deui  iniquilatem  iu     sona. 


et  (  Pial,  V,  5  ).  In  tertlo  autem  versu  qui  dicit :  Sed 
in  lege  Doniini  voluntai  ejiu  :  et  in  lege  ejui  meditabi^ 
tur  die  ac  nocte,  secunda  est  species  definitionis  qn» 
Grece  lYifrnyuKxvKh  dtcitar»  Laline  notio  nancupaior. 
Haec  non  dicit  quid  stt,  sed  per  hoc  quod  agit ,  res 
illa  quam  qiiaerimus  nobis  specialiter  indicatar ;  sieut 
et  in  septuagesimo  primo  psalmo  dicturus  est :  Be- 
nedictui  Dominus  Deui  lirael^  qui  facit  mirabitia  ma» 
gna  iolui  (  PsaL  lxxi,  18  )• 

Memenio  autem  quod  omnis  definilio  aut  ex  materia 
nascilur,  quod  est  corpus  :  aui  ex  specie,  quod  est 
qiialiias ;  aut  certe  de  utroque,  sicut  est  homo,  mi« 
rabili  ordine  prolata  disponens.  Nam  si  privs  posuis^ 


Qiii  noit  o^ttf  ttt  comilio  impiorum,  et  in  via  pecco' 
torum  non  itelit^  et  in  eathedra  pestilenliie  non  iedit. 
Posito  igitur  beato  viro,  id  esi  Dotnino  ChristOy  ab 
iila  dispensatione  qua  passus  est,  utile  fuerai  ut  euni 
per  actus  saos  consequenter  exponerei;  alioquin  mi- 
nus  docet,  quod  fuerii  in  explicata  propositlone  de- 
relictum.  Tribus  itaque  modis  provenire  humanos 
eonstat  errores,  cogitaiione,  facio,  et  diclo,  quos  hic 
per  ordinem  abnegat  dicens  :  Non  abiit  in  comilio 
impiorum,  Primum  deleslabile^  denegai  cogiiationes 
quas  sibi  familiariter  vindicat  genus  humanum,  quas 
Doniinus  Christus  omnino  non  habuit.  Ei  ne  extraneis 
utamur  exemplis»  hoc  debere  intelligi  de  Domino 


set  qnod  erat,  necessarium  non  fuerat  dixisse  quod  ^  Salvatore  tricesimas  nonus  psalrous  absolute  testator 


non  erau  Hoc  imitatus  eonverso  ordine  geometficus 
fecit  £aclide8  dicens  ( Lib.  i  Elementor. ,  m  initio )  : 
Linea  est  longitudo  sine  latitudine.  Prius  enim  dixit 
qiiod  est,  et  subjunxit  postea  quod  nonest;  sicut 
facere  consaeveront  qui  priorum  dicta  aliqna  diversi- 
tate  commutant,  ut  se  in  eis  mentiantur  noctores, 
Nunc  ad  perscruianda  verba  veniamus  :  quoniam  in 
interioribus  eorum  quasi  in  quibusdam  nucleis  fractus 
dulcissitnus  invenitur. 

Expositio  piolmi. 

Yers.  i.  Beatui  vir.  Nimis  pulchrum  commodum- 

que  principium ;  ui  quoniam  erat  Spiriius  sancius 

humani  g^^neris  imbecilla  moniturus ,  a  beaiitudine 

sumere  videretur  initium ;  ut  hac  spe  irepidantium 


dicens  :  7tttic  d'xt,  ecce  venio;  in  capite  libri  icriptum 
est  d€me(  PiaL  xxxix,  8).  Abiit  enim  significat  quod 
a  via  rtcta  disceden<«,  in  calles  labilur  torluosos. 
Deiiide  actus  vitioss  conversationis  excludit  dicen- 
do  :  Et  in  via  peccatorum  non  itelit ;  utique  quia  venit 
in  mundam,  qui  est  via  peccalorum;  sed  ibi  non  itetit, 
quoniam  ejas  vitia  immaculata  conversatione  transi- 
vit.  Poneodo  aulem  vtatn  peccatomm  latam  vult  in* 
teliigi  :  quoniam  angustam  constat  esse  justorum. 
Tertio  loco  subjunxit  :  Et  in  eathedra  peitilentice  non 
iedit*  Ad  doctrinas  hoc  videtur  abominabiles  perti- 
nere,  qux  pestilentis  dogmatis  venena  disseminant. 
Hsc  merito  negantur  in  Christo,  qoi  totius  iniindi 
volnera  medicabili  "  pracdicatione  salvavit.  Quidam 


animos  inviiarel,  ne  se  morlalium  fragilia  corda  sub-  ^  vero  bunc  iocam  tali  distinctione  complexus  est,  im- 


diicerent.  Quis  enim  ad  quxlibet  ardua  non  iucite- 
tur,  ubi  felix  beatitudo  praedicitur?  Beatui  ergo  vir 
dicilur,  sicut  nobis  majonim  tradit  auctoritas,  quasi 
lieneaptus,  cui  omnia  desid^rata  succedunt.  Sed  huiic 
duobus  modis  dici  in  centesimo  quadragesimo  tertio 
psalnio  propheta  commemorat  ponens  :  Beatum  dixe^ 
runt  populum  cui  hwc  iunt  {Pial,  cxLiii,  15);  ite- 
rumque  subjungil :  Beatui  popului  cujui  eit  Dominui 
Deui  ejui.  Quapropter  sxculi  beatus  est ,  qui ,  ut 
putal,  summa  secnriiale  sufTultus,  in  c6ntinuala  Ise- 
litia  et  mundanis  copiis  perseverai.  Isti  autem  bealo, 
qui  a  proposito  suo  nulla  conirarlciaie  removetur, 


pium  dicens  eum  qui  peccat  in  Denm  :  peccatorem 
vero  qui  in  semetipsum  delinqufl ;  pcstilentem  scili- 
cei,  qui  proximam  suum  depopulatur,  opprimit  atque 
laedit.  Sed  quodvis  hornm  recipias,  nihil  tale  in  Do- 
niino  fuis&e  cognoscis.  Cathedra  est  eniin  ex  aiiqua 
inateria  composita  forma  sedibilis,  qnae  nos  curvatos 
molliter  a  dorso  suscipit ,  suoque  gremio  demissos 
velut  habilis  theca  complectilur.  IIltc  proprie  docto- 
ribus  datur ,  sicut  ait  in  Evangelio  :  Super  eathedram 
Mogii  iederunt  icribce  et  Pharism  {Maith.  xxiii,  2). 
Sic  etiam  judicum  tribunal ,  ct  solium  regum  pro- 
prium  esse  roemoramus.  Considcrandus  13  esteiiam 


^  £t//t,,  medichiatu 


»  EXPOSITIO  IN  PSALTERIlJftl.  P8AL.  I.  50 

bie  onlo  diciorum,  quemadmodiun  contra  Adam  lo-  A  diclurtts  est :  Ut  fadam  voluntatm  tuam,  Deus  men$^ 


M  aplelur  :  abHt  cum  recesiit  a  praecepto  Domini  : 
Btedi^  cum  deleciatus  eat  peccato,  quando  acquisitu- 
rum  se  acieotiam  boni  et  mali,  deeeptua  arbiler  aesti* 
maYil ;  catkedram  vero  pe$iUentim  sedtl,  cum  posteris 
pemidosae  doctrinae  exempla  dereliquit.  Et  noia 
qoam  pulcbre  singula  verba  rebus  singulis  dedit ;  id 
est  abiit^  ttetU  et  udii.  Quae  Ggura  dicitur  bypozeu- 
lis,  qoando  difersa  verba  singulis  apta  clausulis  ap« 
ponuntur.  Quapropter  generaiis  complexio  peccato- 
nim  merito  in  Domino  Salvatore  denegata  est :  sicut 
Ipsa  Yerilas  io  ETangelio  dicit :  Ecce  veniet  ffrincepa 
mmuii  Imjui^  ei  inme  non  invemet  quidiiuam  ( Joan. 
xiT,  30). 

Vers.  2.  Sed  m  lege  Domini  fuit  volunta$  eju$.  Mon 


volui,  ei  legem  tuam  in  medio  cordie  mei  (Pm/,  xxxix  , 
9)«  Sic  de  uno  psalmo  utrumque  prohaturo  est,  quo- 
niam  et  principium  libri  de  ipso  debet  intelligl,  et 
mandata  Domiiii  seniper  eum  constat  fnisse  me«tita- 
tum.  In  sepluagesimo  sepiimo  quoque  psalmo  dicii : 
Loquar  propoiilionee  ab  inilio  {Psal,  lxxtii  ,  2) :  sed 
cum  dicit,  Loquar  ab  imtio,  non  vult  pfrsonam  suam 
arlicubi  rorlasse  praeteriri;  nos  tainen  diyersorum 
Pairom  auctoritatem  secutl,  et  Ecclesiae  verba  dedl- 
rous  et  propbette ,  el  justissimos  quosque  homines, 
vel  peccalores  diximus  loqui ,  quos  suis  locis  eTiden* 
ler  osiendimus,  ut  Tarietas  Ipsa  rerum  obIect;irt 
possit  audiium. 
Die  ac  nocte*  Haec  complexlo  continunm  tempus 


magoa  gloria  fuerat  declinasse  Tiliosa,  nisi  el  dice-  B  ostendil;  quod  si  ad  lilteram  iniendas,  omnino  non 


rei  omnino  laudanda ,  sicut  et  aiibi  docel,  Declina  a 
malo,  ei  fae  bomum  (P$aU  xxxTi,  27).  Lex  ergo  Do- 
miai  est  In  declinaiidis  peccaiis  sancia  pra^cepiiOy 
qoam  in  monte  Sina  Moysen  accepisse  manifeslum 
e*t :  in  qoa  tota  mentis  iiilentione  ille  Tere  fuii,  qui 
peccata  non  babuii ;  nos  enim  eui  ad  momenium 
legis  pnecepia  cogiumus,  delicti  lamen  tempore  to- 
luntas  nostra  ia  lege  non  permanet.  Voluntas  enim 
decenier  est  posiia,  nt  consianliam  continuae  medita- 
lioois  osteoderet,  qnae  dum  perseTeranier  assumilur, 
biioris  Uedia  nesciuntur.  Sed  ne  ipsain  ToluRtactgn 
putares  oiiosam,  sequilur  operationis  efreciu9;  quia 
sancto  proposilo  non  sufGciebat  lanlum  bona  velle. 


conTenit,  ul  die  ae  nocte  jugiier  legem  Domini  aliqms 
aut  iegat  aut  pracdicet,  dum  reflciendi  tempus  corpo- 
ribus  deiur,  ei  capiendi  somiil  necessitas  afferalur.  Sed 
ille  probatur  legem  coniinue  meditari,  qui  omnia 
secundum  sanciiiatem  gereos,  coelesti  se  in  omnibus 
puritate  iractaTit.  Hoc  revera  ipsi  capiti  Domiiio 
Cbrislo  cerlum  est  convenire,  quamTis  ad  exemplum 
sauciitJiis  ejus,  ei  membris  quoque  Tideaiur  esse 
praeceptum,  sicut  dicil  Apostolus  :  Otnnia  quascunque 
faciti$  in  verbo  aut  facto^  omnia  in  gloria  Dei  facite 
(l  Cpf.  ^,  %l)v^^  ^^^i^i  prxdicaia  isla  continuiias 
siqui.  ii(..(^(0^it^.o,ceciiiio  oclavo  psalmo  legitiir: 
r«s(ii?ioiita  tua  doce  me,  Domine^  ei  mandaia  tua  in 


nisi  eiiam  desiderium  suum  coniinuo  nio^u^  labbri    "^^^^  «^.  ^^^  tx^rm.^^  Dies  pagani  diierunl  a 
satiareu  liic  polesi  syllogismus  categoficu^  ibT^htri;  C  numinibus  suie^.i4  esM  ijiis^a  quibus  eos  eliam  no- 


quem  praeiarmittere  non  debemus,  ne  qui  intellectus 
eu  primus ,  incompetenler  Tideatur  esse  praeteritus. 
Gujus  definitionem  partesque  dicemus ,  ui  rudibus 
eamm  remm  nihil  remanere  possit  ambiguum.  Ca- 
u-gorlcos  iiaqoe  syllogismns  est,  quem  dialeciict 
sooima  laude  coocelebrant :  oratio,  in  qua  posiiis 
q  tiboidaro ,  alia  qoaedam  ei  necessiuie  Teniunl  per 
ea  qose  posiu  sont.  bie  ex  duabus  propositioiiibus 
et  eoQclosiooe  formatur ,  sicut  bic  constat  effectum, 
Cujtts  prima  proposliio  eet :  Bealus  Tir  ciyus  Toluniaa 
in  li*ge  Domini  est.  Secnnda  propositlo :  Nullus  cujus 
volontas  in  lege  Domini  est  •  abiit  in  consllio  impio- 
mm.  ProTenit  exspectala  conclusio  :  Nullus  igilur 
beatos  Tir  abiit  ia  consilio  impiorum.  Hoc  quidem  in 


minasse  noscuniur.  Nox  auiem  dicta  est ,  eo  quod 
noceat  aspcclibus  siTC  aciionibus  noslris. 

Vers.  5»  Eterittanquam  lignum  quod  plantatum  e$i 
$ecu$  decur$u$  aquarum.  Ilinc  jam  praedicitur  gloriosa 
nimis,  siiigularisque  feliciias ;  ul  sicul  aclio  miranda 
descripU  esi,  ila  et  ejus  prospera  magnifica  similiio- 
dine  referanlor.  Bene  ,  utarbilror,  ligno  fructifero 
comparaius  esi  Dominiis  Chrisius,  propter  cruccm 
qiiain  pro  bominum  salnie  suscepil.  Quae  merito  llg* 
num  vitae  dicitur,  quando  el  ibi  Dominus  Chrisius, 
qui  est  viia  noslra,  suspensus  est ,  et  latroni  iii  ca- 
dem  confilenti  dicium  esl  :  Amen  dico  tibiy  hodie  me- 
eum  eri$  in  paradiio  [Luc.  xxiii,  43).  Denique  et  bodie 
omuis  iii  ea  credens,  astemae  viiae  dona  consequilur. 


diversislocis  diligeas  libi  perscroiator  invenies,  quod  ^  SIto,  ul  bisloria  referl ,  lignum  revera  fuit  in  para- 


nos  rarios  poneodom  esse  perspeximos»  quoniam 
Bobis  ex  diversis  arlibos  alque  disciplinis  com  ex- 
poditiooe  pfoposila  molia  diceoda  suot. 

Ei  in  lege  eju$  meditabitur  die  ac  nocte.  Intendendom 
qood  secundo  didl :  /n  lege ,  noo  sob  lege,  quia  in 
lege  fuit  qui  peccau  contempsii.  Relii|ui  aulem  mor- 
ules  meriio  sob  lege  suni ,  qui  deliciis  oneraniibus 
inclinaoior.  Lex  enim  dicitur  ex  eo  qood  animos 
Dostros  liget,  soisque  lenaat  obnoxios  constitutis. 
Verom  ille  legem  non  roediiabaior  liiteris,  sed  san- 
ciiute  proposiii;  sieut  in  Iricesiroo  nono  psaltno 


diso  perennis  viiae,  si  deiestabilis  inobedieniia  non 
fuisset.  Undeeniin  mors  habuissetinlroilum,  si  Adam 
monstras-^et  dcTOilonis  affecium  7  Hinc  f anciissimi 
Patres  suaTissima  mella  sudaverunt,  dicenles  :  Dedit 
mandatum ,  ul  inveniret  arbiirium ;  fixli  legem ,  ut 
facerel  cautiorem.  Sed  ille  improvide  secuius  est 
hosiem,et  infelicilervitae  reliquii  auctorem  «.  Tunc 
lamenUbili  sorle  deceptus,  vium  pcrpeiuam,  qiian» 
possessurus  erat  amisil,  ct  in  moriem,  quam  non 
babebal,  incorrit.  Sed  ot  ad  conceptae  siinilitudinis 
instituta  redeamus ,  quod  dicii,  plantatum  eic,  id  est 


•  Mss.  Aod.9  Bec.»  Fisc..  et  feVicem  reliquit  vttm  auciorenu 


M  M.  AURELII  CASSIODORI  ^ 

liiftiilutum  esl  lignum  crucis  a  Deo,  quod  semper  in  A  rum  (PAtfip.  ii,  9).  Et  in  Apocalypfti  Joannis  ita  le- 


fide  vireret  ac  cresceret.  Hoc  schema  parabola  dici- 
lur,  id  est  genere  dissimilium  eomparatio.  Sic  enim 
lu  sul>seqttentibus  et  monti,  et  ieoni,  et  Termi  com- 
paratus  est  Ghristus. 

Suui  deeunui  mfuarum.  In  comparationis  gratla 
perseverat.  Nam  sicut  terrestris  aqua  decurrens  ? ita 
68t  lignorum  Tirentium,  sic  aqua  spirltalis  signum 
cracis  inundat,  qu»  salus  esse  Gdelinm  cognoscitur 
animarum.  Haec  erg o  aqua  14  ^^  ^®  ^l^*  ^  Evan- 
gelio  dicitur  :  Si  $cire$  quis  etf  qui  a  te  aquam  petii » 
peliues  ab  eo^  ut  darei  tibi  aquam  trivam  {Joan.  vw^ 
10),  etc.  Operae  pretium  est  quoque  perpendere  quare 
dixerit  :  seeus  decursus  aquarum;  scilicet  ut  nec 
Dimia  inundatio  lignum  lasderety  nec  iterum  irrigatio 
procul  constituta  siccaret. 

Vers.  4.  Quod  fruclum  suum  dabit  in  tempore  suo. 
Fructum  dabii ,  id  est  Ecclesias  constituet  tempore 
competenti,  hoc  est,  quando  beaue  incarnationis  sa- 
cramenu  suscepit.  0  fructus  ille  mirabilis ,  qui  hu- 
manum  genus  duldssima  creduliute  satiayit !  Unde 
noQ  gustare  peccare  est;  et  potius  genus  est  praeva- 
ricationis  a  cibis  talibus  abstinere.  Fruetus  enim  di- 
ciiur  a  fruendo.  Et  notandum  quia  dabit  dixlt,  quod 
ad  rationabilem  sensum ,  et  ad  ofTerentis  pertinet 
voluntatem.  Nam  licet  et  alia  ligna  erumpentes  infe- 
rant  fructus,  hoc  recte  dace  dis^itiir;  qaiV.aet^ii». 
praemia  donare  monstratur^*'''-'*. : 


• .«••»• 


•  •  •• 


gitur  :  Et  vtdt,  et  audvri  voeem  magnam  angelorum 
multorum  in  drcuitu  (/ironr,  el  animalium  el  seniorum  : 
et  eral  numerus  eorum  dena  millia  denorum  miUium, 
millia  millium  dicentium  voce  magna  :  Dignus  e$t 
Agnus  qui  oedsus  est  aecipere  virtulem ,  et  divitias ,  et 
sapientiam^  et  fortitudinem^  et  honorem,  et  gloriam  et 
benedietionem,  Et  omnem  creaturam,  qum  est  tn  ealo, 
el  in  terra^  el  sub  terra^  et  in  man,  et  quce  sunt  in  eis^ 
universos  audivi  dicentes  :  Sedenti  in  throno,  et  Agno^ 
benedictio^  et  honor^  et  gloriaf  et  poteniia  in  smcuta 
seeculorum.  Et  qualuor  animalia  dieebant :  Amen,  Et 
senhru  ceeiderunt^  et  adoraverunt  (Apoe,  v,  11  ft 
teg.),  etc.  Plena  est  rernm  talium  Scrlpiura  divina, 
quoniam  sicul  in  assumpio  corpore  fuit  hiimiliias, 
B  iu  est  post  resurrectionem  Domiiii  Ghristi  decla*  ata 
majestas.  Nunc  ad  reliqua  Toniamus. 

Yers.  6.  Non  stc  jinpti,  non  sic.  Venit  ad  secundam 
partem ,  ubi  memorat  quae  impii  cum  peccatoribos 
susttnebunt,  ul  eorum  artus  reAigiattir,  quorum  poena 
cognoscitur.  Quod  schema  dicitur  paradigma.  Schema 
autem  est  figura  dictionis  in  ordine  ▼erborum  cnm 
decore  composiu ;  est  enim  paradigma  narratio  per 
exempla,  hortans  aliquem,  aut  deterrens.  Inviuvit 
autem  cum  dixit :  Beatus  vtr,  et  reliqua ;  deterruit 
autem  cum  ait :  Non  sie  imptt,  itou  itc,  elc.  Erficacis- 
siifiioi  ^fli^ne  doclrinae  genus  ,  et  invitare  prosperis, 
«d^erfere-contrariis;  sicut  el  Pater  Augustinus  in 


Vers.  5.  Et  folium  ejus  nonf  deeidet,  Id  est  sermo     libris  de  Doctrlna  Christiana  memorat  cTicens  (Lib. 
ipslus  nullo  casna  feritajl&^see^itj-sea-.Uioiuam.Jnr^/:^^^  >gi(or  divinarum  Scripturarum 

arbore  pahnae  folia  ma/^qntyr^Udrt,:  Uar^ tsta  infixa%*tiviciatorer  dbclor,  defensor  reciae  fidei,  ac  debella- 

tor  erroris,  et  bona  docere,  et  roala  dedocere.  Quod 
Institutionis  genus  et  in  decimo  quarto ,  et  in  trice- 
simo  sexto,  et  in  centesimo  decimo,  et  in  centesimo 
decimo  ocuvo  psalmo  polenter  exsequitur,  ut  distin- 
ctio  sit  in  comminaiione  supplicii,  magniiudo  sem- 
per  in  praemiis.  Dicit  ergo  :  Non  sie  impii,  non  sie , 
quoniam  non  erit  sic  impiis,  ul  superius  dixit.  Et  ut 
iinmobiliter  crederes,  firmitatem  negaiionis  iterando 
monstravit.  Nam  si  locum  eorum  dillgcnier  inquiras, 
audi  Apocalypsim  Joannis  dicentem  :  Et  diabolus^ 
qui  sedueebat  eos,  missus  est  in  stagnum  ignis  et  sui^ 
p/ittris,  ti^i  iila  besiia  et  pseudopropheta ,  quod  vide- 
licet  ad  omnes  pertinet  impios,  eruciabuntur  illic  die 
ac  noete ,  in  ececula  smculorum  (Apoe,  xx,  9,  10). 


verilati  •  certis  promissionibns  perseverant,  sicut  In 
Evangelio  legitor  :  Ccelum  et  terra  transibunt,  verba 
auUm  mea  non  prateribunt  (Matth.  xxiv,  15).  El  in- 
tuere  Domini  verba  foliis  arboris  comparau,  quia 
sicut  illa  fructus  tegunt,  sic  promissiones  suas  ei  isU 
i  ustodiont.  U»  sunt  aquae  spirliuales,  haec  folia  sa- 
lutaria,  de  quibus  in  Apocalypsi  beatus  Joannes  dicit : 
Et  ostendit  mihi  flumen  aquce  vivas  splendidum ,  tan- 
quam  erystalium^  exiens  de  throno  Dei  et  Agni;  in 
medio  platese  ejus,  et  ex  utraque  parte  fiuminis^  arbo- 
rein  vitos ,  quce  facit  fruclum  duodecies ,  singulis  men- 
sibus  reddent  fructum  suum;  et  folia  arboris  Ulius  sunt 
ad  sanitatem  gentium  deputala  (Apoc,  xxu  ,1,2). 
Et  omnia  qweeunque  faciet  prosperabuntur.  Aptis- 


sime  conlra  illud  Adae  ponitur,  cujus  facu  nobis  ad-  D     Sed  tanquam  pulvis  quem  projicit  ventus  a  facie 


versa  pepererunt.  Nam  sicut  Dominiis  Christus  dul- 
ccdinem  salutis  mundo  praestitit,  ita  ille  humano 
generi  amaritudinem  mortis  inflixit.  Tribns  ergo 
modis  hxc  praedicationis  forma  consiructa  est,  di- 
cendo  quid  viuveril,  referendo  quid  egerit,  terUo  ad 
quem  finem  fructus  ipse  pervenerit.  Scd  hoc  brevi- 
ler  atque  mediocriter  positum  est  propter  humiliu- 
tem  humaniUiis  assumptae.  Cdeterum  si  magnificen- 
tiam  ejusvelisadveriere,  audi  Apostolum  dicetitem  : 
Propter  quod  et  Deus  illum  exaltavit ,  et  donavit  illi 
nomen  quod  est  super  omne  nomen ;  ut  in  nomine  Jesu 
omne  genu  flectatur,  cceleslium,  terrestrium  ei  infemo^ 

•  Mss.  Aud.,  Dcc.  ct  Fisc,  \ia  et  isla  in  fixa  veritate. 


terrm.  Congrua  nimis  facU  comparaiio.  Pulvis  cnim 
est  resolutio  terrae.  Et  quia  homo  lerrenus,  quando 
inflatur  seductorio  vento  superbiie,  desolidltate  terrae 
viveniium  quasi  pulvis  abjlcitur,  quia  sua  levitaie 
ad  firmamentum  mandaiorum  se  tenere  non  poiuit, 
merito  pulvis  diciiur,  qui  Unquam  substaniia  tenuis 
vitiorum  flalibus  ventilaiur.  Sed  hanc  damnationem 
gravissimam  non  putemus  ventorum  ludibriis  com- 
paraum ,  quaecorpora  facile  mobilia  in  auras  aeilie- 
reas  Indivaga  compulsione  transponunt.  Hic  enim 
faciiiutem  expulsioiiis  vuli  ostendcre,  non  acerbita- 
tem  discrimiuis  lcvigare.  Facies  vero  tcrra  signiUcat 


33  -    EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  L  ^ 

supcricicm  lelluris,  ubi  rcvera  polcsipuWis  leiiuis-  A  (Gen.  iii,  9)!  non  quia  Deus  in  paradiso  cum  esM 


simos  insidcre.  Hanc  Grxci  epiplianiam  vocanl,  qux 
solaffi  longitudiuein  ei  latiiodinem  habei.  Uaec  colo- 
res  siucipil  diversa  qualilate  dislinctos  :  hsc  proba- 
lur  reeipere  flguras  illas  geometricae  disciplinx;  in 
ca  deniqoe  datur  conspici,  quidquid  potest  corporeis 

oeaXU  iutueri. 

Yers.  7.  Ideo  non  resurgunl  impii  in  judicio.  Impii 
sontqoi  saoctam  Trinitatein  crudeliiate  *  nienlis  nul- 
latenus  conGientur,  nec  Veteris  aut  Movi  Testamenti 
parere  regulis  acquiescunt;  vel,  sicut  dicit  Aposto* 
loa  :  Qui  verbis  confilenlur  Deum^  faclu  autem  neganl 
(Ti/.  1 ,  16);  el  ki  in  judicio  non  reswrgunl^  quia  jain 
soa  iafidcliu  edamnati  sont,  in  Evangelio  dicente  Do« 
mioo :  Qui autemnon  15  ^redii  in  Filio,  jam condemna- 


nun  noverat,  sed  indignus  divina  cognitione,  eo 
quod  ceciderit  increpatur.  Et  iter  impiorum  peribii. 
Nam  sicut  beatonim  via  est  Dominus,  i:a  peccatorum 
iier  diaboliis  csse  cognoscitur  :  qui  sine  dubio  peribiit 
quando  cum  sequacibus  suis  aeterna  poena  damna- 
bitur.  Via  enim  dicitur,  quod  per  cam  unusquisque 
transeuntium  viatur.  Iler,  quasi  iterum  aclus,  quod 
agendo  ileratur.  Quod  tainen  utruroque  pro  locorum 
qiialitatibus  rcperis  esse  variatum;  nam  et  viam 
pcccatorum  supcrius  dixit,  et  iier  in  bono  positum 
est,  sicut  iu  alio  psalmo  ait  :  El  illic  iler  etf,  in  quo 
otlendam  ilU  talutare  Dei  (PtaL  xlix,  23).  Item  Isaias 
propheta  dicit  :  Principium  Sion  dabo^  et  Jerutalem 
contolabor  in  iiinere  (l$ai.  xli,  27).  Nunc  ad  conclu- 


iuseu^  (Joan.  iii,  18).  Nam  si  adjudicium  resurgere  B  sionis  quoddam  speculum  veniamus,  ut  nobis  totius 
estprosuis  ractisqoempiam  reddere  rationem.  merilo     P»^''»'  pulcherrima  facies  clucescat. 


itli  dicontur  in  judicium  non  resurgere,  quos  jam  co- 
gaoscitor  seotentia  divina  damnasse.  Omnes  resurgcre 
iidescatholica  confiieiur,  sicut  dicit  Apostolus :  Omnet 
resurgemus ,  ud  non  omne$  immulabimur  (1  Cor.  xv , 
51).  Resurget  enim  justus,  ut  judicct;  peccator,  ut 
judicetor;  impios,  otsine  judicio  puiiiatur. 

Ke^  peccatorei  in  consilio  juttorum.  Peccatores 
smit  professione  qoidem  Cbristianl,  seJ  minoribus 
peecatis  obnoxii,  quibus  dominica  datur  oratio,  ut 
se  exuant  a  delictis ;  impii  autem  sunt  qui  suum  ne- 
scientes  auctorem  diversis  sceieribus  polluuntur,  ut 
blasphemi,  impoenitentes,  cultores  idolorum,  et  prin- 
cipalibus  vHiis  obligaii.  Quaproptcr  duo  sunl  gencra 


Conclutio  psalmi. 

Totus  hic  psalinus  ad  moralem  pertinet  discipli- 
nam,  de  quo  et  bonus  imboitur,  et  peccatorum  mens 
scelerata  terretur.  Nec  vacat  quod  Dominus  Cbristus 
esl  positus  in  principio  nunterorum.  Unitas  quippe 
specialis,  simplex  atqiie  perfecta  est,  nullius  indiga, 
in  seipsa  perenuiter  roanens  :  a  qiio  fonte  multitudo 
numcrorum  sic  egrediiur,  ut  ad  eam  seinper,  quam- 
vis  multiplicata,  revocetur  :  sine  qua  suppuiatio  nec 
inchoare  quidquam  prxvalet,  nec  prodire.  Merito 
ergo  in  boc  initio  calculi  ponltur  Christus :  quia, 
sicut  dicit  Apostolus  :  Ex  ip$o  enimy  et  per  ip$um,  et 
in  ip$o  $unl  omnia  (Rom.  xi,  56).  Ilanc  Triniiatem 


peccaotium  :  primum»  quod  nulla  placabili  sati^fa-  ^  Grxci  monadero  vocant.  Nam  si  Incorporalis  et  im- 


ctiooe  compleia  remanel  in  delictis;  aliud  est  cui  per 
gratiam  confessionis  |  eccata  donanlur,  sicut  legiiur : 
Beati  quorum  remiiUE  iunt  iniquiiaie$t  et  ifuorum  tecta 
tunt  peccaia  {P$aL  xxxi,  1).  In  quo  numero  et  sancti 
sunt,  quia  nullus  sine  peccato  est,  sicut  beaius  Joan- 
nes  apostolus  dicit :  Si  dixerimus  quia  peccatum  non 
kabemut^  noemetipto$  uducimut^  et  veritae  in  nobi$ 
non  e$t  (1  Joan.  i,  8).  Ergo  de  ilio  primo  numero 
peccantium  dicit  qui  nulla  fuerunl  digni  miseraiione 
salvari.  Ili  enim  com  jusiis  minime  judicabunt,  quod 
evangelica  voce  solis  fidelibus  suis  Dominus  in  pne- 
mium  pollicetor*  in  coneilio  enim,  in  judirio  dlcit, 
quia  omne  rectum  judicium  in  consilio  est.  Consilium 
eiiiro  dictom  est  a  consulendo.  Naro  superius  consi-  , 
liom  impiorom  abusive  positum  est :  quoniam  et  ipsi ' 
potant  consolere,  qoamvis  cognoscantur  unamquam- 
qoe  rem  noxia  sibi  machinatione  tractare. 

Vers.  8.  Quoniam  novit  Dominu$  viam  ju^torum,  et 
iur  tmpionan  periHt.  Bonorum  viam  dixit  Dominum 
nosu;  iter  autem  impiorum  perire  connrmat :  quasi 
Dominos  utrumque  non  noverit.  Sed  allegorice  di- 
ctom  est,  ot  hoc  sciat  Dominus,  quod  iii  beatitudine 
fennaodiit :  hoc  nesciat  quod  peribil.  Nam  et  ipse 
dicturub  est  io  judicio  suo  peccatoribus  :  Netcio  vot 
( JfaiiA.  XXV,  12).  Quod  si  hoc  ad  litteram  velis  ad- 
vertere,  qoomodo  ignorare  poierit  quos  creavit?  Sic 
et  Ads  locutus  est  post  peccatum  .  Vbi  es,  Adam 

•  Mst.  Aod.y  Bee«  ei  Fise.«  creduliiatem 


routabilis  est  substanti.i,  intelligiturUeus;  si  incor- 
poralis  et  mutabilis,  intelligitur  aiiima ;  si  vero  et 
corporalis  et  routabilis,  intelligilur  corpus.  Ista  ergo 
roonas  tali  complexione,  sicut  dictum  esl,  ab  arith- 
meticis  explicatur.  Memento  autero  quod  roonas,  licet 
fons  atque  initium  numeri  esse  videatur,  Ipsa  tamen 
non  potcit  numerus  dici.  Quidquid  enini  ab  uno  plus 
esty  sicut  ait  Nicomachus,  Jam  fit  nUroerabile.  Nume- 
rus  cnim  est  unitatis  col  ectio,  vel  quantitatis  acer* 
vus  ex  unitalibus  profusus.  Hoc  enim  quod  dicimus 
nominis  quoqne  ipsius  declaralur  iudicio.  Numerus 
quippe  a  numerositate  vocatus  csl.  Qu»  disciplina 
ncc  a  Patribus  nostris  prxcipitur  negligenda;  est 
enim  verax  et  iroroutabilis,  et  per  omnes  creatur.is 
pro  modulo  suae  quantitatis  eflusa.  Legitur  enini  in 
Salofflone  :  Omnia  in  meu$uraf  nume  o  et  pondere 
(Sap,  XI,  21)  Deum  fecisse.  Illud  etiam  arbitror  in- 
tuendom,  quod  roirabili  dispositione  conseqneniia 
cuncta  conscendant.  lii  primo  siquidem  psalmo  Do- 
m'ni  Christi  carnalis  vita  describitur;  dcindc  omni- 
potens  natura  deitsiis  ejus  subtiliter  indicatur.  Ter- 
tio  multiplicatos  dicit  populos,  qui  eum  nitebantur 
exsiinguere;  deinde  septem  poenitentium  psalmi  fide- 
liom  corda  porificaiit;  posica  parabolis  et  tropicis 
allusionibus  subsequens  drama  dccunitur,  et  per 
allegoricas  siniirMudines  penq  omnia  referuntur  ad 
Salvatorem  Doinlnum,  quod  suis  locis  commonere 

^  llss.  Aud.,  Bec.  et  Fisc,  jam  judicatue  eu. 


35  M.  AUREIJI  CASSIODORI  56 

eorabimiis,  Post  iiflec  laudes  Clirisii  Domiui  mirabili  A  pler  pas&ionem  Clirisii.  Secundo  verba  sani  demen- 
varieUte  propheta  eoncelebrans,  usque  ad  nnem  non 


desiuii  ejus  prseconia  sanclitalis  edicere.  Sic  igitur 
iini?ersa  de  ipso  prolata  noscantur,  cujus  haic  causa 
soscepia  sunt. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUH  SCCUNDUM. 

Ptalmus  David, 

Quamvis  in  quibusdaro  codicibus  nec  iste  psalmus 
habere  titulom  comprobetur,  propter  qiiod  in  Actibus 
apostolorum  legitur,  sicut  in  primo  psalmo  dictum 
est  :  Quare  fremueruni  gentes.eic.  :  tanien  si  dili- 
genter  intendas,  non  ^idelur  esse  conirarium.  Dici- 
tnr  enim  in  primo  psalmo  posiiom,  seJ  qui  per  In- 


tium  Jiidaeornm.  Tertio  dicia  sunt  Domiol  SalTatoris 
de  omnipotenti  regno  et  de  incnarrabili  generatione 
sua ,  quantum  potest  parviias  humana  recipere. 
Quarto  propheia  loquitur  coromonens  populos  ut  ad 
fidem  Ciiristianaro,  agniia  Domini  majestate,  conve- 
niant :  scientes  de  via  justa  se  esse  perituros,  nisi 
apprehenderint  religionis  catholicae  rerissimam  di- 
Bciplinaro ;  quod  eiiam  aliorum  prophetarum  creber- 
rimo  sermooe  narratur. 

Expositlo  psa/mt. 

Vers.  1.  Quare  fremuerunt  gentet^  et  popuH  medita^i 
tunt  inama?  Haec  figura  Graece  dicitur  erotema,  La- 
line  interrogatio ;  quae  muliis  quidem  modis  fit :  sed 


scriptioiieffliiiuli  primoshal>endus  estiestenim  ipse  .    ^.  .  ^     i- 

^J^         ..  .     .       j.  .        .    ....        ut  de  his  pauca  ponaniur,  interrogamus  quando  aii- 

16  «Iqt^e  idem  secundus  in  ordine,  primus  m  iitulo.  ii     .  ^     .        .  .        ,  .  .     .  .n  ^  • 

*  _ , ,._. j.^ J. .^.  ■*  quid  scire  ▼ohimos  quod  nesciebamus,  ut  est  illud  in 

futuro  psalmo :  Quot  tunt  diet  tervi  (ut,  quando  facies 

de  penequenlibut  me  judicium  {Ptal.  cxviii,  84)?  In- 

terrogamus  etiam  quae  certe  novimus,  ut  est  illud  : 

Nunquid  ett  in  idolit  gentium  qui  pluat^  aut  cteli  da* 

bunlpluviam, nitt  tu  voluerit  {Jer,  xiv,  22)? Est  qnoque 

interrogatio  arguendi,  slcut  hic  posita  est;  corripit 

enim  populos  propheta,  cur  fremuerint  contra  Domi- 

nom  Salvatorem,  coro  caosas  iracundiae  non  babe- 

rent.  Fremitus  enim  proprie  ferarum  est,  qui  ju>te 

furentibus  datus  est,  quando,  ratione  postposila,beI- 

luino  furore  succensi  sunt.  Et  quoniam  nobis  Tre- 

qucnter  figurae  ponendae  sunt,  oportet  in  ipsis  pri- 

mordiis  ejus  rei  definitionem  dare,  ut  cum  nominata 


Quo  exemplo  quamplurima  dicta  sunt,  quae  cum  sibi 
ad  litteram  discrepenl,  diligHotius  inquisiia,  unum 
e^se  monstrantor,  ut  est  de  concordia  Evangelioruro 
campus  ille  latissimus.  Qu»propter  Ecclesiarum  cun- 
clarum  probabili  usu  receptum  est,  ut  hinc  magis 
incipiat  exordium  tiiulorum,  quando  inchoat  ab  in- 
crepatione  Judaeoruro.  Et  ideo  conseqiiens  fuit  ba- 
bere  causaro  tituium  suum,  quoniam  a  priore  textu 
noscitur  segregata.  Sed  quoniam  diclum  est  quare 
titulum  receperit  ista  divisio,  nunc  de  verbis  ipsios, 
praestante  Domino,  disseramns.  Psalnios  est  hymnus 
alicujus  metri  lege  compositns,  qui  ad  similitudiuem 
prxdicti  organi  ^upernam  nobis  cognoscitur  indicare 
virtntem.  David  autem,  quamvis  conditor  hujus  uni- 


.....        ...  . .  ..       fuerit,  valeat  evidenter  agnosci.  Figura  est,  sicut 

versi  opens  inspiratione  divina  esse  videaiur,  certis  r        .      ,        .  „.  .  .  °         . 

,    .  .  ..       e  j  .       ^  nomine  ipso  datur  intelligi,   quaedam  conformatio 

lainen  locis  congruenter  apponitur.  Sed  quomam  '^  o  *   ^ 

iiiterpretatio  nominum,  quemadmodum  praefati  su- 

mus ,  res  nobis  secretiores  indicare  monstratur , 

sicut  interpretes  Hebraeorum  oominum  tradere  ma- 

luerunt :  David  significat  mano  fortis,  sive  desidera- 

bilis,  quod  hulli  potesi  aptius  convenire  quam  om- 

nipotenti  Christo,  qui  eu  veraciter  fortissimus,  et 

summo  desiderio  requirendus ;  quapropter  David  hic 

intelligendus  est  Dominus  Cbristus,  de  cujus  passione 

ioquitur  propheta  :  et  ipse  Domiuus  sua  verba  dictu- 

rus  est ;  qnod  in  subs;eqiientibus  psalmis  creberrioke 

reperiiur,  ut  in  appellaiione  David  Doroinut  possit 

Cl)ristu<%  intelligi.  Et  ne  per  haereticas  cootentiones 

Christiani  animus  fluctuet,  quem  oportet  omnia  ve- 


dictlonis  a  communiore  remota,  quae  interior.bus 
oculis  velut  aliquid  vultuosom  seroper  ofTertur,  quani 
traditione  majoruro  osientationem  et  habitiim  possu- 
mus  nuncupare.  Has  etiam  Pater  Augustinus  pul- 
cherrime  inter  locutionoro  modos  annomerat.  Nec 
illod  nos  moveat,  com  apod  Jodaeos  agereiur,  cur 
pluraliter  gentes  et  populi  positi  esse  videantur  : 
legitur  enlm  in  Actibus  apostolorum  :  Convenertmt 
enim  vere  in  hac  civitate  advertut  tanctum  Filium 
fnurn,  quem  unxitti^  Berodet  et  Pilatut  cum  nalioni' 
but  et  popuUt  Itrael  (Act.  iv,  27).  Meditati  tunt  quo- 
qoe  inama,  quia  Scripturas  divinas  sine  fructu  in- 
lelligentiae  frequenter  iterabaiit.  Prophetatum  est 
enim  in  innomeris  locis  de  Domino  Salvatore  Messiam 


raciier  Oxeque  credcre.  nominis  ip«u>  d|!a..iiionem  D  ^^  ,e„tunim,  qnem  illi  maximo  errore  decepti  non 
auctoritate  Patrum  brevi  satisfactione  concludimuf. 


Audiamus  ergo  beatum  ac  doctissimum  Augustinum 
10  evang elistae  Joannis  expositione  dicentem  {Tract. 
78,  in  Joan.)  :  Agnoscamos  geminam  subsuntiaro 
Christi,  divinam  scilicet,  qua  aequalis  est  Patri;  hu« 
manam,  qua  major  est  P^iier ;  utrumqueauiem  siinuly 
non  duo,  sed  unus  est  Christus,  ne  sit  quatcrnitas, 
non  Trinitas  Deus;  ac  per  hoc  Christus  est  Deus, 
anima  rationalis,  et  caro.  Qua  veriiate  recognlta, 
competenter  mortiferos  vitamus  errores. 

Divitio  ptalmi. 
Quatuor  membris  psalmi  hujus  species  deeora  for- 
mata  est.  In  primo  loquitur  propheta  de  Judaeis  pro- 


venisse,  sed  adhuc  ventururo  esse  confidunt.  Merito 
ergo  inania  meditabantur  qui  ejus  adveolum  fructuo- 
sum  nequaquam  intelligere  potuerunt. 

Vers.  2.  Attiterunt  reget  terrte^  et  principet  convc' 
nerunt  in  unum  advertut  Dominum  et  advertut  Chri^ 
ttum  ejut.  Attiterunt,  non  praesentiam  significat,  sed 
voluntatein.  Nam  passionem  Domini  constat  coram 
regibos  omnimodo  non  fuisse.  Reget  aotem  terra:  Hero- 
dem  volt  intelligi,  qui  persequendo  Dominum  necavit 
infantes ;  alterom  vero  Herodem  nepotem  ejus,  qoi 
Pootio  Pilato  in  Salvatoris  nece  consensit.  M-rito 
ergo  attiiitte  dicti  sunl,  qui  sacrilegis  mentibus  con- 
sentientes  io  ono  scelcre  conveBerunt.  Prioeipcs  au- 


57  EXPOSITIO  IN  TSALTERIUM.  l-SAL.  IL  58 

lem  Ae  rhatrl^^it  dicii.  Sermo  enim  isie  iiiicrdum  A  lempus  sigiiiOcai.  cum  judicare  veiicril  mundum. 
re«es,  ialerdum  significal  priores,  Princcps  enim  Meriio  ergo  ira  el  furor  dicilur,  quando  onir.ia  pec- 
dicttts  c*l  quabi  prima  capiens.  Coiwenerunt  in  unum^ 


in  uoam  volunlatcm,  non  in  unum  conveuium  :  nam 
diversia  conciliabulis  lioc  scelus  leguniur  fuisse  roa- 
cbinaii.  Sed  ul  inieirigeres  iiijuriam  Filii  Palrem 
posse  respicerc,  utrumque  posuii :  adversus  Domi- 
num^  id  esl  Pa<rem;  et  advertus  Chrislum  ejus,  hoc 
est  Filium,  sicul  ipsc  in  Evaiigolio  di(  il  :  Qui  non 
houorificut  Filium,  non  honoripaU  Patrem  qui  misit 
iHum  (Joon,  v,  ^). 

Vcrs.  3.  Disrumpamus  vincula  eorum,  Yerba  sunl 
i»u  dementium  Judxorum.  Dicebant  vincula,  qtiae 
poiius  peccata  solvebant.  Sic  enim  puiaverunt  se 
limcul^  isla  disrumpere,  si  in  praeceptorem  lcgis  et 


catoribus  obstinaiis,  suis  mcritis  apta  redduntur. 

Vcrs.  6.  Ego  autem  constilutus  sum  rex  ah  eo  su» 
per  Sion  monte.n  sancmm  ejut,  llactenus  cx  sua  per» 
sona  propbeia  locutus  e>t;  iiunc  per  figuram,  quae 
Grffice  dicitur  exallagc,  Laline  permuiatio,  verba 
referl  Domini  Salvatoris,  qui  se  Kcgein  a  Patre  coit- 
stiiutum  esse  lesiaiur.  Qiiod  etiam  scripium  est  de 
jpso  in  tiiulo  pa!>sionis  :  liex  Juda*orum  {Joan.  xix, 
19).  IIoc  nec  Pilalus  deleri  passus  csi,  qui  eum  Ju- 
dxis  cruci  tradidit  afrigendiim.  iloc  etiam  Magi  in- 
quirendo  prufessi  sunt  :  Ubi  est  qui  natus  est  Rex  Ju' 
daorum  {Matth.  ii,  2)  ?  Seiiuitur,  super  Sion  montem 
sanctum  ejus.  Nomen  eniu!  istud  multarum  quidcm 


anosloios  ipsius  Kelcsia  volunlaie  17  prosllirent.  B  ^^^"'"  absolul .  fecundura  esl.  Mcdo  enim  significat 
Earum  oamque  ad  Cbristum  per.inet  et  ad  apoMolos     Ecclesiam,  modo  ipsum  Dominum  Salvatorern,  modo 


ejas,  qui  sub  oumero  pluraii  Domini  reguia  proba- 
Jnntur  astringi. 

Ei  projiciamui  a  nobis  jugum  ipsorum.  In  jumen- 
lonuB  iosipientium  digna  sibi  comparaiione  manse- 
mnt,  qui  non  projlciunt  jugum,  nisi  priiis  cjus  vin- 
eub  di^uperint,  in  totum  vanissima  voluniate  de- 
eeptJ.  Nam  eiimjugnm  Dumini  Salvatoiis  sit  suaoe^ 
H  9nus  ejus  Uve  (Matth.  xi,  30),  domiiiationem  ejus 
fravisft  siaiB  putaverunt.  Ita  quod  eos  coniinere  ac 
regeie  poterai,  boc  ioreliciler  ^ibjicere  feslinabant. 

Qm  kabitat  m  ecHis  irridebit  eos,  et  Dominus  sub- 
wmttnabit  eos.  Ccelos  hic  viros  sanctos  signiUcai,  sicut 


Jerusalem  futuram.  Et  quia  verbum  boc  fre  |uen« 
ter  iteraudum  est,  convenit  magis  ut  pcr  loca  sin- 
gula  congruis  satisfaciionibus  explicetur.  Sion  bic 
Ecclesiam  debemus  accipere,  quam  mcntem  appellat 
propter  eminentiam  bonoris  et  firmiiatem  Ode<. 
Sion  enim  llebraea  Hngua  di<:iiur  specula,  quae  com- 
petenter  aptatur  Ecclesix;  quooiam  ad  futuras  i>pes 
suflicienter  instructa,  promissiones  Domiui  meniis 
provideniia  contuetur;  nec  tanium  prxseiitibus 
quant>im  futuris  beneficiis  gloriaiur.  Merito  ergo 
Sion  Ecclesia  dicitnr,  quia  speculatio  ejus  in  illa 
contemplaliva  virtute  deflgilur.  Super  eam  revera 
Christus  cst  ReXf  quoniam  ab  ipso  regitur  aique  dis- 


ci  ipse  alibi  dicturus  est :  CoeH  enarrant  gloriam  Dei      poniiur. 

{Ptai,  XVIII,  «),  quos  aptissime  commemorandos  ^      Prasdieans  praseeptum  Domini.  Quod  fecil  Evange- 

elegit,  ot  amplius  implorum  elationem  maliiiamque 

c6BfBDderet.  irridebit  et  iubsannabit,  ei  bis  similia, 

ex  DiMiro  utu  accipienda  sunt.  Gdeterun  Dominus 

splcDe  ridet,  nec  valtu  subsannat;  sed  virtuie 

splritaaliter  p^ragit  quaecunquo  disponit.  Haee 
figora  Gnbce  dicitur  metonymia,  Latine  transnomi- 
natio,  quoiies  intellecium  rei  diversis  modis,  verbis 
ilieiiis  ac  translatitiis  indicamus.  Juste  igilur  pro^- 
fheia  iodaeorum  perfidiam  asserit  irridendam,  qui 
falsos  testes  conira  veritatem  adducere  tcntave- 
runi,  qui  Dominum  glori»  crucingcre  maluerunt, 
qoi  resurreciuri  omnlpotcntis  Chrisli  stulie  sepul- 
cri  rcceptacula  signaverunt.  Taiitx  siquidem  scele- 
nun  molcs,  eontra  potentiam  Doniini  demcntcr  at- 
qne  inaiiitcr  probantur  assumpt;c.  '^ 

Vers.  5.  Tune  loquetur  ad  eos  in  ira  sua,  et  in  fu- 
Tore  suo  eonturbabit  eos.  Sed  iie  irridendos  tanium 
iiupios  puiaremus,  nune  eos  gravitcr  cojnmemorat 
argoeiidos.  Ira  vero  et  furor  similia  sunt  verba  prx- 
cedcntibus.  Naoi  Dens  et  eum  iranquilliiate  iudicai, 
et  servaia  pietate  conturbat :  non  in  roalos  rootu  ali- 
qiio  fturgente  candescens,  sed  ab  eis  suae  gratiae  mo- 
■kijU  sospendens.  Ira  ergo  Dei  vocatur  retributio 
peccatorom;  oam  motus  Diviniias  beata  non  patitur» 
qoae  senper  eadem,  aeierna,  atque  immobilis  perse- 
verat.  Sed  isu  coDversio  homanae  convenit  fragili- 
uti,  ot  de  keio  qolt  tristis,  de  placato  iracundus, 
<ic  iMnevolo  reddalor  oflensus.  rnnc  loquelur,  illud 


lium  docens,  ut  praedicationem  propheiarum  sua 
manifestatione  compleret. 

Yers.  7.  Dominus  dixit  ad  me :  Filius  meus  es  lir, 

ego  hodie  genui  te.  Dominum  significat  Patrero,  sed 

et  ipse  quoque  Dominus  est,  sicut  in  ceniesimo  nono 

psalmo  dicturiis  esl  :  Dixit  Dominus  Domino  meo^ 

Sedi  a  dextris  meis  (Psal.  cix,  1).  Intendamus  aulem 

quod  pnsuit :  Dixlt  ad  me,  FHius  meus  es  lu ;  quod 

etiam  ei  dictnrus  erat  post  baptisnium  :  Hic  est  Fi' 

lius  meus  dilectus^  in  quo  mihi  bene  eomplacui  {Matth, 

III,  17).  Et  ut  Christum  unam  personam,  id  est  Ver- 

bnm  carneni  factum  essc  sentires,  adjecit :  Eyo  /i»- 

die  genui  te.  lloc  jam  nibil  habet  commune  cum  C(b« 

teris,  sed  totum  est  unigenili  Filii  proprium,  quod 

ipsum  designare  atque  inculcare  rerom   potuisset 

auctorem.  Dicendo  enim,  hodie,  coxternilatein  suae 

majestatii  ostendit.  Ilodie  enim  apud  Deuin  nullo 

initio  incipit,  nuUo  dne  concluditur.  Non  est  enim 

ibi,  fuit,  neque,  erit;  sed  semper  manet,  semper 

est;  et  quidquid  dixeris,  ille  hodie  est,   slcut    in 

Exodo  Moysi  praeccpit  ut  de  ipso  diceret :  Yade^  in- 

quit,  et  dic  filiis  Israel :  Ego  sum  qui  sum ;  et  qui  est 

midl  me  ad  vos  (Exod,  iii,  14).  Quapropler  apterni- 

tatem  suain  voluit  appcllalioue  prx^sentis  temporis 

indicari.   Prxsens  enim  lempus,  qnod  ait,  /lodiV, 

pro  periietuiiate  poni,  Scripturarum  divin  irum  pro- 

prium  esse  cognoscitur.  Genui  te,  nalivitatem  Itlam 

signiticat  de  qua  Isaias  dicit  :  Geniratumem  autcm 


Z9  M.  AURCLll  CASSIODORI  iO 

ijm  tfuis  enarrahit  {Isai.  lui,  8)?  Lumen  ex  lumine,  A  autem  significal  naiiones  toto  orbe  divisas,  quas  dis- 


omnipotens  de  omnipotente,  Deus  yerus  de  Deo 
vero  :  Ex  quo  omitta,  per  quem  omniaf  in  quo  omnia 
{Rom,  XI,  310;  de  quo  ad  Hebrxos  scribens,  ait 
Apostolus  :  Splendor  glorice^  et  figura  subsiantite 
ejus,  gerens  quoque  omnia  vcrbo  virtutis  iv^,  purga- 
tionem  peecatorum  faciens,  sedet  ad  dexteram  maje- 
itatis  iH  excetsis  :  tanto  melior  angelis  effeelus^  quanto 
differentius  prm  iitis  nomen  hcereditavit.  Cui  enim  an" 
getorum  disat  aliquando  :  Fitius  meus  es  tu^  ego  hodie 
genui  te  {Uebr.  i,  5,  4,  5)7  el  caetera,  quae  de  ma- 
gnificentia  Domini  Cbristi  textus  llle  proloquitur. 
Quapropter  cessent  ^aniloquae  disputationes ,  et 
Ariani  dogmatis  perfidia  conquiescat.  Hoc  fides  ca- 
tholica»  hoc  saiiitas  mentis  intelligii,  ut  unigenitus 


tinctas  atque  separatas  sanguis  amplectltur  ••  Gens 
enim  a  genere  ^ocitatur.  Sequitur,  Hwreditaum 
tuam,  Cum  dicit,  fitam,  naturam  illam  in  Christo 
perfectae  deitatis  ostendit.  Mam  boc  ipsom  quod  ait, 
tuam,  incarnationem  Verbt  esse  demonstrat,  ut  ni- 
hil  intelligatur  esse  divisum,  quando  una  majestata 
oninia  possidentur;  sicut  ipse  in  C^angelio  dicit : 
OfNitia  quce  Pater  habet,  mea  sunt^  at  omnia  Patrit 
mea  sunt  {Joan,  xvi,  15).  Haeredilas  vero  ab  hero 
dicta  est,  id  est  domino,  quod  in  ea  potestate  liberi 
dominetur. 

Et  possessionem  tuam  ternunos  terree.  Hic  manife* 
stitur  universas  gentes  in  Cbristi  nomine  creditu- 
ras,  per  quem  mundus,  explosis  superstitionibus. 


Filius  a  Patre,  nec  natura,  nec  tempore  debeat,  nec  B  reconciliatus  est  Deo.  Nam  cum  et  hic  dicit,  posses- 


potestate  separari.  Operae  quoque  prelium  est  per- 
pendere  quemadmodum  In  bis  duobus  versibus  per 
▼erba  Patris  himinibus  voluerit  declarare  quod  est. 
Non  enim  poterat  substantialiter  per  genus  et  diffe- 
rentlas  ad  ejus  proprium  pervenire,  quod  magis 
creaturis  quam  Creatori  videtur  posse  congruere. 
Nam  quemadmodom  supra  ejus  naturam  genus  ali- 
quod  praevalet  reperiri,  cum  ipsum  rerum  omnium 
constet  fgesse  auctorem!  Quapropter  dissimilis 
est  ista  definilio  llli  definitioni  quae  subsiantialis  vo- 
catur,  quae  per  habitas  diflTerentias  descendit  ad  pro- 
prium.  Substantialis  enim  ista  dici  non  potest,  quo- 
niam  quid  sit  Dei  substanlia  nullatenus  praevalet 
comprehendi.  Potest  tamen,  sicut  quibusdam  visum 


sionem  ftiam,  natura  bumanitatis  accepit,  quod  sem- 
per  diviiia  possedit :  majestati  eoim  ipsius  dari  non 
poterat  quod  babebat  Terroinus  aotem  dictus  est, 
ul  quidam  voluerunt  quod  lapis  ipse  a  tribus  pedibos 
aliquid  minus  habet.  Sed  terndnQs  terrrn  non  otiosa 
aestimo  traoseundum.  Termim  enim  terrce  sunt  qui 
tellurein  ciogunt  atque  concludunt,  ut  non  soluoi 
arida,  verum  etiam  totius  aerls  clrcumjecta  substan* 
tia,  et  omnium  creaturarum  significaretur  integri» 
tas;  sicut  et  ipse  in  Evangelio  sub  brevitate  conclo- 
sii,  dicens :  Dafa  est  mihi  omnis  potestas  in  eeeto  <f  ln 
terra  {Matth,  xivui,  18);  et  Apostolus  :  Dt  in  nomina 
Jesu  omne  genu  ftectatur  ccelestium^  terrestrium  ef  tti- 
femorum  {Philip.  ii,  10). 


cst,  definiri  taliter  Deus  :  Deus  est  substaniia  incor-  ^     Vers.  9.  Reges  eos  in  virga  ferrea.  Modo  regnl 

porea,  simplex  et  incomrouubilis.  Nunc  roembra  de- 

finiiionis  Istius  minutissime  perquiramus.  Oicit  enim 

priroum  :  Ego  autem  eonstituius  sum  rex  ab  eo.  Sed 

el  reges  terrarum  constitountur  a  Domino.  Addidit, 

Super  Sion  montem  sanetum  ejus,  pradicans  prmce- 

ptum  Domini.  Electi  sunt  et  propbetas,  Ecclesiae  praa- 

dicatores.  Sequitur  :  Dominus  dixit  ad  me^  Filius 

meus  es  tu  :  dicius  est  et  filius  Israel,  sicut  io 

Exodo  Pbaraoni  dicitur  :  Dtxt  tibi,  DimiUe  primoge* 

nitum  filium  meum  Israel,  et  notuisti  {Exod.  i? ,  23). 

Non  est  ergo  quod  personam  unigeniti  Filii  adhuc 

evidenter  deslgnare  potuisset.  Additum  est  autem  : 

Ego  hodie  genui  te^  quod  nulli  alteri  probatur  ;edi- 

ctum;  sed  solos  ille  sine  teropore  genilus  est,  per 


ejus  consuetudo  describitur :  qiioniam  si  ad  litteram 
intendatur,  parvae  utilitatis  «st  confringenda  alqua 
imminuenda  percipere.  Sed  respice  primum  quod 
dicit :  Reges  eos,  ut  potestatem  tyrannicae  domina- 
tionis  auferret.  llli  eniin  reguniur,  qui  nd  salutis 
dona  perveniunt.  Virga  vero  potesus  regalis  signifi- 
catur,  qua  peccatoribus  correctionis  suje  vindictt 
promittitur.  Ferrea,  non  quia  Deus  ad  ultionem  oti* 
tur  virga  roeuilica,  sed  duritia  fenri,  rigori  aequila» 
tis  decenter  apuu  est.  Ipsa  vir<jra  est  de  qua  in  qot- 
dragesimo  quarto  psalmo  dicturus  est :  Virga  reetm 
tst,  virga  regni  tui  {Psat.  xliv,  7) :  sed  quid  cum 
Isu  virga  faciat,  subsequenter  explanat.  Haec  virga 
est,  quae  confringit  ad  vium :  hoc  btculum,  quod 


quem  creau  consUnt  universa.  Sic  isUm  verilo-  ^  conlinet  imbecilles  :  hoc  sceptrum,  quod  de  mortuis 
quam    pulcberriroamque  definitionem    ad  scholas 
soas  traxit  docirina  saecularis,  dicens  eam  subsun- 
tialem,  supra  quam  genus  poterai  hiveniri. 

Vers.  8.  Postula  a  tne,  et  dabo  tibi  genles  heeredita- 
tem  tuam,  Hoc  per  habitum  dicitur  formamque  ser- 
vilem,  ex  eo  quod  Filius  est  Vlrginis.  Quidquid  enim 
in  tempore  accepit  Cbrlstus,  secunduni  bominem  ea 
quao  non  habebat  acquirit.  Hic  enim  jubeUir  ut  peut 
secunduro  naiuram  inferiorero,  et  accepu  possideat ; 
nam  secundum  potentlam  Verbi,  indifferenter  omnia 
quae  habet  Pater,  habet  et  Fil  us ;  nec  illi  necesse 
cst  pelere  quae  simul  cognoscilur  possidere.  Gentes 


vivos  facll.  Vtrga  enlm  usu  humano  dicu  est,  quod 
vi  sua  regat,  et  vergere  non  sinat  innitentes. 

Et  tanquam  vas  figuti  eonfringes  eos.  Id  est,  per 
conversionls  studium  conteres  in'eis  lerrenas  cupidi- 
lates,  et  veleris  hominls  coeno  slmilem  vium.  Et  re<- 
spice  in  ipsis  eomparationibos,  singnlis  verbis  re- 
rum  causas  decenter  expressas.  PotesUtem  Domini 
dixit  vtr^am  ferream ;  superbos  populos  vas  figuti^ 
quod  mox  ut  percussum  fuerit,  in  paries  minutissl- 
mas  dlssipatur.  Bene  ergo  peccator  vasi  luteo  eom* 
paratur,  ut  et  confractio  ejus  facilis,  et  vita  luiea 


roonstraretur.  Sed  lunc  in  melius  reformaiur,  quando 
*  Mss.,  quas  distincius  atque  sfparatus  sanguis  amplectitur. 


4i 


41  €XrOSIJIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  IL 

iD  spiritiialeni  hQiniiiein,  divina  graiia  suffragante,  A  tioiiem,  per  qaaro  bonis  vivendi  prsebet  eiempliim , 


p^Tdiicitnr. 

Vers.  iO.  Et  nune^  reges^  intelligite.  Veitil  ad  (er- 

liuin  loenibrun],  iu  qiio  jam  propheta  commoiiel  ui 

sacranentia  terribilibus  pa.tefaciis,  hnmanum  genus 

hamiliter  obedlat  CreatorL  jUbi  oriturj[)ulplierrimum 

deliberaiiTum  dicendi  genos.  Nam  cnm  .tali  s^cjra- 

Biento  TulgatQ  obstop^rarta  fiiefint  cofda  moru- 

liara,  saluberrimos  ac  necessarias  soasor  accedit^  ut 

cum  timore  ae  Ir^paore  Tero  Don)|no  serviatur, 

ostendens  ab  atiH  ^t  honesto,  id  qnod  in  deiibcra- 

tionibus  pliirimttm  f  alet,  expedire  qu^  dicia  sui^. 

Utile  eat  enim  :  N^uattdo  irauat^r  Dotf^inns^  et  pr- 

reatis  4^  mjuifa,  Honesium  :  Beati  omnei  qui  c^ 

jlflaiii  la  eo.  Stc  deliberatiyum  dicendi  genus  perre- 


Yeritai  propter  judicium ;  Vita  propter  deitaieiii. 

Yers.  13.  Cum  ejanerit  in  brevi  ira  ejui,  lfeiaph(>- 
ra  ab  incendio  facla  ;  qnod  tunc  magis  inardescii, 
quando  pabulnm  cuQSumpiionis  acceperit.  /9  brevi 
enim  dixit,  quia  cuin  dccjreyerit  yindicai.Neque  ei^iiA 
illiUJS  alia  dispo6iiio,  alia  prQbatpr  opera(io,  sed  linnit 
qu^  decertut  et  facit.  El  notf  qiiod  snpieiuus  in  Jioe 
fOMiulo  ad  sustinendum  posuit»  nequando :  in  fotiiro 
yrro  ad  judicandnm^  dixit,  tn  brevi;  utmodoomi^* 
poteniis  declarclur  pietas,  t^ncpotfSlas.  Non  est  leniiii 
in  illo  judicio  singuJDnim  hominum  yicissim  operanda 
disciissie ;  sed  /nopientaiieo  discMr^u  simul  omnia, 
sicui  fecit  et  judicai.  Pjene  ajitem  dictum  est :  Cum 
exarterit,  quia  jam  inagnae  p^tientiae  Bnis  ille  decfa* 


ct^  disceptatiope  comp!etum  est.  Nunc  ad.exponenda  B  ratur,  supra  quem  nuiji  aliqiiid  sperare  concedilur. 


Terba  redeamus.  Reges,  dpminatores  de|>emus  ad' 

^ertere  fitiomm,  qui  haec  et  intelligere  possint,  et 

ioiplere,   Domino  praestante,  prxfaleant.  deque 

enim  ipmper  purpuralos  reges  adverti  oecesse  es|. 

VcvHir  reges  et  quibus  priTata  eonditiQ  est^  sicut 

litAposloIos :  Jam  mn$  nobis  regnatii^  et  utinam  r^ 

fMrtfSs,  sl  ff  iioi  tobiicum  regnemui^  (i  Cor.  iv,  8j). 

tndinM  qui  judieatii  terram.  Eru4ire ,  docei^e 

«1;  aam  el  iptom  Domeii  signiQcal  apprehensam 

Kiekliam :  rodis  eniio  dieitor  novus.  Ejcoditos,  quasl 

9  rade  [cd.,  a  rore]  sublatof»  id  ^est  ab  ignorapijia 

difisos,  a  in  doctrinae  ipibos  coltocatos.  Qood  illis 

kBedicitar,  qui  jam  carttalia  delicta  dojnueront; 

fsi  eoim  bene  judicanl  lerram,  qnapdo  repressis 


Beaii  omna  qui  confidunt  iif  ea^  QeCfjra  conicluijOy 
post  mnlta  dicere  ad  quod  quis  debeat  fe^tinare.  €on* 
fidere  eiiim  de  ijlo  ym  praemium  est:  quia  ipsacop* 
fidentia  per  Dei  gratiam  venit,  sicut  Apostolus  didt: 
A  quo  eii  et  veHeet  perficere  {Fkit.  |i^  15). 

Concbmo  ptalnu» 

Nunc  .i9  meditim  breyiter  coplosom  sacrameniis 
eoslestibospsalmain^peractaexpositiope  refocerous , 
ul  ejus  f  irtos  Of  identer  possit  iotelligi^  com  ipsios 
yaluerint  membra  cognosci.JiespiciarousPsaUpisl^m, 
guanta  sit  gr^.lia  Djvinitatis  ornatus.  Aoie  poipioi 
f  erba  pnedicaf  it^  iterum  post  ejus  dicta  relQqoiMyr. 
(pum  prxcedit  propheta  ^l,  C||m  seqiutnr  i^poslolis : 
quia  et  fcntura  in(egn|  jQde  prx4i|il»  ^^  proseqgeqs 


fiiiis,  i»rporibos  su}s,  f^fente  Dpmino,  prxcepia  Q  pirfMu  veritate  ponsoquit.  Ipse  autem  Dominiis  de 


Jegis  impoiMUiL  19  Teira  aoom  dicta  esi  a  to- 
IBBdo,  qaod  commeiyitium  gres^us  atteratur» 

Yert.  11.  Servite  DomiHo  i/i  tiijiore.  Brev is  et  pler\a 
comiDoaiiio,  qo^  Domipo  DeoamabiU  timoreser^ritqr. 
Mliii  aicot  i^fNnissa  ^ecuritas  culpas  admittli,  ita  timor 
4esiclenibilis  delipta  sepiper  excludit.  Et  ne  servitium 
Dei  do/isaiiiifm  aut  trjstissimDm  forte  puuretor» 
10^00x11: 

'^  a^mUuU  fi  pum  ttemore.  Qoia  timor  Domini 
MB  od  jBiseriaip,  sed  ad  gaudium  duci^;  quippe  qui 
fceiioa  efiflGil,  ei  sanctos  operaiur.  Et  iterum,  iie  h«c 
cxsubaiio  negligens  redderetur,  addidit,  ctim  tremo- 
te;  at  utraque  sociata  coelesiem  rcferctotiam  coiiipe- 
tenter  e^primcrent. 


medio,  tanquam  de  coslo  reionans,  polentiae  sua 
nobis  ar^ana  paiefecil ;  ul  et  dif  iniiiiiis  ^us  gloriam, 
et  incairnationis  mysteria  pro  modulo  nostro  salota- 
riter  disceremos.  In  hoc  aotem  secpa^p  nnmerQ,  qoi 
es  duabus  monadlbus  pulchre  compositus  est,  aptis- 
sime  dii«  natur«e  inconfusae  atque  perfectjs  ii|  uqa 
persona  sunt  poslt»  Dominj  Christi :  quarum  e^l  qfta 
qua  regnat,  e.t  alteraqua  minisira|  j  prjma  Cf^trii» 
posterior  crea^a ;  el  ideo  quai  assumpsi^  impaas||(i- 
lis;  qu«  yero  est  assupipta,  passibilis.  I|)am,  sippt 
Palres  pionent  ^  demus  injurias  carni,  inirapula  ()i- 
viniiati ;  discernamps  inlcllcctu  naliiras,  el  np;(ias 
yitemus  errores.  Divinitaseuiin  sic  sibi  humanitattm 
adunavit,  nt  nullatcnus  cuin  humanitale  confundi 


Yers.  I).  Aj^pntkendite  diicipliuam,  nequando  tra"  '^  possil,  scd  ulraque  inconfusa  et  aJunata  permaneat. 


srofar  DomUme^  et  pereaiii  de  via  jutta.  Magni(lcum 
verbwn,  apprehendite  di$eiplinamf  quasi  iniuiimen 
djpd  coiitra  vitia  noxia  profuturum.  Utilitatem  fero 
bcti  kiqos  polcberrimi  propbeta  sobjunxit  dicendo  : 
Neqftumda  irmeaiur  Domiauiy  et  pereatii  de  viajutta, 
Ne^uumdo  diiiu  propier  paiieutiam  Domini,  qua;  diu 
BMioei  exeeJcntes.  Et  pereatii  de  via  ju^ta^  id  est  a 
Melesii  Rege  Cbriso,  qui  Via  est  recte ainhulaniium 
ad  fiiam,  Dox  eoiiitum,  tter  ad  beatitudinem  fe^ti- 
aaotiuai;  slcut  ipse  dicit  in  Efangelio :  Eqo  ium  via^ 
ly  et  uita  {Joan.  xiv,  6).  Fm,  propicr  incarna- 

• 

MiO.  A.,  R.,  F.,  rcfimre  poiiimui» 
rATROL.    LXX. 


Qula  I.c*  l  incariiationis  dispeiisdtio  post  rejurrectioo 
liem  glorificata  |lt,  tamen  in  Itumanitatis  vei  iiate 
permansit.  Naro  cum  jpsc  dixerit  post  resufreciiu- 
nciii  apostolo  Thomap :  Mit!e  manum  taam^  et  vide^ 
quia  spiri.ui  camem  et  oaa  non  habet^  iicut  me  videtis 
habere  (Joan,  xx»  ^7);  cum  parlem  piscis  assi,  el 
lavum  niiHis  post  resurrectionein  sumpsrrit,  atqiie 
coinedcrit  (Lnc.  xxiv,42);  ei  in  Aciibus  apostolorum 
legitur  :  Sic  veniet  quemadmodum  vidiitis  eum  euntem 
in  ccslum  {Act.  1,  II);  cum  dicat  etiam  propheia  de 
pcccatoribus :  Vidtbunt  in  quem  cowpunxerunt  (Zaek, 


% 


r>  M.  AUREIJI  CASSIODORI  44 

MU  10),  ([Hia  maJoslMefn  ejiis  neq«tcunt  iuUicri:  ilturl  A  me?  Secundi  p&almi  hoc  qnn-i  similc  Tidoliir  iniiium. 
enim  sulis  beatis  daiHtitr,  sicui  in  Evangelio  dicitiir :      Sed  illic  iatcrrogatio  increpnDiis  cst,  Iiic  autem  ad- 


9icati  mtindo  eorde,  qvoniam  ipsi  Deum  videbunt  {9laU'i. 
V,  8),  nimis  exiiiale  cst  duas  nnturas  perfectiis  alquc 
adunaias  in  («liristo  non  credere  pcrmaiiere,  quas  tui 
cxcroplis  voTuit  de  seipsa  Vcrltns  prxdicar^.  IIoc 
Pater  Aibanasiufi  Alexandrinus,  lioc  Hilarius  ricla- 
vieiisii^,  hoc  Ambrosius  Mediolanensis,  hoc  Augusti- 
iiusetnicronymus,  hoc  Cyrilhis,  hoc  alii  inulii  Paircs, 
a.)  lollendam  quoqut)  fiindiius  occnsionem  in:iniss!in:c 
qtiTsfionis,  nffirnfnnt.  Iloc  papn  Lco  cum  sanctn  sy- 
nodo  Ch:ilccdoncnsi  docrevit  alqnc  constituit  (Pur'e 
II.  actione  S),  ut  ex  duabiis,  ct  in  duabus  nnttiris 
adunntis  atqu>  peifcctis,  unum  prxdicet  Chrisium, 
quicunqitc  vult  esse  cntholicus.  Qiix  si  mcmori:i% 


mirauir  conira  se  po^los  evcitatos,  qui  ad  eos  (o- 
gnoscitur  \cnisse  salvandos.  Diceiidn,  TribuUnt  me^ 
ostenditur  de  amplius  illorum  caecitale  doluisse,  qui 
saluinrc  suuro  ubstinatis  inentibus  rospueruni,  sicut 
in  trigosimoquarto  psalmo  dicturusesi :  Retribuebanl 
mihi  mala  pro  boniSf  tterititatern  animw  mem  {PtaL 
XXXIV,  12). 

Mulii  imurgunt  adversum  mc;  mtilti  dicunt  animce 
mecp.  1n  tantum  mulii  fuerunl,  ut  cliain  de  nuji:erc 
dfscipiilorum  traditor  Jud.\s  illis  fuerit  nggrcgatus» 
Ki  coin  ropctitur  svpius,  mu/l.t.  ostendiiur  aoerlia 
numerositas  impiorum,  qui  a  conspiralione  donsis:»i- 
m  I  nequaqunm  rarcscere  poluerunt.  lla*c  figura  lo« 


prajslanteDomiiio,  rccondimus,  iMecclosiasticii  scm-  I»  cuiionis   dicitur    epcmbasis,   enumeraiionis   studio 


pcr  rejtiHs  ambulamus. 

EXPOSlTiO.IN  PSALMUM  111. 
P&alnits  Dacid  cum  fugeret  a  facie  AbcMalom  filii  tni. 

Ahc>sa!om  dum  patrem  suum  David  crudfiliier  in- 
sciiiicretur,  niulu;  impctu  perductus  in  co:idens:un 
qiierouin,  ramis  ejus  cdla  necteniibus,  in  aeris  sii- 
blimitate  Buspcnsns  e>t,  qundam  pricriguralione  do- 
minici  tradito*  is ;  ut  sicui  Judas  innodatus  laqueo 
vitam  finivit,  lia  et  perscculor  Dnvid  constrictis  Taii- 
clbus  expiraret.  Testante  autem  Regum  historia  psaU 
inus  iste  qiiinquagesimo  actu  postcrior  est :  quoniam 
1  ost  ciilpns  adu!tcrii  et  homicidii  Ahcssalom  filii  cjus 
I  crscculio  nosciiur  coiit'gisse;  scd  pro  virtule  sua 


verbn  repeteos,  ut  rci  do  qua  loquitur  procurct  a  ig- 
nienlum. 

Non  cil  snlus  iUi  in  Deo  ejus.  IIoc  ad  illas  voce< 
|icrtincl  Judxorum  dicentluin  :  Alios  sahos  fecit,  le- 
ipsum  von  potest  salvum  facere  {Matth,  xxvii,  42). 
Putab.itur  cnirn  Paler  dilcclionem  non  hahere  Filii, 
quem  cariiarKcr  permitlehat  occidi.  0  nerarioe  iurb» 
sti:ItissTmnro  dlctum !  nuiiquid  redemptio  inuudi  in« 
fi  mitati  dehuit  applicari?Non  eniin  insatiabilis  inors 
aliter  poterai  viiici,  nisi  viia  tyrannidis  ejus  Januns 
iiit  nisset.  Sic  lenebrse  permaner^  neqtieuni,  cum 
pnrsentia  Inniinis  excfuduntur. 

Vers.  "1,  Tu  autem,  Dominey  suscrplor  meus  es,  glo* 


_  ria  mea  et  cxaltans  caput  meum,  Sutceptor  sccuuduro 

rompctcnti  nnmcro  prohntur  aptnius.  Tencre  cnim  «  .        _  ....      ^      .     .      ..       .         .      .-^^ 

...    ^.  .       *  *    .  C  f«»rmam  dicitur  servi ;  hoininH  eniin  suscepiio,  esi 

illum  locum  tcrtium  oportiicrat,  qm  ct  sanclx  Trini-      «,1  *    .         /\         -..        i    •  ^  . 

,•;  *       .     .  Vcrbum  caro  f;iclum.  Quapropicr  gloriam  suam  cl 

intis  po!enliam,  et  triduanx  rcsurrcctKmis  lii  se  mv-  ,    ..  ...         .   . 

^       ex.iltationcm  c  ipiiis  sui  cnro d  cii,  quam  suscepit  onv* 


.«>(cria  contineb:ii.  Nam  pcr  nbcrationcm  David  re- 
snrroctio  Domiiii  congrue  signincntur;  ut  aninii 
Christianorum  tali  exempfo  robornti «  in  advcrsis 
rnsibiis  conslnntcr  erignntur.  Simih!  csi  ct  20  '^'"^ 
qUod  Oct  iteuchus  legitur  *  ante  Job,  cum  post  multos 
annos  Moyscs  exsiilisse  noscatur.  Quapropter  nou 
sccunduin  Ciisteiiliain  temporum,  scd  pro  qualitale 
dictorum  ordo  plerumquc  ponitur  Icctionum.  Me- 
mento  autcin  alios  csse  psalmos,  qui  pnssioncm  ct 
rofturrectioncm  Domini  brcviter  tangunl ;  alios  vero 
qui  distinctius  npcniusquc  dcclnrnnt,  sed  prxscns^ 
corum  primus  est,  qui  haic  brcviicr  dicunl. 

Divi^o  psalmi. 

Totus  hic  psalmus  ad  perdonam  Christi  Domini 
coinpctciilcr  aptaiur.  Pcrsona  vero  ejus  est  virius 
omnipotcnt  8  imcc  Deilatis,  et  humilitas  hnmanitntis 
assumpts,  non  sub  pcrmixtione  confusa,  scd  indivi- 
bibili  adunati  mc  subsistcns.  Priino  itaqiie  modo  ad 
Vatreni  loquitur,  persecutoribus  exprobrans,  qui  Ir- 
rdigiosa  contra  ipsuin  verba  loquebaniur.  Sorundo 
li»co  fidelis  populus,  nc  mortem  formidei,instruilur  , 
quando  euin  exemplo  auctoris  sui  spc  resurrectionis 
ccrtissiroae  consolainr. 

Exposiiio  psalmi. 

Vcrs.  1.  Domine,  quid  muUipHcali  sunt  qui  tribulanl 


nipotcns  Verbum,  ut  divina  liumanaque  subsl.iiitia 
una  cssct  sine  aliqua  confusionc  pcr  ^onn.  lloc  etiain 
ad  rel.^igianos  pertinel  destruondos,  qui  pulant  ho* 
minem  aliquid  per  se  effiocre  posse  quod  b<»nnm  osL 
Nam  quis,  rogo,  sibi  ad  bene  ogendum  sine  divinae 
gratix  largitate  snfficial,  cum  hiiniana  natura  por 
gratiam,  qna  untta  est  Deo,  ad  Pntrls  sil  dexieram 
collocat )  ?  IQuod  beatus  Angustiniis  in  Enchiridio 
morc  6U0  lalinsel  uliliter  e\plicnvii  (Crtp.  55  et  srq.). 
ractiim  est  autcm  hic  pulcliorrimuin  schoma,  q  od 
Grxce  diciliir  anxesis,qu.'eaddendoqu»dam  nomina 
per  mombra  sinfpila  rerum  aiiginenia  cougoni  nat. 
D  Dicit  onim  :  Tn  autem,  Domine^  tusceptor  m  us  es^ 
gloria  wea^  et  exnUans  caput  meum.  HtfC  eiinm  lali  !S 
dcsignal  A|>o*.loius  dicens  :  Qnis  nos  synrahit  a  cha- 
ritate  Christi?  t  ibulatio^  an  angusiii\^  an  persecutio^ 
an  famesj  an-nuditas^  an  perwulnm^  an  gladius  (liom. 
viii,  55)  ?  clc.  iluic  vicina  est  figiira  qum  dioi.ur  c!i- 
max,  Latinc  gradalio,  quando  |  ositis  quibusdam  gni- 
dibus,  sive  in  laiidev  sive  in  viiu{  eratione  semper 
accrescit.  Sed  inter  utraque  schemata  hoc  inlcrest, 
qtiod  auxesis  sine  ulla  iteratione  nominis,  recuni 
procurai  augmenla,  in  climace  vero  neccsse  est  ut 
postremum  verburo,  quod  cst  in  primo  commate  po* 
siium,  in  scquciiti  membro  modis  omnibus  iterctur , 


*  .Mss.  S.,  Aud.,  Ccc.  ct  Fisc,  Pentateuc!tus  legtur^  clc. 


4S  EXrOSiTIO  IN  PSALTERirM.  P3AL.^III.  4G 

ftient  esl  illud  ApoMoli  :  Scientcs  quowam  iribulatio  A  menibni  cntisnm  per  lPOf>ologiara  cx  nnslra  consq.e^ 


patieniiam  operatvr^  patientia  probationem,  probatio 
tpem^  $pe$  fero  non  eonfundii  {Rom,  ▼,  4,  5). 

Vers.  \  Voce  mea  ad  Dominum  clamavi,  et  eTan- 

dhii  m«  de  montesancto  iuo.  Giiro  dixii,  mca,  demoii- 

sirat  oratiooi^  proprix  sanctissinia:u  puritatcm.  Non 

cniin  iliius  intcgniatcm  a!i<|jia  iiiingo  pliantasiae  po- 

terat  impe«lire,  ut  c;eicris  morialilius  infirmir^te  car- 

nis  |>li*nimque  subripitur.  Quod  atitem  dicil :  Voce 

tmea  ad  Dominum  clanmi,  iioc  cvangelica  vei  ba  do- 

ciara!il,iibi  art  Filius  :  Pater^  glorifica  Fdium  tuum  * 

{Joan.  Yvii,  1),   etc.    Nam  quod  dixit,  mea,  indicat 

ifnotl  ipfe  locutiis  est  etiam  per  propbetas.  iilud  vero 

4|Bod  sequitur,  et  exaudivit  me  de  monte  sancto  $uo^ 

et  iioc  Evangelii  textus  exponit,  uld  vox  adeum  facia 


todinc  allqiiid  «io  Deo*diccrc.  Tro|*U4  autcm  est  d!- 
rtio  ab  co  ioco  in  quo  propria  cst,  translata  in  eum 
locimi  in  qno  propria  non  c-t.  Salvum  me  fae^  Den$ 
meus,  lloc  de  rcsurreciionc  dicitur;  non  eniiii  4e- 
clinnre  vii.e  bujus  paiiebutur  occasum,  qui  erat  bu- 
niano  generi  profuiurus.  Advenantei  autem,  non 
solum  ad  mortem  periinet ,  sed  etiani  ad  baereiica< 
quxstion^s,  qui  sine  veritaiis  siudio  <  atbolicas  regii- 
las  pravis  dogmatibus  inseqiiuntur.  Et  merlto  tales 
cxcitate  menlis  pcrculiuntur,  qui  se  pervcrsis  dcsir 
dcriis  miscuerunt. 

Dcntes  peccatorum  contrivisti.  Id  est  detrabentioiD 
verba  mordacia,  qui  polestaii  divinas  nefanflis  do* 
ginntibus  obloqiiuntur.  Dentes  enim  dltli  sunt  a  dc:- 


csl:  Eidarificaci^et  iterum  ctarificabo  {Joan^  xii,  29).  B  mendo  ^^  Ct  ideo  piilcbrc  nimis  linguae  deirabenliuni 


Per  iDontem  siquidem  et  ipsc  Dominns,  et  sancti 
ejos,  el  Ecclctiia  divcrsis  qnidero  locis  aptissime  si- 
gnifieanlnr.  Hic  lamen  dictum  intelligeiidum  est  de 
w$emte^  id  est  de  divinilaiis  exceilentissima  summi* 
laile;  sicot  et  alius  psalmus  dicit :  Juiiitia  tuasieul 
m9mie$  Dei  {P$al,  xxxv,  7).  iEquuro  enim  fuerat  ut 
9nton  booianiiatis  assumptae,  qux  i  i  torris  singulare 
pntifmtbe  flnonstravit  exemplum,  in  cce!is  acciperel 
creananmm  omninm  principatiim. 

Vers.  4.  Ego  doirmhi  et  ioporatvi  $um,  et  ex$urrexi, 
§ma  Dmnintu  $u$cepit  me.  VcnU  ad  secundam  partem, 
!■  qoa  dnbitantinm  corda  roboranlur,  nt  crederenl 
CMi  eoBCestim  resurrecturum,  qiiem  visuri  erant  im* 
fioniin  fii»nibii8  cruciflium.  Dormivi,  dixit,  q<iia  ce- 


denles  vocantur;  quia  sicui  illi  ciborum  partes  de- 
munt,  ita  et  isti  opiniones  bominum  adbibiia  detrar 
eiione  corroduni.  Quamvis  lioc  et  ad  Judxos  possjt 
aptari,  qui  dicebant :  Si  rex  Uracl  est,  de$eendat  dp 
erucCy  et  credimu$  ei  (Matth,  xxvii,  4SI).  Conirivi^ti^ 
Iioc  est  ad  nibilum  perduxisli.  Num  revera  contriti 
snnt ,  qiiando  ipsuin  cognoverunt  in  glori  im  rcsur- 
rexisse,  quem  nisi  sunt,  bumanitare  despecta,  tfu? 
cidnre. 

Ycrs.  7.  DQmini  eai  la/iis,  el  snper  populum  tuur^ 
benedictio  tua,  Conlra  illos  bxc  senienlia  profertur, 
quoi^um  dentes  superius  dixit  csse  conlritos.  Pro- 
nuntiando  cnim,  Domini  e$t  sn/i|t,  illos  confun()it 
qui  putaverunt,  salutcm  Ci>rislo,  lanquam  terreiiQ 


leriier  resurreiit ;  quod  (il  in  somno  islo  viiali,  ubi  C  bomini,  contemplibili  pncsumptione  deccrp.»re.  Quid 


inaniter,impii,  laboratis?Quomodo  potcsi  aut  a^tern^ 
viti  interimi,  aut  Salvatori  salus  ullatenus  ampur 
tari?  Snper  populum  tunm  benedictio  iua.  Una  sen- 
leutia,  ct  quid  debeant  credere,  bominibus  prdc- 
cipit,  et  qiiid  ab  ipso  posslnt  recipere  coiapr|i|-« 
misit. 

Conclusio  p$almi, 

Brcvis  quidem  psalmus,  sed  maximam  pag'inonim 
destniens  prayitatcm,  qujB  putat  gloriam  supemai 
majestaiis,  ad  bumilitatem  non  potuisse  d0*cendere 
passionis.  Insipienles,  quorum  sensus  inde  eonfun- 
ditnr,  unde  mundus  noscitur  esse  liberatus,  sieut 
dicit  Aposlolus  :  Chri$tut  Jesus  venit  in  hunc  mundum 
peccatore$  $atvo$  facere^  quomm  primu$  ego  $ujn  (i 
Teri.  5.  ISon  iimbo  nnllia  populi  cireumdant;$  m^,  ^  Tim.  i ,  15).  Nunc  considercmiis  quemadmodum  tos- 


MMi  Tiue  terminus,  aed  tcmporalis  requies  invenitur. 
Sopaniu$  sum,  securam  significat  pausationem;  non 
•ieiit  impii  qiii  In  iBorte  quatiunior,  quos  iniuietal 
jagiter  eonseientia  peccatorum  :  sed  soporatio  ista 
fmn  sacri  c^irpori^  l>eata  dormitio.  Exsurgere  autero, 
csi  eumalacrflateresnrgere;quippe  quia  caro,  morf 
laliute  deposita,  immOrialitaiero  sumpsit,  et  gloriam 
ipiiernam.  Se  i  quarc  exsurrexirit^  evide«iter  ox- 
lit,  Quoniam  Dominus  suseepii  nie,  ^atura  cnim 
knBanitatis  pcr  se  non  potuissct  propria  virtuie  rc- 
svrfere,  nisi  eam  di\ina  omnipotcutia  suscepisset, 
Mm  ipse  dicH  :  Poteeiatem  habeo  21  ponenli  ani- 
mam  airam,  at  pateetattm  habeo  iterum  sumendi  eam 
{Joms,  I,  18). 


TiMre  noo  potuii  iniquum  populiim,  cui  erat  ia 
M  difinitaie  prxsidium;  scriptum  esl  enim  ia 
EtMigello,  quia  in  passione  magna  ejm  populi  roiil* 
ikmA*t  circnrodediC  Nam  quod  dicit  :  Non  tiwebof 
MB  signlficat  se  non  esie  roorituraro ,  sed  roorieni 
faimidare  non  pot^rat,  qtiam  trldiianam ,  ei  roundo 
proCirioraa  etie  prxsdebit. 
Vert.  6.  Cxfiir^^,  Domine;  saivum  me  fae^  Deu$ 
:  qtiemam  iu  percu$gisU  omne$  adversantes  mihi 
emua,  Non  qnia  Deut  dormient  aut  reciibans 
ffckeiup,  sel  Scriptnrit  divinit  mot  est  ad  expri- 

'  Edit.,  Paur,  claHfica  FiHum. 


lestis  pbilosopbiae  verus  ordo  prolatus  est ,  ut  pri- 
mus  psalrous  Cbrisii  Dorolni  rooralero,  secundus 
naturalem ,  id  esl  subsiantiam  bumanitaiit  et  deiia- 
tit;  tertiiit  de  resurrectione  it>sius  loquens,  inspc- 
ctivaro  quodamroodo  contineat  partem :  quai  ratio 
per  omnet  Scripturas  divinat  decurrii.  Inde  et  Isaac 
patriart  ba  tret  puteos  fodit,  demonstrans  prxcepta 
Domini  docirina  triplici  continerL  Sic  el  Sapientia 
monet  (Prov.  xxii,  ^)  ni  describarous  ea  nobit  in 
corde  tripliciier,  et  reliqua.  Quat  partet  ln  tnbse* 
quentlbut  ptaimit  facile  poterit,  aol  mixtat,  aut 

^  Mst.  Aud.,  Bec.  et  Fitc.,  Dentee  ei\im  ((\ai  |un\ 
46  edendo. 


i7  M.  ALRELU  CASSIODOm 

sigillaUin  posi^s,  cti.im  non  admonilus  lector  a;!no-  A 
S'ere.  A  nobis  eniin  rrequenlcr  ista  nou  ei^igas, 
quibiis  noviier  malia  diccnds  stiiit.  linjds  aulcm 
psalmi  calculiim  edocct  sancta  Trinitas»  quoc  licrt 
naluram  habeat  inscparabilis  iinitati!«,  Iribus  tanien 
oain  inanifcstum  est  constare  persoiiis. 


y 


EXPJSrnO  IN  PSALMUM  IV. 
In  finem  p$abnu$  David  cduticttm, 

Subtiliter  pcrscrutemur  quid  nobis  sigillatim  ser- 
inoiies  isli  donunlicnt,  qiios  pr^rati  sumus  vera- 
cis>imo3  indices  esse  psalinorum.  Finis  modo  non 
signinoai  alicujiis  rei  conNumptionem,  sed  perfe- 
clioncm  spirilualium  rerum.  Nam ,  sicul  dicit  Apo- 


48 
ExpOiitio  psabni, 
Yers.  i .  Cmwi  invocarem  te,  exaudisti  me,  Dcus  ju- 
shnce  mce  ^,  in  tnbulatione  dilatasti  mihi,  Miierert 
mcij  Domiiu\  el  exaudi  oralioncm  mer.m.  Considcre- 
nnis  quid  sit  boc,  quod  malcr  Ecclesia  in  uno  ro- 
demquc  versu,  et  exauditam  se  dicat,  ct  iicrun 
dcpiecelur  audiri  :  signilicans  perrectos  oraiionis 
bunc  esse  modum ,  ul  licet  nobis  postulata  desidcria 
concedanlur,  probabiii  semper  ambitione  audiri.  Nos 
tamcn  jugitcr  postulemiis,  sicut  dicii  Apostolus  : 
Sme  intermissione  oratc.  In  onmibus  (jralia^  ajiic  (I 
Thess.y^  17,  18).  Deus  autcm  jttsidia:  «icrr,  recte 
dicit  Ecclesia,  quse  sensu  ortbodoxo  Triuit;itis  mii- 
talcin  el  omnipolentiara  coiifilotur.  Nani  el  incmbra 
ejtis  sigillatiro  dicere  simili.i,  sacra  lectione  compe- 


stolus  :  Fi»i.'« /^fli*  C5;  C/ins/K«  fld  7«s'i/taw  omiii  fre- n    ..  •     .    •      »u    •    •  *.    ^     . 

.     .  ,^  .V        .  .1  .  B  riiilus,  sicut   m  Job   legilur  :  Atlmde  vmocenttam 

dentt  (/Jo.Ti.  X,  4),  qiii  cst  omnium  bonoruin  glo-  ,,  .  ..  ■     .,v    ,  ,        •      o  ^ 

r     •     t-.'i  A       •.  .    f    r  meam  (ioo  xxvii,  5);  et  Paulus  apostolns  ait : /2r{/- 

nosa  perfeciio.  Et  ideo  qiiod  posiium  cst,  In  finem,  \  •     •  •     /it  o». 


:)d  Cbristuro  Dominum  commonct  essc  rcrcmidum  : 
sivc,  ul  quibusdam  placet,  pro  nobis  dlctuni  essc 
credcndum  est,  In  quibuSy  sccundum  tumdcm  apo- 
ftuium,  swculorum  finis  adcenil  (l  Cor,  x,  11).  Illud 
iainen  scicnJum  est,  ad  terminum  referri  non  po>se, 
rum  adliuc  opcris  ipsius  itiilia  esse  vidcantur.  Ps  d- 
inus  est  autem ,  siCtit  diximus,  organum  musicnm 
rai)ite  sonorum,q!io  diviua  prxconia  canebantur; 
canlicuai  autcm ,  qiiod  supcrnas  laudcs.  bumaiiis 
vocibui  pcrsonab.it.  Scd  Ii.dc  idco  vidcnlur  csse 
tpciala,  quia  et  instrumenlis  musicis,  ct  choris 
psalcniiun,  sacrinciis  coelestibus  consona  vocifera- 


det  mihi  coronam  justitiw  (//  Tim.  iv,  8);  propbeta 
in  seplimo  psalmo  dicturus  est :  Si  est  iniquiias  in 
mntibus  mcis  (Psal,  vh,  4).  Non  qnia  sine  peccato 
modis  omnibus  ruorunl,  sed  sunt  oi^erationes  a^lqns 
u\  quibus  fidclos  bomines  cviJenter  appareant  in- 
nocentes.  Seqiiilur,  in  tribulalime  dilatasti  mihi,  Tri- 
bu!atio  €St  enim  qux  dilatat  semper  Ecclesiam, 
qnaudo  codcm  temporc  confe^sores  fiunt,  martyrct 
cormiantur,  ioiaqne  lurba  jusiornm  contritionibus 
seioper  augetur.  Adjccit;  Miserere  nici,  Djminc^  et 
cxaudi  orationem  meam,  Pia  mat^r  sibi  miserendum 
osse  dicebnt,  si  pro  filiis  ejtis  aMdiretur  ornlio  :  qiio- 


K  ,. ...  o:«  :  .:.  ..^.K.o  /v.»r.:K..<, /./^»  .»  ,        ni:nn  qdidqnid  inembris  tribiiitur,  toti  corpori  siiio 
iione  cancbantur.  Sic  isiis  vcrbis  omnibus  conun  )-  r«  ,  . . 

j,  n....:..^  r-i...:^.^  ^^...:« ;..... j  ^c..^  .i;    ^  dubilatione  ptxstatur. 

Vers.  2.  FiUi  hominum ,  nsqucquo  gravi  corde^  «!> 


iicmnr,  de  Dontiuo  Chrisio  canticuin  islud  essc  di 
(iurum. 

Divisio  psalmi. 

Per  t  Uum  psalmuin  vcrba  sunt  sanciai  matris  Ec- 
(Icsix,  qux  iion  in  cordibus  nostris  pbanlastica  ima- 
(linalioiie  formatur,  sicnt  patria ,  vel  civiias,  vel 
aliqtiid  eorum  simile,qiod  personam  iion  bahel  cxi- 
stenlem  :  scd  Ecclesia  est  collectio  fidelmm  sancto- 
vum  omniuin ,  anima  et  cor  unum ,  sponsa  Clirisii , 
^erusalem  fuluri  seeculi;  do  qua  dicit  in  Canlico 
ranticorum  Dominus  Jesus :  Osculeiur  tne  osculo  *  otis 
fut  {Cant,  I,  1);  et  :ilibi :  Quce  est  isla  quoe  ascendit 
dealbata  (Canf.  viii,  5);  ct  illud  :  Una  est  columba 
i;tea,  una  e&(  sponsa  mea  (Cant,  vi,  8).  Quaproptcr 


quid  diligilis  vanitatemt  et  quceritis  mendacium  ?  Ciim 
superiori  versu  pro  nobis  oraverit,  bic  pcr  energiam 
alloqiiiiur  genus  bnrointim^nc  in  cultUFis  daemo- 
uioruin  gravissimo  errore  permaneat;  quaienus  pro 
ipso  cxaruliri  possit  fusa  precatio  :  alioquin  irriia 
pro  se  reddit  voia  snpplicantium ,  qnisiuis  non  re- 
liquerit  consortia  peccatorum.  Sequitur,  usqueqito 
gravi  cordti ;  \vitr\io  eos  diutius  graves  corde  iiussc 
dixit ,  qui  post  vcritatis  prjedicationem ,  adorara 
magis  clegerunt  idola  falsitatis;  sicut  est  illiid  cvan- 
geliciim  :  Scrvus  sciens  voluntaiem  domini  sui ,  et  non 
(nciens  dijna,  piagis  rapulabit  mttltis  (Luc,  xii,  47). 
iNimo  enim  mundus  juste  fl  >ge!l.itus  esl  paucis,  quiu 


nefas  sst  bic  ali  {uod  dubium  iniroducere,  ubi  lanta  D  suum  Domiitum  ignorare  probatns  esl.  Posl  adveii 


veritas  cognnscilur  tot  lestimonia  pcrbibere.  Et  ideo 
8ub  figura  lu}  tbopoeia,  Ecclcsiam  dicamus  loqui,  qux 
l>ersonis  semper  cognoscitur  certissimis  applicari. 
In  priinj  siquidcm  parie  rogal  i*t  cjus  audiatur  ora- 
lio  :  inciepans  22  infideles,  quia  colentes  falsos 
deos,  culluram  veri  Dci  negligebant.  lii  secunda  vero 
commonet  gcneraUtatcm ,  ut  relicta  superbliiioiie 
laliari,  sacrificium  jiistiiiac  debeai  inimoiare.  Lt  ut 
geutilium  menies  fjc:a  promissione  cunvertcrct,  in* 
gen?ia  coromemorai  pricstitisso  Doiniuum  bencficia 
(Ilk!istianis. 

*  .Ms.  Saiii.,  oi^uiclnv  mc  cb  usrub. 


lum  vero  Creatoris  sui  jnstissimc  vapnlabit  multi< 
qui  adbuc  idoiorum  nxnias  inquircbat.  Sequihir:  Ut 
quid  dUigitis  vaniiatem  et  quceritis  mendacLum  ?  Yaui 
las  quidem  nomen  cst  generale  viiiorum  ;  sed  illui 
proprie  vannm  dicitur,  quod  a  Deo  probatur  aiic 
iium.  Nam  sicut  in  Diviiiifait;  conlidere  frucluosa  fii 
initas  est,  ita  ab  cadem  dcviaie  vanitas  est  caduca 
sicut  I^aias  dicit :  Adorantes  vana  et  (alsa^  miserico] 
diam  tuam  dereliqueruni  (/sa.  ii,8,  9).  Arguunti 
ilaqne  iili  qui  idolorum  turpissimo  amore  flagrabani 
et  sub  increpatioue  pronuniiandum  esl ;  ac  si  dic 

^  Edii.,  Cii?n  invocaretn^  exnudivit  tne  Dcus  jus. 
ticc  mV,a\ 


49  tXPOSlTfO  IN  rSALIEIliUM.  PSAL.  IV.  fO 

rcl:  Quaro  vanitaUiH  (/i^yi.is   qiia  pcriiisr  Oiligerc  A  tnr  a  cubiuuli).  Fcrociumergo  cogitaliones  aple  dicii 


enim  debemus  proficua,  iion  uoxia;  qii:a  potius  ex- 
srerare  conTenil,  per  qau!  nos  pcena  perpetu.T  dam» 
nalionis  affligii.  QttwrUit  mendaclum,  quod  ulique 
non  appeiere,  scd  refugere  dcberetis.  hlud  auicm 
fii«iu(actiifii  idola  significal,  quae  lale  noincn  rocriio 
f osceperunt ,  quia  conlra  dignilatcm  verilaiis  crecia 
Siint. 

Yers.  5.  Scitote  quoniam  mngnificavii  *  Dominui 
sancium  suum;  Dominus  exaudiet  n:e  cum  clamavero 
ad  eam.  Permaiiet  in  increpationc  salulari ,  ul  ad 
▼erx  religionis  afieclnm ,  corda  demenlium  explosa 
pravitile  conterlal :  pronuntians  illis  Teritatis  arca- 
mjm,  ut  ineariiaiionem  sanctam  venerabiliier  susci- 


cubilia,  qttamvts  boc  Interdum  ei  in  bom.  nbiisive 
legnlor  assumpturo;  ut  est  illud  do  s^.nclis .  LcEta 
buntur  in  23  ^^^'1^^^*  <><<'<  (  ^^^i-  cxlix  ,  5).  Com- 
pwiginiini^  significal,  poeniieiiiiam  ajcile  ;  nain  com- 
punctione  qu.)dam  animarnm  (it  optMta  convcrsio  : 
ac  si  diceret,  deserilc  pravas  cogitationcs  vestras 
antcqiiam  scelcra  perpeiretis.  Sequiiur  quoqnc  dia- 
psalmatis  siientium  :  ubi  merito  divisionciu  posui- 
mus,  qitoniam  res  al!em  cognosciiur  iuth^ari.  l)e 
po^itoenim  vctcri  bomine,  iios  ipsi  nos  in  iioyuiu 
sacnflcium  salulariler  jubcmur  olTerre. 

Vers.  5.  Sacrificale  sacrificium  ju$tilia\  et  iperate 
in  Domino,  Quoniam  superius  clementissima  mnicr 
adinonuii  ab  aniiquis  superst  lioLi&as  disccdeiidum  , 


pere  nnn  rccusenl.  Sanctum  $uum,  dicil  Dominum  g  j^  secunda  posiiione  dccci ,  ui  renali  homiiies  nm 

Cbristam;  sicutet  alibi  de  seipsa  Veritas  profltecur  : 

Custodi  animam  meaniy  quoniam  sanctus  $um  {PsaL 

LixxT,  2).  Adjecit :  Dominus  exaudiet  me  cum  cta- 

wgstro  ad  eum.  &lerito  se  exaudiri  confldebat,  qne- 

Biam   Dominum  sanctum    magniflcandum    populis 

prjcdicabai.  Cum  clamavero^  dicit,  id  est  cum  bonis 

operibus  diviiiitaii  suppbcavero.  Ipsc  enim  clainor 

est  qni  i<:citus  ad  Deum  pervenit ,  ct  exaudiri  facit 

fos  qai  bonis  operibus  constanter  iusistunt. 

Yer»b  4.  Irascimini',  et  nolite  peccare;  qim  dlcili$ 
in  cordibus  ve$'ris^  et  in  cubilibus  ve$tri$  compuntji- 
K/fff.  Hoc  bene  trabitur  ad  Judxos,  ut  si  eos  irasci 
contigerit,  saltem  se  ab  iiiiciiis  ausibus  abstinerent; 
qood  tameQ  et  gcneratiler  compcteiiter  accipimus. 


viciimis  pecorum  studca'it,  scd  scipsos  Deo  sacrib- 
cium  conenlur  ofTerre  ;  quia  non  e^t  tale  Domino  jii- 
mcntorum  viciimam  dare,  qualc  bominum  dcvotum 
peetus  oiTerre.  Nam  &i  ipse  pro  iiobis  iminolarus  esl 
Christus,  quanto  migis  convcnit  sacriflcium  ei  no&- 
melipsos  cflerre-,  ut  possimus  Regis  nostri  imita- 
tione  gaudere!  Dixit  enim  :  Sacrificate;  et  nc  intel- 
ligeres  pecudes,  subjunxit :  Sacrificium  ju$tiiicB,  lil 
est,  rccie  vivite,  et  corda  vcsira  divinitati  n.uiida 
semper  oflerte.  Addidit  quoqiie  :  Et  sperate  in  Do- 
mino,  ut  vitam  bonain  spcs  fcliclor  subdCquatur.  No:i 
cniin  bic  plene  recipere  possumus ,  eliamsi  boitos 
acius  diviois  consi^cclibus  ofleramus;  sed  $perarc 
doccmur  tn  Domino^  at  in  futuro  proniissa  salutaris 


Venialb  e-.t  enim  ira  quae  ad  cff^cctnm  ifidignaiionis  C  conscquamur.  Sed  s,  es  i^la  non  decipit ,  voluntas 


lup  non  pervenit}  sicut  scriptum  cst :  Melior  est  qui 
tincit  trafH,  quam  qui  capil  civitatem  {Prov.  xvi ,  52). 
Ei  ideo  prafceptum  curationis  adbibetur,  ut»  »i  jam 
irascimor,  noii  inconsulta  temeritate  pecccmas.  Mo- 
lum  siquidem  animi  fervidum  propter  hiimanam 
fragilitaiem  in  potcstute  babcre  non  po^umus  :  suf- 
Iragante  tamen  Dei  gratia ,  raiionc  discipliiialiili 
coiitinemus.  £t  ideo  beatus  Propbcta ,  quod  cst  qui- 
dem  consueiudinis  pernii^ii ,  qnod  vero  culp<e  pro- 
bibuit.  Num  si  irascamur,  iiec  Domini  consiilera- 
tione  refrenemur,  sed  a  voto  nostro  impcdiamur 
aliqoo  necessitatis  objcciu  ,  lunc  uiiquc  coustat  nos 
lacti  crimcn  portare,  etia  iisi  noii  possi  nus  qu;e 
voiebarous  efficere.  Sivc,  ut  qu.bnsdam  placet,  pr.T- 


talis  non  pervcnit  ad  reatnm,  sicut  dicil  Aposiolus  : 
Spes  nutem  non  confundit  :  quia  charita$  Dei  diffusa 
est  in  cordibus  nottri$  per  Spiritum  sanctum,  qui  da!us 
est  nobis  {Rom,  v,  5). 

Vers.  f).  MuUi  dicunt ,  Quis  ostendit  nobis  bona  h 
Signatum  c^t  super  nos  lumen  vultu$  tui ,  Dominc, 
Certamine  quodam  facto  partium ,  corda  fldcl  nni 
salutaritcT  construuntur.  Dicunt  enim  wulti  adhuc 
CQrnaliter  sapien:es,  qiiod  ncc  |>auci  dicere  debuis- 
scnt :  Quis  o$tendit  nobi$  bonn  ?  llla  scilicet  qux  pr  x- 
dicat  semper  Ecclesia  ,  resurreclioneni  esse  vniiii- 
rain,in  qua  justi  oinnes  xternapr^emiaconscquciitur. 
Itoc  impuiative  legeiiduui  esi,  quasi  dicant  :  pro* 
iiiitlitur  iio!)is  quod  peitittis  non  videmiis;  desidcra- 


teriiis  peccatis  iiasci  debemus,  ut  pr.iseiitciu  ne-  D  iiins  qiix  liic  consequi  iion  valemus.  Isis  respon- 


quiiiam  possimus  efl^ugere ;  delicta  enim  reccnlia 
declinare  iiou  possumus,  iiiai  vetusia  luudaliiii  c\s«- 
cratiuoe  dainoemus.  Qiiid  fSt  cnini  aliud  puni- 
lere,  nisi  irasci  sibi,  ut  borreat  quod  fecit,  ct  cru- 
cijins  a  se  exig.it,  ne  judex  potius  iratus  iJfligari; 
Addidit :  QniB  dicitis  in  cordibu$  vestris^  H  in  cubi- 
libhs  te$tri$  compunjimiiti,  Odieiideiis  Doiiiii.um  sc- 
critas  bominum  c-gitatiouts  agnosccre;  ait  eniin  : 
Qiia^diciti$  in  corde^  uiique  quod  non  putaiis  audiri ; 
ct  iJeo  crcditis  oiculiuai,  quia  noo  cst  verbi  nttS' 
tiaae  vulgatnm.  Sequiiur :  In  cubilibus  vcstri$  rom- 
punginuni,  Fcrarum  doinicilium  proprie  cobile  dici- 


ticndu  iudicatur  bencflcium,  qiiod  eliam  iii  pra;sonti 
ba^culo  possidemus,  Signatum  cst  $uper  no$  tumen 
vulius  lui,  Domine.  Quia  sicut  nummus  impentoris 
t^ortal  imagiuem,  iia  et  fldeiibus  signa  coelestis  Prin- 
cipis  imprimtinlur  :  lioc  muniinine  diabolus  niulii- 
rorinis  cxpellilur,  et  fraudulenta  macbinaiione  non 
prxvalct  superare  lentatf.m,  qiiem  babuit  priml  lui- 
niinis  su.isione  captivum.  Cru\  est  enim  humilinni 
invicta  tuiiio,  supcrborum  dejeclio,  victoria  Cbristi, 
perditio  diaboli,  infernonim  destructio,  coelcsiium 
coulirmalio,  mors  inAdeliiini,  vita  jiistorum.  De  quo 
loco  Joannrs  Constanlinopolitanx  civitatis  antistes, 


t*  Ms».  Aud.,  Bec,  Fisc.  ct  edil.,  quoniam  mirificavit. 


51  U.  AureLii  CASSlOOOlii  H 

ijyasi  fliuUirariai  deMiiiiionum  stellas  in  crocis  de-  A  inente  non  liligai :  sed  ia  Domini  beneficiis  persc- 


cldinsilionft  lampavit  [sic],  dicens  :  Crai  cst  Cbrisiia- 
horum  spcs.  Crux  Koinanorum  yiclofiay  crux  m  r- 
luonim  resurreciio,  crui  ea?corum  dux,  crux  con- 
versomm  via,  crux  claudorum  bacuius,  crux  paupC- 
rum  consolalio,  etc,  qiix  a!)  Ci>  in  hu:  c  moduin  di- 
vina  aspiraCione  profusa  suni.  Ccce  vcra  niunera , 
ecce  dona  prxseniia,  quibus  maledlcorum  lihgiiie 
damnatis  faucibus  obstriiuniur.  Ilxc  figura  diciiur 
Chcce  peiisis,  Laiine  autem  penunclatio,  ubi  ei  in- 
terrogatio  fil,  ct  rcspnnsio  parala  subsequiiur.  Ad- 
jecit  :  Lutnen  tulivt  tui,  Domine,  in  crucis  enim  im* 
pressionc,  iamctt  Csl  vuLut  Dci  :  quia  semper  in  cis 
hoscitur  radiare,  qui  sc  non  aliqua  eligunt  pr  «viiate 
polluere ,  sicut  dicit  Aposioliis  :  Nolite  contristare 


veraiis  amcena  tranquillltate  pcrfruitur.  Dc  ipsa  dicit 
Domiiius  iii  Evangclio  :  Pacem  nieam  do  ro0is,  pacem 
meam  reUnquo  vobis  {Joan,  xiv,  27).  Sed  ne  pacrm 
istnm  lemporalem  putares,  addidit  :  In  idipsumdor' 
wiam  ei  requiescam.  In  idipsnm  quippe  dicitiir,  qaod 
nulla  rerum  vicissituJine  Commdtatur;  sed  Ipsum  io 
se  pcrmanens  incommittabili  perennitate  consistiu 
Dormiam^  finem  vitae  vult  intclligi ;  requietcam,  fu- 
turam  beatltudinem  indicare  monsiratur,  quando  jam 
requies  dabitur  sanctis,  et  gloriosa  pausatio.  h>equi- 
lur  cau^a  quare  fequiescat :  Quoniam  /u,  Domine, 
iingulariter  in  tpe  conttituisli  me.  Singularis  iiaque 
6(:es  esl  Ecclesix  24  ^^  membris  suis,  quia  sol  i  rc- 
cipial  regnum  Dei,  quod  Babylonias  populus  non  po- 


Spiritum  tanctum  Dei,  in  quo  tignnii  eaU  lu  die  re^  B  «e^^t  adipisci.  Etcuro  dicit :  Cons/i/ttfj(i  me,  siguilical 


demptionit  (Ephet,  iv ,  50).  Quid  cnim  efriciat  i^la 
crux,  in  alio  loco  Aposiolus  pulchra  brcvilate  coni- 
plcxus  est,  dicens  :  Virbum  emm  crucit  peteuntibus 
qmdem  ttuUilia  ett ;  liis  autem  qui  talvi  fiunt^  vivtus 
Dei  etl  (/  Cor.  i,  t8).  Qnapropter  voces  Mcrilog.is 
rcspaamus.  Magna  rt  compcientia  sunt  dona  Doniini 
bontrd  principem  tenebrarum  ,  lumen  nobis  adessc 
dominictim. 

Vers.  7.  Dedisti  Uctiliam  in  corde  nieo:  a  [ms.  A., 
1).,  F., xn\tempore  frumenti,  vini^  ei  oleitui  muttiplicoti 
iunt.  Adbnc  beneficia  nurnerat  qua:  possideut  Cln  ist^a- 
ni.Non  eni  n  istam  Ixtiiiam  dicil  quam  cachinno  vocis 
cxprimiinus;  scd  la^tiiam  rectx  Odei,  quam  hnuJi 
tonscieotix  prxstare  Dom^nus  consuevit.  Tunc  ciiini 


digaain  deliberalttmque  sententiam,  quam  bic  habc- 
niiis  in  spe,  ibi  autem  possidciur  in  re.  Sed  tunn  ro« 
vera  illud  muniis  quietis  mcrebimur,  sl  hoc  ficri  Do- 
miiii  juvamiue  confidainus* 

Concludo  pmlmi. 

Dcciirso  igilur  maiernoe  prxdiralionis  eloquio^ 
considercmus  canlici  hnjiis  pr.ncipia  ,  medla  ,  ct  fi- 
nem,  ct  intentionem  tnnti  mysterii  reverendissimis 
ind.igationibus  invcniinns.  Sic  cnim  psalini  virtiis 
agnoscitiir,  si  circnmstaniia  dictionis  tali  ordine  pcr- 
quisila  tracetiir.  Priino  vcrsu  exaodiri  se  pro  mem- 
bris  suis  sancla  exMravit  Ecclesia;  et  ut  ijiis  auili- 
rctiir  oratio,  humaniim  genus  admonuii,  ul  ab  ido- 
lonini   veiieraiionc   di^cederet  :  sciens  sc   habcre 


teraciter  laelamur,  quando  cl  rccie  credimu»,  ci  ad-  C  OiimiiiumSilvaiorcm^cui hojc  veraciicrculturad.bea 


jiitorio  Domini^  probabili  nos  conversatione  tra*  la- 
mtis.  Brevis  sermo ,  sed  pcrfecta  compiexio.  Quid 
cnitn  aniplius  a  dubitantibus  quaerilnr ,  q*iam  qiiod 
tl  signo  cri:ds  Hogi  nostro  miiilare  cognost  imur,  et 
de  perfecla  fido  Domino  prastante  gaudemus?  So- 
^iuiidr  :  A  Umpore  frufnenti ,  vini  el  otei  tui ,  mudi' 
pHcati  tUnL  U'  dil  ad  eos  qui  rcbus  carnalil/us  pro- 
hantdr  Intenti.  Nec  vacat ,  quod  his  tribus  ,  id  est , 
frumenli ,  viiii  et  olei ,  adiiilnm  est  «8/.  Cst  cnim  ol 
l)oiniui  iNinis  vivut  qni  de  cmto  descendit  ( Joan.  vi , 
4ri).  Est  Gt  vinuni  :  Poculum  lnum  inebrians  quam 
prwclarum  ctt  {Ptat,  xxii,  5)!  Est  el  oleuni  :  Impii' 
gnatti  in  otto  caput  meum,  Cigo  ista  Dei  non  Inlcr.l 
peccatorcs  :  sed  $ua,  id  e$l  terrcn.),  inide  corpiis  vi< 


liif.  Diinde  populum,  quemudmodum  sacrificare  de- 
buisset,  instruxit :  qnid  etiam  Llasphcmls  rcsponde- 
reiur  admonnit.  Post  singularem  bcatiludincm  dixii, 
quam  sanciis  suis  Dominus  coiiipromisit.  Slc  totius 
Chrisiianic  (lisci\>lina!  institulio  sancia  compluia  est; 
nt  ct  quid  agerent  homincs,  ci  quid  sperarc  debuis^ 
Fcni,  cvidintcr  agnoscercni.  Ailm»  nct  rliam  inime- 
nis  istc  qualiM  narius  ul  cum  muudo  prxdicatum  vir- 
tute  cvangelica  scntiamus.  Congruum  siquidem  ftiit, 
nt  cunctus  terrarnm  anibitus,  in  quaiuor  cardiiiibiis 
conmitulns,  s;ilutari  Domino  crederd  monerctur ;  qua- 
t  nus  de  diversis  gcnlibus  advocata,  uOa  fieret  totins 
orbis  Erclesia.  Nam  et  qiiatuor  tcmporibus  annns 
ip^c  distinguitur;  qnatuor  vcntis  card  nalibns  totius 


val,  non  anima  pcrfruaiur.  Frumcntum  euini  diciuiu  ^  oibis  inaiie  perflalur ;  qualuor  eiiain  virtutibus  animi 

a  frumine,  id  est  a  sunima  parte  gul^ie ;  antiqui  enim 

capot  gulx  frumen  vocabant.  Mutiiplicati  sunt  cnim 

pessiu.is  actSbux,  id  cst,  mundana  volnniaic  [^i/.,  vo- 

iiiptate]  completi.  Iloc  est  enim  quod  in  prxfatione 

tliximus,  in  uno  scrinonc  plerumqiie  rausas  profun- 

tiissiiuas  indicaH,  ut  esl  bic  posiiuin,  tni, 

Vets.  8.  In  pace  in  idipsum  doirmiam  et  refiUie- 
icam,  Quoniam  tu ,  Domine^  tingularter  in  tpe  con- 
9tituisli  me.  Contra  humanos  tumultns  6t  fclicitales 
leadoc^s ,  (^uas  muudus  xstimabot  esse  prxcipuas , 
Vulcherrime  pac^m  cordis  objecit,  quam  babere  iion 
fiossant ,  qui  saecuUribus  actibas  implicantur.  PuX 
Vimn  isia  babct  tranquillissimaro  vit^m>  qux  cam  sua 


digniias  coniparaiur,  id  est,  |  rudentia,  jusiitia,  for- 
tiiudinc,  et  temperaniia.  Quem  c;ilculum  Pytbagorici 
t.inia  l:iudo  proscciiti  sunt,  ut  eum  sacrnm  essc  faie- 
ren  ur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  V. 

In  fiuem  pro  ca  qua  hcprcdilatem  consequilr.r  pSatniut 

David, 

tjuare  ponatat*  m  finem,  supcrinrc  p^alino  nupcfc* 
edictiim  est.  Protfa  vero  quis  ha^reditatem  contequi' 
tur,  Ecclesiam  sigoificat,  cujus  (Crsona  in  lioc  psalmo 
introilnciiur  ad  loquciulum.  Ilapc  bona  Domiiii  Sal- 
vatoris  adit  ac  possidet.  Ilxrcditaicm  vcro  idco  [mst. 
a  Deo]  consdqni  dicilur  >  quia  Chriblo  rcsurgentte  ad 


54 


55  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  V. 

eaiu  boiui  sprriiualb  pcr?€ncruul;  id  esi,  fidei  insu-  A  nim  scnsus  Islos  disceruil ,  sed  una  virlute  cunria 


penbile  fundainentam,  spei  ccrlisslmum  prxmium, 

soaTe  Tiuculum  cbarilatis,  cic. :  quarum  rerum  ounc 

lenci  imagines,  et  in  fuluro  cst  pcrcnniter  posscssura 

TiriQies.  Dc  qua  baercdiiate  in  Cvangdio  diciiiir  : 

Bemti  mile» ,  quia  ipii  bccredVMie  posiidebunt  terram 

{Matth.  T,  4).  Rursum  Ecclcsia  Domini  voca  ur  Ikc- 

rediu«,  sicut  in  secundo  psaimo  diclum  est :  Pele  a 

me^  et  dubo  tibi  gente»  hcereditatem  tuam,  et  potseuiO' 

RfM  euam  terminos  terree  (Psal,  ii,  8).  Quac  mcrito  ip- 

s:us  hvrcditas  diciiiir,  cujus  prctioso  sanguiiie  coui- 

paraia  mons:r:tlur.  Quod  i:ou  pulcs  e  se  contrarium  , 

quia  licct  iu  Scriptnris  divinis  diversa  esse  videanlur, 

iii  miaro  tamcu  inlclligeiiiiui  concordiain  vcritniem- 

qoo  convcuiunt.  Psalmum  vero  el  ipsi  David  ,  sicut 


pcrag't.  lllc  cnim  qux  a  nobis  vidcntur,  audit;  ct  quaB 
a  nobis  audiuntur,  videl ;  ct  quae  a  nobis  cogitintur, 
intro  inspicit;ncc  est  quFdquam,  qiiod  ejifs  lumini 
sc  possit  abscondere.  lloc  schema  diciiur  metabole, 
id  esi  itcratio  unius  rci  sub  varieiale  vcrborum :  triiia 
cflim  repetitioncunum  idcmquesigniflcal.  Dixitcnim  :  * 
Terba  mea  auribus  pereipe,  Domine;  deinde :  mf«//ij/ 
damorem  meum ;  terlio  :  intende  voci  orotionii  rnem : 
quod  lotura  ad  unam  respicit  pctiiloncm ;  ac  si  di 
ceret :  Exaudi  orationem  25  meam.  Scquitur  :  Rex 
mcus ,  et  Dcus  mcus  :  quoniam  ad  te  orabo  ,  Domine. 
Iferilo  ud  inquirendum  aliquos  pcrmovero  solcl,  cur 
in  iiicdio  vcrbiculo  beata  Ecclcsia  toitio  coclcbtem 
tiomiiiavcrii  prir.cipalnm?  Di  ii  enim  :  Rex  meuset 


superius  cxposuiinu!»,  rcfcrrc  dcbemos  ad  Dominuin  B  ^<^««  "»^'"«.  aljiciciis  :  Quoniam  ad  te  orabo,  Domine. 


Cbrisium. 

Di  isio  psdlmi, 

Tolos  bic  psa^miis  a  pcrsona  ratholirjc  prorcrtur 
Ecclesi«,  qux  priina  sectione  rralionem  suam  poscii 
audiri ,  ha^reiiros  rt  schismaiicos  pra^dicans  a  Do* 
■lini  nuneribus  excludendos.  Secunda  seclionc  |  cr 
iBleilectum  di^inaMim  Scripiurarum  recto  tramilc  d'i- 
rigi  ie  ad  illam  fclicem  pairiam  divino  n  uiierc  dcprc- 
ralur,  perfldos  inde  a$iseicns  tieri  fuiidiius  alienos.  Ad 
poslremum  commeniorans  prncniia  hciioruin,  ut  una 
f  aedicalioi.e  et  m;tlos  pnedicta  poena  convcrteicl,  ct 
joslos  promis^a  pnnMuia  conciiarent. 

Expositio  psalmi. 


Sed  bis  tr"i)us  pcrsonis  iion  di^iii  in'cndiie ,  sed  iN- 
icnde  :  qooniam  Ecclcsia  calholica  niinm  Deum,  san- 
ctam  prffidicit  Trinitaicm ;  non  ui  SabeUins  con- 
fusc,  scd  disiincie  aique  perfccte.  Paier  cnlm  Dcus, 
Filius  Deus,  Spirilus  san;  lus  Dous;  et  lamch  Patcr, 
ct  Filius,  et  Spiritus  sanctus  non  ires  dii,  scd  nmis 
cst  Dcus.  Nihil  auletn  ibi  aniplius  uiinubve  csl,  nisi 
iii  Ariana  pravitale ,  qux  sc  tot  sxcuHs  adhuc  nou 
cognoscit  errare.  Intucrc  ctiam  ipsonim  vocabulorum 
minibilem  dispeusationem.  Priiis  ponit  Regem  :  quu 
nomine  Scripturoe  divina:  frcquenter  appellanl  Domi- 
nuin  Christum  :  bunc  cnim  ordinem  in  Rvangclio  ipse 
lcsialur,  cum  dicit :  Per  me  Hur  ad  Patrcm  (Joan. 
XIV,  G).  Deinde  dicii  Patrein  Deum ;  terlio  Doniiuum 


Yen.  I.  Verba  mva  auribus  pcrcipe,  Dovme;  iHiet-  Q  Si>iriiuiii  sanctum.  Ubi  licctnomina  proplcr  pcrsonas 


ngeclamorem  n:eum,  Per  figurain  myl'.i.>paMani,  qu.iii 
iti  quarto  p^ahiio  jnni  diximus,  nptissiitie  h;ec  V(M'ha 
danlor  CcileMo*;  ut  ainata  Doniiuom  cxspecti:t,  ac* 
rersila  fcstinet;  qua  e.itis  sa^culi  bujns  ncqni  ias  eo- 
dcm  jnvantc  pLrtraiw-cns,  Sponso  suo  hnmaculaia  , 
et  siiie  ruga  scmper  adhicrca.i.  Ubi  prima  rronic  pcr 
pailes  trins  oraiiouis  ,  vir^us  Trinit.iiis  exjioiiiiur  , 
qaalem  babrre  sanctani  decut  Ecclcsiin.  Dici^ndo 
OHm  :  Yerka  mea  aurib^ds  percipe,  Domine,  oris  si- 
g«ill«al  pealraodiam.  Sciuitur  :  lateUige  clamorem 
Memi,  ut  affectum  cordis  apcrirei;  sicut  ct  Aposto- 
los  ail :  Mivl  Dlms  Spiritum  Fitii  sui  in  corda  nostra^ 
m  quo  etamamus^  Abba^  Paler  (Galat.  iv,  6).  Anrcs 
autcm  Diiinitatis  ad  similitudinem  corporulcm  dicuu- 


cxprimendas  viJeantur  essc  disciela  ,  unos  tanicu 
pcrfecie  crcJitur  ac  diciiur  Deus,  sicut  legitur :  Audi, 
Isrady  Dominus  Deus  tuus  Deus  unus  est  {Deut,  vi, 
4j.  Quapruplcrngatur  aniniis  sa!utaris  ista  scntcutia  : 
di^tiitctio  iii  pcrsonis  ,  uiiitas  bciic  crcdaiur  in  na- 
tura. 

Yers.  5.  Hlane  cxaudies  voccm  meam,  ilane  aslabo 
libi  ct  vidcbo.  Astabo ,  utrisquc  parlibus  constal  csbO 
jungcnduui ,  ul  perfccla  possil  scnteiitia  repvrlri. 
Quaproptcr  mane  deprecatur,  qui  in  lucida  degcre 
conversatiouc  dignosciiur.  Tunc  cnlm  mane  dicimus 
quando  discussis  tenebris,  clari  luminis  advcniui 
infulscrit.  Ecc'csia  cnim,  qux  sc  cognoscil  habuisse 
lenebras  peccaioruin,  ct  de  nocte  raundi  istius  con- 


tar,  per  quas  aere  verberato  hominibus  iiitrat  audi-  Dgregatam,  tuiic  se  exaudiri  mcrito  crcdit,  cuni  iii 


tq«.  Auris  enim  ab  auditu  dicta  csr.  Et  considera  quo- 
111101  cbrooreni  suum  t»eiivit  inlellfgi.  Vox  cnim  isia 
»^i  erai  labionim  crepiius,  scd  eordis  afTatos  [ed. 
iCcctu^],  qui  non  auribus  audiri,  scd  mentis  luiniiie 
ciinsuevit  intelligi. 

Vers.  2.  Intende  voci  oratlonis  mecB ,  rcx  meus  et 
Deus  meus  :  quoniitm  ad  te  orabo ,  Domine.  Supra 
4iiit :  iHtelUge  clamorem  meum ;  modo  dicit :  Inlende 
foci  orationi»  meep^  ut  declararct  orationem  hanc  esse 
peKeciara,  qnam  affectns  mentls  iiiflammat.  Qu.ipro- 
H^r  diseiitieBdum  est  qnare  mutatis  vcrbis  scnsus 
Msroi  immisreal ?  Intende ,  dicil ,  voci ,  qux  solet 
iu>iiri :  propterea  quia  Deus  non  partibus  merobro- 


lucem  coelestis  conversationis  crupcrit.  Uepctit  quo- 
quc,  mane,  qnia  ncces^ario  mentem  lucidam  be;ie- 
ficio  Domini  aslare  suis  seniper  (irationibiis  scutie- 
liai.  Ct  intiiere  q  larc  mane  dictum  cst ,  sciiicet  cuiii 
in  ipso  cxordio  bonorum  aciuum  vcritatciu  cwp  rii 
mcns  clanficata  cognoscere  :  ne  pularcs  post  pcccaia 
moram  ficri ,  qua  potiiisset  aiidiri ,  sicut  Rz  chicl 
pn^pheta  dicit  :  Impius  quacuiqne  die  se  avtrterit  ab 
impietate  sua,  omnes  impietwes  ejus  non  ePnnt  in  mc^ 
moria  (Ezech,  xviii,  i1,  tl).  Asttiret  esl  ciiiiii  pr;«:- 
scntcm  seinper  assistcre.  Per  hoc  autcm  vcrhuin  rc- 
ligiosae  devotionis  contlnniias  iiidicatur.  Ille  siqui« 
dem  bcno  dicimr  Doo  astarc  qiii  dignus  p  acst  eius 


55  II.  AunELU  CASsiODoni  rs 

conspecl  bus  apparere;  sieut  Clias  de  se  dixit  :  Vi-  A  aulem  iilos  signlficni  qui  sciehies  malum,  alioiiiim 


Hl  Dommsi  in  r«/Ks  cmtpettu  aUo  {111  Reg.  xth, 
1 ).  Sopra  dhit ,  exaudies  :  liic  addttur,  Et  videbo  , 
quoniam  ia  iHa  reiurreclione  ipsum  conspiciet ,  f-uF 
bic  saactin  orationibus  suppUcavit. 

Yers.  i;  Qwmiam  non  Deui  vdtem  imquHatem  tu 
ii.  N0n  fwbitaint  jHxta  le  maliynu$;  neque  permaffe' 
htnt  hiij9sti  ante  ocuht  tuos» 

Yers.  5.  Odisti  omncs  gui  bperaniur  iniquitateni : 
petdes  eos  (mss.  k.^B,^¥.^omnes)qui  loquunturfheh" 
daciwn. 

YerS.  G.  Virum  santiuinum  et  doloium  albominabitnr 
Dominus.  lu  primo  psalmo  diximus  ennoematicae  de- 
finitionis  hanc  esse  virtutem,  ut  negando  quod  non 
ost,  lioc  quod  intendit  declarare  videatur ;  et  iterum 


operaii  nlluolur  exitium.  Dum  dicit :  abdminabitur  , 
significat  omnes  quos  superius  dixit  a  regno  boMiini 
r^ddendbs  extraneos.  Hli  enim  abominandi  suiii  qui 
ejns  prxroia  cohsequi  non  merentur.  Completx  sunl 
ab  utra<iue  parte  ennoematicae  denniiiones,  rjiiie  seii* 
lcnti»  iii  magnam  utilitatem  bominum  tittcniur  ts- 
prossae;  utbreviier  intenigereut  peccatoros,  qMos 
Dominus  exsecratur  et  abjicit. 

Yers.  7.  tgo  dutem  in  multitudine  misefcordiit 
iuce,  Introiho  in  domuth  tuam,  Quoniam  malos  dixe- 
rat  abominandos,  conse()ucns  erat  ut  se  per  divinaiii 
graliam  in  domo  boniiui  lestareiur  admitti.  Nam 
cum  ipsa  Ecclesia  hic  domiis  sit  bomini,  Uimen  po- 
test  per  unumquemque  beaium  dicere,  qui  cjus  mem- 


dicfciido  quod  est,  idquod  proponit,  OTidenter  possit  B  bra  sunt,  Jerusalem  fuluram  se  nihilomiiius  intratu- 


Mondi.  Quod  In  his  trtbus  versibus  utrumque  pro* 
bfttur  effectum.  F^cii  eniiii :  Tu  es  bcuS|  qui  iniqui- 
tatem  iKiUe  cognosceris.  Quid  enim  aliuif  potest 
beus  yelle,  nisi  quod  probatur  ipse  prxciperef  Sic- 
ui  Isaias  s^it :  Ego  sum  Domnus,  qui  to^uor  justi  iam 
ijtdHnuniio  reeta  ( Isai.  XLf,  19).  Sequiiur  :  non  ha- 
biiabii  juxta  te  malignus.  Hi6  peccatores  a  fegno  Dci 
•igtiificat  exeludendos ,  qui  nulla  conversione  inuiati 
sunt.  Nam  licet  eum  carnaliter  Untum  videant,  quos 
featus  involvit,  sicut  scriptum  est :  Videbunt  in  quem 
eompunxerunt  (Zach.  xii,  10);  juxla  ipsuin  tanien 
hibilare  nequeunt,  qui  gehennae  cruciatioiie  dam- 
fianifi  suiit.  AdJidit :  neque  permanebunt.  Osieiidit 
iSs  iD  judicio  Domini  gineraitef  esse  veniuros ;  si^d 


ram.  Sic  enim  diclmus  ei  patriam,  et  ctvitateui  -  et 
tamen  bis  rebus  verba  damus  ,  qii»  ad  cifes  carum 
novjmus  pertinere.  SeJ  qu  a  illa  futura  Jernsaiem 
lapidibos  vivis  saiiciorum  creditur  muliitudine  con- 
stiuenda*,  %Q  apte  dixit  :  Introibo  in  domum  tuam  : 
quasi  in  Hlius  fabric^  perfecta  a»dlficatione  coaclud.tt. 
Yers.  8.  Adorabo  ad  templum  santtum  mum  in  ti" 
more  iuo.  Gonsidcrandum  est  qiiod  non  dlxit  :  in 
remplo,  sed  oi^  leifip/tcm ;  quia  nec  syllabas  ipsas  a 
sacramentis  vacare  praedicium  est*Temp/am  sanctum. 
corpus  est  Domini  Salvatoris,  quod  jufe  adorat  Efe- 
clesia,  per  quod  meruit  esse  reverenda;  sic  enim 
ipse  de  suo  corpore  dixit ;  Destrui:e  templum  hoc,  et 
in  triduo  wdificabo  illud  {Joan.  ii,  19).  Sequitur  :  in 


linte  oculos  bomint  inerilo  permancre  non  dicuntur,  r  timore  tuo.  Ut  cordis  coropunctionem  declararet,  li- 


qot  in  perpelua  toroiehta  mitteiidi  sunt.  Nihil  e^t 
^rm  quod  Deua  ifou  videaf,  dum  ubique  |.riescns 
M  tdlui  eSs^  noscator.  Sed  llli  recte  coram  ipso  essa 
hiinime  dicunlur,  qui  ab  ejus  gratia  donoque  pri* 
vandi  sunt.  Ilactenus  indicatus  est  Doininus,  cum 
tficiiur  id  quod  nou  est  :  nunc  aliis  tribus  modis 
blstenditur  aAirmando  quod  est.  Dicit  eiiim  :  Odisti 
6mnes  qui  operantnf  iniifuitatem  ;  noh  dixit  qui  ope- 
faii  sunt,  qtfia  illi  tantum  in  judicio  damnabdntur, 
ijul  osque  ad  finem  vitoe  suae  criihinc  se  nefando 
commacuiant.  Sed  inter  EJ^eci.iies  enumerationes  cri- 

• 

iniuum,  congrue  nomen  generale  positum  est,  id 
est,  operatores  iniqiiiiatuiii ,  ut  ibi  intelligas  quid- 
^uid  a  divinis  mandaiis  constat  alienum.  Adjecit : 


moris  iDtnlit  mentionem :  quia  tunc  fides  sollda  est» 
quando  amori  casto  formido  Divinitatis  adhibetdr. 

Yers,  9.  Deduc  me^  Domine^  injustitia  tua  :  proptar 
inimicos  meos  dirige  in  eonspectu  tuo  viam  meam, 
Posiquam  orationem  suam  dixit  malutinis  tempori- 
bus  audiend.im  ,  peccatorum  quoqoe  commi  morans 
exiiiabilem  repulsam,  binc  secundatn  ingreditur 
scctionem^  postulans  bominum  ut  jam  ad  xienta 
gaudia  deducaluf,  quia  hic  diversis  fatigabaiur  an* 
gustiis.  Ait  enim  :  in  tuajustitia^  id  cst,  dum  confi- 
tentibus  parcis,  seque  poeuilendo  daninantes,  o^qiiis- 
siiila  potentia  tiiae  pietatis  absolvisi  Nam  qui  aljicit 
rebelleiBi  justum  est  ut  velit  recipere  supplicautes. 
Propter  inimicos  meos ,  id  est  proplOr  hx^eticos  et 


perdis  eos  qui  loquuntur  mendacium.  Yidentur  istse  D  pa.qanoSi  Unus  enim  pravo  dogmfite  conlrarius,  al- 


aehtentisei  nOOOiiilam  recipere  quxstionem  ,  ut  ini« 
^uitatiero  operanies  odisse  tanium  Doininum  dicat  : 
hen jacium  vero  loqueutes  perire  confirmet ;  dum  si 
iiiteram  intendis ,  gravius  videatiir  esse  agOre  ini- 
quitatem  quam  loqui  mendacium.  Sed  hic  significat 
tfxreticos,  qiil  loquenies  mendaclum,  sequaciiim  ani- 
iiias  perdiderunt.  Quid  eiiim  pbtelt  esse  gravius  quam 
ibi  erfarf ,  ubi  et  alteruni  possit  exstinguere  ?  Ad 
posiremum  dicit :  i^irttm  Mfijfuiiiiim  et  dotosum  abo" 
minabitur  Donunus.  Vir  quidem  fafi^utiitim  est  qui 
tiumano  cruore  poiluitur,  sed  et  ille  qui  ciocipit  vi- 
Vum.  Addidit,  at  dolosum,  Mulla  enim  perperain 
ihbf^  qnxproprh  voluntate  non  agimtts,  Dolosui 


tef  noii  cfedendosemper  adversus  esi.  Proptcr  quos 
In  Domini  justitia  se  petit  esse  dirlgendam,  quia 
prftdicationibtts  cjua  non  credit  adversitas.  Dhige 
in  conspectu  tuo  riam  meam^  idest,  viiain  meam 
perduc  ad  tuae  serenitatis  aspecturrt.  Nun  Ciiiin  no- 
stra  facullate  adeum  pervem>e  possumus,  qui  ii  r- 
tuosis  semper  semiiis  ambulaiuus. 

Yers^  10«  Quoniam  non  est  in  ore  eorum  verlsas^  cl  r 
eorum  vanum  est.  Cum  superius  petieiii  aJ  aspectuni 
Domini,  perejus  justiliam  se  di^.duci,  ut  piriem  il- 
lam  beaiorum  ejus  munere  possit  adiiisri ,  nunc 
humanas  cognoscitur  increpaiie  faliacias,  ut  osicii- 
dat  ob^linationies  pertinacium  bscretxorum  nou  pcsse 


57  EXrOSITIO  kN  PSALTERIUK.  PSAL.  V.  53 

»d  laiia  pijbuiia  perveiiire ,  quae  suis  fideltlras  Domi-  A  sii  istsi  polliciiatio  quain  superius  dixit :  ifi  4gternum 
BOb  praepftrivit.  Recte  enim  dicitur  :  in  ore  ipsorum 


nmn  egn  wriia/em,  quorum  cor  faniias  possidebat, 
Lingua  enim  sequitur  mentis  arbitrium,  imperioque 
eordis  ej^is  niobiilias  naturali  ordine  famulatur. 

Yers.  1 1 .  Sepulcrum  pateni  e$t  gutiur  eorum ,  Hn- 
gmi$  iui$  doUge  agebant.  Per  figuram  parabolen  ni- 
mis  competens  facta  probatur  allusio.  Seputerum 
enim  mortui,  guttur  est  mentientis,  quando  exitia- 
iNlem  sibi  Taniiaiem  in  raucibiis  revoivit,  qiK-emalum 
■lorlis  infligit.  Bene  aiite-.ii  addidi^ ,  patens;  quod  si 
cbtisum  essei,  minns  feicret.  Intende  quod  dixii : 
iinguh  $ui$  dolose  agebant.  Frequeiitcr  eniro  dolos 
tantom  loquuntur,  ei  babere  non  probanlurefi^cctum; 
&ed  hic  ut  graviora  peccata  monsiraret,  addidit, 


ex$ultabunt  f  audi  dicium  breviter  :  et  hhabiiabie 
in  ei$.  0  magna  et  ineiTabilis  largitas  donatoris! 
Qoid  simile  potest  dari,  quod  ibi  cognoscitur  rerom 
Dominus  ipse  concedi?  Namquilibet  muniflctis  d»  nat 
illa  qu»  i^o^sidet ;  Deus  autetn,  qiii  est  ineflabilc 
bonum  ^  se  largitur  in  prxmio.  Ct  quid  tain  putoat 
esse  simile  quam  cum  nos btnorum  omniuin  coepe- 
rit  auctor  implere  ?  G/orta6un/ffr,  dixit  :  quia  efleciu 
perfruuntur  oplato.  /n  ie  :  quia  tu  e^  promissa  illi4 
baereditas;  et  ideo  ki  tcternum  exsultabunt^  quia  de 
arterno  Domino  gloriabuntur,  Omnes  qui  diligunt  no- 
men  tuum.  Signilicai  In  illa  pnlria  felici ,  onmes  qui- 
dem  Domini  parlicipatione  gloriari ;  quamvis  inefla- 
I)ili  dispensatione  pro  meritorum  qualiiate  unicuique 


Agebant,  ut  malitia  non  solum  in  linguis ,  sed  eiiam  £  se  vide.uur  majestas  sanct:i  conccdere. 


io  acto  eisecrabili  es^e  probaretur. 

Vers.  12.  Judi.a  ti/oi»  Deu$»  Decidant  a  cogitatio-' 
nikus  im$.  Prophetis  moi  est  futura  praedicere.  Non 
enim  raalediciionis  Vbto  talia  optatit  Ccclesia  ,  cu-n 
ipsi  probetur  addi,  quidquid  bonorUm  numeto  vide^ 
lar  acquiri.  Sed  neeesse  erat  de  periinjcibus  ct  prac- 
^  ilisdicere,  quos  noverat  Dominum  posse  daniiiare. 
Decidant  a  eogitationibui  $ui$  ,  cuin  se  non  videiint 
^dipisci,  quodcredcbant  posse  promereri.  Deciderc 
tsiilin  proprie  dicitur,  qui  spei  su»  amissione  frau- 
datnr. 

Vers.  15.  Secundum  multUudinem  impietatum  ro- 
rnM  ejpelle  eo$  :  quoniam  exacerbacerunt  te^  Domine. 
Per  batic  Sentcn'iam  discimus,  quod  taiitum  unus- 


Quoniam  tu,  Domine^  bcnedice$  justum.  Magnitu- 
dine  praemii  et  gaudiorutn  immonsiiaie  pr?eniissa ; 
quare  tanlo  bonO  indebite  rcpleaiur  humaniias ,  bre- 
viier  doccmur  :  ne  quis  ascribat  mcrits  suis  qiiod 
tributum  benedictionc  constal  auctoris. 

Doniine^  ut  scuto  bona  voluntalis  tu(B  coroha$ti  no$, 
Considcrcmus  quatn  suavi  ac  decoro  fiiie  pra^ens 
ps  Inius  conclusus  est,  uno  verbo  indicans  beoefi- 
cia  Duniini ,  qiix*  nu'.tis  possunt  voluminibus  expli- 
c.ri.  Biina  siquidem  volunlas  Crcatoris ,  qu»  nos 
incflabilibus  inuncribus  rcp'ct,  dicia  est  $cutum , 
quod  revera  nos  protcgit ,  27  ^^  prxniia  docura 
coiKedii.  Ctypcus  enim  impositus  capiii,  corona  cst; 
aptatus  cordi ,  defcnsio.  Ilic  est  qui  omiies  fidehss 


ll|4isquea  Divi..itate  k^epcllitur,  qiianiumejiispcccaia  C  protegit  :  ipse  operii  Ccclcsiam  toloorbe  diflusam; 


tbraolantnr.  Quaniilas  enlm  d6licli  mensiira  rcpudii 
^t :  dum  tanturo  ab  illo  ireuslongior  rcdditur,  quan- 
tiin  nomerO  0  clrimine  dilatatur.  Expelle^  propter 
togitationes  praesiimptas,  dicitur  :  qiiia  jam  reiiiera- 
k^ia  voluniaie  decepti,  videbanlur  sibi  boiiis  omnibiis 
introraissi.  Expulsos  enim  illos  dicimus,  qui  de  loco 
^liqoo  inleriore  jactantur.  Exaderbaverunt  cnini  GPgro- 
ti  mali  medicum  bt)num  ,  qui  remcdia  s^luils  sdie 
Insensibili  duritia  respuerunt. 

Vers.  iA.  Et  latentur  omne$  qui  $peratit  in  te  :  in 
trtemum  ex$ultabunt.  Postqunm  impiorum  debitas 
letributiones  asseruit,  nunc  Ccclesia  redit  ad  san- 
ttos,  quorum  congregatione  beata  dignoscilur  :  ne 
^iteret  bonorum  prasmia  qux  noverat  esse  ventura. 
^>nfidera  quod  ea  qux  i»  capite  versus  supplicans  j^  potiiis  donaiorc  fraudclur 
pftit,  sequenti  pJ^rte  eadem  promittit :  ne  p«itaretur 
ainbiguum  quod  certissime  sperabatur  esse  ventu- 
r<am.  Et  ne  crederetur  temporalis  esse  laetiiia  ,  di- 
ilum  est :  in  eetemum :  ubi  gandii  nullus  est  finis  , 
dum  continue  percepta  praemia  possidentur.  Intuera 
q  iod  fn  mternum  ex$ultare  dicit  Sfierantes  in  Domino, 
qooniam  in  isia  temporalitale  gauder^  videnior  ct 
bnpii;  in  futuro  aoiem  sola  exsulfibit  seini<er  Cc- 
rlesia. 

\en.  15,  hihabitabie  in  ei$,  Et  gloriabunlur  in  te 
omne$  qui  diligunt  nomen  tuum.  Dc  supcriori  veri^u 
peiidet  isia  scntmiia,  qux  tangi  quidem  polea,  srd 
ad  Ufiuidum  noii  va*et  cxplanari.  Naui  si  quxras  qur 


ipse  quoque  amplectiiur  et  coelum,  quo  celantur  uni- 
versa  :  munimcn  quod  nullus  ictus  irrumpal;  arma 
qux  nulliim  intrci  exilum;  per  quae  potius  mors 
Victa  buccubiiii,  et  salus  boniinis  desperala  siirrciil. 
Bon(e  tolunfatis.  Quoiiiam  vocatio  Domini  omne  me- 
rVtum  prxccdit,  n6c  invenit  dignum,  sed  facit;  ideo 
eiiiin  gratuita,  alioiiuin  justa  di«eretur.  Ilxc  est  ergo 
bona  voluntas,  quse  nos  vocat  el  atirahit ;  ncc  quid- 
quam  iToficuum  valemus  cogiiare  vcl  faccre,  nisl 
Iioc  accipiaOius  a  bonitaiis  auctore,  sicut  Apostolus 
dicit  :  Son  enini  possumus  cogiiare  aliquid  a  nobis  , 
quasi  ex  nobis;  sed  sufficientia  nostra  ex  Deo  e$t 
{II  Cor,  iii,  5).  Quiescal  ergo  Pelagiana  dcmentia  . 
iic  cum  sibi  aliquid  boni  faUo  applicare  nititur,  vero 


Conctusio  psalmi. 

Quam  suavis  oratio  sanct»  matris  audlta  esi,  qiise 
nos  ct  fide  geneial,  et  religiosa  insliiutione  coufor- 
niau  Ignaros  docet,  parvulos  fovei,  affiiclos  relevai, 
et  illos  ad  propria  ubera  nutriendos  colligil,  qiios 
sui  dogmatis  esse  coguoscit.  Supplicat  eiiim,  ut  ro 
gare  discamus  ;  malos  rehigit,  ut  pessimos  exsecie- 
mur ;  confidit  in  Doinino,  ut  ct  nft  de  ipso  praesu- 
Hicrc  debeamus.  Sic  tanquam  vcneranda  ma'er,  verba 
iradit  parvulis  ad  loquendum ;  ul  in  nobis  coale^cens 
orationis  aflecius,  ct  psaluiodiam  prxsiet  humanis 
aciibus  cousolairiccm,  et  coiigrueiiicm  diviuis  [us- 


59  M.  ADfttLlt  CASSIODORI  00 

tHmibm  adionem.  Loquanwr  ergo-quod  adinonei,  Aciir  clubilemus  cxaudiri,  cum  ab  ipw,  el  ad  ipsum 


sapiamus  quotl  credil,  amemus  ccrte  quod  dtligitv 
m  cum  ejiis  animum  seqnimur,  tunc  ip^ius  (Hii  aine 
dubilatlone  reddamur.  Qiiinlus  auleni  «nunietus,  in 
q«o  bie  psalmus  noscitur  conslUulmi,  tribnendus  est 
retitaieurho,quod  sola  Ecclosia  catholica  vere  intel* 
rtgii,  qii»  promiisam  at<ind  exfpectatam  plenitudi* 
nem  iegis  accepit. 

EXPOSITK)  IN  PSALMUM  VL 

• 

In  finem  in  hymnit  pro  octtma  ptalmus  Davld, 

In  finem  jam  notum  est.  Ilymnut  est  laus  Divini- 
tatis,  metri  alicnjus  lege  composiia.  Pro  oetava  \ero, 
ut  quidam  ▼olunt,  Dontini  sigiiincatur   advcntus. 


feniaiitus  instrucli?  Dona,  Dumine,  in  8atti>ractioue 
noslra  tota  nos  charitalc  conipungi,  qui  nobis  saluta- 
rem  supidicandi  regulam  praestiiisli.  Mcmenio  auiem 
quod  bic  poentteiitium  prirous  est  psalmuit,  sequitur 
trieesimus  primus,  tricesiimis  septiinus,  quinquago- 
timusy  centesimus  prirous,  centesimus  vicesimus  no- 
Bus,  ccniesirous  quadragesimus  secundus.De  quilins, 
nt  datum  fuerit,  suo  loco  dicemiis.  Qiios  non  credas 
incassum  ad  septenarium  numerum  fuisse  perducios , 
quando  et  majores  nostri  septem  modis  peccata  ii<w 
bis  dimilti  po»sc  dixerunt :  primo  per  baptismtun  ; 
aecundo  per  passionem  martyi  ii ;  lertio  per  elecmo- 
aynam ;  quarto  pcr  hoc  qnod  remitiimus  peccitla  fra- 
tribus  nostris;  quinlo  cum  converterit  quis  pcccao- 


qnaiido  finila  saeculi  hebdomada,  ad  judicandnm  ve-  ^  ^^^  .^^  ^^^^^^  ^-^^  ^^j^.  5^,^^,  ^^  abundaulia.u  (ha- 


neril  munduin  :  unde  et  psalmus  ipsc  cum  trcmore 
maximo  fecit  inilium  dicons  :  Domine^  ne  in  ira  iua 
arguat  me,  neque  in  furore  tuo  corripiai  me.  Nam  ct 
sanctus  llilariiis  in  prologo  Psalmorum,  cl  s;inctiis 
Ilioronymus  in  exposilione  libri  Ecclesiasles  {In  Ec- 
elei.  cap,  xi),  et  sanctus  Ambrosius  i:i  expositione 
Lncs  evangelisLe  (L\b,  1,  cap,  9) ,  ubi  Doiniiius  in 
monto  transiiguralus  esi ;  tt  sanclus  Angusiinus  de 
Sermonc  Domini  in  monte,  ubi  de  octo  beatiiudinibus 
dispulavit,  de  hac  octava  die  latius  diligenierque 
locuti  sunt.  Unde  quod  lectori  pbcuerit,  ellgere  suf- 
firagatur,  Qnocirca  tales  viros  coinmcniorasse  suffi- 
ciat ,  quando  dicia  eorum,  si  in  unain  sericm  cf»lli- 
fantur,vix  possunt  lon^issiino  vuluminc  coaipre- 
hendi.  De  qua  die  Amos  prophcta  dic.t :  \<b  concn- 


ritatis;  septimo  perpoenitentia:n:addemlaquoqiic  esl 
Goromunicatio  [ms*.  /l.,  B.,  F.,  percepti»]  corporis  ot 
sanguinia  Doinini  nostri  JesuChristi,cumtaitiendigiie 
suscipilur.  Invcniuntiir  clalii  forussc  moili  iciniiisia. 
num ;  congruit  euim  ut  nuroerum  supplicaiiouis  no- 
sirae  indulgcntia  divina  iranscendai. 

Dtinsio  psalmi, 

Qiiatuor  modis  in  lioc  psalmo  vir  coiifiiens  ct  re- 
ligiosus  exorat.  Iii  exordio  bcnovolum  sibi  judicefn 
faciens.  Exordium  est  aiitom  oralio  audiloris  aniiunm 
idoiiee  comparans  ad  reliqutuu  dictioncin,  id  csl ,  a 
poiestate  judicis,  quia  solus  est  ciijus  constiluia  scr- 
val  ;rleruiias.  Ab  infirmitale  sua  ,  quoiiiani  quaiiluiii 
roerciurluere,non  pravalel  susiinere. A  23^^"^"^' 


fnicenl'bu$  diem  Domini;  utquid  vobis  diem  Domini?^^  tudineparcenTi,quoniam  nonsc  vuliainonuisrogari. 


Et  ipte  e:t  dies  tencbrcc  et  non  Inx  (Amos  v,  18).  Idcm 
et  Sophonias  prophcta  dicit :  Yox  diei  Dumini  dura 
et  amara  {Sophon,  i,  14).  Uiide  nuiic  introducius  poe- 
niieus  distributis  puriibus  orationis  veheinciitor  e\o- 
rat,  ne  in  illo  die  judicii  de  propriis  faciuoi  ibus  ar- 
guatur.  Quid  enim  salubiius,  quidve  provideutius, 
nisi  ul  qi:i  iu  mcrilis  suis  non  poierat  haberc  spcni 
pro  perpetraiis  deliciis,  iu  hoc  mundo  positus,  ubi 
pcenitentije  locus  est,  divinam  cilgorct  cxorare  pie- 
tatero? 

Verum  istum  diein  a  conJitione  mundi,  alii  dicunt 
post  annorum  scx  millia  essc  vcnturuiu;  propicroa 
quod  seplimo  die  Dominus,  ab  opere  suo  lcgitur  in 
il.a  rcrum  condilione  quicvisse  :  milleannos  per  dies 


•ed  a  vivis  homin.bus  confilcri.  Sccuuda  divisionc 
narrat  xrumnas  proprias,  quibus  afflictus  et  conirilus 
es  c  cogi»osciiur.  Narralio  vero  cst  ad  cau^am  pto- 
babilem  facicndam  rcrum  gesiaruin  ctara  el  ililigcns 
exposiiio.  Sequitur  saluiaris  cl  ninrs  prormura  cor- 
reclio.  Sequc^tral  enim  se  a  malis,  quo.l  b  .no  julici 
novcral  essc  gralissimum ;  ut  nb  illis  inens  rcildcro- 
tur  aliena,quibu^  ct  ipsa  justiiia  probabiUur  advorsa. 
Superesl  conclusio.ubi  jaiu  definilive  aliquid  dicitur, 
postquam  nihil  amplius  desidcretur.Conturbit  eniiu 
et  repudiat  omncs  iniquos  ,  quoniam  ciim  i\)*>U  h.i- 
bere  nolebat  ulbtenusportioncm.  Sic  pcr  h:is  pa  t(S 
proficuae  poBnilentix  causa  peragiiur.  Apla'nr  :»u:oin 
baec  Deo  per  bumanam  consuctudinein  tran^la:ivis 


singulos  computanies,  quia  legiiur  :  A.'.r«  foiispfc/Mm  *^  verbis  :  ui  qtiasi  judcx  audial,  quasi  coj^niljr   iii- 


ejus  mille  anni  sicut  dies  unus  {PsaL  lxxxix,  4).  Alii 
puiant  post  annorum  scptem  millia,  id  esi,  irnnsacta 
isiius  sncculi  septlmana,  octavo  die  iilam  aeicriiam 
lacem  posse  declarari ;  sicui  et  Domini  nosiri  resur- 
rectio  habiia  fuisse  cognoscitur.  Sed  cum  dicat  ipse 
Doroiuna  in  Evangelio  (Matth,  xxiv,  3G;  Mare,  xui, 
Si),  biinc  diein,necFilium  nosso,  nimis  importuniim 
est  illud  studiose  qmerere,  quod  nobis  utiliter  divina 
providentia  noluit  revolare.  Quapmpter  ad  scrmo- 
iiem  titttli  declarandum  iiosse  sufficiat,  post  hujtis 
Baculi  finemy  iilom  diem  es^e  veniiirum. 

Nunc  ad  inlelligenda  verba  quae  nobis  suiit  donaia, 
^e.ociter  M>ijaemus»  Nam  si  puro  corde  iictunus, 


slrualnr,  quasi  nescius,  qu;e  sunt  facta  cognoscai. 
Quod  genus  schemaiis  muliis  locis  reperics  in  liitcns 
sacris.  Totus  aulem  hic  psalmus  propter  fuluri  jndi- 
cii  timorcro  noscitur  esse  con-cripius;  qiiod  utiquc 
rectx  meniis  est  imminenies  metuere  calamit.ites 
et  illud  timere  quod  roerciur  excipcre.  Nam  si  ilfud 
aiite  oculos  habeamus  quod  iu  Malachia  pr(»phcia 
legituT,  semper  ad  vias  recias  recurrimus,  ei  noi 
proficKO  timore  corrigimur.  Ait  enim :  Qnis  tolerabii 
diem  introitns  r/tu,  aut  qnis  sustinebit  in  aspectn  cjus  ? 
qn'a  ipse  ingreditur  sicut  ignis  (latnrcc^  ct  sicnt  squama 
/ava/itium,  et  sedcbit  ad  conflandum^  et  ad  repnrgan'- 
dum  argenlum{Mat,i\if  2,5).  SimilitcrctSalomuii  i» 


61 


EXPOSlTiO  iN  PSALTERIUM.  PSAL.  VI. 


€2 


Fcclicsiastico  prxinoniKns  dicil:  Ante  orationcm  pras-  A  el  in  furore  $uo  conturbahit  eoi  (P$al,  ii,  5) ;  deqiio 


parm  aaimam  tuam;  et  paulo  post :  tlemento  ira:  in 
die  contmmmaiionis^  et  temput  retributionis  in  conver» 
ttuiane  fadei  [Eccle.  xtiii,  23»  2  i.) 

Expositio  p$almi, 

Ters.  i.  Domine,  ne  in  ira  tua  argtta$  me*  Primum 
iiosse  delieinus  omuipolentiain  Domini,  eloquentlaro 
soam  iia  Yariis  disciplinis  aiqne  ariibus  plenissime 
dilassc,  ut  et  ipsa  mirabiliter  cxquirentibus  oriiaia 
resplendeaty  et  semioa  diversarum  doctrinaruni  di!i- 
gcDler  relractata  concedat.  Illnc  est  enim  quod  in 
Ipsa  reperiuntur»  quae  magislri  sxcularium  liiiera- 
rom  ad  sua  post  voltimioa  translulerunt.  Nam  iiiter 
jliosslalus»  quos  oratores  causis  emergcntibus  indl- 


et  alius  propheta  dicit  :  Die$  illa^  die$  ira,  dic$  tribu" 
lationi$  et  angustias  (Sophon,  i,  15). 

Yers.  2.  Miserere  mei,  Domine^  quoniam  infirmu^ 
$um.  Innrroilatis  confessio  coelcst  s  Aledici  miscricor- 
diam  inovet,  a  quo  fjcile  impetrantur  reincdi;i,  ruiii 
ostenduntur  vulnera  manifcsta.  Non  enim  dixit : 
quoniam  inercor,  sed,  quia  justitiam  tunin  susiinero 
non  valeo.  0  clemeniia  mngna  Crealoris!  a  jmiicc 
percipinius  quid  rei  dicerc  dcbeamus;  docennir  pic- 
tatem  petere,  ne  nos  jusiilia  possit  ab>nn)crc.  Qiiis 
enim  jam  diibitel  cum  verba  sua  audirc  posse  :  si 
lamcn  talis  sit  precantis  animus,  qualem  ipse  cst  ju- 
bere  dignaius? 

Yers.  5.  Sana  me,  Domine^  quoniam  conturbata  $unt 
derunl,  concessivam  deprecationem  esse  dixerunt;  R  omnli  ossa  men,  tu  deprccaiione  eadcm  perseverni. 


CQm  reas  non  id  quod  factuni  est  dcfemtit,  sed  ut 
igno  catur  expostulat.  Qui  status  licet  iiicrniis  apiid 
terrena  jiidicia  Tiilealur,  humauisque  virilius  desii- 
mius  ,  invicta  lamen  apud  Deum  muniiione  prxcin- 
giiur,  ut  qnem  nulla  prKvalent  arguincna  defjndere, 
sola  possit  fidelis  confessio  vindicarc.  iloc  vcrc  pa'- 
niteniibns  datur,  qui  dum  sc  cnpiuiil  absolvero,  ipsi 
poliiis  propria  nituniur  facta  d.im  lare.  Sic  el  Isaias 
iDonet :  Dic  tu  iniquitale$  tua$  prins,  nt  jusiific^ni 
{1$ai,  xLiii,  26).  Nunc  considorandutii  e^t  qiiain  sit 
Verbonim  istorum  congrua  saluiarisquc  positio.  Nim 
enlm  supplicat  Domlno  Patri,  >icut  et  nliis  visuin  est, 
ot  non  argiiaiur  ,  sed  ne  in  ju-licii  sevcrilalti  culpc- 
liir :  quia  hic  multis  argtii  salus  est,  sicnt  in  Apoca- 


l^io  Medico  dicimr,  xgriiiidinein  labiilam  usque  ad 
iiit.  riora  venissc,  ne  difTerrol  anxiliuni,cni  Immiiicrc 
cognosccbat  pxiiium.  Ossa  hic  pcr  nIIi»goriam,  forli- 
tudincm  inehiis  (lebemus  atlvctere,  qune  cum  deflc^t, 
vigur  oiiiiiis  elabitiir,  sicut  ei  ossibus  quassatis  cor- 
pus  niiiiimc  coniinelur. 

Ycrs.  4.  Ei  anlma  mea  lurhaia  eU  valdc:  et  tu,  /)(>- 
tiiinej  usquequo  ?  Ne  corpus  iiili*lligcres,  qiioil  ossa 
noiiiiiinvii,  animam  suam  dixit  e$se  turbatam.  Dene 
&ntein  valiie  additum  est,  nc  ( lemens  nudiior  pate- 
rctur  dtutius  differcndum,  si  nimis  euin  non  ogno- 
seerct  fu-sse  turbatum.  Uhquequo  siibaudiciidiiin, 
diHers,  qiii  usque  ad  (inem  precos  supplicnin  noii 
so!es   ullaiciius   oblivisci?  Supplic'itto   qiiippe  ista 


lypsi  Joannis  lcgitur:  Ego  quos  amo  redarguo  ei  r/.s-  ^  magoi^  coinmendalur  angusliis;  ut  rccopta  sanitas 


tigo(Apo€,  m,  19).  Nam  ita  el  ipsi  DaviJ  coiiiigit, 
tuin  eum  prophetica  correxit  invectio.  Argu  f  et  Fi- 
lins,  sicut  iii  alio  psalino  legituf  :  Arguam  te^  et  sta* 
tuam  iila  ante  faciem  tuam  (Psal,  xlix,  21).  Arguit 
eriam  Spiritus  sancius,  sicut  scriptuin  est  :  Cui?i  vc' 
nerii  Spiritus  Paraclctus,  ipse  arguet  mundum  depeC' 
rato  (Joan,  xvi,  8).  Diclic  nunc,  pcrvcrsi,  iibi  est 
bic  natane  potestatisque  distantia,  qaando  nec  ipsa 
discrepant  verba?  Coniicescat  Ariana  nequitia  :  nc 
qui  Tolant  in  sancta  Triniiate  sacrilegns  divisiones 
inferre,  ipsi  se  a  regno  Domiui  probentur  abscin-* 
dere. 

Neque  in  furore  tuo  torripiat  me,  Ira  ct  furor  jtidi- 
cis  coBir^  reum  damnaiionis  efiTecius  csl;  id  esi, 


pretiosior  possit  agnosci.  Ct  intucre.  quia  jusiitiani 
Doniini  seinper  pce.iitens  iste  refugit,  et  consucludi- 
nem  ejiis  benigniiatis  exposc<t. 

Ycrs.  5.  Converlcrej  et  eripe  animam  meam;  $alvnm 
me  fac  propter  misericordiam  tuam.  Cuni  Deo  dicitiir, 
Convertere^  vindict»  relaxatio  postulatur,  ut  dcbtl.i8 
i,>£itis  justitia  de  nobis  non  exigatuUioiiCS.Sive  niorc 
r.oUio  dicilur  Deo,  29  Ccnvertere^  siciit  aversi  so- 
le.tt  logari  :  qni  aot  respiccre  nolunt,  aut  subveiiirc 
cnn(onr.nunt.  Eripe  animam  meam ,  ab  imminenli 
scilicct  upplicio,  quod  debetur  errantibus.  Avertit 
Cmm  a  nobis  debiias  pcenas,  cum  eas  relaxaverit  bc- 
nigiia  remissio.  Coiigrue  vero,  convertfre^  in  poeiii- 
t-ntis  prece  ponitur;  qiiod  satibfacicntibus  Doininus 


motns  a:  imi  conciiatus  a^l  poenain  provocans  infe-  ^  pollicetor  dicens:  Convertimini  ad  »ie,  ttego  conver- 

tar  ad  vo$  (Zuek.  i,  5).  Salvum  me  fac  proptcr  miseii' 
eordiam  /tkim.Quam  puichcrrime  isia  supplicntio  pr<)- 
priis  ac  proficuis  sernftonibus  oxplieator  I  Salvum  se 
peiit  fieri^  iion  secundum  nie'  ita  sua,  scd  pmptor 
dlvinam  misericordiam  ,  in  qua  dum  fixa  spcs  poni- 
liir,  venia  facilius  impeiraiur. 

Vers.  6.  Quoniam  non  est  in  morte  qni  mcmor  $it 
tui :  in  inferno  auiem  qui$  eonfiteb.tur  tibi  ?  Movere 
potest  quarc  dioat,  in  morte,  nullum  csse  meniorem 
Dei,  dum  vicina  possit  ampiius  ira  judicis  contremi- 
sci  ?  Sed  beiie  pcrlidos  dicimus  jmmemores  Dci,  de 
quib;is  cl  Uaias  ait :  Non  enim  qui  in  inferuQ  $unt 
laudabunt  te ;  neqite  qui  mortvi  $unt  benedieent  te 


rendam.Sod  ira  fonga  indignatio  est  :  furor  rcpen- 
rin:i  mentis  arceni^io.  t\xc  autem  aileg>*rice  iransta- 
tivi>  verbis  ed  cta  sunt.  Cgcterum  DoniiMis  nec  rra 
confundilur,  ncc  furore  turlmtnr:  sed  in  una  eadcni- 
qoe  scmper  gtoriae  sox  traiiquilliTate  consistit.  Simi- 
liter  eiMoyse^  dicil :  Skut  lanatus  est  Dominus  wdifi" 
tan$  90$,  et  cre$eere  facien$^  tie  Ifftabitur  agiigens  vv$ 
aique  $ub9erten$  (Deut.  xxvni,  65)*  Pctil  ergo  ut  ante 
jfididam,  non  in  judicio  corripiator :  qula  qui  iid 
arKoiiur,  ftine  dubluiione  damnaiur.  Et  meutc  con- 
detiduiD  est,  qood  dies  juilicii  pro  timore  niagniliidi- 
tts  suae  ira  et  furor  Tocator ;  sicut  el  in  sccundo 
^ao  dielim  cst  :  Tunc  loqnctur  ad  ros  m  ira  $ua, 


63 


M.  AORELII  CASsioiyom 


fii 


{hai.  «x&vtii,  IS).  Nam  cum  dicil  Apo^^tolus :  /n  A  vcstium  VGlis  ndverlcre,  ipsd  impossibililas  occumi 


nonivte  Je^u  omne  fjenu  flectalur  catlestiUm,  tetrestrium 
et  infernorum  (Philip.  li,  iO),  hic  dc  solis  Infiiiclibus 
ac  perlinacil)U8  debet  accipi  dictam,  qui  nulbm  fi- 
duci:)m  confessiouis  suae  babere  promerentiir.  Mcrito 
ergo  hic  sibi  fesinat  dimitti :  quia  post  lucis  occa- 
sum,  non  rostai  nlsi  sola  retribniio  mcritcirum.  In 
inferno  aulem  quii  confiiebitur  tibi  ?  Subautriendum 
ad  veniam  ;  sicut  et  Salomon  de  implis  dicit :  Quia 
dicent  inter  se,  poenitentam  habentet,  et  prce  angustia 
spirius  gementet  {Sap,  ▼,  5),  elc.  Nam  et  dlves  qoi 
Lazarum  videbat  in  requie  constitutum,  mala  sua 
probaiur  essc  confessus  (Luc.  xvi,  25),  seJ  non  esl 
ad  votum  supplicationis  auiiitus  :  quia  in  hoc  mundo 
proprie  confessio  dicitur,  nbi  et  venia  reperltur.  Et 


ut  aliquam  divisionem  in  bis  verbis  imelligi  debea-  B  bis  eimilia. 


qii(C  de  lecti  lavatione  surrexit.  Sivc  boc  per  fl<;u- 
rain  byperbolen  potest  accipl,  pcr  quam  sotent  ati- 
qua  in  magnitudinem  exaggeralionis  extendi:  sicut  de 
iiavigantibus  in  centesiino  sexlo  psalmo  diciiirus  cst . 
Ascendunt  usque  ad  coeloi ,  et  dcscendunl  usqne  ad 
abyssos  {Psal.  cvi,  26).  Et  in  quinqungesimo  psalino : 
Lavdbis  me^  et  supcr  nivem  dealbabor  {Psal,  l,  0);  cnm 
nive  nihil  possil  esse  candidius.  Et  in  Di-uteionoinio 
Moyses  Jesu  Nave  proccepit :  Liber  hic  Lgis  non  re- 
cedal  de  manu  tua :  et  meditaberis  ii eo  diebus  ae  n^- 
ctibuSf  ut  scias  ingredi  vlam  luam  {Josue  i,  8).  Simili 
modo  et  alter  poenitens  in  ceniesimo  primo  p^a'mo 
dicturus  est  t  Cinerem  iicat  panem  manducabam^  el 
potum  meum  cum  fletu  temperabam  {Psal.  ci,  10),  ei 


mus,  ifi  morte  signific^t  transitum  vit^e  ;  in  inferno 
vero  custodinm  locorum  quam  pro  suis  meritis  aui'- 
mas  sustinere  noscuntur.  In  uiroque  tamcn  ncgatur 
absoluie  suscipiendu  confessio.  Hactenus  dictum  est 
de  principiis;  nunc  de  narra^ione  videamns. 

Yers.  7.  Laboravi  in  gemitu  meo,  Bcnevoleniia  igi- 
tur  iu  cxordio  diligentissiine  comparata  ,  venit  ad 
narrationcm  actuum  suorum,  asserens  pceniteniiaro 
suam  roagnis  cruciatibns  fuisse  completam :  quia 
Don  tantum  verbis  otiosis,  sed  afQictione  probabili 
maxime  venialis  eificitur  poBniludo.  Gemitus  itaque 
et  iste  dicitur,  qui  aut  pondere  nimio  curvaiis,  aut 
vulncro  sanciaiis  evenerit.  Sed  ilie  quxrendus  est 
Chridtianis,  qni  cordis  compunclione  peragitur,  cum 


Vefs.  8.  Turbatus  est  prm  ira  oeutus  meus.  Com  su- 
perius  et  gemuisse  se  asserat,  et  plorasse  confirmet, 
ineptum  est  ut  subito  indignatione  propria  puiciur 
esse  confusiis :  sed  propter  iram  Domini ,  ocnlum 
eordis  sui  profitetur  csse  turbatum.  Q  lid  enim  for> 
inidolosius  quam  illifm  irasci,  qui  si  non  misereatur 
cxsliiiguit?  Oculus  enim  dictus  est,  quasi  ocior  lux, 
quod  cito  inieniata  respiciat :  sive  quod  palpcbris 
occuleniibus  probatur  occultus. 

Inveteravi  inter  omnes  inimlcoi  meos.  Inveteravi^ 
id  est,  in  veteris  bominis  Ad;e  anliquitate  pcrinaiisi, 
qui  ad  differeniiam  novi  boroinis,  id  est,  Chrsli,  ve- 
tiistus  merito  nuncupatur.  Inlcr  omnes  iuimicos  meos: 
sive  inier  spiritus  diabolicos,  sive  inier  iiostra  poc- 


et  raalorum  ncstrorum  reniiuiscimur,  et  futnras  roe-  C  ^31^^  ipgj  ^„„1  g„i„,  yeracitcr  aJversa>  qnj)  .nnmjai 

nae  coiisideraiione  lerremur.  Gemituseum  diclus  est  in  larUrum  deducunt,  et  adhiic  feraliter  blaiuliuif* 

geminatus  luclus,  Quem  merito  fideles  appetnnl ,  lur.  Coroplela  est  promissa  narralio:est  enim.  sicni 

quoniaro  lugentes  consolatur,  pcenilenies  cmundat,  praecipitur,  brevls  et  lucida,  idonea  quoqiie  ad  ira- 

diabolum  fugat,  Cbristo  conciliat ;  amariludo  dulcis,  ciindiam  judit  is  temperandani.  Nunc  dc  saluberrima 

lacrym»  feiices,  salu^aris  affliciio.  De  qua  rc  bea:us^  correctione  dicendum  est, 
Joannes  duobus  lil^ris  ita  disseruil,  ul  roerito  apud         Vers.  9.  Biscedite  a  me  ,  omnes  qui  operamini  ini- 


Gnecos  aurei  oris  noroen  acceperlt. 

Lavabo  per  singulas  noctes  leetum  meum,  Si  hoc  ad 
litteram  vclis  accipere,  merito  quidem  lectuni,  quem 
noctibus  polluerat ,  lacryrois  abluebat.  Sed  occurrit 
iropossibilitas,  ut  lanta  fuisset  copia  lacrymaruro , 
quae  non  solum  faciem,  sed  ctiaro  lectum  lavisse  di- 
ceretiir.  Quapropter  melius  lectum  ,  delectationem 
corporis  intelligarous :  in  qua  velul  in  cubili  nosiro 
marcente  [mes,  A.,B,,  F,,  inardesccnle]  vokiptale  rc- 
iuittimur ;  quain  potest  homo  lacrymis  ,  qnamvis 
paucis  lavare,  si  eurn  conlingai  coeledti  inspiralione 
deflere.  Lectus  autem  ab  electis  ac  mollibus  berbis 
dicius  est :  supra  quas  antiquitus  quiescentiuro  cor- 
p«ra  reniittcbaniur  in  soinnuro. 

Lacrymis  stratum  meum  riyabo.  Wgare  uberius  ali- 
quid  sigiiiiicat  quain  iavare.  Sed  videarons,  curo  supe- 
riiis  lecium  dixissel,  quare  iteruni  repetere  voluisset 
slratum?  Slratum  eniin  significal  cumulum  peccato* 
ruin  ;  quod  ideo  lacrymis  rigat^  ut  eodero  saluberriino 
iuibre  re»olulo,  honio  in  novam  messem  virtutis  ado- 
lcscai,  fiatqiieex  peccaiore  justus,  cx  Ingrnte  lu:>us, 
ex  ;r^ruto  sauissiuius.  Nani  si  slratum  coilcclionem 


quitatem,  quoniam  exaudivit  Dominus  vocem  fietus  mei. 
Enumeratis  afflieiionibas ,  eroendationis  ingreditur 
partem  ;  ut  qui  maloruin  collegio  peccavernt,  fugaiis 
a  se  talibus,  roandalis  Doroini  devotissimus  appare- 
rel.  Quod  a>'gumentum  ab  altribulis  personannn  tra- 
ctum,  dicitur  a  victu.  Eo  quippe  roodo  se  probat  ad 
plenaro  correctionero  venisse ,  quo  se  voluit  a  nialo- 
ruro  societate  dividere.  Nam  vide  quid  sequilur. 

Yers.  10.  Exaudivit  Dominus  deprecaiionem  meam, 
Dominus  orationem  meam  assumpsit.  Di^procat  o  eu 
curo  pietate  frequeiis  oratio,  et  sola  cst  quae  39  "i* 
mia  decet,  ei  importuna  conciliat.  Assump^it,  sus:  c- 
pit  vult  inteiiigi,  tanquam  aliquid  manibus  acceptuni. 
Et  inluere  magnum  exsulutionls  arcanum  ;  ut  ora- 
tioiiem  suain  et  auribus  dicat  audiiam,  et  quasi  obl.i- 
iioocro  aliquaro  fuisse  susceptain.  Sic  eiiiin  faccrc 
Islantes  solent,  ut  diversis  roodis  eadem  repeiani , 
unde  roagno  impetu  gratulaiionis  exsnltanl.  Ncc  va- 
cat,  quod  iu  uno  munere  tcrtio  sibi  dicit  Doniinnm 
prxslitisse ;  scilicet  ut  supplicaiionibus  suis  sanctam 
TriniUitem  :tdfuissc  monstiarct. 

Yers.  il.  Eri.bcscant  ct  conturbeHtur  onnies  inlniicl 


er>  EXPOsiTio  in  psaltekium.  psal.  vii.  •  no 

mei  :  nertant^r  retrortum,  et  erubescant  ralde  velo-  A  l.'»l.  0  inieslimabilis    pieias  Creatoris !  Rcu8  pro 

cuer.  Tribos  parlibus  decursis,  Tenll  nd  uldmam 

couciusionem.  Conclusio  est  cuim  exitus  ct  deter- 

minatio  totius  orationis  :  ubi  jam,  ut  exauditum  de- 

cebat,  Ixtus  exsullaL  Quoniam  ista  quxdam  rormula 

poenitenlium  esl,  ut  iuchoe^t  a  Inoryinis,  ct  dcsinaiit 

in  Ixiitia ;  quntenus  tali  exemplo  posst  agiiosci  to- 

ruoi  i'Sse  quod  legitur  :  Qui  geminant  in  lacryniis^  in 

gduJio  metent  (Fia/.  cxxv,  5).  Et  inlucre  quod  sancta 

coiiscientia  pienitentis,  a  peccalis  suis  facia  I.bera , 

Ciciesiasticis  regulis  obsccuudans,  mox  pro  iuimicis 

Miis,  nt  eonverianiur,  ex  trat ;  ul,  sicut  il!e  su>cepit 

veniam,  ita  et  iiiimicos  rjus  carnales  ad  Domini  grn- 

tiam  redire  conlingat.  Nam  cum  dicit:  Erubescant , 

%ali  eos  Unta  compunctione  iHuminari,  ul  pro  liis 

qux  agebaiit,  ipsi  potius  erubescant ,  et  iuielligant  B  tiegligendum  csse  non  credidii ;  laiiien  uno  volil* 

niine  niirabiliter  et  breviter   solita  vi^acitaic  trt- 

ctavit. 


senlentinm  dici  fecit :  quoniam  ipse  so  vehemcntios 
acciisavit.  Scd  iiequaqunm  quilibet  cillidus  oraloruro 
hac  a  judcc  oblinere  potuit ,  qiix  iste  simplicitate 
pleiius  a  Domini  pietaie  proinernit.  Nec  vaeat  qocKl 
iu  calculo  senario,  quem  in  dsciplina  iiHroeremni 
constat  esse  perrecium,  pcrsonam  pQeniteiitis  apu- 
vit.  Ip^o  eniin  die  houiiiicm  creavit:  ipsa  eiiam 
a^tnie  Christus  Domiiius  ad  iiberandum  eum,  in  bunc 
nuiudum  venire  dignalus  est :  sexlo  etiam  dic  cruci- 
flgi  pro  homit  um  salu;e  decrevit;  ut  hxc  supputalio 
et  hominis  iiiitium  ,  et  absoiutionem  peccatorum 
aptissime  cuniiuere  videatur.  Nn:n  de  poenitenti» 
uti!ilate  et  virlute  alque  graiia ,  bealus  Augustinus 
inier  copiosos  libros,  de  bac  re,  ubi  locum  rcperit , 


Itcrniciosos  actus ,  quos  pridem  sibi  putabant  esse 
prolicuos.  Conturbentur  autem  dictum  est ,  timore 
fiituri  judicii,  et  Scripturarum  praedicatione  terribili: 
i.e  iu  illas  poenas  miserrimi  bominum  cadanl ,  quas 
pcccatoribus  lex  divina  pronuntiai  csse  venturas. 
Cum  dlcit,  mei^  relaxavit  odium  cui  multitudo  fuorut 
donala  culparum.  Sequitur:  Averlantur  retrorsum , 
ui  non  perroituntur  ire  quo  tendunt ;  sed  cuin  re- 
deunt,  ab  infemi  fovea  liberentur.  IIoc  enim  et  Pe- 
iro  dictum  esl  humana  cogitanli:  Redi  retro,  Satanas 
{Harc.  Tiii,  53);  scilicei  ne  sapias  illa  quae  sapis. 
Malos  eiiim»  euro  retrorsum  redit,  emendatur;  com 
jiistus ,  oCTendii.  Sed  quoniam  Iiic  de  peccnioribus 


EXPOSITIO  IN  PSALMUM  VIL 

P$aimui  David ,   quem  cantavit   Domino  pio  wW» 

Chuii  fitii  Jemini, 

Quamvii  hrc  causa  in  sccundo  libro  Regu:n  (Cap. 
XV)  latius  indicetur ,  propter  explanaiionem  lamea 
tituli  brevlicr  exponenda  cognosciiur.  Cum  David  a 
filio  suo  Abessalom  crudeli  bello  premeretur,  ami- 
cum  suum  Chusi  fecit  pro  dignosccndo  consilio  ftd 
cjus  castra  migrare ;  ut  quidquid  adversus  eum  age- 
retur,  sibiniet  sccrclius  indicirei.  Nam  et  ipsum  no- 
men  praediciam  indical  causain.  Chusi  enim,  Patre 


ogebatur,  beue  illis  opiaia  est  voliva  c«)nversio.  Et 

ne  eos  diotius  judicaret  forsilan  diirerciidos.  addidit:  C  A**«"siino  docente  (Enar.  in  psaL  vii).  in(erprelat«r 
Et  erutfescant  valde  veloater,  0  desideriiiiii  saiictx 
neotis  eximium !  Quis  enim  in  caiisa  sua  ampliiis 
petere  potuit  quam  iste  qui  pro  inimicis  suis  acerri- 
liiie  postulavit?  Talium  iiaque  Dominus  niiseretur, 
qiii  misericordijc  momenta  non  negligunl ;  sicut  in 
Evangelio  scriptum  est :  Beati  misericordeSf  quoniam 
ip$i  misericordiam  comequentur  (Mutth,  v,  7). 

Coneluiio  psalmi, 
Licei  iii  omnibus  psaltnis  intelligcntiae  studiiim 
adliibere  debeamus,  quoniam  indc  vitx  noNlrx  ina- 
xiiiia  suhsidia  conquiruntur  ,  ta  i.en  pQenilcniiuin 
ae>timo  mngnopcre  perscrulandos,  qui  humano  ge- 
neri  vclut  compeiens  nicdiciiia  prurslantur.  Inde 
cuiui   animaruin    saluberrinia  lavacra  suscipimus  , 

iiiae  pcccati.  morlui  revivisciinus,  indc  lugentes  ad  D  P^^'"™""^  «^"^»"»»  '"  q"»»>«s  P^»*  a<^*«  ^•^»<J  signiO- 

cantur  Domini  futura  mysteria.  Subsequuntur  eoiro 


sileutium  :  quod  rcvera  fidelis  ejus  exercuit,  quando 
illi  secreiius  profutura  mandavit.  Filiui  aulem  J§m 
mini ,  filius  dexlera:  interpretatiir.  Quod  bene  ad 
ipsum  refertur,  quia  saluti  ejus  necessaria  proditiona 
consuluit.  Sic  Dominus  noster  in  medio  Judaeoroni 
silentium  roisii,  cum  mysieria  sanctx  incnrBaioiMs 
assumpsit.  Perfidis  enim  tanquam  silentium  (oit , 
quod  fidelibus  probatur  esse  praeJicatum.  Ilunc  ergo 
psalmum  ad  similitudinem  Chusi  de  fuluro  myaterio 
Doraini  propheta  caulavit,  quia  sicul  David  fllii  soi 
Abessalom  a  se  geiiiii  ct  educiti  iRJustain  persecu- 
lionem  pertulit ,  ita  Dominus  liberati  a  se  popull  at- 
qiie  nuiriti,  rurorem  detestabilis  praisumptionis  sos- 
tinuit.   Scire    aulem  debemus  hunc  primuin  esse 


acieriia  gaudia  perveniinus.  Est  enim  quoddam  judi 
ciale  gcnos,  in  quo  reus  conspectibus  judicis  prx* 
tentaius  ai>sis:it,  peccaium  suuro  lacryinis  diluens, 
et  coiifitpudo  di8solvens,'summuro  genus  defeusionis 
atferens,  quo  se  ipse  eondemnal.  Ilic  non  est  accu- 
saior  eiiraneus,  sed  Ipse  impugnaior  est  suus.  Me- 
rciur  veiiiain  quia  se  non  excusat  a  culp.!  ;  nec  potest 
talit«!f  agi  sub  tali  judice,  cui  peccaia  nullus  prxva- 
lct  alNiegare.  Ilic  coiijectora  cessat :  hicflnis  non  qu  r- 
ritur :  hie  CTterc  qualiutis  species  desunt »  qiioniaui 
oania  luciJa  veriuie  pandiiiitur.  Sola  est  ergo  ne- 
eetsaria  quoe  dioilur  concessio ,  cuin  rciis  non  id 
9uod  fjciuin  e^t  defeadit,  sed  ut  ignoscaiur  expngiu- 


hujuscemodi  vicesimus  sextus,  tricesimus  tertius,  et 
centesimus  quadragesimus  tertiiis,  qiiibus  convenit 
schema  quod  dicitur  allegoria,  id  est  ioversio,  aliod 
dicens,  aliud  significans. 

31  Divisio  piolmi. 

Causam  suam  propheta  trahcns  in  fulurnm  mysle- 
rium  Domini  Salvatoris,  cui  eliam  noinen  ipsum 
David  myslicis  interpretalionibus  congruenter  ascri- 
biiur  :  in  prima  divisione  ex  sua  per^ona  Dominon' 
deprccatiir  ut  ai>  omnibiis  fiersecaioribus  cjus  vir- 
tutc  liberetur.  Persona  veru  bominis  e4  subsiantia 
ratioualis ,  individua ,  suis  propi  ictaiibus  a  coa%viti- 


07  .  M.  AURELU  CASSIODORf  M 

StaiiiiaUbas  cjctcris  segrogaia.  Secunda  scclionc  iilem  A      Vers.  4.  Si  reddidi  retribueutibus  miki  mala,  deei- 


l>rophcU  rogal,  ui  resurreciionis  ejus  gloria  mani* 
fosiila  8ob?eiiiat.  Tertia  ipsum  iniroducil  loquentcm 
l»cr  id  qnod  factus  est  humilis;  ut  secundum  justi- 
liam  suam  veritalemque  ju<liccMir  :  malos  utione 
deierrens,  bonis  gratuita  prajmia  compromittens. 
Jn  qiiarla  parte  iicrura  proplieia  reloquitur,  com* 
moncns  Judcos.  ut  meiu  futuri  judicii  a  proposiia 
iniquitate  disccdant:  nc  posslnt  sustinere  mcritas 
uliiones.  lioc  nunc  conveoil  soUiciia  mente  per- 
.quiri,  u(  virtutrm  psalmi  divino  rounere  introspicerc 
niereiroiir. 

Expositio  psalmi, 

Vers.  1.  Domine  Dens  mcus^  intesperam,  libera 


dam  merilo  ab  inimicig  meis  inanis»  Secunduni  capul 
est  antcfata}  paticntix :  qnia  de  pcrscqiicntibus  se 
noluit  vindicare.  Nam  et  Saulcm  summa  pictate 
tractavil,  ut  trndilum  sibi  sxpius  in  morlem,  illc 
remiscrit  ad  salutcm.  Quod  idem  lectio  antefata  te- 
staiur.  lletrtbuebant  eniin  Saul  atque  Abessalom  m<zr 
lum,  qiii  ab  ipso  prius  acceperant  pietatis  offlcium. 
Nemo  ciiim  rctribuit ,  nisi  qui  aliquld  ante  percepit. 
Sed  isic  vir  Deo  plenus,  et  patieniix  virlute  firmis- 
simus,  perfcctae  benevoleniiae  se  condjtione  constrin- 
git,  ul  si  roalum  pro  malo  reddidit,  decidat  ab  inimicix 
iuis  inanis;  U\  est,  fructu  mansuetudinis  magnx  va- 
cualtis ;  nec  de  boc  certamine  referat,  qnod  Dominus 
illi  applicet  ad  coronam.  Quse  si  altius  intendas,  do- 


SM  ab  omn  bus  persequentibus  me  et  eripe  me.  Qinmvis  B  minic;tt  pissionis  dcclarantur  indicia,  cum  perniliis 


proplicta,  Abessaloin  filii  sui  caiisa  videatiir  esse 
projiosiia  ,  dc  universis  lamen  inimicis  se  supplical 
debere  liberari,  ab  spiritualibus  maxime  nequiliis, 
quis  convenit  studiosissimc  prajcaveri :  quia  carna- 
les  liosies  cprpus  impetunt,  spirituilcs  vcro  animas 
necare  coiilenduiU.  Libera  a  peccato,  eripe  a  dia- 
bolo.  Ab  ipsiiis  enim  potefi^late  tollimUr,  quando 
misericordia  Doniini  delictoruro  sordibus  expiamur. 
Sed  cur  dcbeat  a  perscquentibns  enii ,  prscmiftsa 
raiione  demonsirat :  qaoMiam  se  io  ipso  speras&e 
.fionfirmat. 

Vers.  i.  Sequmndo  rapiat  ut  leo  animam  tiiMar, 
dum  non  est  qui  redimat^  nrque  qni  sahum  facitit. 
JLeoni  confertur  diabolos,  teoni  frcf|ucnicr  compnr.i- 


JndxMs  niala  retribnit,  quamvis  inelTabilia  bona  a  suo 
jugiicr  auctore  perceporil. 

Vers.  5.  Persequatur  wimicus  animam  meam ,  et 
comprehendat  eam^  et  connikei  in  terra  t-itam  meam  ^ 
et  gloriam  meam  in  pulve  ein  deducnt,  Inimicum  dia? 
boliim  dicit,  qui  nniiuiis  riuas  coiupreheiidii  conterii^ 
Sup  >rior  cnim  factus  dat  iAtentiMn,  iton  salutem.  Sic 
eDira  de  ^nimabus  efficit,  quae  crodeitSMm»  fiacii, 
Uiactusearum  lerren.i  faciat  contagione^maculan* 
Quapropter  congruus  est  positus  ordo  verborum  : 
prius  enim  fuit  ut  compreheitderet,  postea  ut  con- 
culcaret.  Et  gloriam  meam  in  ptUverem  deducat ;  id 
ect  suscepii  hoininis  honorem ,  qui  ad  imagiueiii  et 
slmilitndinem  Dci  consial  cllecius.  Deducat  in  i'liim 


4ur  ct  Chnstus  :  illc  quod  ad  inieritum  rapiat,  iste  C  pulveem  qucm  projicil  veiitus  a  facie  terra).  Iia  duni 


4|uod  eripiiit  ad  saluiero.  Pulehre  vero  propri»  verba 
sais  auctoribus  dedit :  Dominiim  rognt  nt  eripi;U,  ne 
leo  rapiai.  Sulijunxit :  Dum  non  est  qui  redimat,  ne- 
que  qui  salvum  [aciai ;  id  c«L,  cum  tu  a  suh-cniendti 
ceisaveris,  illo  cniin  icmpore  pra^v»iot  diaholiis  ra- 
.  pere,  cum  nohis  peccatis  nos^iris  obs'aniibusCreaior 
distuloril  subvcnire.  Ipse  enim  fideles  re«rmiit ,  qui 
fuuin  Filium  pro  humano  gencre  iitxst  mabilc  pre- 
liiim  deJit.  Nec  ab  alio  poiest  snliis  veiiire,  iii^i  a 
salutis-auciorc.  Sic  Doniinum  Chrisium  per  h»-c  rc- 
iucentia  vcrba  declar.ivii. 

Vers.  3.  Bomine  Deus  meus ,  si  feci  istud,  si  est 
iniquitas  in  manibus  meit.  liic  quidem  dicil :  Si  feci 
istud :  sed  iuferius  qiiid  sit,  istud^  exponil  cum  ait : 


sihi  condilioncm  ponit,  )cccaolium  ruinam  mirabili 
narraiioiic  dcscri|isit.  llis  igitur  superioribus  t  ibus 
vcrsihus  explauaiis,  dicendum  iiobis  est  queniadino- 
duiu  iii  cis  hypoihciici  syllogisnii  secundns  modus 
appnre.it ,  qui  hoc  moda  ncri  posse  dignosciiur. 
Ilypoihcticus  autem,  id  cst  coiidiiionalis  syllogismus 
est,  qiii  ex  conditiunali,  aul  conditionalibus  propor 
s  tionibiis  nccipitMis  as.>uinp{ioncm,  colligit  coticlu- 
sionein.  Ciijus  propositio  lalis  cst,  quan:um  ad  isiatn 
pertinei  dicliouem ;  Domine  Deus  ineus  si  feci  isiud ; 
si  cst  iniiiuiias  iu  manihusmeis;  si  rcddidi  reiri- 
buentibiis  mihi  mala ,  d(;cidam  merito  ab  iuiaiicis 
meis  inanis :  pcrsequatiir  inimicus  animam  meamt 
ct  comprehcndat  cam ,  et  concutccl  in  terra  vitain 


Si  est  iniquiias  in  manibus  meis,  Quaj  figura  dicilnr  D  meain,  ct  gloriam  moain  in  pulvercm  deducai.  Istius 


epexegesiSy  id  eA  explanatlo  dicti  superioris.  Se>i 
boc  non  debet  gencraliler  inteiligi :  qnia  non  est  iii 
Immine  aliqoam  iniquiialem  in  suis  manibtis  non 
babere.  Sed  istud  ad  persecutioucm  Abessalom  di- 
citur  Alii ,  a  quo  prophcla  injuse  Tidebator  affligi. 
Nam  quemadmodum  vel  inimicum  tractaverii ,  Ite- 
gum  lexius  ostendii  (//  Reg,  xviii,  5) ;  ut  tempore 
quo  contrt  eum  exercitum  destinabat,  ducihus  suis 
praiceperit  ut  maxime  Abessalom  saluii  prospicere 
debuistent;  quem  eiiam  mortuum  gravissimo  dolore 
deflevit.  Merito  ergo  dicit  iniquitaiem  in  hac  causa 
duntaxat  in  suis  manibus  non  fuisse,  rum  sibi  eum 
etiam  iopersiitem  relinquere  voluissct. 


autem  propositionis  secundum  rcgulas  dialecticorum 
rcciprocaiio  talis  est:  si  nin  decidam  merito  ab 
inimic*s  meis  inanis;  si  non  perseqnatur  inimicus 
animam  meam,  et  comprehendat  cam ;  si  non  coii- 
culcet  in  tcrra  viiam  meam;  si  non  gloriam  meam 
in  pulverero  deducai;  Domine  Deus  meui,  non  feci 
istud;  non  est  iniquitas  in  nianibiis  meis;  non  rcd- 
didi  rctribucntihus  mihi  mala.  Cujus  rcciprocatioois 
fit  lalis  assumptio  '  aitamen  non  decidam  meriio  ab 
inimicis  mcis  inanis;  atamcn  non  pcrseiuetur  ini- 
niicus  animam  mo.im,  32  ^^  comprehenilet  eam; 
non  conculcahit  in  terra  viiam  mcam ;  non  gloriam 
meam  in  pulvercm  deducct.  llaoc  vero  assumptio* 


60 


rxrosmo  in  psaltkrium.  psal.  vu. 


70 


n€in  S€<|iii(ur  ista  concliisio.  Igittir,  Domiiie  Dciis  A  forum:  ei  posuH  tenebras  lalibulim  neum  (P^al,  xvi., 
mcus,  iion  fcci  istud  :  non  cst  iniquitas  in  nianibus      it). 


roeis ;  non  reddidi  retribuentibus  ntihi  roala.  llaM:  nos 
snromatim  ntque  simpliciler  cnusa  brevitatls  atMgi* 
nius.  Si  quis  autcm ,  sive  de  schematibus ,  sive  da 
mndis  syllogismorum ,  sive  quid  gint  simptices,  sive 
compostti  plenissime  nosse  desidcrai,  Arisiotelem  in 
GrspcisyYictoriQum  anteni  Mariani  leclitet  iii  Latinis, 
ei  rai-iie  sibi  qiiisque  talia  conflrmat,  qua*  nonc  dlf- 
fic^lia  forlassc  dijudical. 

Vers.  C.  Euurge,  Domine,  in  ira  tua,  et  exatlare 
fn  finibtts  inimicorum  tuorum,  Etsurge^  Domiie  Deut 
imns^  in  Tprmcepto  quod  mandasii.  Vcnit  ad  sccundam 
divisionem,  in  qua  iransituni  facit  ad  ilbm  similitu- 
dieein  quain  fecerat  D>tmini  Salvaloris.   Scd  tribns 


Ycrs.  8.  Domine,  judica  popuhi,  JudJca  me,  Dth» 
mine,  seeundum  justitiain  meoin ,  et  secundum  titiM- 
centiam  manuum  mearum  guper  tne.  Yenit  ad  tertiam 
partero,  «bi  jam  Dominus  toquitur  Christos ,  ex  ea 
dispensatione  qua  pas>us  esl.  Nam  cuni  dicit :  Do^ 
mine,  judica  poputoSj  omiiipoientis  Pniris  majestas 
ostendilur.  Gum  vero  ponitiir:  Judica  mt,  Domine^ 
tecundum  juslitiam  meam ,  et  secundum  innocentiam 
manuum  mearum  super  me ,  liiHnilil.is  huinanitatis 
cxprimitur,  qu»  de  sanctae  Mariae  VHrginali  utero 
assumpta  esse  nionstratur.  Sic  in  uno  versu  tam 
ingcntium  reruin-  secreta  conclusa  siint.  El  rcspies 
quemadmoJum  lotius  veritaiis  ordo  sepvetur.  Prius 


gradibus  ascecdit  isla  petitio.  Priinus  esl,  nt  in  ira,  g  enim  propbeta  innocenliam  roanuum  suaruin  in  ona 


td  esi  in  viiidicta  consurgat ;  se J  non  ad  iram  pro- 
vocat  Deiiro,  quem  sciebat  esse  miiissimnm;  maxime 
com  superiu9  de  se  dixerit :  Si  reddidi  retribuehlibus^ 
mibi  mata :  sed  bi^maQis  et  translatitiis  verbis  talia 
refcrumur.  Verum  hxc  vindicta  qusc  diciuir  tra,  in 
diabolum  potius  debet  adverti ,  qni  toiics  pu.  iiur 
qiioties  ab  eo  peccator  sul)jngnlus  eripilur.  Exaltare 
in  fi^ibus  immicorum,  id  cst  in  possessione  diaboli 
magiiificare,  quam  in  peccatori!)us  lenet.  In  ipsis 
eiiim  exaliatur  Dominus,  quando  a  conrertentibus 
confes^io  lauJis  oflertur.  Secuudus  gradiis  est :  £r- 
sMr^r,  Domine  Deus  mnis^  in  prcecepio  quod  mandasti : 
ipsum  est  eniui  quoJ  snpcrius  dxit,  in  ira ,  ut  co- 
gnoscas  vin Jiclam  esse  poiius,  non  furorein.  Mandavxt 


dixerat  causa  :  nunc  autein  a  persona  Domiiii  Salva* 
toris  generaliter  pronuntiatur,  quoniam  constat  eum 
peccatum  nullatenus  habuisse.  Merito  siquidcm  petii 
secundum  justitiam  suan  se  debcre  judieari^  qui  divi- 
iiiiaiis  suae  perrectissimus  4ocior  pra^epta  comf  Je- 
vii :  qui  inalum  pro  roalo  non  redJidit ;  qui  propter 
aliorum  delicta  crocem  sanctus  [e</.,  sinctam]  asct^s- 
dit :  qiii  pro  perseculoribus  inxslimabili  jpratia  pie>- 
tutis  oravit ;  et  cxtcra ,  quae  vcpissinuis  Kvangelti 
icxlus  cloquiiur.  Scd  cum  innoceuila  cordi  speciali- 
tcr  applicclur  ,  bic  dictuiii  est,  Seeundum  iunocentiam 
manuum  mearum.  Qiiod  genus  locuiionis  Scriptura- 
rum  diviiiarum  proprium  esse  cogiioscitur,  sigiit- 
ficnniias  inutare  verborum;  sicut  in  decimo  psalmo 


enim  Dominus  irt  pra^cepto,  quando  in   Evane'elio  Q  dicluru*  est :  Patpebrte  ejus  interrogant  filios  homi-^ 


dixit  Jiscipulis  suis :  Tertla  die  resurgam^  el  pracednm 
ro;  in  Caliiitam  {Malth.  xxvi,  59).  Haec  dum  facta 
fiuftt,  exaltatus  cst  in  toto  orbe  terrarum,  qucm  po- 
le.sias  diab>ii  possldebat ;  et  vindicavit  in  cuin  , 
qi.inJo  ab  co  abslulit  quod  tcucbat.  F)t  i.ttncre  quia 
mure  prophciix  fulura  pro  prxicritis  dicit:  In  praS' 
cepto  quod  mandasti\  utique  qitoil  adliuc  mandalurus 
erat;  ul  csl  iliud  viccMmi  ptimi  psnlini :  Foderunt 
man  s  meas  ei  pedcs  meoi,  dinumoaicrunt  omnia  ossa 
ma{Pial.  xxi,  i8),  ctc. 

Ven^.  7.  El  synagaga  populorum  circumdabit  te : 
et  propter  lianc  in  attum  rejredere,  Su|>erius  peiiit  ut 
\ciiiret,  nuiic  antem  quid  in  adveiitu  ejiis  rmergere 
p<i:^sit,  ostendii ;  ac  si  dicf-ret :  Tu  quidem  veiilurus 


fiNm  (Psat,  X,  5),  cum  pa'pebrurum  nou  sit  inierro- 
gare,  sed  linguoe. 

Yers.  9.  Consimetur  nequitia  peceatorum^  et  dhige 
justum.  Peiit  aecelerari  roortis  adventuro,  ut  cilo 
suus  darificetur  ascensus.  Completa  est  enim  ner 
qiiitia  peccatorum,  quando  crueilixos  est  Doiniiios, 
Mibil  eiiim  potuerunt  ullra  facere,  qttamYis  criidelitor 
insanissent.  Qiiod  verbum  et  ipse  poaitns  in  cmco 
dixit :  Consummatum  esi  {Joan.m^  5^>).  DirectuB 
04  autem  justus,  qiiando  resurrexit  a  mortuii;,  et  ad 
CQ^Ioruni  regiia  conscenJil.  Sic  piptaiissindio  videtur 
cxpeii,  per  quod  vila  omuium  probutur  iinplcri. 

Vers.  10.  Scru:ans  corda  et  renes  Deus  jiislus.  Ilsec 
propria  virtus  cst  Dei,  et  cordn  noitra  discutere,  et 


es  ad  liberandura,  sed  populi  Judxorum  insaiiis  te  ||aninii  nostri  vigoroin  poteiitioe  su»  Itice  p^neirare. 


meniibtts  persequentnr.  Synagoga  bic  collcclionem 
higuificat  improborum,  iiou  rcligiosaruro  mentiuni 
c<Kium. Nain  si  ia  eum credidissetuniver.a Judxorum 
plebf,  devotis  mentibus  uiique  stiscepissct.  El  propter 
kanc  in  attum  regredere,  Propier  hanc,  id  est  syna- 
gA};aro,  quae  tamen  fuit  obstinatis  moribus  indevoia  : 
in  qiia  babitare  non  potiiit ,  duro  se  ab  ejus  ififidcli- 
taia  fttlMluiit.  In  atlum  regredare  :  propier  illud 
Evangelii :  Nemo  ascendit  in  coelum^  nisi  qui  de  ccelo 
deseendU  {Joan,  iii,  13).  Regredi  eniin  esl,  onde  ve- 
Bcris  iierata  vla  reverti.  Nam  de  bac  Ascensione 
Sloriosa «  in  alio  psalrao  dictiirus  est :  Et  ascendil 
cksrubim  ei  tolatlt^  votwit  super  pennas  cen* 


Nam  licel  nobis  miillo  celsiorcs  sint  potestnLes  ccclo- 
rum,  nulli  lamcn  crealurarum  datum  est  cogilaliouum 
nostrarum  pleniisime  sccrola  cogiio^ccre.  Agnotcit 
autem  perfecle  in  nobis  solus  ipse  qui  judicat ;  pr«)- 
pler  quod  dictuin  aestimo :  Tit  quis  es  qui  judicas 
servum  aiienum  {Rom.  xiv,  A)  ?  idest,  qui  cogltatio- 
iies  ejus  non  iutclligis.  Nain  nec  nos  ipsi  nuiiis  sic 
m-inif'  sli  esse  possunius,  quemadmoduin  diviniseoo^ 
spcctibus  apparemus  :  curo  de  liomiiie  legatur , 
Peccata  quis  intetligit  {Psai.  xviii,  43)?  ConsidC' 
rcnius  etiaiu  corda  ad  cogitatioucs  posila  :  renes  aJ 
aiiimi  con<taiitissimum  vigorcni,  sive  ad  corporoai 
dclcctaiioncs. 


7i  M.  AVRELII  GASSIODOni  7i 

Vers«  II.  Adjktorium  meum  a  Domino^  qui  $alvo9  A  »uas  ardeutibMS  effeeii.  ffic  distributio  divinx  maje- 


facit  rectot  corde.  Incarnalio  illa  quae  propter  no9 
susccpla  est,  ad  nos  loquilur  animandos.  Nam  licet 
istud  de  se  dicere  videatur  j)er  id  quod  subjecius  e$t 
Patri  y  spera  tamen  in  se  credentibus  inaestimabiii 
pieiale  l»rgttur.  Nam  cum  una  eademque  Dei  bomi* 
nisque  persona  sit,  suum  bumanllas  dicit  adjutorium 
pflteiitiam  Verbl,  quod  reetiseorde  etveniam  iribuit 
et  salutem*  lutuere  etiam  quod  in  par(e  superiori 
propbeta  33  se  petiit  liberari :  bic  autem  adjutorium 
Doroini  sibl  Cliristus  ipse  promiltit»  qui  dicit  in 
Evangelio :  Omnia  quce  Pater  habet  mea  sunt,  et  mea 
Patris  sunt  {Joan.  xvi,  15).  Ille  enim  pelit  ut  famu* 
lus  :  isle  promittit  sibi  ut  Dominus* 
Vers.  I'^.  Deus  judex  juttuSyfortls  ei  longanimis  : 


staiis  [ed.^  legis]  ostenditur :  quia  per  arcum,  id  est, 
per  Vetus  et  Novum  Testamentuui,  i>icut  jam  dictum 
est,  et  eflcctus  mortis  yenlt,  et  sagiltis  ipsius  viia 
pneatatur.  Egressae  sunt  aut^m  de  isto  arcu  tanquam 
sagittw^  id  est,  apostoli,  qqi  ardentibus,  boc  est,  de- 
siderantibus  animis ,  io  modura  sagiitarum  praeccpta 
saluiaria  transmiserunt,  unde  ^t  impii  sauciareutury 
et  fidelibus  efficax  cura  provepirel.  Effeeit  auiem  si- 
gniOcat  operatus  est;  qood  verbum  Pater  llierony- 
mus  eii'im  iu  auctoritate  seminavit. 

Verp.  (5.  Ecce  parturiit  injustitiam  ,  concep't  dol^- 
rem,  et  peperit  iniquitatem.  Subiiliter  inquiranius 
yerba  qux  dicta  sunt.  Parturivit  injusiidam  plcbs  Ju- 
daica,  cum  Tideret  Dominum  pro  salutc  bumana 


nunquid  iraseetur  per  singulos  diesfStnium  est  ad  B  "'^irarula  facientem,  et  de  ejus  potius  exilio  co^itavil. 


quartam  nihilominus  sectionem ,  in  qua  propbeta 
ex  sua  persona  laudem  concinens  Patri ,  et  vebe- 
menter  Judaeos  terrificat  obstinatos,  et  spem  eis, 
qoi  ad  eum  rcdlre  cupiunt,  pollicetur.  Justus  dicitur 
Deus,  quia  tribuilunicuique  iu  fine  quod  gesserii.  For^ 
cif,  quiajiulluspotest  resisiere  volunlaii  ejus.  Longa- 
uimis ,  ut  liodieque  ad  |K£nitentiain  exspectet ,  quos 
l^erdere  pro  s€el<  rum  suorum  qualitate  potuisscl. 
Jiunquid  irascetur  f  Sub  admiralione  pronuntianduui 
est ,  quia  impuUtio  ista  ncgativa  e^t.  Irasci  autem 
•more  judicum  dicilur,  qni  quando  vimlirare  delicia 
Guplunt  in  SiCiiientiam  severa  indignaiione  consur- 
•guiit«  Sed  istud  in  D^iuiiate  non  coovenit ,  qnia  ubi 
cst  fervida  vindicta ,  non  est  lempcrala  justiiia.  Per 


Concepit  dolorem ,  qoando  eos  diversis  p^rabo^s  in- 
crepabat ,  ut  a  sua  illos  perversiiate  convertere^ 
Peperit  iniquitatemf  quando  dixit :  Cruci/ige^  crucifige 
{Lue,  XXIII,  Sl).  Eimerlto  posuit,  peperit,  id  esl» 
quasi  filios  nequissimos  edidit.  Omnis  enim  fruclus 
siinilis  probatur  auciori,  sicut  alibi  dictum  est  :  E:^ 
[ructibus  eorum  cognoscetis  eos  {Matth.  vii,  20).  Sed 
cum  prius  sit  concipere ,  et  posiea  parturire  ,  merito 
anteriori  loco  pafturire  posuit,  ut  ista  nequitia  non 
ex  alieno  malo  concepta,  scd  fqisse  propria  roonstra* 
retur. 

Vers.  16.  Lacum  aperuit  et  effodit  eum^  et  incidit  iji 
foveam  quam  fecit,  Lacus  dlcltur  cojus  fundus  latef, 
dum  in  unam  foveam  circumdatus  includitor.   Hie 


«in^n/of  (/i>s;  id  esi,  cunciis  momeiitis,  quemadmo- C  plaoo   lergo  intuentium   ocnlis  falsa   tranquillila|/i 


dum  et  peccatum  omne  committitur.  Nam  ubi  esset 
gloriosa  patientia ,  si  poena  mox  seiiueretur  offen- 
jain? 

Vers.  13.  Nisi.couvertamini^  gladium  suumvibrabit : 
4urcum  suum  teiendit  et  paramt  illum.  Contumaces 
'  lerret  iudaeos  qul,  Domini  lege  contempta,  idolorum 
culiuris  nefandissimis  serviebani.  Ipsis  enlm  did- 
lur  :  iVtfi  eonvertamini^  gtadium  suum  vibrabit;  id  est, 
umcum  Filium  suum  sub  luceuie  darilate  missurus 
£Sl.  VibrareeMta  illud  diciraus ,  quod  rnodo  lumen  , 
modo  umbras  tremulas  probiiur  ostendere.  Iloc  con- 
stat  incarnatione  Cbristi  Domiiii  provenisse  :  quando 
perfidis  tenebras,  fidelibus  aulera  lumen  suse  Deitatis 
ostendit.  Cladium  vero  verbuin  et  Apostolus  didf. 


blanditur  :  scd  quanium  sit  profunfus  abscondltur. 
Talis  ergo  et  iste  fuit  lacus  iniquitatis,  queui  Judjp 
pravitas  excaviivit :  aperuit^  quia  prlmos  nequiier  inr 
cboavit :  effotUt ,  dum  f um  in  sua  damnalione  pcrfe- 
cit :  tnci^tl  in  fovcQm  quam  fecit ,  io  mortis  scilicet 
lacum.  Quod  verbum  et  ^d  lacom  et  ad  sepulciam 
potest  aplissime  convepire,  sicut  Saioinon  dicit :  Qui 
parat  fovcam  alieri^  ipse  in  eqm  incidet  {Priov.  xx  vi,  27^. 
A  se  enim  incboat  tractatus  malus;  et  antequatn  Ipp- 
dataltcruin,  sibi  prius  operalur  exitium. 

Vers.  17.  Convertetur  dolor  ejus  in  caput  [ms.  C.  et 
cd.,  in  capile]  ejus  :  et  in  verticem  ejus.iniquitcs  ejue 
dcicendei,  II ic  caput  nostram  animam  debcmus  arci- 
pere,  qua  parte  sumus  sine  dubio  cclsiores.  Iluic  sub- 


cumaitc^l  gladium  spiritus  quod  est  Yerhum  I^eiD  jccia  suiU  peccala,  quando  refrenanlur  obnoxia. 

{Ephes.  VI,  17).  Arcum  itaque  scripiurain  Novi  et 

Veleris  Testamenti  congrnenter  acciiiimus,  qui  duo- 

bus  quodammodo  curvatis  flexibus  devotorum  colla 

complectitur.  Hic  fideiibus  suave  jogum  ostenditur  : 

coniumacibus  autem  arma  terribilia  dedarantur.  Je- 

tendit  adjeclum  cst  :  ne  ejus  patientia  reniissa  puta- 

retur.  Ad  po>tiemum  posuit  :  paravlt  ittum^  ut  inos 

ipse    sagittantium  plenissiino  videretur  exprossus, 

qui  postquam  letendcrint  arcuni  contra  signum.  ma- 

num  collocant  in  s.^g  ttandi  operebracbia  prxparan- 

tes.  Sed  videamus,  arcus  iste  praeparaius  quas  s:igit- 

las  einiseril. 

Vers.  14.  Et  in  ipso  paravii  vasa  moriis  :  sagittas 


Qaod  si  delictis  comingat  animam  vinci ,  supra  eam 
nccesse  est  emineaiit,.quae  mulliludine  pra\itatis 
exundant.  Verlex  quoque  dirtus  est ,  qund  dextra  Iv- 
vaque  vertai  capillos,  qui  significat  capitis  summita* 
tem.  Quam  rationem  esse  non  immeriio  dixerimus  , 
quia  contemplaiiva)  animae  culinen  excelsnm  est; 
unde  etiam  gloriosi  Creatoris  poriai  imaglncm.  Ha^c 
si  peccatis  obruentibus  inclinctur ,  necesse  est  ut  in 
veriicem,  id  esi,  snpra  raiioncm  descendat,  quod 
aijgmento  iniquitatis  cxcrevir.  Nam  ei  ifisum  verbuin 
si  consideremus,  quani  inagnorum  secretorum  signi  • 
ficans  Inveiiitur !  Priraum  cst  quia  iniqniias ,  duni  ex 
aito  prxcipitaia  descendit,  violenter  percutit.  Deinde 


73  E)yPJSII10  LN  rSALTLhlUM.  PSAL.  YIIL  7i 

iiMeiiier  qoomodo  impii  torqueanlur  exponit;  naro  A  p^^rbia  ,  pr^-ssura  poenitcnti.T ,  s.^avea  Ucryma!  i«ilii- 
em  eapra  eoe  propria  peccaia  desccnderint,  6uis      laritbr  exprimunlur.  Talti  illi  eii.im  siroUitudo  ei  in 

areis  daiur.  ubi  subassidua  iriUira  palex  seque&iran* 
lur  a  triiico.  Quapropter  conveuit  ut  biinc  p^alrouro 
ex  persona  prlscx  Ecclesice  inteiligarous  esse  proU- 
turo  :  in  qua  refera  et  torcular  est  quidem  corporum, 
sed  fructui  salutaris  aiiimaruni.  Nam  si  Vetus  et 
NoTum  recte  dicitur  Testauicnturo,  cum  tamcn  unius 
l('X  e^se  doceaiur,  cur  asserere  dubiicnius  antiquam 
ct  novnro  Ccciesiaro  unam  cssc  Domini  Chiisii  spon- 
saro  pretioso  sangniiie  conquisitamT 


Ib,  sotsqiie  sceleribus  in  poenas  debitas  destinan- 
tar.  Dolorenln  dictns  est,  qnasi  domabiiis  [ma,  A. 
B.v  F.y  dominabilis]  borror. 

Vers.  18.  Confifebor  Domino  iccundun^  juitiliam 
ejui,  et  piallam  nomini  Domini  aUiaimi.  Exposiiis 
tiftutibns  Patrls,  qubus Jiidniruin  populum  miracu* 
lorum  significaiionc  lerruerat,  in  summam  colligeiis 
illa  quas  dixil,  al.icri  meuie  profiictur  se  Dumino 
coiifiieri.  Confiieri  aolem  duobus  modis  dicimus  : 
Bnus  est  quaiido  pe  caia  nostra  buiuili  8a>isfactione 
damnamus;  iit  est  illud  propheta^  Danielis  :  Confite- 
hoff  peccuia  meo,  ei  pcccata  popnli  mei  (Daniel,  ix,^Q). 
3  cundus,  unde  nunc  sernio  esf,  cum  laudes  Domini 


Divitio  psfl/uit. 

Ecclesia  veius,  qu;e  nobis  per  torciilaria  pubbrrrime 
declaraia  eitt,  pritno  ingnssu  laudes  Christi  Dumini 


,     .  ,  .  .    .  .     r^  ..    D  bcia  decaniat  :  majestatem  cjiis  prxdicans,  et  one- 

nafna  exsoltatione  celebrantur,  sicut  iii  Evangelio  d.  ,        '         .':  ..., 

**  rationes  cxceNas.  beiundo  apeitiiis  \enit  ad  bonii- 


legitur  :  Confiteor  tibi ,  Paler ,  Domine  cali  et  terrcs  : 
f«i  abecondiiti  hccc  a  taptentibui  et  prudentibm  ,  et 
rereUiti  ea  parvulii  ( Matth,  xi,  %5).  Non  enim  ibi 
q«id«|uam  de  peccato  34  dici:ur,  sed  S!>la  graiiae 
momenta  refenintur.  Iia  bxc  confessio  prxconialis 
acci^iienda  est ,  quse  gaudeuti  aninio  Doinini  ?ir  u(i- 
btis  eibibetiir.  Secundum  justitiam  fjui  :  quoninm  ct 
superl>os  facit  siia  criinina  susiinere,  el  bunuics  di* 
gnatur  absoWere.  Piatlere  vero  e.st  et  operibu^  Du- 
nti;ii  ntaitdata  perag^re  ,  et  hymnos  voce  etiain  ct 
corde  ca!iiare:  qu«>d  se  proiuitlit  propheta  esse  factu* 
nun,  quia  boc  revera  Doniino  cognoscebat  acce- 
pinm. 

Condusio  psalmi, 

Magnifica  iiobis  psalini  bujus,  si  siudlose  conside- 
rfnios,  ^acraroenia  patuerunt.  Prima  parte  frui  tuo- 
sam  p.-itientiain  docet,  quae  pirrectos  probatur  effi- 
tere  Christianos.  Patientia  est  enim  rel  giosi  viri 
bbenim  ac  dolorum  omnium,  spe  fuiunirum  rerum 
et  amore  Doniini,  grata  loleraniia.  Seciind-j  parie  sa- 
lutein  rectis  rorde  ipse  Doiiiinu<i  pollicetur.  Teriia 
tem*ninr  impii ,  ne  iu  iilo  judicio  dariinentur  erraii- 
lcs  U  pieias  opiimi  reTera  Creat'>ris !  qui  noii  vis 
dereliiiquere  quos  nosti  a  1  tuum  judicium  convei.ire ; 
et  iiniuensx  piealis  arcauo,  dum  coiifiieiitibu^  par* 
cis,  tibi  rtos  ipse  subducis.  Quis  eniiu  jus  iti^m  eva- 
deret  toam,  nisi  pr.xmissa  petas  subveniret?  Sh|iIc- 
uarius  quoqoe  numerds  admonet  nos  de  illa  requie 
aeterna  cogitirc,  ad  quaro  nos  spem  \^tx  eiis  psal- 


nisnaiuram,  quatn  de  conditione  pravissima,  quas 
Ad.im  fuerat  peccante  vitiata ,  ad  magnaruro  rerum 
dirit  crevisse  fasiigia.  Sic  Doininiis  Cbristus  cx 
dui>bu8  et  in  duabus  iiaiuris  iDCOtiriitiis  atque  disiin- 
ctis,  una  persona  salutariter  et  indubilantf  r  agnosci* 
tur.  Menie  quoqne  condendum  csi,  qnod  bicpsalmus 
a  Cbrislo  Dumino  naluram  hum»nitatis  assuinptam 
tania  laude  concelebrat,  ut  earo  siipra  omnem  cre.i- 
turam  clarissime  testetur  evectaro  ;  sicut  et  Aposto- 
lus  ait  :  Cui  enim  dixit  angelorum  :  Sede  a  dcxirit 
mcM,  donec  ponam  inimicoi  tuoi  icabellum  pedum 
tuoru  n  (Hebr.  i,  13)?  Et  alibi :  Qui  eum  in  forma  i)ei 
eaet ,  non  rapinam  arbitratui  eu  eae  it  osqHalem  Deo 
r  (  Philip.  11,  6,  9) :  et  paulo  post :  Propler  quod  et 
Deui  ilium  eiatiavit^  et  donavit  Uli  nom  n  quod  eii  iu* 
per  oinne  nouien^  etc. 

Fxpoiiiio  piolmi. 

Yers.  1.  Domiue^  Dominui  noiter,  quam  admiraile 
esl  nomen  tuum  in  univena  terra!  Cum  sit,  Domne^ 
casus  Tocativus,  contra  usum  illi  Dommtij  qui  est 
noniinatlTus,  Tideiiir  adjunctus.  Qux  figura  dici:ur 
fyllepsis,  quoties  casus  discrepantes  in  unam  signifi- 
caniiam  congregainus.  Veraciter  itaque  gauitct,  qiise 
d.cit,  noster,  Necesse  est  enim  ui  bijus  bonis  ex- 
snltare  debearous,  ciijus  nos  esse  profiterour.  Sod  ciini 
diiit,  iTKam,  non  potest  explicare  quod  seniit.  Qi.is 
enim  aut  creaturas  terrenaruro  reruin,  aut  niaris 
ambiium,  aut  iiianis  hujus  aeris  diirusionem,  aut  or- 


os  eitendii ;  ut  merito  tali  nuroero  receptus.  jucunda  ^  "'•"™  ^^^!''"  c®'^»^»"™  sufficienier  possit  agnoscere 


exsoltatione  cantetor.  Dubiuro  qoippe  non  est ,  quod 
peractis  sex  diebus  qui  ad  actiTain  peninent  pariem» 
scfiifiiiit  reposatloni  deputetar»  qui  contemplationi 
tbeoiof  ic«  fioscitur  adbcrere. 

EXPO>ITIO  IN  P5ALMUM  ?lll. 
Infmem  pro  torcularibui  puilmui  David. 

la  /Smr»  significare  Doroinum  Salvatorero,  quaili 
lilali  expoiltiooe  jam  noturo  est.  Torcular  vero  e>t, 
•bi  ro«l(is  pondenbos  pressae  uvae  durissirois  gigiirtis 
eamwiontif,  follibnsque  ▼acoaiis ,  dulcissinia  vina 
fro'widiMit.  Qood  Recleslae  videtur  aptissime  conve* 
M.rt^  qoiodo  de  obst^iia.iis  rooribus,  tumidaq«ie  su« 
Pataoi  .  LX  \. 


quae  Duminus  incomprebensibili  s.-ipientijK  tuae  Tir- 
tiite  dispoBuit?  Haec  oronia  Ecclesia  considerans , 
lixrens  ac  detenta  in  eariiro  reniro  explicatione  pro* 
clamat :  Qiuim  admirabite  eu  nomen  tuum,  ele.  inuni^ 
vena  vero  terra,  quia  totum  per  mundum  ejns  rellglo 
sancia  dilataliir;  nec  erit  aliqun  pairia.  obi  catboiica 
non  lctetur  Ecclesla.  Quapropier  d  sina  t  Judaei  vel 
Dunatist;e  sibi  fpecialiicr  Tindicare  quod  ad  onivcr- 
sitatero  roagis  perveulsse  cognoscuni. 

Vers.  i.  Quoniam  etetMta  est  mayn' f*centia  tua  euper 
ceeloi,  Superiore  versu  perquiri  foeit ,  qood  hic  com- 
petenier  exposuit.  MagnifkenUa  est  eoim  Domlni 
incarnatioms  arcaMni;  hitef  toytt  iS\N%m  m\x%^u'% 


75  M.   ALREI  II  CASSIODOIU  70 

hoc  nobis  snper  omuia  cognoscitur  esse  col1a!uin,  A  ul  ilbros  dJTinus  co^peraliune  sncla!  Triniia  is  |««r« 


quod  Deai  dignatus  est  homo  lleri,  et  crucem  pro 
oninfum  saluie  sostinuit.  Ista  ergo  magnificentia  iuper 
ceeh»  omnesqoe  creaturas  elevata  at :  qnando  Donti- 
nos  Chribtus  resorgens  a  mortuis,  sedel  ad  dextcram 
Pa  ris,  sicut  et  alius  psaltnus  dicit  :  Exallare  super 
eah» ,  Deuii  et  iuper  omnem  terram  gloria  tua  (PiaL 
c^n,  6). 

\ers.  3.  Fx  ore  infantium  et  laclenlium  perferisti 
latdem.  H:rc  prophelia  in  F.vnngclio ,  ore  Domini 
«loretiif  exposiia;  cum  a  Jnda-is  proliihereiilur  in- 
faates  ne  laudes  Domi  i  personareiit ,  pulaniibus 
altquid  pueriliter  fieri,  quod  a  lali  alale  videbatar 
assumi.  Tunc  illo  rcspondit :  ^um  legiiis,  cx  ore  m- 
fautmm  el  tacientium  perfeciiti  laudemiMaiih.  i\i,  iC)  ? 


fecios  evidenter  osienderet;  «icut  et  alibi  legit^r  : 
Appendii  tribui  digitii  moUmterrce{lsm.  xl,  12).  Quo<l 
siiiiili  sacramento  recipiendura  est.  Digitus  enim  Dei 
dicilur  divin:c  operalionis  eOectus,  quod  poiest  Pairi 
et  Filio,  et  Spiritui  sancio,  id  est  uni  Deo  apiissime 
convenire.  Sequitur  :  Lunam  ei  itellas  quoi  lu  /mn- 
daiti.  Ai  gincnia  el  imminutiones  Euas,  quas  patitur 
liMia,  se  visiiiam  dicil  Ecclesia  :  ut  roodo  crescat 
fide  niultorum,  modo  marlyrum  fine  aliquibus  immi- 
nuta  videalur.  Qux  similitudiues  propter  opiniuiiei 
hominum  freqoenter  d.mlur  Ccclesije.  CxMerum  ilia 
affiictioiiibus  crescit,  et  contritionibus  scmper  auge- 
tur.  Luna  enim  multis  rebus  a  se  discrepaulibus 
comparatur  :  modo  omni  Ecclesie,  ut  est  illud  :  Do- 


SeJ  ne  illos  lacttMiles  intelligas,  qui  adhuc  maleino  B  "^^  extollatur  luna  (Ptal.  lxxi,  7);  roodo  menibro 


uhore  nutriiintur,  ut  lau.les  Doinini  miuiiue  cantaro 
pornisscnl,  ctiam  proveclos  aetate  nionct  ;»pasioius 
Peiriis  dico!tS  :  Tauquam  modo  geniti  iafantei,  ri.iio- 
mbiUy  35  ^'  ^"'^  ^^^^  '^^  eoncupiscite  ^  ut  in  eo  cre- 
scafii  in  idufem  (/  Petr,  ii,  2).  Unde  inr.intes  ei 
lactentes  illi  intelligendi  sunt,  qui  propler  riidiuieiita 
et  infantiam  fnlei  escam  iion  cnpiuot  f  rlioroni,  sed 
dactrina  teneriori  nutriuntur.  Di  i  te  sit  sen  us  : 
lon  solum  a  perfectis,  qui  le  cmnino  iitte!ligunt,  cs 
laudabilis,  sed  etiam  :ib  ii!Ci^*ienlium  el  {larvuluruni 
ore  praedicaris. 

Yers.  4.  Propter  inimieoi  titot  :  ut  destruas  ini- 
tfilrttm  et  defnbo.em,  Propier  ininiicost  pnganos  de- 
s-gnat  et  blnsphemos,   ne  dicercnt  sncrilegi,  uU.o 


ejus  lucidissimo,  ut  esi  hic;  modo  &tulto,  ui  aii  Sa- 
iomon  :  Stultut  ut  luna  mutatur  (EccU.  xxvii,  l^). 
Sul  junxit  qiioque  iteltai,  jusios  homines  et  rcligio- 
sos,  d«)  quibus  scriptum  cst  :  Sicul  itella  ab  nella 
differt  in  claritate,  itaet  rciurrectio  mor  uorum  {lCor, 
xVy  41,  42).  Addidit :  quat  tu  fundatii^  ul  cognosce- 
remus  omnia  in  prxdestinalibius  ejus  fundata  jiid:- 
cio.  Sive  hoc  nd  deitalem  Yerbi  pe  tinet  exprin^ea- 
dain ,  ut  in  illa  condiiione  n  ruin  omnia  fecisse 
credereiur.  In  his  enim  tribus  \idetur  universa  com- 
plexus,  sicut  est  illiid  :  In  principio  fecil  D,ui  ca- 
lum  et  tcrram  {Cen.  i,  1).  Ubi  cuui  duns  res  p(»suiTii, 
cuMCla  coroplexus  est,  mirabili  ordiue  pixdicaiida 
disponens;  ui,  quia  erat  pnsi  de  snnc  a  incarnatione 


docli  laudant   Dcum,  (|uia  librorum  mtdiiaiinnibos  rJ"^"iurus,  prius  ejus    dcitacm   et   omnipoleiitiam 
imhuunlur.  Professus  est  el  inraiiles  prad  care.  qui      oslendcre  debuissel. 


\enire  ad  Dominum  fidei  novitnte  coeiientnt;  ul  hu^c 
sapleniia  divinitus  mngis  liadilH,  qujin  huin;ino  la- 
liore  vidcatur  esse  coUccia.  Inimicum  vero  et  lUfen- 
iorem ,  Judaciim  perftdum  speci.  litcr  dicit,  qiii  duiu 
Dcum  Patreni  se  potat  df*fetidcrc,  Filio  existit  ini  > 
micus.  Ita  factum  est  ut  Dei  iiuasi  defensor  apcr- 
tissimus,  Deopiobaretur  ad^ersus ;  quia  Palrein  n  u 
Tcncrainr,  nisi  qui  honorat  ei  Filium;  bicut  iitse  in 
ETnngelio  dirit :  Qftt  non  honoripcat  Filium^  non  ho' 
norificat  Puirem,  qd  misit  eum  (Joan.  v,  23).  Iloc  et 
ad  onines  h:ereiicos  cotnpetenter  aptalur,  qiii  dum 
se  pulant  Srripturas  mala  interpreUitione  defeu- 
dere,  iiiimico  aoimo  sanctis  probanlur  dogniatibus 
ohvlare. 

Yer<.  5.  Quoniam  videbo  etBlot  opera  digitorum  /uo- 
fum;  iunam  ei  sfe/fai,  quat  tu  fundasti,  Merito  isiud 
de  fuluro  gloHosi  dioit  Ecclesia,  quse  ante  advenium 
Dimiini  erat  adboc  In  patrlnrchis  et  in  sanctis  humi- 
n.biis  coRsiiiuta.  Ait  enim,  Yidebo  coeioi^  id  est  li- 
hios  evangelicos,  qoi  eoeli  merilo  dicuniur,  quo- 
nium  continent  Doroinum  Salvatorero,  qui  dixit : 
Coelum  mihi  sedei  eit;  terra  autem  icabeUum  pedum 
meorum  (liai,  XL,  12).  Sed  qui  sint  isii  co?//,  breviier 
deniiivit  opera  digitorum  tuonim  ;  nam  cuni  legatur 
in  Kiodo  (Cap  xx\i,  18),  digito  Domlni  le^^ein  fuisse 
conscriptam,  quem  multi  Spiritom  sanctum  acci- 
pere  V4iiwerunt,  hic  ideo  po«iUiffl  reslimo,  digitorum. 


I) 


Yers.  6.  Quid  ett  homo  quod  mcmor  ei  ejui ,  aut 
filiui  hominii  quoniam  viiitat  eum?  Veiiil  ad  ingres- 
siiin  sccundum,  ubi  uno  versu  per  duas  iiilerroga- 
ti  >iie<  et  responsione  homo  et  <x  giius  ct  poienii  - 
siinu^  [id  ,  potis  imus]  approbaiur.  Qiiaefigura  diciiur 
pensis,  laiine  aulem  pcrcunctatio  :  ubi  et  iiitcrroj;a<* 
lio  fii,  et  rcsponsio  pnraia  sulisequiiur;  qiiam  Jain 
et  in  qiiarto  psalmo  posiiimiis.  Quid  ett  iiomo?  Cum 
despectu  pronuntiandum  est,  id  cst,  fragilis  et  cadu- 
cus,  Adaesequax,  qui  iii  veteii  peccati  perroixtus, 
socia  piavitatc  coii  lusus  est.  Iliijus  meuior  cst  Do- 
minus,  quando  el  peccaia  dimittit  ei  inisericordis 
siiae  dona  largitur ,  sicut  in  alio  psa!mo  diciiirus  est: 
Filii  autem  hominum  in  prolectione  alarmn  tuarum 
iperabiut;  incbr.abuntur  ab  uberlate  domus  tucSt  et 
torrente  toluptatit  tuce  potabii  eoi  (Ptal,  xxxv,  8). 
lioc  est  ergo  esse  roemorem,  conrerre  delinquenti- 
bus  tantac  gratiae  so<pitatcro.  Aut  fiiiui  hominit^  quo* 
niam  viailai  eum,  Uac  jam  voce  suri^endum  est,  (|iiia 
Doniiuuin  i^ignificat  Salvatorem ,  qui  non  ut  caiteri 
roortales  ex  duobus  boroinihus  natus  est,  sed  ex  Spi- 
ritu  snncio,  et  beats  llarix  semper  virginis  uiero 
taitqu^^ro  sponsus  de  giorioso  tbalamo  processit.  Ei 
con^idera  quia  superius  dixit  :  Hemor  a;  stibje  it 
autem  :  Yiiitai.  Memor  fuit  cum  patri.ircbis  de  cqbHo 
misertus  est;  vidtatit,  cum  Verbum  earo  faclum  eit^ 
et  habitavit  in  nobis  (Joan,  i,  li).  Naro  visitare  dici' 


n 


EXrOSlTlO  IN  PSALTEfUUM.  PSaL.  Vllf. 


7S 


mtit,  quando  roedicus  »d  infirmos  ingredilur ;  qaod  in  A  talibus  majore  gloria  iriumpiiat  Dominns  ChristiM. 


ftdvento  Domini  revera  consixt  tnipletum. 

Vert.  7.  Minuhii  [ed.,  Mmoratti]  enm  paulo 
fhinui  ab  ungelii :  gtoria  et  honore  coronasii  enm, 
lliiic  jam  Doniini  Salvatcris  hmhililas  narrator  ct 
gtoria.  Mimoraitti  est  enim  noq  necesMtnie  minisfra- 
loria,  sed  picttiis  suas  spontania  voluniatc,  mcui 
Aposioliis  ail  :  Seinetiptum  exinanivit  formam  servi 


Pe^ora  enim  surtt»  dum  iii  camporiim  lil>ertate,  id 
es(  in  muiidi  istius  volnplaie  pascnntur ;  ovts  suiit« 
cum  jtm  intra  sepl»  Domini claniiuntur. 

Vers.  iO.  Votucrci  rcE/t  et  pisces  marii^  qui  peram" 
bulant  semitai  maris.  Volueres  ceeli  superbi  siiiit  ho« 
mines,  qui  inflati  vento  jacjaniir,  ({uasi  pr-r  inane 
aeris  efTiTunlur,  et  bumiiia  dcspiciunt,  cum  aliius 


aceipent  {Phitip,  ii,  7).  Sequitur  :  Paulo  minus  ab  •    clevanlur.  Volucres  enim  a  volalu  crebrodictae  sunt. 


Mi»y(tis;  quia  crucem  pro  omniuin  saluie  suscepit. 
Ex  ea  siquidero  parte  Creaior  angeloruui  nifnor 
fMCtns  est  angeiis.  Beiie  autem  tlivit  :  Panto  minus^ 
quia  elsi  mortale  corpus  assumpsit ,  tameu  pcccata 
non  bnbuii.  Cloria  vero  el  tionore  coronatus  est,  cum 
post  resurrei  tiunem  nimis  niirabilcm,  toiiiis  niundi 


Pisces  vero  maris  pbilosophos  fortnsse  signlftcant» 
qui  hiijris  mnndi  naturam  erratica  curiositate  per- 
Iractanl.  Naui  slcut  illi  po&ita  frontc  iiiuera  sibi 
reserant  pelngi  inundaiionc  conrusa,  ila  et  isti  capile 
demisso  venas  rerum  rationc  bumana,  assiduo  labo- 
re  perquirunt.  Scd  cum  sinl  pisces  et  fluminnm,  non 


crediilitalein  Deus,  in  eo  quod  boino  est  factuii,  exai*  B  vacat  quod  bic  posuit,   maris,  propter  eos  qui  sibi 


laius  aCi  eplt.  Corona  enim  orbis  circulo  coinpeieo* 
ter  apiaiur»  quoniam  ad  ejus  simllitu  lineiu  un^versa 
innndi  exlreniilas  formata  esi. 

Vers.  8.  Et  constituitli  enm  mper  opera  manuum 
tuarum*  Onuna  subjecisti  sub  peditfut  ejus.  Superius 
de  gloria  ejuset  honore  narratum  est :  nunc  poniiur 
e>  potstas,  ut  agnoscalur  Christi  Dom  ni  majcsiaiis 
perff-ctissinia  plenitudo.  Direndo  euim,  Super  opera 
manuum  tuiirum  ^  imuU  ll!i  creaiura  snbjecla  mon- 
str^itiir ;  quia  sicui  a  Doniini  oprre  nibil  est  exce- 
|jinin ,  ia  nec  a  polesiate Cbribti  aliquid  proba'ur 
es%e  d>vi-um,  quippe  qui  judicaiurus  esi  mundum. 
Dicendo  eiiim  omnta,  nec  terrena  videtur  excepisse 
nec   snpera;  sicut  de   boc  loco  testitur  Apostolus 


videntnr  esse  sapicnl''S.  Veriini  i^^ii  lalcs,  rorumque 
similes  Domini  pcdibus  fcliciiur  subj  ciuntiir,  quandn 
nd  Ctiristianx  veneriui  religionis  aflrcctum.  Nani 
licet  illi  omuia  jure  domicaiionis  inclinaia  sint , 
iilos  tamcn  djcimus  proprie  subjectos,  qui  ad  ejus 
onus  leve  ei  juguin  suave  perveuirc  meruerunt. 

Vers.  i  1 .  Domine,  Dominus  noster^  quam  admirabiie 
est  nomen  luum  in  universa  tma!  Poslquam  incaroa- 
tionem  Doinini  Christi,  et  resurrectionis  gioriain 
sancta  Ecclesia  Iseta  canlavii,  illum  versum  de  lau  f« 
Domini  repetit  qiiem  dixit  in  capite.  Congriie  siqui- 
dem  principiuin  ipsi  depulatur  et  finis ,  qui  de  se 
dixil  :  £^0  tum  alf^fia  et  omega  [Apoc.  i ,  8),  id  et 
initium  et  finis.  Sed  quoniam  divina  verba  recuiida 


coelesti^  exposilor  :  In  eo  eniui  in  quo  ei  omniasubje-  G  suiit,  alia  nobis  sacramenta  progeneraut.  Siguificant 


cii,  ui/i.l  dinmit  non  tubjectum  ei  {Uibr,  ii,  8).  Nam 
et  alio  loco  36  <^i<^it :  Adorate  tum^  omnes  augeli  eju$ 
{Pial.  xcTi,  ^).  Addidit :  sub  pedibut  ejui,  ut  oinnis 
creaiura  ineriio  ipsum  colere  at(|ue  adorare  videatur 
auctorem«  Et  lespice  onini-i  suis  locis  fuisse  ser- 
▼ala.  Quem  prius  propter  humilitatein  cariiis  paulo 
nitnus  ab  angclis  dixerai  esse  minoratum ;  post 
ascensioncm  dicit  pedibiis  ejus  omnia  fuisse  subjo- 
cu,  ot  isia  distinctio,  el  dubictaiem  tiiubantibus 
anferat,  et  gloriam  sanctas  incirnationis  OMlemlut. 

Vers.  9,  (Mhs  et  boves,  insuper  et  pecora  campi.  In 
boc  el  alio  versu  qui  sequitur,  argnm  ntum  est  quod 
dkitnr  per  ennmeraiioneni.  Verum  hxc  et  alia  no- 
nina,  qiua  sequunlur,    allegorice  dicta  debemui 


enim  et  illos  quorum  viia  divinis  muneribiis  et  reli« 
giosis  auspiciis  inchoaia  ,  in  Domiiii  credulitate  pcr- 
mansit.  (Jnde  mente  condendum  est  liunc  esse  cx 
bis  primum  psalmum  qui  se  repclitione  versuum 
sacrameniaii  itetaiione  congeminant;  quod  et  de 
aliis  loco  suo  competenter  edicemus. 

Conclusio  psatmi, 

Dc  duabus  naturis  Domini  Cbristi,  et  secundas 
psalmus,  ei  iste  locuti  sunl  :  quamvis  ei  aiii  subse- 
qu;intur  :  id  est,  vigesimus  ,  scptuagesirous  priraiis, 
ociogesimiis  priuius,  centebiuius  piimus,  ceniesimus 
nonus,  et  cen:esimus  triresimus  octavus;  utobscu- 
rum  iler  hujus  saeculi  gradientcs,   quasi  pliirimis 


accipere,  ne  poit  rationales  creaiuras  incompetenter  f)  lampadibus  incensis,  in  bxTcticas  cautes  minime  va- 


pcccira  vet  jumeata  posuisse  videatur.  (hes  electnm 
populHiD  fignifiraniChrisliaiium,  sicut  in  Evangelio 
DonMiios  Petrodiciiapoittolo:  Pasce  otet  meas  {Joan. 
iiit  18).  Qiii  ideo  c<imprantur  ovibus  quoniam  se, 
prssiante  Domino »  innoxia  con? ersatione  moderaii- 
lor ;  deiiidi!  quia  mandi  exuvias  sine  aliquo  scnsn 
doloris  amiltunt.  Nam  sicut  omt  londentem  se  non 
increpal,  ita  nec  justns  cupiditatem  se  exspoliantis 
accitsau  Bo»m  autem  praedicatores  designanl,  qui 
liamana  pectora  roandalis  coelestibus  exarantes,  vir» 
uiiiini  roessem  gerro*nare  fect  runl.  Nec  vacat  quod 
dicil.  intuper,  quia  non  soliiro  iili  sancii  subjectl 
syai,  scd  eliain  poccat..rcs.  Sjcpc  eniin  de  conversis 


leamus  incidere.  Quapropier  lanli  tiencricii  cognosca- 
mus  auctorem.  Unus  est  enim  Duin  nus  Cbrisius, 
geniius  ex  Patre  sine  lempore,  natus  ex  inatre  sub 
tempore.  Prios  roundum  crcavii  ex  nibilo,  post  in- 
genti  liberavit  exitio.  Talis  est  eitim  D  i  et  bominis 
facta  connexio,  ut  ulrumqiie  iniegrum,  utrumquc 
pcrmaneat  sine  aliqua  coufusionc  dislinctum.  Neque 
enim  aut  divinitas  inipassibilis  mutari  potuit,  ant 
btimanilas  aliud,  nisi  ut  ineliora'a  somper  inanerei, 
accepil.  Sic  euim  verns  nlquo  omnipolcns  mcdialor 
eireclus  e^t,  ut  qui  in  forina  Dei  Palri  erat  xqualis, 
flerct  et  nobis  carnis  assumptione  consimiUs.  In  se 
euim  pcrroanere  fecil  junctay  qux  voluit  esse  pacU 


70  M.  AllitLll 

f)ca.  IIoG  e%i  fip«i  nofttr;»  fiiigulare  prxsidiiim,  re- 
deiiiptionis  inJebiluin  munus,  roariis  exilinm,  vita 
sanclornm.  Quale  enim,  rogo,  genus  est  pietaiis, 
ut  ille  angelorum  Doniinus  usque  ad  formam  servi 
fiierit  Tenire  dignaius,  ut  mors  cum  auctore  suo 
fliabulo  Tiiiceretur,  qui  inundum  &uis  Tinculia  lene* 
bai  obiioxium?  Dnde  hea.us  Arobrosius  hymnum  Na- 
lalis  Doiulni  eloqucnti»  suae  pulcberrimo  flnre  coin- 
piniit  (Ic/tn.  V,  hym,  24),  ul  pius  sacerdos  fesliTitnii 
tanias  digniim  inuuus  offei  ret.  Aii  enim  :  Procedens 
de  llialamo  suo  piidoris  aul;i  regia,  geniinx  gigas 
subslanii»,  alacri$>  ut  cunalTiain,  et  cxiera  quae  su- 
pra  humanu:u  irigenium  Tir  sanctus  excoluit.  Nam 
eiipseuumerus  ogdoadis  in  Scripturis  diviuis  iitagna- 
runi  reruDi  sacranienta  contiiieie  dignosciiur.  Ocio 
eieniin  aniiux  iiigressae  sunt  in  arcaui  Noe,  quje 
miindo  pereunle  salvatae  sunt  :  oclavus  (ilius  Jesse, 
David  fuit,  qucm  a  Domin')  constat  elecluin  ;  ociavo 
ftiain  die  circumcisio  puriOcabat  Hebrxos ;  octaTO, 
id  est  dominico  die  Dominiis  surrexit  a  mortuis,  iu 
qiio  buuiaiii  generis  spes  ab  impiorum  iuferno  ia 
ia>.lorum  esteiaTaia  fastigium.  htc  autem  numerus 
f  st  qiiem  ariibineiici  actu  primum  quidrantal  appol- 
laiK,  qucin  Pbilolaus  ryihagoricos  barmoniam  geo- 
ineiricam  vocat ;  eo  quod  omnes  in  ipso  Tideantur 
harmonicae  couTcnire  ratioiic. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  IX. 

/n  finem  pro  oceutti$  filii  psalmus  David, 

Fiiiis  isle  qiiid  significet  fxpe  jam  dicium  esi, 
iion  in  quo  deflcii,  sod  in  quo  crescitur,  ex  quo  Tcre 
re|>aramur,  qui  nobis  initiuin  bonorum,  terroinus  est 
malorum ;  ad  quem  Judxi  non  perTeniunt,  qtioniam 
sua  incredul  taie  deficiunl.  37  ProoccuUis  filii,  per- 
sotiaiii  ^igniflcat  Domini  SalTaloris.  Nam  cum  nomcn 
aiiquoJ  ad  quem  pertincat  non  ponitur,  necesse  es: 
ut  iiuc  dictum  de  summitaio  aliqua  senliatur.  Supra 
enim  ubi  voluii  Absaloin  intelligi ,  pronuniiaTii  fllii 
bui;  bic  vero  quod  ad  unigeuiti  Verbi  referri  desi- 
deravit  cxcellentisi>iiuam  summitatem,  Filii  tantum 
dixit,  qiii  estomnipotens  atque  inenarrabiliter  Filius« 
coacternus  Parri,  Taciens  quae  vult  in  coelo  et  in  terra. 
Slm.li  roodo  in  Evangclio  dictum  est  :  Si  vos  Filius 
HbeTaveiii^  lunc  teretiberi  eriiis  {!oan,  tiii,  56).  Non 
eiiim  ibi  secu!um  cst,  Dei,  sed  taiitum  Tocabulum 
ipsum  purum  sine  aliqua  adjectione  sufflcit.  Pro 
orcii/fts  autem  posiium  est  numero  plurali,  quia  non 
iinoin,  sed  duplex  hic  c.gnosciiur  esse  mysierium; 
significat  eniin  iiicarnationcm  Domini  et  futurum 
judicium ,  de  quibus  psalmus  isie  dicturus  est.  Sed 
jam  humanilas  Cbristi  manifestata  diguoscitur,  cu- 
jiis  adhuc  judicium  susiiiieiur.  Sed  cum  audimus  pro 
occuUiSy  praebere  debemus  inlenlum  aniroum  lectlo- 
iii :  ut  nobls,  juTante  Domino,  resereniur,  quae  pn- 
dtruntur  occult:i. 

Ditisio  psalmi, 

Totus  hic  psalmus  a  persona  propheiae  depromi- 
lur.  Prima  professinne  Ixlum  se  dicit  Djmiuo  pval- 
iilurum,  qiioniam  confudii  diaboluni,  cujus  rulinrara 


CASS10D0I\1  80 

A  advenuis  sui  \\ik  di&pens:aioud  de^trui^it.  Serunda 
eommonet  fideles  ut  p6.illaut  Domiiio,  qui  babiiai  in 
Sion,  qui  Tindicat  saiiguinem  paupcrum  ci  exaltal 
eos  de  portis  iuortis«  Teriia  reccaioribus  cnm  Ami- 
christo  malorum  finem  dicit  esse  Tenturutn.  Quaria 
malorum  ipsorum  nimietaie  permotus,  roiiTerMia  ad 
Dominum,  qu.i8i  lecessrsse  iilum  dicit  a  deren>ione 
pauperum,  cum  malis  dalur  liceniia  prxsumpiionis 
suas.  Quinta  deprccalur  ut  tremendi  iilius  juilicii 
tempus  adTcnial,  quatenus  hxc  omuia  Hne  celeii 
transigantur  :  ne  ciijiislib(!t  hominis  iniquit.is  ullra 
praevaleai.  Talis  ciiim  malignitas  illius  temporis  erit, 
iit  nemo  fidelium  oplet  mundi  lcmpora  difl^erri,  in 
qiio  lanta  mala  coguoverit  actilari. 

Expositie  ptatmi. 

Vcrs.  1.  Confilebor  tibi,  Domine,  in  toto  corde  meo : 
narrabo  omnia  mirabitia  tna,  In  toto  corde  confitetur 
Dominum,  qui  uullis  mundanis  rogitalionibus  flu- 
ctuai ;  quod  pcrfeciorum  e>se  non  diibium  est,  qui 
ei  originalis  prcraii  Titia  et  Miggesiiones  perversas 
spiriiuuin  malorum,  Domino  prcstaute,  vicerunt. 
Sequitur,  narrabo  omnia  mrabitia  tua»  Quls,  rog^, 
potest  omnia  mirabilia  divina  narrare,  quae  qiiotidio 
in  cibIo  et  in  terra  virtus  ejus  operaiur?  Sed  usus 
Scripturarum  est  pcr  synrcdotben  figiiram,  qux  si- 
gniflcat  a  toto  par:em,  dic*  re  oninin,  dum  compre- 
hendi  nequeani  universa.  Sed  ui  de  muliis  unum 
d  cere  Tideamur,  quid  mitabiliiis  qunm  |)ro  »aliil6 
bumaiii  goncris  Dcum  iiicoufusibililcr  buutanaium» 
el  qui  hic  judicalus  esi,  ipsimi  ad  orbpm  judicandum 
csse  Tcnturum? 

Vers.  2.  Lwiobor  et  exsuttubo  in  te;  psallam  nomiiti 
fiio,  Attissime,  Non  in  boc  8:rcuIo,  ubi  lebirt-ra  lati- 
lia  est;  non  in  ambitionibus  inuniii,  iibi  peccaia 
aniara  suaTia  sunt;  sed  in  te,  ubi  securum  gaudiuiti 
8  mper  sumit  augmentum.  Plns  est  enim  exsuttare 
quam  lcetaru  Extuttare  est  enim  animl  et  corporis 
majore  molu  jucundis^ima  libertate  gaudere.  Graiias 
quoque  se  acturum  poUicetiir  Aliiirsimo,  qui  supra 
omii:a  probatur  excelsus.  quod  eum  ab  ioimicis  suis, 
sive  carnalibiis,  sive  spiritualibus,  liherare  diguatits 
esi :  promitiens,  siciit  diciuro  esl,  et  opcribus  se 
Doiiiino,  et  voce  cantare. 

Vers.  5.  /n  conrertendo  inimicum  meum  retrorsum^ 
infirmabuntur  et  perient  a  facie  tua,  QuamTis  niullos 
^  inimicos  liabuerit,  taineii  hic  mo<lo  Saulem  eonve- 
oienter  adTcrtimus.  Hetrortum  eniro  dixit,  quia  non 
poiuit  obiinere  quod  Tolnit;  sed  magis  qiianto  ille 
nequiter  persequebatur,  tanto  iste  tolerando  impro* 
imm  ju  tior  apparebal.  Et  cuiii  prius  inimicum  dixeril 
iiumero  siugulari,  liic  dicit  infirmabuntur  :  quia  rex 
persecuior  tral,  qui  volunlates  suas  muiiis  famul.tn* 
tibus  exerebal.  Qiiapro|»ler  congrue  dictuiu  cst  m- 
firmabuntur^  quia  Dei  voluntate  onines  inefficaces 
generaliier  exstiierunt.  Et  perient  a  facie  lua,  duin 
ego  ad  te  devota  iuen:e  courugio.  Iniquus  eiiim  anie 
faciem  luam,  i  i  est  aiitc  gratiaui  luam,  non  venit. 
qiiia  persequitur  innocentem. 

Vcrs.  4.  Quoniam  feci  li  judicium  mcum  et  c  usam 


Sl 


EXPOSITIO  IX  PSALTERIUM.  I>S\L.  IX. 


81 


mgam  :  tfdn  tvper  thronum  qui  judicai  cequitHtem.  A  fesutione  convictos,  qiiorum  peelora  dia1>olu$  iii  lioc 


Ciioi  duo  ex  diverBa  |>arie  coufligunt,  necessc  e^t 
«noflD  offendere,  cum  alierum  coiitigerit  oblinere* 
Pcobata  ergo  propbetac  causa,  odium  fuisse  constat 
adircni :  quia  non  poterat  perseculor  placere,  cum 
deereverit  ^miiins  eum  qul  impie  premebatur  eri- 
pere.  Sed  cum  dicit,  judicium  meum  et  cauiam  meam, 
prosperam  sibi  tesiatur  fnisse  sentendam.  Sic  et 
naviganres  suum  ventnro  dicunt,  quando  illis  evenius 
^otperitaiis  arri«erit.  Sedet  tuper  ihronum  :  Doniliio 
dieiiur  Ct  risto,  qui  iiunc  sedei  ad  deiieram  Pasris, 
•ode  venturus  est  judicare  vivos  et  mortuos.  Scdet 
autem»  prophetix  virtutet  prxsens  dictum  est  pro 
foioro.  Nam  sessionem  istani  ad  incarnationem  Do- 
mini  pertinere  manifestum  esi,  quae  adbuc  illo  tem- 


sapculo,  tanquam  sux  civiiatis  nioenin,  possidebnt. 
Periit  autem  memoria  eorum  cum  tonitu.  Cum  tonitu 
vero,  cum  claniore  maximo  dicit ;  quod  fieri  solet 
quando  res  prosper»  gravissimo  Gne  cljuduntor,  ut 
nee  potestas  eorum  videatur  remanere,  nec  nonien. 
Intuere  quemadmodum  in  pulcherrima  comparationa 
permansit,  ot  civitates  quas  desirucias  dixerat,  eas 
cum  sonitu  testnreiur  eversas. 

Vers.  7.  Et  Dominut  in  aternum  pennanet.  Parairit 
in  judicio  tcdem  tuam»  Decora  niiiiis  apiaque  diver- 
sitas.  Qtiia  dixerat  iinpios  perire,  dicit  nunctn  eeter'' 
num  Dominum  permanere ;  quod  audire  nolunt  qui 
Creat:  ri  suo  pravis  ausibus  resiiterunt.  Sed  confu- 
gitnt  ad  Dominum  misericordem,  ne  patiantur  di- 


pore  non  videbalur  eflecia.  rAronum  significat  tribu-  g  stricium  Judiceni.  Paravii,  boc  cst  Deus  bomo;  ut 


iial  fiiluri  judicl,  in  quo  Dominus  Christus  majestaiis 
suae  honorabili  potestate  sessurus  esl.  Judicat  eequi' 
latem.  Et  bic.  teinpus  prssens  pro  futuro  dixii.  Jndi- 
caturus  est  eniin  xquiiaiem,  cum  ad  discepiaudum 
post  linem  roundi  reluxerii.  Quae  flgurn  dicitur  idea» 
com  sprciem  rei  fdiorae  velut  orulis  offerenles,  mo- 
tnm  aiiiffli  conc^iamus.  Iloc  etiam  in  subseqiieiuibus 
laiiiis  explicabiiur. 

Vers.  5.  increpatti  gentes^  et  periit  impiut :  nomen 
a^rum  deUtii  in  «temum  et  in  topculum  terculi.  Ilinc 
Jam  fta(  ratissimus  Domini  secundus  adventus  expo- 
fiiiur,  quando  increpabuntur  gentes  increduli*,  et 
diabolus  cuoi  macbinationibus  suis  peribit  in  aeter- 
iNim.  TuDc  enim  non  remanebit  ejus  tempestuosa 


qui  hic  in  homilitate  Judicatus  est,  ibi  in  majesiata 
su.i  jodicaturns  adveniat.  Ilaec  sunt  quae  tiiulus  di- 
xit,  0i.culta  filii :  qnia  inefTdbile  donum  est,  ut  bumi* 
liatam  hominis  nuturam  atque  demersam  daxtera 
suae  poten^ia  ad  ccelestia  regna  levaverit. 

Vers.  8.  Et  ipte  judicabit  orbem  terrm  in  eeqnitate, 
judcabit  populot  eum  juttitia.  Ipse  utique  Dominus 
Chiistus,  qui  hic  patiendo  injusiltiam,  ibi  impiis  ve« 
raciter  dicitur  demonstrare  justitiaro.  Or^em  terrar, 
saiictos  viros  debemus  accipere,  qui  da  universati 
Ecclesia,  quasi  de  coronae  circulo  congregantur.  Isti 
in  aequiiate  judicandi  sunt,  quibus  propter  fldei  et 
bumilitnlis  siiae  bonum  nii^ericordia  copiosa  pra^sta- 
bilur,  qui  audituri  sunt  :  Yenite,  brnedicli  Patrii  mH 


prr^ersiias,  quandoeruntomnia,  Domino  pra^stante,  p  (Muith.  xxv,  5!),  elc.  Unde  Sedebunt  tuper  tedct 


trani|uilla.  Nam  quis  uherius  in  regno  Domini  aut 
diabolum  nomiuet,  aut  ejiis  sequac  s,  cum  Dontini- 
cam  civiiaicm  nec  adversitas  concutiat,  nec  ulhis 
bostis  invadat?  Quid  sit  quoque  ctiernum  dccenter 
cxpdsitoro  est.  ieeculum  tceeuti.  Saculum  fulurum 
D.>mjiti  signifieat  regiium,  quod  nulla  38  ac^^t 
itiiilo  tempore  ftnietor.  Et  ne  possit  aliqua  perniis- 
tioite  c»nfundi,  dicium  ast,  smculi^  id  est  hujus  quo 
nuiic  utimur  sub.equium.  Isiud  enim  sibi  redeundo 
f occedit»  et  teniporibus  examptis,  annuis  revolutio- 
bihns  iteraiur;  illud  autem  non  ad  initium  redit,  sed 
siua  aliqua  mutiiiona  Jugiter  perseverat.  Quapropter 
desiiuot  haereiici  dlcerc,  aliquando  diabolum  cum 
soqoacibus  suis  ad  grathim  possa  ravocari,  quando 
lic  evidcntar  aodiunt  eos  fN  aternum^  et  in  teeeulum 


duodecim  judicanlet  daodecim  tribut  Itracl  {Maith. 
XIX,  i8)«  Popuii  auicm  debent  accipi  peccatores,  qui 
operibus  diabolicis  non  videiitur  exu  i.  Isti  cum  Jti* 
siitia  Judicaiidi  sunt,  qui  pro  factorum  suoroin  ^ce- 
lere  damnabuntur,  quihus  dicenduin  est :  Ite  in  ignem 
eeternum  {Matth.  xxv,  Ai).  Sic  duobus  nominibus 
aequitatis  et  jusiiiiae,  qualiiaiem  iilam  judicii  niira- 
bili  brcvitaiadescripsit. 

Vers.  9.  Et  [actiu  ett  Dominut  refugium  pauperum, 
adjutor  in  oppartunitalibut  in  tribulutione.  Copiosa 
spes  pauperum  et  inagna  cogitatio  gaudiorum,  ipsum 
refugium  babere  quem  Judicem.  Audivimus  paupa- 
rem,  ^ad  non  oiiinem  putemiis  iiiopeni.  Pauper  illa 
Dei  esi,  qui  terrena  cupiditate  vaciiatus,  coeSe&ti  da- 
siderat  largitate  dltescere.  Kt  ne  Imbecillitate  sua 


tircmli  e^sa  damnandos,  ot  nac  iiominis  eorum  possit  ^  pavescereut  corda  Adelium,  sequliur  ma^ni  anxilii 


remanara  Testigiom. 

Vers.  6.  Inimici  defecerunt  framece  m  finem ,  et  n- 
vilatat  deetruxitti.  Periit  memoria  eorum  cum  tonitu. 
luimici,  genitivos  casus  est,  id  ast  diaholi,  ciijus 
Iramant  defedtse  testatur.  Framea  enim  Hebraicus 
seniio  a>t  signiflcans  gladium  quo  hostis  ille  baccha- 
lor.  Qood  aolam  dixil,  in  fmeniy  consummatio  sjeculi 
daior  iriieUigi  :  quando  virtus  diaboli  omnipotenti 
iilo  gladio  probatur  interimi,  da  qno  dixii  in  septi- 
mo  p«almo  :  Atii  ctwurtamini^  gtadium  suum  tibro' 
bii  (PteU.  vu,  15),  etc  Cimtatit  autain  dkit  destru- 
cu«^  fif.pulDs  inndeles  is'iinia  Domini  C:>risti  mani- 


ftrma  pMuiissio  :  Adjutor  in  opportunilatibut  :  i\im 
illud  est  adjuttiriiim  diilcis»imuin,  quod  in  necessitate 
prxsiatur.  Ipi^amqua  iteruiii  fipporiuniiatem  evideu* 
ti  r  exprcssit,  dicens  :  In  tribulatione,  quaudo  :iniuiu<i 
aiflicioruHi  ad  compunctioiiis  siudium  avidius  inci* 
tatur,  sicut  in  alio  psalmo  diciurus  est :  Invoca  ni§ 
in  die  tribulationit  lufr,  et  iripiam  te,  et  glonficabit 
me  (Ptul.  XLix,  15). 

Vcrs.  10.  Et  sperenl  in  le  omnet  qui  noverunt  nomen 
tuum  :  quoniam  non  derelinquit  queerentit  te^  Domine, 
Speretu  in  te  :  non  saeculi  blandiroenta  respiciant^ 
saJ  in  tua  promi  siona  coik&i\aik\.  Qu^  HcxtfunX  tnwm 


S5  11.  AUKELII  CASStODORI  $i 

fnrtm,  Iti  est,  qui  majcstaem  tu.nn  sancti.^sinia  de- A  carnnliier  buiniliantur  raartyres  Christi,  quatiidn) 

fc.rsecuiore-i  eorum   teinporaliier  videntur  exlol  1. 
Porta  vero  morlis  esl  diabolus ,  vel  oinnis  illecebra 


vdtione  venerantur.  Audierunl  enim  nomen  Domini, 
ct  illi  qul  minime  credunt;  sed  tanlum  illi  noverunt, 
fliii  mandaiis  ejus  suppliciier  obsequuntur.  Sequitur 
causa  cur  in  Domino  debeani  sperare :  quia  oon  pa- 
titur  eos  deserere  quos  ad  se  pcrspexerit  confugisse. 
Cerium  est  cnim  praesenlem  semper  hai  cre  Domi- 
iinro,  qui  tali  praediius  doceiur  arbitrio. 

Yers.  it.  PiaUite  Dom:nOt  qn\  habi:at  in  Sion;  an- 
nuntiate  inter  gente$  mirabilia  ejn$,  Venitadsccundam 
«ectionem,  i:bi  beneOcia  pncseniis  fcn^porisei  futuri 
beatns  prophuta  respiciens,  ad  psalmodiam  provocat 
populos  devoios  :  ne  com  iania  ei)  conferuntur  pnv- 
mia,  aliquo  torp^re  lenlcscant.  Primum  dixii,  psallite 
Domino;  et  i>e  in  suis  superslitionibus  psallendum 


saeculariri  :  quoniaio  per  h.xc  ad  .LMernum  ciLiunm 
inreliciter  iniroilur.  Exulta$  me  didl,  id  esl,  longe 
facis  a  talibus.  Nam  cum  porta  morti$  sit  conversatio 
scclerata  multorum  ,  jure  se  ab  ea  dicil  exallatum  : 
quia  prxceptis  vitalibus  adhxrebjt. 

Vers  i  L  Ui  annuntieot  omne$  laudes  lua$  in  parii$ 
fiUcB  Siou,  Ex$uliabo  in  $aluiari  tuo,  Graiissinia  esi 
porlaruin  ista  repetitio ,  ubi  ununi  quidem  nomen  , 
6od  res  omuino  diversa;  sunt;  in  iilis  inorlis  esl  adi- 
ius  :  in  i>lis  vitalis  reperilur  ii4roitus.  Liberaius 
crgo  cx  illis  portis  mertalibus,  in  islis  portis  Eccle- 
bi<e,  quo;  t^earnudinem  trilxmnt  Sfinpiicrnani,  pro- 


I  iitarel  esiiC  gentil.ta&,  addiJit,  ^iti  habitat  in  Sion  :  Q  nuniiaiurnin  se  laudes  Dumini  pollicelur;  per  quat 


Nl  designaret  Dominuni  Salvalorein,  qui  in  illis  par- 
tibus  corporaltter  appareii«,  rel  gionc  vsui  nomiiiis 
tolins  mundi  ambilum  comprohenilit.  lioc  cuiru  de 
bincla  incatnuii(inedicllur;  nain  tlle  iibi  iion  hahiiat, 
i|ni  ubique  totus  esi?  Veruin  ul  noniisiis  hujus  my* 
Mterium  eliam  spiritualiter  perscruiemur,  Sion  spe- 
rnlalio  diciiiir,  qni.i  revera  Deus  in  contempluiiune 
piissima  reperitur.  lili  ytsi^  ibi  nobis  habiiare  dici- 
titr,  ubi  euin  illumina  i  calesii  gralia  coiilueinur. 
iCxponit  ciiani  q*iod  siiperius  di.xit,  p^allite^  quia  hoc 
t^st  revera  itli  psailcre,  universis  genrbus  ejus  mira- 
b;l:a  nuntiare.  Unde  iiilcliigeie  possumus  n  ouiiii 
?ciu  ps.ibmidiam  comp<-lentcr  dici,  quidquid  potist 
Pomini  laudibus  applicari.  Inluentfuin  est  etiamquia 


nomcn  ejus  exiiirnim  loto  orbe  celebraiur.  Sion  eniui 
reliiiuas  niundi  goneravil  Ccclesias ,  quia  ibi  n.i- 
iuro  esi  nnde  hdei  nostrae  venissc  constal  exordinro, 
qiiod  inanavit  biiiis  in  toio  orhe  lerrarum.  Salutare 
P.iiris  Chrisius  e  i  Domnus,  virlus  et  sapientia  ejii.s, 
qoi  ii(»bis  jiiernain  reqtiiein  trihuit  el  salutem.  Me- 
riio  er^o  propiicia  in  ipso  se  cxstiltare  dicit ,  ubi 
ganJii  nulliis  est  linis. 

Vers.  15.  Infixce  sunt  gente$  in  inleri  u  queni  fece^ 
ntnt,  In  Ltqueo  ts/o,  quem  occtdtaverunt,  comprehen' 
$H$  e$!  pe$  eorum,  In  hoe  el  alio  versu,  qiii  seqiiitur, 
retribulk)  peccatorum  poteuter  exponitur  :  quia  pro- 
pria  unusquisque  iniqiiitate  torquetir.  Infixas  enim 
dicit  geute$ ,  qune  limore  Oomini  non  tenenlur  :  sed 


k.'C  pcr  definiiioncm  deccnUM  explicatum  cst;  dicit  r  quibusdam  clavis  peccatorum  probaniur  csse  con- 


coiui  cui  Domino  pnalleretur,  id  est,  qui  habilat  in 
Sivn, 

Vf^rs.  12.  Quoniam  requireiis  $angmnem  eorum  mc- 
tnoratui  esi :  non  eJ  oblitu$  ora  ionem  pauperum,  Quia 
superius  dixcrat  :  Geutibus  piudicate,  et  inuios  eo- 
rum  constat  occisos  ;  ne  quis  puiaret  inultum  c^se 
quod  gestum  est,  sequitur  sanguinem  martyrum  ab 
iinpiis  pcrsecutoribii>  esse  requireBdum.  ui  in  xter- 
liUin  rccipant  quod  (emporaiiler  effe«erunt.  Memo- 
taiui  cs/,  luiialiil  ter  ad  utrmnque  posilum  e>t :  ut  et 
|:crsccutor«  s  vindiria  terrerel,  el  mariyres  promissio 
bi-nigna  nficeret.  Non  est  oblitue,  ad  coDquerentium 
iiilirmiuiein  dicitur  rohoMndam,  qui  propter  ion- 
giiiquiiatem  futuri  judicii  retrilHitiones  Deum  aesti^ 


fixae,  ut  se  non  valeant  excuiere ,  quas  diira  viden- 
tur  ligamina  cotiibere.  Quod  ad  Judxos  non  improbe 
dii-imus pertinere,  ut  tta  sint  malis  suis  arrixi,quero- 
ftdmoduni  ia  cruce  clavis  Dominum  iHligere  dccre- 
verunl.  Laqueum  vero  orcaUaverunt^  quaiitum  ad  eo- 
rum  dicitur  TOtiiro ;  n:>ia  Christo  celatum  e^se  nil 
potuii,  qui  passieiiera  suam.  innumera  denunii;«tione 
prt^edixit.  Comprehi^n$u$  e$l  pes  eorum.  Perseveravit 
in  meiaphora  laquei ,  quem  snperius  dixit.  Compre- 
hensos  enim  iilos  dicimns,  quos  captie  nodosa  con- 
hiringii.  Pe$  autcra  sigtiifi^-at  gressus  animi»  ct  desi- 
derium  pravuni,  quod  eos  ambut'Are  facit  ad  vilium ; 
sicul  Salomon  in  Proverbiis  dicit :  Pede$  eorum  in 
maliliam  currunl,  ei  veloee$  $unl  ad  effundetidum  san- 


mani  aliqualenus  obl.visci.  39  Orationem  pauperum^  0  guinm  (Prov.  i,  16). 


petitionem  dicit  justorum,  quam  ex  sua  persona  sub- 
ter  .idjungit,  ut  de  unoquoqiie  fideliboc  inieiligavS, 
quod  sibi  propheta  postulat  largiendum. 

Vers.  13.  Miserere  mei,  Domine^  vide  humilitatem 
meam  de  inirnicis  mei$^  qui  exaltas  me  de  portie  mortii. 
Ist)  est  oratio  cunciorum  pauperum  ad  siiigularem 
numerum  competenier  adducta,  qitia  semper  in  uni- 
taiein  sanctorum  bsc  turba  perducitur.  Sic  enim  sibi 
^siulat  subreniri,  ut  a  clementissimo  Rege  videaiur : 
quia  rcvera  conspectuft  0|ut  aux.iiiuin  est,  et  tene- 
broaa  protinaa  disperenoi,  com  se  tanti  iuininis  sc- 
rena  concedunt.  Humilitatem  igttur  suam  de  inin:!- 
£miw  superbU   suppricstt  ansiiroari,  quia   tantum 


Vers.  16.  CoguoseetHr  Dominue  judicia  faciens  :  w 
opeiibu$  manuum  $uarum  comprehgniue  e$l  peccator, 
Vcra  niinis  et  absoluta  sentenlia  :  quoniam  tuuc  ma- 
nifeste  cognoscetur  Dominus  judicia  facere ,  qnando 
pecc;<toribus  dahiiur  ;eiernacruciatione  torqucri.  Hic 
enim  quia  suut  eis  iibera  acelera,  reiinqui  creduntur 
fiirsitan  impnnita  ;  sed  ubi  dies  ille  manifeNtatioiiis 
advenerit,  et  ihrono  majestatis  sn»  Dominiis  Salva- 
lor  insederit,  tunc  generaliter  agnoscetur  operari  ju- 
dicia  sua,  quando  humanum  gcnus,  sive  a  siuisiris  , 
sive  a  dextris,  cjo^  fiierit  arhitrio  segregitum.  lloc 
esi  cniin  judicia  vcre  faeere ,  uniasciijusque  roerita 
siiiC  nliqiin  confusione  discernerc.  Scquitur  sentciw 


8S  EXPOSITK)  IN  rSALTEnilM.  PSAL    IX.  S6 

li«  littjoi  iperta  decUraiio  :  dicit  enim  iinde  eogno-  A  fidelisftimos  coronat ;  nam  si  qiiibuslibet  acrumnis 


Uiiwr  DQmhmm vere [ed.^ Tcra]  judkia  [acere ;  scili^fit 
qiiando  nexnosis  operibus  suis  peccalor  asiringitur, 
et  secondum  aciaiiro  qualitaiem  dignam  recipit  ul- 
tiuoem.  Nani  sensus  ille  oniDiiio  vitandus  est,  qui 
pGiat  peccatorero  sola  deliciorum  suorum  recorda- 
lione  crttciandiim;  nam  si  buc  (anium  surilceret» 
quare  diceretur  :  Ite  in  ignem  ttUrnum^  qui  paratu* 
€U  diaboto  «/  angeln  eju$  {Matlh,  xxv,4l ),  e(  iliud  : 
yermii  eorum  non  morietur ,  et  igni$  eorum  non  eX' 
giinguetur  (Isai.  lxvi,  ii)?  Non  enim  hic  loca  tor- 
mentorum  uegat  pcccatoribus  dari,  sed  perqualilaies 
opernm  suonim  eos  dicit  esse  lorquendos.  Sentiamus 
ergo  locum  peccatorum  suppliciis  esse  praDpnratum  : 
inieUigamus  citrinsecus  poenale  malum,  quod  scele- 


desit  paiientia,  anlma  non  potest  esse  perfecta.  Qua- 
propier  paiicntia  est  inter  anxias  tribulaliones  scculi 
usque  ad  finem  mortis  in  timore  Domini  graliarum 
aclio  Ingiter  observata  ;  sicut  Dominus  in  Evangelio 
dicit :  /n  patientia  vestra  possidebilit  animas  vestroi 
(Luc.  XXI,  19).  Cujus  rcl  tanta  virtus  est,  ut  etiam 
ipse  Dominu^,  qui  niiiil  patitur,  pntiens  dicatar. 

Yers.  19.  Exsvrge,  Domine;  non  prenaleat  homo , 
judicentur  gentes  in  conspeetu  tuo,  Cum  de  fine  sarenll 
propbeta  traciaret,  adventum  Antichrisii  cordis  illu* 
minatione  prospexit,  ei  periculi  miignittidine  perterri- 
tus,  magn.1  voce  proclamavil :  Exturge^  Datnine;  non 
'prcevaleat  homo,  Ipsc  est  cnim  bomo  pe^simu**,  quem 
humniia  non  potesl  snsiinere  contlilio :  in  quo  laiiUi 


raiis  legimus  immioere.  Nam  ut  revera  cognosca-  B  erit  verstitia  vel  poiestas,  ut  sola  Domini  virtus,  ejn§ 


oios  beatitudinem  a  damnalionibus  quibusdaro  ler- 
mn  s  csse  divisain  ,  recordemur  divUem  oculos 
sublevasse,  pauperemqne  Lazarnro  in  .^inii  Abrabac 
fuisse  conspectum,  se  antem  flamrois  ultricibus  dc- 
puialttm  (Luc.  xvi ,  23).  Unde  ordo  iste  veritatis 
nullntenu>  diccrctur,  si  pftccatores  malurum  recor- 
dnio  snla  torqueret.  ilxc  sunl  occulta  filii^  quu:  li- 
tulus  prxdixit. 

Canticum  diapsalmatis. 

Nnvnin  dinpsalma»  cui  superpositum  probalur  et 
cnniicum  :  unde  nonnullos  b:cc  rcs  fccil  adveriere, 
liiaps^ilmi  ^il.Mttinm  non  putare;  aitniienim  fieri  non 
posse  ut  caniicuiu  sileniii  esse  videatnr.  Sed  res  ista 


possit  snperare  nequitiam.  Gentes  etiam  peiU  celerri- 
mo  advcntu  judicari,  qnx  cum  ipso  ssevissimo  scelera 
magna  facturae  snnt.  Nam  dum  occolta  poteilaie  bie 
omnia  Doniinus  administret ,  ibi  timen  palam  judi* 
care  petitnr,  nbi  Miperbi  nocere  ulierius  non  sineaivr. 
y ers. 'iO.Constituey  Dcmine,  legislatorem  super  «n; 
ut  sciant  geules  q^ioniam  homines  sunt.  EvidentUis  jnni 
de  ipso  dicit  Atiticbrisio,  ut  lalis  princeps  detur  pe^ 
tatoribus,  non  qui  eos  regat,  sed  qui  cum  ip&is  ona 
depereat.  Deniqne  sequitur,  ut  sciant  geutes  quoniam 
homines  sunt.  Hoc  aiitem  dietum  minantis  est,  ui  ad 
conversionem  potiu^  iuclmeniur,  qni  de  sceleris  sui 
liberiaie  praesumunt.  Legis  enim  verissimus  latorso» 
lus  est  Deus.  Eiquia  ille  cuntra  praicepta  Domiui  multa 
t^eieriuiiialioncin  qn.x  in  prxrationc  posita  est,  om-  q  jnssurus  est,  in  malediclo  pouitur,  ut  cis  pravx  lcgls 


£i:no  nil  impt'dit  :  bic  cnim  caniicum  non  inierru- 
l*iioucin  verborum  tollil»  sed  fuluraiu  vidctnr  indi- 
care  laf^titiam. 

Vcrs.  17.  Convertantiir  peccal.rcs  in  infernum  :  om- 
nes  gentiS  quos  obliviscuntur  Domimnn.  Venil  ad  tcr- 
iiam  sectioncro ,  in  qua  peccatoribus  finero  snb  ala- 
criiate  aiiimipronunliate>se  veninruin.Cnnr(;rran(iir, 
dicit;  db  bujus  mundi  delcctaiione  to  lintur,  ne  diu- 
t  iis  possint  in  sna  voluptaie  gnndere.  Sequilur ,  i/t 
iti[ernum^  ne  se  crcderent  allbi  csse  init  cndos.  /n- 
[emum  auteiu  d.ctuni  est  ab  eo  quod  illic  anim.e  ju- 
giter  inferantur  :  sive,  ut  quidam  volunt,  a  parte  in- 
foriore.  Sed  bic  in[ernum  vnll  inlelligi  perpetuam 
inonero,  ad  quam  sine  dubio  pervenluri  sunt  qui 


conditor  iribualur  ;  qiiod  non  ad  salutcm  sceleralis 
proficiai,  sed  .nd  ruiiiam. 

Vers.  ^t.  Utquidt  Domine,  recessisti  longe,  despicis 
t/i  opportunitatibns  in  tribuLtione?  Inierjecto  diapsal- 
nialo,  veiiit  ad  quariutu  n»erobruro  :  ubi  lentpoiis 
illius  maU  pcriracians ,  affliclorum  coiisideraiiono 
Domino  dicit  more  infirmitatis  bumanae  :  Cur  reces' 
histi  huge?  noii  quod  ille  locum  dereliuquat,  et  ad 
aiiud  spatium  transferatur  qui  ubiqoe  lotus  esl,  scd 
quasi  recessisse  creditur,  cnin  subvenire  lardaverit. 
Sed  dum  su|)erins  dixerit :  Quouiam  non  dcrelinques 
qua:reiites  te^  Domine,  hic  sequhuT^dcspicis  inoppor- 
tunitatibus;  sed  iltud  consiat  dicl*  m  viraciter  et  de- 
finilive,  isiud  auiem   pro  gcmcntium  anreiaie  pr#» 


Dimiini  prxcepia  contemnunt.  Oblivisci  autcm  /)omt-  D  latum  cst.  Despiei  enim  nos  creJinius.  si  vcl  mniroo 


num,  cst  crroribus  snperstiiioiium,  et  ccBno  volnpta- 
lis  inv.Ivl;  nam  ecoutrario  illius  memores  sunt,  qui 
talia  non  reqnirnnt. 

Vers.  18.  Quoniam  non  in  finem  oblivio  erit  paupc' 
ris :  patientia  pauperum  non  peribit  in  finem.  Viden  i 
pmpheta  in  boc  mundo  divitibus  despectui  esse  pau- 
peres  ,  el  oblivionl  crudelissimx  deputail ,  in  finem 
sxcttIi,qo.indo  Dominus  ad  jodicnndnm  vcneril  mon- 
dnm,  paupe^es  40  ^^^  ^'*c^^  ^^^  conicmncndos;  sed 
tonc  magis  in  meinoriam  Domini  illos  venirc,  quando 
Jivl»e8  hiijus  sxeuli  a  rcgni  ejns  muneribus  exclu- 
doiiior.  Et  qtjsrc  ilii  pauperes  a  Domino  commemo^ 
rroinr  espon.t.  DicU  enim,  patientia  jinupevurr.,  qna» 


tcmpore  difleramur ;  sed  ille  tunc  roagis  uberius 
prxstat.  cuin  magnx  patienti:c  (mss.  4.,  B.,  F.,  pie- 
tatls)  nobis  solatia  subminisirat. 

VciS.  2i!.  Dum  superbit  impiu^^  incenditur  pauper^ 
comprehenduntur  in  cogitationibus  suii  quas  cogilant, 
Studiosius  esi  bxc  scnientia  pcrscrutanda  :  nc  pule- 
tur  cxindc  justns  uri ,  quia  peccator  in  isio  sa*culo 
videtur  extolli.  Sed  sic  poiius  intcUigendum  est,  ik- 
pcrbit  impius ,  curo  eflccturo  malignac  voluntaiis  ex« 
plcverit.  Tunc  inagis  pauper  ad  siudium  virtnlis 
accenditur,  quia  dum  viderit  peccatorcm  nimi!«  ex:il- 
tatum,  facile  novii  esse  casurum;  cl  avidius  a<l  bn« 
niil  a  tendii,  nndesc  exaltindum  petins  cssc  ronfiilit. 


87  M.  ACAKLir  CASSIODOftl  S8 

Sed  iAlis  iiii|'iif  ac  superL>is  provenil  iUa  iUinDatio,  A  <|»ando  aliquis  aut  per  fomiaiii  deseribiiM^  aut  p.  r 
ui  dfbitit  pcenit»  quati  qaibusdain  niicia  apprelien- 


dauiur :  ne  illot  in  Ittcem  prodire  liceat,  qui  tei>e- 
brosis  aetibus  coutraduntur.  Deus  bone,  quaotut 
liorror  est  timere  qus  non  valenius  effugere  t  sed 
d  >n:i  bic  illaodisse,  qusB  luopraecepio  jubemureviure. 

Yers.  ^3.  QttOKtom  landalur  peccator  in  daideriii 
anima  sum,  tt  qui  iniqua  gerit ,  benedicctur.  Irritavit 
Dominum  peccator.  Reddiia  estcausa  qua^  peccaiores 
coffitationibus  tiuia  (aciat  illigari.  Mulus  cnim  duin 
pnedicniur  exiollitur;  n  c  de  correciione  cogitat,  cui 
landaior  bhndicns  inveniiur.  Sequitiir  exaggeratio 
MiqMliaiis;  ui  ille  benedic;iiur ,  qui  iuale  poiius  ar* 
iKare  cognoseitur.  Vemm  Iste  qui  adulaniium  faisi- 
lale  decepius,  in  magnam  se  superbiam  dominaiionis 


actus  proprios  indicaiur. 

Vers.  26.  Dlxit  enim  in  corde  sno  :  yon  movebor  d$ 
gtneratione  in  qenerationem  sine  malo.  liis  verbis  ^\ 
proprie  cogitationem  Anticbrisii  dcsignai»  vel  eorum 
qot  ejijs  famulantur  arbitrio,  quoniam  sciiptum  est : 
Imitantur  eryo  illum^  qui  sunt  ex  parle  ipsius  (Sap.  n« 
Si).  Qui  sibi  rp»i  roaliiia  facienle  dicturus  est,  nul- 
Ijui  gentcm  iniactani  relinquam  :  sed  de  ista  natiotif 
iiie  ulciscens,  ad  aliam  gentem  iterum  transfernrvin- 
dicandu^;  ut  omnes  studio  pravo  possit  aniigere, 
qui  ejus  visi  sunt  nisibus  obviare.  Actus  Tcro  suos 
uiio  verbo  deniiivit,  quindo  se  sine  malo  nibil  dicit 
essc  facturum. 

Yers.  27.  Cvjus  os  maledictione  et  amoiiiudine  p'e- 


.  ,  ,    j    »  ..^u  •  .    ^  .     •  .*n-  •    U  num  est :  sub  ttngua  ejus  labor  etdolor.  NeqMiiia  ejus 

eveierii»  quodproprlede  Amichristodaturinlelligi,  *»  ^    ,.  .  .         j       ..«  .       . 

, ,  ,.     ;       '^       .  ...        .        ^        duplioi  perversttaie  describiiur ;  in  ore  quippe  ha- 

qui  falleniium  caiervis  eotisque  pcrducitur,  iit  se  noii  i        f  >  i   rr 


ioliim  regem  terrenum ,  sed  etiain  rerum  onininm 
pnrdicet  deum;  sicul  Aposloliis  dlcit :  lia  ut  in  ttm- 
plo  Dei  sedeat,  et  txioUat  h  svper  omne  quod  coliiur, 
^Squod  dictur  Deus  {II  Thet.  ii,  4).  Sed  isla  iili  pro- 
Nciunl  ad  ruinam ;  rrrtfiif  cniin  veru:n  Dominum ,  ut 
IiIbus  deua  flamuiis  ul  ricibu^  addic.^tiir. 

Vert.  24.  Snundum  muhiiudin^nn  ira?  succ  non  in^ 
quktet,  Non  est  Deus  in  conspeetu  ejus,  in  expnnend.-i 
volunlate  Anticbristi  perbcverai  :  quia  secundum 
peccata  siia  Dominum  non  requirei.  Dlcendo  eniin 
•ftnndnm  mvltitudinem  trce  suee^  ostendil  omiiia  illuni 
ftirb!i(enta  crudeliaque  f^eturum.  Yeuro  htiiis  ne- 


itoiii£reddiiaeslcausaconveniens,quiainconspeiiu      |^^  ^^^^^ 


bebii  blaspberoam  malediciiouem,  cnm  sc  Dei  Filiun 
mei.iietur ;  amaritudinera,  quando  reauUatoribus  suis 
IKHnain  mortis  indicet,  ei  ad  supplicia  jubebil  per- 
veiiiie,  qui  eum  tanquaro  numen  [mss,  A.,  B^,  F., 
nomen  inane]  contempserint  adorare.  Ilaec  hab -b  t 
in  ore  quae  locuturus  est  publice.  Sub  iingua  Tcro, 
quod  ait,  designat  eom  e«!gitationes  habere  saevissi- 
mas ;  ut  runi  ipse  sit  perditus,  pe:dere  cuiicta  fC'- 
siinel.  Quaruin  rerum  definitio  labor  et  dolor  esl : 
tabor  cuin  diversis  dadibus  afnigit  innoxios ;  dolor 
cum  martyres  facit,  quoniam  sine  labore  et  dolore 
curporis  consummari  poii  potest  corona  maityrii. 
Sic  univci  sa  qux  lo  |uitur  vd  cogitat,  pari  fj!oe  pol- 


ttio  no'i  h:ibel  Deum.  0  quam  profunda  ca*citaii  e>i, 
Deurn  anie  oculos  non  habere!  Nam  si  ultimum  m::- 
hini  credilur  solis  lumina  tion  vldere ,  no>  nc  apiid 
snperos  inferna  patiuntnr,  qui  auciorem  sacri  lumi- 
nis  pro  sua  minime  caBcitate  respieiuntT  De  ipso 
quoqiie  nequis^imo  Daniel  proi>beta  testaiur  dicens : 
Et  extoUetnr  rex  adversus  omnem  Deum^  et  magnifica- 
bitur  super  omnem  Deum ,  et  ad  Deum  deorvm  loque- 
tnr  superbi  m  {Dan.  xi,  56). 

Vcrs  2^.  Poltnuntur  vice  ejus  in  omni  tempore;  au- 
ffruntur  judUia  tua  a  faeie  ejus  :  omnium  inim:corum 
suorum  dominabilur.  Sicut  de  jusiis  ditturus  csi  : 
Deati  immaeulati  in  ttci,  ^ut  ambutant  in  lege  Domini 
(  Psat,  cxviii,  1 )  :  iia  nunc  de  Aotichristo  dicitur  , 


Vers.  28.  Sedtt  in  iusidiis  cum  divitibus  in  oecultis^ 
Mf  interficiat  innocentem.  Ocuti  ejus  in  pauperem  re- 
spiciunt,  Ciim  dicit,  Sedet  in  insidiis^  aciut  Anii- 
diristi  latronum  consoetudini  comp.iravit,  qul  occul- 
us  vias  insident,  ut  inlerficiant  innoceutes.  Quae 
Bgura  dicrtur  phantasia,  quuties  in  concipieodis  fu- 
turis  visionibut  animus  pcrducitur  audientis.  Tale 
eiiini  Anticliristi  regnotn  dicit  ruturum,  quod  ad 
martyrum  ci.ronam,  et  iiiUdelium  ruinani  cunstel 
CbSe  permissum.  Sequitur  :  Ctfni  divitibus.  Ilic  sigiii- 
ficat  multitudinein  inaloruin.  Ssepe  eniin  iii  Scriplu- 
rit  divinis  diviies  in  mao :iccipiu;.tur,  sicul  pauper  s 
in  bono.  Interficere  vcru  innocentem  ett  de  religloso 
faccre  sacrilcgum,  ejusqiie  animam  perpetua  inorte 


omnet  semiias  babere  pollutas,  id  ett  cogitationcs  n  damnare.  Nam  cum  dicit,  oculos  ejus  in  pavperem 


laclaque  tordentii.  Nccesse  est  eiiim  ut  ^int  couta- 
minata  atque  polluia,  qus  ducatu  pestifcii  diaboli 
tordidaiilur.  Additur  etiain  nefarium  scelut^.  ut  cuin 
vindictam  !n  se  respicit  esse  dilaiam,  Deum  non  pu- 
lci  exercrre  velle  Justtiiam.  Sic  enim  auferuniur  jn- 
dicin  Dii  a  corde  impii,  quando  vldet  lardius  veiiire« 
*vu)i\  ceicriter  ncriicrai  susiinere.^  El  quod  ilU  au^el 
uiieriium,cumvi!iit  8ervial,omnium  inimicoruin  suo- 
riim  obtinere  dicitur  principaium.  Qua  felicitaie  sub- 
lECctus  ad  scclrra  pronior  erii»  cum  niillum  tibi  obviain 
ke  posse  cognovcrit.  Qui  lanta  inferiua  propriotitc 
drscribilur^  ut  jam  non  fuluriis,  sed  quasi  prxsens 
vidcaiur.  Q  .t  figuia  dieilur  ^iiaractcrismos, 


rf«ptcer«,  non  respicit,  ut  prospiciat ;  sed  ad  hoc 
lotendit,  ui  perimat. 

Vers.  29.  Insidiatur  in  occutlo^  sicut  teo  in  cubi'% 
suQ.  Leonrm  in  cubili  suo  aiilefaium  dicit  Aulichri- 
ttum,  qui  atrociter  et  dolote  laceraturut  est  populum 
Cbritli.  Inter  Initia  enlin  pertecuiio  Eccletisa  vio'enla 
lanlom  fuit,  ui  a  paganit,  proftcriptionibus,  tormen- 
«lit,  OBJibui,  Qiristlini  ad  idolorum  tacriflcla  coge* 
rentur.  Altera  fraudulenta,  quie  nmic  per  bcreilcos^ 
et  falsos  agitur  Christianos.  Novissima  superest« 
qux  per  Aniichristum  prxdicitur  esse  veulura  :  qu  i 
nihil  pcriculosius,  quoniun  crit  viulciita  niiu:»  ci^ 
poto:>latc  regni  singnlaris,  ct  drcq>ti!i&a  niir.icuJis.i* 


M  Exrosmo  in  psaltcrium.  psal.  ix.  ro 

vr,  uemi  Poininaf  ia  Evingelio  «llcit ,  iidueat^  n  fUn  A      Vers.  34.  Prepter  quid  irrUath  impug  Deum  [tnss.. 


paUat^  iiiam  eUetc$  {Matth.  xiiv,  24).  Proinde  ad 
tim  pertinet  quod  poAitani  est,  leo  ;  ad  dolos,  qiind 
ait,  tJt  emkili  i«o.  Sie  otrcque  iniquitates  ejus  siiH 
(ulis  senuonilius  iniimantur. 

Ters.  30.  Ineidiatur  ut  rapiat  pauperem  :  rapere 
pauperem^  dum  atlrahit  eum.  In  taqneo  iuo  huniilia' 
kit  mm.  Iteraiio  insidiarom ,  nimietatem  callidi 
persecutoris  Os-tendit.  Rapere  vero  pauperem  signi- 
llfat  s*ibilum  periculiim  animrr,  9d  qnod  illc  iieran- 
dis^inius  trahere  nitiiur  iniiocentes.  Deinde  a<i  ex- 
posilionem  priornm  sequitur  decora  repeiitio  ;  nnni 
ot  non  pulares  pauperem  raptum  aut  fisci  di  bi(o, 
aut  interiiellaiione  causx  civilis,  gemiiiavit  rapere 
pauperem ;  el  mox  causam  persecutionis  anneciit, 


Dominum  peccat(,r}J  DixH  enim  m  corde  iuo^  non 
requiret,  In  hoc  Tersu  mirabili  brevitale  et  sciscitaiio 
pra^mitiitur,  et  respon^io  apla  consequitur.  Interro- 
gative  enim  pionunliandum  est  :  Propter  quid  irri" 
tavit  iinpiug  Deum  ?  Deiiide  respondeiuliim  esl :  Dixit 
enim  in  corde  luo,  noit  requiret.  Constat  quippe,  ideo 
Dominum  irritatum,  qnoniam  euni  impius  facta  foa 
non  putjibat  posse  requireie.  Sed  inveniel  inemorem« 
quetn  sper.ibat  obliium,  el  iisqiie  ail  inimriisiiin  sen- 
lii  recipi»  quu;  prse  inuliiludine  deiicturuni  credebat 
i»  inemoria  non  leneri. 

Vers.  35.  Vide»  quonlam  tu  laborem  et  dolorem  con^ 
siderns,  ut  trndaseos  in  manus  tuas,  Istinl  jam42pro- 
bata  re  [fd.,  probaiori]  Douiiiio  cuni  grsiniatione  di- 


itfini  attrahit  eum^  id  est»  dum  illum  a  verilale  cul-  0  cendnm  esi  :  Vrd^i  quoniam  nullus  libi  il  udet.   Su< 


lorae  ad  iiominis  sui  venerationem  molitnr  addiicere. 
El  De  adhuc  istud,  attrahit  eum,  dubiuin  babure  po- 
10  ssf^,  add!dit :  /n  taqneo  suo  humiliabit  ciim.  La- 
queus  significat  dolum,  quo  simplicium  conla  ca- 
piaotnr,  et  velut  nodo  perversilalis  l.>meniabiliter 
ai.igantor.  JYiimt/uiHl  autem,  bene  diclum  est :  qiin- 
nbm  de  vera  religione  sine  dubio  cadunt,  qiii  ad 
insana  dogmata  perducunlar. 

Vers.  ol .  Inclinabit  le,  et  cadet  dum  dominabitur 
pauperum.  Hic  jam  de  ipso  tyranno  diQilur,  qui  in 
Dei  servos  permissa  potestate  grassabitur.  IncUna- 
bk  u,id  est,  cum  animum  suum  nimia  perdilorum 
acqaisiiione  remiseril,  et  quasi  maiorum  copia  cra- 
palatus,  in  aliqnod  otium  post  sanctorum  pcenas 


perius  enim  dixecai :  Sub  lingua  ejus  tabor  et  dolor  ; 
bxc  nunc.  verba  repotil :  Videi  quia  laborem  et  dolo^ 
rem  consideras^  quae  ei  iile  perfidus  diim  snb  lingua 
siia  haberel,  id  est  in  cogiiatione  revolverel,  cogno- 
sci  peniiiis  noncredebat.  Considerai  prorecto,  quando 
iii  Inis  manibus,  id  est  jndicio  traditus  noii  evadil ; 
sed  digna  factis  recipil,  qni  vacandum  ab  sceleribus 
non  pntavit.  Sic  omnis  potcstas  penes  Deum  e»se 
declaratur,  qui  pecctores  ipsesibi  et  tradil  et  punit. 
Nam  qiiod  per  ministros  cjus  gcriinr,  ii^sirs  virlute 
sine  dubiiaiione  completur.  Quo  fugiat,  qiiein  lanta 
virlusinsequiiur  T  Coini^iiiat  licet  srelcra,  ei  diver- 
sorum  hominum  subversione  pascatnr  ;  qnidqnid  fe- 
cerii  non  erit  impunitum,  cum  aeierna  dauinatione 


afDictlooesque  pervenerit.  Tunc  ergo  de  sua  prxsum-  G  torqueiiitur. 


ptione  nequissimus  cadet,  quando  illi  cum  siiis  se- 
qnacibos  supervenerit  repentinus  inieritus.  Finem 
qaippe  saeculi  nescit,  quoniaro  eum  DomiDos  in  sua 
potestaie  coBstituit. 

Vera.  32.  Dixil  entm  in  corde  suo :  Oblitus  est  Deus : 
oteritl  faciem  ituim,  ne  videat  usque  in  finem»  Nimis 
staiij  cogiiatio.  Crediiurus  est  Deum  dissimulare, 
cui  bonorem  sacrilegiis  conatur  eripere,  putans  eum 
fiOeles  soos  nolle  respicere,  ciim  propter  ipsum  do- 
eeantur  onmia  pcenalia  sustinere.  Ignarns  vrTitatis 
eontraria  suspicione  movebitur ;  nec  intelliget  qood 
8fi|uitur  :  Se  obtiviscaris  pauperum  in  finem,  Non 
enim  dicit  nihil  eos  esse  passuroF,  sed  nullatenns 
usque  in  finem  esse  deserendos. 


Yer*.  ^.  7t6t  enim  derelictus  est  pauper  ;  pupilto 
tu  eris  adjutor,  In  medium  deduciis  iinpiis  aique 
conviciis,  redit  ad  justos  ;  ut  sicut  illi  digna  laciis 
recipiunt,  ita  isti  prnmissa  praemia  conseqiiautor. 
Nam  cum  dicit  :  Tibi  deretictus  cst  pauper^  oslenJil 
quoniam  qui  iili  derelinquitur,  nulla  utilitate  rrauda- 
tur,  quoniam  hoc  esi  pio  principi  dimitii,  quod  bo- 
nis  oinnibus  tradi.  Pauper  enim  dictus  est  a  paulu  o 
lare.  Relicium  ergo  dicit  pauperem  Deo,  ut  oinnes 
videant  qux  bona  possint  de  ejns  reportare  jiidicio. 
Pupiilum  vero  dicil,  nou  cujus  genitor  carnalis  oc- 
cul.uit,  sed  cuipatersepulius  est  mundus.  Nam  inultos 
pupilios  invenies  orbatos  patre  visibili,  et  sniit 
blasphemi,  abliguritorcs,  et  qiiod  in  illa  aetatecie- 


Yers.  55.  Exsurge^  Domhe  Deus  mevs^  et  exalte-  ^  bcrrimum  est,  luxuriosi,  et  bi  a  Domiiio  probaninr 


lar  oMatts  tua  :  ne  obtiviscaris  pauperum  in  finem» 
i^ecnrsis  quatuor  partibus,  nunc  exaltalive  propheta 
seeooveriit  ad  quintam  :  supplicans  fieri  quod  tamcn 
sciebat  esse  venlurnm.  Exsurge  dicitur,  citius  snr^^e, 
hoe  est  celeriter  veni.  Exattetur  manus  tua  :  manus 
nprrationein  significat  :  sed  ista  Dei  operatio  jinli- 
ciam  esi,  qnod  exspeciamus  csse  venlunim.  lilnd 
eniiii  desideratial  vcni.e,  ubi  iste  superbus  posset 
•ecuuibcre.  xVe  obtitiscaris  pauperum  in  finem,  Con- 
u>  qrios  jmpius  dicebat  :  Avertit  [aciem  suam,  ne  vi- 
djat  ttsque  in  finem,  Nuuc  rogat  ne  secuiidum  volnoi 
Anticliri^ti  obtitistntur  pauperum  in  finem  saeculi,  ubi 
futuacbt  rclribuito  nicritorutu. 


alieni.  Sed  ab  illis  pupiilis  dividi  non  potesl  adjuio- 
rinin  Dei,  quorum  pater  diabolus  in  aciione  faciuo- 
ruin  probalur  exstiuctus.  Et  intende  qnod  dieit  :  Tu 
eris  adjutor;  utcum  carnaliler  affligi  videas  eos,  non 
dul>iie>  essc  liberandos. 

Yers.  57.  Contcre  brachium  peccatoris  et  maligni ; 
requiretur  detictum  ejus,  nee  invenietur,  Ante  oculos 
prophet»  Anticbristi  nequitia  redit ;  et  nigai  ne  illi 
bacchari  diutius  liceat  in  sangnine  beatorum.  Contere, 
id  esl  ad  nihilum  rcdige.  Brachium  ejns  dicii  p<  ten- 
li.im  qua  peccaiores  male  utebantur :  quia  insigniler 
iiiipia  faciebai  ;  el  hoc  nomcn  ab  eo  singulariier 
mcruit,  qui^Diam  ia  Kceleiibussimilero  non  babebii. 


t\ 


M.  Ain:  Lil  CASSiODORI 


92 


Mlutignuiy  qiiia  iMlqiius  dissun$or  eril ;  ui  quos  tcr'  A  cta  hmiim,  |'lurifBa  el  luciiienU  diserunl :  Judlcan- 


rore  non  potesl  pcryerterc,  s.  lieni  conctur  p*  r  n«»- 
xia  prxm  a  declinart*.  Delictum  ntiiem  ejus^  dic  i 
comiiii^sa  perper-im ;  quod  Mcci  singulariier  pn- 
iiumiaium  sit,  innnmcrabilia  lamen  ejus  exstaluint 
siiie  dubiiaiione  peccala.  Oiimia  siquiitem  fncta 
ipsiu^  ac  dicia  feciaUi  suni,  cujus  uuiversa  ^ita 
delicliim  vocatur.  Addir,  nec  invenietur^  qnia  diibium 
iioii  esl  perire  sce!estam  poicslateiu,  cnjas  damiian* 
dum  con^tat  auctorcm. 

Vers.  58.  Regnalfit  Domimui  in  (eternnm  et  in  iofcu" 
lum  ioeculi :  peribitii,  genlei^  de  lerra  iUiui.  Exsiincta 
rlade  gtnerafi.  ad  ruluramm  reruin  ordiuero  veuii : 
quoniam  interfecto  Anliclirislo,  Dciinini  regnum  xler- 
ninn,  pium,  munincumquc  yenturuiu  est.  Permiiti- 


les  esse  tiefariuin»  si  illa  •mDipotens  Verbi  huiE.a- 
uatia  aliqiifid  de  futuria  igm>rasse  putaretur,  qiiod 
Putrem  scire  przdicayit.  Nain  cum  Potrua  in  Evan- 
gc.io  dical  :  Domine^  tu  omnia  noiti^  tu  ids  ^ia 
amo  te  (Joan,  xxi,  17)  :  item  ipse  Dominus  dicii  : 
Otnmia  quco  kaktt  Pater,  mea  iunl  (/oon.  xvi,  15)  ; 
mique  Pftiris  pmnia  nou  hftberet,  si  quod  Pater  nos- 
sct,  ilie  nesdret.  Sod  ila  salutariter  ac  yeraciter 
credendum  esse  dociierunt,  ut  per  Gguraro  meio- 
nymiam,  id  est  transnominationem,  qiiae  in  Scri- 
pturis  sncris  ssppius  inyenitnr,  di  iieat  iutelligi,  quod 
uiiliier  suos  faeiai  nescire  subjectos.  Nani  iii  Genesi 
AbrahaiB  l>eu8  dicit  :  fiuuc  cognovi  quoniam,  timei 
Dorninum  Deum  tuum  [Gen.  xxii,  12),  id  e >t  r.unc  te 


tir  enim  nimis  pnecurrere  sceiesliini  malum,   ut  g  cogi  o^oere  teci.  Sic  »-1  hic  posituniest,  iteicio,  id  est 


grnlius  regnum  Dumini  suscipiatur  o}»tatum  :  ubi 
jam  l)eai(>riim  adepta  securitas  conquiei^cat,  n  c  ul- 
torius  formideniur  insidire,  quas  magis  sancius  vir 
iii  hoc  ututido  cogitur  sustinere.  Gentei  autem  posiiit 
prccatores  et  impios,  qiM  feratiter  vivunt,  nec  Do- 
mini  legibns  obsequuuiur.  De  tarra  t///ti5,  regnuni 
siguiHcat  D.uuiui  SaWaloris,  quo  soli  beaitssiuii  per- 
friiunlnr. 

Vcr^.59.  Detiderium  pauperum  exandivU  Dnminu^, 
concupiicentiam  cordis  eorum  exaudivit  auris^  tua, 
Dene  vota  justorum  vcrbis  congruis  exprim^ituiir. 
Dicil  enim,  deiiderium  pauperum^  quod  tit  semper 
amore  prxmisso,  ui  illic  eu  n  evidciiier  videre  cu- 
piant,  ubi  nunc  e\hm  meiiiis  lumine  irBnsreruii.tur. 


nescire  vi>€  f.icio.  Nam  ipse  Dominus  alibi  similiter 
dicit  :  Neicio  voi  (I/au/u  xxv,  12) ;  cum  utique  quos 
damiiabai  ignorare  nou  poieiat.  Deniqiie  inierroga- 
liis  de  i|i8o  arlirulo  dicll  :  iVon  eit  veitrum  icire  lern- 
pora  velmomentu  (Act,  i,  7);  non  enim  diiit,  non 
est  meuiu,  vel  non  e>l  iio&trum,  «ed  ail  :  Non  eii 
ve$l  um  acire.  Sic  utrumque  servalum  esl,  ui  et  ho- 
niiiics  igiiorarent  qiKX  43  >'^^s  ^^^^  oportebat  agno- 
sccre,  et  huc  Dci  i*Mius  uequaqu.^vm  cariiis  innrmi- 
taie  nesciret.  Quod  si  ninjt'spiiein  illam,  liiiod  dici  ne- 
fascst,te\i»seignorauiiara  suspicemur,  fortior  utique 
inveiiirelur  iguorauiia  quaiu  divina  natura,  qua^,  ut 
stulle  dicam,  oppriuiere  valuit  prt.videuliam,  |ier 
quaui  omniasunlcretta.  Sed  cum  l>aciiimi!>docean- 


Sequitur,  eoncupiicentiani  cordii  eorum.  Iloc  verbiim  C  ^^r  ab»urda,  credere  dirnuiii  esl  tota:n  Triiiitateui, 


constat  esse  violentius.  Concupiicentia  euim  iid  di- 
citur,  ubi  conjuraiis  quodammodo  animae  virihus 
aliquidardore  meittis  appetitur.  Se(|uitur,  exaudiwit 
Quris  tua.  Qiiod  regulariier  debemus  advertere,  nibil 
in  Deo  corporalium  esse  meiubrorum,  seJ  virtutis 
ejus  effectus,  qua  audit,  auris  vocatiir ;  qua  viilet, 
oculus  ;  qua  perficit,  manus.  Veriun  bxc  dicta 
condantur  memoriae,  ne,  quia  crebro  repeteiuJa  sunt, 
i;08  ipsa  repetendo  fastidium  facere  yideamur. 

▼crs.  40.  Judicare  pupillo  et  humili,  utnon  appo- 
nal  ulira  magnificare  ie  hoiro  iuper  lerram.  Ecce 
auctoritate  prophetica  cominoneuiur ,  i>on  solum 
quemi.bet  ptfp:7/iim,  sed  pnf^llum  et  humilem  Deo 
os  e  gratissiraum.   Nam  cum  dicit :  JutUcare  pupMo 


ciii  uuaat'{iieomnipoteiis  naiiira  Cbt,  otuniuiu  reiuni 
indefeclani  scmper  habcre  notiiiain. 

Condmio  psahni. 

Compieta  cst  psaluiographi  dcuunliala  prouiissio, 
rescraia  suiit  Ftlii  occulta  iiiiraciila.  0  ingcntes  et 
adiiiirabiles  causx,  quae  quam\  is  e\posilai  vKleanlur, 
adimc  tamen  >ine  dubitaiiouj  SicietsR  suni !  Nam 
cuui  prxdicuuvur,  non  habcalui*  incognil:c ;  diim 
iguoraniur,  qiiaiido  vcniani,  ad!i  ic  obsirusx  csse 
moiistranlur.  Sic  et  sccrettiui  esi  qiiod  «liciiur,  ct 
qu;LM'enlibu8  non  tacetur.  QuaiTopier  elTusius  Doiiti- 
no  su|>plicemus,  ut  iiobis  emendaiioiiem  salubciri- 
ni.iui  couferre  digiietur ;  «(uij  sitie  excusatione  pec- 


et  humili,  signiAcat  pro  ipso  ferri  posse  scnteniiam.  D  ^'*' ''"'  ^^^^'^''^'''  peccalorum  rrxdicilur  esse  veii- 


Sed  cum  humilii  dlcitur,  justissimus  approbaiur. 
Sequilur  quoque  delinillva  promissio,  ideo  illa  quas 
dicta  siint  rierl,  ut  ulleriiis  a  nullo  hominum  periuii- 
tatiir  exccdi.  Tuiic  siquidem  omnia  maia  fiuicnda 
suni,  quando  auctor  omniuin  peccaforum  cum  sua' 
plehe  damnabitur.  Hxc  suiit  occulta  fitii,  quse  psaluii 
hiijiis  titulus  caiiiu  Nam  lieet  per  quaedam  indicia 
freqiiienter  videaiitur  edirta,  quando  taiueti  veaiani, 
liominihus  incognita  halicnlur.  De  ipso  enim  die 
Domiiius  in  Kvangelio  dicit  :  De  die  auUm  ilta  et 
hora  nemo  Kit^  neque  angeli  calorum^  neque  Filius^ 
nin  Patir  ioiut  (Marc,  xiii,  3i  .  Deq'*o  loco  bca- 
ti.Niiiini  Paircs  llilarius  et  AiignsiinUR  LccV^i.c  s.m- 


tura.  Mente  quoqueretinendum  est,  hunc  psaliiiuMi 
es^e  primuin  in  quo  adventus  prophetalur  Aniiehri- 
Sli.  Numcrus  fiuo<tue  prxscns  et  iliud  occultuin  pro- 
batur  .iperiic,  qiioJ  hor.i  nona  Doniiuus  emi^ii  spi- 
rituni.  Naui  cmn  iiuer  alia  et  de  pa>sioue  ipsius 
psaliiibs  isle  loCiiius  hit,  iinrilo  ,  et  per  calcuhiiii 
suuni  Inmisilus  ejus  horain  aniKintiii  ,  quaiido  eli.mi 
ciucis  ipbius  uo>citur  narrasse  iiiyateMa. 

EXPOSiriO  I.N  PSALMUM  X. 

Jn  finem  psalmus  David. 

Ciim  frequeuter  iu  tilulis  po  iium  videaltir,  l>i  fi^ 
v.cin,  et  inieniioncm  iiiciit.s  no.>  r.r  ducat  i^e  •  p  i  a  I 


rs 


Exrosmo  in  psalteuicm.  psm..  x.  94 

Dumionm  CKristun.  Umcn  |\ropter  diversa  miracula  A  Aliis  quidem  vmmod  r  wcnis  tn  mortem^  aliis  odor 
posttum  €sse  noB  duMum  est.   Modo  enim   indicat      vitteinvitam  (II  Cor,u^  \[\). 


g!oriAfiSMmam  pas&i>mem  ,  modo  trlumphalcro  et 
admirab:iem  cunctis  genlibiis  resurreciioiiem  :  nunc 
sutem  saDCtamfldem  doci*irat,  in  qua  lixresici  digla« 
diAiitiir  conlrafideHssimds  Ckiristianos;  iia  1j1,  ut 
jiigiter  tendal  ad  Gbris  um,  quamvis  diver&i<i  signi- 
ficauoiiibys  iaveniatur  ajttaiuiii.  Quod  eiiam  in  reli- 
quis  |isa!mis,  si  acieni  mentis  inlendas,  cognoscis 
esse  faci^odum.  De  Pialma  autem  el  David  illa  me- 
Riiiftis«e  sufBciat,  qiiae  supcrius  dixissc  cogiiosciniur. 
3i'A«;odu4ii  tamen  iHinc  psalmum  piolatum  <  ssc  ad 
bxTcncos  destruendos. 

Dki^io  paaiiHi» 


Vcr-\  3.  Paraverunt  sagittas  stms  in  phar  trn,  ut 
sagittent  in  obscuro  rectos  corde,  Permnnet  in  compa-  ' 
raiione  s»git(arii;  iiam  sicut  isle  habet  sogUiat  its 
phareira^  iia  ille  geslat  in  corde  veiba  veneno^fa.  !n 
obsctiro  vero,  sive  cum  perseculionibus  pirtarbatur 
Eccicsia,  quaiido  liinore  pertculi  carnales  boniines 
crednnlur  facilius  immutari :  sive  in  abscondiio  con- 
sili  s  cnm  opporinnius  putani  Christianos  decipere, 
qiiaiMlocos  jii  licant  sua  consilia  non  videre.  Sed  cum 
(iicit,  rectos  corde^  insidias  eorum  ostendit  inanes  et 
vaciias.  Recii  etwn  corde  non  sunt,  nisi  qni  nnlla  ini- 
qiin  d -cipi  persiiasionc  poiuerunt. 

Vers.  4.    Quoniam   qum   perfecisti  destruxernnt : 
Psalmus  bic  tolus  ad  personam  prephet'e  referen-  f^jnstus  awem  quidfecit?  Idem  de  ipsis  hxreticis  dicit. 


dns  e^.  Primocapiie  de  insidiatorihus  dicit  bseroti- 
cis,  qtii  nilnntnr  cathol.cos  in  siiani  couveriere  pra- 
Viiatem.  Secundo  Dnmiiii  judiciHin  e(»mmiiiatur,  et 
qtiid  In  illa  retrlbuiione  sa^iincre  (iossint,  cvidenter 
ostendit,  ut  jn>iitiam  Donini  inetuenies ,  supersii- 
tV  sas  deserant  falsitaies. 

Expositlo  psalmi, 

\ers.  I.  /n  Ihmiuo  confido :  quomodo  dic-tis  animo! 
wuw:  Transmigra  in  montem  sicnt  paiser?  Uoc  sclieiiia 
dintor  coenonema,  id  est  coniniunicatioconsiiii ;  quod 
flk  frequenier  quando  auf  cum  adversariis,  aut  cum  ad- 
lutoribus  [eif.,  Miditoribu&J  verba  uilscemus.  Ad  per- 
ioasores  quippe  bxreticos  liic  seimo  dirigilur,  qiii 


dcsiruxisse  illos  legem  Domini,cum  interpretatio* 
iiibiis  f.-ilsis  Scripiiiras  sanctas  lacerare  moliuntnr  : 
c  >nvericntcs  In  qtiorumdam  necem,  qiia^  a  Domiiio 
pr  «pheiata  sunt  ad  salutem.  Subjungitur  etiam  de- 
re:isio  Doniini  Clirisii  :  dicit  enim,  si  boroines  vo- 
Inerunlaequitalem  iniqua  inlerpretatione  subvertere, 
cur  accusant  eum  qiii  juste  locutus  est  ?  Rrrores 
eiiim  non  de  prxccpio  trabunt,  sed  de  nequissiroa 
sua  voltintate  concipiuiit. 

Vers.  5.  Dominus  in  templo  sancto  suo;  Dominut 
in  44  ^^'^  <^^^^  ^i''^*  Exprobratis  his  qui  falsa  sen- 
tiunt  d'i  n  ligione  veiissiina,  ad  secunilinii  caput  pro- 
I  beia  pcrvcnit,  in  qiio  jam  judicia  Oomini  dicit  esse 
veniura  ;  ut  huniana  perversilas  salicm  se  conside- 
Tolont  loqiii  quod  tmpium  est,  ut  coHtentionibus  pra-  q  raia  Doinini  dlsirictione  recorrigai.  Et  ut  innoceii- 


\is  fcediioant  aniiitas  inuocenies.  ilis  ergo  vir  (idelis 
dic.t :  Dum  ego  sim  in  relig.onis  (ixo  cacumine  con- 
stitutiis,  quemadmodum  mihi  suadetis  ,  Transmigra 
in  montem,  id  esl  ad  hxrelicam  pravitatem  :  meii- 
iienies  ibi  esse  Christuin,  ubi  vcritas  nullum  proba- 
tur  habcre  vestigium.  Ifons  enim  in  Scripturis  diviii  s 
a*quivocus  est,  quod  dissimilibus  rebus  pro  aliqua 
c-^mparatione  deputatiir.  Frcquenter  enim  et  In 
boao,  et  in  malo  ponitur  ;  nam  cum  in  boiio  mons 
dicitur,  firmitas  ejus  consideratur,  ct  honorabilis 
aliitiido;cuni  in  nialo,  stupor  menlis,  etelevata  sii- 
l«rbia.  Sic  omtm  nomen  diversis  rebus,  cousiileratis 
qujrrtalibus,  congruenlcr  aptatur.  Passerum  quoquc 
plvra  ^unl  gencra  :  alii  gaudent  ad  foramtna   paric- 


(em  dccipi  aliquis  non  putarcl  impune,  Doniinum 
dicit  iii  unoquoque  religioso  consistere  ;  sicut  ait 
Apostolus  :  Si  quis  temptum  Dei  violaverit,  disperdct 
illum  Deus.  Templum  enim  Dei  sanctum  est,  quod  estis 
vos  {!  Cor.  III,  t7).  Ut  sciat  hacreticus  a  Deo  se  pos^^e 
disperdi,  a  quo  noscuntur  corda  recle  credentium 
possideri.  Ccetum  cniin  sanctos  viros  significat,  quos 
praeseniia  majestalis  sux  Divinitas  insidere  dignatur. 
0  quam  putchre  suboritur  laus  re  illaesal  Qualis 
eiiiin  honor,  qualis  est  gloria  suscipere  Creatorem, 
quem  non  est  dubium  bonos  semper  invisere? 

Vers.  0.  OciUi  ijusinpauperem  respidunt;  patpebrct 
eju$  intetrogant  filios  hominum.  Sicul  infelices  sunt» 
qnibus  avcrtitur,  iia  l>e:iii  redduntur,  ad  quos  pro- 


ivm,  ani  valles  roscidas  rcquirunt,  noiinulii  montes  q  ^ams  repicit  Deus  :  quoiiim  inluiius  ejus  benefi- 


aiM>elunt  «qualenics.  Sed  nuiic  de  iliis  dicit  qui  ad 
»2ii$biiiia  locd  teriafum  levissima  voluutJte  rapiuu- 
lur ;  ut  fais  merito  siiniles  T.stimeniur,  qui  nd  nc- 
qwis^^inas  praedicaiioncs,  leviiaie  ineonsianlis  a  inii 
traHdferunlur. 

Vers.  ^  QuoHiam  ecce  peccatores  inlinderunt  ar- 
CHm.  iifciim,  mandata  divina  deheinus  ailveitcre, 
qux  hxretieus  iracians,  et  in  sua  pravitaic  conipo- 
■ens,  ad  volnits  aniraic  tcndii  operaiidum,  ul  non  ad 
fta!ut4'm  compungat,  sed  x^teriia  luortc  iransfodiat. 
Ft  bcne  arcifs  ponttitr  in  s^icratissiniis  Seripluris : 
Quia  in  unum  diio  Testamenta  conjungeus,  aui  de- 
ftitsioorm  tribuit»  aut  riiinam;siciu  Ao  stolu-  dicU  : 


citim  csl,  quia  peccatoruin  tciebris  nou  on^unditur,, 
(|ui  tania  claritate  liisiralur.  Nam  el  lapsus  Petrus  re- 
dire  lunc  inertiit,  quando  cuiu  cleuicniia  Divinilaiis 
a>|»exit.  Et  inteude  quod  priiis  pos'iit  oculos;  poat 
vero  palpebras.  Palpebr<B  di€t;e  sunt  a  palpilaiuio.. 
Suiit  eniin  qua^dam  luminum  lbec;e,  et  quasi  folles 
0(  ulorum,  q*Jos  claudimus  dormientes,  ut  faiigaiuiu 
corpusculum  leparare  possimus.  Er^jo  ijuia  ia  Do- 
miMomembrornm  minisieria  pcr  aliegoriam  frei]uen- 
tiT  aplantur,  dicit  cum,  non  soluni  quaiido  intendit 
ocuiis,  sed  etiam  tunc  requirerc,  id  esl  consideraro 
filios  homiuum,  cum  ea  neglig*M'd  quisi  dorm  cim 
9>tiiuatur. 


95 


M.  AURELII  CASSIODOH! 


f;6 


Vers.  7.  Dominiu  mtinogat  juitum  et  impiunt ;  qui  A  ti  in   Evangelio  (Luc.  xii),  bonus  semis  offerens 


autim  dHifil  imiquiiatem  ^  odit  animam  iuam.  Non 
est  improbonim  derogalio  cogittnda,  quando  Domi- 
iius  Juslum  requirit  el  iiiiplum,  qul  omnia  sub  veri- 
taie  discernil.  Quod  ideo  dici'.ur,  ut  bominum  desi- 
deria^  opiniones  fatu»  non  seducant  ;  sed  unusquis- 
quc  ctrcumspiciai  cotiscienliani  suam,  de  qoa  novil 
solum  Doiiiinum  ferre  judieium.  Sequitur  brevis  et 
maiiiresta  seiiteniia.  Quid  est  ditigere  iniquitatem  T 
odi$se  animam  iuam.  Sic  enim  se  persequilur,  qui 
diabolum  sequitur,  dutn  illas  semiias  commeare 
\ult,  qu.e  ad  pnenarum  loca  fugienda  perducuiit. 

Vers.  8.  Pluit  super  peccatorei  taqueos  :  ignii  ei 
vitphur  et  spiritui  pruceltarum  pnn  caticii  eorum, 
PluU,  ad  verba  pix*dicaniiuin  relulit  cgbIo  mananiia. 


decem  talenia  laudaius  est,  ei  potesiaiem  supra  de- 
cem  civitatet  accepit  in  praemium.  Aposiolus  qtio- 
que  in  magniim  sacramenttim,  Verbum  Domini  dereui 
scripsit  Ecclesiis  :  significans  sacras  doctrin»  pleni* 
tudioem,  banc  complecti  nomeri  quantitatem.  Nain 
et  nnmerus  ipse  in  magnam  Virtutem  laodtmqiie 
collectns  est;  qui  licetih  extensum  calculuin,  infi- 
nilumque  tendatur,  ipse  tamen  in  semetipso  semper 
crescenti  summa  revolvitur  ;  et  probe,  ut  cum  nihit 
rccipiat  extraneum,  magnuin  de  se  ricere  videatur 
augineniuin.  liic  cliam  meritodicitur  decus,  q*ioniam 
a  decorc  nomen  accepit. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XI. 
in  finem  pro  octava  die  piatmui  Dauid. 


qtiaepiiKsimis  imbres  sunt;  perfidis  autem  igniii  la-  B     ^  ^  ,  .  .     ^  ^,    "  ,^  j-«, .««  ^..    ^a 

^    ..  ,      .  ,,        .      .   I    r       1»      * .         Octava^  ul  in  se\lo  psalmo  jam  dicturo  esl,  ad 


quei.  Illi  enim  bene  intelligendo,  inde  fruciilicant 
isii  male  iraciando  aniii>as  suas  iiodo  perversiiatis 
st  aiiguiant*  Ignii  est  quando  eos  Oammea  cura  con- 
sumil ;  iutphur^  quia  cogimtiones  ei»rum  detesiabili 
fetore  Bordcscant ;  ipiri  ui  procetlarum,  dum  se  tu- 
muUuosa  iuenle  coiifundunt ;  pan  calicii  eerum,  id 
esi  meiisura  qua  polhiiis  aclibus  cbrianlur.  Catix 
autem  et  in  bono  dicilur,  ut  est :  Catix  luui  inelfriani 
quam  practarus  eit  (Pial,  xyii,5)  !  Co/ix  eniin  men- 
sura  esl  qua  potantur  aniuix.  Catix  auiem  diclus,  eo 
quod  assidue  calidum  soli-at  suscipere  poiionem. 
Macrobiiis  quoque  Tbeodosius  in  quodam  opere  suo 
gentein  dicit  C)Iicranorum  fuisse  justa  Herac!eam 


aeiernam  pcrtinei  reiuiem ;  nam  ociavum  diem 
roundus  iste  non  recipit,  sed  finiio  septimo  semper 
rcdit  ad  primum.  1n  istis  enim  diebtis  pluralis  est 
numerus:  ille  autcm  singularis  accipiiur,  qui  nullo 
succedente  mutatur.  Quapropter  dicenda  virtus  eat 
psalmi,  ut  perejas  intentionem  inscriptiotiuili  faci- 
lius  possit  inielligi.  Petit  ita({ue  prophet^i  iniiiuitaiem 
muiidi  islius  desirui ,  ut  ad  illam  veritaiem  futttraa 
promissionis  debeat  perveiiiri.  Sic  illud  imperturba- 
biltt  regniim  sigiiificatur,  quando  ejus  beatitudo  ui- 
desineiiter  espetitor.  Merito  45  ^*^^  '*^*^  psalmo 
octavus  dies  aptatus  est,  ubi  sasciili  istius  consue- 
tudo  vitiosa  deseritur,  et  illius  venire  innocenlia  po- 


conslitutain,  coniposito  nomeif  ano  tcj  xu>'yoff,  quoJ  .  ^  •    .      ...  i.        ^  i 

'     .  .  .        ,.  .1  •.    ^  siulaiiir.  Caetera  vero  bujus  tituli  verba  praecedt-n 

poculi  genus  una   Iitlera  iininuiala  calicein  ^»*tl*  C  ,;k..* -.»»v»a:i:^«;K..»  «-«l1..i..« —.«  «.*.;.;...« 
Unde  boc  nonien  nieinorisR  constat  inflsum. 


Vers.  9.  Quonip.m  juitut  Dominui  et  juititiai  di- 
lexit :  cequitatem  vidit  vutiui  eju».  Pil  quoque  dexqui- 
tate  aterni  Regis  decnra  couclu^io.  Juttum  dicit  Do- 
miiium  amare  ju^ti  iain,  quia  nescit  alios  rcspicere, 
n.si  qui  noruntcusloJirc  justiliam.  Adjecit,  csquiia» 
tem  vidit  vuttui  ejm :  illim  scilicKt  xquitalem  quam 
taiiien  propilius  ipse  concedit.  Non  enim  quidquam 
ex  se  probi  buinanitas  babel,  nisi  qiind  a  Doinino 
bonorum  oniniuiu  stiscopf^rit  largitore.  Vii//iij  vero 
bic  propitaiicuie  II  Doniini  ^ignificui.  N:im  et  iiialio 
ps.-il  iio  legitur  :  Yultui  auiem  Domini  ivper  faciemei 
mala  (Piat,  xxxui,  17).  Sed  quoiiiani  bic  dixit,  a^qui' 
taiem  vid:i,  per  a^quiiatem  graiiam  ipsius  fecii  in- 
lelligi. 

Coiiclusio  pialmi, 

Qiiam  beiie  verhutias  ii:i*rciiconiiu el  rchilmiioues 
coruin  |isaliniis  isle  mirabili  bieviiaie  coni,*lexus  e  t ! 
ut  qiiorum  fuiuras  pvnas  agnoscimus  ,  ab  eoruni 
iraviiaiibus  arceamur.  Est  eiiim  iii  niimero  ipso  et 
virlus  saiicta  Decalogi,  qui  buuiauae  viia;  pruvcnit 
gloriosissimus  institulor.  Nam  sicut  iJle  boininuin 
▼iiia  eonderonat,  sic  el  iste  sensum  iniqHoe  praedi<  a- 
tionis  impugnat :  lant » a  majore  periculo  liberaii)*, 
qiinnto  pli»  esl  in  fide  delinquerc,  quam  carnis  fra- 
giiiu>c  peccare.  Merito  ergo  et  bic  psalmus  bunc 
iitimeruin  tene',  qui  sonsns  nosiros  in  orlliOiioxa 
^rg{/i//jtjite  pcrrecliyima  in  titui"!)^  ronliimal.  Nam 


libiis  expusitionibus  prolianiur  esse  notissiuia. 

Diviiio  pi'itmi. 

Prima  parie  propheta  a  mundi  istiiis  perversitate 
silvum  se  peiit  fieri ,  quouiam  dolosi  atque  supcrbi 
potentiam  Domlni  sceleralls  oblocutionibus  abnega* 
bant.  Secunda  promissionem  Pairis  per  omnip  >ten- 
lem  Filium  praedicat  esse  faciendam  :  eloquia  Domini 
sub  brevitate  coilaudans,  sicut  prius  scrmones  Iropioc 
arguobat. 

Expoiitio  ptatmi. 

Vers.  i.  Satvum  me  fac^  Domine^  ^ttOiiMm  defteit 
ianctut :  quoniam  diminuia:  sunl  verilatei  a  fUiU  komi* 
uum^  Studiose  discutiamus  boc  principium  psalmi , 
quoniam  ningiioruni  scbeiiiatum  dfcoreformatum  est. 
^  txciamnt  e.iim  ad  Dominum  subito  propbeta,  ni  dc 
i|isa  rormidiiie  appareat  periculi  magn  tudo.  Deiiide 
pcr  figuram  synathroesmos ,  usqiie  ad  divisionenv 
foiigregai  mulia,  quse  limuit.  Quod  scbeina  inicr 
viiileiiiis»iinas  figuras  a*  cipiiiir,  quando  plurinia!  res 
iu  iiiiiim,  et  inulia  criuiina  colliguntur.  Nain  ciim  boe 
s:i*cnluin  respiceret  animas  muliiforniiter  ingiavare« 
inlvum  se  peiit  a  Domino  fieri^  apud  quem  veram  me- 
dirinam  noverai  inveniri  :  sanctum  dicens  abessede 
uiundo,  ubi  tanla  malorum  inesse  cognosiilur  mul- 
lituilo.  Iltic,  quanturo  ad  liomines  pertinet,  dicitor; 
ca.'ierum  iile  ubique  pra^sens  esse  cognoscilur.  Et  iie 
Ii  tberiMur  ambiguum,  quod  diiit,  defeeit  sauetus^  con* 
sequ-lur  dimnuat  ene  ver  lalci  n  f.liis  hominum.  Ali- 


97 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XI. 


08 


it^f  enim  tanctiit  dificen  non  poierat,  nlsi  fuissel  in>  A  munt,  et  pODUtit  in  proprla  poiesiaie,  quod  se  (Je« 


irr  boinlifes  veritas  imminuia.  Quod  argumentiim 
diriiur  a  eon$eqoentibus,  qnando  illud  quod  praeniit- 
lilor,  ^eqiienti  diciione  firmatur.  Veram  cnm  dicit , 
dimmultit^  depravata  Dci  munera  culpis  liominiim 
f fidenler  osiendit,  qui  collata  sibi  beneflcia  propria 
|>erTersiiate  commaculant.  Et  intuendiim  quod  plu- 
rali  iiuinero  sunt  fiositae  verUaief^  cum  una  sit  veri- 
las.  Sed  cuin  virlus  ejus  p-r  unumqucmr|ue  htmiinein 
fcelesti  dispensatione  irihuitur,  muttas  esse  tcstamur. 
Ut  dicere  solemus  prophetia  David ,  propbetia  Jere- 
mi^e,  Evaiigelium  Matthxi,  Evangelium  Joannis ,  cx- 
terosqoe,  qni  hujus  rci  honore  floruerunt  :  ita  el  ve- 
ni.ites  enunliainus,  qiiando  qna-iias  ejiis  per  ifidi- 
viJuas  partes  bnm.inis  mentibus  Doinini  largiiaie 


menies  a  Deo  non  inlelligiint  accepisse.  IIos  panlispcr 
interrogo,  quare  non  sunt  garruli.  cum  siipervenieii- 
tlbiis  curis  slupid.i  taciturniijie  constricti  s  mt?  De- 
flgentes  enim  vullus  in  terrain,  cla>idiint  os  ia  Iibio- 
rum;  et  tanqiam  lioguam  perdiJerint.  sic  confiisi^ 
mentibas  obmntescunt.  Adle  xgritu<litium  varios 
casus;  ut  rreqnenter  non  sit  idoi»eus  cihum  pete- 
re ,  qni  videliatur  de  iabiorum  se  poiesiatc  ja- 
clare.  Tunc  ipsi,  si  possuiit,  drcani  :  Labia  nostra  a 
Hobit  sunt  :  Quis  nosier  ett  Boimnut  ?  Istud  aiitem » 
Qnis  notter  ett  /)omJiu>?  Sacrilegornm  verba  repe- 
luiitur.  Quae  figura  dicitur  antisagoge,  id  est  conlra- 
dictio. 

Vers.  5.  Propter  tniteriam  inopum^   ei  gemiium 


praestator.  Potestetiam  et  ad  Judaeum  populum  com-  B  pauperum^  nunc  exturgam^  dicit  DomUiut,  In  bis  du)< 


petenter  aptart,  qui  doiiia  coBlesiibus  vaciiaius  cre- 
dere  non  Toluit,  quem  tantorum  vidtinlium  turba 
^pbetavit. 

Vers.  i.  Vana  locHti  tunt  unutquitque  ad  proxi- 
mmm  tumm  :  iabia  dolota  in  corde,  et  corde  loeuti  tunt 
maU,  Yana,  falsa  sigHificat,  jiixta  iliud  qnod  superius 
diiit,  diminulee  tunt  veriiatet  a  fUiit  hominum^  quandvi 
roiitra  Pominum  Chrihtum  leslimoJiia  quaerebani,  et 
senielipsos  pravis  susurrationibus  exciiabant.  Proxi- 
mot  autem  significat,  non  lain  cogiiatione  gencris 
qouti  scelerls  participatione  sociatns.  Nam  quod  di- 
cit,  im  corde ,  et  eorde  :  quoties  vobimus  dolosos  ex- 
priHire,  duplicia  eorum  corda  declaramiis;  sicut 
JaeolHis  dicll  :  Vir  duplex  animo  inconslant  ett  in 


bus  ver&ibus  subtiliter  Palris  et  Fiiii  iMS;iiciend« 
personae  sunt,  ut  nobis  intelligeniia;  confnsio  poi  il 
auferii.  Nain  postquam  argmi  eos  qui  de  Duniini 
fuiidendo  sanguine  iractiveninl,  venit  ad  secundam 
partem ,  in  qua  propheia  voce  Paii  is  re^urreciionein 
promittil  Doioini  Salvaioris.  Aliena  eirm  verha  re* 
ferre  possumus,  cum  lamen  personae  nostrae  non  mii- 
tainus  eloquium.  Inielligainus  autem  qnx  sit  hic 
pietas  Creaioris,  quando  propter  miseriam  inopumt  ^t 
gemitum  pauperum  clarifieaius  esi  Doininus  Chrisins  : 
ne  ejus  fldeles  diuiina  tribiilatione  gravarentur.  Ex- 
turgam^  roet:ipborice  dictum  thi  iilum  exsurgero 
qui  iiescit  hiimana  imbecilliiate  rcciibare.  Sed  e\6iir- 
gam  dicit,  apparebo,  el  manifesiabor  in  Filio.  Uni 


MuitfriMrtfssiiti  (/ar.  1,  8).  Quandoautem  simplites  G  enim  virtus,  et  indiscreta  mnjeias  est.   Apfiaret 


cupiinus  indicare,  unum  cor  in  eis  esse  tebtamur, 
ncut  in  Actibus  ap^stoloruin  legiior  :  Mullitudinis 
oMlmm  eredentium  erat  cor  unum  et  anima  una  ( Act, 
it,  32 ).  Sic  et  bilingiies  dicimus,  qui  in  una  senten- 
tia  minime  perseverant.  Et  respice  prxdictas  res» 
qialis  fuerit  secoia  seotentia  :  Loriiii  sunf  mata.  Ne- 
cofe  est  euim  ot  mala  loquerentur,  qui  duplicia 
Ci«nla  gestabant. 

Vers..5.  Disperdat  Dominut  univerta  tabia  dolota, 
H  Gm^Mom  magniloquam,  Sequitur  sentenlia  genera- 
1  s;  iiCQt  solet  lege  sanciri,  quando  unus  peccat,  et 
uoiversale  malum  severilas  promulgata  condemnat. 
MHtperdai ,  contra  adiinationem  dicilur  Judxorum ; 
«t  passim  pereant,  qui  in  una  se  pravitate  college- 


enim  et  inanirestttur  Pater  in  Filio,  sicut  ipse  id 
46  Evaiigelio  dcii  :  Qiif  tite  oideit  videi  et  Paircm 
{Joan,  11 V,  9). 

Vers.  6.  Ponam  tuper  talutari  meo  :  fidutialiter 
agam  in  eo,  Salutare  suum  dicit  Pater  Verbum  suum, 
qiiod  est  caro  fjctum»  per  quod  vita  mortalibus  veiiii, 
diiin  omnis  credens  salutem  copiosa  largi  aie  conse- 
quitnr.  Et  quld  super  eum  ponitTConsolationem  sci- 
lirct,  quam  superius  dixit  inopum  ei  paup  rum  :  qnod 
Doniino  Salvalore  resurgente,  fidelibus  provenisso 
mnnirestuin  est.  Fiducialiter  agam  ;poteslas  oinnipo- 
tenlix  paiernae  declaralur,  quia  revera  ille  fiducia" 
titcr  a/jil,  cujus  voiuntali  nullus  pnevaletob\iare.  Sic 
et  de  Christo  in  Evan 'clio  dictum  est  :  Erat  enim 


it.   Lingua  vero  magniloqua  est  qiue  sibi  aliquid  0  dorent  eot  tnnquam  voiettalem  habent ,  non  tanquam 

tcriba:  eorwn  et  pharis^pi  (  Mctih.  viiy-29  ).  Sed  po- 
testis  Patris  ,  FiM  fiduci  i  est ;  sicut  Filii  fi.lucia  , 
poiestas  est  Patris;  quod  toii  Trinitali  pro  unitate 
n.uiirj'  cerium  cst  con^enire. 

Vers.  7.  Etoquia  Domini  eloqma  catta*  Poslqnani 
diiit  verba  Pairis,  eadein  ipsa  laudando  confirmat; 
nam  sic  oninia  contigeruni,  quemadnM>dum  promista 
nosciintiir.  Qnid  siiu  ergo  Wo^iiia  Domim^  sub  brevi- 
tate  definitur ,  id  est  eloquia  catta^  videlicet  virginali 
Integritaie  purissima ,  quae  nullum  mendaciuni  cor- 
rumpat,  nulla  macula  falsitatis  ioficia^  Naro  sicui 
castiias  ignorat  pollutionem ,  ita  eloqtda  Domini  ne- 
sciunt  cum  arqua  sorde  misceri.  Sed  hoc  nos  oiio^t 


poti^talis  assumit;  nec  intelligit  a  Creatore 
datain,  dom  eventus  rerum  sibi  putat  esse  subjectos ; 
%U-ml  Apocjljpsis  de  Antichrislo  dicit :  Vidi  in  cornu 
iih  qmod  erat  ex-  e/fiMf,  Of  ioqment  magna  (  Apor.  xii , 
5  ),  ete.  El  ne  in  bono  iinguam  magniloquam  potuis- 
te%  acetpere,  prrroisit,  tabia  dolosa,  Considera  vero 
pietat*-!»  dicentis,  quod  non  hominibns,  qnia  multi 
t\  ip^is  eooverteodi  erant,  sed  ip^is  vitiis  impre- 
caUir. 

Vers.  A,  Qui  dixermnt :  Linguam  nostram  magnifi' 
eMhtmu*,  t  ibta  nostra  a  mobtt  tunt  :  quit  noster  Domi' 
MT-9  eti?  Illos  expo:iii  qui  in  provperis  rebus  nimi.i 
l"  unitatc  tur;;entes,  gloriani  snam  eialtare  prxsu* 


99  M.  AURELII  CASSlODOHI  i-^ 

accipias»  qiiia  conira  lllud  ponilur,  quod  supcrins  A  dicimiis  quod  coniprehenderc  non  valerous.  Sub  men- 


dicluui  est  de  iniquis  :  fana  locutl  $unl  unusquisque 
ai  vroxmium  suiini ,  ut  inspecta  rerum  f  arielas  ab 
iiiiqu:)  no^  consuetu  line  removeret.  Qiiod  schema 
Grspce  syiult^smos  dicitur,  Latiiie  collaiio,  quando 
silu,  aut  pcrsou.r,  aut  causa^,  sive  ex  coutrario,  s  Vis 
ex  simili  comptranior.  Ilic  enim  eloquia  divina  lau- 
daiitur  :  superius  vero  scrmo  htimauus  arguiiur. 

Ver«».  8.  Artjentum  igue  exnminatum^  terrce  puT.ja^ 
tum  sepiuptum,  Adliuc  dennii  per  siinirnudinem  uic- 
talli  caiiduli  quid  sinl  eloquia  casa.  Argentum  terras 
igne  examinaium^  quod  S'  lel  esse  purissiinum,  quati- 
d »  rrequenli  fuerit  decodione  miindatum.  Examino' 
tum  qiiippc  vel  purgatwn^  conlra  i!Iud  pdoitiir,  quod 
de  peccatorihiis  ail  :  Labia  dolosn  in  corde  et  corde» 
Et  ut  qiiainplurimum  disiaret  agnosceres,  addidit.  B 
purgatum  septuplum,  Qui  numeriis  ad  sepliritrmcm 
SpTitum  videtur  posse  re>pirere,  id  esi,  timorem  Dei, 
pietatein,  scientiam,  fortiiudinein.  consilium,  intelli- 
genliam,  sapienliam;  per  qiix  Yerbum  divinum  tan- 
quam  in  succensis  roruacibus  manciis,  yeiitatis  rutila 
coniscaiione  resplcndei. 

Vers.  9,  Tn,  Domine^  servabis  nos^  et  custodics  nos 
a  geueratione  hac  in  (eternum.  Sicut  supiMius  dixit  : 
Dispcrdat  Domirius  unircrsa  labia  dolosa^  iia  liic  con- 
servaturum  Domiiium  prouiittit,  qui  elojuiis  ejus 
pura  menle  ciedideruiit.  Et  vide,  sanctx*  regulsc,  qua 
nioderatioiie  servatx  snnl.  Dum  dicit,  tu  nos  cu-sto* 
dits,  prx^umptionem  caduca;  humanilatis  abscidit; 
ne  quis  de  se  conftdcndnm  ulblenus  xsliinnrei.  A 
generatione  hae  :  sive  Judj>os,  sive  mundi  istius  si-  G 
gniricat  pcccalores,  a  quibus  nostra  viriuie  non  pos- 
sumiis  custodiri,  nisi  iliius  miscratione  prolegamur. 
Addidit  eliam,  in  (eiernum\  quia  bic  nos  in  Iribulalio- 
nibus  consolalur,  ibi  in  .'cierna  sccuritate  constituit ; 
bic  adjuv:it,  illic  glorificat  et  coronat.  Iia  iios  piissi- 
nius  Creaior  el  bic  conscrvat,  nc  pereanius  et  ibi 
bealificat,  ut  nulbiieniis  miseri  essc  possiinus. 

Vers.  iO.  in  circuitu  impii  ambulant  :  secundum  al» 
titttdinem  tuam  multiplicasti  filios  hominum,  Posiquam 
Bermoucss  impi«>rum  in  priina  parte  competenii  exse- 
craiioiie  red:irguil,  et  in  secunda  parle  cloquia  Do- 
roini  roirabili  prxdicalione  laudavii,  venit  ad  conclu- 
Eionem  psalmi,  in  qua  singulis  partibus  sub  uiio  versu 
digna  restituit.  Oicil  enim  sub  brevissima  seiiteniia  : 


sura  enim  (  rrator  uon  e^t  quac  cre.ituris  omnibus 
data  esl;  nec  aliqua  in  eo  polest  esse  dimensio,  a 
qiio  rebus  omnibus  numeru^;,  pondus,  fnensuraque 
prsestalur.  Muttiplicasti  aiilein  filios  hominum ,  ad 
ilhim  promissi(mem  respicil  AbrahiC  iu  qiia  dicit  : 
Multiplicans  muUipUcabo  semen  tunm  sicut  stetlas  ceefi 
(  Gen,  XVI,  tO  ).  Quod  euin  in  sarctis  suis  et  fecisse» 
ei  qiiotidie  faccrc  rnauiresluin  esi. 

Conclusio  psalmi» 

Cousidercmtis  hunc  psalmum  nimis  utilia  nobis 
ticramenta  declarasse.  Dixtt  enim  qtiain  vanis  et  su- 
prrduis  liomines  loculionibus  o€CUpen'ur;  ut  n'm 
veritalera  qua  vivant,  sed  quo  moriuMiiir,  velint 
affectare  mendacium.  Deinde  quale  sil  el<»qu:um  Do- 
roini  cnnsequenter  exposuit ;  utMlutaritcr  nnicui  :ue 
sua  sordeant ,  si  quaniuni  sint  mundisf ima  Doniini 
verb»  cognoscint.  Qiiibus  rebus  illud  remedium  da- 
tiir,  qiioniam  secundum  potenliaro  Dnmini  fillot  lio- 
ni  luin  conslat  posse  liberari.  Et quia  ondeciroi  nu- 
meri  virius,  in  quo  hic  psalrous  est  consi.tutu^ , 
evnngelicum  nobis  cognoscitur  indicare  mysteriuro ; 
P.itririroilias-supplcerous,  utin  vineam  suam  saltem 
vel  undecima  not  hora  clementistirous  intromiiiai ; 
qiiaienus  roercedero  operibus  non  debiiam ,  sed  di- 
gnetur  dnnare  gratuitam.  Nam  et  beaius  Prosper  in 
tecuiida  paite  iibri  qui  inscribitur,  Ante  legeui,  tub 
lege,  et  sub  graiia ;  de  undecinio  cab  ulo  tic  ait  : 
Nequt»  sine  hoc  roysterio  undcciro  velis  cilicinis  la- 
bernaculum  dctuper  operiebaiur,  quo  reum  e^se 
ostcndat  totum  mundum  Deo,  .ic  sub  pcetiiiemia  de- 
gere.  Ipsins  eiiim  nuroeri  pstlmiit  habet  principiuin  : 
Satvum  me  fac,  Domine^  quoniam  defecit  sanelits^ 
quoniam  diminutm  sunt  reritates  a  filii$  hominum,  ' 

47  EXPQSITIO  IN  PSALMUM  XII. 

In  fiuem  psalmus  David, 

Cum  lituli  hiijus  verba  prxcedenli  cxpositione  j  im 
noia  sint,  conveoit  ut  de  continemia  magis  psalini 
aliquld  dicere  debenmus.  T  tus  enim  de  cbaritate 
loquitnr  Dumini  Chr  sli,  in  qua  est  toiius  legis  sita 
perreclio,  quam  si  quis  hnbet,  omiiia  muudi  istios 
blandimenta  posiponit ;  nam  dum  ipsa  sola  ex  loto 
corde  rrquiriiur,  ejus  contrarlum  non  amatur.  Cba- 
ritas  ciiim  Dei  quxdam  vernalis  est  pluviayirtulum. 


In  circuitu  impios  ambulare;  ut  niinquam  ad  rectam  D  sub  qna  et  beala  volunias  germinat,  et  operaiio  saii- 


possint  temitam  pervenire.  Toriuosas  siquidem  vi» 
inalis  semper  rooribus  applicantur,  sicut  Saloroou  de 
iropiis  dicit  :  Dereliquerunt  vias  rectas ,  ut  ambula^ 
rent  in  vias  pravas  (Prov.  ii,  13).  El  ideo  pervenire 
ad  requlem  octavae  diei  nequeunt,  qui  rotaruro  morc 
in  sua  semper  (e  ga  vertuiitur.  Sequitur»  secundum 
altitudinem  (tiim,  mt(/rtp/tcai/i  fUloM  hominum,  lloc 
ad  illos  periinet  qui  sincere  eloquiis  Domiui  casiit 
pnritsimisque  credideruni.  Et  vide  quanturo  illis  in 
isto  verfoo  promittitur;  dicit  eiiim,  secundum  attitU' 
dinem  tuam  muliiplieasti  fHio$  hominum;  non  secun- 
dum  meritum  siium,  sed  tcciindum  illud  qiiod  humi 
!.iS  nescit  angustias  sustinere.  Altnm  enim  s^pe 


cia  fruciificat :  ptliens  hlc  in  adversit,  teinperaia  in 
prosperis,  bumilitate  potens,  afflictione  laeiistiina, 
iniinicis  benevola,  bonis  suis  superans  malos.  D.;  qua 
etiam  supernx  creaturae  seroper  acceDt»  sunt  : 
flamroa  reficirns,  desiderium  salutariter  cresccns; 
et  ut  aposioli  voce  cuncia  compleclar  :  D^iii  ipse 
charitas  e$t  (/  Joan.  iv,  16).  Quapropter  ipsam  iiot 
decet  expetere,  ipsam  sine  fine  desiderare ;  ul  quia 
hic  inde  expleri  non  possumus,  saltem  ex  ea  in  ru* 
tura  reiributione  saiiemur,  sicui  in  ci^ntetimo  decimfl 
octavo  ps.'ilmo  legitur :  Defecit  in  $a[utari  iuo  animn 
mea  (P$nL  cxviii,  81).  Lsludeniro  deficcre,  rdici  C2»i 
perennitatc  con-^tare. 


101 


Exrosmo  ln  psxVlterii  m.  vs\l.  xii. 


m 


Divihio  fta'mi. 


Cuiu  re^Hoerei  propb«u  proximt  pane  geiiu* 
huiniiiuiii  moniferis  supersiiiioiiibug  eecapori,  nec 
aJ  culturam  veri- Doniini  puris  sensibus  festinare« 
crfduliiaieiD  suani  ad?entu  sancix  iiicamalionis 
magno  desiderio  deprecatur  expleri;  ut  ?cl  tunc 
fonrusa  genliMas  sal.ilarlter  dcvios  crrores  ahji*  c- 
rei.  Secufido  membro,  ad  noslras  peiiii<in**s  efrica» 
ciier  instruendas  iiluiuiuari  fiUeiTi  suam  veheiiienicr 
eipostiilat :  ne  inimiri  aiiqiin  frauile  siiccuiiiliorci, 
i|ui  seinper  se  in  ej  s  dtcii  iiiiscriconli:!  fuis^^e  con- 
risoii!. 

Expotiio  ptalmi, 
Vers.   I.  Ctquequo^  Domine ^  obivltcerit  we  in  fi" 


A  cxciiaiiis  duUir  iiiaximns  sciiiiatur ;  quod  uiqiitHit 
quanJo  spes  lo.  g:i  pixxraliiliir.  Inimicut  meu^  :  dd 
diabolo  dicit,  qui  anie  adventuiii  Domini  exalialiis 
buinana  capliviiuie  gaudebut.  Super  me^  lioc  est  su- 
|er  crcduliiatein  meaiii  ,  qiiia  ille  toto  orbe  co!e« 
baiur  iiisiaiiter,  cuin  devolionem  fidei  divina  religio 
n«m  !ia»'crct. 

Vers.  5.  R^spice  et  exaudi  me,  Domine  Deut 
meut.  Iltumina  oulot  meot^  n '  unquam  obdormiam  in 
viorfe.  Yenit  ad  secundiini  mcinbrum  deprecatioiiis 
su».  St'd  qiias  liic  p'ciatein  ejiis  l.ierymas  profudisse 
credamus,  ne  dilationc  diuiua  totus  mundiis  captus 
erruribus  interirel?  Me  enim  cuin  dicil,  non  sibi 
lantmn  sioguliriier  petit,  sel  unie^sis  fiile!i!ia>  sup- 
plicni  subveniri,  qnoruiii  dik'e  ionc  remvdiuiu  gene- 


uem?  Plcniis  pr»plie(a,  ul  diclum  est,  Dom  ni  rliari-  B  rale  petebiiur.  Retyice,  ad  illud  referendum  eslquod 


late  copiosa,  qua  ejus  huiuai  aiioneiu  avide  siisl  ue- 
bai,  cauiideuier  erucians  d:cit  dtfferri  se  diutiiis  ab 
cxspcctaiioiie  sua  :  qiiaiitlu  omni  desidcranii  valde 
Biole.->ta  dilalio  esL  Qiiem  lic**!  illuniiaatioiie  fiviei 
credebal  esi>e  veitturum,  de  cjos  timen  t  rd  tule 
conqaeritur,  cujus  adliuc  sprratom  ccrnerc  noii  mo- 
rebatur  adveutum.  Non  eu  m  obiiviscitur  Deus,  hcd 
abeo  qui  desiderat,  obliuon  in  rredi  ur  paii,  quando 
diflerl  dooare  quod  petisur.  /n  /t»e>ii,  bic  tcuiptis 
siguilicat  quo  incarnati  nem  Domini  proividebnt  esse 
veniuram.  Talis  enim  qnerela  fideics  aninas  pulsul« 
iH  et  sioe  line  ccelesila  cu}:iant,  ei  de  Douiiui  sem- 
per  pn-fflissione  confiJant,  E\  in'uciidum,  qnod  per 
bos  qualuor  versus  ubiquc  vcrba  constaiilissiiuac  pa- 


superius  ait:  Unqnequo  avertit  faciem  tuam  a  mef 
exaur/i  vero,  ad  il!ud  quod  dicit  in  capile  psaiuii : 
{Jtqueqno^  Dominef  oblivitcerit  me  in  finem  ?  Vcnlo$ 
aiilem  cordii  liic  debemiis  advericre,  qm  In  morlein 
obdorniiiint,  quando  fldei  luniiiie  sepulio,  canialt 
deleciaiione  clauduniur.  Ipse  est  eniin  somnus  da 
quo  tnptatur  iuimicus. 

.  Vcrs.  6.  Nequando  dieat  inimicut  mncs,  vrcevalui 
adcertut  eum.  Qui  tribulant  mf,  exiuliabunt  ti  motus 
fuero,  lloc  de  diib  d<>  et  aiigclis  ejiis  dicit,  quibus 
talis  consiiciudo  est,  insultare  dum  capiuni,  vicio* 
rias  suis  puiantes  se  juacium  ruinas.  Dicil  enim  : 
si  divisu^  a  le  fuem,  illis  gaudium  dabo  qui  detesia- 
l)i  i  consiieludine  tiinc  cfficiunlur  ixti,  quando  de- 


li^niije  ponil ;  dicit  eniui  :  Uqneqno,  quoutque^  quan-  Q  ceptos  a  se  cognovcrinl  possideri.  Nam  quod  dicit. 


tfiM,  repeteiis  etiam  usqtiequo,  Que  figiira  dicitur 
rpimoue,  quando  sim  lia  dicta  crebra  repetitione  ge- 
uiinautur. 

Vrrs.  2.  Quousque  avenis  fuciem  tuam  a  me?  Ap- 
panlionem  postu'ai  Cbristi,  quam  in  Spiriiu  jnii 
previdebal.  Ipsa  esl  enim  faciet  ejus,  qnie  caraaii 
but  oculi:i  poliit  upparcre :  q  am  ille  vir  sinclus 
aifeciu  geiierarilalis  meriio  cu;iiebat  aspicere,  ijii.e 
iiiu.*duin  digiuiia  est  ccelesii  vii»iiaiioi:e  salvare.  S  c 
ct  desiderium  diviid  ainoris  oslensum  esl,  et  iinplc- 
i^in  cbar'»l.aem  canstat  iu  proximis  :  quando  jiigiter 
et|ielebal  quod  omnibus  prodeise  cognoverai. 
flrumqiie  enim  cotijtincium,  o-rumque  socialuiu ;  ut 
Bec  Deas  sine  proximo  ametur,  nec  proximus  siiie 
Diviniiale  dtligalur. 

Yers.  5.  Qumdiu  ponam  contiUmm  in  anima  mea, 
Uic  ardor  maximus  siistinentis  exprimiiur.  Dicit 
ftibi  deessc  coosilium,  ui  videiidi  poshit  mitigare  af- 
frdiini :  quando  iiia:Stiinabilis  anxiclas  est  coiicupi- 
ftcere  bonuffl,  ei  diuliu»  susiiiiere  veniurum. 

Yeri.  4.  D^lorem  in  eorda  meo  per  diem,  i'tq:!cq  o 
exaUabitmr  fntmkiis  ment  tuper  me  ?  Adhuc  super  piis 
conauestioDibus  perseverHU  Suhauditur  enim  de 
leriu  superiore  paiiam,  ui  sil  plena  sententia  :  Do» 
larem  in  corde.  meo  ponam  per  diem^  id  est  per  siiigii- 
los difs,  ul  absolute  continuatio  tenporis  possit  in<- 
tclligi.  Et  respice  versns  istias  primtim  verbun,  ut 
J4'u  non  desideriiim,  sed  dccoro  cresceuie  ambitu 


ft  molut  fuero^  significat  infidelis  anim?e  mulabilil?- 
lcm  :  «luia  neci^sscest  ul  in  laiuum  diaboli  pedeiii 
mitl>t,  si  se  <|iiispiam  vesligiu  mentis  a  Damini  fir- 
miiate  subducal. 

Vrrs.  7.  Ego  aufem  in  mitericordia  tuasperavi,  Ex» 
tult  bit  cor  meum  in  salutari  tuo,  Qtiamvis  deside- 
rio  43  '^^ag'!^  raporetnr,  paiieiiii;e  suae  laincn  mo- 
iiiciiia  declaravii  dicens  :  qiiia  etsi  adhuc  contingat 
propria  voia  difTcrri,  ipse  tamen,  snperna  miseri- 
cordia  s<ifrraganle,  in  spe  ejiis  posit  firmissimus  in- 
veuiri,  sicul  Aposiolus  dicit :  Spet  autem  non  con- 
fundil  (Rom.  v«  5).  in  tua  enim  mitericordia  dicit, 
quoniaiu  qui  aliier  putai,  omiiem  speui  suae  creduli- 
latisevacuat.  0  virtusfldei,  el  firmitas  magna  creden- 
D  tis !  Gaudebai  ad  prxsentis  ibseuiiam,  et  inlerior 
bomo  Dei  saluiare  jam  conspcxeral,  quein  adhuc  c\- 
terior  camalibus  oculis  cernere  cupiebal. 

Vers.  8.  Cauiubo  Donuno^  qui  bma  tribwl  miiu  : 
et  pmllam  nomiiit  Donuni  aliittimi,  Cum  se  in  princi- 
piis  crebra  conquesiione  a  desiderio  suo  dicai  essa 
dilatum,  hicftibi  beneficia  Doiniui  jam  iaeiu-i  asseric 
ccnliibuta  ;  sive  quia  per  prophetix  viituiem  acce- 
pisse  se  d.cit,  quod  manifeste  noveral  esse  venlu- 
rum ;  sive  quia  hoc  ipsuin  credidisse  j'.im  prcmium 
erai,  sicut  legitur :  Credidit  Abraham  Deo^  ct  rcputa- 
tum  ett  illi  ad  juttitiam  (Gen,  xv,  6).  Merito  ergu 
acccjiisse  se  dicit,  cui  taiila  fidei  fuerai  firimlas  cou* 
tributa.  Lt  int  'udc  qu'*d  prius  dlxit,  ca;i(a^o  ;  deiude 


irs  M.  AURELU  GASSIODOm  iOi 

psMllam ;  eantabo  corde,  uhi  nlmia  laelilia  compleba- A  Videns  populus  Judueoruin  Cliriatum   hiiiiiiliier  ia 


ttir[ms.G.,  contemplabatur];  psii//am  operibus  bonit, 
quod  maxime  Diviikias  quxrit ;  u4  caniabc  perlineat 
ad  coiitemplativ.im,  piatlam  ad  actualem.  Qux  du) 
taiiqiiani  geinini  ociili  pnlclierrime  sociala,  feddunt 
iltiiminalissiinum  Clir.slianum. 

Conclusio  psalmi, 

Rcspiciamns  proplieiam  in  coiitemplatione  beaia 
positum,  quanio  desiderio  gloriosam  incarnaiioiiera 
Domim  susiinebal;  et  hinc  advcriamtis  quale  inunu« 
iikde  siiscepimus,  quod  regem  potentem,  et  sanctum 
proplieiaui  tanio  siudio  conspicere  voluis>e  seiuimiis. 
Sed  Doinino  supplicandum  est,  ne  diubolo  tradat  sub 
deseriioiie  teniandos,  et  lali  beneQcio  nos  reddat  in- 


assumpta  carne  veiiisse,  insipie  iier  dixit  :  Aoii  c:^i 
Dcus.  Nec  intelieiit  ip^um  csse  q.ii  prxdicius  enit 
a  propiietis.  ideo  gravius  quia  non  lahiis,  t^d  dixH 
in  corde;  ut  malo  voto  pej<*r  iiicredulitas  jun^^e- 
reiiir. 

ViTs.  2.  Cornipti  $unt  et  abumin:ibi'es  facti  sunt  in 
votnniatibus  sui$ ;  non  esl  qui  [icint  bonum,  non  eA 
usque  ad  unnm.  Corrnpii  suut,  diim  ab  Scriptiir:.r<iin 
saniiale  recedenies,  in  sciisus  probaii  sunt  iiici  i  se 
vitiiKsos.  Se<|iiilur  deiude  poena  peccaii,  ut  ncrandis* 
8i:iia  incredulitate  macuiaii,  abominabiles  Domino 
siiis  erroribus  reddcrentur.  Voluntas  enim  dicta  esl 
a  volalu,  quoniam  animus  quo  vult  nimia  velocitate 


.  .„      ..                    .        .    .       r  transferlur.    Sequilur,    non   esl  qui  factat  bonum. 

diKiios ;  ot  cui  lile  adhiic  venturo  devotissime  fania- « /\  -i  j-  •        j  -     ^-  •\, 

•  ;..-„      _     .      _.  , ..    «1^,:. . B  Quid  ergo  dicimus  de  patriarchi!»?  Nonne  boniim  fe- 

cit  Noe,  cum  Domini  praeceptis  obediens,  in  arcam 


lul»atur,  nos  ei,  qoi  jam  venit,  (Ideliter  serviamus. 
AdmooKt  etiam  duodenarius  numeriis  apostolorum 
n'>t  recolere  qutintitjitem,  qui  doctrina  perfeciissima 
maiidatorum,  et  Doroinum  supra  omnia  dilexerunt, 
et  proximos  eadero  ut  se  cbaritate  complexi  sunl ; 
nt  mer  to  hic  psatmiis  talia  nobis  sacramenta  con- 
cesscrit,  qoi  aposlol<»ruin  noscitur  numero  consecra- 
lus.  In  duodecim  «Hioque  trihus  Hebraeorum  popnlum 
consiai  esse  divisum*  Duodecim  eiiam  sedes  in  ju- 
dicio  vcnturo  Dominus  promittit  a|K>stoIis.  Duode<-iin 
qnoque  men>ihus  auous  ipse  partitiis  est.  Sed  et  alia 
biijii  ino  ti  plura  dii*geiis  leclor  invenies,  ut  bnnc 
ralculiim  multis  mysteriis  referium  esse  cognoscas. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XIU. 
In  /inem  psalmus  David. 

Cum  verba  ista  prxmissis  exposilionibus  omnino 
Jam  nota  sint,  memoria  potius  de  his  quam  sermo 
noster  requiraiur.  In  tiiulis  autem  jusie  finis  frequen- 
ter  repetitur,  ut  semper  ad  onmipotentem  Christum 
audienlis  animus  erigalur.  Sed  finis  Isie,  sicut  di- 
ctum  est,  variis  s'gni(icationibus  sCnsum  nostrum 
tranf^mittit  ad  Dominnin  :  nunc  iribulaiitium  confeso 
sinne,  nunc  exsullatione  laetantiuin,  nunc  docenlis 
affectu,  nuiic  comuiinalione  judirii.  Modo  tainen 
psalmiis  bic  Judxoruni  vesaniam  vehemenii  increpa- 
lione  ca-ligat  :  asper  invectionihus,  terrihilis  profa* 
nis,  amartis  incredulis;  ut  bxc  increpatio  merito 
saiictas  dctur  Ecclesix ,  contra  cnjiis  propositum 
dcmens  perfidia  pravas  inten:iones  nililur  exciiare. 

Ditisio   psalmi, 

Facies  illa  Doiniui,  quj;  iii  duoJecimo  psalmo  de- 
siderahili  supplicatioiie  petebatur,  bic  jam  introdu- 
citur  adveni^st*.  Ei  ideo  primo  modo  increpat  Ecc!e- 
sia  caiholica  Jiidxos,  qui  viso  Christo  minime  cre- 
dideruiit.  Secundo  modo  dicit  inani  eos  Irepfdatione 
conrondiy  qui  frucluosum  tiroorem  Domini  cogno- 
sccre  uoluerunt.  Ad  postremum,  eoruro  in  flnem  sae- 
culi  pnedicitur  evenlre  conversio,  cnm  pleniiudo 
gentiuro  longis  saeculis  exspectata  provenerit ;  ut 
cum  Domini  pietas  in  eis  proJI:ur,  ad  confessionis 
rerotdia  facilius  invitentur. 

ExpoMo  psalmt. 

\ers.  1.  Dixit  imipiens  m  corde  suo :  Non  est  Deus, 


satvandus  intravii?  Noniie  itlem  bonum  fecit  Abra- 
bam,  cum  flliiiro  suum  obediens  divinis  jussionibus 
obtiilit  immolandum?  Nonne  bouum  fecit  Job,  qui 
dura  passione  percussus,  iii  omnibus  Domino  gratias 
actitavit?  Quid  dicam  de  prophetis  et  apostolis,  qui 
mandatis  Domini  famutantes,  seipsos  gloriosis  morti- 
bus  obtuleruni?  Fiunt  hodieque,  Djmino  largienic, 
justorum  operatione  qu»  bona  sunt.  Se  I,  ui  hxc 
negatio  verissime  tibi  debeat  elucere,  considera 
qii  d  sequitur,  non  esl  usque  ad  unum.  Rovera  soliis 
est  Chri>tus,  sinc  quo  boiiutn  aliquod  vd  incipert 
vcl  implere  imbecttlitas  hMmana  non  praevalet.  Qua- 
propier  jure  negaium  est  ullum  facere  bonum,  nisi 
G  nsque  ad  ipsum  fuerit  ejtis  miseratione  perventum. 
Nam  cun  ad  cum  acceJitiir,  nec  ab  i|»so  recediiur, 
omne  bonum  sine  duhitatinne  pi^ragttur.  Iste  etl 
ergo  finis,  qui  est  promissus  \ed.^  prxmissus]  in 
titulo. 

49  Vers.  3.  Dormnus  de  ccelo  prospexit  suptr  fiiios 
hominum.  Quomodo  prospeiit?  Scilicet  iit  nob  s  inii- 
teret  Unigeniium  Filium  suum  ,  per  qiiem  \era  fides 
eiridenliiis  poluisset  agnosci.  Super  filios  hominvm  ^ 
de  Jiid.eis  potesl  intetligi ,  sicut  in  F.vangelio  Domi- 
nns  ait  :  Non  sitm  missus ,  nisi  ad  oves  quce  perierant 
domus  Israel  {Matth.  xv,  14) ,  ut  honoratius  e  s  ap- 
pcllaverit  fiUos  hominum  propcr  uniu^  Dei  cultiim  et 
In  comparalione  gentiliuin.  lili  enini  populo  specia- 
liter  cognoscitur  tiatum  ,  quod  rep<  lleado  sacrilegus 
D  a  se  re«ldit  alieniim. 

Vers.  5.  Vt  videat  si  esl  intelUgens^  aut  requirens 
Deum.  Videat ,  videri  fa«  iat.  Quod  schema  diciiur  hy- 
palage,  id  esl  permutat  o ,  qaoties  1u  aliuui  intelte* 
ctum  verba  quae  dicia  sunt  transferantur ;  iil  dicaiur 
ex  tempore  nosse  qudplam,  qui  antequam  Aant, 
novit  universa.  Sic  et  'Abrahx  locutus  esi  Dominiis  : 
Nunc  cognoci  quoniam  times  Dominum  Deum  tuum 
( Cen,  xxu ,  12) ;  sic  dictiirus  est  in  judicio  sao  pec- 
catoribus:  Nescio  90$  {Mattli.  xxv,  i  ),  et  bis  similia.. 
Qood  genos  locuiionis  in  Scr  pturis  divinis  reperis 
frequenter  inbertum.  Intelligens  aulem  dixit  propicr 
assumptionero  buinauiiatis ,  quia  Dcus  inielligi  d«- 
buissel,  qui  multis  mirarulis  advenluro  suas  diviai- 


105  EXPOSTIO  IN  PSALTKKilJM.  PSAL.  XIIL  m 

l^iiis  oslendil.  Requirens  \'o.ro  posuit,  si  ejus  nian-  A  ?'«is  'J^t^   Agui   linmaciibii .   dnm  n  lihhtis  effusijs 
daia  S€<i'.icren«ur.  l!le  eniin  reiurii  Dtnm^  qui  ab 


pjus  vtiliiiiiale  non  discrepal.  Sic  uiio  versu  myste- 
r.Mui  sanct»  iiicarnalionis  osiensum  esl,  ul  per  lioc 
rl  liomiiiutn  Qdes  poiuisset  inieUigi ,  et  remediuin 
dfbuisset  opinii  muiie  is  inveniri. 

Vers.  5.  Omnei  declinaverunt ,  $mul  inutiles  facli 
iwrC  :  non  est  qui  fac'at  bonum ,  non  est  usque  ad 
unum.  Omnes  dicunlur  declinasse,  cum  tamen  ex  eis 
non  oiinima  lurba  crediderit.  Sed^a  parie  tolum  ac- 
fipiendum  est ;  tanli  enim  impii  fuerunt,  ut  pene 
unioes  perfidi  esse  ac  periisse  putarentur.  Isti  ergo 
declinavervnt  a  gralia  Dei ,  et  facii  sunt  inutiles  sibi. 

Vers.  6.  SepuUrum  patens  est  guttur  eorum ,  linguis 
suis  dolose  agebant.  Hi  quinque  versus  usque  ad  di- 


esi,  hiinis  eos  criminosos  rfTfc ii ;  sed  cuiii  ad  nos 
pervenil ,  healitudini  consecravii. 

Vers.  0.  Coutritio  et  iitfelicitas  in  viis  eorum ,  et 
vinm  paris  non  coguovcrunt,  Optinie  via  describitur 
iinpioruii) ,  qu:n  conirilio  csl ,  qiiia  e(  teril  et  leritur. 
Jnfehciias  vcro,  ()nia  nuiiqitam  per  ipsain ,  nisi  ad 
iitfausia  suppiicia  pfrveiiitur.  Sed  p  itesi  altqiiis  el 
in  via  peccatonim  esse ,  el  ad  viam  ilcrum  redire 
juslili.i'.  llic  aiiiem  negat  illos  aiiqua  convcrsume 
liberalos,  cuin  dicit,  viam  pacis  non  cognoverunt^ 
qoando  ipsum  Duminiim ,  qui  csl  via  pacis,  caecali 
corde  nullateinis  intelligere  meruerunt. 

Vers.  40.  Non  est  timor  Dei  ante  oculos  eorum. 
PraRredentibus  rt-bus  subjuiicta  est  scntentia  qu» 


visionem  secundam  in  llebr^is  exemplaribus  non  B  pulcbre  cuncta  concluderei.  Ideo  enim  illi  tanta  fece- 


liabeiitur.  Sed  quoniam  in  usuni  Ccclesiie  consuetu- 

iline  longa  recepti  sunt,  prout  conressum  fuerit, 

tingiilos  expoiiemus.  Prxsens  ilaque  vcrMis  ei  in 

quiiilo  psalino  |ain  dkliis  evt.  Verum  quia  eadeni 

erat  gens ,  et  causa  coiisimilis ,  apte  in  illos  repeliia 

probaturcsse  sciiteniia.  Merito  ergo  sepulcrum  di- 

tium  esl  gutlur  eorum  y  qui  moiiirera  loquobantur; 

Ciain  sicut  i!la  cutu  paicnt  feiidos  odores  exhalant, 

tta  ei  istorum  guttur  pesUreros  sermones  profere- 

bat ;  et  oe  soli  pereant,  linguis  suis  dolosa  di^se  >  i- 

nanl.  Hemento  autem  quod  in  hi.s  guiuque  vtrsi- 

lus,  pcr  secundam  spcciem  dennilionis,  qiuc  Gra^ce 

dicitur  enncematice  ,  Latine  notlo  nuncupaiur,  ilios 

insipientes  designarit  de  quibus  superius  aii,   in 


runt,  quia  timorem  Dei  ante  eculos  non  habebant ; 
sicul  de  ipsis  dicii  Apostolus  :  Si  enim  cognovissenl  ^ 
nunquam  Dominum  gloriie  crucifixissent  (/  Cor.  ii ,  8) 
Sic  verc  (ii>  imu-*  Donrrum  glorit-e  cruciUxum,  cum 
tamen  euiii  c<*iihtet  carnis  tanlum ,  nou  etiam  divi- 
nilatis  naiura  fuisse  trucidatum. 

Vers.  11.  Nonne  cognoscent  omncs  qui  operantur 
in'quilatem ,  qni  devora-4  plebem  meam  sicut  escam 
panis  ?  Dominuni  non  invocaverunt.  Saucta  Ecclesia , 
cujus  pcrsoiia  iii  hoc  psalmo  loquitur,  venil  ad  se- 
cuudum  modum ,  ubi  omiiibus  iinpiis  divimim  judi* 
ciuin  coinmiiiatur :  dicens  iu  illa  reiributione  gene* 
ra^i  cogiiosccre  vindictam,  qui  nunc  operaniur  sub 
liberlate  nial  tiam.  Ordo  autem  verbnrum  talis  est : 


cordibus  suis  cogitare  sacrilega.   Qu£  species  noti  C  Nonne  cogncscent  omnts  qui  operantur  iniquitafem : 


tubslantialiier  quid  sit  dcsignat ,  scd  eos  evidenter 
iiis  Duat  per  suorum  actuum  qualilatem. 

Vers.  7.  Venenum  aspidum  sub  labiis  eorum  :  quO" 
rum  os  maledictione  et  amaritudine  plenum  e«l.  Aspi^ 
dum  immane  genus  constat  esse  serpentiuin ,  quod 
naturali  obstinatione  verba  incantaniium  non  perbi* 
betur  admittere,  nec  a  voto  suo  poiesi  removcri, 
qiiod  nuUo  valet  carmiiie  mitigari.  Ilui«:  Judaei  apiis- 
Mine  comparanlur,  qui  adversum  verba  saluiaria  in- 
duxeruni  miseri  lclbireram  surditatem  ;  et  elcgerunt 
magis  constlia  venenosa  sequi,  qiiam  ad  salutaria 
tnslituta  perduci ;  ut  mcriio  de  illis  diclum  esse  vi- 
deatur:  Elegerunt  magis  tenebrai  quam  lucem'{Joan, 
III ,  19).  Venenum  enim  itictum  est  ab  eo  quod  per 


\'A  de  setpienii  versu  juugeiidum  est,  quodam  Deus 
in  generatione  justa  est.  Utique  eognoscent  in  futura 
jitdicio,  quando  viderint  b  nos  ad  aeterna  prxinia 
diviniiiis  {mss,  A^  B^  F.  divinitatis)  invitari,  sc  vero 
ad  supplicia  nuuquam  finienda  transmittl.  Qui  devo» 
rant  plebem  meam.  De  illis  dicit,  qui  dogmate  ferali 
jibsorbent  simpliccs  Christianos.  Nain  quod  ait,  s/c- 
ut  oscam  panis,  animo  peccantium  videtur  aptatum ; 
quia  sicut  rsurienles  famem  suam  putant  dulcissimo 
cibu  panis  expleri ,  ita  et  isii  fesiinani  Cbristiano* 
rum  deceptione  satiari.  Additum  est  unde  illis  au- 
gealiir  interitus  i^quia  Dominum  invocare  noluerunt. 
Necesse  enim  erat  illos  desperaia  gerere ,  qui  Do* 
minuin  Salvatorem  noliierunt  superbis  meniibus  in- 


vcnas  serpai.  Sic  ei  vota  maliguorum  0(  culta  cogiia-  D  vocare. 


tione  grassanlur.  Sequeniia  quoque  pulchre  nimis  in 
aspidis  comparatione  manserunt,  cui  dnm  blanda 
ciinnina  dicantur,  illa  seiQper  minatur  exitium  :  ita 
el  &§  Judaeonifn  maledictione  et  amaritudine  pltnum 
erat ,  qitando  pro  bonis  admonitionibus  blasphema- 
bmt  DominHm  Cliristum ,  ei  de  ejus  nece  tractabanl. 
Vrr«.  8.  Veloces  pedes  eorum  ad  effundendvm  san- 
^inrm.  Pedes  appellat  consilii  progressus,  quibus 
de  ineo-pio  movt^nur  ad  exitiis  rerum.  N<ro  qood 
ditii »  retoces^  ostrndit  moderationis  illis  consilia 
defais^.  Ad  elfundendum  sanguinem ,  siibaudien- 
i!oni ,  Doinini  Salvaloris  ;  ut  celeritate  (  mss.  et  ed.^ 
iceleraix  )  rei ,  crescat  iromanitas  aoliopis.  Ita  san 
Pateol.  LXX. 


50  Vers.  1 2.  !Uie  u^idaverunl  timore^  ubi  non  erai 
timor^  quoniam  Deus  in  generatione  justa  esu  Sicut 
opportuno  teuipore  limere  provideniia  est ,  ila  de« 
menti»  probatur  esse  conjuncium ,  inepta  se  quadam 
trepidatione  confimdere.  lliic  cnim  constat  esse  cau- 
tclam ,  hic  arguilur  sem|ter  ignavia.  Merito  ergo 
inani  tremore  cincussi  sunt,  qui  timorcin  Domini 
saliiiarem  in  hnc  sxculo  de  suis  inentibus  abjcce- 
nmi.  Dicebant  enim  )iu\x\  :  Si  credimus  in  eum,  pro 
ipsa  ntivitaie  rullurx,  venient  Romani ^  et  toltcnt  no^ 
bis  et  tocum  et  gentem  (Joan.  xi ,  48).  Ila  fartum  cst , 
ut  iion  liincndo  Dominum  su|)crvacuis  trepidationi- 
bus  angcrenlur.  Addidit,   quoniam  Deus  in  genert* 


t« 


107 


M.  AUaELII  CASSIODORI 


m 


tione  }u$ta  ni.  Sentcniia  secuta  est ,  qu.nc  corrigcret  A  ul  ad  suum  non  feslinct  exitiuin  :   quotcnus  pravi- 


mndeles»  ul  memincrint  continentiam  silii  Divini- 
latis  abcsse,  ciim  se  videant  ventosa  felicitate  con- 
fiurgere.  Qnod  lotum  pia  mente  pndicitur,  ul  impro- 
borum  roens  sacrilega  corrigalur. 

Vers.  15.  ComiUum  inopit  confudisli ,  quoniam 
Dominui  $pes  ejui  e$l.  Invectlo  dirigitur  ad  Ju«iairuro 
populnm,  cui  dicitur  xnigmatice  :  Chrisii  consilium 
confudisti,  id  est  su^cipere  noluisti,  qui  ad  te  ve- 
iierat  liberandum  ;  ut  qui  dare  disposueral  creditus 
saluleni ,  contemptus  ingorat  uitionem.  Inopis  autem 
dicitur  de  Domino  Salvatore,  qui  de  suo  dives,  pro- 
pter  nos  factus  est  pauper  (//  Cor.  Yiii ,  9).  Et  totus 
hic  versus  sub  admiralione  tegondus  est.  Consilium 
inopis  confudisti,  quoniam  Dominus  spes  ejus  est ;  ut 


late  deposita  non  moretur  abjicere,  undc  poiest  mo- 
dis  omnibus  inlerire.  Quapropter  el  nos,  prout  da- 
lum  fiierit ,  ficquamur  instituta  reverenda.  Suadea- 
mus  haDreticis  rectam  fidem,  superbis  prxdiceoius 
sanctam  humiliiatem.  Nobis  potius  isia  conrerimiis, 
si  talibus  prodesse  inereamur.  Scire  aulem  deheinus 
primum  huncesse  psalmum  eorum  qni  deJudseoruin 
increpalione  et  conveisione  conscripti  suui.  De  nu- 
mero  qunque  hujiis  psnlmi  sic  conjicere  non  puta« 
niiis  absurdum  :  ul  quia  sancia  Ecrlesia  introducia 
est  ad  loquendum  ,  qiisc  et  quinque  libios  Moysi,  et 
octo  dierum  pro  domin''ca  resiirreclione  recipit  my- 
steria,  merito  persona  ejtis  teriium  decimum  calculum 
tenere  videatur,  quia  Novi  et  Veteris  Tesianienti  sa- 


unde  magis  debuil  revcrcntior  existere,  inde  potius  3  cnimenia  eompleclitur.  Sive  qnod  islc  numerus  ad 


videiciur  contemptus  opprobiia  siistinere.  Nec  mo- 
vcat  qiiod  a  parie  assumptae  hnmaniiatis  spes  sanct» 
incarnationis  dicitur  Deus.  Aliter  euim  bumilitas  hu- 
inanitatis  ejus  ostendi  nun  potuit,  quam  pro  hominuin 
«alute  susccpit ;  siciit  et  in  alio  psalino  dicturus  est : 
Deus,  Deus  meus^  rcspice  in  me :  quareme  dereliquisti 
{PsaLiJi,^)1 

Vers.  U.  Quls  dabit  ex  Slon  salutare  Israel?  cum 
averterit  Dominus  eaptivitatem  plebis  $ua.  Poslquam 
de  Domini  adventu  Ecclesia  sancla  locuu  est ,  nunc 
ad  admirationem  tanti  beneficii  redit  dicens :  Quis 
dabit  ex  Sion  salutare  Urael  ?  Cum  dicit :  Qui$ ,  nul- 
lum  vult  inlelligi,  nisi  Dominiim  Patrem,  qui  Domi- 
lium  Christum  in  Sion»  id  est  in  Jeriisalein  mittere 


illnd  aptari  potest,  quod  a  natali  Domini  us(|ue  ad  ejiis 
apparitionem  iredecim  dies  esse  nogcuniur.  Merilo 
ergo  coelesiibus  rebus  suppuiatio  ista  completa  esi. 

EXPOSITIO  IN  PSxVLMUH  XIV. 

In  finem  psalmus  David, 

Cum  titu!us  iste  nos  solcmniier  remittat  ad  Do- 
minuro ,  nec  sit  aliquid  novi  quod  de  ejus  verbis  di- 
cere  debeamus  ,  de  lextu  potius  psalmi  quae  suni 
aptissima  perquiramus.  Non  enim,  ut  aliqui  psalmo- 
riim ,  quadam  profundiiate  velatus  esi ;  sed  prophe- 
licae  iiiterrogalioni  respondel  Dominus  in  Decalogl 
excmpliim,  decem  viriutibus  ad  beatitudinis  sujb 
alria  perveniri.  Quas  non  per  singulos  ver&us  qux- 


ac  prxstare  dignatus  est.  Ipse  est  utique  Salutaris  Q  ^^^  >  quoniam  singulas  et  binae  et  tcrna}  per  unum< 


hrael^  hoc  esi,  Lene  credentium  aeterna  salus  et 
inOiiita  securitas.  Sequitur,  cum  averterit  Dominus 
captivitatem  plebis  suce,  id  est  cum  damnaverit  dia- 
bolum,  qui  Dei  plebem  Impia  crudelitaie  persequi- 
lur  et  capiivare  festinat. 

Vers.  15.  Lwtetur  Jacob,  et  exsultet  Israet.  Supe- 
riori  interrogationi  jungitur  consolativa  responsio; 
lit  lcetetur  Jacobf  id  est  Jiidxorum  et  gentium  popa- 
\os  per  graliae  munera  collectus  sive  colligendus, 
qiii  aliquaiido  sua  Infidelitate  vagatus  est.  liic  enim 
Jacob^  Judxorum  antiquus  populus  debet  inielligi; 
({(lamvis  ejus  nomen  more  Scripturarum  et  novo  po- 
pulo  in  subsequeiitibus  daium  esse  videatur.  Israei 
:iulcm  universalem  Ecclesiam  de  cuiictis  mundi  par- 


quemque  versiculum  continenlur.  Sed  nos  opportu- 
nissimis  locis ,  quemadmodum  dividi  ct  inteiligi  de- 
beant,  admonebimus.  Et  nota  quod  hic  institulor 
fidelium  secundus  est  psalmus.  In  primo  cnim  b  a* 
tum  virum  quiiiaria  divisione  complexus  esl ,  dicen* 
do  :  Qui  non  abiit  in  consHio  impiorum ,  et  in  via  pec^ 
catorum  non  stetit ,  et  in  caihedra  pestilenlice  non  se- 
dit :  sed  in  lege  Domini  fuit  voluntas  ejus^  el  in  leye 
ejus  meditabitur  die  ac  nocie.  (Pm/.  i,  1,  2).  Ilic 
autem  talcm  virum  decem  dicit  sanciis  prxemiiiere 
viriutihu!:.  Sic  et  ibi  Pe:  titeucbi,  et  hic  Dccalogi 
virtus  ostendUur. 

Divisio  psalmi, 
Divisio  psalmi  hujus  toia  in  interrogatione  et  re- 


ribus  aggrcgatam  congruenter  advertimus,  qme  ne-  q  spoiisione  noscitur  constituln;  sed  Snterrogalio  cuih 


cesse  est  ut  exsuUet^  quando  ad  regnnni  coelorum 
Domini  miseralione  pervemrrit.  Et  vide ,  diversis 
cautis  qnam  propria  verha  tributa  siut !  Laitabitur 
Jacob,  quia  non«perat:>m  suscepii  medictnnm.  Ex- 
sultabit  Israel  f  id  est  inenarrabili  gaudio  cumuia- 
bitur,  quando  viderit  re,  quod  ardeiitissiino  dcbide- 
rabat  spe. 

Concltuio  psaimi, 

Si  pio  animo  dicta  cogitemus,  illa  nobis  virtus  in 
lioc  psalino  t^rsedicata  est,  ut  ininiicis  nostris,  quan- 
tiim  in  nobis  est,  mente  benevola  consulamus,  ne 
raeca  obstitiatiune  durati,  insolubili  mancipeniur  er- 
Tori.  lucrepat  eniin  Ecclesia  populum  peccaloreiu , 


stat  iino  versieulo,  responsio  vero  sex  versibus  con- 
linctur.  Nunc  ad  exponenda  verha  veniamus. 

51  Exposiiio  psatmi, 

Vcrs.  1.  Domine,  quis  habitabit  in  tabernaculo  (tio, 
aut  guis  rcqtuescet  in  monte  $ancto  tuo  ?  Desidcrans 
propheta  nossequos  dignos  Ecciesia  sua  Domiuus  jii- 
diearet,  tanquam  pius  sacerdos  ante  raciem  ejus  assi« 
slciis  responsa  petit,  et  de  sciscitaiione  sua  cupit  se 
ficii  certiorem.  Qu£  figura  dicitur  eroleuia,  quando 
inierrogaiiti  fit  apia  responsio.  Interrogat  enim,  qui$ 
in  cjus  tabernaculo  possit  habitare?  Sed  cur  vocetur 
tabernacu'um  paulo  diligentius  perscruteinur.  Majores 
uostri  domos   pauperum   tabernas  appeliaverunt » 


fTtl 


EXPOSlTlf)  IN  PSVI.TFJllllM.  PSAL.  XIV. 


\n 


propicrea  qnia  lanium  Irahibus ,  non  3<lliur  lCi;u!is  A  lai ',  a<<  a^rcs  hominnm  inlegrilate  p  rissiina  |)enc- 


togHi:inlur,  «luasi  (rahernas.  El  quia   ibi  hal)iiah:inl 

it  caMiabanl,  sicut  antiquis  mos  erat  scmcl  ciluim 

Fiimere,  tx  (luobiis  nominibus  unum  trailitur  faclum 

csse  vocabuluni,  id  est  ex     tsberna  et  cociaculo, 

qa:isi  irn))crtiaculnm.  liinc  jam  tabernacula  c  nso- 

nanter  d\ci.\  seittimuscKpeditionales  et  subitas  h:tbi- 

tstion>-s.  Nam  el  in  Yeteri  Testaniento  jussii  sihi  Do- 

mimH  tnkernacuhim  fieii  (Exod,  xvvi),  cum  Isuicii- 

ticus  popitius  essct  iii  castris,  ut  velut  quaedam  do- 

rous  divina  simol  moveretur  cum  mansionihus  fle- 

hrxorum.  Unde  fa<  tum  est  ut  fides  catholica,  quae 

per  E'  clesias  lolo  orbe  difrusa  est,  Dei  tabernaculum 

nnncupetur.  De  quo  etiam  et  Josephus  in  lihro  Auti- 

quitatum  terto,  tiiulo  scplimo,  d  ligenti  narraiione 


nirel"^ 

Vers.  6.  Nec  fecit  proxlmo  suo  milum.  Quintam 
ingressus  est,  qux  item  prohatnr  in  D  imino,  qui  non 
S'  ium  nulhim  hcsil,  scd  e  iain  pniienter  cuncta  susll- 
nuit.  Proximum  veio  dixit  popiilum  Judaeorum,  q 
quo  traxitcarni<;originem,  proquibMgeiiam  hi  crucf^. 
posilus  ( ravit  diceiis  :  P.  ter,  ignosce  illis  ,  quia  ne^ 
scintit  tfnid  fncinnt  {Lnc,  xxiii ,  5i).  Vijles  proximo 
mnlnm  non  fnisse  factum  :  quando  pro  eii»  eiiani,  ut 
:ibsolv(Tcniur  oratum  cst. 

Vers.  7.  Et  opprobrittm  tion  accepit  adversus  proxi' 
mum  suum.  Ila^cscxla  est,  (\nx  Judam  Scnrioth  de- 
signat.  Nam  diim  se  noss(U  ab  ipso  trad(*ndum,  nuila 
euin  voluil  pMhlica  incrppati(mc  conrnnd*  re,  se  I  t:in» 


disseruit»  qiiod  nos  ft  cimus  pingi ,  et  in  paudcciis  3  tum  generaliter  dixit  :  Qui  mecum  manum  mitiii  in 


inajoris  capi:e  collocari.  Montem  vcro  sanctum  sigui- 
(icat  Jerusalero  fuiuram.  Sed  intuere  quam  pulcbcr- 
rlnie  varios  se  scnsus  apta  V(  rb:)  disiinguani.  /n  /a- 
bernacuio  diiilur,  quis  habilit  ?  de  illo  qui  adliuc  in 
bnjus  sa;cu'i  ag  tn;  contendit.  !n  monte  quis  requie' 
sri£ .' quando  jaiii  uiiusquisqiic  rideiium  post  I  hures 
liiijus  sxculi,  uicriia;  pui^  sccuritate  rcOcitur. 

Vers.  2.  Qui  in.irediiur  sue  macula,  Vcnit  ad  sc- 
ciiidani  parteni,  un.ie  jam  qiiasi  cx  adylis  resiOiisa 
iribuuntur;  ei  ex  pcrsona  Domiiii  Christi  dicitur, 
4|iiod  et  de^iderio  satisf;iciai  posiulantis,  et  incama- 
tionis  ejusadorabile  revt-Iet  arcanum.  Prinia  ^iquidcin 
gloria  ipsius  fuit  ingredi  tabernaculum  sine  macula^ 
ifQando  templum  Jerusalem  a  pcccatis  liher  in(r:ibat. 


paropside,  ipse  me  tradilurus  esi  (Mutth.  xxvi,  ^Ts). 
Ita  factum  cst,  ut  ncc  divinitatis  mix  virliilem  intcl- 
ligcnrMius  relan^t,  cl  proximi  f:im(m  mordaci  lace* 
rjti<»ne  n>in  carpcret.  Non  accepit ,  hl  est  gratum  non 
hahuif.  Acce^ta  eniiu  illa  dicimus,  (pi.ne  nobis  grata 
esse  monstr.unus. 

Ver>  8.  Ad  nili^tum  deductus  cst  in  conspectu  ejus 
malignus :  timentes  culem  Domiimm  magnificatit,  llxc 
est  respofisi )  «cptiuia,  iihl  di::h«*l(im  malignum  in  coa^ 
zpectn  sno  dcduxil  ud  nihilum,  ((iiaiKlo  ei  dixil :  Redi 
retro^  SatannSj  non  tentabis  Dominum  Deum  tuum 
(MattlK  IV,  7).  Ilocenim  cui  potest  alleri  congruerc, 
uisi  qutMii  constat  virtutc  propria  cunciis  spiritibus 
iinperare  ?  Sequilur   etiam  aiterius  p^riis  decora 


Namcuni  alii  doinum  Dei  purillcationis  causa  fuerint  C  s"*»J"nciio,  ut  sicut  in  conspectu  ejus  malignus  ad 


ingressi,  ii!e  solus  liiliter  iiitroivit,  ut  sine  macula 
ante  conspectum  Panis  assisteret,  nt  non  ilti  lex 
aliquid  d^ret,  sed  ipse  potiu^  Icgein,  sicut  op(  mus 
legishitor,  impleret. 

Vers.  3.  Et  operaw  jnsiitiam,  U.iC.  secunda  est 
qiiaui  Dominus  fecit,  cnin  de  synagoga  veidentes  et 
etuenles  ejecit,  in  divim»  tenpto  humanum  prohi- 
l>ens  esse  coni:nerc  uin;  aii  enim  :  Domusmea  domus 
^rationis  tocabitur ;  vos  autem  fecistis  eam  speluncam 
latronum  (}fatth,  xxi,  13). 

Yers.  i.  Qui  loquitur  veritatem  in  corde  suo,  Tertia 
esl  quam  singiilaiit  r  S^ilv^tor  ncster  implevit.  V^- 
riAf  est  enim  rcs  qux  nullaienus  aliter  quiiin  c<tn- 
fi.  maveriinus,  aut  fii,  aut  facta  est,  nul  facienda  e.^^se 
nionsiralur.  Loquebatur  eniin  taciius  in  corde  suo  t«- 
fitaiem  ,  quando  dolose  perquirenlibus  sermonis  sui 
niTSteria  non  prodebat.  Nam  ciim  Judjporum  falsia- 
libiis  et  voce  pncsidis  urgeretar«  admirantibus  cun- 
ctis,  non  ei  respondit  ullum  verhum;  seJ  in  santta 
sua  c«>nscicntia  loquehatnr ,  quod  digni  non  craiit 
ai  dire  qui  (fUin  fraudulenter  videhantur  inquirere. 

Yers.  5.  Et  non  egit  dolum  in  lingua  sua,  Venil  ad 
qunrtam.  Nam  sine  dolo  omnia  se  fuisse  iocutum  in 
Kfangelio  testatur  ipse  dum  dicii  :  Omnia  qurn  attdivi 
a  Patre  meo  nola  feci  vobis  (Joan,  xv,  45).  Qiiid  eniui 
Uiundius,  quidve  simplicius  ,  ni-i  ut  verilas  illa  iii- 
eiNnmutabilis  nulla  a^tjeclionc  vel  supprcssionc  vio- 


nihilutu  deductus  est,  ita  qiii  Dominum  timent ,  eum 
senipcr  puro  corde  magnificent,  Qu<.d  >chcma  dicitur 
paradigma,  sicut  et  in  primo  psuhno  jain  dicium  est. 
iiivitat  enim  nos  prosperis,  el  terrel  adversls. 

Vcrs.  9.  Qui  jurat  proximo  suo  et  non  decipit  eum. 
Octava  virtus  cdicitur ,  (juam  Dominus  fccil  qiiaiido 
apostolis  suis  ce'tis^iina  veritate  promisii  dicciis  : 
Yos  amici  mei  estis  si  feceritis  quce  ego  pracipio  vobis, 
Jam  non  dico  vos  servos  (Joan,  xv,  i4j.  Inspiciamus 
aulem  qnid  ista  scnicniia  in  principio  siio  diclt  : 
Qui  jurat  proximo  suo?  Jiirare  ciiim  est  hominum 
sub  attestatione  divina  aliquid  polli(Cri.  S-.*d  rum  et 
Deusipsepromlscrit,  apiiiisdicitur  eodcm  p.illicento 
juratum.  Jurare  cnim  dieium  cst ,  quasi  jiire  orarc, 
Yy  id  est  justc  loqui.  Tunc  a  t^n  quispiam  jmsic  loqui- 
tur  quando  ea  qux  proniittit  implentur.  Jurare  ergo 
Deum  promittcre  at  uccomplere  esl,  siculalibi  dicit : 
Juravit  Dominus  David  veritutem,  et  n.n  f,ustrabitur 
eum  [Psal,  cxxxi,  11).  Et  iivrain  :  Jusjurandum 
q  iod  juravit  ad  Abraliam  pairem  noitrum  (Luc,  1,  75). 
Quod  muliis  locis  in  diviiia  lcctione  reperies. 

Vers.  10.  Qni  pecuniam  snam  non  d  dii  a<t  usitram. 
Nona  jam  tangitur  qiiatn  subtilins  indagemns.  Duo- 
bus  niodis  in  Scri  tnris  sanctis  pecunia  prohaiur  iii- 
telligi  :  ima  cst  isia  meiallica  quam  ad  usuramdari 
omnino  prohibeliir,  qnouiam  vitiuin  cupiditatis  esl 
cxigere  velie  qiiod  ic  iiescias  commodasse.  Ilanc 
(luidcin  habnii  52  0  niiu  s  Clirisl»ts ,  <vyk^  \\4Aat 


!ll  M.  AlUEIJl 

lra<lidit  pauperibus  eroga;uljiii ,  qsiain  uon  dedii  ud 
Uiuram^  quaiido  illim  inJigenlibus  ad  inforinaiul«>$ 
nos  pia  higitale  concessit.  Allcra  vcro  esl  quam  :iit 
usuram  dari ,  Evangelio  dicenie ,  snadeuiur,  id  es', 
prrdicationes  sanciissiin.is  el  liistilula  divina.  Ail 
enim  :  Sciebas  me  homnem  durumet  aatterum  :  noji' 
ne  oportuerai  te  committere  pecuniam  meam  nummula' 
riis^  et  ego  veniens  exegis$em  utiquequod  meum  esl  cum 
usuris  (Matth.  \xv,  27)?  Sic  eniin  istud  vcrbum 
xquivocuiu  pro  locorum  qnalilate  suscipiiur. 

Verg.  M.  Et  munera  super  innocentes  non  acccpit. 
Viriii8  dccima,  qur  restabat,  impleta  esl.  Ilic  super 
innocentes,  co^tra  innocenles  dalur  inletligi;  quod 
tion  soiuui  Donrmnin  consiat  non  fccissc ,  sed  etiam 
ipse  se  proliaius  esl  pr>»  siruie  gcncr<Hialis  oCTerrc, 
sicut  in  Evan;^clio  Uicit  :  Pastor  boms  animam  suam 
ponil  pro  ocibus  suis  (Joan,  x,  1S).  Accepil  enim  a 
lu^gis  munera ,  sed  noii  super  innocentes,  Sumit  etia  ii 
qiiotidie  qu:e  sacr's  altaribus  ofleruntur,  sed  hon 
snper  innocentes.  Quapropier  intelligamus  pias  et  par- 
vas  oblation 'S  cbarilaii.4  sludio  non  esse  omnimodis 
tespueiidas.  Nam  si  omne  muitus  abjici  volui^set, 
ncquaquam  ruisscl  ndditiim,  super  innocentes, 

Vers.  12.  Qui  ficii  hcec  v.on  movebitur  in  a^ternum, 
Expositis  deccm  viriutibus  ,  qu:e  de  Domino  Jesu 
Chriito  non  iiicoiigrne  sentiiintur,  inlerrogationi 
prupbeticx  bieviter  data  est  absoluta  responsio : 
quoniam  qui  facit  hcec ,  ipse  habitat  in  tabernacuh 
Oominif  ei  in  sancto  monte  ejus  requiescit.  Sed  con- 
sidera  qui^  facit  dixil,  non  cantat,  ut  nos  ad  aciua- 
lem  virtuiem  interposita  lege  constringeret ,  ne  se- 
creta  tanti  mysterii,  intenti  solis  canibus  inaniter 
psallereniiis.  Non  movebitur^  id  est  ab  ipso  non  mo- 
▼etur,  quod  solis  aanctia  beatisqoe  prsstatur.  Naro 
omnisab  illo  impius  diinovebitur  in  sternuro,  quando 
ejus  regni  comrouDlone  privabitur.  Hoc  scbema  dici- 
tor  sengma,  id  est  coiijoDctio,  quando  multa  penden- 
tia  aut  uiio  verbo  aut  una  sententia  concluduntur. 
Sed  bic  in  sententia  factum  est;  in  verboauiem  ubi 
iDventum  fuerit  non  silebimus. 

Conclusio  psalmi- 

llicest  coeilesiis  ille  Decalogus,  boc  decem  chorda- 
rum  spiriuiale  psultcrium  :  bic  vere  iiumerus  coro- 
nalis  queiu  solus  ille  complcro  potuit ,  qui  muodi 
viiia  cum  suo  jm^ore  prostravil.  Sed  precrmur  ju> 
giler  omnipotenriam  ejus  ,  ul  qui  lalia  per  nosinei- 
ipSbs  implere  non  possumus  quae  jussa  sunt,  ej  s 
ditati  munere  faciamus.  Calculi  quoque  ipsius  uon 
est  consideratio  negligcnda;  nam  quarla  declma  ge> 
iieratione  a  transmigratione  .  Babyloiii.c ,  adventus 
Domiiil  Salvatoris  eluxit ,  ul  luerito  et  hic  ipse  vi- 
«leulnr  locutus,  qiii  in  ejusdeiu  numcro  generationis 
advenire  dignatus  esi. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM   XV. 

7tlu/t  inscriptio  ipsi  David, 

Doro  omnes  dicaniur  inscriptioncs  titulonim  qiii 
psalmoruin  frontibus  afrigiintur,  nescio  qiild  mysii- 
( um  iste  desig"ans,  lioc  specialiier  primus  conlinere 


CASSIODORI  \\l 

A  dcclar.itnr.  (IrtinenuH  <  iiin),  qnaiulo  c&i  nominiis 
passns,  liunc  tiinluni  siipra  cnpnt  ojus  (ni>sc  c<  iiscri- 
plnm  ,  Jcaus  Nnxarenus  Rex  Juda;orum  (Jonn.  xix, 
19).  Se.l  ipsi  veraciler  inlelligeiidi  snnt  Judici,  qui 
pnra  Cbri&lo  devoiione  fainnlanliir.  Et  quia  Rex 
noster  Salvator  de  sua  pnssione  et  resurrectione  lo- 
cuturus  est  ^  merito  bujus  inscriptionts  coinmciuora- 
tio  facla  osl ,  qux  tant  s  posl  lemporibus  erat,  Do- 
mino  dispensaiite,  serutura.  Ei  ul  banc  titnli  inscii- 
plionein,  non  ad  quamlibct  aliam  personam,  sed  ad 
Doniiniiro  Cbrisium  rcferri  debnisse  cognosceres, 
adjecium  esl,  ipsi  David;  q«>od  ad  Dominuin  Salva- 
torem  cotnpctenter  referri  crebra  expositioiie  roon- 
str;»vimus.  Scien  lurn  est  autem  quod  bic  psalmus 
secundus  est  eorum  qui  passioneiu  et  resurrect  o- 

D  nem  Domini  breviier  tangunt. 

Divisio  psalmi, 

Per  totum  psalmum  iulroducitur  persona  Domini 
Salvatoris.  Prima  positione  secundum  consueiudinero 
suam  ex  bumaiiitate  suscepta,  verba  facit  ad  Pairero, 
conscrvari  se  reiens,  quia  spem  suam  posuerit  setn- 
pcr  in  eo,  non  Deilatis  sux  quidqwam  minuens,  seJ 
natnram  buinanilatis  ostendens.  Natiiram  dico,  ori- 
ginero  uniuscujusque  rei,  vigoremque  substantiac, 
Subjnng  t  etiaro  <|uemadinodum  sancti  ejiis  nou 
carnalibus  dcsidcriis  •  sed  spirilualibus  virtutibus 
cligantur;  omnia  quae  perlulit  ad  haeredilatis  siia 
gloriam  asserens  fuisse  perducta.  Secunda  positioiie 
ideiii  Patri  gratias  refert,  qui  illi  adextris  apparendo, 
iniquitateni  hiijiis  saeculi,  omnipotenti»  8U£  yirtuta 
^  superavit.  Unde  aniroaro  suam  de  inferno  asseril 
esse  liberalam,  et  post  resurrectionis  gloriaro  in  de- 
lectationibus  dexterae  ipsius  se  roemorai  collocaium. 

Expoiitio  Psalmi, 

Vers.  1 .  Conserva  me,  Dominey  quoniam  in  te  spe- 
ravi,  Inter  pericula  bumana  venturus,  et  ludaicas 
obsiinailonis  impios  sensus ,  natura  humanitaiis  as* 
sumpt.i  conservari  se  paterna  protectlone  depreca* 
lur ;  et  quo  facilius  ejus  rei  sequeretur  effectus,  spe* 
rasse  se  dicit  seroper  in  Doroino.  Haec  figura  dicitur 
etbopoeia,  quoties  diatur  locutio  cert»  personap.  Per« 
sona  est  enim  bic  Domini  Salvatoris  ex  duabus  dis- 
tinciis  perfeclisqne  naluris  bonio  \mss.  A.^  fi.,  ,F, 
perlectus  boroo],  idemque  Deus  uuus  perniaiiens 
j)  Cbristu-'. 

Vers.  2.  Dixi  Domino^  Deu$  meu$  es  (lii,  quomam 
bonorum  meorum  non  indiges,  Dixit,  non  labiis,  sed 
cordis  affectu ;  unde  sancta  conscientia  loquebatur. 
Deus  meus  es  tUy  a  forma  servi  Filius  dicit  ad  Patrem, 
nt  duas  naiuras  in  una  persona  Pomini  Salvatoris 
evidenler  a^nosceres.  53  Una  ex  uoi^tra  inllruiitate 
bumilis,  altera  ex  sua  polcstale  mirabilis,  ut  inteili- 
gas  (juod  pasfus  esi,  fuisse  carnis;  quod  resurrexit, 
poienlissiinx  majcsiatis.  Ad  deslruendam  quoqiia 
arroganiiain  bumaiii  generis,  qnae  suis  viribus  ali« 
quid  boni  se  facere  pnsse  confidil,  adlidil,  quoniam 
bonurum  meorum  non  indiges.  .Audiani  lnic  Pelagiani, 
qui  aliqua  bona  piiiaqt  suis  viribus  applicaiuh.  Qa« 


115  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  Xlu  i'i 

iiiai  liamaiiilas  Verbi  bonis  siiis  Deiini  pcnluis  noti  \  v<M)iis  d  sciirrcnlibus  similem  vUmi  :  Mcas  part  /<(?- 


reilaUs  cl  culicii  Domnus  esl.  lltprcdilat  perUiiet 
ail  gcniiiim  lidi^ni,  calix  ad  vcnor.ibilciii  passioneiii, 
qiii  solric  poiauis  c«  nferl  gloiiosissimam  resurre* 
ctiiiiieni.  Gl  inluendum  quod  vohinins  ac  dlstribulio- 
Dom;ni  fieqiicnlercalix  ponalur.  Ca/fjc  enim  a  catida 
dicius  cst  1'Otione;  quoniam  eicut  il)e  cor  lioniinis 
exliiiarai  bibitus,  ila  et  bic  sancinsanimas  perpetm^ 
jucuiidat  !ta!:sius.  Tues.  Servaio  obsequio  cbaritatis, 
F  liiis  dicit  ai)  Pairem,  non  deitaie  minor,  sed  bu- 
mauitaie  snbjci  tus  ,  sicui  et  Apostulus  ait :  Quan' 
quam  css.'i  Filius  Dei ,  didicit  ex  his  qux  passus  est 
obedieniinm,  el  perfeelus  factus  est  omnibus  obaudien- 
tikui  sibi  eansa  saluiis  ce/ern(e  (Uebr,  ▼,  8).  Restitucs 
autem  dixit,  quoi.i.im  raciente  diabolo  perierat  genuM 
iUia  obedieiitibus  et  jiis  a  ipsus facientibiis,  de  mor-  B  buminum.  Lt  revera  ipsi  rcslituta  esi  ha^rediias,  ciii 


egcre,  ad  ipsum  refereiis  omntJ  qui  [ec/.,  qujej  doiia- 
Tit,  n  n  ad  se  qui  collata  suscepii. 

Vers.  5.  Sanctis  qui  in  terra  sunt  ejus,  mirificarit 
^mnes  voluntates  meas  inter  illos.  Prins  noliis  verlto- 
rum  ordo  poneiidus  est,  ut  seriQonuin  obsctiiitaie 
submota,  sensus  nobis  faciliiis  elncescat.  Saneiis  qui 
suut  iu  terra  ejus,  miri/icavit^  id  esl  Pater  omnes  vo- 
luhUttes  meas,  Ut  cognosceres  Cbristum  Dominum 
ab  electis  es«e  diligendum ,  addi<lit,  inier  iilos  ,  lioc 
esl  saoctos  qui  sunt  i  i  terra  vifentium ;  non  inier 
<|ii09libet  sxculi  se  ainbitione  jaciantes,  scd  inter 
illoe  lantiim  qui  prsdestinati  sunt  ad  regna  coelo- 
mia ;  signincans  innorentcs  el  justos,  inter  (|uos  mi« 
laciae  sniu  voluotaies  Dominl  Salvatoris,  quando 


lalibus  aeiernos  reddidit ,  ct  de  terrenls  coelestes  be- 
oeficio  suae  pietatis  effecit. 

Vera.  4.  MuUiplicatm  sunt  enim  infirmitatcs  eorum  : 
p^ea  aeceleraweruni.  Non  congregabo  convnticula 
earum  de  sanguimbus,  De  sanctis  dicit,  qiii  Domino 
prosi>icienle  [mss.  A.,  B.,  F.,  propitiante],  afOictione 
•alHberriiiia  de  inundi  bujus  deceptio«a  \oloptaieli- 
berati  siint.  Priusenim  muliiplicaia  est  illis  p-r  se- 
veril:iteai  legis  infirmitas  carnalis,  ut  ad  Novi  Testa- 
ineiiti  liber:»tricein  graiiam  desiderabilius  perenl- 
rent :  qiios  dieit  iiou  sanguine  pecudum  aiit  viclima- 
ruoi  coiisueiudiiie  cougregandos ;  sed  immolatione 
icilicet  eorporis  et  san;;uinis  siii,  quuc  bumaiium  ge- 
nus  toio  c.rbe celebrata  sahavit.  Nam  ex  ipsum  quod 


snte  coiid.tionem  rcrum  fuerat  in  pra:destinatione 
collata.  Uasreditas  cnini  ab  hero ,  id  est  a  doinino 
dicta  esi. 

Vers.  7^  Funes  ceciderunt  mihi  in  preeetaris  :  ei' 
etnm  kcereditas  mea  praclara  est  mihi,  Prisco  more 
funibtis  tTfdrum  dividebatur  h.vreditas ,  ut  uiiuS" 
quisque  ad  mensuram  spalia  iclluris  pro  quaiilitaie 
tributi  et  personae  sux  qualilale  percrpcret ;  sicut 
Moyses  legitur  in  Vcteri  Testamento  Josue  prxce- 
pisse  ui  funibus  distribueret  baereditatem  lerrae  pro- 
missionis  fiiiis  Israel.  Uude  nunc  merilo  funiculos 
dixii,qui;)  bxredilaiis  sux  latitudlnem  gloriamque 
memoravit.  Possunt  et  funes  accipi  biijus  sxculi 
Iristitioi  nexuos:»  ;  nam  et  ipsi  funes  a  funeribus  di« 


dicti,  de  sanguinibus^  pcciidum  de^igiiat,  qui  iiinc  co-  C  cti  sunt,  quod  in  modum  cereorum  ante  cadavera  in- 


pioius  in  sacriliciis  fundebatur;  qui  r  tus  postea, 
Cbristo  Doinino  venienie  ,  mutaius  esi.^  II  "C  auiem 
Domeo,  de  sanguinibus  ,  contra  ariem  posilum  con- 
stat  esse  grammaticam  ,  apud  qi>am  pluraiis  bujus 
verbi  numerus  non  liabetur  ;  ct  idco  iuler  idiomata, 
id  est  propria  Scripiurx  divinx  numeraudum  est. 

Vers.  5.  Nee  memor  iro  nominum  eorum  per  labiu 
mea.  Nomint  illa  aiitiqiia  qux  infideles  habuerunl, 
sequenti  dicit  gratia  cooimuiaia.  Prius  enim  dicti 
sout  filii  irac^  filii  diaboli,  filii  cjriiis;  post  adventum 
vero  Domini,  sacri>  fontibus  reiiati ,  appcllati  sunt 
CtHistiani,  fili  Dei,  amiciSponsi.  Non  fuii  ergome'- 
■tomomtiiMm  t7/oriim,  qiiando  novis  hominibus  nova 
▼ocabula  constat  impokita.  Labia  \ero  Regi^  Chrisli, 


cendeb:iiitur ;  qui  sine  dubio  tit  preeclaris  conversi 
sunt,  duni  ad  resnrrectionis  xterna  munera  pervcnc- 
runt.  Hareditus  aulem  Chrisii  est  prxdestinata  mul- 
titudo  siaiictorujii.  l]bi  ideo  additum  esl  mihi ,  quia 
non  iii  se  secuihlum  humaniiatem,  sed  iii  Patre  glo- 
riatur.  Sed  cum  dixerit,  preeclaramt  qu^cri  potest  cur 
hsreditatem  istain  sibi  cecidisse  dicai  ?  Qood  vcrbum 
adversis  solet  casibus  applicari.  Sed  hoc  efoquenlia 
divina  et  in  bonis  uiitur;  ail  enim  in  Actibus  apo« 
stolorum  :  Sors  cecidit  super  Matthiam  (Act,  i,  26), 
utique  cum  bonor  illi  apostolalus  nrovenisse  divino 
judicio  referaiur. 

Vers.  8.  Benedicam  Dominum  ,  qui  tribuit  mihi  in» 
teUeetum  :  insuper  et  usque  ad  noctem  increpuernnt 


tfuo  bic  debemus  accip  re  Te.-tamenta,  per  quae  vo-  ^  me  renes  mti,  Ad  secundam  pervenium  est  seciio« 


luntaies  ejus  enuniialas  esse  cognoscimus.  Pulcbre 
autem  dicta  sunt  labia,  quando  utraque  regnuui  Dei 
praedicanl,  el  in  uniua  soni  concordia  ,  sicut  labia 
temperantur ,  dum  cordig  iil  roemoria.  Dicit  hic  : 
yec  mcmvr  ero  nominum  eorum  per  labia  mea,  Quod 
inter  propria  Scripturae  divinx  debeinus  arcipere, 
^itot  et  in  septimo »  et  in  decimo  psalmo  jam  di- 
ctofu  esi. 

Vers.  6.  Dominus  pars  haereditatis  mece  et  calieis 
ird :  lues  qui  restitues  mihi  hwreditatem  meam,  Bealum 
revera  magisirriumilludeligere^quod  nunquam  novit 
ali  iua  pennutatione  transire.  Taie  est  enim  ac  si  dl« 
ccrei :  Elifiantsibi  alii  niuiidanag  concupiscentias,  et 


nein,  in  qua  subtilius  iuteliigenda  est  sancta  prae<li- 
catio.  Quanta  providcnlia  jam  tunc  haereses  venturas 
exctuserit ,  ut  incarnaiio  dominica  intcllectum  sibi 
pronuutiasset  a  Domino  contributum  ;  illum  scilieei 
quo  omnia  vera  sanctaque  cernebat :  ne  quid  sibi  hu- 
mana  infirmitas  appticarel,  cum  nullis  meritis  pne- 
cedeiuibus,  sed  gratiie  laigitaie  profutura  pracs)en>ur. 
Sequitur,  increpuernnt  me  renes  mei  ,  ac  si  dicerel  : 
supra  maia  quae  mibi  fccit  omnis  cognalio  Jud»o- 
rum ;  insiipcr  et  de  tribu  Jud;c  lue  increpstise  no- 
scuniur,  unde  Dominiis  Cbrislus  seciindum  carneiu 
trabere  probjtur  ori^inem.  Usque  ad  nor;«m,ad  inor- 
tcm  sigiiifical.   Rcncs   vero  pareiitolam  de^l^^wv^ 


95  M.  AURELII  CASSlODOni  ^^ 

Vcr8.7.  Dominut  interrogat  jusium  et  impium;  qui  A  et  in   Evangelio  (Lue.  xii),  boniis  ser?»»  offerenj 


autem  diligit  iniquitatem  »  odit  animam  $uam.  Non 
esl  iniproborum  derogatio  cogitmda,  quando  Domi- 
nus  juslum  requirit  et  implum,  qiit  omnia  sub  veri- 
tate  discernit.  Quod  ideo  dici'.ur,  ut  hominum  desi- 
derii^  opiniones  faiti»  non  seducant  ;  sed  unusquis- 
quc  circumspiciat  couscientiani  suam,  de  qua  novll 
soluni  Doiiiinum  ferre  judiciuin.  Sequitur  brcvis  et 
roaiiifesta  sentenlia.  Quid  esl  diligere  iniquitatem  T 
oditse  animam  guam.  Sic  enim  se  persequilur,  qui 
diabotum  sequiiur,  diiin  illas  semitas  commeare 
\utt,  qu.e  ad  pcBnanim  loca  fugienda  perducunt. 

Vers.  8.  Pluit  super  peccatores  laqueos  :  ignis  ei 
sulphur  ei  spiritut  procellarum  pfirt  calicit  eorum. 
Pluit,  ad  ferba  pt  audicaniiuin  relulit  coelo  mananlia, 


decem  talenia  laudaius  est,  et  potesiaiem  supra  de- 
ccm  civitaici  accepit  in  prseminm.  Aposiolus  qtio- 
qiie  in  roagnum  sacramentiiro,  Verbum  Domini  dereni 
Bcripsit  Ecclesils  :  significans  sacrae  doctriii»  pltMii- 
tudiDcm,  banc  complectl  nomeri  quantitatem.  Main 
et  niimerus  ipse  in  magnam  Virtutem  landi-mque 
collectns  est;  qni  licetin  cxiensum  calculum,  infl- 
niiumque  tendalur,  ipse  tamen  iii  semetipso  semper 
crescenti  summa  revolvitur  ;  et  probe,  ut  cum  nibil 
recipi^it  exlraneum,  magnuin  de  se  facere  vidcatur 
augmcniuin.  Ilic  ctiam  mcrito  dicitur  dccus,  qMoniain 
a  decore  nomen  acccpii. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XI. 
In  finem  pro  octava  die  ptalmut  Datid. 


quapiissin,,.  imbre.  sunt;  pernJis  au.em  igniii  I.-  »     ^^^^^  ^^  .^  ^^^^  p,i,lmo  jam  dicuimes».  «d 


quei.  llli  enim  bene  intelligendo,  inde  fructiilcant 
isii  male  iractando  aniii>as  siias  iio<lo  perversiiatis 
st  aiiguiant.  Ignit  est  quando  eos  flammea  cura  con- 
suroit;  tulphur,  quia  cogiiationes  eoruui  deiesiabili 
fetore  sordcscuni;  ipirt  m  procellarum,  dum  se  tu- 
niulluosa  niente  coiifundunt ;  part  calicit  eerum,  id 
esi  mensura  qua  polluiis  aclibus  ebrianiur.  Calijc 
autem  et  in  booo  dicitur,  ut  est :  Calix  tuut  inebriant 
quam  praciarus  est  (Ptal.  xxii,5) !  Calix  eniin  men- 
sura  est  qua  potanlur  aiiiiii.'».  Calix  auiem  dicius,  eo 
quod  assidue  calidam  soKat  suscipere  potionem. 
Macrobiiis  quoque  Tbeodosius  in  quiidam  opere  suo 
genlem  dicit  Cylicranorum  fuisse  juxta  Heracicam 
constitutain,  composilo  nomcH  Siito  toO  xvX'x^f •  Qiio^ 

poculi  genus  una   litlera  iininulata  calicem  dixit.  Q  ".'"" >--..^.-  w^.w  ..«j-w  ......    ,«..,-  ^ 

\    ,    .  ...  ^  libus  expositionibus  prol>aniur  esse  notis>i 

Unde  hoc  noiiien  nicinori^;  constai  inlixum. 

Vers.  9.  Quonicm  jusiut  Duminut  et  jutiitiat  di- 
iexit :  (equiiatem  vidit  vuUut  ejus.  Fil  quoque  de  xqui- 
late  a  terni  Regis  decnru  conclu<»io.  Jusium  dicit  Do- 
minum  amare  ju>ii  iain,  quia  nescit  alios  rcspicere, 
ii:si  qui  noruulcusioiJire  justiliam.  Adjecit,  wquita^ 
lem  vidit  vultut  ejnt :  iWm  sciliCKt  acquitaleoi  qu»m 
laiiien  propiiius  ipsc  concedil.  Non  eniin  quidquam 
ex  se  probi  biiinaniias  babel,  iiisi  qund  a  Doinino 
bonorum  oinniuiu  S!iscep«*rit  iai^gitorc.  Vuitut  vero 
bic  propit  aiione  n  Domini  »>igniric:it.  Nam  et  iii  alio 
|»s:il  iio  lcgitur  :  Vullut  auiem  Domini  super  facientes 
maia{Psai.  xxxiiit  17).  ScJ  qiioniam  bic  dixil,  a^qui' 
taiem  vid:t,  per  snquiiaicm  graiiam  ipsius  fccit  in- 
lelligi. 


aeternam  pcrtinet  rciuiem ;  nam  ociavum  diem 
roundus  iste  nonrecipit,  sed  Gniio  septimo  semper 
rcdit  ad  primum.  1n  istis  enim  dicbus  pluralis  est 
numerus:  ille  autcro  singularis  accipiiur,  qui  nullo 
succedente  roulatur.  Quapropter  dicenda  virtus  esi 
psalmi,  ut  perejus  intenlionein  iuscripiio  tiiuli  faci- 
lius  possit  inlelligi.  Petit  itaque  prophel'^  ini(|uitaiem 
miindi  istius  desirui ,  ut  ad  illam  vcriutcm  futuraa 
promissioBis  debeat  perveuiri.  Slc  illud  imperturba- 
bile  regn-.im  significatur,  quando  ejus  beatitudo  in- 
desinenter  expetiiar.  Merito  4B  ^^^  ^*"'^  psalmo 
octafvus  dies  aptatus  est,  ubi  saciili  istius  consue- 
ludo  viUdsa  dc^eritur,  et  illius  venire  innoccntia  po- 
siulaiur.  Caetera  vero  hujus  tituli  verba  prxcedcn- 

iaia. 


Coucitisio  psalmi. 

Qiiam  bciie  verMiti:is  b:iTCiicoruiu  el  rciriliuiiones 
eorum  psalmus  isle  inirabili  bicviiaie  com,)lexus  e  t ! 
ut  quoruin  fuiuras  pxnas  agnosciuius  ,  ab  corum 
I  raviialibus  arceamur.  Est  eiiim  iii  niimcro  ipsn  et 
virlus  sancta  Decalogi,  qui  bunianae  viia*  pruvenit 
gloriosissimus  institutor.  Nam  sicut  iile  boininuin 
▼iiia  condemnat,  sic  et  iste  sensiim  iniquae  praedira- 
l'onis  impugnat :  lant » a  inajore  periculo  liberans, 
qu.iiito  plus  esl  in  ftde  deliftqiierc,  quam  carnis  fra- 
gilitatc  peecare.  Mcrito  ergo  et  hic  psalmus  huuc 
iiiimeruin  lene^  qui  sonsns  nosiros  in  orlboJoxa 
freduIitMie  pcrfeclhimn  i//.  iilu'i«»n-  conlirmat.  Nam 


Divxsio  pt"imi. 

Prima  parie  propheta  a  mundi  isliiis  pcrversitaie 
salvum  se  petit  ficri ,  quoniam  dolosi  atr{ue  supcrbi 
potcntiam  Domiiii  scclcralis  oldociilionibus  abncga- 
bant.  Secunda  promissionem  Palris  per  omnip  ten- 
lem  Filiom  praedicat  esse  faciendam  :  eloquia  Domiiii 
sub  brevitate  collaudans,  sicut  priiis  sermones  impioi 
arguobat. 

Eipotitio  psaimi. 

Vers.  1.  Salvum  me  fac^  Domine^  quoniam  defeeit 

tanetut :  quoniam  diminuiw  tunt  veriiatet  a  fiiiit  homi* 

uum,  Sludiose  discutiamiis  hoc  principium  psalmi , 

qiioniam  ningiioruoi  scbeiiiaium  d«'Coreformatuin  est. 

^  bxclamnt  e>iim  ad  Dominum  subtto  propbeta ,  ui  de 


ipsa  rormidiiie  appareat  pericuii  magn  tudo.  Denide 
pcr  flgurani  synalhroesmos ,  usqiie  ad  divisioncin 
cdngrcgat  multa,  quae  timuit.  Quod  scbeina  inlrr 
violoiilissiinas  figuras  a*  cipiiiir,  quando  pluriniai  rcs 
in  iiiiiim,  et  miilia  criniina  coliignntur.  Nain  cum  lioc 
sa'culuin  respiccret  animas  mulliformiter  ingravare. 
tnlvum  se  pciit  a  Donrnio  /im,  apud  quem  verain  mc- 
dicinain  noverat  inveiiiri  :  tanctum  dicens  abcssede 
iiiundo,  ubi  tanla  malorum  inessc  cogiiosc.tur  mul- 
titudo.  Iloc,  quantum  ad  boinines  pcrlinet ,  diciiur; 
ca;teruin  ilie  ubiquc  pra^scns  esse  cognoscitur.  Et  ne 
li:iber<-iur  anibiguum,  quod  dixil,  defecit  sanctut^  coi>« 
sequ'lur  dimnuai  esse  ver tales  n  f.liis  homivAm.  rVli- 


97 


EXPOSlTiO  IN  PSALTERtUM.  PSAL.  Xf. 


98 


it^f  enim  taiutn»  dificen  Don  poierat,  nbi  fuissel  in-  A  munl,  et  ponurit  in  proprla  poiesiaie,  quod  se  Ue* 


irr  bomiifes  verilas  iinminuia.  Quod  argiimentnm 
dfriiur  a  eonsequentibus,  qnando  illud  quod  prnemit- 
lilor,  «eqiienli  diciione  firmiilur.  Verum  cnm  dicit , 
dmmutai^  dfpravata  Dci  monera  culpis  hominum 
evidcnler  osiendii,  qui  collala  sibi  beneficia  propria 
|ienrersiiate  commaculant.  £i  inluendnm  quod  plu- 
rali  iMiinero  sunt  ftositse  verUatet^  cum  uiia  6it  veri- 
las.  Sed  cuin  vtrlus  ejus  p'r  unumqucmque  hfKninein 
fcelesti  dispensatione  irihuiiur,  mullas  esse  testamur. 
Ut  dicere  solemus  prophetia  David ,  prophetia  Jere- 
ni.e,  Cvaiigeliiim  M:)tthxi,  Evangelium  Joannis,  cx- 
lerosqae,  qni  hujus  rci  hoiiore  floruerunt  :  ita  et  ve« 
ni.ites  eiiuntiamus,  qiiando  qna^iias  ejus  per  ifi(li- 
▼iJuas  partes  hnminis  meniibus  Domini  largitate 


mentes  a  Deo  non  inlelligiint  acccpisse.  IIos  panlisper 
inierrogo,  quare  non  sunl  garruli.  cum  snpervenien- 
tibiis  curis  slupida  taciiurniiaie  conslricti  s  mt?  De- 
figentes  enim  vulius  in  terrain,  claMdnnt  os  ia  lihio- 
rum;  et  tanqiam  linguam  perdi^lerint,  sic  confiisis 
mentibas  ohinutescunt.  Ad  le  aegritu<lifium  varios 
caiius;  ut  frei|iienif^r  non  sii  idoneus  cibum  peie- 
re,  qni  videhatur  de  labiorum  se  poiestaie  ja- 
ctare.  Tunc  ipsi,  si  possunt,  dtcant  :  Labia  no$ira  a 
Hobis  sunt  :  Quis  noster  esl  dominm  f  Istud  aiitem » 
Quis  noster  esl  ^omjiuif  Sacrilegorum  verba  repe- 
laniur.  Quse  flgura  dicitur  antisagoge,  id  est  conlra- 
dictio. 
Vers.  5.   Propter  mlseriam  inopum^   ei  gemlium 


praestaior.  Potest  eliam  ei  ad  Judaeum  populum  com-  B  pauperum^  nunc  exsurgam,  dicii  Domhius.  In  his  du  >• 


peleiiter  aptari,  qui  douis  coclesiibus  vacnaiiis  cre- 
dere  non  voluii,  quem  laniorum  videniium  turba 
prcplietavii. 

Vers.  i.  Vana  locuti  sunt  unusquisque  nd  proxi- 
wntm  $Hum  :  labia  dolosa  in  corde,  et  corde  tocuti  sunt 
maU,  Yana^  falsa  significai,  jnxta  illod  qnod  superius 
dnit,  diminuta!  sunt  werilates  a  filiis  hominum^  quaiidi» 
roiitra  Pominum  Chrii.lum  teslimojiia  quaerebani,  cl 
senietipsos  pravis  snsurrationibus  excitabant.  Proxi- 
mcs  auiem  signiflcai ,  non  lain  cognatione  generis 
^Qtiu  sceleris  participatione  sociatns.  Nain  quod  di- 
cil,  in  eorde ,  et  corde  :  quolies  vobimus  dolosos  ex- 
prin-  re ,  duplicia  eorum  corda  declaramns ;  sicut 
Jaeobus  dicit  :  Vir  duplex  anim')  incofutans  est  in 


bus  verbibus  subiiliier  Patris  el  Filii  ins;iiciend.e 
per{^on?e  sunt,  ui  nobis  intelligentia;  confnsio  pos  it 
auferii.  Nain  postquam  argmt  eos  qui  ile  Uoniini 
fundendo  sangninf!  iraciiveruni,  venit  ad  secundani 
partem,  in  qua  propheta  vf»ce  Paiiis  re^urrf^cilonein 
proniiitil  Doutini  Salvatoris.  Aiiena  enirn  verha  re- 
ferre  possumus,  cum  iamen  persona;  nostrx  non  mii- 
lainus  eloquium.  Imelligainus  aulcm  qiine  slt  hic 
pielas  Creatoris,  quando  propter  miseriam  inopum^  et 
gemitum  pauperum  cl.inflcaius  esi  Doniinus  Christns  : 
ne  ejus  fldeles  diuiina  iribulaiione  gravnreniur.  Ex- 
surgam,  metiphorice  dictum  e^t  illum  exsurgere 
qui  nescit  humana  imbecillilate  rccnbare.  Sed  e\6nr« 
gam  dicii,  apparebo,  et  manifestabor  in  Filio.  Un  i 


Mutt^aisrtfssttfj  (Jar.  I,  8).  Quandoautem  simplires  C  eiiitn  virtus,  et  indiscreta  mnjei.is  esi.   Apparct 


cupimus  indicare ,  uDiim  cor  in  eis  esse  lebtamur, 
sicut  in  Aciibus  ap  »8iolorum  legitur  :  Maltitudinis 
antem  credentium  erat  cor  unum  et  anima  una  ( Act, 
rr,  32 ).  Sic  et  bilingnes  dicimus,  qui  in  una  senten- 
lia  minime  perseverant.  Et  respice  praediclas  res, 
qmlis  fuerit  secaia  senieniia  :  Loricri  sunt  maia,  Ne- 
cuse  est  euim  oi  mala  loqoerentur,  qui  duplicia 
€i*rila  gesiabanl. 

Vert..3.  Disperdat  Dominus  universa  labia  doiosa, 
9t  lin^uam  magniloquam,  Sequiiur  sententia  genera- 
Is;  sicot  solet  lege  sanciri,  quando  unus  peccai,  et 
«oiversale  malum  severilas  promulgaia  condemnat. 
Di^perdat  ^  conlra  adunalionem  diciiur  Judaeorum; 
■I  passim  pereant,  qui  iii  una  se  pravitate  college- 


enim  ei  manirestitur  Pat^r  in  Filio,  sicut  ipse  in 
46  Evangelio  d  cii  :  Qui  me  videt^  videt  et  Paircm 
{Joan.  \iv,  9). 

Vers.  6.  Ponam  super  satutari  meo  :  pdurialiter 
agam  in  eo.  Saluiare  suum  dicii  Pater  Verbiim  suum, 
qnod  esi  caro  factum,  per  quod  vita  morialibus  venit, 
dum  omnis  credens  salntem  copiosa  largiale  conse- 
quiiur.  El  quld  snper  eom  ponit?ConsoIationem  sci- 
lirot,  quam  .superius  dixit  inopum  el  paup  rum  :  quod 
Doniino  Salvalore  resurgenie,  fideiibus  provenissc 
manifestum  esi.  Fiducialiter  agam  :  poteslas  omnipo- 
teniiae  paternae  declaralor,  quia  revera  ille  fiducia" 
liter  aijit,  cujus  voluntali  nulius  praevalci  obviare.  Sic 
et  de  Chrisio  in  Evan 'Clio  dictum  est  :  Erat  eiiitn 


tmx.  Ungua  vero  magniloqua  esl  quje  sibi  aliquid  0  dorens  eos  tunquam  voiesiatem  habens ,  noit  Ifin^iiom 


■agnae  potcstatis  assumit;  nec  intelligit  a  Creatore 
4aiom,  dom  eventos  rerum  sibi  putai  esse  subjeclos ; 
Mi^ol  Apocjlypsis  de  Anlichristo  dicii :  Vidi  in  cornu 
tfio  quod  erat  ex>  elsiut^  os  loquens  nuigna  (  Apor.  xii , 
5 ).  eic.  El  oe  in  bono  linguam  magnitoquam  potuis- 
ws  atcifiere,  pnemisit ,  iabia  dolota,  Gonsidera  vero 
pteiat-m  dicentis,  qood  non  hominibus,  quia  mulii 
et  ipsis  eooverteodi  eraot,  sed  ip>is  vitiis  impre- 
ealnr. 

Vers.  4.  Qui  dixerunt :  Linguam  nostram  magnifi' 
etbi/uuM,  t  tina  nostra  a  notns  sunt  :  qui$  noster  Uomi' 
nr$  esif  Itios  expo.iii  qni  in  pro>peris  rebiis  nimi.i 
V*  ua  isatt?  iur»entes,  gloriam  sium  eiallare  prsesu* 


scriba:  eorum  et  pharisipi  (  Metih.  viiy  29).  Sed  po- 
testis  P.itri8  ,  Filii  fiduci  i  est ;  sicui  Filii  fi.lucia  , 
potestas  ea  Palris;  quod  toti  Trinitati  pro  unitale 
n.unrap  ccriuin  csi  con^enire. 

Vers.  7.  Etoquia  Domini  eloquia  easta.  Poslqnain 
dixit  verba  Pairis,  eadem  ipsa  laudando  confirmai ; 
nam  sic  oinnia  contigeruni,  quemadmodom  promissa 
noscuntiir.  Qnid  sini  ergo  eloquia  Domini^  sub  forevi- 
late  definitur ,  id  est  etoquia  casta^  videlicet  virginali 
iniegritaie  purissima ,  quae  nullum  mendacium  cor- 
nimpal,  nutla  macula  falsitalis  ioficia^  Nam  sicut 
caslitas  ignorat  pollutionem,  iia  eloqnia  Domini  ne- 
sciunt  cum  alqiia  sorde  misceri.  Sed  hoc  non  otiQ^o 


99  M.  AURELll  CASSIODOIU  i-f> 

•ccipias,  qnia  conlra  lllud  poniuir,  quod  supcrins  A  dicimns  quod  coniprelienderc  non  valerous.  Sul)  men- 


dicluiii  esi  de  iniqnis  :  faua  locull  $unt  unusquisque 
ai  vroximum  iuum ,  ul  inspecla  rerum  Yarielas  ab 
iniqna  no<  consuetu  line  renioveret.  Quod  scliema 
Grspce  syiulesmos  dicilur,  Laliiie  coliaiio,  quando 
silii,  aut  pcrson.f*,  ant  cauhx,  sive  ex  conlrario,  s.ra 
ei  simili  coinp>raniur.  llic  cnim  eloquia  divina  lau- 
daiitnr  :  superius  vero  sernio  hnmanus  arguiiur. 

Ver<(.  8.  Arfjentum  igiie  exnminatumt  terrw  pur>ja' 
tum  septuplui».  Adliuc  derniii  per  simiruudiiicin  iiic- 
laili  caiididi  quid  sint  eloquia  cata.  Argentum  terras 
igne  eiam>naium,  quod  s*  lel  csse  purissiinuin,  quaii- 
d  >  rreqncnli  fiieril  decociione  mnndaium.  Exammar 
tum  qnippc  vel  purgalwn,  conlra  illuil  ponitur,  quod 
de  pcccaliifllins  ait  :  Labia  dolo$n  in  corde  et  corde, 
Et  ut  qiiainpl.irimuin  disiaret  agnosccres,  addidit,  0 
purgatum  $eptup!um,  Uui  numcriis  ad  seplirurmem 
Sp  ritum  vidctur  posse  re^^piccre,  id  esf,  timorem  Dei, 
pietatem,  scientiam,  rortitudinem,  consilium,  intelli- 
gentiam,  sapienliam;  per  qnx  Verbum  divinum  tan- 
qiiam  in  snccensis  fornacibus  mancns,  vei  iiatis  rutiln 
coriiscaiionc  resplendei. 

Vers.  9«  7'm,  Domine,  servabi$  nos^  ct  custodics  nos 
a  geiieratione  hac  in  ceternum.  Sicut  supi^rius  dixit  : 
Disperdat  Domirius  universa  labia  dolosa^  iia  iiic  con- 
servatnruin  Dominum  promittit,  qni  elo  juiis  ejus 
pura  nienle  credideruiit.  El  vide,  sanctx*  regulx,  qua 
niodcratione  servatx  snnt.  Dum  dicit,  tu  nos  custO' 
dits ,  prx^umptionem  caduca:  bumanitatis  abscidit ; 


snra  enim  (  rcalor  uon  e^t  qux  cieaturis  omnibus 
data  esl;  nec  aliqua  in  eo  polest  esse  dimeiisio,  a 
qiio  rebus  omnibus  numerus,  pondus,  inensuraque 
praesiatur.  Multiplicasti  aiitcin  filics  hominum ,  ad 
illam  proroissionem  respicit  Abrah;e  in  qiia  dicit  : 
MultipUcans  mullipUcabo  semen  tuum  sicut  steltas  cotfi 
(  Gen,  XVI,  10  ).  Quod  euin  in  sanclis  suis  ei  fecisse, 
ei  qnotidie  faccrc  manifestum  csi. 

Conclusio  psalmi. 

Gonsideremus  hunc  psalmum  nimis  utilia  nobis 
sacramenta  d«clarasse.  Dixit  enim  quam  vanis  et  su- 
prrniiis  bomines  loculionibus  occupen'ur;  ut  n*m 
veritatero  qua  vivant,  sed  quo  moriuntiir,  velint 
afTectare  mendacium.  Deinde  qnale  sil  eloqu  um  Do- 
mini  consequenler  exposuit ;  ut  saiutnriter  unicui  ;ue 
sna  sordeant ,  si  quantuni  sint  mundis^ima  Doniini 
verb:i  cognoscant.  Qiiibus  rebus  illud  remedium  da- 
tnr,  quoniam  sccundnm  potenliam  Doniini  (iiios  ho- 
ni  lum  constat  posse  liberari.  Et  quia  Qiidecimi  nu- 
meri  virtus,  1n  quo  bic  psalmus  est  const.lutu^ , 
evnngciicum  nobis  cognosciiur  indicarc  mysieriura ; 
P.itrif:imilias-supplcemu3,  utin  vineam  suam  salteni 
vel  undecima  nos  hora  cleroenlissimus  inlromltiat ; 
qnatenus  mercedem  operibus  non  debitam ,  sed  di- 
gnetur  donare  graluitanu  Nam  et  bcatus  Prosper  in 
secunda  paite  libri  qui  inscribitur,  Ante  legeni,  sub 
lege,  et  sub  graiia ;  de  undecirao  cali  ulo  sic  ait  : 
Ne<|U(^  sine  hoc  roysterio  undcciin  velis  cillcinis  la- 


ne  quis  de  se  conndendiim  ulbtcnus  acstimaret.  A      ,  .         . 

.        .  .      f    I  I- ..•       .    ^  bernaculum  dcsuper  openebalur,  quo  reum   essc 

qeneratione  hac  :  sive  Judjpos,  sive  munni  istius  si-  C  .  .       .^  J        •       .    ^ 

.p    ,  ,  .,  .       •  .  .  osicndal  totuin  mundum  Deo,  ac  sub  pceniientia  de- 


gnifical  pcccaiores,  a  quibus  nosira  virluie  non  pos- 
sumiis  ciistodiri,  nisi  illius  iniscralione  protegamiir. 
Addidit  etiam,  in  (eternum\  qnin  liic  nos  in  tribulalio- 
nibus  coiisolalur,  ibi  in  .neterna  sccuritaie  constituit ; 
bic  adjuvat,  illic  gloriflcat  et  coronat.  lia  iios  piissi- 
mus  Greaior  et  lac  conscrvat,  nc  pereamu<;  et  ibi 
beatiAcat,  ut  nullatenus  miseri  esse  possimus. 

Vers.  iO.  In  circuitu  impii  ambulant :  secundum  al* 
titudinem  tuam  muitipUcasti  filios  hominum,  POsiquam 
sermonc:!  impiorum  in  priiiia  parte  competenti  exse- 
cratioiie  red:irguit,  et  in  secunda  parte  cloquia  Do- 
roini  roirabili  prxdicatione  landavit,  venit  ad  conciu- 
sionem  psalmi,  in  qua  singulis  partibus  sub  uiio  versu 
digna  restituit.  Dicit  enim  sub  brevissima  senteniia  : 


gere.  Ipsius  enim  numeri  psalmtis  habet  priiicipiuiii : 
Salifum  me  fac,  Domine^  quoniam  defecit  sanctus^ 
quoniam  diminutte  sunt  reritates  a  filiis  hominuuK 

47  Exposmo  IN  PSALMUM  xn. 

In  fiuem  psalmus  David, 

Gum  tituli  hnjus  verba  prxcetlenii  expositionc  j  im 
nota  sint,  convenit  ul  de  contineniia  inagis  psalini 
aliquid  dicere  debeamus.  T  tus  eniin  de  charitate 
loquiiiir  Domini  Chr  sti,  iit  qua  est  to.ius  lcgis  sita 
perfectio,  quam  si  quis  habei,  omiiia  mundi  istins 
blandimenta  posiponit ;  nam  duin  ipsa  sola  ex  toto 
corde  riquiriiur,  ejus  contrarium  non  amaiur.  Gha- 
ritas  ciiim  Dei  quxdam  vernalis  esl  plnviavirlutum. 


In  eircuitu  impio$  ambulare;  nt  nunquam  ad  rectam  D  sub  qna  et  beata  voluntas  germinat,  et  operatio  saiw 


possinl  semilam  pervcnire.  Tortuosas  siqnidem  vi» 
iiialis  seroper  rooribus  applicantur,  sicut  Saloroon  de 
iropiis  dicit  :  Dereliquerunt  tia$  recta$ ,  iil  ambula* 
rent  in  via$  prava$  (Prov,  ii,  15).  Et  ideo  pervenire 
ad  requiem  octavae  diei  uequeunt,  qui  rotarum  morc 
in  sua  semper  (e  ga  vertuntur,  Sequitur,  $eeundum 
altitudinem  twim^  muhiplica$ti  fiLoi  hominum,  Iloc 
ad  illus  pertinet  qni  sincere  eloquiis  Domini  casiis 
purissimisque  credideruni.  Et  vide  quantum  illis  in 
isto  verbo  promittitur;  dicit  eiiiin,  ucundum  altitu- 
dinem  tuam  multipliea$ti  fi(io$  hominum;  non  secun- 
dum  meritum  suum,  sed  scciindum  illud  quod  hunn 
I.1S  nesctt  angn*itias  sustinere.  Altum  eiiim  sspe 


cta  fruciificat :  paiiens  hic  in  adversis,  temperata  in 
prosperis,  bumililate  potens,  afflictione  laeiissima, 
iniinicis  benevola,  lionis  suis  snpcrans  malos.  D.'  qua 
etiam  supernse  creaturae  semper  acceDSX  sunt  : 
flamina  reficicns,  desideriuin  salulariter  cresccns; 
et  ut  apostoli  voce  cuncta  comploctar  :  Deu$  ipse 
charita$  e$t  (I  Joan,  iv,  16).  Quapropter  ipsam  iios 
decet  expetere,  ipsam  sine  One  desiderare ;  ut  quia 
hic  inde  expleri  non  possumus,  saltem  ex  ea  in  fn- 
tura  retributione  saiieinnr,  sicut  in  ccntesimo  decimo 
ociavo  psalmo  iegitur :  Defi'eit  in  $alutari  tuo  anima 
mea  (P$aL  cxvni,  S1).  Istud  eniin  dellccre,  felici  Cbl 
percnnitate  con^^tare. 


101 


EXrOSmO  LN  PSALTEhU  M.  rSAL.  Xll. 


m 


Dlviaio  fta^im. 


Cuiu  reftpicerei  propbeu  proximt  parte  geiitw 
bumanum  moniferis  ftupersruioiiibus  eecapari,  nec 
aU  cuhuram  veri-Domini  puris  sensibus  feslinare, 
ereduliiaiem  sunm  adfenta  sanci»  incamaUouis 
magnu  desideriu  deprecaiur  expleri;  ul  ▼(.'!  lunc 
fODfusa  geniiiitas  salulariier  devins  errores  ahjii  c- 
rei.  Secundo  merobro,  ad  noslras  pelitionKS  effica- 
ciier  intiroendas  tSluniiuari  ndem  suam  velieincnicr 
expostttlal :  ne  iuimici  a!ic|iin  rrauile  siiccutnliorcf, 
i|ui  seinper  se  in  ej  s  dicii  iniscrirordia  (uisse  oim- 
lisaiK. 

Exposito  psalmi, 
Vers.  I.  C^uequo^  Domine^  ob'iviscem  me  in  fi- 


A  exdialns  dolor  ntaxiHiiis  scr.iiaiur;  quod  uique  lit 
quanJo  S|>ti»  io.g:i  pix)irahitiir«  Ininucus  tma^  :  dd 
dlaholo  dicit,  qui  anic  advenuim  Doinini  exalialus 
humana  capiivitale  g:iu(Jeb;it.  Svper  me^  boc  est  su- 
per  creduliialem  meam  ,  quia  ilie  tolo  orhe  cole- 
hatur  iiislanier,  cum  devotionem  Hdei  divina  religio 
non  ha^crct. 

Vors.  5.  Respice  et  exandi  me,  Domine  Deus 
nieus.  Illumiua  o^ulos  meos,  n  i  wiquam  obdormiam  in 
vtorfe.  Venit  ad  seciindiim  mcmbrum  ileprecationis 
siix.  St^d  quas  htc  p  ciatetn  ejus  l.icrynias  profudisse 
credamus ,  ne  dilationc  diuina  lotus  mundiis  captus 
erroribus  interirel?  Me  enim  ciim  dicit,  non  sibt 
tanlmn  singuliriier  petit,  sel  unicsis  fKletihU)  sup- 
plicat  suhventri,  qnoruni  dilee  ionc  remt*dio:n  gene* 


mim?  PlcBus  propheta,  ul  dictuai  esi,  Dum  ni  rhaii-  B  ralepelebiiur.  Hespice,  ad  itlud  referendum  estquod 


laie  c<»pi<>sa,  qua  ejus  huiuai  aiionem  avide  siisi  ue- 
bat,  Crtttiideuter  eruciaos  d:cit  difTerri  se  diaiiiis  ab 
csspeciatione  sua  :  quauilu  oinni  desiderauti  valde 
mole^ta  dilatio  est.  Qiicin  lic<*t  iliuiMiuatione  fi.lei 
credebat  esse  ventiu^um,  do  cjiis  tamen  l  rd  lale 
conqueritur,  cujus  adhuc  spfrattiin  cernere  nou  iiut- 
lebaiur  adventum.  Non  en  m  ohlivisciiur  Deus,  ^ed 
abeo  qui  desidertt,  ohli^ion  -in  rredi  ur  paii,  qiiando 
diflerl  dooare  quod  (^eliiur.  /it  ftnem^  hic  icaiptis 
sigutficai  quo  incarnaii  nem  Doiuini  pra!videh:it  esse 
fenturam.  Talis  eniin  qnerela  fidelcs  aninas  pulsal, 
IH  et  sioe  fine  coelestia  cu}:iunl,  ei  de  Domini  seni- 
per  pn^missiooe  confilanf.  Et  in^ucndum,  qood  |»er 
bos  quaioor  versus  uLiquc  verha  constantissiiitx  pa- 


stiperius  ait :  Usqneqno  averiis  faciem  tuam  a  mef 
txaudi  yero^  ad  tllud  quod  dicit  in  capite  psalnii : 
iJsqueqHO,  Dominef  obltvisceris  me  in  finem  ?  Vcnlos 
anleni  cordis  tilc  debenTU<i  advertcre,  qni  in  morlein 
obdormiiint,  quando  fldei  lumiiie  sepulto,  camalt 
delectatione  clauduniur.  Ipse  est  eniin  somnu>  de 
quo  l:Hatur  iuimicus. 

.  Vcrs.  6.  Nequando  dicat  inimicus  m^Tii,  travalui 
adversus  eum.  Qui  (ribitlant  me,  exsuUabunt  si  motus 
fuero.  ffoi^  de  di  ib  >h)  et  aiigclis  ejtis  dicit,  quihus 
lalis  consuctudo  est,  insullare  dum  capiuni,  victo- 
rias  su:^s  puiantes  se  luacium  ruinas.  Dicit  enim  : 
si  divisu^  a  le  fiien),  illis  gaudium  dabo  qui  detesta- 
hi  i  consueUidine  lunc  cfOciunlur  lasti,  quando  de- 


li^niije  ponit;dicit  eniui  :  Uqnequo,  quousque^  quan-  Q  ceptos  a  se  cognoveriut  possideri.  Nam  quod  dicit, 


diu^  repeteiis  etiam  usquequo.  Que  figura  diciiur 
fpiuioiie,  quaiido  similia  dicta  crehra  repelitioue  ge- 
uiiuautur. 

Vers.  S.  Quousque  avenis  faciem  tuam  a  me?  Ap- 
fiariiionem  postulat  Chrisii,  quam  iu  SpiriUi  juii 
prxvidebai.  Ipsa  esi  eiiim  facies  ejus,  qu:e  caruali 
but  octtii^  p«>t<tit  apparcre :  q  ain  ille  vir  s^iuctus 
affeciu  generalilatis  meriio  cupichat  aspicere,  qiKe 
inui.dum  dignata  est  coelesii  visiiatione  satvare.  S:c 
ct desiderium  diviui  ainoris  osLensum  est,  et  impic- 
tim  cbar;t.aam  coDstai  iu  proximis  :  quando  jtigiter 
expeteLal  quod  onmihus  prodeue  coguoverai. 
Utrumque  enim  coujoncium,  u^rumque  sociJlum ;  ut 
Bee  Deoi  sine  proximo  ametur,  iiec  proximus  sine 
Divinitate  ddigatur. 

ytrri.  3.  Qiiaadttf  ponam  consilium  in  anima  mea. 
Dic  ardor  maximus  siisiinentis  exprimitur.  Dicit 
sibi  dttiM  coiisilittm,  ui  videndi  possit  mitigare  af- 
Irctttni  :  quando  iiia:stijn:ibilis  anxietas  est  coucupi- 
teere  Sk>oiiid»  et  diutiui  sustinere  venturum. 

Vers.  4.  Btlorem  %n  eord$  meo  per  diem.  Vsqrcq  o 
tiaUabilmr  initaidcus  meus  super  mt  ?  Adhuc  super  piis 
conauefiionibtts  perseverat.  Subauditur  eiiiiii  de 
«eru  superiore  p^iiam,  ut  sit  plena  senteutia  :  />o- 
Imem  in  corde  meo  ponam  per  cfttfm,  id  est  per  sitigii- 
los dii'S,  ttt  absolule  continiutio  lenporis  possit  in- 
telligi.  Ct  respice  versns  isthis  primum  terbu  n,  ut 
jaiu  non  desiJeriiimy  sed  decoro  cresccuie  ainhitu 


si  motus  fnero^  siguificat  tnfidclis  animje  mulahiljt?- 
lem  :  (luia  necessc  est  ut  in  la  |U  um  diaholi  pedein 
mitt>t,  si  se  <|uispiam  vestigiu  meutis  a  Djinini  rir- 
miiate  subducat. 

Vers.  7.  Egoaufem  inmsericordiatuasperavi.  Ex' 
suU  bit  cor  meum  in  salutari  tuo.  Quamvis  deside- 
rid  43  ')^dKi>()  rap'.Tetur,  patientioe  suae  lamen  mo- 
inciita  dectaravii  dicens  :  quia  elsi  adhuc  contingat 
propria  vota  diCferri,  ipse  tamen,  superna  miseri- 
cordia  sifTragante,  in  spe  ejus  posit  firmissimus  10« 
veniri,  sicul  Apostoliis  dicit :  Spes  atuem  non  con" 
fundii  {Rom,  v,  5).  /n  tua  enim  misericordia  dicit» 
quoiiiam  qui  ;iliter  putat,  omnem  spem  suae  creduli' 
tatts  evacuat.  0  virtus  ftdei,  el  firmitas  magna  creden- 
D  tis !  Gaudehat  ad  prxseniis  absentiam,  et  interior 
liofno  Dei  salutare  jam  conspcxerat,  qiiein  adbuc  cv- 
lerior  cariialibus  oculis  cernere  cupiehat. 

Verg.  8.  Ca.itubo  Domino^  qui  bma  tribwt  milU : 
ei  pseUlam  nomini  Dondni  aliissimi.  Cum  se  in  princi- 
piis  crebra  conquesiione  a  desiderio  suo  dlcat  esse 
dilaturn,  bicsibi  beneQcia  Domini  jam  l»iu-i  asserit 
c<;ntiibuta  ;  sive  quia  per  propbetiae  viituiem  acce- 
pisse  se  dcit,  quod  manifeste  noverat  esse  veiitu- 
rum ;  sive  quia  boc  ipsuin  credidisse  jam  pr.cmiuin 
eral,  sicut  legitur :  Credidit  Abraham  Deo^  ct  rcputa- 
tum  est  illi  ad  justiliam  (Gen,  xv,  6).  Merilo  ergo 
acccpisse  se  dicit,  cui  tauta  fidei  fuerat  flrmiias  cou- 
tributa.  Lt  int^ndc  qu<d  prius  dixit,  cantabo  ;  dciude 


irs  M.  AIRELII  GASSIODORf  401 

psMllam;  eantabo  cortle,  M  nimia  Ixlilia  compleba- A  Videns  populus  Jdd;eoruin  Cliriatuin   liiiniiliier   in 


tx\r[m$,  G,,  contemplabatar] ;  psa//am  operibus  bonis, 
quod  maxiine  Diviiktas  qnxril ;  ui  cantabo  perlineat 
nd  coiitemplativ.iin,  piallam  ad  actualein.  Qux  du) 
lanqii.im  geinini  ociiii  piilcherrime  sociata,  feddunt 
iKiiminatissiinum  Chr.stianum. 

Conclusio  psalmi, 

Rospiciamiis  propheiatn  in  contemplatione  beala 
positum,  quanio  desidcrio  gtoriosain  Incarnaiioiiem 
Doinini  susiinebat;  et  hinc  adveriaraus  qualc  munu« 
iude  siiscepimus,  quod  regem  potentem,  et  sanctum 
propheiain  tanio  studio  conspicere  voluis>e  sentimus. 
Sed  Dninino  supplicandum  est,  ne  diabolo  tradal  sub 
desertione  tentandos,  et  tali  tieneGcio  nos  reddat  in- 


assumpta  carne  venisse,  insipie  iter  dixii  :  Aon  cA 
Dcus,  Nec  iniellexit  ip^uin  csse  q;ii  pra*dicius  enit 
a  prophetis.  Ideo  gr;»vius  quia  iion  l.abiis,  Sf^d  dixit 
in  corde;  ut  nialo  voto  pejnr  incredulitas  juu^^e- 
reiiir. 

ViTs.  2.  Corrvpti  $unt  et  abuminjbi'es  facti  suni  in 
volnntatibus  $ui$ ;  non  est  qui  [iciat  honum,  non  eA 
usque  adunnm,  Corrupii  swtt,  dum  ab  Scriptiir:.ritm 
saniiaie  recedenies,  in  seiisus  probaii  suiit  iiici  i  se 
vitiosos.  Se<|ui(ur  deiiide  poena  peccaii,  ut  nufandis* 
sima  incredulitate  maculati,  abominabiles  D«>mir.o 
siiis  erroribus  reddcrenlur.  Votuntas  enim  dii  ta  est 
a  volatu,  quoniaro  animus  quo  vult  nimia  velocilate 


,.  .  ...      iu  .       j      ..    •       r  transferlur.    Sequitur,    non   e$t  qm  factat  bonum. 

diciios ;  ut  cui  ille  adhuc  venturo  devoiissime  fania- n /^  «i  j.  •        j  -     ^-  m^^         ^ 

,?      '  ...  ..«,...  B  Quid  ergo  dicimus  de  painarchis?  Nonne  bonum  fe- 

l^iliatur,  nos  ei,  qui  jaro  venit,  ildelitcr  servinrous.       ••  m 


Admonet  etiam  duodenarius  numertis  apostolorum 
n  '6  recolere  qu:intitatem,  qui  doctrina  perfeclissima 
mandatorum,  et  Doro.num  supra  omnia  dilexcrunty 
et  proximos  eadem  ut  se  charitate  complexi  sunl ; 
ut  mer  to  hic  psalmus  talia  nobis  sacramenta  con- 
cesserit,  qoi  apostoloruin  noscihir  numero  consecra« 
lus.  la  duodecim  (|«ioque  trihus  Uebraeorum  popiilum 
constai  esse  divisum.  Duodecim  eiiam  sedes  in  ju- 
diciovcnluro  Domiuus  prouiittit  apostolis.  Duode<'im 
qnoque  men>ihus  anniis  ipse  partitus  est.  Sed  et  alia 
hiijii  ino  li  pliira  diligeiis  leclor  invenics,  ut  bnnc 
raiculiim  multis  mysteriis  referium  esse  cognoscas. 

CXPOSITIO  IN  PSALMUM  XIU. 
In  /inem  psalmus  David. 

Cam  verba  isla  praemissis  expositionibus  omnino 
Jam  DOta  sint,  memoria  potius  de  bis  quam  sermo 
noster  requiraiur.  In  titulis  autem  jusie  finis  freqnen- 
ler  repetitur,  ut  semper  ad  omnipotentero  Chiistuin 
audienlis  animus  erigatur.  Sed  /S/iti  iste,  sicut  di- 
cliim  est,  variis  s-gniOcationibus  i^ensum  nostrum 
iransmittil  ad  Dominnin  :  nunc  tribulantiiim  confes- 
sione,  iiunc  exsultaiione  laetantium,  nunc  docentis 
aflectu,  nuiic  comininatione  judicii.  Modo  laincn 
psalmiis  hic  Judxoruin  vesaniam  vehemcnii  iiicrepa- 
tione  ca-tigal  :  asper  invectioiiihus,  terribilis  profa- 
nis,  ainarus  incredulis;  ut  haec  increpatio  merito 
saiictj:  detur  Ecclesix ,  contra  cnjns  propositum 
dcmens  perfidia  pravas  inteuiiones  niUtur  excitare. 

Divsio  psalmi. 

Facies  illa  Doniini,  qu£  iit.duoJeciino  psalmo  de* 
siderahili  supplicatioiie  petebatnr,  bic  jam  introdu- 
citur  atlveni>s>*.  Ei  ideo  primo  modo  increpat  Ecc!e- 
sia  catbolica  Judxos,  qui  viso  Cbristo  minime  cre- 
dideruiit.  Secuiido  modo  dicit  inani  eos  trepldatione 
confuiidi,  qui  fructuosum  limorem  Doroini  cogno- 
iccre  uolueruni.  Ad  postremum,  eorum  in  flnem  sae- 
culi  praedicitar  evenire  conversio,  cnm  plenitudo 
gentium  longis  saeculis  exspectata  provenerit ;  ut 
cum  Domini  pietas  in  eis  prodiiur,  ad  confessioois 
rem«dia  facilius  invitentur. 

E:spo$iti§  psalmi, 

\ers.  1.  Dixit  imipiens  m  c§rde  $u0  :  Non  e$t  Deu$, 


cit  Noe,  cum  Domini  praeceptis  obediens,  in  arcain 
satvandos  intravit?  Noniie  itlem  bonum  feeii  Abra- 
ham,  cum  filium  suum  obediens  divinis  jus.sionibu8 
obtulit  immolandum?  Noniie  boiium  fecit  Job,  qui 
dura  passione  percu^sus,  in  omnibiis  Domino  gratias 
acliuvit?  Quid  dicam  de  prophetis  et  apostolis,  qui 
Diandatis  Domini  famulantes,  seipsns  gloriosis  morti» 
bus  obtuleruni?  Fiunl  hodieque,  Djinino  largienic, 
justoram  operaiione  quae  bona  suut.  Se  I,  ut  hxc 
negatio  verissime  tibt  dcbeat  elucere,  considera 
qii  d  sequitur,  non  est  usque  ad  unum.  Rovera  soliis 
est  Chri^us,  sinc  quo  boiiuin  aliquod  vel  incipera 
vcl  iinplere  imbecillitas  honiana  non  praevalet.  Qua* 
propier  jure  negaium  est  ullum  facere  bonum,  nisi 
G  nsque  ad  ipsiim  fuerit  ejiis  miseratione  perveniom. 
Nam  cu:n  ad  euni  acccilitur,  ncc  ab  ipso  recediiur, 
omne  bOnum  sine  dubititione  p:^ragitiir.  Isie  esi 
ergo  finis,  qui  esl  promissus  \ed.^  prxmissus]  in 
titulo. 

49  Vers.  3.  Dondnus  de  caelo  prosperit  suprr  filios 
liominum.  Quomodo  prospexit?  Scilicel  nt  nnb  s  init- 
lerel  Unigenitum  Filiuin  suiim  ,  per  quem  vera  fiJes 
eiridentius  potuisset  agnosci.  Super  film  hominvm , 
de  Jiid.cis  poiesl  iiitelligi ,  slcut  in  F.vangeiio  Donii- 
nus  ait  :  Non  $nm  %n\ssus,  nisx  ad  oves  quce  perierant 
domu»  Israel  [Matth,  xv,  U) ,  ul  honoratius  e  s  ap- 
pcllaverit  (ilio$ hominum  propcr  iiniu-*  Dei  cultnm  et 
in  comparalione  ge.itilium.  Illi  einm  popnlo  specia- 
liter  cognosciiiir  datum  ,  quod  rept  lleado  sacrilegus 
])  a  se  reddit  aliennm. 

Yers.  5.  Vt  videat  si  est  intelUgens^  aut  requirens 
Deum.  Videai ,  videri  fai  iat.  Qnod  schema  diciiur  hy- 
palage,  id  est  permutat  o ,  quoties  in  aliuin  inielle* 
ctum  verba  quae  dlcta  suiit  transferuntur  ;  ut  dicatur 
ex  tempore  nos^e  qudpiam,  qui  antequam  fiant, 
novit  universa.  Sic  et  'Abrabae  loculus  esi  Dominiis  : 
iVunc  cognori  quoniam  times  Dominum  Deum  tuum 
(Gen.  XXII ,  ii) ;  sic  dicturus  est  in  judicio  suo  pec- 
catoribus:  Ntseio  voi  {Mattb.  xxv,  1  ),  et  his  similia. 
Quod  genus  locutionis  in  Scr  pturis  divinis  reperis 
frequenter  inserlum.  Intelligens  autein  dixit  propter 
assumptionem  bumauiiaiis,  quia  Dcus  intelligl  de- 
buissel,  qui  roultis  miraeulis  advenlum  suae  divini- 


105  EXPOSTIO  IN  PSALTKUIUM.  PSAL.  XIIL  ^OG 

laiis  oslendil.  Requirens  xcro  posuit,  si  ejns  man-  A  ^««''i   'J^l*^   Agni   immaciilati .   dum  n  Ju-I.Ti»  efTusws 
d.ira  s€<|!ierenlur.  IIl^  eniin  re.ttJti  Denm,  qui  ab 


pjus  ▼oliuiiale  non  discrepal.  Sic  uuo  versu  mysie- 
r.iiui  sanciie  incarnalinnis  o»tensum  esl,  iil  per  lioc 
rl  bomiuum  fides  poiuissel  inteUigi ,  el  reniediuin 
dfbuissei  opiati  muiieis  inveniri. 

Vers.  5.  Omnes  dectinaverunl  ^  simul  inutiles  facli 
%unt :  non  esi  qui  {ac'at  bonum ,  non  est  usque  ad 
ifjitfm.  Omnes  dicuntur  declinasse^  cum  tamen  ei  eis 
non  oiinima  lurba  crediderit.  Sedya  parte  lolum  ac- 
ripiendum  est ;  tanti  eniin  impii  fucrunl,  ut  pene 
ouines  perfidi  esse  ac  periisse  putarcnlur.  Isii  ergo 
dedinatemnt  a  gratia  Dei ,  ei  facii  sunt  inutiles  sibi. 

Vers.  6.  SepuUrtim  patens  est  guttur  eorum ,  linguis 
suis  dotou  agebant,  Hi  quinque  versus  usque  ad  di- 


esl,  uiiiiis  eos  crimiiiosos  efriTJi ;  sed  cuiii  ad  nus 
pervenil ,  bealiiudiui  consccravii. 

Vers.  0.  Contritio  el  infelicitas  in  viis  eorum ,  et 
vinm  paiis  non  cognovcrvnt,  Opliuie  via  describitur 
iiDpioruiii ,  qu:p  contritio  cst «  qiiia  ei  terii  et  lerilur. 
Jufeticitas  >ero,  qiiia  nuiH|iiam  per  ipsam ,  nisi  ad 
iurausiH  supplicia  perveuiiur.  Scd  p  ilesl  al.(|uis  el 
in  via  peccatorum  essc,  ei  ad  viam  iicruiu  redire 
jusiiti.r.  Ilic  auicm  negai  illos  aliqua  convcrsione 
liberaios ,  cuin  dicit ,  viam  pacis  non  cognoverunt » 
quand»  ipsum  Dumiuiim ,  qui  cst  via  paciif  caecati 
corde  nullaieniis  inleliigere  meruerunt. 

Vers.  JO.  Non  est  timor  Dei  ante  oculos  eorum, 
Pro^.redeniibus  rebus  subjuucta  est  scnteniia  qu» 


visionera  secundam  in  llebraiis  exemplaribus  non  B  pulcbre  cuncla  concluderei.  Ideo  enim  illi  l:inta  fece- 


liabeutur.  Sed  quoniam  iu  usuni  Ccclesi:c  cnnsueiu- 
dine  longa  recepli  siini,  proul  conressiim  fuerit, 
singutos  expoiiemus.  Prxsens  itaque  vcr.sus  et  in 
quiuto  psabao  jani  dicliis  esi.  Veruin  qaia  eadcni 
erat  gens,  ei  causa  consimilis,  apte  in  illos  repetiia 
probaiur  csse  sniteniia.  Ileriio  ergo  sepuUrum  di« 
rtum  est  9u<(iir  «urtim ,  qui  moilifera  loqucbantur; 
nain  sicut  i!la  cuin  patcni  feiidos  odores  eYhalant , 
ila  et  istoruni  guttur  pesliferos  sermones  profere- 
bal ;  et  ne  soli  pereanl,  linguis  suis  ilolosa  di  se  <  i- 
nani.  Netnenlo  autem  quod  in  bis  qninque  vtrsi- 
lus,  pL*r  secundam  spcciein  definitionis,  qux  Gra^ce 
diciiur  enncematice  ,  Latine  nolio  nuucupatur,  ilios 
iniiipientes  designarit  de  quibus  superius  aii,   in 


runt,  quia  timorem  Dei  ante  eculos  non  habebant ; 
sicut  de  ipsis  dicii  Apostolus  :  Si  enim  eognovissent  ^ 
nunquam  Dominum  ytorice  crucifixissent  (/  Cor.  ii ,  8) 
Sic  verc  dit  imu>  Domiium  glori.-e  criicifiium,  cum 
tamen  euiii  c«>iisiet  carnis  tanlum ,  nou  etiam  divi- 
nilaiis  naiura  fuisse  trucidaluin. 

Vers.  II.  Noiine  ccgfioscent  omncs  qui  opcranlur 
inquitatcm ,  qui  devora^t  plebem  meam  sicut  escam 
panis  ?  Dominum  non  invocaverunt,  Sancta  Ecclesia , 
cujus  porsoiia  in  boc  psalmo  loquitur,  venit  ad  se* 
cundum  modum ,  ubi  omuibus  iinptis  divimim  jiidi- 
cium  couimiiiatur :  dicens  iu  illa  reiributione  gene* 
ra!i  cogiiosccre  vindiclam,  qui  nunc  operaniur  sub 
libcriate  nial  ti»m.  Ordo  autem  verburum  talis  est : 


cordibus  suis  cogitare  sacrilega.   Qux  species  noii  C  Nonne  cogncscent  omnts  qui  operanlur  iniquitatem : 


^ubsiantialiler  quid  sit  designat ,  sed  eos  evidenter 
iiis  iraat  pe r  suorum  aciuum  qualitalem. 

Vers.  7.  Venenum  aspidum  sub  labiis  eorum  :  quo^ 
rmm  os  maledictione  et  amaritudine  plenum  ent,  Aspi" 
dum  ifnmane  genus  constat  esse  serpentium ,  quod 
natnnli  obslinatioue  verba  incantaniium  nou  perbi- 
belur  admittere,  nec  a  voto  suo  poiest  removeri, 
qood  nulio  valet  carmiiie  mitigari.  liui«:  Judxi  aptis- 
sime  comparonlur,  qui  adversum  verba  salutaria  in- 
duieroot  miseri  lctbiferain  surditaiem  ;  et  elegerunl 
magis  consilia  venenosa  sequi,  quam  ad  salutaria 
institota  perdiici ;  ut  mcrito  de  illis  diclum  esse  vi- 
deatur:  Eiegerunt  magis  tenebras  quam  tucem\Joan. 
III,  19).  yenemtm  euim  liicttim  esl  ab  eo  quod  per 


Ei  de  seipienii  versu  jungenduin  est,  quoiiam  Deus 
in  generatione  justa  est.  Utique  cognoscenl  m  futura 
jiidicio,  quando  viderint  b;nos  ad  aelerna  prjBinia 
divinitus  {mss,  A,  B,  F.  divinitalis)  invitari,  sc  vero 
ad  supplicia  nunquam  finienda  transmKti.  Qui  devo» 
rant  plebem  meam,  De  illis  dicit,  qui  dogmtle  ferali 
.absorbent  simplices  Cbristianos.  Naia  quod  ait,  s/c- 
ti(  escam  panis,  animo  peccantium  videtur  aptatum ; 
quia  sicut  csurientes  famem  suam  putant  dulcissimo 
cibo  panis  expleri ,  ita  et  isti  fesiinant  Cbristiaiio* 
rum  dcceptione  satiari.  Additom  est  onde  illis  au- 
ge:i1tir  inieriius  ;»quia  Dominum  invocare  noluerunt. 
Necesse  enim  erat  illos  desperata  gerere»  qui  Do* 
mintim  Salvatorein  noluerunt  superbis  mentibus  in- 


vcoas  serpat.  Sic  et  vota  malignorum  oi  culta  cogita-  D  vorare. 


tione  grassantur.  Sequeniia  quoque  pulchre  nimis  in 
aspidis  coroparatione  manserunt,  cui  dum  blanda 
cjmiina  dicaniur,  illa  seigper  minatur  exltium  :  ita 
d  99  Judcomm  maltdietfone  et  amaritudine  pltnum 
rffff ,  qitando  pro  bonis  admoniuonibus  blasphema- 
btnf  Dominum  Christum ,  et  dc  ejus  nece  traciabant. 
\Vr«.  8.  Veloces  pedts  eorum  ad  effundendtm  san- 
ptinrm.  Pedes  appeilat  consilii  progressos,  qoibus 
de  ineohpio  movemur  ad  exitus  rerum.  N.<m  qood 
ditii*  ret§ces^  ostendtt  moderationis  illis  consilia 
defbisse.  Ad  effundendum  sanguinem ,  stibaudien- 
^mn  ,  Dotnini  Salvatoris ;  ut  celeritnte  (  mss.  et  ed,^ 
iceleraue )  rei ,  crescat  imntsnitas  aotioris.  Ila  san 
Patkol.  LXX. 


50  Vers.  \  2.  JUic  tfepidaverunt  timore^  ubi  mn  erat 
fimor,  qnoniam  Deus  in  generatione  iusta  esU  Sicut 
opporiuno  teinpore  liniere  providenlia  est,  ita  de< 
meniiai  probatur  esse  conjuncium ,  inepta  se  quadam 
tr6pida:ione  confundere.  lllic  cniro  constat  esse  cau- 
tclani ,  bic  arguilur  scmper  ignavia.  Meriio  ergo 
inani  iremore  cnncussi  suot,  qui  timorcm  Domini 
.«^aliitarem  in  hoc  sxculo  de  suis  mentibus  abjcce- 
riini.  Dicebaiii  eniin  )\u\x\  :  Si  credimus  in  eum,  pro 
ipsa  novitaie  rnlttirx,  venient  [lomani ^  et  toUent  rfo- 
bis  et  locum  et  gentem  (Joan.  xi,48).  Ila  fartiiin  est, 
nt  non  rnnendo  Dominum  supcrvacuis  trepidationi- 
bus  angcrenlur.  A'idi*iit»  quoniam  Deus  in  generi» 


f  • 


i()7 


M.  AURGUI  CASSIODORI 


m 


tione  iutia  esL  Senlcniia  sccuta  csl ,  qunc  corrlgcrel  A  ul  ad  suum  non  restinct  exitium  :   qu.tlcnus  pravi- 


iiifideles ,  ut  mcmincrint  coniinentiam  sihi  Divini- 
tatis  abcssc,  cum  se  videant  vcntosa  felicitale  con- 
fiurgere.  Qtiod  lolum  pia  mente  pr.i  dicitur,  ut  impro- 
borum  mens  sacrilega  corrigaiur. 

Vers.  13.  ContHium  inopis  eonfudhli^  quoniam 
Dominut  $pes  ejus  esl,  Invectlo  dirigiiur  ad  Ju^iairuro 
popiilum,  cui  dicilur  xnigmaiice  :  Chrisli  cousilium 
confudisii,  id  est  suscipcre  noluisii,  qui  ad  te  ve- 
iterat  liberandum  ;  ul  qui  dare  disposuerai  credilus 
fialuleni ,  contemptus  ing<Tat  ultionem.  Inopis  autom 
dicitur  de  Domino  Salvatore,  qui  de  suo  dives,  pro- 
ptcr  nos  factas  cst  pauper  (//  Cor.  viii ,  9).  Et  totus 
Inc  vcrsus  sub  admiratione  legondus  est.  Consilium 
inopis  confudisti^  quoniam  Dominus  spes  ejus  est ;  ut 


late  deposila  non  moretur  abjicere,  undc  polest  mo- 
dts  omnibus  intcrire.  Quapropter  et  nos,  prout  da- 
tum  fiierit ,  scquamur  instiliiia  rcverenda.  Suad^a- 
mus  hxrelicis  rcctam  fidem,  superbis  prxdicemus 
sanctam  humiiiiatcm.  Nobis  potius  isia  conrerimiis, 
si  talibus  prodesse  mcreamur.  Scire  aulcm  deheinus 
primum  huncesse  psalmum  eorum  qui  deJudscorum 
increpatione  et  convei  sione  conscripti  sunt.  De  nu- 
mero  quoque  hiijiis  psnlmi  sic  conjicere  non  puta- 
miis  absurdum :  ut  quia  sancia  Ecclcsia  introducia 
est  ad  loquendum  ,  quac  et  qninque  libios  Moysi,  et 
ocio  dierum  pro  domikiica  resurreclione  rccipit  my- 
steria,  merito  persona  ejus  tertium  decimumcalculum 
tencre  videalur,  quia  Novi  et  Vetcris  Tcsianienti  sa- 


unde  magis  debuit  revcrentior  existere,  inde  potius  jg  cramenia  complectiuir.  Sive  quod  islc  numerus  ad 


videiciur  contemptus  opprobiia  sustinere.  Nec  mo- 
vcat  qiiod  a  parte  assumpt^e  hnnianiialis  spes  sanclae 
incarnationis  dicitur  Dciis.  Alitcr  enim  bumilitas  hu- 
iiianitaiis  ejus  ostendi  nun  potuit,  qaam  pro  hominuin 
«alute  susccpit ;  siciit  ct  in  alio  psalmo  dicturus  est : 
DeuSf  Deus  meus^  rcspice  in  me :  quareme  dereliquisti 
<Pm/.  xii,^)? 

Vcrs.  14.  Quls  dabit  ex  Sion  salutare  Itrael?  cum 
averterit  Dominus  eaptivitatem  plebis  $uw.  Poslquam 
dc  Domini  advenia  Ecclesia  sancia  locuta  est,  nuric 
Qd  admirationem  tanti  beneficil  redii  diccns :  Quis 
dabit  ex  Sion  salutare  Jsraelf  Cum  dicil :  Quis,  nul- 
luni  vuli  inlelligi,  nisi  Dominiim  Palrem,  qui  Domi- 
iium  (^lirislum  in  Sion,  id  est  in  Jerusaiem  miitere 


illud  aptari  potesl,  qo<id  a  nataliDomini  usque  ad  ejiis 
apparitionem  (redecim  dies  esse  noscaniur.  Meriio 
ergu  coelestibus  rebus  suppuiatio  ista  complela  est. 

EXPOSITIO  IN  PSxVUiUH  XIV. 

In  finem  psalmus  David, 

Cum  titulus  iste  nos  solcmnitcr  remittat  ad  Do- 
minam ,  nec  sit  aliquid  novi  quod  de  ejus  verbis  di- 
ccre  debeamus ,  de  lextu  potius  psalmi  quae  suni 
aplissima  perquiramus.  Non  enim,  ut  nliqui  psalino- 
rum ,  quadam  profunditate  velatus  esi ;  sed  prophe- 
ticae  iiiierrogationi  respondet  Dominus  in  Decalogi 
excmplum,  decem  viriutibus  ad  beatitudinis  sujb 
alria  perveniri.  Quas  non  per  singulos  ver^us  qux- 


ac  pracstare  dignatus  eat.  Ipse  est  utique  Salutaris  C  ^**^  ♦  quoniam  singula:  et  binae  ei  tcrn»  per  uniini- 


Israclf  hoc  cst,  hene  rredentium  aeierna  salus  rt 
tnflnlta  securitas.  Sequitur,  cum  averterit  Dominus 
taptivitatem  plebis  sute,  id  est  cam  damnaverit  dia- 
bolom  I  qui  Dei  plebem  impia  cradelitate  persequi- 
tur  et  captivare  festinat. 

Yers.  15.  Lwtetur  Jacob,  et  exsultet  Israel.  Supc- 
riori  interrogatioui  jungitur  consolaiiva  responsio; 
lit  leetetur  Jacob^  id  est  Judxorum  et  gentium  popu- 
ius  per  gralix  muncra  collcclus  sive  colligendus, 
qtii  aliqaando  sua  infidelitaie  vagatus  est.  llic  eniin 
Jacob^  Judaeorum  antiquus  populus  debet  intelligi ; 
qtiamvis  ejus  nomen  more  Scripturarum  et  novo  p^- 
pulo  in  subsequeiitibus  daturo  esse  videatur.  Israel 
nutcm  universalem  Ecclesiam  de  cunctis  mundi  par- 


quemqne  versiciilum  continontur.  Sed  nos  opporlu- 
nissimis  locis ,  quemadmodum  dividi  ct  intelligi  de- 
beant,  admonebimus.  Rt  nota  quod  hic  instiiutor 
fidelium  secundus  est  psalmus.  In  primo  cnim  b  a- 
lum  virum  quinaria  divisione  coniplcxus  cst ,  diccn* 
do  :  Qui  non  abiit  in  consilio  impiorum,  et  in  via  pec^ 
eatorum  non  stetit ,  et  in  caihedra  pcsiUntice  non  se- 
dit :  sed  in  lege  Domini  fuit  voluntas  ejus^  et  in  legs 
ejus  meditabitur  die  ae  noeie.  (P«/i/.  i,  1,  2).  Ilic 
auiem  talcm  virum  deccm  dicit  sanctis  praeemiuerc 
viriutibus.  Sic  et  ibi  Pet  tateuchi,  et  hic  Dccalogi 
virtus  ostciid.tur. 

Divisio  psalmi. 
Divisio  psalmi  hujus  toia  in  interrogatione  et  re- 


tibus  aggregatam  congruentcr  adverlimus,  qux  ne-  d  sponsione  noscitur  constitula;  sed  inrcrrogalio  coi>- 


cesse  est  ut  exsuliet^  quaudo  ad  regnimi  ccelorum 
Domini  mberalione  perventTit.  Et  vide ,  diversis 
cautis  qiiam  propria  verba  tributa  sinl !  Lastabitur 
Jaeob^  quia  nonfiperattm  suscepit  medictuam.  Ex- 
sultabit  Israel »  id  est  inenarrabili  gaudio  cumula- 
iiiiur,  qiiando  viderit  re,  quod  ardeutissime  de»ide- 
rabat  spe. 

Conelusio  psalmi. 

Si  pio  animo  dicta  cogitemus,  illa  nobis  virtus  in 
boc  psalmo  j^rxdicata  est,  ut  inimlcis  nostris,  quan- 
tnm  in  nobis  est,  mente  benevola  consulamus,  ne 
caeca  obsiinatioae  durati ,  insolubili  maiicipeniur  er- 
rori.  lucrcpat  cnim  Ecclcsia  populum  peccatoreui. 


stat  uno  versirulo ,  responsio  vero  sex  versibus  con- 
tinctur.  Nunc  ad  expouenda  verba  veniamus. 

51  Exposiiio  ptalmi. 

Vcrs.  1.  Domine,  quis  habitabit  in  tabernaculo  tuo, 
aut  gms  requiescet  in  monte  sancto  tuo  ?  Desidcrans 
propbeta  nossequos  dignos  Ecclesiasua  Domiuusju- 
diraret,  taoquaro  pius  sacerdos  ante  facicm  ejus  assi- 
siens  responsa  peiit,  et  de  sciscitatione  sua  cupii  sa 
flcii  certiorem.  Qua;  figura  dicilur  eroleiua,  quando 
inierroganti  fll  apia  responsio.  Inlerrogat  enim,  quis 
in  ejus  tabernaculo  possit  habilare?  Sed  cur  vocetur 
tabernacu'um  paulo  diligt^ntius  perscrutemur.  Majores 
uostri  duinos   paupcrum   tabernas  appellaverunt , 


ro  EXPOSITIO  IN  PSAI.TKKIIIM.  PSAL.  XIV.  If) 

propicrca  qtiia  laMtnm  Irabibus ,  non  a<l!inr  lC{;nris  A  lai»,  ad  aiircs  hominnm  infegrilalc  p  rissinia  ijenc- 
icgot>:intnr,  «piasi  (ra)iernas.  Et  quia   ibi  liabiialMnl      niret^ 

iicaMiabanl,  sicul  anliquls  mos  eral  scmel  cilnim  Vers.  6.  iV^c  [ecit  proximo  suo  milum.  Quintam 

fumere,  ex  iluobiis  nominibus  unnm  IraiMnr  raclnm    *  ingressus  est,  qnao  ilein  probaliir  in  D  »mino,  qui  non 
C5SC  vocabnluni,  id   est  ex     laberna  ct  toei.acnlo,     's  Inm  nnllum  Iicsil,  scde  iain  paiienlercuncia  susii- 


fjunsi  irahcrtiacnbim.  Hinc  jam  tabernacula  c  nso- 
nantcr  dici:i  sentimus  expeditionales  et  subilas  habi- 
lation<  s.  Nam  el  in  Yeieri  Testamento  jnssil  sibi  l)o- 
mimiH  tmbernacubtm  fi'?ii  (Exod.  xwi),  cnm  Istacii- 
ttcus  popnliis  esset  in  castris,  ut  velut  quaed.im  do- 
mus  divina  simol  moverotur  cum  mansionibus  l!e- 
hncorum.  Unde  fai  tum  est  ut  fides  cathotica,  qnae 
per  E-  clesias  tolo  orbe  diiTusa  est,  Dei  tabernacvhm 
noncupetur.  Dc  qno  etiam  et  Josephus  in  libro  Anti- 
quilatum  terto,  tiiulo  septimo,  d  ligenli  narraiiotte 


nnit.  Proxmum  veio  dixii  pnpnlum  Jndaeorumy  a 
quo  (raxitcariii*;  originem,  proqiiib'i8eiiam  in  CTucf^ 
posilus  ( ravit  dicens  :  P.ier^  ignosce  iUis  ,  quia  ne- 
sciunt  xfuid  fncinnt  (Lnc,  xxiii ,  .5i).  Vides  proximo 
mnlHm  non  fnisse  factum  :  quando  pro  ei.«  eiiani,  ut 
ubsolvcrcnhir  oratum  cst. 

Vers.  7.  Et  opprobrinm  non  accepit  adversus  proxi' 
mum  suum.  II.tc  scxla  esl,  qno!  Jndam  Scarioih  de- 
signat.  Naro  dnm  se  nossel  ab  ipso  (radondnm.  nnila 
euin  voluit  pnblica  incropatione  conrnnd^Te,  sel  (^in- 


disseruit,  qiiod  nns  fccimus  pingi ,  et  in  pandectis  3  tnm  generaliler  dixit  :  Qui  mecum  mannm  mitiit  in 


majoris  capi:e  collocari.  Moniem  vero  sanctum  signi- 
(icat  Jerusalero  ruiuram.  Scd  intuerc  qnam  pnlckcr- 
riiiie  varios  ^e  scnsus  apla  vtrba  disiinguani.  /n  fa- 
bernacuio  diiilur,  quis  habiiu  ?  de  illo  qui  adhuc  in 
hiijn^  s.Tcn'i  ag  m;  conlendit.  In  monte  quis  rcquie' 
scf?  quando  jam  uitusquisqiic  fidelinm  post  Ibures 
hujus  saeculi,  u^erno:  pni^  securitale  reHcitnr. 

Vers.  2.  Qui  in^reditur  sue  macula.  Vcnit  ad  sc- 
c«uidam  partcni,  unJe  jam  quasi  cx  adylis  res;oiisa 
tiibuuntur;  et  ex  persona  Domini  Christi  dicitnr, 
f|:iod  ct  dcsiderio  satisfaciai  postuljntis,  et  incarna- 
tionis  cjusadorabile  revclet  arcanuin.  Prinia  hiquidem 
gloria  ipstus  fuit  ingredi  (abeniaculum  sine  maevla^ 
iiaando  templum  Jcrusaiem  a  pcccatis  liber  intrabaC. 


paropside,  ipse  me  traditurus  esi  (Mutlh,  xxvi,  2?). 
Ita  factutn  cst,  ut  ncc  divinikitis  sux  virtiilem  iiitcl- 
ligonlihns  cclaret,  cl  proximi  riin*m  mordaci  lace* 
ruti<ine  non  carperet.  Non  accepit ,  1«!  cst  gratum  non 
habuit.  Acce^ta  eniin  iila  diciinus ,  (ifi.oe  nobis  grata 
esse  monstr.nnns. 

Ver>  8.  Ad  nilitnm  deductus  csi  in  conspectu  ejus 
malignns :  timentes  cutem  Dominnm  magnificant,  IIjcc 
Cst  lespMfisi )  («cpiinia,  nbi  diiibiiliim  malignum  in  coa^ 
tpectn  sno  dcduxil  ud  Hlhilum^  (juando  ei  dixit :  Redi 
retro,  Sntanas^  non  tentabis  Dominuni  Deum  tuum 
(3/a/r/i.  IV,  7).  Hocenim  cui  po(esi  alleri  congrucrc, 
nisi  qiipni  constat  virtutc  propria  cnnciis  spiritibus 
imperare  ?  Sequi(ur   edam  aherius  p^riis  dccora 


Namcum  alii  domum  Dei  purificationis  causa  fiierinl  C  S''*'J"nciio,  ut  sicut  1«  conspectu  eju$  malignus  ad 


iogressi,  il!e  snlus  t^iliter  introivit,  ut  »ne  macula 
antc  conspectum  Patris  assis!erct,  nt  non  illi  lex 
aliquid  d^ret,  sed  ipse  poiiu^  Icgein,  sicut  opt  q)us 
legishitor,  impleret. 

Vers.  3.  Et  opera'.ur  justitiam,  U.iC  secunda  est 
qnaui  Doniinus  fecit,  coni  de  synagoga  veidentes  ct 
ciuentes  ejecil,  in  divino  tenplo  humanum  prcbi- 
l»ens  essc  com.nerc  um;  ait  cnim  :  Domusmea  domu$ 
prationis  tocabitur ;  vos  autem  fecistis  eam  speluneam 
latronum  (Matth.  xxi,  13). 

Vers.  4.  Qui  loquitur  veritatem  in  corde  $uo,  Tertia 
tst  qnam  singnlarit  r  Salvator  nister  implevit.  Ve- 
rtas  est  enim  res  qux  nutlatenos  aliler  qu:ini  c<in- 
fi.roaveriiiius,  ant  fii,  aut  facta  est,  nut  faciondaesse 
Bionsiralur.  Loquebatnr  cniin  taciius  in  corde  suo  v«- 
ritaiem ,  quando  dolose  perquirenlibns  sermonis  sul 
ni^rsteria  non  prodebat.  Nam  cum  Judjporum  falsi:a- 
tibiis  ct  Toce  pRBsidis  urgeretur,  admiranlibus  cun- 
ctis,  non  cl  rcspondit  ullom  verbum ;  sed  in  sanrta 
sua  cimscicntia  loquebatur ,  quod  digni  non  crant 
ai  dire  qoi  eom  fraudulenter  videb:\ntur  inquirere. 

Vcrs.  5.  Et  non  egit  dolum  in  inigua  sua,  Venit  ad 
qu^rtam.  Nam  sine  dolo  omnia  se  fuisse  locutum  in 
Kfangelio  testa(ur  ipse  dum  dicit  :  Omnia  quce  audivi 
a  Patre  meo  nota  feci  vobis  (Joan,  xv,  45).  Qiiid  eniin 
BJundius,  qutdve  simplicius  ,  ni.*i  ut  verilas  illa  iu- 
cufnmotabilis  nulla  aiijeclionc  vel  supprcssioiie  \io- 


nihilunL  deductus  est,  iia  qiii  Dominum  timent ,  eum 
seniper  puro  corde  magnificent,  Qii«.d  >clicma  dicitur 
paradigma,  sicut  et  in  primo  ps:iIino  jatn  diciuni  cst. 
invitat  enim  nos  prosperis,  el  terrei  adversls. 

Vcrs.  9.  Qui  jurat  proximo  suo  et  non  decipil  eum. 
Octava  virius  cdicitur ,  quatn  Dominus  fccil  quaiido 
apostolis  suis  ce>tis&inia  veritate  promisii  diccns  : 
Vos  amici  mei  estis  $'•  feceritis  quce  ego  pruecipio  vobis, 
Jam  non  dico  vos  servos  (Jotm,  xv,  \i).  Inspiciamos 
aulem  qnid  ista  senicntla  iii  principio  siio  diclt  : 
Qui  jurat  proximo  suo?  Jurnre  cnim  esi  hominum 
sub  attestatione  divina  aliqnid  polliicii.  S'.>d  rum  ct 
Deusipsepromlscrit,  apiinsdicitur  codcm  pdlicento 
juralum.  Jurare  cniin  dictum  cst ,  quasi  jnre  orare, 
j^  id  est  justc  loqni.  Tnnc  a.  tMn  quispiam  jmsic  loqui- 
tur  quando  ea  qnre  promiltit  iinplenlur.  Jurare  ergo 
Deum  promittcre  at  uecomplere  csl,  sicutalihi  dicit : 
Juravit  Dominus  David  veritutem,  et  n  n  f,  ustrabitur 
eum  {P$al,  c\xxi,  II).  Et  itrruin  :  Jtf5;tfraiirfiiM 
q  iod  juravit  ad  Ahraliam  pa.rem  no^trum  (Luc,  i,  75). 
Quod  multis  locis  in  divina  lcclioiie  reperies. 

Vers.  iO.  Qni  pecuniam  snam  non  d  dii  ad  usnram» 
Nona  jam  (angitnr  qiiatn  subulins  indai^etnus.  Diio- 
bus  modis  in  Scri  tiiris  sanciis  pecunia  proba(ur  iii- 
telligi  :  nna  est  i^^ta  meiallica  qiiam  ad  usuramdari 
omnino  proliibelur ,  qnoniam  vidiiin  cnpiditatis  esl 
cxigere  vclle  qnod  tc  nescias  commodasse.  Iliinc 
qnidcin  liabuii  53  0  miir  s  GUn^Vw^ ,  iv^^vsx  U-^^ 


fll  M.  AlflEIJl 

iradidil  paupcribus  erogaiuliin  ,  q:iani  uon  dedii  ad 
uiuram,  quaiido  illirn  inJigeiililms  ad  informaiid»s 
ii(>s  pia  l.Dgiiale  concessil.  AUcra  vcro  esi  quam  »il 
usuram  dari ,  Evangelio  dicente ,  snadeniur,  id  esf, 
pr.idicaiiones  sanctissimas  et  insliluia  divina.  Ait 
eiiim  :  Sciebas  me  homnem  durum tl  aasterum  :  nori' 
ne  oporiuerat  te  committere  pecuniam  meam  nummnla' 
riiSt  et  ego  veniens  exegissem  utique  quod  meum  est  cum 
uiuris  {Matth,  \xv,  27)?  Sic  enim  istud  verlmin 
aequivocum  pro  locorum  qnalitate  suscipitur. 

Vnrs.  M.  El  munera  super  innocentes  tion  acccpit. 
Virtiis  dccima,  qur  reslabal,  impleta  est.  Ilic  super 
innocentes,  cot.tra  innocentes  dalur  inlelligi;  quod 
non  solnni  Domintiin  conslat  non  fccissc ,  sed  etiam 
ipse  sc  proliahis  cst  pro  sifute  gcner>lliatis  olTerre, 
sicul  iii  Evan;;eli(»  dicit  :  Pastor  bo^ms  animam  suam 
ponil  pro  oiibus  suis  {Joan,  x,  \t).  Accepit  enim  a 
magis  munera ,  sed  noii  super  innocenies.  Sumit  etia  ii 
qiiotidie  qu.e  sacrs  aliaiibus  oflerunlnr,  sed  non 
snper  innocenles,  Quapropter  intelligamus  pia<i  et  par- 
vasoblation  s  cbaritaiis  studio  non  esse  omnimodii 
mpueiidas.  Nam  si  omne  munus  abjici  volui>set, 
ncquaquain  ruisscl  ndditiim,  super  innocentes, 

Vers.  12.  Qui  fncii  hcec  ron  movebilur  in  crternum, 
Expositis  decom  virtntibus  ,  que  de  Domino  Jesu 
Cbristo  non  iiicongrne  sentinntur ,  interrogationi 
propbeticx  bieviter  daia  est  «bsolula  responsio : 
qutminm  qui  facit  hcec ,  ipse  habitat  in  tabernaeuU 
Dominiy  et  in  sancto  monte  ejus  rtqmescit,  Sed  con- 
sidera  (|ui%  faeit  dixit,  non  canlat,  ul  nos  ad  actu.i- 
lero  virtnlem  interposita  lege  eonstringeret ,  ne  se- 
creta  tanti  niysterii,  intenti  solis  canibus  inaniter 
psallerenios.  JSon  movebitur^  id  est  ab  ipso  non  nio- 
fetury  quod  solis  sanciis  beatisqoe  prsstatur.  Nam 
omnis  ab  illo  impius  dimovebitur  in  sternuro,  quando 
ejus  regni  communione  privabitiir.  Hoc  scbema  dici- 
lor  leugma,  id  est  coiijunctio,  quando  multa  penden- 
tia  aui  uiio  verbo  aut  una  seiitentia  concluduntur. 
Sed  hic  in  sententia  racium  est ;  in  verbo  autem  ubi 
Inventum  fiierit  non  sitebimus. 

Conclusio  psalmi. 

Ilicest  coelesiis  iile  Decalogus,  boc  decem  cborda- 
rum  spiriinale  psalicrium  :  bic  vere  numerus  coro- 
nalis  quem  solus  ilie  complero  potuit ,  qui  niundi 
vitia  cum  suu  imjttore  prostravit.  Sed  prec^mur  ju- 
giter  omnipotenliam  ejus  ,  ul  qui  talia  per  nosmei- 
ipSbs  implere  iion  possumus  quae  jussa  sunt ,  ej  s 
ditati  munere  fjciamus.  Calculi  quoque  ipsius  non 
est  consideraiio  neglig«nid:i ;  nam  qiiarla  decima  ge  - 
neratione  a  tiansmigralione  .Babyloiii.r,  advenlus 
Domini  Salvatoris  eliixit ,  ut  lucrito  et  bic  ipse  vi- 
<le:iliir  locutus,  qni  in  ejusdem  numero  generationis 
udveniredignatus  est. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM   XV. 

Tituli  inscriptio  ipsi  David, 

Dom  oinnes  dicaniur  inscripiioncs  titulornm  qui 
psalmoruin  fronlibiis  afngnntur,  nescio  qiiid  mysti- 
i  um  iste  desig^ans,  lioc  ^pecialiter  primus  coutinere 


CASSIODORI  \{l 

\  decJaralor.  Uctiiietnu<>  minf,  qoamlo  cs.1  nominus 
passns,  iiuiic  limluni  siipra  capiit  cjns  luUsc  c<  nscri- 
ptiim  ,  Jchus  Naxarenus  Rex  Judceorum  {Jonn.  xix , 
i9).  Se.l  ipsi  veracilor  inlelligendi  siini  Judici,  qui 
pura  Ciiri^to  dcvoiione  famulanliir.  El  quia  l\ex 
noster  Salvaior  de  sua  pnssione  el  resurrectione  lo- 
cuturiis  cst ,  merito  bujus  inscriptionis  coiiimciuora- 
tio  facta  rst ,  qux  tanfs  post  temporibus  erat,  Do- 
mino  dispensaiile,  secutura.  Ei  ut  hanc  titnli  inscii- 
ptioneni,  non  ad  quamlibet  aliam  ptfrsonam,  sed  ad 
Doniinnm  Cbrisium  roferri  debnisse  cognosceres, 
adjectum  esl,  ipsi  David;  q-od  ad  Doininum  Salva- 
torem  compctentcr  referri  crebra  exposilioiie  mon- 
str^Yimus.  Scien  lum  est  autem  quod  bic  psalmiis 
secundus  est  eorum  qni  passioneiii  et  resurrect  o- 

B  nein  Domini  breviter  tangunt. 

Divisio  psalmi, 

Per  totum  psalmum  introduciiur  persona  Domini 
Salvaturis.  Prima  positione  secundum  consueiudinem 
suam  ex  liumaniiate  suscepta,  verba  facit  ad  Patrem, 
conscrvari  se  letens,  quia  spem  suain  posuerit  sein* 
per  in  eo,  non  Deitatis  suae  quidquam  minuens,  scd 
natiirain  bumanliaiis  ostendens.  Naturam  dico,  ori- 
giiicm  uiiiuscujusque  rei,  vigoremque  siibstantiic. 
Subjnng  t  eii:im  «luemadinodum  sancli  sjtis  non 
carnalibus  dcsidcriis  ,  sed  spirilualibus  virtutibus 
cligantur;  omnia  quae  pertulit  ad  baereditaiis  siia 
gloriam  asserens  fuisse  perducta.  Secunda  posiiioiie 
idein  Patri  graiias  refort,  qiii  illi  a  dextris  appareiido, 
iniquiliitein  hiijiis  saeculi ,  omnipoienti»  suae  virtute 
superavit.  Unde  animam  suam  de  inferno  asserit 
esse  liberatam,  et  post  rcsurrectionis  gloriam  in  de- 
lectationib.is  dextene  ipslus  se  memorat  collocaium. 

Expotitio  Pia/mt. 

Vem.  1 .  Qonserva  me,  DominCt  quoniam  m  te  spe^ 
ravi,  Inier  perlcula  bumana  venlurus,  et  ludaica 
obstination»  impios  sensus ,  natuM  humanitatts  as- 
sumpti  conservari  se  paierna  proteciione  depreca- 
tur;  et  quo  facilius  ejus  rei  sequeretur  effectus,  spe- 
rasse  se  didl  semper  in  Domino.  Haec  figura  dicitur 
etbopceia,  quoties  ddtur  locutio  certae  personap.  Per- 
sona  est  enim  hic  Domini  Salvatoris  ex  duabus  dis- 
tinciis  perfectisqiie  naturis  bomo  \mss,  4.,  B.,  ,F, 
perlectus  bomo],  idemque  Deus  uuus  permanens 
])  CbristU''. 

Vers.  2.  Dixi  Domino^  Deut  meus  es  m,  ^uoniam 
bonorum  meorum  non  indiges.  Dixil,  non  labiis,  sed 
cordis  affectu;  unde  sancta  conscientia  loquebatur. 
Deus  meus  ts  tu^  a  forma  servi  Filius  dicit  ad  Patiem, 
nt  duas  naiuras  in  una  persona  l*omini  Salvaioris 
evidenter  a}j;nosceres.  53  ^^^  ^^  noiiira  inliriniiate 
bumilis,  altera  ex  sua  potestate  mirabilis,  ut  inteili- 
gas  «|uod  passus  esi,  fuisse  cariiis;  quod  resurrexit, 
poieniissiinx  niajestatis.  Ad  deslruendam  quoqiio 
arroganliam  bumaiii  geiieris,  qiix  suis  viribus  ali- 
quid  boni  se  facere  posse  confiJit,  adlidit,  qnoniam 
bonttrum  meorum  non  indiges,  Audianl  b«ic  Pelagiani, 
qui  aliqua  bona  puiaqt  suis  viribus  ap|i!!cand.i.  Qa- 


m  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XY.  i'i 

iiiai  hntnaiiitas  Verbi  bonis  siiis  Denm  pcmiiis  nnii  A  vrnits  d  scurrcntibus  siniiloiii  vllim  :  Mcas  part  hir- 


egcre,  ad  ipsum  referens ommi  ({ui  [ed,^  i\Mx\  (loiia- 
Tit,  n  n  ad  se  qui  collala  suscepii. 

Vers.  5.  Sanctis  qui  in  terra  $unt  eju$,  mirificarit 
0nme$  voluntates  m^ai  inter  illoi»  Prins  noliis  ver!:o- 
ruin  nrdo  poneiidus  est,  ul  sermonuin  oUscniitaie 
submoia,  sensus  nobis  raciliiis  elncescat.  Sanciisqui 
$mut  tH  terra  eju$^  miri/icavit^  id  esl  Pater  omnes  vo- 
lutitiite$  mea$.  1)1  cognosceres  Cbristnin  Dominum 
ab  electis  es«e  diligendum ,  addiilit,  inier  itlo$  ,  huc 
esi  saoctos  qni  sunt  i  i  terra  vi?entiuin ;  non  inier 
quoslibet  sxculi  se  ainbitione  jacianles,  scd  inter 
illoe  lantum  qui  prsdesiinati  sunt  ad  regna  coelo- 
rvin;  signincaiis  innorentcs  et  jnslos,  inlen|tios  ini- 
laclae  sunl  voluntaies  Domini  Salvatnris,  quando 


reiiaiU  et  culici$  Domnus  est.  Uitrcdlta^  pertiiiet 
ad  gciiiinm  lidcm,  caiix  ad  vcncr..biloin  passioneni, 
qni  sol  rie  pomius  c«  nrert  gloiiosissimam  resurre- 
ctiiinein.  Gt  intuenduni  quod  volnntns  ac  distribulio> 
D(Hn;ni  rieqii(;ntercalix  poitalur.  Calix  enim  a  calid;i 
dicius  est  |>otione;  quoniam  sicut  il)e  cor  hominis 
exliilarat  hibitus,  ita  et  hic  sancinsanimas  perpetm^ 
jucutidat  itatislus.  Tue%,  Servalo  obsequio  cbarilalis, 
F  lins  dicil  a^l  Pairem,  non  deitate  miuor,  sed  hn- 
maiiitaie  snhjct  Ins  ,  sicul  et  Apostulus  ait :  Quan- 
quam  c$$.^t  Fitius  Dei ,  diuicit  ex  tiis  tpice  passus  est 
obedientiam,  et  perfeetus  factus  est  omnibus  cbaudien- 
tikui  $ibi  eansa  sa!utis  ce^ernce  (Hebr,  v,  ^).  Restiturs 
autem  dixit,  qno!.i.iin  raciente  diabolo  perierat  genus 
illis  obedientibus  et  jus  a  ipsus  facientibus,  de  inor-  B  humiuum.  Lt  revera  ipsi  rcstituta  est  harreditas,  cni 


lalibus  aciernos  reddidit ,  ct  de  terrenis  coelestes  be- 
nerieio  suae  pietatis  effecit. 

Vers.  4.  Muiliplicatm  swt  enhn  infirmitate$  eorum  : 
p^MUa  aeceierawerunl,  Non  congregabo  conv  ntieula 
eorum  de  $anguinibu$,  De  sanctis  dicit,  qni  Domino 
prospiciente  [m$$,  A.,  B.,  F.,  propitiante],  afOictione 
saluberriitta  de  mundi  hujus  deceptiosa  \oluptaieli- 
bemti  sunt.  Priusenim  multiplicaia  est  illis  pr  se* 
verikitem  legis  infinnitas  carnalis,  ut  ad  Novi  Testa- 
luenti  libentricem  graiiam  desiderabilius  pereni- 
rent :  quos  dicil  iioii  ssnguine  pecudum  aui  victima- 
ruoi  coiisttetudine  congregandtis ;  se*l  immolatione 
scilieei  C(»rporis  et  san;;uinis  sni,  quuc  humjnuin  ge- 
iiits  loio  crbecelebrata  salvavit.  Nam  et  ipsum  quod 


snte  cond.lionem  rcrum  fiierat  in  pra;desiinationc 
collala.  Ha!rediia$  cnini  ab  bero ,  id  est  a  dominn 
dicta  csi. 

Vers.  7.  Fune$  eeciderunt  mitii  in  priBelari$  :  et- 
etnm  hmeditas  mea  praclara  est  mihi.  Prisco  more 
fiinibus  trrarum  dividebalur  h.creditas ,  ul  unus- 
quisqne  ad  mensuram  spalia  tclluris  pro  quaiitiiate 
tributi  et  personae  sux  qualilate  percrpcrei ;  sicut 
Moyses  lcgttur  in  Vcteri  Testamento  Josue  prxcc- 
pisse  ui  funibus  distrihueret  bxreditatem  terrae  pro- 
niissionis  fiiiis  IsraeL  Uiide  nunc  merito  funicuh>s 
dixii,  quia  bxredilatis  suae  latitudinem  gloriamqtie 
memoravit.  Possunt  et  fune$  accipi  bnjus  sxculi 
Iristitiui  nexuos^i; ;  nam  el  ipsi  [unes  a  funeribus  di- 


dicii,  de  $anguinibu$,  pectidnin  dc^ignat,  qui  lunc  co-  C  cti  sunt,  quod  in  moduin  cereorum  ante  cadavera  in- 


piosus  in  sacrificiis  fundebaiur;  qui  r  tus  posteii, 
Cbristo  Doinino  venienie  ,  mutaius  esi.- 11*  c  autem 
Doinen,  de  $anguinfbtt$  ^  conlrn  ariem  posilutn  con- 
stat  esse  graniniaticam  ,  apud  qi'am  pluralis  hujus 
verbi  nuiuerus  non  habetur  ;  ct  idco  inicr  idiontata, 
Id  esi  propria  Scripturae  divinx  numeraitdum  est. 

Vers .  5.  Nee  memor  cro  nominum  eorum  per  labiu 
mea.  Nomina  illa  aiitiqiia  qux  infideles  habuerunt, 
sequenti  dicit  graiia  conimulata.  Prius  enim  dicti 
sutit  filti  irac^  filii  diaholi,  ftlii  carnis;  posi  adventum 
vero  Doniini,  sacri^  fonlibus  renati ,  appcllali  sunt 
Cbristiaui,  fi-ii  Dei,  amiciSponsi.  Non  fuit  ergome- 
iii«r  nominum  iilorum^  quando  novis  bominibus  nova 
vocabula  conslat  imposita.  Labia  vero  Regi:>  Christi, 


cendehaittur ;  qui  sine  dubio  iit  prmctari$  conversi 
sunl,  dnm  ad  resnrrectionis  xterna  munera  pervcnc- 
runt.  Hareditus  auiem  Chrisli  esi  praedestinata  mul- 
titmlo  saiictoruni.  l]bi  ideo  additum  est  mitii ,  quia 
non  in  se  secuitduni  humaniiatem,  sed  in  Patre  glo- 
riatur.  Sed  cum  dixerit,  pngciaram,  qoicri  potest  cur 
hsrediiatem  istam  sibi  cecidisse  dicsi  ?  Qood  vcrbnm 
adversis  solet  cnsibiis  applicarl.  Sed  hoc  efoqnentia 
divina  et  in  bonis  utilur;  ait  enim  in  Actibus  apo« 
stolorum  :  Sor$  ceeidit  super  Mattliiam  (Act.  i,  26), 
utiqne  cuin  bonor  itli  aposlolalus  nrovenisse  divino 
judicio  referatur. 

Vers.  8.  Benedicam  Dominum  ,  qui  tribuit  mihi  in» 
teileetum  :  insuper  et  usque  ad  noctem  inerepuernnt 


ino  bic  debemus  accip  re  Te^taincnta,  per  ({uae  vo-  ^  me  renes  mti.  Ad  siK^undam  pervenium  est  sectio- 


loDtaies  ejos  enuniialas  esse  cognosciinus.  Pulchre 
autem  dicta  sunt  labia,  quando  utraque  regnum  Dei 
praedicant,  ei  in  onius  sonl  concordia  ,  sicut  lahia 
temperantur ,  dum  cordis  sil  roenioria.  Dicit  hic  : 
Nee  mentor  ero  nominum  eorum  per  iabia  mea.  Quod 
inter  propria  Scripturae  divinx  debemus  accipere, 
(ttut  et  in  seplimo »  el  in  decimo  psalmo  j»m  di- 
ctoin  esu 

Vers.  6.  Dominu$  par$  itcereditatis  mece  et  calieis 
wrxi :  tne$  qui  re$titues  mihi  hcereditatem  meam,  Deatum 
rcvera  magistiTriumilludeligere^quod  nunquam  novit 
ali  iua  permutaiione  transire.  Tale  esi  enim  ac  si  di« 
ccret ;  Elifiaotsibi  alii  muiidanas  concupiscentias,  et 


BCin,  in  qua  subtilius  intelligenda  est  sancta  praedi- 
catio.  Quanta  providcnlia  jam  tunc  liaereses  venturas 
excluserit ,  ut  incarnaiio  dominica  intcllectum  sibi 
pronuntiasset  a  Domino  c^ntributum  ;  illtim  scllicel 
quo  oinnia  vera  sanctaque  cernebal :  ne  quid  sihi  hu- 
maita  innrmitas  applicaret,  cum  nullis  merilis  prre- 
cedentibus,  sed  gratlx*laigita!eprofutura  praDSfeniur. 
Sequitur,  increpuemnt  me  rene$  mei ,  ac  si  diceret  : 
supra  mala  qtiae  mihi  fccii  omnis  cognatio  Judaeu- 
rum ;  insiipcr  et  de  iribu  Jiid.c  uie  increpttise  no- 
scuntur,  unde  Dominns  Christus  secunditm  carneiu 
trahere  probjtur  ori^inem.  Usque  ad  noc/«ni,ad  inor- 
tcm  significat.   Hencs  \ero  i^t^\\\Q\A\\\  ^^<i\^\4:.\v 


115  M.  ALRELII 

|icr  quos  solfiiiiukr  54  gcucratiu   huuiuna  scmi-  A 
luiiur. 

Vers.  9.  Provideba  u  Dominum  in  eompectu  meo 
$emper^  quoniam  a  dexri»  est  mihit  ne  commovear» 
Exponeudo  quid  fcccril,  iradii  uobis  singulare  rciiie- 
diuni  quo  peccata  viiemus.  Naiu  qui  illum  semper  in- 
iuelur  acie  mcniis,  nuLalenus  ad  dcljcia  converiilur. 
Sic  quando  veritas  cor  inhabiiat,  iniroitum  falsiiaiis 
emcodai.  Dicii  eiiam  causain  qua  motus  non  esl ; 
Doniino  siquidem  a  dextris  opiiulaiiie,  sinistra  non 
prjBvalcnt;  sed  aniinus  qucm  illc  custoiii,  in  eo  fir* 
inissimus  pcrseveral.  Congrue  autem  sibi  Doiniuum 
a  dcxiris  csse  dicebat,  quia  si  ilte  banc  panem  non 
tenucjit,  siatim  eam  iiisid  aiis  diabolus  occupabii ; 
tticui  de  Juda  scriptum  cst :  Con$titue  super  eum  pec- 
eatorem^  et  diabolus  stet  a  dextris  ejus  (PsaL  cviii,  G).  B 

Vers.  10.  Propter  hoc  delectatum  est  cor  meum^  ei 
exsultabit  lingua  mea ;  insuper  et  caro  mea  requiescet 
in  spe.  Propterhoc^  quod  ille  scilicei  ^  dexiris  asiiiit, 
el  iii  cogitationibus  suis  jucunditaicm  et  exsultalio- 
iieni  lingua!  obortain  sibi  esse  tesiatur.  Ipsacst  enim 
pcrfecia  |j;liii:i,  qu:c  ei  liilari  corde  concipliur,  et 
alacri  scrmone  proleitur.  Nain  sicui  dixit  dc  malis, 
insuper^  \U  seimonem  ipsum,  ei  in  bonis  iieravit, 
ui  f^ecundum  nieiisuram  molestiarum  humanitas  ip- 
sius  ccelestia  gaudia  reccpisse  credereiur.  Supra 
exsultationes  quippe  suas  sibi  adhuc  dicit  crevisse 
Leiiiam ;  qu  d caro  i  la  passibilis,  quaiii  pro  nosira 
natiiium  salute  suscepii,  veriialem  j^loriosse  resur- 
reciiouis  incorrupta  proiiicruii.  Quae  (Igura  d:citiir 
ii:tiologia,  id  esi  causo;  reddilio,  quotics  praemissx  C 
rei  raiio  decora  subjungilur. 

Vers.  i  I .  Quoniam  non  derelinques  animam  menm 
in  inferno,  fiec  dabis  hanctam  tuum  videre  corruptiO' 
nem.  Ubi  sunt  Apoiliiiarisiae  railaciier  opiiinnies  , 
()ui  dicunt  Doininum  Cbrl»tiim  animam  rationalem 
i*on  habuisse?  Ecce  ipse  clainai,  ipse  Patri  gratias 
agit,  quia  ejus  antnia  noii  sii  more  communi  in  iii- 
fenio  derelicia ;  sed  Celori  resurrectioiie  clarifiraia, 
ad  ( oeloruin  regna  perveneril ;  kicui  in  Evangelio 
creberrima  profcssioue  iesiatur  :  Tristis  eit  anima 
mea  usque  ad  mortem  (Malth,  xxvi,  58).  Ei  alibi  : 
Potettatem  habeo  ponendi  animam  meamf  et  iterum  sh- 
tnendi  eam  [Joan.  x,  18).  Nec  dabis  sanctum  tuum 
videre  corruptioncm.  Iloc  iion  facile  judices  transeun- 
duin;  nain  cum  in  vigesimo  nono  psalmo  reperias :  D 
Quie  utititai  in  sanguine  meo,  dum  descendo  in  eorru- 
p^iionem  (Psal.  xxix,  10;?  istud  quasi  videturesse 
contrarium.  Quod  iali  raiionedissolvitur :  ibi  sedicit 
(iescendere  in  corruptiouem,  cuni  affigeniium  clavo- 
rum  et  lance»  irruptione  penetratur  :  quia  et  ipsa 
solidi  corporis  transverberaiio  non  immerito  qu»- 
dam  probatur  dicta  corrupiio.  Hic  rniin  corruptio- 
i:em,  id  est  puirefactioiiem  jiisie  negat  Geri,  qiia^ 
geueraliter  carnem  vastat  humanam.  Teriio  eiiisii 
die  ciim  revivificari  provencrii  carnero ,  probata  e<^t 
iioii  potuisse  corrunipi. 

Vers.   \2»  Notas  mihi  fecisti  tias  vitce  ;  adimplfbis 
M^^'/i/i'airum  vu/fu /uo ;  dvlectaliones  in  dextera  tua  ui- 


CASSIODOIii  118 

que  in  finem.  Cuni  omnia  coinplessct  de  sui  corporis 
sanctitate,  versus  i&te  iii  coiiclusioneni  dcductus  esi, 
pcrtiiieiiS  ciiam  ad  justos ,  qui  ejus  eliguiii  obed^re 
Miandaiis.  Notas  mihi  ftcisti  vias  vitce,  id  esi  per  ine 
fccisti  liuiiianum  genus  iter  vitale  cognoscere,  ut  in 
maiidalis  luis  huiniliter  ambulanlcs  ,  monih^rx  su- 
|>erbi£  vcnona  dcclinarcnl.  Adimplebis  me ,  id  est 
valde  ini|>Iebis.  Ilus  e&l  niiin  a  pleiio  adimpiere: 
hic  qui  iniliii  in  pleiio  fundii.  lila  autem  Ijclitia  sic 
adlinplet ,  ul  seuiper  io!a  tcneatur.  Siguiticat  ctiam 
jiistos  oniiies  iii  illa  beaiiiiidine  hrtilia  viilius  Domi- 
ni  esse  Gouiplendos  :  in  quibus,  quia  ipse  est,  se 
adimpleri  posse  iestaiur.  Sed  paululum  perscrute- 
mur  soMcitius  quid  sii  quod  hic  in  dexiera  Patris  di- 
cai  se  d.lectationibus  adimpleiidum ,  cuin  superius 
dixerii :  Quoniam  a  dextris  est  mihi  ne  commovear,  In 
i.>io  quippe  sseculo,  ubi  carne  snscepia,  flagella  pas* 
sus,  alapis  cxsus,  sputisque  coinplutus  est,  cum  ta- 
men  nullis  ejns  adversitatibtis  vinceretur,  congruo 
dictum  est  a  dcxiera  sua  semper  Dominuni  fuisse 
conspectum.  Sic  enim  niuiidi  coniraria  superavit , 
quoniam  nullaienus  a  patcrna  contemplatione  dis- 
cessit.  Sed  post  resurrectionis  gloriam  proprie  se 
dicit  in  Patris  dexicra  delectatuni ,  ubi  j  iin  inundi 
istiui  adversii:iie  deposita,  humanitas  ejus  totius 
majestatis  clarincatione  completa  est,  regnans  unita 
Vtrbo  cum  Patre  ei  Spiritu  sancto  per  saecula  sxru- 
loruro.  Vsque  in  finem  signiflcai  perfectionem  atqne 
.Ttciniialem  :  quia  gloriae  ejus  in  sua  perfeclione 
inaiicns,  nullis  erit  linieiida  teinporibus. 

Conclusio  psalmi. 

Consideremus  hunc  psalinuin,  quanto  nos  munere 
salutis  informei :  in  passionibus  conGJenliam  iradit, 
in  spe  aciernam  gloriam  pollicctur,  ui  docendo  quas 
futura  sunl  prospera,  pra.'scntia  non  iinieanius  ad- 
versa.  Schola  coclesiis,  erudilio  vitalis,  audiloriinn 
veritatis,  disciplina  cerlissime  singularis ,  qux  di- 
scipulos  occupat  senAibus  fructuosis,  noii  inaniiim 
lenocinatione  verborum.  Convenii  eiiam  contucrt 
quid  sibi  velit  quintus  deciinus  numerus;  signiGcat 
enim,  ui  putamus,  quindeciin  gradus,  quibus  teinpli 
Jerosolymiiani  conscendebatur  rairabilis  aniplitudo : 
designans  quinque  sensibus  corporeis  per  Triniiatis 
gratiam  superatis,  ad  atria  sanctae  Ecclesiae  felici 
munere  perveniri.  Qund  et  per  Isium  quoque  dabitur 
psalmum,  si  ejus  saluberriinam  pra.'dicaiionein  Domi- 
no  proiegeiiie  servemus. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XVI. 

Oraiio  David. 

Cuin  roulti  psalmorum  in  lextu  suo  habeant  ora- 
iiones ,  movere  videtur  cur  hic  talein  posuerit  in- 
scriplionem?  Sed  qnamvis  alii  cum  rebus  divcrsis 
hrcviier  roixlas  contineani  deprec:«tiones,  isle  iaincn 
pcne  iota  sui  contextione  supplicatio  est.  Merito  cr- 
go  sic  pra^notatus  est,  quando  intentio  ejas  ad  pre- 
cum  studium  tota  porrigitur.  Quas  lamen  sic  oralio 
dicenda  esi,  ut  psalini  nonien  debeat  continerc ; 
quia  nihil  iii  hoc  libro  posiuim  ropcrimus  qMoif  uiU 


ur 


Exros:Tio  in  rsALiERiuM.  PSAL.  xvr. 


m 


iioii  debeut  nomine  nuncupari,  maiimc  cuin  iegalur  A  spicicns,  sicul  el  levera  pioveiil,  pccali  inaculanv 


libcr  Psaimorum.  Oratio  autcin  duobus  diciiur  modis : 
baec  ( um  agiiur  55  ^P**^  bomines,  oris  ratio  nun- 
cnpalur;  curo  mnjes.ati  fundiiur,  supplicatio  est  sa- 
lubris  el  vitalis  bumiiiias.  Et  nola  qiiod  iste  et  octo- 
gesirous  quintusy  et  ociogesinius  nonus  ,  et  centesi- 
roi:s  primus,  et  ceniesimus  qiiadragesimus  primus 
orationU  inscriplione  prxnotenlur  :  quorum  distin- 
ctiones  atque  proprietatcs  in  centesimo  quadragesiino 
priroo  psalmo,  qui  boruro  ultimus  est,  convencntrr 
edicemus.  David  vero,  sicut  dictuui  est,  significat 
Dominuro  Ghristum  ad  institutionem  humani  gene- 
ris,  ex  cujus  persona  totus  psalmus  iste  prolatns  est. 

Diviiio  pialmi. 
Trifarta  oralio  ab  bunianitaicChristi  in  boc  psalmo 


non  habcrel.  Sic  etiani  in  ^iiperiori  psalmo  jain  diclum 
csi :  Providcbain  Donhinnm  in  censpectu  mto  $empcr: 
qnoniam  a  dextiis  est  mihi  ne  comnwvear,  0  aspeciuiu 
iliuin  salularem,  o  purissimos  oculos,  qui  illnm  se- 
quiiaiem  vidciil!  Nesciunt  profecto  bnjus  inuiidi  te- 
nebris  obscurari,  qui  inereniur  tanta  ciaritaie  coni- 
pleri. 

Yers.  4.  Probasti  cor  meum  et  visitasti  nocte;igne 
me  examinaslif  et  non  est  imenta  in  me  iniquitas  :  ut 
non  loquatur  os  meum,  Ordinein  servat  egregium. 
Pritis  se  dicit  probatum,  deiiide  fuisse  visitatuin , 
sed  probatio  signiflcat  passionem,  vlsiiatio  resurre- 
ctlonein.  Ibi  cniin  p.obatus  est,  ubi  inter  muilas  Ju- 
d.neorum  iniquitales  et  pericula  morlis,  miraudx  pa- 
df promitur.  Prima  ebt,  uli  secundum  justitiam  suain  ^  licntiae  docurocnta  monstravit.  Visitatut  est  autem 


stbi  pelil  debere  resittui.  Sccuniia,  ut  a  Judaeorura 
i&sidiis  ejus  puritas  liberetur.  In  tertia,  resurrectio- 
Bem  felocissimani  deprecalur,  ne  diu.ius  insuliare 
iiceat  perverso  poyulo  Jud:eorum.  Et  ne  aliquid  de 
ejus  Diajestate  turba  tidelium  haberel  ambiguum, 
proliteiur  se  in  acterna  beatiiudine  csse  mansurum. 

Expositio  psatmim 

Yers.  1.  Exauii,  Dcus,  justitium  meam;intende 
deprecQtioni  mea:»  Apud  Deiiin  ccrtum  est  habere  /u- 
uitiam  vocem  suam,  qui  res  tacitas  inlelligcntls 
sua;  virtute  (Ognoscit.  Ipsius  est  enim  oratio  perfe- 
ct.-!,  cnjus  et  causa  clamat  et  lingun,  acius  et  sermo, 
vii?  et  cogi-atio.   Intende^^eprecationi  mcas.  Non  in- 


nocte,  quando  aniina  ejus  non  est  in  inferno  dereii- 
cta,  sedad  iHani  niirabilem  resurrectionem,  xternae 
glorije  clariflcatioiie  perv<3nit.  Igne  me  examinastt^  et 
non  est  inventa  in  me  iniquitas,  Metaphora  introduci- 
tur  fornacium  igne  flagiau  iuin,  q  i;e  melalloruro  vi- 
tia  so!ent  purgare,  ac  dccoctione  coniiumere,  et  in 
naiurse  puritat  m  munda:a  revocarc.  Sic  ergo  el  tri- 
bulationibus  igniiis  examinaius  est  Doininus  Chri- 
sltis;  sed  non  est  iii  illo  inventa  iniqniias^  quam  adu- 
siio  ulb  decoquciet.  Pulchre  auiem  subjunxit :  Ut 
non  loquatur  os  meunif  id  est,  eisi  ego  laceani,  iu 
me  purum  esse  peipendis.  Qutd  cnim  <*pns  erat  euiii 
de  prob  taie  morum  suoruin  uliquid  liqui,  duui  cer- 
tu.il  sit  a  paterna  maje^-tate  cuncta  cognosci?  Ilii- 


cassum    disso  antibus    rebus   verba   isia   copuIa'a  C  •  .•    ..    k:    -.«^.-..^ .  i«  «^. ,  iv.„:. :.«.  «.. 

*  ^  mana  lijnorantia  vcibis  instrtienda  est;  Divinilas  au- 

sunt;  naro  intendereoculorum  est,  preces  admittere 
auriuro.  Sed  ideo  verba  ista  sociatJ  sunl,  ut  aniba- 


nim  rerum  unos  inteliigereiur  cfl*ectus.  Quidquid 
enim  vel  auris  audit,  vel  oculus  v  det,  vel  mantis 
palpat,  vel  palatus  gustat,  vel  n;isus  odoraiur,  Deo 
sola  contemplalionis  virtule  notissima  ^unl. 

Vcrs.  2.  Auribus  pereipe  oratv<nem  meam,  non  in 
labiis  dolosis,  Exco  it  quod  superius  dixit.  Percipcre 
est  eniin  non  transitorie  aliquid  sumere,  sed  preces 
lioniinum  copiosa  dignatione  recipere.  Non  in  labiis 
dol  $is;  sicut  a  Jiid»?i8  manavit  faLsa  sententia,  apnd 
quus  iniiocens  djiiMiatus  esi,  et  I  tro  cognoscilur  ab- 
solutus. 

Yers.   3.  De  tultu   tuo  judicium  mcyim  prodeat; 


tcm  ceriissimo  iiuvil  omnia,  etiain  cum  tacentur  ad- 
inissa.  '- 


Yers.  5.  Opera  hoininum :  propter  verba  tabiorum 
tuorum  ego  custodivi  vias  duras,  Ordin'  m  vcrborum 
;  pa.scii  iste  versiculus :  Opera  hominnm^  id  est  vias 
duias  ego  custodivi  propier  verba  labiorum  tuo.uin. 
BrevitiT  deflnita  sunt,  qaae  sint  opera  hominum^  sci- 
I  cet  vice  durce;  sicut  bealus  Job  dicit :  Avis  nascitur 
ad  volatum,  et  homo  ad  laborem  (Job  v,  7).  Nam  cum 
peccata  viiantur,  arduns  callisest,  dif>icilisqnesem- 
per  ascensus;  cuin  vcro  ad  viiia  prolabiinur,  lcvo 
itcr  est  ac  declivuro.  Sed  quia  Dontinus  Christiis  in 
b(»c  mundo  visoaliter  positus,  tolius  mansuetudinis 


qchU  tui  videant  wquitatem,  De  vultu  iuo  prodeat  ju-  D  et  continent'ue  jura  monstravit;  merito  se  dicit  pro- 


dicium  :  propria  Scripturae  divinae,  et  nobis  intisi- 
taia  loculio  est,  qnia  de  lucnte  solet  manare  »cn- 
tentia  :  sed  boe  Dorotno  per  tropicas  elocntiones  de- 
cenler  apiatur,  qui^  ille  quod  Judicat  videt,  dum 
tesiis  est  exaroinis  sui;  nec  de  facto  nlictijus  trsti- 
monium  quaerii,  qui  solus  oninlum  vcracissinte  se« 
creta  cognoscit.  De  ruliu  crgo  dicit,  id  est  de  aspe- 
cio  luo,  secunduni  illa  quae  in  me  respicis  atqoe 
cognoscis.  Iloc  autein  ille  recte  petebal,  qui  se  no- 
¥erat  polluiiooem  non  babere  peccali.  Sequiiur  : 
Oculi  tni  videant  eequitatem,  llic  a^quitatem^  ipsain  di- 
▼inilalein  debemus  accip-re,  qiiam  orat  ut  sine  ali- 
quo  iotervallo  eempcr  iniendat;  quntcnus  illam  ic- 


pior  mandata  Domini  duras  vias  hominum  immacu- 
lalis  pedibns  ambulassc.  Non  quod  illi  duroe  esse 
poieraut :  de  quo  in  nonagesimo  ps^lmo  scriptum 
csi :  Quoniam  angelis  suis  mandavit  de  te^  ut  custo^ 
diant  te  in  omnibui  viis  tuis,  ne  unquain  offendas  ad 
lnpidem  pedem  tuum  (Psal.  xc,  li) ;  sed  quia  humano 
generi  ad  imitanduro  probantur  esse  difficiles,  idec 
vi(e  duras  sunt  uuncupatae.  Qni  versus  flguram  coiiti- 
net  parentbesin,  id  est  interpositionero  ;  quoniam  in 
sensu  roedio,  sicut  dicttnn  est,  rccipil  verba  quxdaro 
qiiae  ordinero  sententiae  videantur  posse  dividere. 

Yers.  6.  Perfice  gressus  meos  in  semiiis  tuis,  ut  non 
moveanlur  ves>igia  mea,  Peifici\  dixit,  usque  in   ^\* 


m  M.  AIRELU  C.VSSIODORI  4?.0 

Deni  consem  :  ubi  e^t  Dicritorum  nc  praMiiit  lola  A  qi!al'i:«ie  disccininuis  :  dicia  a  pnrvilate  siii  pupilla. 


perreciio.  Inclioamus  eiiim,  dum  iii  huo  mundt)  pro- 
bibili  convcr:fatione  dcgiiDus;  sed  ubi  :id  rinem  per- 
veneril  religiosa  consl.ntia,  ihi  peiTicimur,  ibi  loia 
integrilaie  couiplemur;  sicul  ^ii  kvangoHum  :  Qui 
peneveraveril  utque  in  fiwmf  hic  salvus  erii  (Matth, 
I,  22).  Gresius  aulem  bumauas  sig  •ifical  acliones, 
quibus  in  hoc  mundo  gradimur,  et  quasi  quibjsdain 
pnssibus  ambulamns.  56  '"  temitit^  scilieei  in  man- 
datis  luis  :  ubi  revcra  reciae  suni  vix,  qu:is  si  devoii 
seqnimur,  ad  coe'6stis  patri»  munera  perveniinus. 
Sed  qnid  esl  boc  quod  prius  grnsus  diiit,  statim«|u6 
vestigia  suhjtingii?  Cressui  dicimtis,  qnibns  move- 
niur  dii  loco  ad  locum  :  bis  merito  cotnparanlur 
acto^  humani,  qui  nos  de  uno  negotio  in   aliud  du- 


qiia  i  piisilia.  Iluic  coitvenienier  comparatiis  est 
Cliri.Nlu^,  cui  daluin  esl  in  stio  judicio  jnstos  a  poc- 
cutorihus  sogregare.  Aptissime  ilaque  petit  cu»'odiri 
se  ut  pupillam  ocii/i,  quando  et  per  ip^am  res  vi- 
siiales  disceiniinus,  ei  in  iiostio  c  rpore  tiiiid  prai- 
staniius  invenitur.  Sequitur,  sub  umbra  alarum  tua- 
rum  protige  me,  Hic  aliud  introdiicilur  schema, 
quod  Grspce  parabole,  Latine  compaialio  diciiur, 
qnando  sibi  geniis  dissimile  in  aliqua  communione 
sociatur.  Patcrnis  eniin  protectionibus  alce  sunt 
comparat».  Mi>eri*  ordia  quippe  et  cbariias,  quasi 
alae  sunt  Pairis,  quihus  se  protcgi  congruenier  expo« 
stidat.  Hxc  aulem  comparaiio  ven  t  ab  avibus,  qu:c 
charos  filios  alarum  suaium  extensione  cusiodiunt. 


cunt,  et  per  tcmpora  viLe  nostrse  diversa  qiialiiaie  B     ^^*'^*  ^^*  '^  A'<^'^  impiorum^  qui  me  afflixeiuni : 


trausponunt.  V esfic^ra  vero  dicuutur  signa  plaiitarum, 
qox  relinquimos  transeuntes.  Peiit  ergo  Doininits 
Cbristus  et  gressut  suns,  id  est  actus  bumanos,  et 
sua  vestigia  custodlri,  quae  fldeles  apostolos  con- 
gnienter  accipimus ,  in  quihU) .  pnst  ascensionem 
gloriosam,  rcligionis  catholicae  signa  dereliquit.  Ta- 
lis  ergo  sensus  est :  Custodi  me  in  mandiiis  tuis,  ut 
imilantes  me,  minime  moveantur  abs  te.  Bene  siqni- 
dem  st^qiiax  pergit,  uhi  ille  qui  exempliim  prxhet 
rectiis  incesserii. 

Vers.  7.  Ego  clamavi,  qnoninm  essnudisti  mf ,  Deus : 
inclina  aurem  tuam  mihi^  et  exavdi  verba  mea,  Secun- 
dam  sectionem  sancixoraiiouis  in.nditur.  Sed  per- 
soriiiandum  esi,  cnm  diri  soleat :  E.\audisti  me,  ()uia 


inimiei  mei  animam  meam  circumdederunt.  Versiis  bie 
est  omnino  diiifjentius  intoeudus.  A  facie  impiorutn^ 
d;einones  signiUcat,  qui  exci>atum  p<«pulum  iiid»6- 
niin  in  iiecem  Domini  ardore  praec  piti  compulerunt. 
Facies  enim  ipsorum,  truculenta  pr.rseniia  fuii ; 
sifut  in  Evangelio  de  Juda  dicit :  Iniraxit  tn  illum 
Satanas{Joan,  xni,  ^7).  Sii.  ergo  acium  est,  ut  iu- 
stigatio  e  dxmouuin  iiiiroici  ejus  Jud.ei  auimam 
ipsiu<i,  id  est  vitam  teinporaleui  eripere  voliiisscnr. 
Nam  et  ipsuin  vcrhum  circumdederunt  evangelicnc 
narralionls  exprimit  vcritaem,  qiiando  cuui  gladiis 
6t  fustibus  eum  iiisanoruin  lurba  circuiiidedit. 

Vcrs.    II.  Ailipem  suum  concluserunt ;  os  eorum 
loculum  est  superbiam,  Coneludunt  adipem^  qui  iiiulia 


elamnvi :  cur  ba»c  senicniia  ordinem  videalur  liabere  C  voracitaie  piugue.scuni;  sic  Judaei  scelerum  nimietate 


couYersuoi?  Qui  clamat,  qitoniam  cxaud  tiir,  uliqiie 
puros ,  innocens  et  immaculatus  :iKnoscitur.  Naro 
confidenler  (»ravit ,  quoniam  se  aiidiri  posse  de  con- 
s>ieiiti;e  puritate  prsesunipsit.  lutelligamus  auiero 
ipiod  dicit :  IncVina  aurem  tuam  :  quoDiaiii  ad  eum 
pcr  se  min  valet  humana  innriniias  pervetiire.  Sic 
euim  exaudit.  ciim  se  henignus  iiidulserit,  et  cle- 
nicntiam  siiam  ante  largiiur,  ut  possit  supplicantium 
voia  suscipe^e. 

Vers.  8.  Mirifica  misercordias  tuas,  qui  salvos  fa* 
cis  sperantes  in  te  a  resisteniibus  dexlero!  tum,  Magni- 
tudinem  et  excellentiam  misericordiarum  in  se  juste 
iieri  deprec  itur,  quia  miruni  esse  non  poterat,  nisi 
quod  sub  aliqua  fuisset  noviiate  conspectum.  Signi- 


saginaii,  vera:  intelligentix  acuinina  perdideruni. 
Restabat  autem  ut  qui  pinguissiina  immanitaie  lu- 
muerunt,  superba  loquerentur.  Et  bene  hic  diiit 
taiitum  ore^  non  etiam  corde  tocuti  suw  :qiiia  scele- 
ratofum  inos  est  illa  frequenler  sermone  defendere, 
qux  noscuiiinr  consc.eniia  teste  danioaie. 

Vers.  12.  Projlients  me  nunc  circumdederunt  me: 
oculos  SKOS  statueruul  declinare  in  terram,  ProjiJen- 
(M,  eitra  civiiaiem  ejicientes;  nunc  circumdedeiuit 
non  obsequio,  scd  furore,  quaodo  cruci  eum  cousiat 
affixuni.  yimc  auleiu  qiiod  dictum  est,  prsesens  tcm- 
pus  posuit  pro  futiiro.,  quod  apud  prophetas  cs>6  no- 
scitur  usitatum.  Se(|uitur  :  Ocutos  suos  statucruut 
declinare  in  terram.  Dicil  cousneludinem  perditorum. 


ficat  eiiiiii  mirahilia,  qu%  in  carne  facturus  erat,  D  qiii  terram  respiciunt,   quando  in  mala  cogitatione 
qua;  Judiciis  populus,  eisi  univcrsus  n<»n  credidit,      vtdvunlur. 


tamen  siib  adm.raiioue  coaspexit.  Salvos  fatis  spe^ 
rantes  in  i<',  id  est  in  ff^terna  vita  eaii.Milues.  Nam 
freqiienter  illi  magis  iu  hoc  muodo  triicidaii  suni, 
qui  ejus  nomini  crcdidcrunt.  Pulchre  autoin  dicit :  A 
resistentibus  dextcrm  tute,  Dextera  ciiiin  Palris  est 
Filiu.s.  cui  Jud^ei  repiignare  nisi  suni  quindo  eum 
crucifigere  decreverunl. 

Vers.  9.  Cusiodi  m^,  Dominc^  ut  pupHUm  oculi; 
sub  umbra  atarwn  tuarmn  potege  me,  Pcr  sclienia 
iccm,  quae  L^tine  dicitur  iiuaginatio,  pupHlx  se  ocuJi 
Dominiis  comparavit.  Pfi/ji//a  esl  enim  in  medioposaa 
perspicua  pars  ocul',  qiia  corporum  colores  varia 


Vcrs.  13.  Suaceperunt  me  sicut  leo  paratus  ad  prof- 
dam^  et  sicut  catulus  ieonis  habilans  in  abditis,  Susce- 
pcrunt  me,  boc  est  Juda.'i  a  Pilato,  quando  eis  dixii  : 
ToUite  eum,  et  secundum  legem  vestram  crucifigite 
eum  {Joan,  xix,  6),  quod  avide  suscipientes,  et  Vdiuin 
sux  crudetitaiis  iinplenles,  nierito  feraruin  sxviiix 
comparantur.  Leonem  di.ximus,  et  di  iholuin  dici,  ct 
Chrislo  su;pius  couipara  i.  Qui  inodus  locuiioiiis  in- 
ter  propria  Scriptura:  divin^  recipicudus  est;  liic 
lamcn  evideiiter  di  ibolum  d«signai.  \[m  enim  juste 
coiiiparati  siiiit  principes  Judjcorum,  quo  auclore 
fretnuerunl;  cl  tamon  muho  pejores  elTecti  sun*,  sj* 


Iff  EXPOSITIO  IN  PSVLTERIUM.  PSVL.  XVL  «> 

qu^deni  diabolus   Dominurn   t«tiiavi(,   cruci   aulem  A  peccalum  il)i  .ibomiuabie ,  atqne  a  conspeclu  eju3 

exlran«nm  est,  qHamris  ejris  noliliani  niiuime  refu-* 
gerc  videalur;  sicui  in  qu  ntn  ps;iimo  jam  dictum  est : 


itonmi  insania  cudelis  arriicit.  Catulum  aulem  leo- 
9U  Jicit  reliqcura  popnlnm  Jud;ronifn,  qui  se  dia- 
boli  filios  effeceruni.  Sic  enim  de  ipsis  in  Evangelio 
dicitiir:  Yos  ex  patre  diabolo  eUis  (Joan,  vni,  44). 
Uabitans  in  abditis :  permanens  in  insidiis.  Deiesta- 
biliuro  siquidem  bominum  consuetudo  est  mala  fota 
i<Y^re,  Qt  latenter  ad  effeclum  posnnt  eorum  consi- 
Ib  penrenire. 

Vers.  i4.  Exsurge,  Domine;  prmeni  eos,  el  sup- 
plauia  eos :  eripe  animam  meam  ab  impio^  frameam 
tuam.  Tertia  sectio  beatae  orationis  iolratur.  Exsur§0 
in  peccalores  dicit,  qneoi  ilti  putant  more  Immano 
posse  quiescere ;  m  cognoscant  vigilare,  dnm  eorum 
non  permittuntur  iuiquitates  excrescere.  Preeveni  auh 


Plon  habitabit  juxta  te  malfignuSt  neque  permanebunt 
injusti  ante  oculoi  luos  (P^al,  v,  6);  sirut  et  de  Caiii 
Scriplura  dicit :  Egressus  Cain  a  facie  Domini,  habi' 
lavit  in  terra  profvgus  [Gen.  iv,  10).  Saturatos  er^ 
Judaeos  dicit  de  iminunditiis,  qiiae  a  Doniino  absc<>n- 
dita,  id  est  noscontur  esse  proiiibita.  Si  vern  tn  bo- 
nam  partera  boc  positum  lector  accipias,  ul  est  il!n<l: 
Quam  magna  mukitudo  dulcedinirlua,  Domine,  quum 
absconditi  timentibus  te,  et  perfecisti  eam  sperantibus 
in  te  (PsaL  xxx,  20)  !  Eiumenintur  beneficia^  ut 
major  ingratorura  ostend:itur  offensa.  De  abtconduis 
tuisr  id  est  de  lege  Veteris  Testanienti,  et  de  mira« 


t»*ro  dixit,  nl  ante  suKveruntur  quam  peccaU  perfi-  B  culis  quae  Dominus  Christus  in  eis  erat  gloriosa  dis- 


ciani.  Exposuimiis  enim  in  superioribus  bunc  sen«- 
sum  bene  apiari  57  ^ceierai  s,  dum  se  miscere  non 
pemiittitniurillicitis.  Snbvertuniur  enim  et  illi  felici- 
ler,  qui  de  pravls  vitiis  ad  reclam  semltaro  redu- 
cuntur.  £f fp«  animam  meam  ab  inipio ;  utqiie  a  dia- 
bulo,  qui  roerito  iropius  dicitur,  quia  |>iis  semper 
conirarius  npitrobatur.  Eripe :  fac  resurgere,  quod 
implctnro  e>se  manifesiuin  cst.  Frameam  tuam,  Bre- 
viier  conclusum  est  quid  sit  anima  Domini  SaWato- 
r  s;  (ramfa  est  enim  Patris,  quando  per  ipsain  dia- 
lioIiHn  vii-it;  per  ipsam  mundum  a  sordida  snpersii- 
IJone  pnrgavit;  per  ipsain  debel>ata  est  captivii.19, 
qiiae  hutnaBi  generis  sobolem  pi>ssidebai.  Frameam 
verodiximus  multarum  esse  signiikationnm  :  modo 


pensatione  faciurus.  Ventrem  ipsorum,  sensum  si- 
gniHi*at  omnino  carnalem ,  tii  quo  mandata  Domini 
taiiquam  in  ven^re  recondita  snnt.  Et  bene  Sfn  iis 
eururo  comparatus  est  ventri,  unJe  cibi  spiritualcs 
ve.ul  vilissima  pur^.iiiiei»ta  projecti  sunt,  dum  ab  cis 
corrutMa  nienie  dilabuntur.  Sed  bi  cuni  esst  nt  rcbus 
coe'estibus  impleii,  ut  nihil  lerrenum  capere  debuis- 
sent,  animadverie  quid  sequitur,  satwrati  sunt  porci- 
va,  0  ifiiquiias  exsecranda  !  Audit^bat  sensus  eornin 
maiidata  Dei,  et  illi  satorabantur  sordibus  peccatn- 
runi,  novoque  modo  bonis  ccelest>bus  pasti,  niaforufn 
fjecibus  explebaiitur.  Porcina  enim  ad  poHuia  respi- 
cit,  qiiae  inter  castera  Veteris  Testamenti  pra^cepta 
immimda  prxnoiatur.   Transmiseruiit   autem  rel- 


eoaiaai,  modo  ioricaro,  inodo  gladium  sigiiilic^t  bis  ^  qnias  pe<x:atorum   bliis  sois  :  quaiido  clantabant  : 

Sanguis  ejus  super  nos  et  super  filios  nostros  ( Matih, 
xxvii,  i5). 

VfTS.  17.  Ego  autem  cum  justitia  apparebo  in  con» 
spectu  tuo  ;  saiiabor^  dum  manifesabitur  gtoria  ftia. 
In  conspectu  Patris  apparere  se  di«  it  cum  justitia 
qnoniam  ejns  volimfati*m  impleverat,  quando  mnii- 
dum  ab  interitn  monis  sanguinis  sui  efTusione  salva- 
vit.  Saiiabor :  seniio  isie  uptissime  viietur  tieraliis. 
Superins  eniin  Judx*os  dixit  saturari  porcina^  id  eM 
immunditia  sua :  se  autem  satnrari  de  hninani  geiie»- 
ris  ceduiitaie  suscepia,  quando  numerus  sanctoruui 
beata  adnnniione  supplendus  est.  Patris  aulero  glfiria 
manifestabitur  in  jndicio  Doinini  Salvaioris,  cuin  uiius- 
qui^que  recipiet  pro  actibus  suis,  sicui  ipse  Dominns 


acoliuD ;  qus  lainen  omnia  ad  iastromenta  armerum 
c^rtum  esi  pertioere.  Mementa  autem  quod  in  hoc 
versu,  quinu  species  defimlioDift  est,  qsae  Graece 
aBTc  niv  XiScy,  Laiine  ad  verbum  dicilur ;  nno  eaiffi 
verbo  definivit  qoid  sit  anima  Chribti,  id  est  fraoaea 
Pairis. 

Vers.  i5.  Ab  inimicismanus  tuw,  Domine^  a  panek 
a  tenu  dispertire  eos^  ei  svpplania  eos  in  vita  eorum* 
lltm  fil  oraiio  pro  Judaeis,  qoi  diaboli  potestate  coii- 
tlricli,  nelariis  rraol  ausibus  io^itandl.  Daemones 
sunt  enim  tntmtd  mojitts  Domini,  qoi  huro;inuin  goniis 
contraria  Domino  semper  volunfate  dilacerant.  Pre- 
caiur  eiiam,  ot  a  patim,  id  est  ab  apostolis  dividan- 
(ur  increduli :  doiu  a  terra  bojoii  mondt  viliosa  sepa- 


rali,  couvertttuiur  ad  Doroiiium.   Eorum  qutppe,  D  apostolis  dicil  :  In  iila  die  cognoscetis  qtda  ego  iu 


iavaiiie  Domino,  praedicaiione  faciumesl,  ut  t:im 
Itfaeli:»  qoam  genies  a  terrena  iniquilate  divisi, 
Cbrifttum  seqoerentur  aoclorem.  Supplnnta  eos ,  hic 
ixi  bono  poftiium  esi ;  siipplanlati  enim  et  illi  acci- 
piendi  sunt  qui  damnalia  erroribus  ad  recias  semiiaa 
Iraoaferuntur.  In  viia  ipscrum  quod  addidil,  hoc  est 
io  mondo  isto,  duni  vivunl  :  ubi  pocniienliae  loctis 
esl ;  obi  clamalur  ad  Dominum,  non  laro  ore  qoam 

mte  ;  obi  recipiuntur  purissime  supplicanlea. 

Vers»  16.  De  absconditis  tuis  adimpUtus  esi  venier 
\;  saimraii  sunt  porcinat  et  reliquerunt  qum  tuper^ 
fuenmi  parvulie  suis,  Abscondita  Dei  ei  in  malo ,  et 
ia  liofia  possumus  coiigruenier  aecipere :  quia  omue 


Patret  et  Pater  in  me  est  {Joan,  xiv,  10,  2J).  Sic  ergo 
Pairis,  et  Filii,  el  Spiritus  sancii  una  nalura,  una 
potestas,  una  gloria  dedaratur. 

Conclusio  psalmi, 

Consideremus ,  dileciissiml ,  quam  magna  sacra- 
menta  lidei  nostrre  psalmus  isle  complexus  esl;  ut 
qni  audil  supplicanlem  bomiriein,  eumdcm  el  confi* 
tendum  debe.»t  advertere  Creaiorem.  Duas  enim  na« 
loras  inconfusas  atque  incommntabiles  qui  in  Chrisio 
Domino  hodieque  mavull  credere,  non  polest  aliqoa 
decipi  falsitate.  Unde  mirabiliter  bcatus  Cyrillus  in 
qoodaiu  loco  breviterque  disseroit  diceiis(Lt&.  v  ar/r» 


\i^ 


M.  AUUELI!  CASSIODOni 


m 


A'e<'orfum):  Advcrlentesigittirmodum  incarnationis,  A  ilennitionis  est,  qux  Grxce  diciiur,  xar'  rTracvov» 


videinus  quia  dux  naiurae  pcr  individuain  unitatem 
inconfuse  aiquo  indemutabiliter  invicern  sibi  conve- 
nerint.  Caro  namque  caro  esi,  et  non  Dcitas,  licet 
Dei  facta  sit  caro.  Similier  etiam  Verbum  D«  us  est, 
et  non  caro,  licet  dispensatorie  propriain  fecerit  car- 
ncm.  Haec  autem  sine  oITens^onc  dccurrit,  qui  nulla 
sibi  proprii  erroris  ligamenia  rep^rcrit.  lltijus  etiam 
psalmi  numerum  et  quantilas  prophetalis  ornavil,  ut 
oierito  in  lioc  numero  incarnaiio  Domiiii  relata  esse 
videatur ,  ubi  etiam  prophetalis  cborus  convenisse 
Gognoscitur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XYIL 

/n  finem  puero  Dontini  David,  qui  loculus  ett  ad  Do* 
mnum  verba  caniici  hujut^  in  die  qua  eripuil  eum 


Laiine  per  laudem.  Singulis  enim  diversisque  verljis 
prxdicando  declarat  quld  sil  Dominus,  niodo  virius, 
niodo  firmamentum^  modo  refugium^  modo  iiberator, 
modo  adjutor  f  modo  protector^  modo  cornu  saliiiis. 
ila^c  enim  omnia  pulcbre  osiendunt ,  quis  ejiis  cst 
Dominus. 

Vers.  2.  Dominm  firmamcntum  meumf  et  refugium 
meum^  et  liberator  meus ;  Deus  meus  adjutor  meus. 
Jusie  dicit  Dominum  firmamentum  stitim,  quoiiiani 
ab  ipso  concessum  est  ui  inimicis  suis  in  acie  firmus 
«ssisteret,  et  vivaci  an^mositale  pugnarct.  Et  refu- 
gmm  meum,  Utique,  quando,  cum  fuit  opus  consilio, 
refugit  ad  tractatum,  et  invcnit  Divinilate  nionstran- 
te,  quod  eam  poterat  adjuvare.  Merito  autein  libera* 
Dominus  de  ma  u  omnium  inimieorum  ejus^  et  de  Q  torem  suDm  Dominum  profiletur,  qoi  eum  de  saevis- 

simi  regis^SauIis  ira  lanqoam  de  inferni  ore  libera- 


manu  Saul,  et  dixit, 

In  finem,  puero,  et  David,  liaec  iria  verba  ad  Re- 
geni  nosirum  Salvatorem  rcfcrri  posse  non  duhium 
est.  Naiii  et  puer  legitur  in  propheia  :  58  ^^^  "^' 
tus  est  nobis  (/m.ii,  6).  Qui  locutus  est  ad  Dominum 
verba  cantici  hujus ;  post  liaec  alia  depulanda  sunt,  ut 
sit  verborum  plenior  et  absoluia  contt^xtio.  Quod  au- 
lem  dictum  est  cantici,  ad  contemplaiioiiem  constat 
rerum  coDlestium  pertinere :  ne  regis  in  David  lanlum- 
niodo  bistoria  meniis  nostrx  baereret  iniuitus.  /n  die 
qua  eripuit  eum  Dominus  de  manu  omnium  inimico- 
rum  ejus,  et  de  manu  Sautf  et  dixit.  Hic  acius  Regiim 
iectione  notissimus  est ;  ibi  eiiim  laiius  describitur 
qtiemadmoduin  David  fuerit  de  inimicorum   suorum 


vil.  Deus  meus  adjutor  meus.  Prsestitorum  suavitaia 
pelleclus ,  In  summam  repetit  superiora  quae  dixit : 
quia  ubique  ipse  adfuit,  eumquc  virtutis  suae  muni- 
mine  cusiodivit.  Sed  considera  quod  ita  percurrit 
singula,  ut  suis  meritis  non  prtBsumat  applicaro 
coraia. 

Vers.  3.  Et  sperabo  in  eum :  protector  meus,  et  eornn 
salulis  mece,  adjutor  meus,  Confldenter  jam  postulat, 
qiii  de  Dominl  gratia  post  beneliciorum  exempla  prae< 
sumit.  Nam  de  futuro  fiilucialiter  sperare  se  dicit , 
qni  eum  in  prxteritis  senserat  adjutorem.  Protector 
meus,  Hoc  ad  eum  pertinel  ciistodiendum ,  qui  ad* 
versariorum  appelebatur  insidiis.  Quod  autem  hic 


(litione  liberaiiis.  Ad  cujus  similitudinem  rcsurrectio  q  diiit,  rornti  ta/K<ts  suae  Dominum,  ad  inimicos  per- 


Domini ,  et  membrorum  ejus  ab«olutio  de  potcsiate 
diaboiica  declaralur. 

Divisio  psalmi. 

Psalmus  hic  uni  tantum  non  potest  convenire  per- 
lon».  Nam  primo  ordine  propbeta  loquiiur  gralias 
agcnsquod  eum  de  gravibus  periculis  divina  pietas 
liberare  dignata  est.  Secundo  Ecclesia  loquilur,  quae 
ante  adventum  Domini  innunieras  pcrtulil  calauiita- 
les,  posteaque  misertus  ei,  meiiicinam  sancta;  iiicar' 
nationis  induMt,et  baplismatis  beneficio  Cbristia- 
num  populum  de  oibis  universilate  colIegit.Tertio 
in  rorem  inisericordiae  vox  Doiitiiii  Salvatoris  illabi- 
tur,  ubi  pulcherriniis  allusionibus  virlus  ejus   pole- 


tinet  dissipandos.  Cornua  enim  sunt  arma  bellaarom, 
quibus  saluiem  suam  solerti  coucertatione  defendunt. 
Adjutormeus.  Dulcedo  beneficii  repetitionem  fecitesse 
verborum;  supra  enim  eodem  vocabulo  nuncupavit, 
quem  bic  iterum  nominat  adjutorem. 

Vers.  4.  Laudans  invocabo  Dominum,  et  ab  inimicis 
meis  salvus  ero.  Post  virtntes  peracias ,  vir  saneius 
nulla  se  elatione  j^ctavit ;  sed  quia  erat  rerum  ipsa- 
rum  bilariiaie  gaudendum,  /au(/ans  se  dixit  imjocare 
Dominumt  et  ipsi  universa  tribuere,  qui  dignatus  est 
cuucia  prxstare.  £t  Ideo  se  dicit  ab  inimicis  salvum 
faciendum,  quia  victoriam  suam  non  sibi  videbatur 
applicasse,  sed  D  jmino.  Nam  qui  aliter  facit,  vitiis  sois 
caplivus  redditur,  quamvis  hosiessuperassevideatur. 


fttasque  describitur.  Quarto  iterum  Lcclesiao  catholi-  .,        ^   >..        ^  . 

..             r       .         .                               1     •        f\      Vers.  5.  ttrcumdederunt  me  gemitus  mortis,  et  tor-' 
c»  dicta   proferuntur,  et  cum  magna  exsuliatione  D ._.._._.:.„.: .._i... J! r»^«.  ^.«..i....:^ 

Diviiiitatis  munera  concessa  laudantur. 


Expositio  psalmi, 

Vers.  4.  Diiigam  te,  Domine,  virtus  mea.  Diligit 
D  iminum  ,  qiii  niandatis  ejus  devotus  obtemperat , 
sicut  ait  in  Cvaiigelio  :  Qui  audit  verba  mea,  et  facit 
en,  hic  est  qui  diitgit  me  (Joan.  xiv,  21).  Diiigo  enim 
dicilur»  quasi  de  omiiibus  eligo.  £t  considera  quo- 
niam  baecdilectio  sic  de  fuluro  proinitiitur,  ut  nun- 
quani  tanien  defecisse  videatur.  Virtus  mea.  Propheta 
liberalus  ab  bostibus  suis  recte  Doniinum  confiteiur 
suam  esse  virtutem ;  quo  donaiite  factum  est,  ut  ini- 
lulcis  suis  furtior  apparerct.  Ilic  duodecima  species 


renies  iniquitatis  couturbaverunt  me.  Post  exsultalio- 
nem  prophetae ,  quam  sancia  pietate  concepit,  ven- 
lutii  est  ad  ordinem  secundum,  ubi  pro  cladibus 
generis  huinani ,  qiiae  ante  adventum  Domini  gras- 
sabaniur,  intioducia  una  persona  jiistorum,  quos  illo 
tempore  fuisse  non  dubiuin  cst,  pius  deprecator 
exorat.  Nam  merito  juslus  isie  circumdatum  se  gtv- 
mitibus  asserebat,  quia  dum  esset  supersliiionum 
innumera  multiludo,  fidelium  erat  rara  devotio.  Ei 
ne  putares  ^emf^us  de  jaclura  faciiliatis,  aut  de  re 
btijuscemodi  esse  profusos.  addidit  mortis ;  quia  re- 
vera  mors  erat,  ubi  diaboli  po^se  rcgnabat.  Torretttn 
autem  sxpe  diximus  fluvios  t-sse  bibeinis  imbribus 


42r. 


EXPOSniO  IN  ISALTliliilUM.  PSAL.  XVIL 


m 


ciciiaios.  Iiic  ergo   iniqii.laiibus  rapiilis  dala   csl  A  »"'>^*^ere  peccalorcs.  Servavii  ordincin  rei ,  ul  prius 


iimilitudo  lorreuiiutn ,  ut  merilo  conlurhaverinl 
anxium  populum ,  cum  uudurum  minacium  concre- 
patione  freniuisseni. 

Yers.  6.  Dotoret  infernl  circumdederunl  me  :  pra*- 
t€i.erunt  me  laquei  mortis.  Fiai  liujus  versiculi  coinpa- 
gijialio  prxposlerau  vcrboruni,  ut  mclius  liic  scnsus 
nob  8  possil  aperiri.  Circumdederunt  me  dolores  in- 
fcrni :  de  paganis  dicit,  qui  erunt  dolore$  inferni ,  id 
est  qui  in  iuferno  debilo  doiore  torqiiendi  sunt. 
Preeveniri  vero  dicinius,  quando  aliquid  nos  antici- 
pre  dignoscitur,  ut  est  illu  reatus  ori^inalis  peccaii 
qiii  nos,  aniequam  nascamur,  ab  ipso  conceptu  reddit 
obnoxioft  :  unde  ia  quiuquagesimo  psalmo  propbeta 
dictorus  est :  Ecce  in  iniquitatibus  conceptus  sum^  et 


osiendcret  molam ,  posica  diceret  esse  iremefaclain. 
Fundamenta  vero  montium,  significat  prxsumpliones 
superborum,  idest,  divilias,  honores,  cxtcr.tque  hu- 
n)ana,qui)ius  iili  detenti,  velul  fundameiitisconstan- 
libusiiiniiuntur.  Haec  omnia  lurbatasuni,  quia  mund! 
falsu  spes,  vero  Domino  veniente,  sublala  est.  Nimii 
aple  posita  verba  desceiidunt :  primo  fundamenta,  \d 
est  superborum  spes  turbataest;  postea  dicit  esse 
comnwtam,  Subjunxit  et  causaro  quare  commota  iuni 
fundamenta^  quoniam  iratu$  est  eis  'Deu$ ;  utique,  quia 
vitia  bumana  Domino  prob.miur  exosa,  et  iratus  e$l 
iUi$,  llinc  osienditur ,  quouiam  sequaces  eorum 
constat  esse  pouiendos. 
Vers.  10.  A$cendit  fumus  in  iraejus,  et  ignisafaei} 


iii  deliftiM  pepait  me  mater  mca  (P$al.  l,  1).  Vir  g  ejus  exar$Uf  carbone$  $uccensi  $unt  ab  eo.  Fumus  hic 


eiiiui  justus  merito  se  prasventuiu  dicebat,  qui  reatum 
suuui  antecessi&se  cognoveral.  Sed  quemadmodum  ab 
his  foerii  hberatus  subter  exponit. 

Yers.  7.  Et  in  tributaiione  mea  invoeavi  Dominum^ 
et  md  Deum  meum  ctamavi.  Inter  raaia  mu!ta  quue 
dixerat,  onumet  singulare  profitetur  esse  remediuin  : 
Imocarg  Dominum  in  tributalionibus  suis,  quando 
eonstat  totis  viribus  peti,  quod  tempore  necessitatis 
0|*iatur.  Et  vide  qnia  prius  dixit  ad  Dominum  :  sed 
ne  putares  59  ^id  alienum  dominum,  subjunxit :  Ad 
Deum  mmm  clamavi.  Ctamare  autem  plus  esi,  ab  in- 
tocare.  Crevit  serino  progrediente  desiderio,  et  ac- 
ceosos  animus  ad  orationem  prosilivit  avidus  in 
damorem. 


in  boiio  positus  esl :  quia  sicut  iste  lerrenus  inutiles 
lacrymas  movet,  ila  et  il!e  pcenitentiae  calore  suc- 
census,  fructuosa  profundit  Ouenta  lacrymarum.  In 
ira  eju$  :  tempore  quo  hic  peccatores  futuri  judicii 
liiiiore  coniurbat ,  ut  eos  ad  remedium  convcrsionis 
adducat.  /^nis  autem  estcharitas  Dei,  viriutum  pio- 
gressioiiibus  crescens ,  qua:  quanlo  inagis  concupi- 
scilur,  tanto  e!ticacius  ampliatur.  Uene  auiein  dixit,a 
facie  eju$ :  quoni&m  ipsius  illuminativ^ne  charitas  coii- 
ceditur  eis  qui  peccata  dcrelinquunt.  Carbones  vero 
8uecen$o$  peccatores  dicit,  qui  velut  carbone$  niorlui, 
in  niundi  istius  cxcitaie  tenebrantur,  sed  iicrutn 
poeniientia  hiflanimauie  reviviscunt,  et  ex  moituig 
prunis  vivi  incipiunt  esse  carbone$,  Sequitur  e  iani 


Yers.  8.  Et  exaudivit  de  tempto  $ancto  $uo  vocem  q  quomodo  $uccen$i  tunt ,  vcniente  scilicet  Duiiiino 
■tejm;   et  clamor  meus  in  conspectu  eju$  introivit      liedemptore. 


iii  aure$  eju$,  Sive  de  coelo,  sive  de  corpore  Domiiii, 
quod  veniorum  esse  praevidebat,  teinplum  coinpe- 
tenier  adveriimus.  Exauditam  ergo  dicii  vocem  suami 
qoam  de  adveiitu  Domiui  jugiter  olTerebat.  Sed  per- 
scrotaudum  esl  quomodo  ctamor  ipsius  in  conspectu 
Ikl  vaioerit  introire  ?  Clainor  isle ,  causae  justitia  est , 
quat  otique  ad  Deuni  inirare  poierat,  quia  pro  inundi 
cladibos  supplicabai.  Scquitur,  intioivit  in  aure$  eju$. 
Hoc  de  consueiudine  nosira  hguraliier  dicitur,  quod 
cUfmor  ejos  qoasi  aliquid  corporale  in  aures  Doiiiini- 
cas  imtroi$$ct;  cuui  ille  toium  spirilualiter  sentiat,  et 
aoteqtiani  tiant,  univcrsa  cogniiscat.  Illi  enim  acuium 
noairuruiu  quahias,  quusi  quibusdam  vullibus  sein|ier 


Vers.  1 1 .  E(  inctinavit  cxtos  et  descendlt ;  et  caija 
sub  pedibus  ejus.  Magnum  sacramentum  iu  hjc  ser« 
mone  repositum  est.  Humillavit  se  eniro  Verbum,  ut 
sine  peccato  quidero,  sed  tamen  siini  itudinein  carnis 
peccati  sumeret.  Descendere  auieni  illi  fuit,  ad  nos 
venire,  sicut  dicit  Apostolus  :  Semetipsum  exinanivit , 
formam  servi  accipiens  {Phitip,  ii,  7).  Catigo  vero  hic 
diabolusest,  qui  bominum  inentes  innubilat,  dum 
veritatis  splendorem  non  facit  videre  quos  possidet, 
Sub  pedibus  eju$  :  quia  sine  dubio  majestate  Duinini 
Salvatoris  conculcatur  dsemonum  exsecranda  nequi« 
tia ,  sicut  et  in  nonage!>imo  psalmo  dicturus  est  : 
Super  aspidem  et  ba$iliscum  ambulabis,  et  conculcabit 


assistit;  el  quod  apud  uos  occultum,  ilii  noscitiir  Cbse  ^  leonem  et  draconem  {Psal,  xc,  13). 


lyanife^iom. 

Vers.  9.  Et  commota  e$t ,  et  contremuit  lerra ;  et 
fundamenta  momium  conturbata  $unt  et  comm<.ta  sunt, 
ifuommn  iratut  est  ei$  Deut,  Decursa  tristitia  ,  quain 
de  adventu  Domini  beatus  popiilus  sustinebat ,  pro* 
plieitae  spiritu  ad  incarnationis  ejus  secreta  pervenit, 
ordioemqoe  ipsum  luirabili  narratioae  descnbit.  lloc 
fdiefiia  dicitor  idea,  cum  speciem  rei  futurx,  velut 
•calis  ofTerenies,  moium  animi  concitamus;  quod  et 
liic  et  in  subsequentihus  versibus  constat  e(T'Clum. 
Ei  ideo  noiic  audi  >inus  8acrainen:a  Domini  S  ilvato/  is. 
Coogrue  siquidein  ad  advenlum  Giirisii  terra  commota 
ssl,  quouiam  pra:>e:ilia  judicis  dignuin  fuit  conlrc* 


Vers.  12.  Et  atcendit  super  cherubim  et  votavit  : 
votavit  super  pennas  ventorum,  Hjcc  figura  dicitur 
hypertbesis ,  id  est  superlaiio ,  cum  aliquam  rein 
op<nione  omniuui  ooiam,  sententia  nostra  essuperare 
coulendimus.  Tale  est  el  illud  in  quinquagesimo 
psalmo  :  Lavabi$  me,  et  super  nivem  dealbabor  (Piat. 
L,  1>).  Cherubim  inlerpretatur  mulliludo  scienii»,  aul 
scientia  mulliplicata.  Alibi  enim  legilur  :  Qui  $ede$ 
$uper  cherubimtappare  (Psat,  lxxix,  i).  A$cendit  ergo 
supjr  c/ieru6tm,quaiido  videnlibus  apostolis  adcoelo- 
rum  regna  conscehdit.  Sedet  nunc  super  cherubiin  , 
ad  PatrisdextraiR  collocatus,  in  coelo  et  in  terra  cuni 
Palre  rcgnat  el  Si*lritu  sanclo;  «[noj  inrunv(\^\i<i  vivvv 


127  M.   AlTiFJJI 

versum  niodum  scientiae  vel  admiraiiouis  prol^ntur 
eicedere.  Quaenim  crealura  praRva'eai  lanii  sccieti 
aitingere  sufficienier  arcanum  ,  qiod  carnem  lene- 
nam  atque  mortalem  in  seierna  coclorum  glorin  collo- 
cavii,et  fecii  eam  crealuris  omniinis  adorahilcni , 
quxterrenaspertulilpassiones?  Sequitur,  eivolnvit, 
volavit  iuper  pennoi  ventorum,  llxc  rcpeiitit>  cclerila- 
tem  nimiam  decenter  ostendit ,  id  est  per  mnndi 
spatia  velociter  cucurrit,  quando  ipso  in  cunabulis 
jacente ,  magis  eiim  siellx  claritas  nuntiavit.  Quid 
enim  dici  potest  velocius»  qui  mov  ut  nalus  in  alia 
mimdi  i  ar:e  c  mspecius  est?  Tunc  ergo  supernia  est 
celeritas  veuloruni»quamvis  in  mundo  niliil  eis  ocius 
esse  monstreiur.  Quod  autem  repetil  sine  interje- 
ctione  alteritia  verbi,  volavitj  volavit^  figiira  est  epi- 
zeuxis,  qiue  Latine  coi  junctio  dicitur,  sicut  et  in 
Bubsequentibus  dictiirus  est  :  Dies  diei  eruetat  ver- 
bum  (Ptalm.  xviii,  3);  et ,  Deut  Deus  meus, 

Vers.  43.  El  potuit  tenebras  latibulum  tuum  :  in 
eiretAlu  ejut  tabernaculum  ejus ;  tenebrosa  aqua  in  nu* 
hlbus  aeris,  Tenebras ,  incamationis  ejus  mysterinni 
diclt,  ut  qui  in  natiira  deitatis  sux  videri  non  poterat, 
incamationis  velamine  humanis  conspectibus  Re- 
demptor  piissimus  nppareret.  Unde  beatus  Joannes 
Constantinopolitanus  episcopus  mir.ilulier  et  catbo- 
lice  dixit :  lllum  quem,  si  nudi  deitate  veni^scf»  non 
ccelum ,  non  terra ,  non  maria ,  non  ulla  croaiura 
aufttinere  potiiisset,  illttsa  Virginis  viscera  portave- 
mnt.  liemento  aulem  tenebras,  ct  in  bnno  poni ,  ut 
est  illud  in  Proverbiis  Salomonis  :  Intelligit  quoque 
parabolam^  eHenebrcsum  termonem  (Prov,  i,  6).  Omnia 
enim  divina,  qux  igiioramus,  nobis  lenebrosa,  idest 
profunda  atque  obscura  £Q  siint ;  quamvis  continno 
lumine  perfruantur.  Latibulum  suum^  id  est  secretum 
majestatis  ejus,  quod  tunc  revelat  justis,  qnando  eis 
CMie  ad  faciem  diviniiatis  ipsiiis  gloriam  contigerit 
iuineri.  Jn  circuitu  ejus  tabernaculum  ejus,  Hic  digni- 
tas  exponitur  gloriosa  beatorum ,  ut  juxia  ipsum  ba- 
Iritent  qui  in  ejus  Ecclesia  fideliter  perseverant.  In 
circuitu  autem  ejus  proximitatem  significat.  Ille  enim 
drcuitac  penetrat  omnia,  non  circunidatur  ab  aliquo, 
qiiia  loco  inamplexibiiis  esf.  Potesteli  lud  inielligi, 
m  circuitu  ejus  ^  ut  non  ad  loci  designationem ,  sed 
ad  defensionem  tabernaculi  custodiamque  respiciat. 
Aquam  vero  dicit,  eloquium  Domini,  quod  tenebrosum 
est  tn  nubibus  aeris^  id  est  in  propbctis  prjedicatt  ribus 
verbi  :  quia  quamvis  se  aliquis  putet  dicta  eorum 
iiitelligere,  ad  ipsam,  sicuii  cst,  virtutem  dictorum 
in  totum  vix  potest  pervetiire ;  sicut  dicit  Apostolus  : 
yidemus  nunc  per  speculum  in  a^nigmatef  tune  autem 
facie  ad  faciem  (/  Cor.  xiu,  iSi),  quando  ipsom  videt 
quiid  credidit ,  ipsum  cognoscitur  respicere  qnod 
aperavit. 

Vers.  ii.  Prafulgorce  in  conspectu  ejus  nubes  trans- 
iefuntf  grando  et  carbones  ignis,  Non  cst  iste  vcrsus 
faeile  iranseundus.  Preefulgorce ,  una  pars  orationis 
esl,  id  est  nt^minativus  pluralis,  et  respondet  ad  nubes. 
Nubes  autem,  sicut  siiperius  dictum  est,  prxdicatores 
dlvini  vcrbi  luieiligendi  sunt.  Et  sensus  talis  est :  illx 


CASSIODORl  \% 

A  nuhcs  qunL*  aquam  continent  Dei ,  iJ  est  eloquia  di- 
vina,  sicnt  in  boc  aere  tenebrosx,  tioc  est  obscurnR 
videniur,  ita  m  compectu  Dt*i  prcBfulgora  siinl,  ubi 
scniper  veritas  patet.  NecpraBpositionibusexquiriuir. 
ner  parabolis  tegitur,  quod  manifesla  lucedeclaraiur. 
Isia»  ergo  nii6e«,  id  est  pra^dicatores,  ad  geniesrelit  lo 
IsMclilico  populo  transierunt;  sicut  conslat  effcclum , 
quando  dn:iiia  non  meruit  Jiidxorum,  quod  ad  ipsos 
venerat  i  iStruendos.  Grando  et  carbones  ignis.  Ev- 
ponitper  allegorlam  quid  1119"  nubes  babcant;  aliuil 
enim  dicii,  et  aliud  vuli  iutelligi.  Unde  schemat  bns 
crcbris  eloquentia  divina  probatur  esse  plcnissim:i. 
Grando  eniin  ,  id  est  olijurgationes  figuratie  quibiis 
Jud.Torum  corda  durissima  tundebantur.  Carbunes 
ignis,  cbariiatis  incendia,  quibus  menti^s  fiileliiin 

B  coelesti  igne  reviviscunt.  Haec  ad  gentes  ,  sicut  di\i- 
rous,  in  nubibus,  idest  in  pracdicatoribustrans^eruni. 
Vers.  15.  Et  intonuit  de  calo  Dominus^  et  Altissimut 
dedit  vocem  suam.  Quippe  qui  erat  ingentia  sacra- 
menta  locuturtis.  Ait  enim  in  Evangelio  vox  omnipo- 
tentis  Patris  :  Et  clarificavi^  et  iterum  clarificabo 
{Joan,  XII,  19).  Unde  miilll,  sicut  ibi  legitur,  tou'- 
truum  fuisse  crediderunt.  Altissimus  auiem  dedit 
vocem  suam,  quando  dietum  est :  Hic  est  Filius  meus 
dilertuSy  in  quo  mihi  bene  complacui  [Matth,  iii,  i7). 
Vers.  i6.  Misit  sagittas  suas,  et  dissipavJt  eos;  ful 
gura  muUiplicavit,  et  conturbavit  eot.  Sagittas  evangc- 
listas  dicit,  virtutum  pennis,  non  suis,  sed  ejus  a  qtio 
missi  sunt,  recta  itinera  transvolantes.  Et  dissipavit 
eoSf  scilicetad  quos  missl  sunt,  fideles  recipiendo, 

G  impios  abjiciendo,  sicut  dicit  Apestolus  :  AUissumus 
odorvitce  in  vitam;  aliisodor  mortis  in  mortem  (II  Cor. 
II,  16).  Fulgura  multipUcavit ,  id  est  miracula  multa 
fecit,  quae  siccorda  videntium  permoverunt,  quemnd* 
modiim  crebra  solent  fulgura  visa  terrere.  Conturba-' 
tit  eo%  :  de  his  dicit  qui  tunc  contnrbati  sunt,  quando 
eum  resurrexisse  manifestis  probationibus  agnove- 
runt. 

Vcrs.  17.  Et  apparuerunt  fentes  aquarum,  et  revelata 
suni  fundamenta  orbis  terrw.  Id  esl,  veriias  praediean- 
tium,  qui  fontes  aeternae  vitae  sanctitatis  siiae  ore  fun- 
debant.  Ipso  enim  veniente  patuii ,  quod  obscnritas 
divini  legebat  eloquii.  Et  revelata  sunt  fundamenta 
orbis  terroe  :  manifesiatj  sunl  prophetae,  qni  non  i «. 
Q  teiligebmiur  :  supra  quos  orbis  tcrrarum  in  Ecclesiae 
faciem  sancia  aedificatione  constructus  est.  Et  me- 
mcnto  bic  tellurem  in  bono  posiiam ,  qu£  est  terra 
viventium 

Vers.  18.  Ab  increpntione  tua,  Domine;  ab  inspira^ 
tione  spirltus  irm  tuce.  Ab  increpatione  tua  ,  indicat 
verba  prophetarum,  qui  increpationibus  justis  pecca« 
tores  populos  arguebnnt;  ab  inspiratione  spiriius  irm 
tuo!,  osiendit  praedicatores  verbi ,  qui  a  sancto  Spiritu 
inflainmaii  delinquentes  populos  increpabant.  Per 
bas  igitur  parabolas  sublucejites  proposilioncsque 
verbomin  bucusque  prophetiae  spirilu ,  fideliiim  po- 
pulis ,  qui  est  sancta  Ecclesia ,  adventuiu  Domini 
nunliavit. 

Vers.  19.  Misit  de  tummo  et  accepit  me:  assumiisit 


K^ 


Exrosrrio  \s  ps\lteu:iiM.  psal.  xvil 


m 


mi  de  multitudme  oquarum,  Hiiio  j.im  malcr  £cclesi;i  A  prius  dixit  anlequaiii  assumeretur,  quoniam  voluH 


\(H\m{nt  (fe  teinpoi  ibus  Chrisiianis.  Misit  uli  ;ue 
Paier  Domimim  SiKaiorem  de  summo^  ul  inielliganl 
bomines  quia  quod  de  summo  venii,  diviiia  poteslate 
glorjatur.  A]ite  vero  dixii  Cccl*sia,  aeepii  me,  quae 
Sponso  Ohristo  juiicia  Isiatnr.  MuUiiudines  aulem 
aqumnm  ^  sive  innuntera!  gcnles  inteliigi  po^sunt; 
0iMleEcde6iam,svreiisJudaeis  indevotis,  dc  lideibus 
constat  esse  colltxtam ;  sicul  In  Actibus  aposiolonim 
beatissimits  Paolus  coniradicentibus  Judxis  et  bla- 
spheinantibiis,  excut  eiis  vestimcnia  sua  dixit  :  San" 
fm$  ve$ter  super  caput  vestrum ;  mundus  ego,  ex  hoc.  ad 
geute»  vadam  (Acl.  xviii,  G)  Sive  koc  dicil  de  fonti- 
biis  sacris  ,  qiiaiido  Ecclesia  eaibolica  mnliitudinem 
filiorum  liaptrMnatis  rcgeneralione  conquirii. 


me;  ei  ounc  dicit :  lietribuet  mihi  ieatndum  iusiitiam 
meam^  id  est  secunduin  voluntatem  ineain,  quam 
post  beneficia  ipsius  sancto  corde  gestabai.  Innocen" 
tiam  «'iufem  mauuum,  operam  vult  sij;nificare  pietotis, 
quam  divino  muncre  sanctorum  virtus  exercei.  Sed 
boc  retribuet  geniinatum  sollicite  recipiendum  est, 
ne  sibi  aliquid  (allaciter  Pclagiana  h^resis  blandia- 
tur.  Dicil  etenim  Aposiolus:  De  retiquo  repoiila  esl 
mihi  coronajuttit  ce,  quam  reddet  mihi  Dominui  in  iUa 
die  justus  judex  {I I  Tim,  iv,  8).  Non  quia  sui^  aliquid 
meriiis  bnmil  s  applicabai,  sed  quia  prxniissis  be^ 
neficiis  Doinini  jam  deberi  possc  praemium  confide- 
bat.  Idipsiim  Jacobiis  apostolus  dicit :  Omne  datum 
optimum,  et  omne  donum  perfectum  desursum  esf, 


Yers.  20.  Eiipuit  nt€  de  inimicis  meis  fortissimis ,  B  descetidens  a  Patre  luminum  [Jac,  i,  17). 


et  ab  his  qui  oderunt  me,  quoniam  confortati  sunt  super 
me.  For.issimos  inimieos  ^  persecotores  Iruculenlos 
eBnntitttv  qul  Christianum  populum  tormentis  et 
tst^hiM  affligebant;  et  ideo  se  magis  dicit  ereptam , 
quia  iaiuiici  coaforiati  sunt  siiper  ipsaui.  Tunc  cnim 
Eccle^ia  crescere  nieriiit,  quando  eam  data  de^uper 
potestate  inimieus  afflixil.  0  vere  divina  providentia, 
ut  suis  nisibtts  desiruatur  iiitmi^us,  ct  quanto  se 
putat  amplius  lacdere ,  tanto  eum  necesse  dt  sxvis- 
itma  iosectttione  praestare  I 

Vers.  il.  Prenenerunt  me  in  die  afUctionis  meai : 
it  ftt€im$  «if  Dmrnnus  proteetor  meus,  lilud  significati 
qvando  pseudoapostoli  veros  praedicalores  praevenire 
■itebaoUir,  conantessubverterecorda  siinplicium.  Se- 


Vers.  24.  Quia  custodivi  vias  Domini,  nec  impie 
gessi  a  Deo  meo,  Vice  sunt  Z>omfm ,  dilectio*  Dei, 
et  chariias  proximi,  qiias  constat  eos  studiosissime 
cnstodire,  qni  nolunt  mandala  Domini  deserere.  Sab< 
junxit :  Nec  impie  gessi  a  Deo  meo.  Impietatis  veriio 
notati  sunt,  qul  jussa  Domitii  decliiiare  prxsuinunt. 
Quod  animns  devotus  Ecclehix  meritodicit  refugisse, 
unde  se  Creatorem  sciebat  ofTendere, 

Vers.  25.  Quoniam  omma  judicia  ejus  in  conspectu 
meo  sunt  semper^  et  jusiitias  ejus  non  repuli  a  me, 
Nunc  dicit  causas  qoare  vias  Doinini  castodierit,  aut 
impie  non  gesserit,  sicut  superios  posuit :  quia  ju^ 
giter  judicia  ejus  terribilia  cogitabat.  Addidit,  e% 
juhtitias  ejus  non  repuU  a  me,  Qiiod  faciunt  carnis 


quitur  lin  ifi>a|]Ikiiofiii,  quaudoCbristianorum  mar-  G  fragiliiate  superati,  qui  longa  observatione  deficion- 


tyria  ceiebrabantor.  Et  (actus  est  Dominus  protecior 
«nu.  Ideo  DcM  protector,  quia  hoino  exstitit  impu* 
fuator.  Sed  utraqae  simnl  longe  sibi  dissimilia  con- 
veacmBi,  impognatiotemporalis,etcterua  protectio. 
Vert.  3i.  Et  produxit  |mss.  A.,  B.,  F.,  eduxit]  me 
01  latitmdiuem ;  saluum  me  fecit^  quoniam  voluit  me,  In 
Ecdesia  catbolica  honc  esse  raorem  fidclium  nulius 
igoorat ,  ul  qaanto  plos  persecationibus  constringi- 
tur,  tiBto,  »iciit  dicium  est,  aropltus  fidei  augmento 
81  iilaietar.  Tunc  eoim  per  gratiain  Dei  exsurgunt 
iovicti  animi»  tunc  inoendiiim  cbariiatis  ardescit ,  et 
Cacto  af  mine  io  glodios  saaviier  raunt,  quia  aetern» 
vii2  praemia  concupitcant.  Producta  e$t  ergu  Ecclesla 
iii  /o/flaidiiim ,  qoando  per  sasvitiam  persecutorum, 


les,  aoquitatem  interdum  deserunt,  qnam  coeperant 
custodire.  Ilic  enini  beatus  popolus  nunquam  repnlit 
justitiain  Bomini,  quia  semper  in  ejos  corde  per« 
mansit. 

Vers.  26.  Et  ero  immaculatus  corrnn  [mss.  A»,  B., 
F.,  cum]  eo :  et  obnrvabo  me  ab  iniquitate  mea,  Frn* 
etum  l>eaiitudinis  sn  u  reddidii,  et  quid  proffciat  tt 
jusiitias  Domim  non  re|iellat,  seilicei  ut  sit  imma* 
calatus.  Verum  non  ut  ille  Dominus,  qui  peccito 
Hon  habuit ;  sed  ut  iste  quem  lacrym»  supplices  o 
coniractis  sordibus  abhienint.  Sed  hxc  oinnia  in 
illum  roodum  accipienda  suni,  quem  saperius  eipo- 
suimus,  ubi  verbo  gemiuato  ait,  retribuei :  ne  quid 
sancta  bumiliias,  non  de  supernis  beiieficiis,  sed  do 


Booieniiu  d  oouHtat  crevis-e  fidelium.  Uu>»d  autem  D  se,  quod  absit,  praBSumere  videatur.  Sequilur  :  Et 


dixit,  ealvmm  usefecitp  non  moveat,  quia  ad  masculi» 
oum  genus  deducta  est ;  quoniaio  non  videiur  absur- 
dooB  Imc  ei  noiiieo  aptari,  quas  consiat  ex  populo* 
llerito  ergo  beatorura  istud  agmeo  ei&ultaiis  salvum 
so  dicit  (actum ,  qood  ad  Chri»tianx  fldei  nieruit 
perfeairo  (astigiom«  OMntam  uoluit  mc,  id  cst  quo- 
Biaai  BM  elegit,  qoi  gratis  vocal  universos ;  nec  prios 
keoeOctoai  accipit  qaam  praestare  dignetur;  sicot  Ipse 
io  EToogello  dicit  :  Non  vos  me  elegistiSf  sed  ego 
eie§i  OM  {Jeem.  xv,  i6}. 

Vers.  ^.  Et  rethbuet  ntihi  Domiuus  tecuudum  ju- 
sikiam  meam;  et  secundum  innocentiam  manuum  mea' 
retribmet  mski.  Optinie  utraroque  servavit.  Et 


observabo  me  ab  iniquitate  mea,  Subiiliter  beaii  vita 
describiiur ,  qoi  quando  ad  aliquam  se  gratiam  Do- 
roioi  perventsse  cognoscit,  cavet  ne  iterum  iniquita- 
tis  aatiquae  calamitatibus  iHnodeiur. 

Vers.  tl.  Ei  retribuet  mihi  Dominus  secundum  ^u^ 
itiiiam  meam,  et  secundnm  innoceniiam  manuum  mea* 
rum  in  conspectu  oculorum  ejus,  Ei|)onitquod  snperius 
dixit :  Et  ero  immaculatus  coram  eo,  Mam  qiiando 
illud  esse  c<Hitigerit,  tunc  i^tud  sine  dubitationo 
subsequitur,  ut  secundum  justitium  suam,  quam  ipse 
lamen  donare  dignaiur,  uiiicuique  reddat,  et  secuii- 
dum  puritatem  actuain  dignam  compensationem 
restituat.  Pulcbre  auiem  additum  est,  tii  conspeetm 


!:i 


M.  AUUEUl  CASSIODOR 


13i 


oeulorum  ejus^  qiiod  utique  non  po:est,  nisi   lieaiis  A  delinquent.bus  daiur,  ul  pcr  vtrbum  illuininationis 


evenire;  ut  sicut  il!i  semper  corde  Dominum  con- 
tuenlur,  ita  eos  jugiier  virtus  divina  respiciat, 

Vers.  28.  Cum  sancto  sanctus  erix,  et  cum  ttro  ttMa- 
cenie  innocens  eris.  £l  euM  electo  eleeius  eris,  et  cum 
perverso  sutnerteris,  Cum  de  jusiitia  superna  loque* 
relur.qnia  uniciaque  reddit  secundum  suorum  actuum 
qualitatem,  nunc  exponit  quemaiimodum  poss.t  im- 
pleri  quod  lcx  praecipit  observari.  Conversaiio  enim 
iiostra  ex  prioribus  nut  diicibas  suis  maxime  simi- 
iiliidinem  trahit;  dum  unusquisqiie  taii  ingenio 
gaudet  quali  fucrit  prseditus  ille  qnem  se<|uitur.  Hinc 
est  quod  nobis  saliitaris  et  moralis  regula  data  e4, 
quod  cum  sancto  viro,  id  est  Dumino  Salvatore,  ipso 
pracstante,  sancti  esse  possimus;  sicut  ipse  dicit: 


riiginnt  tenebiosa  peccali.  Quaproptcr  mcmeaio  quod 
bic  dicitur  illuminare  Patrem;  illuminat  et  Filiiis» 
sieot  in  aiio  psaimo  legitur  :  Deue  Dominus  et  iUuxit 
nobislPs.  cxvii,  "il) ;  illuminat  etiam  SpiriUis  saacius, 
sicut  prophela  dicit :  Non  abscondam  uUra  faeiens 
meam  ab  f/s,  pro  eo  quod  iUuxii  Spiritus  meus  super 
universam  domum  Israel  { Ezech.  xxxi  x ,  29).  Quis  ergo 
Ita  nubllo  corde  obscurus  est ,  ut  sanct»  Triniiatii 
unam  naturam,  unam  coxterDitale:n,  unam  non  iD« 
le>ligat  esse  potentiam? 

Vers.  31.  Quoniam  a  te  eripiar  a  tentatione.etin 
Deo  meo  transgrediar  murum.  Insignitcr  ducuit  regn- 
iam  fidei.  A  te  dixit  eriplar^  non  a  me.  T^tnlatio  vero 
diabolum  significat,  qui  momenCis  omnibus  tentat, 


Sancti  estote,  quoniam  ego  sanctus  sum  Dominus  Deus  B  ut  a  bona  cunversalionc  nos  abstrahat.  In  Deo  meo. 


vestot  (Lev,  xix,  2).  Prxcipilur  ctiam  ut  cum  innucentia 
rjus  uinocentes  esse  mereamar.  Sic  enim  de  ipso 
)aiii  dictum  est :  Innocens  manibus  et  mundo  corde 
(PsaL  xxiii,  4).  Additur  tertiuin,  ut  cum  electione 
ipsius  eligamur.  Ita  quippe  de  ipso  l^^aias  dicit : 
Electus  meus,  in  quo  complacuit  anima  mea  (Isi, 
xLii,  i).  Quod  tunc  nobis  acddit,  quando  prxccpfis 
ejus  salulariter  obedimus.  Sequitur,  eum  perverso 
subverterisj  id  est  cnm  diabolo  subverteris,  qui  pro- 
pria  iniquiiate  perversus  est.  lllos  enim  iniquiasimos 
reddit  quos  ad  suae  obedieniiae  jura  convertit.  Quod 
argumeutum  nobilissimum  dicitur  in  topicis  a  per- 
sona  exlrinsecus  atlributa,  qiundo  quis  aut  de  iin- 
prohis  amicis  arguitur,  auL  de  bonoruni  conjuactione 
luudatur. 

Vers.  29.  Quoniam  populum  humilem  salvum  (acies^ 
cl  oculos  snperborwn  humiUabis.  Respice  qtiemad- 
modum  prioribus  veisiculis  apte  respon.^um  est,  qal 
saiictitaii  vel  innocenlix,  nec  non  eleciioni  Domini 
sit  devoius ;  et  bic  salvus  faciendiis  est,  cnm  in  die 
ludicii  ad  dexteram  collocabilur.  OeuU  aulem  super^ 
borum  humiUandi  sunl,  qui  c  um  perverso  auclore  sno 
diaboio  subverientur,  dum  ad  sinistram  poaiti,  in 
eternam  cruciaiionem  mittendi  sunt.  Decenter  au- 
tem  positam  est  econtra,ocai/os  superborum  humiUa' 
bis,  quia  tanto  arrogantes  in  tariari  profunditatem 
dcscendunt,  quanto  se  altiora  contingere  putave- 
runt« 

Vers.  50.  Quoniam  tu  iUuminas  lucernam  meam. 


id  est  ejus  virlute  robor.mle,  obstaculum  transg^e- 
diar  peccatorum,  quod  inler  Deum  et  bomines  mor- 
taiium  construxere  neqnitix.  Qui  murus  moriis  est, 
non  saluiis,  nec  ad  munimen  erigitur,  sed  ad  aeter- 
num  intcritum  praeparatur.  Bene  dixit.  transgrediar, 
non  irrump:im,non  diruam  :  quia  murus  ille  huinan<i 
generi  immobilis  manet,  etiam  cum  eum  sanaii» 
beneficio  Divinitalis  transirne  contigerit. 

Vers.  32.  Deus  meus,  impoUuta  via  ejus;  eloqma 
Domini  igne  examinata;  protector  est  omnium  speran" 
tium  in  se.  Aliud  versus  iste  inchoasse,  aliud  sub- 
junxisse  scntltur.  Deus  meus,  aggrcssus  est  dicere 
nescio  quid  exoraiivum,  et  subjunxit  ei  exilum  ino- 
pinatum,  impoUuta  via  ejus.  Nam  si  proposiiio  se- 
C  qnentibus  concordarct,  Del  mei  dieturus  erat,  noa 
Deus  meus,  Qus  figura  dicitur  paraprosdoxia,  Latine 
inopinatus  exitus,  cum  aliud  proponitur,  aliud  expli- 
caiur.  ImpoUuta  via  ejus  significat  semitaro  ejui  essa 
purissimam.  Sive  hoc  ad  inrarnationem  pertinet 
Verbi,  quam  constat  pollutionem  non  habuisse  pec- 
cati.Sequitur,  eloquia  Domini  igne  examinata.  Flainma 
fidei,  lex  superna  discutitur,  qtiando  sciendi  desi- 
deiio  divina  eloquia  perquiruntur.  Sie  et  Jeremiaa 
propheia  eloquia  Domini  miriflca  definitione  conclu- 
sit  diccns  :  Nonne  verba  mea  sieut  ignis,  dieit  Dominus, 
ei  sicut  securis  concidens  peiram  {Jer.  xiiii,  29)?  Ad- 
dita  est  quoque  generalis  promissio,  ut  animos  rele- 
varet  humanos  :  ne  puiaretur  protectionem  non 
mereri,  qui  a  peccato  non  fuisset  immunis.  Dicendo 


Domine;  Deus  meus^  iUumina  tenebras  meas.  Loqui-  J)  enim,  omnium  sperantinm  in  se,  nullus  exceptus  e-t, 


tur  adhuc  sive  Ecclesia,  sive  populus  ille  beatorum, 
niirabili  decore  verborum.  Lucerna  enim  Ecclesiae 
Baptisia  Joannes  est,  de  quo  Dominus  in  Evangelio 
dicit :  lUe  erat  lueerna  ardens,  et  vos  voluistis  exsuUare 
in  lumine  ejus.  (Joan.  v,  55).  Idem  62  ip^^  "^  Evan- 
gelio  dicit :  Nemo  accendit  lueernam  ei  ponit  eam  sub 
modio  (Lue.  xi,  35).  Sensus  ergo  talis  esi :  Pairi 
Dumino  dicit :  Quoniam  tu  iucernam  meam  iUuminaSt 
id  est  Joannem  Bapiistam  ct  caetcros  apostoloft,  vel 
eos  qui  coelesti  luroine  radiare  noscuntur.  lUumina 
tenebras  m  an,  hoc  est  per  eos  reliqua  membra  cre- 
dentiuni,  quae  adhuc  in  carnis  obscurltaie  versan- 
tur.  Lucerna  enim  noctis  est  lumen,  quac  merito 


nisi  qni  in  eum  sperare  negiexcril.  Qiii  versus  bre- 
vissimiis  laiidum  definiiionibus  explicatur. 

Vers.  55.  Quoniam  quit  deus  prceter  Dominum,  aut 
quis  deus  prwter  Deum  nostrum  ?  Uoc  contra  pagnno* 
rum  dementiam  dicilur,  qui  deos  sibi  multifaria  va- 
nitate  finxerunt.  Dominum  posuii,  quia  ipsius  servi 
sumus;  Deum^  quia  eum  justissime  adoramus  el 
colimiis.  Sed  iste  Deus  Trinitas  est  inseparabilis, 
personaruro  tanturo,  non  substantiae  distinclione 
discreta.  ConYenienter  auiero  laus  Domini  brevitcr 
pracmissa  est,  quouiaro  ipse  erat  in  subsequcnii  parie 
locuturus. 

Vers.  54.  Deus  qui  praieinxit  me  virtuiet  et  posuit 


I^ 


EXPOSITIO  IN  PSALTEniLM.  PSAL.  XVII. 


«-; 


immaculauim  vian  mcam,  Vcntuin  esl  ad  ordinem  A  commoveril,  ejus  lamen  vcsMgiJ  movere  non  politit. 


liTtioiDy  ubi  poienuani  suam  Dominus  Salvalor  ex- 
ponil.  Quod  ait :  Pra^cinxU  me  virtute^  et  dignititem 
sipiifical  et  foriitudinem.  Quod  ulrumque  ipsi  con- 
Tenire  manirestum  est,  qui  potestale  virtuiis  sux 
jiidicaturus  e*t  mundum.  Gonvenienler  aulem  sc- 
qaitor,  potuit  viam  fn^am,  id  est  conslabilivil  atque 
firiDaTii,  ut  nulla  sxculi  ambitione  moverctur.  7m- 
manUatam  vero  t;/arfi  dicit,  vilam  purissimam  siiie 
sorde  delicti,  quam  ille  solus  ambulavil,  qui  peccaia 
non  liabuii.  Sed  has  omnes  ailegorieas  tropicasque 
locutiones  qux  dictae  suiit  sive  quae  sequenlur,  ad 
incarnationem  Domini  convenienter  aptamus. 

Vers.  35.   Qiif  perfecit  pedes  meos  tanquam  cervi , 
ft  super  excelsa  statuit  me.  Frcquenlcr  boc  animal  iii 


63  Q*'^  ill^  116  Petrus  in  ni.iri  nicrgcreiur  li\a 
soiidavit.  ^ 

Vers.  59.  Perscqmr  humiot  meos^  et  comprefien" 
dam  eos ;  et  non  couvertar  doncc  deficiant, 

Vcrs.  40.  Affligam  itlos ,  nec  poterunt  stare  :  ca" 
dent  sub  pedibus  meis,  Istos  diios  versus  dc  illis  iiw 
leliigi  non  dubiuin  esl  qui  primo  conira  Dominum 
erigunlur,  posiea  coiiversi  ejus  pedibus  inclinantur; 
et  viiam  merentnr  subditi ,  (|iii  mortem  incurrcrant 
contumaccs.  Persetjuitur  cniin  inimicos  suos  afHi- 
ctionum  diversa  clade  faiigalos,  et  comprehcndii  eos 
quos  ab  s'udio  perverso  muiaverit.  Sed  felix  esl 
omiiino  qii  capitur,  relix  qui  iilas  manusevadere  noii 
merctur;  tunc  magis  iiber  rcdditur ,  cuni  foerit  tali 


Scriptoris  divinis  in  bono  ponitur,  iit  est  illud  :  Sicut  B  ^^^^^  capiivus.  S>'quitur  :  Et  non  convertar  donec  de^ 


eervus  desiderat  ad  fontes  aquirum  (Psal,  iLi,  2) :  ibi, 
quia  nimium  sitiunt;  bic,  quia  velociler  currunt. 
Norunt  enim  saltibiis  spinosa  transcendere,  et  loca 
periculosc  hiantia  transilire,  sicut  ille  delicta  sxculi 
bumanam  salutem  pungeiilia,  et  fovcas  profundissi- 
inas  peccatorum  sanctis  gressibus  transmeavit.  Ct 
inende  quemadmodum  in  comparatione  cervoruin 
}>ernianeat,  qui  quando  plana  fugiunt,  monlium  c.  Isa 
lonsceudunt.  Significal  autein  se  super  omnein  crea- 
luraruro  emineutiam  constitutum,  sicui  dicit  Aposto- 
Iu8 :  Et  donavit  illi  nomen  quod  est  super  omne  nomen^ 
ftl  fA  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur  cwlestium,  ter- 
reslrium  el  infernorum  (Philip,  ii,  9,  10). 
Vers.  36.  Qui  docet  manus  mcas  ad  prwlium^  el 


ficiant,  Cum  non  convcrlitur  Doninns ,  prxda  tune 
capiiur;  et  a  pravo  studio  suo  desinit ,  qui  vincitur 
ad  salutem.  Addidit  :  Affligam  iUos^  nec  poterunt  sta* 
re,  Afflicti  quippe  diversis  calamitatibus,  in  Mia  per- 
tinacia  siare  non  possuni,  qunnJo  vires  neqniti:e  in 
suis  ausihus  perdiderunl.  Tunc  fit  illud  qnod  se- 
quitur  :  Cadent  sub  pedibus  meis.  Qui  sub  pedibus 
cadit  Dominl,  adversum  illum  ultra  non  patitur,  cu- 
jus  jam  tuitione  vallatur  ;  sed  «  rectus  tunc  reddilur, 
quando  illi  fuprit  humili  saiisfaetionesubjectus. 

Vcrs.  l\,  Et  prcBcinxisti  me virtute  ad  bellum  :  sup^ 
plantasti  insurgenies  in  me  subtus  me.  Hoc  jam  de 
spiritibus  immundis  dicitnr,  qui  ei  per  contradi- 
ciiones  Judseorum  iniqua  certamina  commoverunl. 


posuit  ui  areum  cereum  brachia  mea.  Doccri  est  ab  C  l*racinctus  est  enim  virlutey  quando  patienlioe  forti- 


ifuioineniibtts  insidiis  cautum  fieri.  Manus  operatio- 
nes  signtficant;  prcelium^  diaboli  certauien  demon- 
ftmt,  cuin  quo  spiritualiter  coiifligitur ;  quia  inces- 
sabilibus  coIIU' tationibus  semper  armatiir.  Brachia 
vero  Cbri:iti  priipbeiae  suntei  apostoli,  per  quos  de- 
sidcrium  suae  voluntatis  operatus  est.  His  coinparat 
ffTtiuR  or ni.*ii,  quia  nesciunt  Dei  servi  praedicando 
injlie^cere,  sed  in  Cflslesii  fortiindine  permanentes, 
%cibt8  salutaribus  emissis,  lanquani  sagiitis  eminus 
jactilaiif ,  devotorum^    bominom    cordu    eoropun- 

guril. 

Vers.  57.  Et  dcd  sH  mihi  protectionem  salutis  tuw; 
ct  dexiera  tua  sutcepil  me;  et  discipiina  tua  ipsa  me 
doctbii.  Proieetio  sulutis  gloriam  signiflcat  resurre- 


tudine  iniquorum  adversa  superavit.  Ipsi  tatnen  qui 
contra  eum  insana  conspiratione  tumuernnt,  ejus 
sunt  judicio  sine  dubitatione  subdendi ,  ut  cum  suo 
iiistigatore  pereant ,  qui  auctori  suo  credere  noluc'* 
runt. 

Vers.  42.  Et  inim'corum  meorum  dedisti  mihi  doT" 
sum^  ei  odientes  me  disperdidisti.  Diiplicia  legis  sa- 
cramenla  vcrsus  iste  complexus  est.  Primum  esl 
quod  dorsum  conversioncm  eorum  significat  qui  ei 
resistentibus  ejus  nomini ,  iii  salutiferam  victoriam 
fugati,  emerserunt  subito  Chri^iiani ,  ui  Paulus  apo« 
stolus  de  persecutore  sxvissimo ,  posi  Domini  iiicre- 
pationem  apparult  repente  discipulus.  Secunduin  esl 
qnod  odientes  se  disperdendos  esse  denuntiat ,  qui  in 


ctiouis ,  quando  mortali  carne  deposita ,  eamdem  D  perfidix  sux  obstiiiatione  manserunt ;  sicut  de  Ju- 


iocorrttptibilem  ct  glori(ieatam  resumpsit.  Dextera 
potenlia  Diviniiatis  est,  quae  assuinptaro  buroanita- 
lem  in  aetema  majestaie  constituit.  Et  bene  se  dicil 
esae  doceo4um,  ut  veri  hominis  exprimcret  quali- 
utem. 

Vers.  38.  Dilatasti  gretsus  meos  subtus  me^  et  non 
f  nKC  infirmata  vestigia  mea.  Incarnaiioiiis  snae  glorio- 
•issioiot  actus,  qul  monstrandi  eratit  coiiver>atione 
sanctissima,  dicii  esse  dilalatos.  Vestigia  vero  viam 
itifomiationis  ostendunt,  quam  firmissiniam  rcliquil 
apofltdis,  ubi  ipse  gressus  imprimens  sanctis  aclibus 
amlmlavit.  il;ec  ergo  vestigia  ab  inimicis  infirmanda 
iure  donegavit,  quia  liccl  se  vcutosa  mundi  procclla 


dxis  animadverteudum  es%  qui  impia  voce  dixerunt : 
Sanguis  ejus  super  nos,  et  super  filios  nostros  {Matth, 
xxvii,  25). 

Vers.  43.  Clamaveruntf  nee  erat  qui  salvos  faceret^ 
ad  Dominum ,  nec  exaudivit  eos,  Clamores  dicit  irri- 
tos,  qiios  iinpii  iii  illa  judicatione  missuri  sunt ;  sic- 
ut  in  Evangelio  de  damnaiidis  ait :  Ibi  erii  fletus  ei 
stridor  dentium  (Matth,  xiii,  48).  Clamores  enim  isti 
salvos  facere  nequeunt,  qui  salutis  auctorem  hie 
tcmnendum  esse  decreveruiii.  Nee  erat  qui  salvos 
faceret  :propier  diabolum  dicil,  quo  imuiiltente  de- 
liquerunl.  Quis  cnim  lales  faciurus  esl  salvos ,  cum 
iustigator  et  princeps  eorum  sit  primus  ipse  dam* 


435  BI.  AllRCLIl  CASSIODORI  45C 

iinnJus?  Sed  hi  ciim  viderinl  fipeni  suam  i<i  diabolo  A  ca$u  :  qnia  (ilii  Domiiii  reciis  gressibus  anibulare 


corniisse,  ctamabunl  qnidem  nd  Dominum,  sed  non 
exaudiel  eo$  :  qiioui  iin  iurruciuosa  illtc  aguosritur 
|tociiiiu  io,  ubi  jain  est  justa  (lauinaiio. 

Vers.  4i.  Ei  comminu  .m  eot  ut  pulcerem  nnte  fa^ 
ciem  venti;  ut  lutum  platearum  delebo  eos,  Ubi  est 
i'la  lingua  graudiluqua  et  veuiosa  supeibia?  Usque 
ad  pnlvereni  se  comminuendos  intelligant.  qni  Do^ 
iiiiiio  pravis  menl^biis  coulradicere  inoHuniur.  Et  iie 
l>iiteiit  se  quauivis  detritos  posse  quiescere,  addidit , 
atiie  facicm  lenti ;  ut  quiescere  non  possint,  cura  fue- 
riiii  iinminuti.  Bene  autem  luto  plalearum  comparat 
peccaiori^s,  quod  fetidissimis  sordibus  inqiiinatur , 
iiec  eicipitur  a  conrulcatione  popiili,  utsemper  ejus 
fetor  itiTCtur.  Delebo  eos ,  id  ost  dc  medio  tollam , 


nosciintur.  Nam  clandicnre  proprie  diciiniis  eos  qul 
uno  pf^dc  suiil  (iebiles.  Qiiod  JudjC'S  accidisse  ma- 
nifestuui  esi,  qui  Veius  Tesiamentum  carnaiitcr  te- 
neuies,  Nuvi  gr.iiiamrespueriuit:  et  hinc  facinpi  est, 
ut  inia  parte  de'iies  mentis  su.i*  gresitibiis  claudica- 
rent.  Iloc  etiam  inilla  angelica  coneertaiiouc  patriar- 
chx  Jacob  (Gen.  xxx:i,  ^i),  quidain  asserunt  prar^a- 
((tlum,  quaiido  tacto  nervo  ,  uiio  pcde  claudas  efre<« 
cius  est.  Nec  illiid  vacat  qood  addidit  surj,  quia 
desereiites  inteliectum  legis,  suis  superi»lit  onilnis 
agebantur;  ut  non  recipiente^  promissuro  Dominum 
SaIv:itorem ,  de  lavandis  manibus  el  calicibui  0% 
insMi:is  caiuinnias  commoverent;  revcra  sordidi,  sed 
non  ta!i   obi>ervaiione  mundanii.  Potneraiii  eiilm 


quod  pertinet  adlutum  platearum  Vim  quoqiie  ipsam  B  propria  Istce  purgari ,  si  lavacrum  sacri  bapt!smatis 
com)\arationis  iutellige : ait  eniin,  ut  lutum  plateamm^     expetiissent. 


quod  facile  lollitu'*,  quia  mollissiiruro  comprobatur. 
Vcrs.  45.  Eripies  me  de  cantradictivnibus  populi^ 
eonsliluet  me  in  eaput  gentium  :  poputnt  quem  non 
cognoii  tervivit  mihi.  Erep'us  cst  plane  de  contradi- 
ctionibut  popuH  :  quando  explosis  perfidis  Judaeis  ad 
gentium  (idem  devotionemque  translatus  est.  Con- 
iradictiones  vero  ilIaB  dicit,  qiias  ei  scelerata  turba 
inuliipliciter  ingerebat.  Nain  qiiod  ait,  eonstituei  me 
in  caput  gentium,  signum  dirit  fidei  Cbristianae  :  quia 
in  fronte  gentiuro,  crucis  liabneruut  vexilia  radiare. 
Populum  quem  non  cognovi,  id  est  ad  quem  non  veni, 
uovum,  rudem,  atque  antea  non  receptum.  Servivit 
aulem »  credid.t  dicit ,  quouiam  quicunque  credit  et 


Vers.  48.  Vivit  Dominus,  ei  benedictns  Deus  meus  ; 
et  exaltetur  Deu$  salutis  metp.  Qiiarti  ordinis  j mva, 
qus  superest,  aperilur  :  ulj  iterum  Ccelesia  cattio* 
lica  loquitur  tmo  orbe  diLttata ,  qu»  suimnathn  ei 
bent  ticia  referl  Domini ,  et  bymnum  siia>i  delecta- 
tione  profu.idit.  Hecte  dicebat :  Vivit  Dondnus^  qiiefn 
in  8110  corde  jugi  consideratione  cernebit.  Ftrtl 
enim,  dixii ,  pro^sens  est  (irma  credulitaie  conspe* 
ctus.  Uenedictus  aulem  dicitur  Deus^  cum  ei  laus  ce* 
leberriina  devotione  meniis  offertur;  sicm  et  alibi 
legitur :  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Dmnm'^  kosem* 
na  in  excelsis  (Slatih,  ixi,  iO),  Inli  lligltur  eiiam  pro» 
prie  benedictus  ,  quod  ipse  ouinia  pfopitius  benedl- 


servit ;  quod  factum  est  a  geniibus,  quae  non  fuerant  G  cat :  sicut  et  vivit  Dominusy  qnod  ipse  viviBcet  flce 


a  Cliristo  carnaliter  inquisiL£.  Nain  quid  est  quod 
ille  uon  cognoscat,  qui  renes  boniiiium  perscrutamr 
et  corda  1 

Vers.  46.  Obauditu  auris  obaudivit  mihi ;  filii  alieni 
mentiti  sunt  mihi.  Laus  ista  gentium,  exprobratio  est 
magna  Judxorum ;  ut  servirent  qui  non  viderunt ;  ut 
audirent  qiiibus  ex  ore  ejus  sacratissiina  minime 
▼erba  sonuerunt;  sicut  scriptum  est :  Quibus  non  est 
NuiKfaliim  de  eo  videbunt ;  et  qui  non  audierunt  coH' 
templabuntur  {ha,  lh,  15).  Sed  intellectus  trabit , 
ut  adjiciamus.  llebraci  autem  qui  viderunt  et  audie- 
runt,  sicut  inferius  dicit ,  totum  contraria  voluntate 
fecerunt.  Quod  idem  pra^dicii  Isaias  :  Exemca  cor 
populi  hujus ,  et  aures  ejus  aggrava ,  et  oeulos  ejus 


auiem  et  hissimilia,  sicut  s.-vpe  diximus,  tropieit  al- 
lueionibus  probantur  edici.  Exattetur  vero  poMilt,liiW 
orbe  credatur.  Nam  quemadmodum  aliter  eialtaii 
poterat,  qui  proprie  vocatur  Altissimus? 

Vers.  49.  Deus  qui  das  vindietam  milU^  et  iubdidhls 
(mss.  A.,  B.,  F.,  c/  subdis)  populo*  subme»  In  iato 
mundo  pra^conialiter  vlndicatur  Ecclesia,  ^iando 
blaspbemi  et  iniideles  ad  veras  religionis  penetralia 
perducuntur;  ut  qui  ante  contuinaces  exatiteruDt, 
iiant  illi  proficua  devoiioue  subjecti.  Eece  vere  tiit- 
dicta  pia ,  salutaris  poena,  ultio  gloriosa.  Ipsi  eiiim 
Ecclesia:  subduntur ,  qui  liberi  probantar  a  vitiia ; 
nam  qui  ab  ipsa  deviant,  mox  laqueiun  noiis 
piivitaiis  incurrunt 


elaude  :  ne  forle  videant  oculis  suis ,  aut  auribus  suis  ^     Vers.  50.  Liberator  meus  de  geutibus  iracundis  :  db 


audiant^  vel  corde  suo  intelUgant ,  et  convertantur ,  et 
sanem  eos  {Isa.  vi,  10).  Qu»  figura  diciiur  nposio- 
pesis,  id  est  dictio  cujus  finis  reticetur;  ut  aut  trr- 
reatur,  aut  ad  desiderium  provocetur  auditor.  Fi7it 
a/t>iit,  filii  dialioli,  quibus  ipse  in  Evangelio  dicit : 
Vos  ex  patra  diabolo  estis  {Joan,  viii,  44),  mentiti 
sunt  mihi,  quando  dieebant :  Magister^  scimus  quia  a 
Deo  tenisti,  et  in  vcritato  idam  Dei  doces  (Matih.  xxii, 
16).  Mentiri  enim  est  contra  inentem  loqui ,  et  illud 
lingua  promere  quod  unumquemque  constat  in  aui- 
nio  non  babere. 

Vers.  47.  Filii  alieni  inveteraverunt,  et  claudicave* 
funt  a  semtis  suis,  Beue  diiit  alienos  fiitos  claudi- 


insurgenlibus  in  me  exaltabis  m<,  a  wiro  iniqwt^erifHe» 
me.  Addidit  liberatori  laudem,  dum  didt,  iracmsdia. 
Minus  est  enim  periclitauiem  liberare  ab  inioueis  te- 
pidis,  sed  multo  gloriosiiis  a  fervida  malignitate  sue» 
ceusis.  Sequitur  decora  diversiias,  ut  quanto  alliua 
in  iram  surrexeruni  inimici ,  lanto  amplias  exalia- 
retur  illa,quae  pertulit.  /ittatitini  virtim,  scbifmaticuni 
designat,  qui  perversi  dogmatis  iniquitate  grassatur. 
Vers.  51.  Propterea  confiiebor  tibi  iu  popuiis,  Da* 
mine,  et  psalmum  dicam  libi  inier  genles.  Proptorem  , 
proptcr  iila  qux  superius  dicta  sunt.  Confitebor  fidi» 
id  est  laudem  ic  per  populos  Christianot,  tpioruai 
uliquc  liiigua  Ecclesia^  vox  est.  Psalmus  aatem,  skttt 


157  EXPOSITIO  IN  PS4LTER1UM.  PSAL.  XVJII.  iSS 

dfciuiA  ea,  opus  sigHiflcat  actuale  :  unde  pe.r  opera  A  faciat  cj^se  psalroisiain,  Per  qaae  iiitelligiuius  illoa 


fideliom  Deo  dieit  graiias  ,  quas  plus  Diviuitas  do- 
«cilur  «laudire  quam  voces.  Inter  gentei  deaignat 
luilversitaieni ,  quonhm  eral  Ecclesia  geiiiium  nu- 
luerosiUCe  diiatanda. 

Vers.  52.  Magnificam  ialutare  regis  ipiiui ,  et  for 
ciens  mkericordiam  Chriile  iuo  David ,  et  iemini  eju$ 
'jsque  in  iwculum.  Exponit  qualem  psalnium  superius 
dixerit»  qui  magniGcel  riliuin  ipsius  teto  orbe  terra- 
rum.  Chriitui  antedicebaturomnis  uncios  in  regero; 
sicut  et  de  Sauie  dlctum  est :  Ctir  ausui  (uiiti  inferte 
maMum  in  chriitum  Domini{U  Reg,if  14)?  In  David 
ergo  fecit  misericordiamf  quia  enm,uttitulusdixit>d6 
persequentium  ferocitate  Uberavit.  Et  iemini  ejui^ 
Dominum  sigoiflcat  Salvatorein,  qui  secundum  car- 


sulos  revera  Domini  laudes  canerc,  ((ui  ab  ejus  uiv 
sciunt  praedicaiionibus  discrepare. 

Expoiitio  psalmi, 

Vers.  1 .  Cceli  enarrant  ghriam  Dei ,  et  vpera  ma^ 
nuum  ejus  annuntiat  firmamentum.  Quamvis  et  ad 
lilteram  possit  intelligi,  coelos  enarrasse  gloi^iam  Dei, 
cum  Magos  ad  Beibleem  veuientes  dux  stella  prap.- 
cesserii ,  qnx  sians  siipra  cunabula  ejus  ,  ostendit 
Domlni  Salvatoris  adventum  (Matth,  ii,  KV) ,  tamen 
hoc  roelius  ad  apostolos  converiimus  et  prophetas  , 
qui  de  adventn  ipsius  disserendo,  orbem  terrarum 
sanciis  admonitionibus  impleverunt.  In  qnibus  Deu^ 
tanqiiam  in  coells  habiiavit,  qui  cuncta  laie  comple- 


nem^  ab  ipsius  generatione  descendit.  Dicit  ergo  tunc  B  dUur,  noii  ex  parte,  sed  lota  eos  65  plenltudine  suo; 


wuserieordiam  factam  temini  ejus ,  quando  post  tri- 
daam  resurrexit  a  mortuis,  a#cendit  In  coelos,  sedec 
ad  desteram  Patris.  Vsque  %n  seeculum  accipitur  in 
a:ternuiu;  sieut  in  superiore  psalmo  dictum  esi, 
usque  in  finem  :  bxc  enim  verba  idipsum  signlflcant, 
qnamfts  propier  gratiaro  novitatis  variata  esse  vi" 
deantar. 

Conclusio  psalmi. 

<^am  mirabili  contextione  verborum  huJMS  psal- 
mi  drama  decorsum  est ,  quod  variatione  personsh- 
rom  semper  efflcitur  ,  dum  vicarius  sibi  semio  al« 
leniira  permuiatione  succedii !  Sed  intelligamus 
quanta  sit  liitjus  cbori  gloriosa  societas ;  ut  et  ii»se 


niajeslatis  ingrediens.  Pars  enim  iii  Deo  non  est,  sed 
ubique  totus  et  plenus  est,  Impio  quippe  diciiur  :  Ttc 
^ttts  €f,  <iuienarras  gloriam  meam  (Pt.XLix,  i6)?  Sv 
quiiur,  et  opera  manuum  ejus^  id  est,  ipse  bomo  qui 
KMinibus  ejus  facttis  est.  Sed  iioe  ad  laudero  dicitnr 
propbetarum,  ut  cum '  sint  opera  ejus,  annaniiare 
mercanturCreatoris  sui  reverenda  mysteria.  Addidii, 
annuntiat  firmamentum^  praDdicationes  scilicei  incar- 
uationis  ejus,  per  quam  fidei  nostrae  soliditas  incon- 
cussa  provenit.  Et  nota  quia  hic  diciiur,  faomo  Det 
manibus  factus.  Ilein  legitur  :  Et  aridam  mdnui  ejus 
finxerunt  (PsaL  xciv,  5).  Sed  hoc  human:e  operalio- 
nis  allosio  est,  quae  siiie  manibus  aliifiiid  faforicare 


qaoqae  Dominus  simul  dignatus  fuerit  salutaria  verba      non  prsevalet.  Cxtcrum  omnia  Deos  voluntaiis  sua^ 

• ^ ;i i^^..     ^«^^...t../.       A»*      l...Mti:       w __•»      • •_  _. »      I • ■ »•     f.       .    m^     - 


miseere ,  pro  qnibus  non  aspernatus  est  humili- 
laiem  incarnation^s  assumere.  Nam  et  numerus  ipse 
vagoa  legisi^cr.imenta  concludit.  Denarius  periinet 
ad  Decalogum  Veieris  Testamenti ,  septenarius  ad 
sepiiformem  Spirituiu  (^c/.,  Spiritus  gratiaiu);  qui  ia 
unani  societatem  deducii,  efflciunt  deceiu  et  septem. 
Sic  prxeipua  mysteria  sanctae  lcgis  psalmi  isiius  nu- 
mero  coutineniur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XVIII. 

\n  finem  psalmus  David. 

Inscripiio  ista  frequenter  exposita  est ,  psalrol 
dicta  refereus  ad  Doiniiium  Christum  :  de  cujus  pri- 
mo  adventu  propheta  diciurus  cst,  unde  suscepit 
iiuiuicus  occasum,  cl  humanumgcnus  siugulareprae- 


creavit  iinperio,  slcut  legiinr  :  Ipse  diiit  et  facta 
tuRf,  ipse  mandavit  et  creata  iunt  ( Pnt/.  cxlviii,  5  )• 

Vers.  2.  Diet  diei  eructat  verbum^  et  nox  nocti  in- 
dicat  icientlam,  Dies  diei  eructabat  verbum,  quaiido 
Dominus  loqucbatur  apostolis.  Ipse  enim  divina  cla-' 
rilate  irradians,  cordc  porissiiuis  verba  ccelestis  Iii- 
minis  iiilimabat.  Eruclabat  eniin  verbum,  ciim  de 
imis  penetral.bus  sermoncs  in  sancioruin  noiitiaui 
perduccbat.  f9ox  autem  nocii  indicabat  fcientiam, 
quando  Judas  Ghristum  JuJicis  prodidit  ac  tradidit 
occidendum  {Matih,  xxvi,  4S).  /;i^<Var^  cnim  perli- 
net  ad  proJIlionem.  Tale  enim  inier  se  fcceraiit  (.ou- 
stitutum,  ut  illuiu  tenereiii,  qucm  fuis^et  ^ccleratifi- 
simus  o&culatus.  0  ncfandissimuin  proditorem,  ct 


sklinm.  Per  hanc  eniin  tyrannus  iile  religatiis  inge-  D  j^'''^^  ^  beatorum  societaie  discre:um!  INr  osculuui 


niuii ,  ci  absolutus  esi  homo  polius ,  qui  mortiferis 
vtnculis  lenebatur  obnoxius.  Metnento  vero  quia  de 
cadem  re  hic  primus  est  psalmus;  sequuniur  aulem 
alii  quataor,  id  est,  sepiuagesimus  nonus,  octoge- 
sinr.;t  qaarius ,  nonagesimus  sextus,  ei  nonagesimus 
scplimus. 

Dwisio  piaM. 

Per  loiom  psalmum  propheiae  verba  sunt.  Priina 
narraiio  ^as  laudat  Doiniui  pncdicaiores,  ipso  quo- 
que  de  ejas  inc  ruatione  speciosissimis  cimiparatio- 
nitMiiK  verUa  &ohjuugens.  Se^uiida  laudat  prircepta 
N'>vi  ei  Veteri»  Testamenti.  Tcriij  ab  occuliis  viiiis 
(«jr^i^ari  se  a  I^m  no  dcprecatur;  ul  euui  sibi  (Iiguu;u 
Patrot..  LXX. 


causam  fecit  vcnire  iiileritus,  per  quod  huinaiii  ge* 
neris  declaralur  afTeclus.  Nam  quod  diem  diei  ei  no- 
ctem  nocti  comparavit,  argumenlum  est  (|uod  dicitur 
a  pari ;  sicut  et  in  quadragesimo  primo  psalmo  di- 
cUimse^i  :  Abyisui  abyssum  invocat,  in  voce  catarU' 
^clarum  tuarum  {Piul.  xli  ,  S). 

Vers.  3.  Son  sunt  loquelm  tuque  sermoneSf  quorum 
non  audiantur  voces  eorum,  Negando  nullos  esse  ser- 
mones  ncque  loquelas  quas  apo^toli  reticuissent,  illud 
vidctiir  prxdicare  quod  linguis  erant  omnium  geii- 
liuiu  divina  iiispiraiione  locuturi.  Sermones  quippe 
ipsoruni  ct  loquetce  pcr  orbero  tcrrarum  praedicatio« 
uis  iiijcilaie  souucrunt.  Sermonei  v^<^^V\ws^\\\.  ^\^fyQik« 


H39 


M.  A13RELII  CASSIODORl 


liO 


inimes  narrationes,  htiuehs  a  J  fniblicas  soasiones ;  A  oeearrit.  Vniue  ad  snmnrum  ejm^  iterum  secuiidiiiii 


qiiod  utrumqiie  aposiolos  fecisse  cerlisslmQm  est. 

Vers.  i«  /n  omnem  terram  exhdt  ionus  eorum^  et  \n 
pnes  orb'$  ierrm  verba  eorum ;  in  sole  posuH  laberna" 
culum  suum.  Terram  liic  hominem  debemus  accipere, 
qiii  el  aiidire  possii  e(  credore.  Sonut  rero  miracu- 
loruni  fama  est,  qiue  pro  ipsa  novitate  per  geules 
singulas  excellenii  opinio^e  currebat.  Fines  autem 
terra  simi  reges,  qm  quasl  tcrmini  agrorum  siia  re- 
giia  cusiodiunt ;  ut  nou  soluin  ad  humiles,  Terum 
eiiam  sd  /principes  gentium  Evangelii  veri)a  p^ve* 
nisse  declareulur.  Sequitur  de  incaruatione  Yerbi 
proplifts  sancta  prxdicatio;  ul  hoc  quod  alios  ges- 
sisse  |audavlt,  ipse  quoque  fecisse  videretur.  Ab 
aposiolis  quippe  transiit  ad  pcrsonam  Domini.  Qux. 


deitaiem,  qua  Pdirl  Filias  semper  aequalis  est.Mam 
cum  venii  ammnio^  in  miHo  minor  rult;  cum  redlit 
ad  summum^  Deos  borao  «qualls  Patri  in  deltttis 
substanlia,  slcut  venerat,  perseverat,  cui  Dihil  bu* 
mana  delrasit  homiiltss.  Nam  ifuod  ait :  Nec  ett  qm 
s€  abscondat «  calore  cjuM^  Spiritiira  sanctom  Tidetor 
signiflcare,  quem  posi  ascenslonem  discipulis  misic 
In  Aotibus  enim  npostoloram  legitur  {Aci.  n,  5) 
ignem  apparuisse,  qui  supra  unumquemque  eorum 
insidens,  geniium  variis  linguis  eos  fsciebat  effari. 
Ipse  ergo  calor  esr,  a  quo  neme  possit  sbscondi,  qui 
deltatis  6u«  poientia  imioscuju«que  corda  cognoseif. 
Ita  hac  «no  versiculo,  sanct»  Triniiatis  ingentls  sa- 
cramenta  declarantur.  Et  intuere  qoemadmodum  11- 


figura  dicitur  exaiiagc,  id  est  pernuiutio.  In  sole,  in  B  cei  de  iribas  personis  dicator,  Consubslantialem  ta« 


iiiaiiifestatione  nuindi  dicit.  Tabernacubim^  id  est  in« 
habitacviom  corporis  sui.  Quod  ideo  ariiilror  dietum, 
t/i  soU  posi/um.ot  qoi  «tciilum  cordis  habet  purissi- 
muffl,  saeramenii  illius  claritAtem  et  ferre  possit  «t 
ccrnere;  qui  vero  liaretica  pravitate  confusus  est, 
inearoaiionis  erjus  fulgore  percussus,  erroris  sui  lip* 
pitudine  sanctum  lumeii.  Domuii  non  pnevaleat  ia- 
lucrl. 

Yers.  5«  £i  ipse  tanquam  spontus  procedens  de  l/ia- 
iamo  fiio,  extultawit  ut  gijfas  ad  eurrendam  viam.  Et 
tp«e,  Chrislum  Dominum  dicit,  qui  f  inquam  sponsut 
Ecclesiae  su»,  proeetsU  de  thaiamo  suot  id  est  de 
utero  virginali.  Ilagiia  similitudiiie  sacrameiituni 
ejus  incarnationis  exposuit.  Ob  hoc  eniin  de  intaeto 


men  sarva<vii  onitatem.  Sic  enim  loqultor  dicendo, 
0f«t»  lanquam  de  ono  :  quia  saneia  Trinttas  onus  est 
Deus,  slcut  legitur  :  Audi,  Itrael,  Dominus  Deus 
tuut^  Dommus  unus  est  {Deut.  vi,  4). 

Vers.  7.  Lex  Domim  irreprehentibHk^  eonuertem 
ttnhnas.  Venluffi  est  ad  secund^  narrationem  :  qU 
per  sex  versos  singulae  res  diversa  laude  deflninntor. 
Hxcseptima  est  speeies  deflnitionis  qnam  Graeci 
Korra  fuxtifopit»^  Latioi  fier  translationem  dicunt,  «um 
rain  aliquam  subbrevi  praeconio  qutt  sit  ostendimus. 
Npnc  ad  singula  ^Q  veniamus.  Lex  enlin  ilia,  quam 
per  Hoysen  dedit,  irreprehensibilis  €si,  quia  perfecta 
veritate  consistit,  qux  per  Dominum  Salvaiorem  non 
reprebensa,  sed  potius  probator  inipleta^,  ait  eniai 


utero  proceasit  disposiiione  mirabili,  ul  muiidum  C  >n  fivangelio  :  Pion  reni  legem  solvere,  ted  implert 


Deitati  reconciiians,  Eeclesiam  sibi  sponsi  charitate 
sociaret.  Quapropier  merito  de  Virgine  natus  est, 
qui  Virgini  erat  sancta  copulatione  jungendiis.  Cou- 
groe  namque  tpontut  a  spondendo  dicitur  Citrisius, 
qui  toties  promissos  csl  per  prophetas.  Ei  bcne  Cbri- 
stus  noster  nuiic  giganti  comparatur,  quia  humauaiu 
tialuram  poienii»  so»  magnitodine  superans,  omnia 
muudivitia  cum  suo  iruculeniissimo  auctore  prostra- 
vit.  Dicendo  euim,  ad  turrendam  i>iam,  servavit  quud 
in  prinio  psalnio  dixit,  el  in  ma  psccatorum  non  stetit 
(Psal.  I,  1).  Ilaec  via  cur&um  ejus  vit»  signiOcai, 
quain  Doininiis  egii  homo  natus,  hoc  est^  quia  nutus 
est,  crcvit,  docuit,  passus  esi,  resorrexit,  ascendit  in 
co&los,  sedet  ad  dexteram  Patris.  Merilo  ergo  dlxit, 


{Mtttth.  V,  17).  Et  ne  esset  nobis  rigoris  ejiis  perni- 
eiosa  desperaiio,  adjonxil,  converttns  animas,  lllios 
GDini  distrietidltis  meius  errantem  corrigit,  et  ad 
Christi  gratiam  facli  recurrere,  cum  spem  in  sots 
ccsperint  meritis  nnn  liabcre. 

Vers.  8.  Testimonium  Domini  fidete,  sapientlam 
prmtans  parvulis.  iiic  de  Patre  dicit :  quoniam  omnia 
testimonia  qux  dedit  populo  liraeliJco,  fidelia  utique 
fueruni,  quia  pleuissima  veriiate  lecognita  sunl  :  el 
sapienttam  parvulis  prcestiterunt,  non  utique  super- 
bis,  nec  turoida  se  etatione  jactantibus,  scii  parvulis. 
Parvuli  autem  sunt  humiles  et  iiinocentes,  siciit 
Apostolus  monet :  Nolile  pueri  e/fici  sensihus,  sed 
malitia  parvuli  eslote  (/  Cor.  xiv,  SO).  Teitimonium 


viam  cucurrit,  cojus  in  nolla  mundi  ambhione  poluit  D  quoque  dat  Filius,  sicut  ad  Timoiheum  ait  Aposto- 


acios  hxsitare.  Ilaac  per  ailegoricas  simiUtudines  de- 
center  expressa  sonl,  quoe  aliud  dicentes,  aliud  in- 
telligi  persuadenl. 

Vers.  G,  A  summo  exlo  egresslo  c/ui,  et  occurtus 
ejus  usque  ad  summum  ejut ;  nec  ett  qui  te  abscondat 
Q  calore  ejus.  Si  diligentius  intueamur,  totius  hic 
ina  esias  Trinitalis  ostMKtur.  A  summo  caio.  Pater 
stgiiiflcator ;  egrestio  ejus^  nativitatis  Filii,  non  tem- 
poralis,  sedeoaeterna  Patri,  quae  est  ante  omne  prin* 
cipium,  qoippe  cum  ipsuin  Fiiium  constet  esse  prin- 
clplom.  Oecwrtut  ejut  secundom  hominem  dicilur, 
quia  post  assuroptionem  camis,  in  ouraqoe  natora 
CXfr/sii/s  pcrmjneB$,  ad  sedem  paiernac  majestaiis 


los  :  Prascipio  tibi  cpram  Deo ,  qui  vivificat  omnia^  et 
Chritto  JetUf  gui  testimouium  reddidit  sub  Pontio  Pi- 
iato  {1  Tim.  vi,  11).  Iden  de  Spirito  sancto  dicit 
Apostolus  :  Nam  et  ipse  Spirltus  iestimon'um  perhi" 
bet  spiritui  nostro  {Rom,  viii,  16).  Vides  in  illa  san- 
cta  Trinitate,  qoain  nihil  Scriptora  divina  velit  mi« 
nus  majusve  sentiri,  ut  nec  ipsa  nomina  paiiaior  esse 
divisa. 

Vers.  9.  JuttUice  Domini  rectw^  tcetificantet  corda. 
Rcvera  rec/or,  quia  non  a!iter  cognoscitur  fecisse 
quam  docuit  :  quia  illorom  justitia  recla  non  est, 
qnihus  aliud  est  in  ore,  aliod  in  opere.  Lcetificantet 
cordUf  subaiidi  juslorum,  qui  de  jndicio  Dei  lx>ifl<* 


Ui  EXPOSITIO  IN  rSALTERlUM.  PSAL.  XVIIL  Ui 

cantar  :  qiiia  Bornni  se  iniserii-ordiae  Doiuiui  praBmia  A  margarilo  plarimuin  valet,  et  exigiio  inet^lli  poii- 


conseeaUiros ,  sieiit  dicit  Apostolus  :  De  reliquo  rc- 
poMto  M  mhi  e^fona  jusiiiiigf  f  Mom  reddei  mihi  Do- 
wdnut  im  iUa  d%€  ju$tu$  judex  (II  Tim.  iv,  8). 

Yers.  9.  Prteceptum  Domini  iHcidum^  illuminan$ 
•ckIos.  ReTera  tueidum^  quia  stncere  purum  et  im* 
macolatum,  quale  a  Patre  iomioum  prodire  docet. 
Hoe  Hlununai  ocut0$t  non  istos  carnales  quos  et  pe- 
cora  nobiscum  possont  babere  eommunes,  sed  illos 
«liqoe  iateriores  qoi  divino  muuere  Bpiritoaliler  ela- 
rificantur. 

Vers.  16.  Ttmor  Domini^  $anctu$  permanen$  in  s<f- 
eulum  $tgcuH.  Videamus  quid  sibi  velil  i^tfi  ^lefini- 
«io.  I>eam  timere  non  irepida  coofusio,  sed  imper* 
turbata  oonstaniia  est,  cujus  status  uulla  temporali 


dere,  ingentem  superat  pecuni»  quautitateui.  Sed 
quoniam  infeniri  poteranl  coniincntes.  qui  cupidi- 
tatem  noiiam  iaudabili  parcitate  calcareut ,  addidit 
etiam  sapores  pnecipua  suavitate  jucundos,  mei  ei 
faeum.  Unde  faomo  nullus  excipitur,  quanma  conii- 
nens  esse  videatur :  quia  propter  Yetus  Testamen- 
lum  superat  mel^  propter  Novum  viiicit  fa»um(f  Isia 
enim  faucibus  tantum  sapiunt,  illa  incniibus  absolute 
dulcescunt.  Quod  scheina  Griece  dicitur  anxesis, 
Latine  augmeittum;  paulaiim  eoim  ud  superiora  con- 
crescit. 

Vers.  12.  Sam  et  $ervu$  tuu$  €U$todiet  ea;  in  cu* 
itodiendo  Hla  retriffulio  multOn  Cum  dicit  :  Senu$ 
tuu$^  justum  significat  et  devotum.  Cu$todiet  ea,  dul- 


conversione  mulatur,  sed  iii  idipsum  sinceritaie  B  ccdine  scilicel  iila  peilectus,  quia  uequissimis  uien- 


l>Ofi»  conscienti»  perseverat.  Naiu  liuroana  formido 
cam  tempore  commutatur,  et  non  est  sancta,  quia 
Don  potest  esse  proficua ;  timor  autem  Dei  nibil  per- 
inrbationis  habet.  Nam  licet  recte  auc  orem  suum 
lioieatf  seit  vere  supplieantibus  misericordem  esse, 
qui  jodictt.  In  omni  ergo  sanctita!e  versatur  qui 
sttum  judicem  et  timere  cognoscitur  et  amare.  Mixta 
taim  com  povore  dilectio,  timor  est  Domini,  qai 
osu  saccalari  reverentia  nuncupatur. 

Verf.  iO.  Judicia  Diei  vera^  ju$tificata  in  tmeiipia. 
IjniMa  Dei  dicit,  at  arbitror,  mandata  qu«e  in  Vo- 
leri  el  NoTO  Testamenio  conseripta  sunt :  quia  re- 
irera  ex  judicio  sunt  prolata«  lllud  enim  judleiam 
siagolari  numero  dicitur,  ubi  boni  malique  dividan- 
tor.  Nam  qnod  sequitur  :  DesiderabsHat  prohibet  ad  C  aperitur,  in  qua  propheta  deprecatur,  ul  omuia  ejos 


libus  judicia  Domini  semper  amara  sual.  El  inspice 
quod  (iictum  est,  cuetodiet  ea;  at  nen  soiura  ad  tein- 
pus  earum  rerom  suacipi  videatur  affecius,  sed  us- 
que  in  ultimum  vitae  spatium  in  tali  devotioae  verse- 
tur.  Posl  obedientiam  prxmia  subsequanlttr,  id  esi 
r€Xri6ttrto  multa.  Tanta  eoira  diviaae  dementitt  dooa 
sunt,  quae  nequeunl  comprebendi.  Sic  enim  de  bis 
A|)OStolus  dicil  :  Quod  nec  ocutue  vidit^  nec  aurii 
audivit^  nec  in  cor  homiuis  a$eenditf  qum  prmparavit 
Deui  (UUgentibue  $e  (i  Cor.  ii ,  9).  Merito  ergo  dicta 
sunt  mtt/io,  quia  comprebendi  non  potorant  ani* 
versa. 

Vers.  i3.  Delicta  qui$  inteliigit?  ab  occultit  mm$ 
tmmdame,  Domine.  Ecce  janaa  tertiae  narrationis 


iliad  lempas  future  judicaiionis  aptari,  quia  legitar : 
¥m  iUi$  qui  concupiecuni  diem  Domim  {Amo$  v,  18)1 
Ukc  eaiem  judicia  atriusque  Teetamenii,  quse  dicit 
sool,  veritaie  immutabili  perseverant;  et  tantum  in 
tllis  est  bonum«  ut  eum  a  piis  mentibus  reeipiuntur, 
veraces  facianl  et  beatos*  Uoc  enim  dant,  quod  ba- 
beai :  quia  neceese  est  ut  jnstificatione  plenum  sit, 
qood  jnstos  facit.  Peracia  est  propositae  laodis  sena- 
ria  divertitate conclusio,  praedicando  legem  Domni, 
lestlflBOoium  Domini,  |ndicia  Dti ;  qui  numerus  in 
ariihmetict  discipti:ia  noscitar  esse  perfectus.  Sin- 
gnlts  eoim  versibus,  quasi  quihusdara  calauiis  com- 
paclis,  opera  Domini  laudis  stuilio  probantur  esse 
ctaitta;  utdoeeret  perfectionem  atque  convenien- 


peccata  mundentur,  quatenus  eloquia  orls  sai  in 
conspectu  Domini  reddantur  tceepta.  Sed  cum  irl* 
biismodis  bumtois  erroribus  ezcedaiur,  cogiiaiioae» 
dicto,  el  facto ,  immensum  illud  delictorum  mare 
8ub  brevitate  constricium,  duobus  foniibus  emtntre 
testatur.  Occultum  est  quod  Originaie  dicitur»  in  quo 
07  eoncipimur»  nascimur,  ei  secreia  volunttte  pec* 
ctmus,  id  est,  cum  rem  proxioii  concupiscimot; 
cum  not  de  adversariis  desideramus  ulcisci ;  cao 
ceteris  praestantiores  effici  volumus;  cum  cibos  ap« 
petimos  duleiores;  et  his  similia,  quae  iu  pnllulant 
atque  surripiunt,  ut  anie  effectum  rei  muliis  celatt 
videantur.  Quod  si  hxc  alicui  manifesta  reddantur, 
monente  Salomene  :  Non  ea$  post  eoncupiscentiae 


liam  coram  quae  sub  tall  calculo  noscuntar  esse  .0  ^^  (Eecle.  xviu.  30),  illud  tamen  debemus  tdver- 

lere,  quoniam  mu|ta  peccata  sunt  quc  omnimodia 
i^noramus,  quorum  nec  origines  possumus,  nec  sub- 
reptiones  agnoseere.  Unde  subtudiendum  est,  deli- 
cta  omnia  qw$  intelUgit?  Nam  cum  dicturus  sit  ia 
quin  uagesimo  psalmo  :  Delictum  meum  cotAra  mceu 
$emper  (Psal.  l,  5);  et  allbi :  DeUctum  meum  co- 
^mlom  libi  (eei  (Psal.  xxzi^,  quoinodo  non  polett 
inielligi,  qood  peccans  cogllar  coNliieri?Sed  ai  ad- 
jeceris  oumia ,  tunc  liaec  quaestio  probaiur  exclusa. 
Vers.  14.  Et  ab  alienis  parce  eervo  tuo.  Si  mm  non 
fuerint  domiuati^  tunc  immacutatue  ero,  at  emundabof 
a  delicto  maxiufo.  Posiium  est  superiore  versu ,  oc- 
cttUumf  quod  originaie  dicimas ;  uvtot  4vi^^^\\\  «a\ 


pfaBdictlt.  0  iogeoiiam  rerum  stupenda  profunditasl 
Oait  aat  sofficienter  distinguere  aut  praedicare  po 
loiaset  opera  Domini,  nisi  de  Spiritu  sancto  proba- 
Teator  edici?  Solus  eaim  praevalet  digne  de  se  dicere, 
qui  eiiaro  se  poiest  nosse  plenissime* 

Vers.  II.  beeiderabilia  super  aurum  et  tapidem 
pretsoeum  multum^  et  duiciora  super  mel  et  favum. 
DemdmrabiUa  sont  judicia  Domini ,  sicut  dictum  est, 
onodttt  Novi  et  Veierls  Testamenti,  super  aurum, 
qood  bamtna  cupiditas  affeciat  ardentissiuie  possi- 
iere,  proptT  quod  freqoenter  despxit  etiam  saluies 
aiNaianiiu.  Sed  quia  hoc  tanuc  rei  paruni  est,  addi- 
dil  :  LapiJem  pretiosum  multum,  «|ui  iu  parvissimo 


»5 


M.  AUUfcLIl  CASSIODORI 


141 


y-iid  sit  alienum  Alienum  est.  qiioa  tnalis  liomiiiihus,  A  aliqwiil  disscramus :  ui  graiius  possil  accipi,  qaando 

Mve  diiibolo  su.ideuie  commiiUiur,  scd  ftt  propnuai, 

quia  coiiscnsus  pleclibilis  adliibciur.  Ex  iiisi  enim 

iraduce  morialium  massa  corrupia,ab  hosie  spiri- 

luali  siiie  divina  gratia  velociier  subverlitur,  quia 

ii)  prin\o  homiiie  per  inobedienttam  viiiata  monstra- 

tiir.  Nam  quaui  faiile  est  antiquo  insidiatori  inrectis 

\iti.lA  suadere,  qui  potuii  iiberos  atque  incorruptos 

su;i   callidilulc   dccipere !  Uuapropter  ab  orlginali 

peccito,  unde  usque  ad  sttculi  6nem  vivens  nnilus 

excipiiur,  propheia  mundari  se  petit ,  quasi  adbuc 

carnalibus  vitiis  non  omnino  purgatus.  Sed  cum  di- 

cit,  tervo  fno,  jain  86  osleudit  legi  dominicae  jure  fa- 

mulari.  Dominantur  autcm  errores,  cum  in  eis  fallaci 

\(>l«intate  prjpsumitur;  tunc  vero  imperiuin  pferdimi, 


breviier  ejus  iiiientio  probatur  agaosci.  Futururuni 
igitur  illuminationc  prophcta  completiis.  per  opta- 
tivum  moduin  evcnire  prospera  sanclx  dciirecaitir 
EcclesiaB,  quae  illi  per  adventum  Domini  ccrtissiiiie 
noverat  esse  ventura  ;  et  nimi:i  charitate  completn^, 
illi  opiat  prospera  ,  cujus  se  mcmbrum  ese  iioscc« 
bat«  Talia  siqnidem  desideria  beati  sempir  appeiuni, 
ut  bona  sua  ibi  posita  indiceni,  ubi  bene  n  eritoruiit 
vota  congaudenr. 

Divisio  pialmi. 

Primo  iDgresstt  propheta  deprecntur  sanctx  Eccle- 
siae  bona  succedere ,  ni  diversa  mundi  tribulaiione 
fatigala,  Christum  Oominum  exaudita  su^cipiat.  Se- 
cundo  deprccatur  ut  oinne  consilium  ejus  reciamqic 


ijuando  ab  ipsis  homincs  pcr  Dei  gratiam  subtrahun-  B  fidem  Dtmiinus  omnipotentiae  sux  pielale  confirmet, 


tiir.  Juro  erfo  propU^^.ta  Immaculatum  sc  confidit 
ficri,  ciim  eum  J4im  contigerit  ab  eorum  dominatlone 
liberari.  Maximimi  vero  delictumest  superbia,  qna 
et  diabdliiscecidii,  ei  homincm  traxit  [mi.  i4.,6.,f\ 
»travii  ].  Quantum  enim  in  malo  magna  sit,  liinc  da- 
lur  intclligi ,  qu»  ex  angelo  diabolum  fecit,  quae 
liomitii  mortem  inmlit,  et  concessa  beatitudine  va- 
cuavit.  Omnium  malorum  mater ,  scelerum  fons , 
vena  nc  iuitiae ;  scriptum  est  enim  :  Initium  pecead 
omnis  tupcrbia  (Eccle.  x,  15),  quam  tumen  Doniinus 
vcuiens  sua  humilitate  dejecit. 

Vers.  15.  Et  erunt  vt  complaceant  eloquia  orls  mei: 
ef  meditatio  cotfdis  mei  in  conspectu  tuo  semper,  Do- 


promitiens  fidelem  populum  nou  magnficandum  po- 
tcstate  mundana,  sed  divina  potentia. 

Exposilio  psalmi. 

Vers.  i.  Exaudiat  te  Dominus  in  die  iribulaiionls : 
protegat  te  nomm  Dei  Jacob.  Per  figuram  prolepsin  , 
quae  I^tioe  d4ciiur  prxoccupatio ,  propheta  studio 
niagnae  ehariiatis  accensus,  optat  Ecclcsiae  caibolicae 
provenire,  quoe  longo  post  tempore  fieri  posse  cer- 
uebat.  Audiri  cognoscimur ,  quando  omnimodis  ali- 
quid  obtinemus.  Dicendo  vero.m  Uie  tribulationis  ^ 
tl^pus  gravissimae  affiictionis  ostendii,  quo  magno 
desiderio  Doiiiinum  dcprecamur.  Non  enim  extremis 
labiis,  sed  mundo  corde  tunc  petimus  quae  nobis  tri- 


mvie,  adjutor  meus  et  ndemptor  meus.  Dicit  quando  ^^.  ^^,^^^^^,^,^  Perscrufandum  est  quoque  quare 
ttoquia  oris  ejus  Domino  placerc  Pr^valeant;  vide- C  ^^^^^^^^^^  j^^^^  ^^^^^  ^.^^^^^  annexumt  ilic 
bcet,  si  a  viiiis  quae  supenus  dixit,  reddatur  ahenus; 
propter  iliud  quod  diciiur  peccatori :  Quare  iu  enarras 
justiiiasmeas  (P»«/.  XLix,lG)?Que  estautem  meditatio 
c<»rdi«,  quae  potest  ad  Dominum  pervenire?  Spes , 
charitas  ,  et  fides,  quc  uiiq[U6  digna  sunt  Deo.  Illa 
ooim  merentiir  in  eonspectu  ejus  ascondcrc ,  qune 
i|ise  cognoscitur  approbare.  Adjworem  vero  siium 
dicit  in  bonis ,  redemptorem  a  malis ,  ut  nemo  suis 
iiieritis  applicet  quod  ccelc^ti  largttate  susceperit. 

dmclusio  psalmi, 

Quam  mirabili  ordine  tolum  psalmum  gloriosissi- 

mus  propheta  caniavit  t  Laudavit  Domini  praedica- 

lores ;  ipse  qu  »que  advepium  sacratissimae  incarna- 

tionis  edocuit  ,  niagnalia  cjus  varia  definitionum 


patriarchae 

onim  majori  frairl  subripiens,  lotius  benedictiO' 
nis  gratiam  conquisivit ,  ut  et  ipse  illi  cum  reliquo 
populo  subderetiir.  Quae  03  similitudo  benedictionis, 
Cliristiano  populo  congruenter  aptatur,  qui  gentem 
subsequens  JudDPOrum,  eam  devotae  roemis  rcligione 
superavit,  ut  gratiae  munere  primus  donaute  Domino 
rcdderctur.  Nam  cuni  dicit ,  protegat  te  nomen  Dei 
Jacobf  hujusmodi  similitudinem  a  Dom^no  vuli  intel- 
ligi,  et  novo  populo  concedendam,  quam  ille  in  prjc- 
figuratione  sanctus  patriarcha  percepit. 

Vcrs.  2.  Miltat  tibi  auxilium  de  sancto,  et  de  Sion 
tueatur  te.  Optando  ait  miitat^  ut  ostendat  a  Patre 
Fdium  missuro.  Sed  hoc  verbum  charilatis  cst,  non 
subjectionis ;  sicut  et  ipse  in  Evangelio  de  Spiritu 


qnaliiaie  commendans.  Reversusque  io  memoriam  1>  ^ancto  dicit :  Expedit  vobis  ut  ego  vadam ;  si  enim  ego 


fiagiliiatis  suae,  a  delictis  petiit  debere  sc  mundari; 

ut  tantorum  sacramentorum  relalor  dtgniis  existeret, 

•qui  docuitScripiurns  Domini  a  purissima  conscieutia 

Kleherc  narrari.  Numerus  quoque  praeseiis,  virtutem 

•|)salmi  declarare  sentitur.  Nam  sicut  in  Evangelio  , 

dccimo  oclavo  anne  curvata  mulier,  jubentc  Christo, 

«  sua  infirmitate  salvalttst  {Luc.  xiii,  11) :  ita  se  in 

hoc  psalmo  petiit  pccc:ttis  propriis  prophcta  liber.ui, 

per  hunc  calcu'uro  signiricans  tempas  aplissimuni  in 

qno  et  is!e  Domiui  salutifera  beneficia  mererciur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XIX. 

In  finem  psalmus  David. 

Jamquia  ihu)}  verba  nota  sunt,  de  tcxtu  p^almi 


non  abiero^  Paraclitus  non  veniet  ad  vos;  si  autem 
abierOf  mittam  eum  ad  vos  {Joan,  xvi,  7).  Sion  eniin, 
sicut  sacpe  diximus,  mons  est,  significans  speculatio- 
nem,  quae  convcnit  Divinitati :  quoniam  illi  omnia, 
non  ut  nobis  cx  eventu  nota  sunt,  sed  ex  glorioso 
sUiC  dispositionis  nrcano. 

Vcrs.  3.  Memor  sit  omnis  sacrificii  tui ,  et  holocaW' 
slum  tutim  pingue  fiat,  Sacrificium  sancl^e  Ecclesiae, 
n^n  Iiostia  pecudum,  scd  iste  ritus  accipiendus  est. 
qui  nuiic  agitur  corporis  et  sanguinis  iinmolntiono 
solemni ,  qncm  venturum  praevidebat ,  non  quem 
prxtormitlcndiim  esse  cogiiove  at.  Srquitur,  et  ho* 
locaustum  tuum  pingus  fiat.  Holocausti  noinir.e  iu 


HS 


I- xrosrrio  in  psaltewvjm.  psal.  xix. 


t'X 


i!,a  prtorts  sacfificii  biinililuvliae  nerscvciai.  Wo/o- A  e/m.  5«/m«  igilur,  qiiait»  ipsc  Coii.lidii,  pctentattu  m^ 


cjvitum  cniin  totutn  diccbalur  incensuiii ;  qua;  nunc 
referenda  suiitad  comnuinionis  nostrae  sanctissim;)ii) 
liuritatem.  ilolocausluin  ciiiin  per  sc  coiubustum  ct 
iiriilum  cst :  sed  pingue  fit  atque  jucuuduni,  quand  > 
a  gratia  Diviiutalis  assumitur  [mss.  /1.,  D,,  /^.,ab- 
sumitur  |. 

Vers.  4.  Tribuat  libi  Dominus  secundum  cor  tuunif 
tt  omne  consilium  tuum  confirmet,  Post  diapsalma  po- 
situio»  Tenit  ad  ingrc^ssuin  secundum,  adbuc  oplans 
Ixclesix  bona,  quam  sciebat  eonstantcr  tn  ortboJoxa 
religioiie  niausuram.  Dicit  enim  :  TiViuat  tibi  Doml' 
nnt  ucwvluni  cor  luum,  id  e>t  secunduin  Intclleclum 
quciu  liabcs  de  Doniino  Salvatorc  ;  ill  eum  credas 
uiium  cx  Triniiale  passum  carne ,  et  pro  inundi  ii- 


ster  esse  dignoscilur :  quando  i!ia  snlus  nuc  inorbi^ 
afficilur,  nrc  doloribas  sauciaiur,  scd  poienies  nos 
e/ficit,  cum  in  sua  perennitate  cuslodit.  Scnsus  ergo 
taiis  est:  Exaudiet  Filiuin  Patrr  de  coelo  saticto  suo  : 
quia  in  dexiera  cjus  est  saliis ,  babens  ex  propria 
deitate,  quod  petere  videtur  cx  came. 

Vers.  8.  IH  incrribus,  et  hiin  equis:  nos  autem 
ttt  nomine  Domini  Dei  no$lri  ntagnificabimur,  Fidei 
sux  siiiceriiate  confidens,  qu;e  muneribns  crat  Do- 
mini  cotitributa ,  propbeta  lu.>(ati:r,  (iespiciens  illos 
qui  pomposis  curribus  cvecli,  in  teuiporali  poiius  di- 
gnitate  pra.'suinunt.  Duo  cnim  apud  antiquos  crant 
genera  triumpborum :  onum  majus  in  curribus,  qiiod 
laurealum  dicebatur;  aliud  minus  in  eqnis,  quod  ov.i- 


l»i  raiione  in  crucis  patibulo  pependisse,  ipsuiu  rc-  B  tio  nuncupabaiur.  Sed  isla  saQcuIaribus  relinqiiens , 


siirrexisse,  ipsuni  sedere  ad  dexteram  Palris,  ipsum 
ad  judicandum  esse  vcnturum.  Addidit  quoque  :  Et 
omne  corailium  tuum  confirmety  scilicet  ut  mundi 
i^tius  illecebras,  coniemplatj  Domiui  promissiono 
despicias,  et  pcricula  prxseniis  saeculi  noii  pavescas, 
duiu  futune  resurrectionis  praemia  Ixia  sempcr  ex- 
spectas.  iloc  esi  enim  consHium  sanctx*  matris  Ec- 
ilesix,  Patrem  ,  et  Filium  ,  ct  Spiritum  sanctuin  , 
ujium  credi  re  Deum  ,  a  quo  crcata  sunt  omnia ,  et 
dispi)nunlur  universa.  Ilxc  bene  confirmari  propbeta 
deprecaiur  in  popuio  Udeli ,  per  quas  novit  eum  id 
aeleraa  prxmia  esse  veniuruin. 

Veis.  5.  Lastabimur  in  salulari  tuo,  ct  in  nomine 
Dei  Hostri  mc^nificabimur,  Impleat  Dominus  omnes 


in  nomine  Domini  se  magnificatum  esse  confirinat. 
Non  enim  currus  aut  equus  magnificant,  qnnmvis  iii 
hoc  mundo  exiollere  videantnr  lionoribus  ;  SiMJ  no' 
men  Domini,  quod  ad  praemia  aeterna  pcrducit.  Qn:R 
figura  Graece  dicilur  syncrisis,  Latine  comparjtin» 
dum  comparatione  quadam  jusliorcm  causam  no* 
slrain,  qtiam  adversarii  demonstrainns. 

Vers.  9.  Ipsi  obligati  sunt  et  eeciderunt;  nos  ant  m 
surrcximut,  et  erecti  sumus,  Potenter  aperuit  d  iictiiiii 
praeccdentium  rerum.  Nam  bumanis  b<  noribus  prx- 
sumentes,  laqucali  pravis  dcsideriis  suis  in  inoriia 
foveam  corruirunt.  Etquia  diciurus  crnl,  ceciderunt^ 
praemisii.  obligati^  quod  nccessecst  i'lis  contingere, 
qui  se  vidcnlur  nexuo^is  erroribus  otiligare.  Resur- 


petiiiones  tuas.  Cnm  vir  sanciisumus  spiritualia  bona  G  gere  enim  duobus  modis  dicitur  Cbrislianu^ :  quando 


optaiet  Ecciesix,  ut  se  vnum  cx  cjus  corpore  esse 
monstraret ,  suam  quoque  personam  decenter  admi- 
scuit.  Nam  fK  satuiari  Ecc'6six,  quod  est  D;)niinu8 
C^ris:tts ,  ligiaturum  se  esse  declaravit,  et  in  ipsius 
liomine  se  magnifieandum  essc  lcstatur,  quia  ex 
Cbristo  Cliristiani  fuerant  nuncupandi.  Magnificari 
est  enim  magnuro  ficri,  quippe  cum  ex  vocabulo  cos* 
lcsU»  Regis  nomen  est  impositum  servienti.  Sequiiur, 
impUat  Dominus  omnes  petitiones  tuas.  Fit  iterum  ad 
Ecdestam  grata  conversio,  ui  ex  tam  frcquenti  voto 
proUareiar  nimlae  benevoleuiiae  magnitodo. 

Vers.  6.  I9unc  cognovi  quouiam  salvum  fecii  Domi- 
mt$  ckristum  suum,  Haec  jam  usque  ad  fiuem  psalirti 
ex  persooa  loquitur  8ua«  Qaae  figura  dicitur  apostro- 


a  viiiorum  morte  in  faoc  inundo  per  gratiam  iibera* 
tus,  in  divinis  justificationibus  perseverat,  sicut  sa- 
pientissimus  Salomon  di<  it :  Septies  cadit  juitus ,  et 
resurgit  (  Prov,  xxiv,  16  ).  Dicilur  et  genernlis  illa 
resurrectio,  in  qua  justi  pramia  acterna  consequen* 
tur.  Sed  hic  utramque  convenire  manifesium  est ; 
ubi  ideo  posuil,  erecti  sumut,  quia  in  qualibel  rcsnr* 
rectione,  fideles  ab  bumllitate  cotisnrgunt ,  ct  ad  tli- 
vlna  praemia  sublevantur.  Quod  argumentnm  in  t«)- 
picis  dicitur  a  rebus  ipsis ,  quando  et  adversarios 
corruisse  dicimus,  et  tios  erectos  esss  lestatnur. 

Vers.  10.  DominCt  satvum  fae  regem ;  et  ejautH 
C9  ^^'  ^^  ^'^  ^^^  invocaverimut  te.  Futurornin  desi- 
derio  propbeta  pellectiis,  illa  petit  ilerum  ficri  qti;e 


pbe,  id  est  conversio ,  quolies  addiversas  personas  Dnoveratesse  ventura.  Dicitur  Patri:  Sabum  fac  rc- 


erebro  verba  eonvertimus.  Dicendo ,  niinc  cognovi , 
magnam  ▼irtaiem  prophetationis  ostendit;  ut  in  prjR- 
seitti8ediceretcognovi88e,  quod  post  multa  sxcnla 
poittil  approbari.  Salvum  fedt  Patcr  Christum  Filiuin 
resarrectione  gloriosa ,  quando  eiiam  ascendit  in 
rcelo^. 

Vers.  7.  Exaudiet  iUum  de  cmto  sancto  suo  ;  in  po- 
iiutatibut  talut  dexterce  ejut,  Exaudivil  Filium  Pater 
ab  iocarnatione  suiicepta ,  post  resurrcciionem  vide- 
liccl,  qaanda  Spirilum  sanctum  de  cobIo  misit  apo- 
ftiolis,  quem  in  teriis  mittendum  esse  promiscrat.  Et 
«i  i|»8am  qooque  in  deitaie  siia  omnipoienteiu  esse 
nioAsirarel »  seqiiitar ,  in  potenlaiibut  talus  dextera 


gem,  id  est  Chrtstus  Dominos  resurgat  a  morluis  , 
ascendat  in  coelos ,  imerpcllet  pro  nobis ,  ne  diuiius 
nostra  vacillet  oratio,  sed  ip«o  Advocato  praesuina- 
mus  orarc ,  qui  no8  Pairi  docuit  supplicare  ,  ne  iios 
mortis  I<qucus  possit  astringcre.  Denique  hoc  sc- 
quitur,  exaudi  nos  in  die  qw  invocaverimus  te;  quod 
tunc  humano  geueri  profljlt,  quando  rcsurreciio* 
ncra  Domini  firme  crcdidK  el  lacianter  aspcxit. 

Couctusio  psaimi, 

Docuit  nos  propbcia  sanctissimus  quali  pieta>6 
debeanius  Cbristo  Domiiio  servirc  :  optat  iili  U>na 
qux  novcrat  esse  vcntura^  <v^\i^  Vy^^^  m^i^tcCv^voL 


147  M.   ADRELU  GASSIODOIU  149 

inos  est  nia  orare  qaoe  desidcrant  cmergcre.  Sic  A     Vers^,  Deslderium  auinuB  ejus  tribwsti  ei^tttxf- 

cl  in  doiniuica  oraiioae  prremaiieniur  :  Advemat 

regnum  tuum  {Manh.yi^  10);  quod  eiiamsi  non 

oreroas  adreniet.  Sed  de?otas  [m$,  G*  et  ed.^  devo« 

lum]  non  Tult  desinero,  qus  ventora  credit  optare. 

Utiapropter  aflligamur  in  ejas  passione,  gaudeamos 

in  pjus  resnrrectione»  Sie  enim  Ipsius  possamas 

dici,  si  ejus  dispensationibas   merearour  aplari. 

Prae^entis  autem  nameri  sacramenta  sob  una  samma 

nequaqaam  potaimus  invenire,  8cd  furte  nobis  po- 

icrunt  diviaa  eonstare.  Duodenarius  iiaque  calcutus 

ad  apostolos  cst  vldelicet  applicandus.  Septenarlus 

vcro  significat  hebdomadam ,  quas  ad  primam  illam 

pertinet  sine  dubitatione  calturam.  Baec  in  onam 

fociata,  ntriasque  legis  satramenta  eoncludont.  Slc 


luntate  tabiorum  ejut  non  fraudatti  eum,  EnumerM 
propheta  Cbristo  Domino  secundum  carnera ,  qasim 
ingentlay  qiiam  gloriosa  collata  sint.  Detiderium  ejnt 
animm  fuit ,  sicot  in  Evangelio  dicit :  Denderio  deti-> 
deram  mandueare  vobiteum  hoe  patcka  (Luc.  zxii, 
t5).  Quod  schema  dicitor  taotologia,  id  est  ejosdtm 
sermonis  iteratio;  sicat  esi^  Benedicent  benedieam 
Je;  et,  mulUplicant  muttiplicabo  %emen  tuum  {Gen»  zvi, 
10).  Sed  ille  solas  est  qoi  desiderio  desideravit 
morl ,  qoando  se  pro  omnium  salote  offerebat  occidl ; 
ot  pretiosiig  sangois  ejus  mundum  redimeret,  ne 
diabolus  eom  adbuc  iniqa»  praBsomptlone  vastaret. 
fotuntnt  vero  labiorum  ejas  foit,  quando  splriiibus 
imperabat  immondis,  langoores  diversos  sermonls 
et  istius  psalmi  ad  Patrem  dicta  precatio,  Novl  et  B  soi  sanabat  imperio,  praedlcationes  quoqoe  soas  de- 


Yeter':s  Testannenti  contlnet  reverenda  mysteria. 

EXPOSITIO  IN  PSALMtJM  XX. 
In  finem  ptalmut  Daoid. 

Ideo  tltulus  blc  declmo  nono  psalmo  par  est,  qoo- 
oiam  et  iste  quidem  .de  Domino  Salvatore,  sed  sob 
aliqua  dlversitate  dictoros  esC  Superior  namque 
coiitlnet  orailonem  prophetaB,  et  conildedliam  qua 
Uberandus  est  a  cladibos  hujtis  saecuii  populos  Cbri- 
sllanos.  Nunc  quidam  panegyricos  de  incarnaiione 
ipsius  diciior,  et  postea  deitatis  ejos  facta  narrantur ; 
ut  omnes  Inieliigant  eomdem  esse  Mariae  semper 
Virginis  Filiom,  quod  Patris  Verbum.  Duas  enini 
naturas  iu  Cbristo  Domino  salotariter  crcdimoSy 


Totls  mentibos  inserebat.  Constat  enim  in  nollo 
totuntatem  ejut  fuitu  fraudatam :  qoando  oinnia  quae 
ilerl  jossit  impleta  sunt ;  sicot  scriptom  est :  Omnia 
tiuatctmque  vo/uil,  Domintu  fedt  in  cotle  et  in  terra 
{PtaL  Gxxxrr,  6), 

Vers.  3«  Quoniam  pravemtU  eum  in  benedictiane 
duleedinit;  potuisti  in  capite  ejut  eoronam  de  tapide 
pretioto.  Post  dlapsatmaiis  silentium ,  venit  ad  se- 
candom  modum :  obi  incarnaiionis  ejtis  potentlAro 
mirabili  folgore  describlt.  Dicendo  enim  :  Quoniam 
pttBtenisti^  stgnificat  bumaniutem  anlicipante  divi« 
ni'atis  gratia  scmper  ornari :  qoia  nolios  IUi  quid- 
qoam  primos  offert,  qood  Lonum  est,  nisi  hoc  coe^ 


iv.:.«i:fi  -.  K«-««.,stoi;o  «««  ;«  ..«•««  ^^.^^^^  .^.  r  '^^^'  munere  coneedator.  Erobescat  Pelagianos  boc 
Deitatis  et  bamanitaiis,  qoae  in  onam  personam  per  C  .       .^     .  .     ^.  .  .  T       .,    . . 

proprioro  boroinis  dicere,  qood  immacolata  Verbi 


iiinniia  sascula  incommotabiliter  perseveraut.  Qood 
ideo  .fiequeuier  repetendom  e8t,qaia  vilaliter  et 
aoditur  semper  et  creditor. 

Dhndo  ptalnU, 
In  prima  narratlone  psaimi  bojos,  verba  prophetx 
sont  ad  Deom  Patrem  de  incarnatione  dominica. 
Secunda  diversas  virtotes  ejiis  gloriamqoe  describit, 
declarans  a  parte  qua  passos,  ad  quam  sommam 
reroffl  apicemque  ipBO  largiente  pervenerit.  Tertia 
iJew  propheta  convertiiur  ad  Dominum  Cbristom , 
ubi  more  deslderantium  oplat  illa  in  judicio  e|iis  fieri 
qu:e  n  )vit  esse  vcniora* 

Expotitio  ptatmi. 


iBcarnatio  evidenter  legitur  accepiss^.  Benedictia 
duicedinit  fuit ,  qoando  dictom  M:  Uic  ett  Filitu 
meut  diiectut,  in  fno  mihi  bene  eomptaeui  {Maith.  ni, 
17).  P0siitfii  metaphoricc  dicitur  ab  bis  qul  post 
lalK)res  maximos  praemlo  digno  coronantur.  Quod 
totom  ad  naturam  periinet  bomanitatis,  quae  a  divi- 
nitate  qood  non  babebat  accepii.  Bn  capiie  vero  Idem 
dlctom  debemos  advertere,  qoantott  ad  soiwtantiam 
attlnet  corporalem.  Caeierom  deitas  non  habet  mem- 
bn,  qoae  obiqoe  tota  atqoe  perfecta  est.  Corona 
enlm  non  improbe  circomeontiom  discipui  Tom  vi  - 
detor  slgnificare  conventom,  qoia  ipsom  docenteiii 
desideranliom  apostolorom  circoiius  ambiebat.  Ila!c 


Vcr^.  1.  Domtne,  in  tirtute  tua  tatabitur  rex,  et  D  erat  eorona  capitis,  hoc  regale  diadema,  quod  non 


super  talutare  tuum  extuttabH  vehementer^  Domine, 
propheUad  Patrem  dicit,  in  viriute  tua^  id  est  ia 
oinnipotentia  majestatis  tuae,  in  qua  et  Filitis  re* 
gnat ,  sicut  Ipse  dicit :  Omma  Patris  mea  tunt ,  et 
onuiia  mea  Patrit  sunt  {Joan.  xvii,  10).  LmtabHur 
rex,  id  est  gaodebit  Jesos  Cbristiis  :  de  quo  In  alio 
psalmo  legitor :  Deus^  jttdieium  tuum  da  regi^etju- 
stitiam  tjiam  fiiio  rejftijtfkl*  lxxi,  S);  et  in  titolo 
passionis  scriptom  est :  Imiudmofum  {Matth.  xxvii , 
57).  Seqoitor;  et  tuper  taiutare  tuum  extuttabit  ve^ 
htmenter^  id  est  in  eo  qood  per  eom  salvasti  homi- 
iies,  Filios  toos,  qol  Salvator  est,  extuitabit.  Addldit 
q  loque  vehementer^  ot  qoanta  est  copla  in  beneficio, 
ijso/a  sii  ei  gnadii  jDafnitado. 


ornaret  iropositom,  sed  de  (ihrisio  Domino  po.ios 
ornaretor.  In  hac  enlm  corona  et  totins  70  rotindi 
circolom  merito  poierimos  advertere ;  in  qoo  gene- 
ralis  siguificatur  Ecclesia.  Qood  scheroa  dicitur  cha- 
racterismos,  id  est  ioformatio  vei  deiscriptio,  quis 
sive  rem  absentem,  sive  praesemem  pcrsonam  spi« 
ritualibus  oculis  subminlstrat.  lloc  et  in  laode,  ct  in 
vitopentione  fieri  solet. 

Vers.  4.  Vt(am  ptfiil,  et  tribuitH  et  /oM^i/iidiiieif» 
dierum  tn  tetcuium  taxuii.  YUam ,  rcsorrectionem 
significat,  qnam  ille  petivit  dicendo :  Po/er,  clari-^ 
fica  Filium  tuum  {Joan.  xvii,  I).  Longitudinem  dic'» 
rum  in  tacutum  tmculi ,  Id  est  indcfectam  perenni* 
tatcm,  quas  noilo  fiiie  coucluditur.  Sed  memento 


149 


EXPOSITIO  IN  PSALTGRiUM.  PSAL.  HI. 


ISD 


quod  el  hxc  ei  bis  ftimilia  ab  illa  dicantur  parie  qua  A  praedicaiionibus  enim  sacris  argumenium  qiiideiii 


pastus  est. 

fers.  5«  Magna  est  glma  ejus  in  ialutari  tuo ;  g^ih 
rtam  d  mii^iiaim  decorem  impones  iuper  eum.  lu  ca- 
pite  fenus  tenlentiam  posuit,  quam  subler  cxponlt. 
SaBCl»  siquidem  incarnalionis  ma^na  e$t  gloria  in 
ealuiarit  id  esl  in  Yerbo  Patris.  Sed  isiain  gloriam 
uoa  poteral  bumanus  sensus  attingere,  nisi  eam  in 
sobseqnentibus  mirabili  exposiiioue  declararet.  Hoc 
scbema  dicitur  epexegesis,  Latine  explanatio.  Nam 
gtoria  et  magnum  decui,  tempus.  videlur  significare 
}iidicii :  ubi  in  deitale  siia  apparebit  Aliissimus,  ba- 
bens  gloriam  de  iudicio,  decorem  de  majesiate. 

Vers.  6»  Quoniaiit  dabie  eum  in  benedictione  in  ece» 


ipsum  ponitur,  sed  sub  libertate  Tcrboruiu.  Modo 
reliqua  vidoainos. 

Vcrs.  8.  Inveniatur  manus  tua  omiubus  MimiV/s 
liiil';  dextera  tua  invtniai  omnes  qui  te  oderunt,  Venit 
ad  tertiam  d.visioaem»  iii  qua  optat  Dominuin  Chri< 
sium  facere  quod  euiu  noverat  csse  gesturum.  Dkit 
eoim  :  Inveniatur  manus  tua^  id  est  operatio  Uia  re- 
periatur  :  aiUiclos  convertas  inimicos,  qui  a  tuis 
regulis  mundi  delect.itione  dissentiunt :  de  quibus 
ait  Aposlolus  :  QM>niam  si  cum  adhuc  inimiei  esse» 
mus^  reconcillati  sumus  Deo  per  mortem  Filii  ejusj 
multo  wagis  reconciliali  ^  salvi  erimui  {Rom.  ▼,  10). 
Sed  Lili  laodiu  dicuntur  inimici ,  donec  dtaboli  sua« 


oUiim  seecuU:  laitificabU  eum  in  gaudio  cum  tutiu  tuo.  ^  sionibus  inducuntur;  caeterum  quaiido  ad  Christuro 


Gradaliffl  descendit  ad  illam  gloriain  declarandam 
quam  Christus  Dominus  secundum  carnem  a  Patre 
clarificalus  accepit.  Dicit  eum  dandum  esse  in  bene- 
eticUon€t'qnx  nullo  possit  flne  concludi.  Verom  bxc 
ferfoa  pia  exaniinatione  pensanda  sunt ,  ut  tantae  rei 
Dobis  elucere  possit  arcanum.  Muiiis  locis  jam  dixi- 
mvs  sosdpiendum  esse  pro  parte  membrorum ,  quod 
ipsl  Domino  Salvaiori  non  potest  convenire;  sicut 
ei  Patres -iiostri  siinilia  loca  exposuisse  declarantur. 
Qoapropter  latificabis  eum  in  gaudio  cum  vultu  tuo^ 
Miscipiendura  esi  de  unoquoque  fidelium ,  de  quibus 
tl  aller  psalmus  dicturus  esl :  Et  habitabunl  r^cti 
evm  9uUm  tuo  {Psal,  cxxxix »  il).  Lastificari  enim  de 
vnKtt  Domini,  alterlus  cognoscitur  esse  personae; 


Domijium  redeunt,  et  servi  et  filii  vocaiitur  et  amici. 
Sequitur,  dextera  tua  inveniat  omnes  qui  te  oderunt. 
Hic  illud  judicii  lempus  advertiiur,  quando  dextera 
Patris,  id  est  Dominus  Salvatoc  judicaiunis  est  mun- 
dum ;  et  qui  eum  oderunt  poeaje  perpetuiute  dam< 
naudi  sunt. 

Vers.  9.  Pones  eos  ut  clibanum  ignis  in  tempore 
vuttus  tui.  Clibanns  est  coquendis  panibus  suei  vas- 
culi  dedttcia  rotunditas,  qtiae  sub  urentibus  flammis 
mrdet  intriusecus.  In  qua  similitndine  merito  pecca- 
tores  ponuntur,  qui  in  futuro  judicio,  et  nioerore 
anlmi,  et  pocnali  excruciatione  torqucndi  sunt,  quia 
eontra  regulas  Domini  obsiinaia  mente  vixeruiit. 
Tempus  vero  vii/(iii  Domini  dies  est  judicii ,  quando 


qooi  dc  Chrtsio  inlefligi  catholica  non  pcrmitUt  Ec-  C  Filius  bominis  videbitur  ab  omnibus;  sed  soli  eom 


clesia ,  quae  sic  uirita  Verbo  cognosciiur,  ut  uua  »ine 
Muo  Miielligatnr  esse  persona. 

Vers*  7.  Quoniam  rex  speravlt  in  Domino^  et  in 
mMerieordig  Altisshni  non  commovebitur,  Dicit  cau- 
noi  qoare  lanlum  munns  acceperit :  quia  rex  iste 
qui  10  passione  siia  tribiis  linguis  legebatur  ascriptus, 
secandura  bominem  speravit  in  Domino,  ut  .ngno- 
scaroiis,  nlsi  suppliciter  posiulando,  ad  ejns  uon 
posse  nos.  misericordiam  pervenire.  Seiuitur  etiam 
idemttaiis  hujus  causa  probabiiis  :  quia  uescit  a  Pa- 
;iris  mlsericordia  submoveri,  qui  sperare  iu  ejus 
gloria  persev*-rat,  sicut  Salomon  dicit :  Quis  spera» 
ntin  Donnno,  et  confusus  est  {Eccle,  ii,  11)?  Et  in 
alio  psalmo  dicit :  Protector  est  omruum  sperantium 


josti  etiam  divinitatis  suae  contemplatione  resplcient. 
Memento  aotem  quod  superius  in  laude  Dominl 
Cbristl  eharacterismon  schema  posuerit ,  per  quod 
honorem  ejus  et  gloriam  diversa  qnalitate  gratiarum 
descripsit.  Nunc  per  eamdem  flguram  inimicos  ipsius 
dlcil  variis  suppliciis  affligendos,  ut  quantura  ille 
nirabilis,  tantum  isti  redderentur  horribiles. 

Vers.  10.  Dominus  m  tra  sua  eonturbabit  eoN,  et 
devorabit  eos  ignis,  Ordo  judicii  pulcherrima  narrn- 
tione  describiiur.  IIIos  enim  peccatores  qui  se  pro 
adttum  snoruin  maligniiate  discruciant,  ira  Doinini 
dicit  esse  turbandos,  qumdo  audient ;  Ite  in  ignem 
memum  {Malth.  xxv,  4t);  et  istam  sentenlijm  con- 
sequentur,  ot  perpetiia  flamma  devoreniur.  Nam 


in  u  (Pftt/.  xTii,  31).  Posito  igitur  in  primo  psalmo,  B  jussionem  Domini  nulla  mora  subscquitur,  sed  mox 

eategorlco  syllogismo,  el  in  septimo,  bypotlietico, 

resial  nonc  ut  enthymema  demonstrare  debeamus. 

Enthymema,  quod  Latine  interpretatur  inentis  con- 

ccptio,  syiligismus  esl  constaiis  ex  una  propositione 

el  cooclusione,  quem  dialecticidicuntrhetoricumsyU 

logismuro,  quia  eo  Crequeuter  utuntur  oratores  pro 

eompendio  suo.  Isie  lalitcr  explicatur :  Omnls  spe« 

rans  in  Domiiio  exsoltabit  et  Ixtabitur  in  misericor- 

dla  ejus;  ego  igitur  exsuliabo  el  Ixlabor  in  miseri- 

eordiJi  ^ns.  bu  esl  lertia  spedes  syllogismomm 

pmr  qoos  diAlectici  subtilissimls  disputationibus  qaa 

probwre  ailintur  osteadnol.  Nec  moveat  quod  in  istis 

panibos  Mi  simi  aadem  verba  qua  diaieciici  ad  iii- 

slneiidoa  rades  longo  posi  temppre  lormaverunl;  ia 


ut  disfcrnit,  impletum  est.  Iste  taroen  ignis  sic  ab- 
sumit,  ut  scrvei;  sic  serval,  ul  cruciet;  dabiturqtie 
miseris  vita  mortalis,  et  poena  servatrlx. 

Vers.  1 1 .  Fruetum  eorum  de  terra  perdes^  et  semen 
eorum  a  filiis  hominum,  Fructus  eorum  fuerai  in  terra 
viventium,  si  Filio  Dei  eredidis^ent;  sed  quia  man- 
datis  eius  contumacl  splrUu  restiterunt,  merito  firu' 
eium  illuni  beatitudinii|BV(/tderiml.  Semen  eorum , 
id  esl  voia  vel  facla  pecSnum.  Bene  autem  dicnn- 
liir  semina,  unde  nascilur  unicuique  retributlo  digna 
gesionim.  A  filiis  honunum  efllcies  alienos,  id  est  a 
sanctis,  71  q<i<M  in  baereditatem  aeternam  tux  mi* 
sericordue  largitate  missuras  es. 

Vers.  ii.  Quoniamdedinwfemii  ikU  fMi!Ui^«o%i\«-^ 


IM  n.  ALnELIl  CASSIODORI  f5? 

9€runt  eoniUiu  qua  non  potuerunt  siakUire.  Declinare  A  nieri  vos  quia  Yerburo  Palri  potest  esse  subieclum. 


diciiuus  mala  supra  alios  pendentia,  in  alio  loco  sine 
intqnitaiis  causa  rcliderc,  quod  in  passlone  Domini 
roQStatelTecturo.  Nam  cum  putnrent  Judxi  imperium 
Romanorum  sibi  fore  perniciosatn,  si  Regem  Salva- 
torem  Doroinum  suscepissent,  in  ipsum  visi  sunt 
mala  declinare,  quae  sibi  credebant  HOmanis  ulciscen» 
libus  cvenire.  Cogilaverunt  enim  coniilium  diccndo  : 
Expedit  unum  pro  omnibus  mori  (Joan,  xi,  50).  Quod 
non  potuerunt  itabilirhf  id  esi  ad  votuin  suuni  perdu- 
cere.  Naro  nescienies  vera  dixerunt,  oporluit  unum 
pro  omnibus  mori.  Yeruro  qoidem  dicium,  scd  uialo 
voto  prolatum  est ;  ct  ideo  de  tali  facto  subituri  suot 
pcenam,  quia  non  babuerunt  sinceram  consclentiaro. 
Quod  scbema  diciiur  amphibologia,  id  est  dictio  am- 


quamvis  aliqui  Patres  Christi  membris  boc  aptanduin 
esse  pu(averint.  Quocirca  parum  tibi  fortasse  vistim 
est  quod  Eulycliis  errore  tenebaris  obnoxius,  nisi  t<: 
et  Ariana  calamitas  juncto  fasce  depriineret?  Aucto- 
res  snos  errores  singuli  damnavcrunt  :  de  te  auiem 
qnid  faciant,  quero  duplex  culpa  condemnat?  Mox  ut 
9id  conQictom  veneris,  statim  Nestorianum  vocas  or- 
tbodoxum.  Habemus  contra  te  Judicia  tua  ;  hoc  aliis 
pro  crimine  dicis,  quod  tu  libi  persuasisse  cognosce- 
ris.  Exstat  hic  denarii  nuiueri  duplicata  societas ;  ul 
sicut  ha)C  parilitas  unani  suuimam  designat,  ita  psal- 
musiste  utriusque  legis  unum  Doniihum  proclamct 
auetorem.  Est  enim  in  istis  decadibus  virtus  eximia ; 
et  quoiies  se  geminant,  toties  ingentium  rerum  sa- 


bigua,  dubiam  faciens  pendere  sententiam.  Consi/ium  B  cramenia  dcclairant. 


t*8t  enim  aliquid  aut  facieadit  aut  non  faciendi  ratio 
deliberata» 

Vers.  iS.  Quoniam  ponei  eo$  deortum,  in  retiquiit 
tuis  praiparabis  vultum  eorum,  Posili  sunt  deortum 
Judxi,  quando  vitio  suo  lerrena  sapientes,  non  me- 
ruerunt  coelesiia  contueri.  Sed  vultus  eorumt  id  est 
luala  inientio  ipsorum,  ad  reliquias  Domiiii,  hoc  est 
id  passionem  aptata  est ;  ut  cum  illi  se  iuferre  crc- 
derent  dispendium  mortis,  salus  fieret  absolute  ge* 
Deralis. 

Yers.  14.  Exaltart,  £>ot)iine,  in  virlute  tua ;  eanta- 
bimus  ei  ptaltemus  virlules  tuas.  Exattare  dicilur,  id 
cst  resurrccilone  magnificare.  Tunc  enim  ab  humi- 


EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXI. 
/n  finem  pro  susceptione  matutina  psalmus  Dm^id. 

Sive  in  finem,  sivc  psalmus^  sive  David  quid  stgni* 
ficel,  frequenter  expositum  est.  Restat  ut  pro  suicc» 
ptione  matutina,  quod  adhuc  novumesse  cogno>ciiur. 
expianare  debeamus.  Susceptio  matutina  est  tempas 
resurrectionis,  sicut'diciiur  in  Evangelio  :  Una  sab* 
batorum  vatde  dilucuto,  venit  Maria  ad  monumentum 
(Joan.  XX,  4),  etc.  Susceptio  enim  fuit,  qiiando  Do- 
iniiius  Cbristus  moriale  corpus  veieris  hominis  con- 
difione  deposita,  in  magnam  gloriam  clarificatus  as- 
suiupsit :  cui  omne  genuflectitur  costestium,  terrestrium^ 


,    ,     ,         et  infernorum  IPhilip,  ii,  10).  Matutinum  autem  di- 
hme  suscepu  «almu^^^^^^  ,n  gto-  ^  ^,^,,,  ^^^  ^^.  ^^^^  primi.ivum.  quod  tempos  in, 

numeris  locis  ad  resurrectionero  Domini  constai  apta- 


rit  sva  resurrexisse  probatus  est.  In  virtute  tua^  id 
est  in  Deitate  Verbi,  per  quam  dixisti  :  Potestatem 
habeo  ponendi  animam  meam,  et  potestatem  habeo  ite- 
rum  tumendi  eam  {Joan»  x,  18).  Cantare  vero  est 
verba  Domini  ore  proferrc.  Psaltere  autem,  mandata 
divina  bonis  operationibus constaner  implere.  Haec 
eoim  duo  sunt  quae  a  nobis  omijimodisexpetuntur,  ut 
laudes  Domini  fideliter  ore  cantcmus,  et  opere  Dostro 
iptius  mandata  faciamus. 

Conclusio  psalmi, 

Ostensa  nobis  est  imago  ccelestis  Regis  mirabili 

descriptione  veritatis,  ut  quem  Judsei  non  meruerunt 

praDsentem  cognoscere,  auditu  auris  mundus  eum 

crederet  advenisse.  Meminerimus  autem  quod  psal- 


tum.  Sed  cum  in  hoc  psalmo  multa  de  sua  passionci 
constet  esse  locuturum,  videamus  cur  ejus  tiiuliis 
solam  resurrectionem  commemorare  voluerit.  S«pe 
enim  significatur  per  Id  qnod  sequitur,  illud  scilicel 
quod  prxcessit ;  ut  cum  dicimus  maiie  factum,  intil* 
llgamus  noctem  quoque  praecessisse ;  similiter  ctiiii 
dicimus  manumissum^  intelligamus  servum  fuisse ; 
etbis  similia.  Quae  figura  diciiur  syuecdocbe,  cum 
per  id  quod  sequitur  possumus  inielligere  quod  prx* 
cedit.  Uiide  dubium  non  est  commemorationem 
factaro  resurrectionis  indicare  nihilominus  ei  beatis  • 
simam  passionem.  Hinc  autem  quae  sit  virtus  et  cUi- 
ritas  psalmi,  absolute  datur  intelligi,  quod  eutu  ma- 


miis  iste  teriius  est  ex  his  quos  de  duabus  naturis  D  ^^^^^^^  i^^j,  „^„i„e  praenolavit :  quoniam  passioneni 


evidentius  locutos  esse  collegimus.  Hanc  tamen  re 
gularo  noveris  in  omnibus  custoditam ;  ut  in  eis  psal- 
rois,  et  duae  Daturae  et  una  persona  esse  declaretur ; 
quatenus  salutari  brevissimoque  compendio,  ct  illi 
destruantur  qui  duos  filios  esse  mentiuntur,  et  illi 
qui  unam  Daturam  in  Ghristo  Domino  callida  perver- 
sitate  coDfingHut.  Dicite,  qui  vos  putatis  sapientissi- 
mos  viros,  quid  est  illiid  §mA  ad  Corinthios  scribeBS 
ait  Apostolus  :  Tiinc  et  ^mFilius  subjectus  erit  ei, 
gui  sibi  tubjecit  omnia,  ut  sit  Deut  omnia  in  omnibut 
{I  Cor,  XV,  28)?  Nam  si  ex  deitateet  humanitate  una 
iiatura  facta  esset,  ut  creditis,  qualis,  rogo,  substait- 
lia  in  aeternom  Pairi  potest  esse  subjecta?  Rcstatul 
rM  ikrJaDDft  error  absorbeat.  Necesse  est  enim  con- 


Domini  Ghrisil,  quam  narrat,  saluti  geueris  huiuaui 
constat  esse  concessam. 

D.visio  psalmi. 

Per  totain  qnidem  psalmum  loquiiur  Dominus 
Ghristus ;  sed  primo  capite  derclictum  se  clainat  a 
Palre,  ul  dispensatam  scilicet  susccperit  passionein, 
polentissimam  huffiilitaiem  suaui  bominis  subjectionc 
[ms,  G.  ei  ed.,  hoininuni  abjectione]  commendans. 
Secundo  loco  passionem  sacrnm  diversis  compara- 
llonibus  prophflavit,  deprccans  ul  a  sxvieniibus  iiti- 
micis  suis,  divina  protectione  libereiur.  Tcrtio  com- 
nionet  Doininnm  laudare  Chrisiianos,  72  4"^^  ''• 
resurreciione  sua  catholicnin  respexit  Ecclesiam ;  a| 


153  EXPOSITIO  IN  PSALT 

audito  Uiito  roirtculo  iii  saluberrima  Gdei  constaniia  A 
permaiierent :  ne  passioiie  tantum  proplieiata,  imbe- 
cilla  se  bominum  coria  turl)areiit.  Quem  psalmom 
paulo  ftollicitius  audiarotis,  est  enim  ingentium  rerum 
adniiritlone  plenissimus ;  ut  quid  in  bac  yita  contero* 
oendinD,  et  quid  in  alia  esset  sperandum,  capitis 
ipsius  comroonitionibus  noscererous.  Nam  curo  roulti 
psalmoniin  breTiler  de  Domini  passione  meroinerinti 
nemo  tamen  earo  tanta  proprietate  de&cripsit,  ut  non 
tam  propbetia  quam  hisloria  esse  yideatur. 

ExpotUio  ptalmu 

Yers.  I.  Deutf  Deut  meut,  retpice  in  me:quare  me 
dereliguisii  f  longe  a  talute  mea  verba  deliclorum  meo^ 
rum.  Doroinus  Cbristus  oronia  prxyidcos  atque  dis- 
pensans,  coi  fulura  cuncta  prxsentia  sunt,  quasi  jam  B 
fieina  passione  permotus  exclamat :  Deut,  Deut  mcut. 
Haec  tamen  ?erba  accipienda  sunt  ab  humanitati» 
ipsjQS  mitura.  Naturaro  autem  dico  esse  viriutero  ?i- 
goremque  substanti».  Naro  et  repeiitio  ipsa  afTectum 
Deeessarix  orationis  ostendit ;  ut  illum  geminato  no- 
mioe  cbarissirous  Filius  invocaret,  quem  sibi  non 
mundanam  salutero,sed  claritatero  xternae  majestat^s 
Doverat  uiiqoe  praestalurom.  Acocsermo  Graecus  est, 
qm  Laiine  ioterprelatur  timor.  Pro  qua  re,  ut  arbi- 
tror,  majores  nostri  Deuro  a  timore  appellandum  esse  ' 
voluerunt  :  unde  quidam  ait  geniilium  poetarum  v 
Primue  in  crbe  deot  fecit  timor,  Naro  curo  dicit :  i<e- 
tpice  in  me^  celerriroum  sibi  resurreciionis  provenire 
ilepreeatur  auxilium.  Sequitur,  quare  me  dereliquitti  ? 
Uiud  tfuare^  noonuUaro  afferre  cognoscitur  quxstio- 
nem;  nt  ille  saipienliae  Magister  consubstantialis  [m«. 
G.^coBSubsuntiaUs  Palri]  et  eoarraior  Patris,  iia  slt 
vicioa  carois  snae  morte  turbatus,  ut  quasi  nescius 
ialerrofet  Patrem,  quare  ab  eo  fuerit  derelicius  ?  Sed 
k«c  ei  bis  simiiia  ad  buroanitatem  respiciuni  cxpri- 
neodam.  Caeterum  nec  io  ipsa  passione  absens  llli 
credenda  est  luisse  divioitas,  cum  dicat  Aposiolus  : 
Si  cognoviitent^  numfuam  Dominum  glorias  crueifixit' 
tau  (i  Cor.  II»  8).  Sed  passus  est  iropassibilis  per 
pauibilem  qoam  suecepit  buroanitalem ;  et  immorta- 
lis  mortous  est»  ei  qui  nunquam  moritur  resurrexit. 
De  quo  loco  Pater  Cyriilus  iia  pulchre  locutus  est 
{Ub.  IV  Mfo.  Piettor.t  pag.  107) :  Gratia  vero  Dei  pro 
omoibus  gustavit  mortero,  tradens  ei  proprium  cor-  d 
pos,  qoamvis  naturaliter  ip^e  vita  sit  et  lesurrcctio 
mortoorom.  Similiter  et  beaius  Ambrosius  (Lib,  de 
lucam.  Dom.,  eap.  5) :  Idem  paliebatur,  et  non  patie- 
batar ;  nioriebatur,  et  non  rooriebaiur ;  sepeliebatur, 
et  noo  sepeliebatur;  resurrexii»  et  non  resurrexit. 
Sie  et  bomineni  dicimos  bodiequepali,  mori,  sepeliri, 
com  tamen  auima  ejus  nullo  line  claudatur.  Quapro- 
pier  dereliciom  se  ftub  interrogatione  testalur,  quia 
revcra  manibus  impiorum ,  tradi  non  poterat,  nisi 
Biajeauiis  ejus  poleolia  talia  neri  permisisset ;  sicut 
ta  Evangelio  dictum  est :  Non  haberet  in  me  potetla" 
iem^  nm  tiki dala  fuitset  detuper  {Joan.  xix,  II).  Cla- 
mat  eliamqiiae  patitor  buinana  suscepiio,  blaspheroas 
voceSy  et  impias  rourmorationes  abjiciens;  dicil  enim 


LRIUM.  PSAL.  XXI  15  i 

longe  a  se  fieri  vcrba  quae  dclicta  parloriunt.  Salus 
enini  erat  sanctae  animffi,  si  sormones  delinquentium 
non  haberct;  sed  virlutepalienlixlubenssuslinerei, 
qiiod  divina  dispensaiione  paterelur;  sicul  ipse  in 
Evangelio  dicil  :  Pater^  ti  fieri  po'.ett^  tranteat  a  me 
calix  itte  (Matth.  xxvi,  39)  ;  et  subjunxil  :  Yerumta- 
men  non  ticut  ego  volo^  ted  ticut  tu.  Dicit  etiaui  a 
membris  suis :  Verta  delictorum  meorum.  Ille  ergo 
qui  p:  ccalum  non  babuit,  nostra  delicia  sua  dicit 
esse  peccnia  ;  sicut  et  in  alio  psalmo  ipsc  dicturus 
est  :  Deut^  tu  tcit  intip'entiam  meam,  et  delicla  mca  a 
U  non  tunt  abtcondita  (Psal,  lxyiii,  6).  Audiamus 
ergo  vocem  membrorum  ex  ore  capitis,  el  intelliga- 
mus  ex  nostra  persona  roerito  fuisse  locuturo,  qui  so 
bosliam  oblulii  pro  salute  cunctorum  :  unde  Aposto- 
lus  dicit :  Eum  qui  non  noverat  peccatumj  pro  nobit 
peccatum  fecii  (II  Cor.  v,  21).  Nam  et  in  ipsa  lege 
pcccaia  appeliabanlur  quee  pro  peccatis  offorebaniur. 

Yers.  2. Deut  meust  clamabo  per  diem^nec  eiaudiet; 
et  nocte,  et  non  ad  intipientiam  mihi.  Per  diem  clama" 
bai  bumanitas  Verbi,  quaro  non  circumdab.int  tcne- 
brae  peccatorum ;  nec  taroen  consiat  audilain,  cui 
nulla  praepedire  videbatur  offensio.  Audiat  hoc  que- 
rulum  genus  humanum,  quod  pctiliones  suas  deside- 
rat  sine  dilaiione  compleri.  Peiit,  sicut  diciuni  est» 
humanitas  Yerbi,  qu£  merebatur  audri;  quain  tainen 
ideo  non  constat  auditam,  ut  ejus  sacro  sanguiuo 
probrosa  mundi  crimina  lavarenlur.  Hoc  etiaiii  et 
aliis  docetur  exemplis.  Pauluspetit  (/iCor.  xii,  7,8) 
ut  ab  eo  carnis  stiinulus  tolleretur,  nec  laroeii  audi- 
tur  a  Doniino.  Diabolus  precaiur  (Job  u,  5)  ul  Job 
sancturo  viruro  saevSssima  'calamitate  percelleret»  et 
consiat  ei  roox  fuisse  eoncessum.  Sed  Apostolo  voium 
snum  iroplere  uegabatur  ad  gloriaui,  diabolo  vero 
dabatur  ad  pceiiaro.  Sic  uon  aodire  frequenter  expcdit, 
quamvis  nos  des  deria  dilata  contrisleut.  Addiditqno- 
que  clamatte  se  nocte^  id  est  in  tribulatione,  ciini 
etiam  peccatoressoleant  frequentcr  audiri.  Subjunxit : 
Et  nonad  intipientiammihit  subaudiendum  repulab'8. 
Duo  sunt  eniro  genera  petiiionum :  quando  petirous 
bonores,  diviiias,  iniroicoruro  vindictam»  et  cxiera 
bii]usmodi,  insipienter  petimus,  quia  roundana  desi- 
deramus;  quando  autero  postulamus  ot  a  periculis 
libererour,  ut  nobis  viia  concedatur  xterna»  nou  stulte 
peiirous,  sed  convenienter  orarous.  Pttebat  ergo  Me- 
diator  Dei  et  bominum  Cbristns  non  insipienler»  sed 
priidenter;  et  tamen  non  constat  eum  audiium,  qu<a 
roundi  redemptio  sic  erai  Domino  dispensame  ven* 
tura. 

Vers.  3.  Tu  autem  in  tancto  habilat,  laut  Itrael. 
Postquaro  so  dixerat  auditoro  non  fuisse  :  ne  quis 
puiaret  Deuro  Patrero  proprium  Filiuro  non  aiiiaret 
quia  euro  dissiroulavit  aiifr^»  <I6  quo  ipse  test>tus 
est :  Hic  ett  Filiut  meut  dileaki^  in  quo  mihi  bcne  eoni- 
placui  (Matth.  iii,  17) ;  adjecil  m.ngna  dileclionis  in- 
dicium,  dicendo  :  Tu  autem  in  tancto  habitat,  laut  /t< 
rael.  In  sancto  habitat,  iiirarnationem  suaui  dcclara- 
vit ;  sicut  el  in  alio  loco  dicit :  Cuttodi  animam  meam^ 
quoniam  tnnctut  tum  (Ptat.  lxxxv^  i^«  Lm\  Ivto^V^ 


m 


Al.  AURELIl  CASSIODORI. 


io6 


per  modum  deQiiitivuiu  dicUur  quld  sit  Patcr,  id  est  A  bumiliai,  tanto  amplias  eialietur  ad  gloiijm.  I^on 


Umt  hrael,  Deuin  quip{.e  ?identium  ipse  revera  laus 
est,  qui  sanctis  omnia  gloriosa  concedil.  Lt  est  tertia 
deflnitionis  species,  quse  Grxcc  TroeoTn^ ,  Latine  qiTa* 
lilativa  diciiur.  Ilxc  dicenda  quid,  quale  sil,  hoc 
unde  :)gitur,  quid  sit  evidenter  ostciidit. 

Vers.  4.  In  le  speraverunl  patre$  noslri^speraverunt^ 
et  liberasti  eos.  Ne  diiritiam  quisqnam  pularet  73 
Pairis,  sicut  dfcium  esi,  quod  se  Filius  non  profitetur 
audiium,  tangunfur  ab  Ipso  breyiier  illa  quac  gesta 
sunt.  Eripuil  eni.n  populuin  Israel  de  terra  ^gypti ; 
eruit  tres  pueros  de  camino ;  liberavit  Danielem  de 
lacu  leonum ;  et  alia  seu  quae  fiuiit,  seu  qux  legun- 
tur  innumera.  Sed  cum  haec  lanta  sapplicantibus 
fiive  praesrnerit,  sive  praesiet,    tanien  Filio  proprio 


hoino,  ide&l  non  peecaior,  qood  in  illo  esse  nori 
potuit.  Homo  ergo  diciiur,  quantum  perlinet  ad  hu* 
manam  naturam.  IJcm  non  homo  appellatur  :  quia 
quod  est  proprium  lioiuinls,  peccaia  non  habuit.Nam 
et  diabolus  in  Evangelio  dictus  est  homo»  ui  est 
lliud  :  Inimicus  homo  superseminavit  tizania  {Matth, 
xui,25).  (Jnde  boc  nomen  esse  constat  homonymum. 
Opprobrium  aulein  hominum  fuit  qnando  eum  sputis 
Innurocris  compluebant,  et  alapis  sacrilegis  verbera- 
hant.  Abjectio  plebis  fuil,  quando  Pontius  Pilatus 
{Matih.wni,  27)  dedit  turbia  poteslatem,  quem 
▼ellent  sibi  dimiili :  illi  Barabbam  eiigentes,  Chri- 
8lum  Dominum  potius  abjecerant. 

Vers.  7.  Omnes  qui  videbant  me  aspernabantur  me ; 


non  pepercit,  sed  pro  nobis  omnibu»  tradidit  Utum  q  locuti  sunt  labiis,  et  moverunt  caput.  Omnts,  de  maUs 


(Rom.  viii,  32),  iit  iroplerentur  vldelicet  Scripturae, 
et  salus  mundi  ipsius  passione  proveoiret.  Palres  au- 
lem  6U0S  quod  Cbristus  Dominus  dicit,  ex  illa  parte 
debet  intelligi,  qiia  et  fratres  suos  apofitolos  Yocavit ; 
sicut  in  Evangeiio  post  resurrectioneiu  soam  dixit : 
Vade  ad  fratres  meos,  et  dices  ad  eos  :  Ascendo  ad 
Patrem  meum,  et  Patrem  vestrum  {Joan.  xi,  17). 

Vers.  5.  Ad  te  clamaverunt^  et  salvi  facti  sunt;  in 
te  speraveruntf  et  non  sunt  eonfusi,  Certissima  esl 
•ententia  quae  dcmonstrateflrectum.Necesseesteulm 
at  ad  utilitaiem  suam  audiatur  qui  clamat  ad  Domi- 
nom.  Quanti  enim  martyres  ab  inHdellbus  non  cre* 
debantur  audiri,  dum  eos  corporatis  poenaconsume- 
ret;  sed  illi  poteniius  auditi  suni,  qui  coronnm  mar- 
tyrii  percipere  meruenint.  Dominus  ergo  justos  suos  Q 
semper  exaudit,  sed  quemadmodum  illis  expcdire 
cognoscit.  Nec  vacat  quod  speraverunt  flrequenter 
Heravli ;  figura  est  enim  quae  Grxce  dicilur  epemba- 
Bis,  Latine  iteratio ,  quoties  per  singula  commata  ad 
decorcm  roailmum  verba  geminantur.  Non  sunt  con- 
ftiij,  quos  utique  ventoros  constat  ad  praemiom.  Non 
enim  confonditor,  qui  bonum  desiderium  stram  adi- 
plsci  poBse  monstrator. 

Vers.  6.  Ego  autem  sum  vermis^  et  non  homo ;  op^ 
probrium  homimm  et  abjectio  plebis.  Hoc  per  flgu<* 
ram  dicitor  tapinosln,  qose  Latine  homiliatio  non- 
copatur,  quoiies  nwgnitudo  mirabilis  rebus  humilli- 
rois  comparaior ;  sicut  Apostolus  ait :  Infirma  mundi 


tantum  suscipieadum  est;  nam  si  niiseeas  fideles» 
Don  potest  stare  sententia.  Qoa:  figura  Graece  dicitur 
aynecdoche,  Latine  a  toto  pars.  Aspernabaniur  ergo 
Judaei  Dominum  Salvatorem,  quando  dicebani :  Aliot 
salvos  fedt^  seipsum  non  poteu  sakfum  facere  (Matth^ 
xxvii,  42),  el  caetera.  Proprie  aiiiem  posuii  tabiis  eos 
[uisse  locutos,  Tales  enim  ore,  non  corde  fabulantor, 
qoibus  non  provenit  firma  deliberatione  seiitentia. 
Quid  tamen  isii/aM»  loquebanturf  Si  Filius  Dei  est^ 
descendat  de  cruce  {Ibidem,  40).  Istud  eniiu  anima 
dlscrepanle  videbantiir  tantum  labia  persouare.  Naro 
ut  per  iracondiam,  non  per  rationem  probares 
dicium,  adjecit,  moverunt  eaput^  qiiod  miuantes  Ca- 
eioni,  Dou  jodicanies. 

Vers.  8.  Speravit  in  Domino,  eripiat  eim ;  saimim 
fadat  eum,  quoniamvult  eum,  IIuc  per  Sgnr^im  diclum 
est  a  Judacis,  qoae  Graece  dlcitur  irenia,  Laiine  irri- 
sie,  aliodquam  conator  o  lendens.  Verba  sUfuidem 
fela  speoialiter  Evangelli  sont;  dicel>aiit  enim  Judmi, 
qoando  pendebat  in  cruce  :  Speramt  in  Domino^  /t« 
beret  nunc^  si  vuttf  eum  {Matth.iXYii^  45).  0  eoeh^tis 
ikiiegritas  I  Nonne  videmur  bic  potloB  Evangelium 
reeensere  quam  psalmom,  qoando  tanta  veriiaio 
conpleta  sunly  ut  non  futura,  sed  transacta  esse  vi  • 
deanturt  Merito,  ne  qoid  aut  eicusabile  perfidis,  aut 
ftdelibus  relinqueretur  ambiguum. 

Ver».  9.  Quoniam  tu  es  qui  abstrazisti  me  deventre: 


hujus  etegit,  ut  confundat  forHa  (/  Cor,  i,  27).  Yermii,  ^  ,pei  mea  ab  uberibus  matrU  mew.  De  ventre  uMqnc 

.^Z.^i^       ...!J..._>      _!-l.«__      ^l-S^^». . •v»i«  *  -.  -        . 


niinia  quldem  videlor  abjectione  temnibilis ,  sed 
magni  continet  sacramenta  mysterii :  nascitur  absque 
concubilu,  repit  humilis,  movetur  Bine  sonito.  Qua 
81  consideres,  non  Immerito  Dominnm  Ghristum  ver- 
mem  appellatum  esse  cognosces.  Vermis  ergo  qiiia 
mortaliSy  quia  de  carne  sine  permixtione  humani  se- 
mlnis  natua  esl,  quia  viae  ipsius  silentiosac  et  humi- 
les  exstiierunL  Comparai  enim  se  Creator  huroilli- 
mls  creatoris  buIb,  neqi|p  sestimares  abjectum,  quod 
Ipso  nosciiur  aoctore  formatom ,  sicol  scriptom  est : 
Fecit  Deus  omnid  valda  bona  {Gen.  i,  31).  Sic  et  ipse 
David  doctorem  seeutus,  minuiissimo  se  polici  co- 
ttquavii  (/  Reg,  xivi,  20).  Ipsa  enim  virtus  est  religio- 
iiis,  ui  quanto  sc  plus  unosquisqoe  eiemplo  Creatoris 


virginali,  qui  jani  tonc  ab  originalis  peccati  vitio 
sequestratus,  tanquam  sponsus  processit  de  thalamo 
(Psal,  xviii,  C).  Inde  se  dicit  abstractum,  unde  hu- 
manitas  t>-nebatur  obnoiia.  Sive  illud  accipienduiu 
esl,  quoiiiaiii  de  utero  mairis  jure  se  a  Domino  di- 
cebat  abstractum;  ut  ostenderet  nativitatem  illam 
dominica  viriute  perfectam  :  iie  incredlbilis  videre- 
tur  virginiB  partus,  dum  esset  Doiuini  operatione 
completus.  Et  ut  declararet  perfectam  humanitaiem, 
qnam  assumere  atque  inonstrare  dignatusest,  ab 
initio  vilae  suae  spem  suam  dicit  in  Dumino  posuisse. 
Verum  hic  quoque  incoroprehensibilis  sanctitas,  et 
singularis  ostenditur  luaguitudo.  Nam  coialii  daUim 
est  Divinitateni  agnoscere,  qoem  adhuc  potucraui 


i57  EXPOSITIO  LN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXL  MS 

ubera  tiiatenia  laciare?  Iiiciplens  ergo  a^tas  dicebal,  A  tauri  malitiam  saperbiarnqiie  stiam  ereciis  cervicibiis 


ad  (|ii'id  aliorum  yii  poierat  perventre  maturitas. 

Vers.  10.  In  le  jactatut  $um  ex  utero ;  de  ventre 
umtri*  metB  Deu$  meu»  es  iu,  Ut  homo  ista  iocutus 
esC.  Nam  cttm  se  dicit  jaetatum  in  Domino,  osiendit 
ab  littmana  iniquitate  se  fuisse  discretum.  Quod  au- 
lein  seqoituir :  Ex  utero  matrie,  ad  errorcm  periinel 
Synagog»,  BDde  enm  perfidia  Judvorum  constal 
expulsam.  Csterum  sine  Deo  non  fuit  nec  ipsa  cou- 
oepii*>.  Nam  sicut  homo  in  iniquilatibus  concipitur, 
sie  in  ipea  inrarnationis  origine  Domini  Christi,  divi- 
■ft  tohstantia  humanitaii  juncta  atque  adunata  de- 
elaralor;  sieul  ei  ab  angelo  Mariae  semper  virginl 
prophi-taloro  est :  Spiritus  eanetus  superveniet  in  te^ 
cf  vlrfM  AUismmi  obumbrabit  tibi :  propterea  quod 
nueeiur  ex  te  sanctum^  voeabitur  Filius  Dei  (Luc. 
1.55). 

Yen.  ii,  Ne  discesseris  a  me:quoniam  tribulatio 
pto^dma  e$tt  ei  non  est  qui  adjuvet.  Melu  mortis  74 
ei  i6U  prolata  sont  :  qnia  dicturus  erat :  Paterj  si 
fieri  poiest^  transeat  a  me  calix  iste  (Matth.  xxvi,  39). 
Tnkulationem  vero  dicil  moriis  cogitationem ,  qoas 
looge  posl  saeculis  imminebat.  Quam  ideo  denontiat 
prosdmam,  ot  assomptio  verx  carnis  trisiitiam  osten* 
derel  passionis  :  sive  quia  illi  vicinum  esl  omne  quod 
ventonim  est,  sicut  propheta  dicit :  Quoniam  milie 
MJit  ante  oculos  /uof ,  itcof  dies  hesternus  qui  prcetet" 
writ  (Pso/.  Lxxxix,  4).  Sive  tribulationem  dicit  protd" 
mam^  qoia  erat  in  soa  carne  passurus.  Nam  qoicoo- 


B 


iuflaverunt,  et  innoceniis  sanguinem  traciilet.ti8  cor- 
nibu9  efl^uderunt.  Apte  vero  addidii  pingues.  Tuiit 
enimipsunianimal  nimis  redditur  inquietum,  quando 
pingnedine  mulia  refertum  esi;  ei  de  mansueto  ferox 
efflcilor,  ciim  praesumptione  luxurianiis  corporisani- 
maiur.  Quod  si  adbuc  altiiis  auctoritaiis  verba  pen- 
senius ,  circumdedeiuntf  potest  irabi  ad  eos  qiii  illnm 
com  gladiis  et  ruslibus  ambierunt :  obsederunt  au- 
tem,  ad  illos  qui  sepulcrnm  ejus  custodierunt,  ne  a 
discipulis  occulle  raperclur.  Obsidio  enim  dicta  csi, 
quasi  bostiuin  inscssio,  id  est  bostilis  circumdaiio. 
Yers.  13.  Aperuerunt  in  me  os  suum,  sicut  leo  ra^ 
piens  et  rugiens.  Melaphora  iiitroducta  est  a  consne- 
ludiiie  fcrarum,  quae  avide  os  apcriunt  quando  ali- 
quid  deglutire  conlendiint.  In  meauiem  dixii  conlra 
me,  cum  detesiabili  adunatione  dicebant :  Crucifige^ 
erucifige  (Lue,  xxin,  21).  Os  luum,  revera  suvm, 
quod  non  illis  sapienlia  aperuii,  sed  eo^itatio  scele- 
rata  resera\it.  Audiant  oiromqoe  Pelagiani,  quando 
iudaei  nequitiam  locuti  sunt,  ipsi  os  suum  aperuermU 
In  bono  aulem  legitur :  Domine,  labia  mea  aperies,  ei 
os  meum  annuntiabil  laudem  tuam  (Psai  l,  i7).  Quod 
aolem  dixlt,  sicut  leorapiens  et  rugiens :  rapiens 
penincl  ad  insanissimam  sediiionem ,  quando  eum 
raptom  traxerunt  ad  tribonal  prssidis  audiendum ; 
rugiens  ad  blasphemas  voces»  quibus  clamaverunt : 
Crucifige,  crucifige,  Quod  utrumque  feris  merito  com« 
paratum  est,  quando  insani  populi  consiiiuin  ratio- 


qoe  damoa  faculiatom ,  orbitates  filiorum,  amissiones  Q  oabile  perdiderunt. 


boiionmi ,  vel  alia  biijuscemodi  sustinet,  longinqoa 
libl  mala  eoguoscitur  susUnere  :  cum  vero  in  came 
soa  qois  patitor,  tonc  illi  proxima  iributatio  copula- 
tor.  Qood  aulem  didt :  Et  non  est  qui  adjuvet^  potlias 
peteotif ,  et  virtos  Divinitatis  ostendiiur  :  quia  si 
Detis  000  adjuvet,  nollos  esl  qoi  eripiat  periclitao- 
tem.  Consideierous  ergo  si  debemus  aliquando  ab 
ipso  dividi ,  qoi  nulllos »  oisi  ipsius  lantuin  possumus 
iDbenlione  salvari. 

Yers.  li.  Circumdederuni  me  vituli  muUi;  tauri 
fingues  obsederuni  me.  Oratione  decorsa,  quam  ia 
passiooiboft  suis  semper  prxmittii,  sicut  eum  fecisse 
tetiipore  tradiiionis,  Evangelistaroni  dicta  lestantur, 
oe  se  fideliom  vota  praecipilare  forsiian  incoasulte 


Vers.  14.  Sicut  aqua  e/fusa  sunt  [ed,,  eflTusus  siim], 
ei  dispersa  sunt  omnia  ossa  mea,  Comparatio  isia  uon 
minimum  continet  sacramentum.  Dispersa  sunt  om^ 
nia  ossa  ejos,  id  est  firmi  ac  fidele^  aposioliy 
quando  dixit  eis  :  Eece  ego  mitto  vos  v<lut  agno^  im 
medio  luporum  (Matih,  x,  16)  :  tunc  illi  sicui  aqua 
effusi  sunt.  Aqua  enim  quando  i\inditur,  et  rigat  et 
abluit :  sic  illi  orbem  lerrarom  divlno  imbre  satlan* 
tes,  peccatorum  sordibus  ablueront. 

Ters.  i5.  Factum  est  Ci.r  meum  ianquam  cera 
Kquescens  in  medio  veutris  mei.  Cor  suum,  volunialem 
snam  dicit,  quae  in  Scripiuris  divinis  claosa  tegeba- 
tur;  sed  impleta  passione,  omnis  verilas  de  advento 
ejus  prumissa  revelata  est.  Bene  autem  iegis  mysle* 


praesoinerent,  veiiil  ad  secundam  partero ,  ulii  per  D  ria  comparata  sunt  ceree,  qoae  tune  splendorem  red- 


allegoricas  comparationes  crucifixionis  suae  revelat 
arcanuni.  Et  nota  quia  futura  pro  praeteritis  ponlt,  ut 
durisMfna  corda  Jud.i'orum ,  quasi  peracia  veritate 
eunviiiceret.  Qux  figura  dicilur  prolepsis,  Latine 
praeocciipatio ,  quaiido  refertur  aliqoid  per  tempos 
prderitom,  quod  adbuc  crediiur  esse  venturum.  To- 
uun  faclom  cst»  oe  periret  incredulus;  sed  ipse  sibi 
exstitil  reut,  qoi  sequi  toties  contempsit  admonitos. 
Yituli  muUi,  populi  sunt  videlicet  Judaeorom ,  qui 
iguoraio  Dei  jog»,  inconsiderata  procacitate  lasci- 
Tioot ,  iimol  pelulantes  el  fatui ,  qui  gressus  suos 
aulUmoderatiooedistinguunt,  sed  vagiac  penduliad 
iuiqoa  coosilia  qoibosdam  sallibus  efleroniur.  Tawros 
piitgues ,  ptjncipes  JudaB')rum  dosignal,  qtii  in  vicem 


dit,  qoando  In  usom  luminis  calore  liqoefacta  dis- 
solvitor.  Ventrem  vero  suum  dicit  Ecclesiam  catho- 
Hcam  :  ubi  tecta  verba  prsBdicaniium ,  vcnienlo 
temporis  plenitudine,  patoerunt.  Inde  e^t  et  itlud , 
qnod  yelum  templi  in  passione  Dotnini  consiat  sc  s* 
sum;  revelata  sontenim  tali  facto  illa  quae  tegeban- 
tur  occulla. 

\ers.  16.  Exaruit  vetuf  iesta  virtus  mea^  et  lin.jUa 
mea  adhwsH  faucibus  mM^  et  in  pulverem  mortis  de^ 
duxeruni  me.  Yirtuiem  Chrisli  tesias  non  puteiiius 
incongrue  comparatam,  quia  s;cut  illa  f>rn.ice  du- 
rescit,  et  fortior  reddltur  igne  decocta,  sic  |iassio:ie 
Domini  virtus  ejus  solidau  est,  qu»  prius  quasi  lutea 
videbaiur  iucredulis.  Lingua  vcro  soa  si^oUicil  v^^* 


150  M.  AURLLIl  CASSIODORI  m 

dicatores  aposlulos,  qui  ad li(je$erunl  faucibiis  Clmsii ,  A  con(jgcrclui<  vidticiur  u  iiiuhi-,  cicdcuiur  a  pluii> 


iluiu  cjus  niaudaia  cusiodierunl.  llle  cnim  iu  r.«ucibus 
Domiiiicis  manet,  qui  diviiio  adjuiorio  ipsius  prxdi- 
caiiouem  cuslodiL  Sed  quomodo  sc  dicil  in  puUerem 
deductum,  cujus  caro  non  pcrluiit  corrupiioneui? 
Sed  iioc  ad  volum  iiitelligendum  est  imuianium  Ju~ 
daeorum,  qui  sc  pulabaut  Cbristo  morlcra  dcdisse 
communem,  in  qua  crederetur  usque  in  pulvercm 
fuisse  perduclus  :  sive  niagis  a  mcmbris  ^uis,  id  est 
ab  Ecclcsii  dicat  se  usque  ad  pulvcrem  fuissc  per- 
duclum;  dumsorsista  bumanx  coudlti:)ni  videbalur 
csse  communis. 

Vers.  i7.  Quoniam  circumdederunt  me  canes  muUi; 
con$ilium  matignanlium  ob$edil  me,  llic  mirabili  pro- 
prieia'e  passionis  suae  sacramcnta  describii.  Canum 


mis.  Et  ne  Deum  quispiam  dt.biinrei,  in  cnjiiF.  pas- 
si  ne  tot  et  tanla  miracula  convenissent,  Per  uni- 
ver$um  mundum  lenebrce  faclcc  si/n/,  terra  iremuil^ 
Tpeine  $cis$(e  tunl  {Matth.  xxvii,  45);  i.t  Oibis  pas- 
sum  evi  enler  suum  testaretur  auclorcm.  Sic  i^tam 
crucifixloncro  tolum  mirabile  bahere  decuil,  qu<c 
tcmplum  pii  Redemptoris  excepit.  Quapropter  iiie- 
rito  a  Gbrislo  elecia  est  crux,  in  qua  et  singuiariter 
occumberet,  et  commnni  sorie  iiioicreliir. 

Et  quamvis  passionis  d<-niiiiicic  ad  liUeram  sim- 
plex  bic  vidcaiurcsse  narraiio,  lanicn  ali<;uid  mdns 
et  spiritualiicr  scnliendtmi  achis  i^te  siguificat. 
Manus  Cbristi  Juda.'i  \ioI  .vcrunt,  quandoejus  mira- 
culis  nullaleniis  credere  maluerunt.  3Ianu$  en  m  si- 


igilur  nati.ra  talis  est,  ui  ignotis  bominibus  uulatc-  B  gnifieaut  opcraiioncs   quas  iii  divcrsorum  langiiori- 


nus  acquicscant,  sed  importunis  atque  assiduis  la- 
tratibus  arceant,  quos  nolitia  domcstic^  convcrsa- 
tionis  ignorat.  llis  ergo  JudjM  jusiissime  coniparan- 
iur,  qtiinovamdoctrinamDomini  minime  recipientes, 
contra  eum  ferocissimis  vocibus  oblatrabant.  Doctri- 
ria  vero  nova  est,  scut  Evangelista  dicit :  Mandatum 
fioitim  do  vobis^  ut  vos  invicem  diligatit  {Joan.  xiii,54); 
quod  etiam  Isaias  propheia  testatur  dicens  :  Vctera 
trantieruntf  ecce  nova  facla  sunt  omnia  {I$ai.  xlv,  19). 
Patcuier  autem  describitur  aclus  ille  Judaicus;  fuit 
enini  con$Hium  malignnntium,  quando  cogilabant  Do- 
Diinum  Jcsum  dulo  lenere,  mortique  tradere.  75 
Mulignaulum  qiiippe  dicit,  maligna  cogitantium.  Et 
roerito  se  fatetur  obse$$um,  quia  in  ipsoerat  civiias 


bus  medicus  ccclesiis  cxercuii ,  ui  eorum  obstinata 
durilia.sigi.orum  virtutibus  niollireiur.  Pedei  quo« 
qtie  foderunt^  duin  ejus  ftpos:o!os,  pcr  quus  fides 
Cbristiana  iii  gentibus  anilulavit,  lareraiidos  esse 
puiaveruul.  Sic  fiiturse  causuc  in  isia  Domini  cruci- 
(ixionc  pra^diclx  suut.  Foderunt  auiem,  iiou  transi- 
torie  dcbcinus  aecipere,  quia  terra  tunc  vaiios  fctus 
gerininat,  quando  iiontinum  studio  cognoscitur  cxa- 
rala.  Quod  conti^iit  iu  corpore  Doniini  Sahatoris; 
iilud  eniin  clavis  affixum,Iancea  perforatum,  fructuni 
nobis  intulil  sine  fiiie  mansurum.  Quapropter  jaiii 
Donpenime  ciuiusdiCcreDeum  carne  passiHn,Deuni 
uiortuum  pro  salutc  cuncloruni.  Unde  Taler  Au- 
gustinus  mirabiliteret6o!ito  more  declaravit,  dicens 


Jerusaleniy  quam  liostes  fidei  Christian®  in  eodem  ^  {Serm^  59  de  Temp.):  Iles  veiusta  erat  ut  bomo  mo- 


obsidere  videbontur, 

Vers.  48.  Foderunt  maiius  meas  et  pedes  meos.  Sed 
antequam  ad  Passionis  ipsius  venianius  exordium, 
perscrutandum  est  cur  talcm  sibi  elegerit  roortem 
qui  dixit  :  Potestalem  habeoponendi  animammeam^ 
et  potettatem  habeo  iterum  sumendi  eam  {Joan,  x,  18)  ? 
Primum,  quod  crucis  ipsa  positio  talis  est,  ut  pars 
ejus  stiperior  cgqIos  pcial,  infcrior  terras  non  dese- 
rat,  fixa  infernorum  ima  comingat,  et  velut  ({uibus- 
dam  bracbiis  extensis,  latiludo  cjus  totius  partes 
appetat  miindi,  jacens  vero  quatuor  cardines  orbis 
ilcsignal.  Sic  in  parvo  posia,  cuncta  videtur  esse 
complexa.  De  cruce  Domini  dico,  qux  de  poenali 


reretur;quod  ne  semper  vahret  in  bomine,  res  nova 
facta  esl  ut  Deus  moreretur;  sicut  et  Apostolus  ait: 
Not  autem  prcedlcamus  Christum,  et  hunc  crucifixum 
(I  Cor,  I,  ^5).  Et  ne  filium  Virginis  (ut  quidam  de« 
mentiiim  piitant)  alium  fortasse  seutires,  adjecit : 
Cristum  vtique  Deivirtutemf  et  Dei  sapientiam  :  quia 
quod  stultum  est  Dei,  $apientius  est  howinibus ;  et 
quod  infirmum  e$t  Dei,  fortiu$  e$t  honiinibus.  Qiiid 
enim  tam  stulturo,  taro  infirroum  videmr  increduli*:, 
guam  cura  audiunt  Deum,  Dei  Filium  crucifixum 
pariter  et  sepultum?  Sed  placuit  Deo  per  $tuUitiatt 
praidicationis  sahos  facere  credentes  (IbidenXy  21). 
Ihcarnatio  siquidem  Doinini,  misericordiae  ipsitisest 


malo  pcccatorum,  facta  est  beata  rederoptio:  postea  |\  mirabilis  altitudo,  inxsiiroabile  donuin,  incompre- 
tribueiis  salulis  bonum,  qux  pridem  dabat  interi-      hensibile  mysterium  :  unde  aut  rectis  meniibus  pro- 


luin  :  patibulum  saluture,  mors  indicans  vharn,  hu- 
luilitas  di  vinaiu  proclaroans  suromiiatem ;  ut  Cbristum 
in  coelo,  Christuro  in  terra,  Christum  per  cunctum 
orbem,  Christura  quoque  ad  inferna  per  figuraro  cru- 
cis  esse  cognoscas.  Qaod  si  aut  (erro  truncatus,  aut 
ignibus  fuisset  absumptus,  aut  lapidibus  oppressus, 
aui  fluctibus  dcmersus,  aut  alia  qiialibet  morte  prae- 
ventus,  quo  signo,  rogo»  iiabolus  pellerctur?  Quo 
Texlllo  frons  Christianoruro  tuia  mansisset?  Qua 
figura  corporis  et  aniroae  firmaretur  infirroitas?  Nulla 
mors  tantae  roajestati  roelius  convenire  potuit,  nisl 
quae  nobis  perreciae  salutis  iiidicia  dereliquit.  Provi- 
sum  esi  eiiam  ad  crcduliialero  nostraro,  ut  altius 


venit  salus,  aut  perversis  sensibus  generatur  inie- 
rilus. 

Vers.  40.  Dinumeravttunt  omnia  ossa  mea;  ipsi 
vero  consideravcrunt  et  conspexerunt  me^  Forma  cru- 
cis  roira  proprietaie  depicta  est;  ut  omne  corpus  iii 
ea  sic  dicatur  extensum,  quaienus  ejus  ossa  humanis 
oculis  numerabilia  viderentur ;  ul  quod  caro  super- 
ducta  celavcrat,  niinia  tcnsione  corf^oris  appareret. 
Sed  videarous  utrum  poena  dicenda  sit,  an  iriboital; 
daronatio,  an  disceptatio  :  ubi  quasi  in  regali  solio 
constitutus,  increpantem  reliqnii  reu:n,  confitentem 
reddidit  proiinus  absolutuin.  Quo  facto  ille  hnmaui 
generis  Mi&craior  cximius,  quid  sanciis  suis  praesti- 


iGt 


EXPOSITIO  IN  rSALTERIliM.  PSAL.  XXI. 


ir>2 


turos  es^el,  in  Lnfrflnis  subiia  confossione  m  nslra' A  monstralQm,  quod  mcns  devola  peiilione  supplici 
Tit.  EHnHmerala  stint  eihm  essa  ejiis,  id  esl  apostoli,      postulavil. 


sive  reliqui  Clirisiiani,  qiiando  pcrsecuiioiie  facta 
iniculentium  Jud.-eorum,  ne  in  majorem  numcrum 
conTalescerent ,  quxrebnnlur  exslingui.  Sequilur 
etiam  incredalitaiis  eoruni  detcstabilisobstinaiio;  ut 
iion  sliqnid  transilorie  .'tui  casualiter  fecisse  videan- 
liir  :  seJ  dicii  eos  eo^sideratsi  el  conip:xis$e;  et  cor 
corum  lapideum  tot  miraculis  non  fuisse  mollitnm. 
Peine  scisss  sunt,  (erra  ircniuii»  sol  amiciu  se  tene- 
broso,  nc  tanium  scelus  vidcret,  abscondit;  et  (proh 
dolor!)  iniquitas  in  ipsorum  oculis  defiza,  in  sacrile- 
gio  suo  inansit  inimobilis. 
Vers.  SO.   Diviserunt  sibi  vestimenta  mea^  ct  super 


Yers.  t\.  Tu  autem,  Domine^ne  longe  faeias  axf- 
tivm  tuumame;  ad  defintionem  meam  aspice.  W!c. 
Jam  resurrectioneni  celerrimam  deprecatnr»  ut  piT- 
fidorum  mala  creduliias  supervenicnti  tali  gloria 
dcstruaiur.  Auxilium  enim  ipsam  signiflcat  rcsur- 
rectionem,  qusc  utiqiie  longe  facla  non  esi,  quando 
triduana  provenit.  Sequilur  :  Ad  defensionem  meam 
aspice,  Sod,  quac  sit  i^ta  defensio,  conseqneiitef 
exponit. 

Vers.  22.  E:  ipis  a  framea^  Deutt  animam  meamy  et 
de  manu  canit  unicam  meam,  Liberari  se  postulavit  a 
morte  quam   siibiturus  erat,  collato  scilicet  resur- 


teuem  meam  mueruni  tortim.  Quamvis  tota  passio      reclionis  auxilio.  Framea  cnim  synonymum  csl  no- 
Dofoini   magna   sacramenla  contineai,   lamen   hic  ^  men.significins  sive  liasiam,sivegladlum,sivequaB. 


nescio  quod  majus  parturitur  arcanuin,  quod  alia 
9€tthnenta  sua  ()icit  csse  dividenda,  aliam  vcstem  ad 
sortem  nibilominus  perducendam.  Vetlimeuta  illa, 
quc  dinta  tunt^  Scripturas  signiflcant  propbetarum, 
Tel  reliqnarum  coelcsliuin  lectionom,  quas  h.Treiici 
prava  inierpreutione  dividrntes,  Pilati  militibus  sce- 
lerala  se  divisione  conjungunt.  Tunica  veroiIla,qii» 
Taiit  id  sortem,  quae  c jus  saiictiiatcm  corporis  ain- 
btebat,  qvam  dicil  evangelista  (Joan,  xii,  23)  desu- 
per  fulsse  coDlextam  per  totum,  catholica  probaiur 
Ecdesia,  quae  nuflatenus  humaDO  discerpenda  d^tur 
srbilrio;  sed  inlegra  atque  inviolabiiis,  quasl  ex  ^orie 
uDicoique  divioa  sempcr  largitale  prseslatur.-  Ipsa  est 


libet  arma,  pcr  quae  voluit  futuruin  cmicIs  exiiiuiu 
compelenter  advrrti :  quia  per  ipsam  mors  pleriim- 
que  succedil.  Sed  primo  dixit,  Eripe  animam  meam; 
modo  petit  liberari  Ecclesiam,  qiix  est  illi  uuica^  id 
est  catholica ;  ut  intetligatur  doctrinas  novas  et  con- 
ciliabola  perditorum  onitatis  vocabulo  re^piiissc  : 
hxretii  os  bic  eanibut  comparans,  qui  domcsiica  qua- 
dam  feiiiale  atrociter  mansueti,  cumde  peneiralibus 
nostris  excunt,  Ecclesiam  Dei  mordere  ac  lacerare 
festinant.  Et  ut  scias  canet  talibus  liominibus  a)itis- 
sime  coroparatos,  de  manu  canit  dixit,  quod  uliqno 
bomo,  non  canis  habet.  Sive,  ut  quidam  volunt,  m/i« 
nus  canis  signiOcat  potcstatem   mundi  islins,   qii» 


coiiteita  desuper,  quam  nemo  dividit,  nemo  disruin-  ^  EccU  siam  Dei  lacerare  mordaci  ac  subdola  scmper 


pU;  sed  pcrpetua  s:abiliiaie  nrmissima,  in  unitaiis 
siueroboreperseverat;  de  qua  ipsa  Veritas  dicit : 
Tu  et  Petrutt  et  tuper  hane  petram  cedificabo  Eecle- 
§:am  m:am,  it  portae  inferi  non  prmatebunt  advertut 
eam  {Matth.  xTi,  i8).  Quod  factum  et  evangelisU 
lesialnr,  dicens  :  Postquam  erucifixerunt  ci(m,  rf;ri- 
s  rNMi  rettimenta  ejus,  tortem  mittentet  (Malth.  xxvii, 
55).  Venim  ista  76  «ori  in  Scripturis  divinis  lam 
saepins  commemoratur,utmagnum  nescioquid  divini 
jodicii  gesure  videatur  arcanum.  Scriptum  cstenim 
in  Levitico  un.im  sortem  Domino  duri,  et  unaiu  apo- 
p  •mpxo  {Lec,  xvi,  8),  id  esl  transmissori.  Itcm 
MoTses  quibusdam  tribubus  trans  Jordancm,  terram 
sorte  divisit.  Jesos  quoque  fi  ius  Nuve  tcrram  repro- 


iniquitate  fe^linai.  Canet  autem  non  in  roalo  tan* 
tum,  sed  etium  in  bono  poni  frcquentia  exempla 
testantur. 

Vers.  25.  Libera  me  de  ore  leonis,  et  a  cornibut  um» 
cornuorum  humilitatem  meam.  De  ore  leonit^  de  |)0- 
testaie  diaboli  dicii,  qui  bene  comparatur  feris,  quo* 
iii:im  bumanis  scmper  deleciatur  exitiis.  Sed  ne  forie 
aliquibus  scrupulus  indc  nascatur,  quafe  frequenter 
uiia  res  ci  o|itimi8  personis  api^tur  et  pessimis,  di* 
cendum  e^t  quod  ad  similes  partes  debeat  applicari. 
Unamquamque  rem  diversas  certum  esl  baU  re  qna- 
litales,  ut  leo,  de  quo  niinc  sermo  esl,  habet  fortitn- 
dinem»  propter  quam  belluarum  rex  appellalur ; 
babet  et  truculenlam  8.Tvitiam,  propter  quod  ferox 


misimiis  firiis  Isracl  sorte  missa  distribuii  (Josue,  0  dicitur.  Quapropter  forlitudo  ejus  ct  polestas  Christo 


XTiii,  10).  Sors  quoque  Jonam  prodidit  lateniem 
(^011.  I,  7).  Et  in  Salomonc  legriur  :  Conhadictionet 
cohibet  tort,  etinter  potentet  depnit  (Prov,  xmii,  18). 
hi  NoTO  quoque  Tesiamenio,  id  esi  in  Aciiltus  apo* 
8li«l<>ruin ,  8or<i  Mattbiam  designavil  apostolum 
{Act,  I,  26).  Paulus  etiam  ipse  apostolus  scribens  ad 
Epbesios,  Sorte  se  dicit  vocatum  tecundum  proposi- 
ium  ejut  qui  omnia  operatur  tecundum  consilium  volun- 
iatittuee  {Ephet,  i,  il);  nec  non  ad  Colossenses 
Bcribens  dicit :  Gratiat,  inquit,  agejttet  Deo  Patri, 
qtu  idoneot  not  fecit  in  parte  tortit  tanctorum  in  /u- 
mine  (Colot,  i,  ii),  Scd  cum  multa  lcgaiitiir  i.m  in 
Veleri  quam  in  Novo  Tcstamento  suriibus  ruisse  di- 
Tift»,  iiemo  aiisus  est  ncgarc  pcr  caui  divin.ius  essc 


nierito  comparatur,  ut  est  illud  :  Vicit  Leo  de  tribu 
Juda  (Apoc,  V,  5).  Fcrocia  vero  ipsius  diabolo  coro- 
petenler  adjungilur,  sicut  Petnis  apostolus  dicil : 
Sobrii  ettote  et  vtgilate,  quia  advertariut  vetter  diabo* 
tut  ncut  leo  rugient  circuit^  qucerent  quem  devorei 
(/  Petr.  V,  8).  lia  fit  ut  unum  animal,  consideratis 
ejus  qualitaiibus,  rebus  a  se  discrepantibus  rationa- 
biliier  comparctur.  Quod  genus  loculionis  Scriptui» 
divinx  forsitan  proprum  Bon  immerito  dixeriuiUH. 
Sic  ei  rcliquas  cumparationes  buju^modi  praescuUs 
ex|  ositionis  raiio  compreliendit.  A  cornibut^  Id  eh\  a 
supiTbis,  de  summitutnm  siiarum  potcstatc  ferienti» 
bus.  Scd  inspice  quod  addiiiit :  Unicomuorumt  id  esl 
80  singnlaiilcr  etigcniium,  qui  niiuia  elatione  sur- 


163  fl.  AlJRELIl  CASSIODOni  1G4 

|fiit«Sy  coiisortes  rcrre  non  possunt^dum  soli  facien-  A  Deum  qui  baeretica  pravttate  caecaii  sunt,  vei  idolis 
itum  putant  quodcunque  libuerit.  Talia  cniiD  anima-     scelerata  menle  descrvinnt. 


lia,  quaeuno  cornu  armanlur,  mullo  fortiora  suntab 
hjs  quibus  duplicia  tribuuntur,  quae  Graecl  fiovUepoif 
appellant.  Ab  illa  enim  unicomuorum  superbia  non 
Serenda  humililatem  suaro,  quae  desiituta  opprimi 
facile  posset,  eripi  postulavit. 

Vers.  14.  Narrabo  nomen  (uum  fratribus  meis ;  in 
medio  EcclesuB  laudabo  u,  Post  sacram  passionem 
dicit  gloriam  Divinitatis  toto  orbe  vulgandam.  Nar^ 
rabo  enim  dicit,  id  est  narrare  faciam.  Fra/rei  autem 
dicuntur  qui  diligunt  et  diliguntur.  Nam  qui  pali  ve- 
nerat  pro  salute  cunctorum,  quem  eoriim  non  dice- 
ret  fratrem?  De  quo  loco  patenier  ait  Apostolus  : 


Vers.  27.  Quoniam  non  sprevU  nequedetpexit  pre- 
cm  pauperum.  Quod  solent  f.icere  mundi  istias  ho« 
Dore  gloriantes ,  spernere  pauperes ,  despicere  sup- 
plicantes »  causamque  de  babitus  qualitate  metiri ; 
ut  si  sii  vestibus  ntidus  ,  \erax  puietur;  si  amtciu 
sordidusy  mendacissimos  habeatur.  Sed  apad  Deum 
looge  diversu»  est ,  qui  de  veste  non  judicat ,  qui 
opuleotiam  non  honorat;  sed  ille  preces  fidelium 
ptuperum  exaudit  et  adjuvat.  Egenus  illi  pretiosus 
est,  qni  tameu  fuerit  sanctiiate  ditissimus. 

Vers.  28.  Neque  avertit  faciem  suam  a  me;  et  cum 
clamarem  ad  eum  exaudivit  me,  Inlelligamus  bonc  ver- 


Decebat  enim  eum  propler  quem  omnia,  et  per  quem  ^  »«"»  «*  ^^  K«^^^*»*  '«  auanlum  possumus.  devou 
pmnia,  qui  multos  filios  in  gloriam  adduxerat.  aueto^  ^  '"«"^®  referamns.  Nam  cum  diceret  generaliter  agciir 


rfifi  salutii  eorum  per  pauionem  consumsnari.  Qui 

enim  sanctificat^  et  qui  sanctificantur^  ab  uno  omttes» 

Fropter  quam  causam  non  eonfundilur  frairet  eot  to- 

Me  dicent  :  Nuntiabo  nomen  tuum  fratribus  meit 

iUebr.  ii,iO,ii).  Sic  aii  et  in  Evangelio  post  resur- 

rcclionem  :  Dicile  frutribus  meit  {Matth,  xxviii,  10); 

el  alibi :  Qui  fecerit  voluntaiem  Pairit  mei^  qui  i« 

c(B  it  est,  hic  meut  pater,  et  malert  ct  fialer  est  (Maith, 

X4I,  50).  In  medio  vero  Eccletia  laudat  Dominwnf 

^uj  se  pia  conversatione  tractaverit.  Ipsius  euin 

praeconium  est  mormn  sanctitas  custodita»  qaando 

nibil  valet  aliquid  boni  caro  facere,  nisi  cui  divina 

misericordia  probitatem  noscitur  prjestilisse.  In  me- 

dio  auteui  dicit,  palam  et  in  cunversatione  multo- 


das  esse  gratias  ,  quia  pauperes  Divinitas  exaudire 
dignatur,  se  intulit  Dominus  Christus  dioendo  :  Ne- 
que  avertil  faciem  a  me.  Sic  ergo  causam  omninm 
suam  fecit,  sic  peccata  mundi  corporis  sui  sanctUaie 
delevii,  ut  dum  ad  se  inflrmitaiem  buiDauam  traxit^ 
diabolus  amitteret  quod  teneba(«  Qjyud  autem  cla- 
mavit,  quid  se  dicii  auditum?  tJtique,  at  mors  iio- 
stra  ejus  exitio  (iniretur » ut  peccatum  veteris^  homt- 
nis  redimeretur  pretio  sanctissim»  Passionis. 

Vers.  29.  Apud  te  laut  mea  in  Ecctesia  magna ;  vote 
iftfa  Domino  reddam  coram  timentibut  eum.  Apud  M 
significat  de  le.  In  Eccleua  magna^  catholica  scilicttl, 
quae  universo  terrarum  orbe  dilTusa  est.  Magna  euua 
et  amplitudine  recte  dicitur  et  honore.  Vota  vero 


rum,  ubi  reciae  mejiUs  opcratio  reliquis  fidelibus  ^  «na^uU  inteliigi  sacramenta  corporis  et  sanguinis 


•prscsiat  exemvlum. 

'  Vers. 25.  Qui limctis  Domnutn^  laudate  eum;  tmt- 
versum  temen  Jacub,  tnagnificate  eum.  Paulo  hKius 
Doinini  passione  narrata,  iie  corda  fidellum  longa 
irisiiUa  turbarcniur,  veuit  ad  -teniaiu  partem,  ubi 
4evoto8  atloquiiur,  ui  Domini  dispeosaliune  reco- 
fiiiia  laudeiit  eum,  et  praeconia  ipsius  generali  exsul- 
latione  concelebrent :  qooniam  per  ejus  passionero 
provenii  salus  fidelium  et  vita  jusiorum.  Nunc  inten- 
dainus  quam  suavis  in  tiroore  Domini  deciaretur 
allectus.  Timor  enim  humiinus  non  laudem  parlurit, 
sed  viiuperaiioaem  :  Dei  aulem  timor,  qu>a  justusei 


stti»  <iuae  illis  praesentibus  redduntur ,  qui  ei  sancto 
iimore  suhjecii  suni«-Denique  vide  quid  seqttitur. 

Vers.  50.  Edentpauperet,  et  taturabuntur,  ilaecsaiii 
vota  quae  superius  dixit.  Et  considera  quia  pauperet 
iantum  posuit  qui  mundi  istius  illecebras  coniempiit 
dltissimo  respuerunt ;  non  divites  qui  sacculi  bujiii 
felieitaie  referti  suni ,  sed  pauperet^  id  est  regnum 
Dei  esurientes.  Ideo  enim  addidit ,  et  taturabuntur ; 
taturari  enim  non  poterant,  joisi  quos  talis  po^sidebal 
esuries. 

Vers.  31.  Et  laudabunt  Dominum  qiu  requtruwt 
eum :  vivit  cor  [mss.  A.,  B.,  P.,  vivent  corda]  eorum  in 
tmculum  tasculi»  Permansii  in  superioribus  diciis« 


rectus  esi,  laudem  generat,  amorein  tribuit,  ardorem     j,^„,  ^^^^  ^^^^^  pauperes  fueriol,  iaudabunt  Domi^ 
Gbariutis  mflammat.  Laudate  crgo,  diclt,  ^i  timetit  ^  ^„^,  Paupercs  Dominum  laudant .  diviles  semei- 
Devin,  id  eat  qai  reverentiam  habetis  nominis  ejus  : 
qaia  eom  non  meretor  praedicare,  nisi  qui  cognosci- 
iir  et  itmere.  C^nioerfiiiii  in  partem  booorum  accipe : 


^ifia  illos  iaoiam  mavuli  inieUigi  qoi  77  ^^^i  Jacob 
deTOtioniqne  conaentiiini,  superanies  per  religionis 
affeclom  veteris  hominis  prtmam  nativiialem» 

Vers.  26.  Timeat  eum  omne  temen  Isratl.  Semen 
ttrael  non  unius  nationis  populus  significatur ,  sed 
tonctarum  gentium  cognoicitur  plcniiudo,  unde  con- 
iiat  Ecclesiam  coHigendam.  Et  quia  superius  dixe- 
rai :  Laudate^  qui  timetit  Dondnum^  nunc  ad  quos 
timor  periinere  possit  edicitur;  ad  Israeiitas  utique, 
id  esi  videnies  Doininum  :  qida  nesciunt  limere 


ipsos  exaitant :  isli  theiuiuraria  terrena  congerunt, 
illi  coelesli  ubertaie  ditescuni :  (acultts  dispar,  sed 
conscientia  longe  dissimilis  ;  isti  denique  locupletes 
aunt  de  mundo,  illi  de  Deo.  0  quam  longe  dissimiiia 
vota  soriiii  sunl !  Pauperes  possident  quod  nuoquam 
perdent;  divites  tcnent  quod  non  solum  mortui,  sed 
etiaffl  yivi  frequenter  amiltiuit.  Sequitur :  Vtvif  cor 
eorum  in  teeculwu  tceculi.  Vivit  cor^  id  est  spes  eoruro 
immobilis  vegetatur.  Illud  enim  veraciter  vivere  di- 
cimiis,  quod  in  Diviniiaii&  gratia  perseverai. 

Vers.  32.  Reminueenturt  ei  couverientur  ad  Domi* 
num  univerti  fines  terras.  lieauuitci  proprie  illos  dt- 
ciinus  quos  post  oblivionis  iiijuriam  ad  memori^ 


105 


EXPOSITIO  IN  PSALTERrUM.  PSAL.  XXL 


1G6 


consiat  redilsse  mediclnani.  Sed  hoc  de  paganis  quo-  A  litaie  descendant  •  ct  lioniinibtts  apparere  non  i^os- 


inodo  possit  intelligi,  qui  nulla  sacrameuta  Gdei  ante 
coDvers-onem  suaro  ullatenus  susceperunt?  Sed  el 
eos  bene  dicimus  remnitci :  qula  omnis  bomo  Deum 
sibl  confltetor  auctorem.  Sed  quando  Deus  omnlpo* 
lent  esse  fideliter  agnoscitur,  recie  ab  eis  dicitur 
reminisci,  ut  ad  illum  veraciter  redeant,  quem  prius 
perTeraa  volUDtate  ueglexerant«  Sequitur  :  Convet- 
Untur  Md  Daminum  universi  finet  ieme.  Prophctia  est 
oniTersalis  Ecclcsix ,  quam  nunc  constat  toto  orbe 
iliirusam. 

Yers.  33.  tli  adorabunt  in  conspectu  eju$  omnei  pa- 
rrior  jrenlittiN.  Ne  quis  puiaret  dubium,  quomodo  esset 
ab  uoiversis  gentlbus  adorandus,  interposuit,  in  con» 
tpeciu  ejut ,  ubi  nullus  adorat ,  nisi  qui  de  sinccra- 
fide  |rrar-sumpscrit.  Contpectut  enim  illius  iion  est , 
tiist  supra  flOelissimos  et  beatos.  Dicendo,  omnes  pa- 
triit  gen  ium ,  nihil  excepit  qui  cuncia  cnnclusit ;  ut 
per  indigenassuds  etips»  qaoque  pairice  credanttir 
esse  devocae 

Vcrs.  34.  Quomam  DomirU  ett  re^m,  et  ipsc  do- 
nd^nubituT  geiifiimt.  Intendamus  qukl  iste  versus  pr^e- 
pnster^Cos  compellat  intelHgi  :  Deus  dominabiiur 
gentium,  quoniam  Domini  ett  reijnum :  qnia  non  snnt 
gentiom  rcgnSy  sed  Domini,  qui  potesiate  sua  et  mu- 
ut  reges  el  contiiief .  Et  necesse  est  ipsnin  debero 
rfiique  eoli,  quem  rerum  Dominum  constat  intplligt. 
De  qno  loeo  IHiier  Augustinns  io  iibro  ad  Honoratom 
presbytem  more  suo  mtrabiliierdivit  {Epitt.  iSO, 


sunt.  Dene  aniem  Jictum  esi  deicendunt^  qiii:i  oiune 
peccatum  pars  probatur  inferior.  Na^i  dum  conTciw 
tus  Ecclesix  omnes  indiscrete  suscipiat,  ipsius  con- 
spectni  noti  sunt,  qui  se  mcritoram  qualitate  discer- 
Duni.  Animam  vero  suam  dicit  Deo  vtvm,  quoniam 
liuiic  mundom  immaculata  conversaiione  transivit. 

Vers.  57.  El  temen  meum  terviel  ilU;  annuntiabi' 
lur  Donvno  generaiio  ventura.  Semcn  opera  dicil,  qnae 
lcmpoie  incarnationis  suae  inanifesta  fecil  in  terris, 
ut  populos  insirueret ,  secreta  religionis  aperiret , 
prtrdicatores  apostolos  institueret ,  qui  religionem 
sanctam  stncera  fide  pnedicareiit.  Anntfiifta6l/iir  Da^ 
m:no  dirii,  ab  angclis  (ut  qui^am  volunl),  qui  preces 
bumanas  ad  Doniinum  refcrre  memorantur.  Scrf- 
ptum  est  eriim  fn  lihro  Tohioe  :  Ego  obtuli  memoTiam 
orntionis  veiiros  ante  Dmninum  {Tob.  xii,  t2).  9ed 
figuraliter  dicitur  :  Annuntiabitwr  Domino ,  scienti 
quippc,  et  omnia  pra&videnti;  scriptum  en  enim : 
Pfovii  eidm  Pater  vetier^  aii  Douiinus,  quid  vobit  n§* 
cettarium  til,  priutquam  petatit  ab  eo  (Matlh,  vi,  8). 
Annuiiriant  ergo  angeK  Domino  pro  ministerio,  notfi 
pro  instructione.  Cencrationem  venturam  dicit ,  qnae 
ei  aqua  et  Spiritu  sancto  erat ,  Domino  largiente , 
procreanda.  Et  ui  ostenderet  eam  jusiam  ,  dicit  Do- 
mino  esse  vmltfram ;  generatio  entm  malorum  sibi 
▼idetur  vemre,  non  Domino. 

Vers.  36.  Annuntiabunt  ceeli  justitiam  efut  poputo 
qui  nascetur,  quem  fecii  Dominut,  Id  est  evangelist» 


tap.  17) :  We  hrfsMS ,  flle  crucifiius ,  ille  dcreMctus  q  praBJIcabunt  =F4lium  Dei ;  ipse  entm  cst  justitia  l»a- 


fa>  c  regotim  fteqoifil,  et  Iradet  tn  fine  Deo  et  Patri , 
iimi  «I  Ipse  onHtat,  sed  i|Uod  in  fide  seminavlt  ciim 
«enit  minor  Patre ,  boc  perdocat  in  speciem  in  qua 
cqoalis  non  i^ecessit  a  l^atrc.  Probata  esi  bis  dictis 
oBiversalls  Eedeste.  Desiiumi  homines  Donatistamm 
Tiaiiofe  confendi.  Non  potest  praevalere  plus  fraus 
diabolieo  quam  religfe  Christkina.  Neeessarium  est 
fniiB  ioTeiito  loco  haBreticorum  eonrutare  nequitlas : 
qwoaiam  dtun  illos,  Doroino  pr»stante,  destruimus, 
CJtholic»  fidei  sensa  firmamns. 

Yers.  35.  Manducaveruntt  et  adoraverunt  omnet  cfl- 
rrift  terrte.  Quid  ost  hoc  quod  superius  de  corpore 
Domini  paiiperes  dicit  esse  saturatos  ,  hic  au^m  tfi- 
vitet  terrm  tantum  mandueautei  adoratte  confirmotT 
8cilicei«  ut  inielligas  non  humiies,  sed  supcrbos,  qui  p 
noD  babcot  In  mansuetudittc  spem  praedicitirmum , 
%td  lo  diviilis  praesumptionem.  Nam  licet  eadem  prss* 
dicationiim  sacramenta  susceperinl,  tamen  par  non 
ast  ifi  otrisquo  dcvotio.  Ilii  enim  osque  ad  saiarita« 
tcm  comedom,  id  est  usque  ad  perfectionem  :  isti  sic 
maDdticant ,  ot  non  magnis  dcsideriis  esplenntur. 
Aliod  ost  cnim  mediocriter  aliquid  velle  percipere » 
d  alliid  toto  mentis  ardore  perquirere ;  et  ideo  hl 
Don  dieuntur  paopcres  Chrisil,  sed  dtotres  terrte. 

Vers.  36. 1«  cantpectu  ejut  proddent  univerti  qui 
dacandmtt  in  terram ;  et  anima  mea  ipti  wivel.  Quia 
snpcrias  distrat,  dimtet  terrm  osse  tepldos  Ghristia- 
Dos,  7S  ^^^  ^^^  4^>  ^tiie  Deum  proddant,  Id  est 
latiao*,  qai  in  terrenas  concopiscentias  carois  fragi* 


tris.  Itti  ergo  popub  pnedicanda  MjuMiUia^  qiil  cre- 
diturus  est  Deo,  qui  peocatorum  morto  derelicta  ve^ 
nit  ad  vium,  qui  sic  beneficio  Dei  ei  fide  nascitur  , 
ut  iii  aeternum  vivere  mereatur.  Quapropter  niinis 
apic  dictum  est  Cbristianum  populum  Dominuin  fe- 
cisse;  creavit  enim,  quaiido  lllum  de  ventre  matris 
eJuiit;  sed  tunc  eum  a  peccatis  liberum  ftsrit » 
quando  Christianum  per  aquam  regeneraiionis  instl- 
tuit.  Animo  \ero  condendum  est,  quod  iste  et  alii 
psalmi,  qui  de  Passione  Domini  loquuntur,  in  spo 
Ghristianorum  maiime  terminantur;  ut  bac  disposi* 
tione  mirabili  cognoseamus  saluiem  credentibus  tall 
myaterio  coniributam. 

Conclumo  ptalmi. 

Iste  psalmus  est  quem  nobls  pascbali  monere  so- 
lemnfter  decantat  Ecdesla;  ui  salutarlter  Instruamur 
in  humanis  rebus  etiam  beatos  temporaliter  ei  all- 
qua  parte  a  Domino  derelinqul ,  cum  tamen  eos  ail 
bona  scterna  toltionis  sus  virtute  perdocat.  Honc  fe- 
llciter  fientes  audimus,  per  quem  sic  p»ssumus  rcAci, 
si  defiio  aniino  in  eodem  mereamor  afHigi.  0  dura 
corda  Judseorum !  o  insensat»  mentes  nunquam  oni- 
uino  eredemium!  Noune  hic  solus  psalmus  ad  Pas* 
sionem  creden<lam  sufficere  debuissel,  quam  sie  evi* 
denterde  se  Veritas  ipsa  prxdicavitT  Etneali|ua 
cordibus  durissimis  escusatio  rclinqueretur,  senuuD* 
tor  inter  alios  de  hac  re  psalmi ,  evidentl  et  manl- 
feslissima  proplictatione  conscripil ,  id  est,  trlgesi* 


107  M.  AURELIl 

IDUS  qiiartus,  quinquagcsimiis  quartus ,  sexagcsimus 
oclavus,  ci  centcsimus  ociavus;  ul  uuili  essc  debertt 
auibiguum,  quod  taniis  praeconibus  cognosciiur  fuisse 
▼ulgatum,  Coniinel  auiem  pr.cseniis  psalmi  numerus 
et  alia  rerum  sacraincnU  cwleslium.  Nam  cum  pro- 
pbetu  Dauicl  tribus  hebdomadibus  orationem  Buam 
Domino  jugiter  iromolasset,  ul  quac  essent  Israeliiico 
populo  futura  cognoscerei ,  angeli  voce  responsum 
est ,  ad  primas  pi  eces  se  fuisse  iransmissum ,  sed 
4liabolica  relucuiione  urdaiuui ;  vicesimo  primo  die 
ad  eum  poiuissc  dcsceiidere,  ul  votis  ejus  saiisfacere 
poiuisset  (Dan.  x,  12).  Quapropter  el  hic  psalmus 
iion  immerito  lali  calculo  noscitur  coUocalus  :  qui 
diaboli  perversiiaie  destrucu  ,  medicinalis  passionis 
dona  rescravii;  cujus  bcneficio  humauum  genus  ab 
aeteriia  morte  liberaium  j  ad  perpetuas  salutis  dona 
pervenit. 

£XP0SiT10  IN  PSALMUM  XXII. 

Psalmui  David. 

Apte  pra^iermittiiur,  ubi  oovi  nihii  est  qood  re- 
<|uiratur.  lloc  tantum  coromemorandum  est,  ui  nop 
niina  liiuli  hujus  ad  spiritualem,  sicutpraefati  sumus, 
intelligenti  ini  perducere  debeamus.  Loquilur  enim 
pcr  lotum  psalmum,  primi  hominis  vctustale  depo- 
«il»,  rcgeneraius  ex  aqua  et  Spirilu  sancto  (idelissi- 
luus  Christianus  :  grali.is  i^gens  quoniam  de  aridi- 
iaie  peccati  ad  loca  pascuae,  et  ad  aquam  refectionis 
Domino  sit  largiente  perductus.  Ci  noiaiidum  quia 
sicut  antea  Decaloguin  legis  accepit ,  iu  hic  dccem 
iieuericiis  se  gaudet  esse  ditatum ;  quod  non  singulis 
versibus  dicitur,  sed  per  eommau  snccincie  narratur. 

Divisio  ptalmi» 

Parvus  quidein  psalmus  est ,  sed  muitis  noscitur 
parttbus  coiiiiiicri ,  qui  divisionem  in  personis  non 
habel,  sed  in  rcbui.  Ideoqiie  nos  non  divisioncs,  ut 
iu  aiiis  psalmis,  sed  cei  tas  numeri  per  singuias  quas- 
que  partcs  rorsilaii  couipcteuler  affiximus. 

Exposilio  p$almi, 

Vcrs.  1.  Dominus  regit  me,  ei  niiiil  mihi  deerit,  Vir 
ille  sauclissimus,  qui  per  gratiam  baplismatis  iiino- 
vatiis,  paupercm  se  Doiniui  abjecta  saeculi  pompa 
noscebaty  in  conscieniije  cubili  Isetus  exsulut ,  et  a 
Doinino  se  protegi  jucunditatc  dulcissima  profllelur. 
Dicil  enim  regi  se  a  Domino  f.  ubi  est  dcfensio  fortis 
et  magna  securi^as,  ubi  nemo  metuit  inimicum  ,  ubi 
jam  nuilus  sua  iiubecillilule  turbaiur.  Addendo  au- 
iem,  niliH  mihi  deerit^  divitias  suas  pauper  ille  no- 
scebat,  cuiu  sibi  a  Domino  substauiiam  spiritualom 
credcret  nihiiomiiius  confcrendam.  Sed  audiumus 
iu  hul)seque<4ibus,  qiiam  sil  dives  ista  panpcrias,  qtiac 
lautis  iMinis  repleiur  quanlu  coiitinere  rcgum  ihe- 
saurarla  non  iiierentur.  QiiJd  figura  Gra^co  dieitur 
sjnathroisuios,  Latiiie  congregatio,  quoties  mulia  iii 
uuuiu  colliguniur,  et  vclut  poudere  facio  audieutium 
animis  olferuutur.  IIdc  schcma  sive  79  iu  iaudibus, 
sifc  iu  viiuperationibus  »  iuter  ora.orc^  violentissi- 
mum  Iiaberi  solci. 


C.VSSIODORI  m 

X  /n  loeo  pauiucB  ibi  me  collocavit.  Primam  partem 
muoerum  fidelis  iste  quem  diximus  graianter  expo- 
nit,  quod  tamen  ad  uuiYiTsalcm  Christi  Ecclesiam 
roeritocognoscimus  pertinere.  Asscrit  se  ergo  in  loeit 
patcum  consiitutum,  non  unde  caro  corpu^que  sagi- 
netur,  sed  unde  anima  coelesii  pabulo  refecu,  spiri- 
tualis  laetitiae  nitore  pingue&cat.  Illa  enim  Dei  suiit 
fMucua^  qu»  non  yentris  digestionibus  dilabunturi 
ubi  iterum  importuna  non  succedit  esuries;  sed 
Anima  cum  semel  ccsperit  esse  saturau,  in  jdipsuiu 
eoeiesti  muuere  perseverat.  Locus  auiem  iste  qui  di- 
citur  pabuiorum,  diviiia  lectio  est.  Nam  slcut  pe- 
cudum  corporibus  pinguedinem  praestat  ager  depa- 
stds,  iu  ei  sermo  divinus  animam  noyit  fideliter 
sagiuare  meditatns.  De  bis  pascuis  saturatus  eru- 

]^  CUvit  ille  qui  dixit  Dco  ;  Quam  dulcia  faucibM  meis 
etdquia  tua  l  tuper  mei  et  favum  ori  meo  {PtuL  cxviii, 
i05) ,  el  his  siinilia. 

Vcrs.  2.  Super  aquam  refectionit  edueavit  me,  Se* 
eundum  munus  suae  provectionis  ostendit,'  dona  di- 
vina  comparans  amoeoitatibus  bujus  saeculi,  qoibos 
muUum  humana  gaudere  solet  infirmius.  Sed  consi- 
deremus  per  istas  comparationes,  quid  magis  vclit 
intelligi.  Aqua  refationis  est  tHiptismi  lavacrum,  quo 
anima  sterilis  aridiute  peccati  ad  bonos  fructus  iufe- 
rendos  divinis  muneribus  irrigatur.  Et  bene  addidii  : 
Educavity  id  est  paulaiim  nutrivK,  quasi  parvulos  et 
renatos,  sicut  Petrus  apostoius  dicit :  Tanquam  moda 
geniti  tnfon/ei,  rationabitet  et  tine  dolo  lae  concnpi' 
p  sci/e,  ut  in  eo  creseatit  in  talutem  (/  Pelf,  Uf  2). 

Animam  meam  convertit,  Ad  gratiam  tertiam  venif, 
ubi  aniniam  suam  divino  beneficio  asserit  esse  con- 
ifertam,  Sed  convertam  dicit,  quia  post  baptismum 
de  peccatrice  (acu  est  jusU,  de  foiculenia  luundis- 
sima,  dc  conlracla  sine  riiga;  sicut  Aposlolus  dicit ; 
I/l  exhiberet  sibi  ipse  gloriotam  Ecctetiamf  non  ha* 
hentem  maculam  aul  rugamj  aut  aliquid  hujusmodi 
{Ephet,  V,  27).  Merito  ergo  animam  suam  gloriatur 
ad  Cbridtuni  et»e  conveftamf  quac  dudum  sub  diabolo 
probalur  esse  capiiva.  Sed  tunc  cst  salubris  ista 
eoiiversto,  si  non  ttcrum  inceutivis  vitiis  in  (leccata 
rclabamur.  Verum  istam  conversionem  viJe  quid  se- 
quilur* 

Vers.  3.  Deduxit  me  tuper  semitat  justitice  propter 
D  nomen  suum,  Qiiartum  bcucnciiim  memorat,  quod  est 
sol.icitius  inUagandum.  Nam  cum  tuper  jusiitiiv  te- 
mitas  anibularc  superbia;  sit,  cur  sancius  vir  illuc  se 
gaudet  esse  perducium,  quod  domiuicis  regiilis  vi- 
debatur  esse  conirarium?  Sed  hic  tuper  lalitcr  acci- 
pieudum  csl,  quemadniodura  si  dicaiur,  posiius  crst 
super  populuHi  corrigendum,  quos  ^iibcnl  jus'iii(B  se- 
miia^  cdocere;  sicut  ct  alius  propheta  dicit  :  Svper 
excelsa  siatuit  me,  ul  vincam  in  ctariUite  ipsius  (Habac, 
lu,  19).  Quo.i  autcm  aii :  Propter  nomcn  suum,  fa* 
mutus  Chrisii  gaudobat  se  ad  iliam  gcienliam  per- 
veiiisbc,  ut  possei  DouiiHi  jussa  vdlgarc.  Stmita  en  in 
;tt«fi.'ia' sunt  duo  pia3cc,iia  salulaiia,  in  quibus  lex 
et  propheulis  sermo  conciuditur  :  Diliges  Dominum 
Deum  tuum  cx  toto  corde  tuo,  et  ez  tota  anima  /iw,  ei 


m  EXPOSITIO  IN  PSALTKHIUM.  PSAL.  XXII.  170 

praximum  tvum ikut  teipsum(Deut.  vi, 5).  Merilo  ergo  A  meo,  id  cst  pr«Jesiinasii  altare  sancluro,  qiiod  ciincia 
auper  semiuu  juititite  deduclum  sc  esc^ti  gaudebai,  qiii 


«niml  contemplatione  profecerat.  Addidit,  propter 
nomen  iuum,  ut  nemo  diceret  meritis  suis  collatuin, 
good  difina  gratia  probabat  esse  concessum. 

Terg.  4.  Nam  etsi  ambutem  in  medio  umbrce  mortis^ 
mn  timebo  mala,  quoniam  tu  mecum  et.  Quinta  sticce- 
dit  gratia,  quam  rcTcra  constat  unicuique  firmissimo 
eatholico  contributam.  Dicit  enioi,  etsi  inter  hxreti- 
cos  et  schismaticos  ambulem,  qul  rccte  umbrce  mor- 
fts  eise  dicuntur,  quoniam  eiitii  figuram  portant, 
enm  ad  Infema  perducunt,  non  timebo  eorum  pravai 
saasiones  ;  qnia  lu  praesenti»  lux  tuitione  me  defen- 
dls;  sicut  scriptum  esi  In  propheta  :  Non  te  deseram, 
man  te  deretinquim  (Jot,  i,  5).  In  isto  quippe  mundo 


videt  Ecclesia,  quod  circumdat  popnlus  Christianus. 
Menta  enim  a  mense  dicta  esl ,  quia  eodem  die  con- 
vivia  ritu  gentium  exercel)antur.  Ecclesiae  vero 
incnsa  cst  beata  convivalio,  epuiatio  fulix,  saiuriias 
fidei,  esca  coeleslis.  Yerum  isiam  mentam  adversus 
eos  paratam  eae  nianifesium  est,  qni  in  aliqua  per- 
versitate  demersi,  Ecclesiam  Dei  suo  graviler  errore 
contristant :  de  quibus  Apostolus  dicit  :  Qui  mandu^ 
cat  indigne,  judicium  sibi  manducat  et  bibit,  non  gQ  di* 
judieant  corpui  Domini  (i  Cor,  xi,  29) ;  daiiim  sci- 
licet  ad  remissioncm  peccatorum,  et  vitam  perpe- 
luam  possidendam.  Memento  autem  quod  mensa  et 
in  bono  et  in  malo  poniiur ;  sicut  dicit  Aposlolus :  Non 
potestit  communicare  mensce  Domini  et  mensa:  dcemo- 


Ecclesia  inter  iniquos  ambulat,  donec  jndicii  dies  bo-  i)  niorum  (I  Cor.  x,  21). 


nomro  roalorumque  sequestrator  advenerit ;  sicut 
propheta  dicit :  Spiritus^  inquit,  vulius  nostri  Christus 
Dominuit  9ub  cujus  velamento  vivimus  inler  genles 
(Thren,  iv,  iO).  Sive  umbra  mortis^  absolute  diabolus 
est,  qoi  obscure  nobis  laqueos  ponit,  ut  per  nebulas 
ipsins  decepti,  iii  sternx  moriis  praecipitia  corrua- 
mns.  Sed  hxe  non  timentur  a  vero  fidell,  eisi  in 
tpsomm  medio  divina  miscricordia  fretus  ambulare 
praesnmpserit.  Cur  enim  vir  justus  illos  timeat  qui 
ssBCtos  tiroent,  et  invita  illls  voluntate  deserviuntt 

Vers.  b.Virga  tua  et  bacutus  tuus  ipsa  meconsolaia 
niii.  Jaro  sexta  largitate  Ixlatur.  Virga  enim  perti- 
net  ad  justitiaro  et  fortitudinem  Domini  Salvatoris, 
slcnt  in  aliopsalmo  dicit:  Virga  wquitalis^virga  regni 


Vers.  7.  Impinguasti  in  oteo  caput  meum.  Octava 
ponitur  munificentia.  Caput  fideliuro  Christus  esi 
Dominus,  qui  recte  diciiur  impinguatus  in  oteo^  quo- 
niain  nulla  siccitate  peccaions  exaniit.  Caput  ergo 
suum  in  oleo  asserit  impinguatum^  vldelicet  unde  cx^ 
lera  membra  laetarentur.  Sed  quid  est  hoc,  quod 
species  ipsa  benedictionis  sanctae  frequenter  adhibe- 
tur,  nmtit  prophetas,  consecravit  reges?  Non  Imme- 
rito,  quoniam  arbor  ipsa  pacis  etlam  praestabat  indi* 
cium,  quod  ejus  speciaKter  munus  noscitur  esse 
divinnm  :  liquor  arboreus,  pinguedo  Ixtificans,  ma- 
gnaruro  gratia  dignitaturo,  cujus  foKa  in  viridltatis 
suae  pulchritudine  perseverant.  Hxc  ctiani  Noe  per 
columbaro  nuntiavit  terris  redditam  sospiutem  [Gen. 


in  {PsaL  iLiv,  7).  Baculus  ad  adjutorium  bumanum  q  Yn,  i|),  m  roerito  tantoe  benediciionis  capax  esse 


respicit»  qoo  et  pes  ipse  caute  defigitur,  et  toturo 
corpas  nisn  desuper  incuinbentium  sustinetur.  Iloc 
nsl  snnt  patriarchx;  dicit  enim  Jacob,  In  baculo  meo 
tramivi  lordanem  istum  {Gen.  xxxii,  iO).  Item  in 
Exodo  ait  Doroinus  filiis  Israel  :  Renet  vestros  accin- 
fclis,  tenentes  bacutos  in  manibus,  et  comedttiis  festi- 
wnUi  {Exod.  xii,  II).  Quod  mullis  locis  reperies  in 
auctoritate  divina.  Istis  ergo  dnabus  rebus  fideils  se 
asserit  consolatnm  :  una  esl  districtio  quse  coiilerii 
viiiosos;  aliera  gubernatio,  quae  sustinet  fidelissiinos 
Chriytianos.  Ipsa  vero  dum  ponit  numero  plurali, 
tirgam  et  bacutum^  significai  qux  superius  dixii.  Sed 
videamns  qoeroadroodum  utraque  nos  consolan  pote- 
mnt,  cum  res  omiiino  diversae  sint.  Bacutum  quippe 


videaiur,  qux  fructus  sui  roagno  decore  siroul  ei  uti- 
lita:e  perfruitur.  De  ipso  enim  et  alius  psalrous  dicit : 
Propterea  unsdt  te  Deus  Deus  tuui  oleo  exeultatiofds 
prce  consortibus  tuis  {Psdt.  xliv,  8) 

Et  pocutum  tuum  inebrians^  quam  proeclarum  ett ! 
Nonuro  munus  est  sanguinis  Domini»  quod  sic  ine< 
briai,  ut  roeniem  sanet,  a  deliciis  prohibens,  non  ad 
pecctta  pcrducens.  Uaec  vinolentia  sobrios  reddii, 
h£C  plenitudo  malis  evacuat;  et  qui  iilo  poculo  non 
fuerit  repletus,  aeterna  reddititr  egestate  jejnnus.  In- 
venitur  etiaiu  et  in  malo  posilum,  ut  Isaias  ait :  Et 
accepi  de  numu  tua  caticem  rttino?,  pocutum  xroe  et  in- 
dignationis  mem  {Isa,  u,  17).  Addidit,  quam  prmcta* 
rum  est !  utique  cum  lalia  conferat,  ut  ad  coelorain 


est  dnbiuro  consolari^  qui  ad  opem  ferendam  hu-  d  regna  perducat.  De  quo  poculo  in  Evangclio  dicitur  : 


manae  imbecilliuti  semper  assumitur.  De  tfirga  qnid 
diceffltts»  qnas  percutit,  arOigii,  et  vitia  nostra  judi- 
ciaria  severiute  casiigat?  Consolatur  plane  et  ipsa 
ideies,  qnando  eos  ad  vi:im  Doinini  adbibiia  emenf 
datiofie  perducit.  Nam  recie  consolari  dicimus  oinne 
qtod  adjnvat;etsi  ad  lempusnos  pro  sua  districiione 
mntrisUt.  Uode  dicit  Apostolus  ad  llebraeos  :  Quo- 
mkm  emnii  discipUna  ad  prassent  non  gaudii  videtur 
eue^  ied  trtiiititB ;  in  posterum  autem  multum  fruetum 
afert  {Behr.  j\u  U). 

Vers.  C.  Parasti  in  conspectu  meo  meiisam,  adver^ 
sut  em  fni  tributant  me,  Septimx  gratulalionis  nu« 
adbibetur,  cum  dicit  :  Varasti  in  conspectw 
rATROL.  LXX. 


Qui  biberU  ex  aqua  quam  ego  do,  non  titiet  unquam^ 
ted  (iet  in  eo  fons  aquce  talientit  in  vitam  mternam 
{Joan,  IV,  13»  14). 

Vers.  8.  Et  miuncordia  lua  tubtequetur  me  omnibut 
diebus  vitce  mece,  Decima  pars  proroissae  divlsionis 
inipleU  est,  ubi  ad  curoulum  se  l;etitiae  desiderii 
iiiagiiitudo  satiavit.  Nam  cum  mitericordia  Domini 
semper  praecedat,  bic  dicit,  tubtequetur  me  :  subse- 
quitur  uiique  ad  Gustodiam,  sed  praecedit  ad  gratiain 
conferendam.  Nam  si  soluin  sequeretur,  neiuo  do* 
tiata  perciperei ;  si  taittuin  prxcederei,  nullus  pote- 
rat  collata  servsre.Gravioressunt  enini  insidic  quas 
a  tergo  diab;>lu^  p.irat,  et  nisi  Domiiii  mitericordia 


i7l 


M.  AIIRFXII  CASSlODORr 


172 


shbsequaiur^  raciHimc  rragilitas    hnmana  dccipitur.  A  sliiione  laborabal.  Prima  pnrle  defiDiensDomiiii  uni- 


Tiiiic  enim  quando  se  aliquis  vilium  iransiisse 
credit,  incaula  magis  ignoraiione  decipitur.  Unde 
nimis  necessarium  est  ut  semper  nos  et  gratia  Do- 
mini  praecedai,  et  misericordia  subsequatur. 

Vers.  9.  Ei  ui  inhabUem  in  domo  Domini  in  longi' 
tudinem  dierum.  Finis  iste  pendel  de  superioribus 
diciis.  Ideo  enim  illa  professus  est  sibi  esse  con- 
eessa,  ut  ad  habitandum  in  domo  ejns  glorlac  per- 
veniret.  Ipsa  esi  enim  bonorum  omnium  completiya 
perfectio,  sicut  in  alio  psalmo  dicit :  Beati  qui  habi' 
tantin  domo  iuaHn  UBcula  sceculorum  laudabunt  te 
{P$al.  LXKiiii,  5).  Domus  quippe  Domini  fuluram 
significat  Jerusalem,  quae  in  longitudinem  dierum 
sine  ambiguitate  coosisiit.  Ipsa  est  enim  beatitudo 


versum  orbem  esse  lerrarum  ,  ul  sicul  se  nuilus  ab 
ejos  imperio  probarct  exceptum,  ita  nec  a  Gde  cre- 
deret  alienum.  Secundo  loco  delerminans  quibus 
yirtutibas  praediti  sint  in  ejus  Ecclesia  conslituti. 
Teriio  demeniissimos  snpersiitiosns  ailoquiiur,  ut 
yero  Domino  famulantes,  a  noxia  sibi  perversitaie 
discedant. 

Espoiitio  psalmi. 

81  Vers.  I .  Domini  est  terra,  et  pleniludo  ejus , 
crbii  terrarum^  etuniversiqui  habiiant  in  ea*  Quamvis 
terram  ct  in  bono  el  in  malo  poni  sxpe  noverimus, 
hic  tamen  Ecclcsiam  debcmus  advertere,  qoae  Do- 
inino  specialiier  pura  menie  famulatur.  Nam  licet 
omnia  ab  ipso  sint  coQdita,  tamen  illud  ipsius  esse 


perpetua,  el  sine  fine  laeiiiia.  Memenio  auiem  quod  B  proprie  dicimus,  quod  eum  vcneratur  auctorem.  Et 


in  priorc  versu  psalmi  hujus,  id  est  Dominus  regit  me, 
et  nihil  mihi  deerit^  breviter  di&ii,  qiiod  in  subse- 
quentibus  latius  enumeravit.  Quae  Ggura  dicitur  epi- 
trochasmos ,  id  est  dicti  rotaiio ,  cum  succincte  ea 
qux  sunt  effusius  dicenda  perstringit.  In  hoc  autem 
versu  flnali,  id  est,  Vt  inhabitem  in  domo  Domini^ 
in  tongitudinem  dierum^  epiphonema,  id  est  accla- 
malio,  nobilissima  nimis  figura  posita  est,  quae  post 
narratas  res  breviter  cum  acclamatione  prorumpii, 
post  omnia  desinens  in  exaggeraiissimam  summiia- 
tem.  Sic  psalmi  istius  principia,  media,  et  finis,  de- 
coa  diversorum  schematum  iuce  radianiur. 

Coneluiio  piaUni, 


ideo  Ecclesia  non  immerito  rruciifera  bonorum  terra 

suscipitur,  quia  nutrit  et  coniinet  populum  Christi. 

^equitur,  et  plenitudo  ejus,  id  est  muUitudosancta, 

qua  replelur  Ecclesia.  Sed  ne  terram,  quam  superius 

dixii,  anguslani  putares  aliqu^im  furlasse  regionem, 

nunc  dicit,  orbis  terrarum,  hoc  est  universalem  Ec- 

clesiam,  quxtoiiusmundiambituconlinetur.  Intenda 

ve:o  quod  dicit,  qui  habitant  in  ea ;  i6  est,  non  qui 

eonveniunt  et  recedunt,  sed  qui   fixa  iqentis  stabili* 

tate  perdurant.  Habiiare  enim  manere  dicimus,  quod 

errantium  non  est,  quod  mutabiliiaii  non  convenii. 

Sed  ille  solus  Ecclesiam  habitat,  qui  usquead  obiiuni 

Siium  in  fide  reciissima  perseverat ;  sicut  et  alius 

....,.,.  psalmas  dicit:   UtinhabitemindomoDominiomnibui 

Mente  reponamos  quid  ccelesiis  ilia  fistula  decem  /^  ..  .       ..  .  „   /  ti\ 

Vers.  2.  Ipse  super  maria  fundavit  cam,  ct  super 


virtutibus  compacta  cecinerit  :  qnam  dulce  melos 
tnimae  salutari  deiectationc  caniaverit;  ut  in  hac  fe- 
stiviiate  mysterii,  non  voluptas  aurium,  sed  salubri- 
tas  acquisiia  cognoscatur  animarum.  Numerus  quo- 
que  psalmi  hujus  significat  perfectionem  sapientiae; 
siquidem  viginti  duo  libros  esse  cognoscimus  Yeteris 
Teslamenti  secundum  Iltteras  Hebraeorum,  quas  ad 
plenitudinem  divinse  scientiae  comprehendendam  con- 
8tat  humano  generi  contributas.  Quapropter  diversis 
modis  psalmo  isti  superna  noscuntur  convenire  mys- 
leria. 

E&POSITiO  IN  PSALMUM  XIIII. 
Psalmui  David  prima  iabhati, 

Velum  prxsentis  tituli,  juvnnte  Domino,  alacriter 


fiumina  prceparavit  eam.  Quid  est  iuper  maria  fundare, 
nisf  supra  vitiorum  hujus  saeculi  tremulos  fluctus 
Ecclcsiam  firmissima  credulitate  solidare,  ut  anchora 
fidei  fundala,  procellas  cujuslibet  periculi  non  pave- 
8Cat?  Unde  et  Apostolus  dicit :  Quam  sicut  anehoram 
habemut  animce  tutam  atque  fixam  {Hebr.  vi,  i\)), 
Simili  modo  et  super  flumina  dicit  esse  prteparatam^ 
quoniam  ad  voluntates  turbulentas  perseciitoruni 
aptatam  constat  Ecclesiain  ;  ut  ei  pravae  voluntates 
nocere  non  valeant,  quamvis  coiitra  eam  insana  nieii- 
tiiifn  prxcipitatione  consurgant. 

Vers.  3.  Qnis  ascendet  in  montem  Domini  ?  aut  quis 

itabit  in  loco  sancto  ejus  ?  Postquam  docuit  breviter 

sublevemu's.  ut  nobis  peneiralia  psalmi  clarius  inno-  »  «n'»versa  Doinini  esse  qure  condidit,  nunc  per  iuter 


tescant.  Prima  sabbaii  significat  diem  doiuinicam, 
qux  prima  est  post  sabbaium,  quo  die  Domiuus  re- 
surrexit  a  mortuis.  Qui  propter  exceilentiam  lanti 
miraculi  proprie  Domini  nuncupatur,  sive  quia  in  eo 
inundum  condidil.  Eo  siquidem  die  isti  saeculo  re- 
surgendo  Dominus  subvenisse  cognoscitur,  qunndo 
eum  et  focisse  deelaratur.  Sed  quia  totus  psaimus 
post  resurrectlonera  canititr,  ideo  ei  titulus  iste  prae- 
miasus  ctl,utcorda  fideliuin  congruo  moneret  indicio. 

Dimio  pialmi. 

Post  rcsurrcetioncm  Domini  prophcia  laetior  cffe- 
cius,  humanum  gcnus  alloquitur,  quod  varia  super- 


rogationem,  secundam  ingreditur  partem,  re^pondens 
quales  essc  debeant  qui  se  ipsius  desiderant  nusicu- 
pare.  Quas  figura  dicitur  exetasmos,  id  est  exquisi- 
lio,  cum  res  complures  divisas  cuin  interrogati-  ne 
eiquirentes,  singulis  quac  conveniunt  applicamus. 
Praemittit  ergo  inierrogationes,  ut  apta  responsio 
subsequatur.  Qiitt  aicendet  ?  QuIsl  dicturus  erat  mon- 
tem^  Id  est  justitiam  caeierasque  virtutes ,  ad  quas 
magno  nisu  lendimus,  quoniam  peccatis  obvianiihus 
impedimur.  Sed  postquam  dixit,  Qtiis  oicendet^  nunc 
dicft,  ilo^tf ,  quia  multo  utilius  cst  in  ianctu  loco 
itare  quam  ad  ejus  fastigium  pervenire. 

Vcrs.  4.  Innocens  manibus  et  mundo  corde^  qui  non 


i7r>  Exrosnio  in  psalterium.  psal.  xxni.  r4 

ercipU  in  vano  animam  suam,  Isln  csl  exspc^laU  A  requlrentium  faciem  Dei  Jaecb.  Quia  singuliriter  fi- 


reyponsio  :  Innocens  manibui  et  mundo  corde,  id  est 
ciijus  operatio  neminem  laedit,  scd  qiiantum  potest 
idjufare  eontendit.  Et  ne  putares  posse  surficefe 
innocetu  mambus^  addidit  et  mundo  corde ;  quia  fre- 
quenter  disponimus  laedere,  sed  juvamus  nolenies ; 
ct  iterum  bona  Tolumu^,  sed  ab  eomm  operaiione 
cessamus.  Ideoqne  non  dicii,  illucascendere,  nisi  in 
quo  uiraque  potuerint  ioveniri.  In  vano  vero  accipit 
momam  iiuim,  qui  piitdt  desideranda  quse  sunt  vcl 
Iraosiioria  vel  caduca.  llle  aulem  m  vano  non  aeeepity 
qui  ae  novit  ad  Divinilatis  inielligentiam  fiiisse  pro- 
creaiam,  ad  lcgem  Domiiii  custodiendam,  ad  cogiia- 
tioiies  vitse  «ternx»  etqu  dquid  poiesi  supernam  gra- 
Ibm  promereri. 


periiis  dixerat :  Otitf  oicendel  in  montem  Domini  ?  Ne 
putares  lioc  ad  Christom  Dominum  solnmmodo  esse 
referenduffl,  nnnc  et  generationi  Christian»  hoc  co- 
gnoscitur  applicare.  Nam  cumdicit,  Htec  ei\  signl- 
flcal,  talis  est  illa  §eneratio  quae  Dominum  re qiiirit« 
id  est  quse  sacri  bapti<maiis  fnntc  renascitur,  et  fidem 
snam  pia  operaitone  commend.it.  Sequitur,  reqni' 
rentium  faciem  DeiJaeob.  Qoid  est  hoc,  quod  et  ipsum 
verbum  repetit.  et  niiud  subjuniit  in  fine?  Priim 
dixcrat  generaliter  qwrrentium  Dominum,  qui  se  lum 
arabiunt  prseponi  ;  s^d  suo  ordine  suoqoe  fine  con« 
tenti  sunt,  ut  vel  minimam  partem  in  Ghristi  regno 
mereanlur  accipere.  Sed  quia  sunt  et  alii  nim.o  flddl 
calore  ferventes,  82  Q^i  operum  bonitate  nonnullis 


Vers.  5.  Necjuravit  in  dolo  proximo  tuo.  Dicendo  B  pr«poni  se  volunt,  addidit  Dei  Jacob;  ut  hoc  in  illis 

faciat  quod  in  Jacob  fecisse  declaralur,  qui  poslerius 
natus,  primatum  fratris  senioris  accepit. 

Ver.s.S.  Tollite  porla$f  principei,  vestrai.  Venitad 
tertiam  parlem  :  ubi  propheta,  Christiana  religione 
declarata,  cum  magna  exsultatione  imperat  diversis 
errantibus,  quatenus  prioribus  ciaustris  congroa  flde 
patefactis ,  ipsum  regem  Dominum  in  suis  pectoribQS 
admittere  mereantur.  Auferre  enlm  pr^cipil  pcrta$ 
mortis,  qnae  a  principe  diabolo  posii»  eomprobantur. 
Qu«  ideo  portcB  sunl  appellata',  quia  per  ipsas  trant* 
aunt  homines  sua  facta  portantes,  el  res  victualei 
stuiiosissiine  deferentes. 

Et  elevaminiy  porla  <sternaU$f  et  intrmbit  Rex  gloritt, 
Conlra  portas  moriis  decenter  portm  aternafet  sunc 


m  doio,  videlur  sacramenta  permisisse  simplici.) ; 
acriptum  est  enim  :  Juravit  Dominut  et  non  pcenitebit 
eum  {Ptai.  cix,4)  :legimus  eltam  patriarcha<:  jurasse 
nnctis^imos.  Et  quare  dicit  in  Cvangelio  :  Non  ju" 
rmbii  meque  per  coglum^  neque  per  terram  {3Iatth,y, 
54)tetc.  Veraciter  jurare  in  Veteri  Testamento  pro- 
liibitBiii  quidem  non  est ;  scd  quia  hiimano  generi  de 
infiriDilate  menlis  frequenler  nascitur  causa  perjurii, 
in  Novo  Testamento  utiiius  dicit  esse  omnimodis  non 
jorandum,  sicut  et  alia  simiiia  qu»  non  contraria, 
•ed  Gognoseimuscautiora.  In  Evangelio  quippe  ipse 
Dominus  ait :  Dictum  eitantiquis,  Oculum  proocui^; 
ego  autem  dieo  vobit,  non  retitiere  malo  {Ibtd.^  38« 
59).  Per  dolum  itaque  jurat  quisquis  aliier  facturos 


fsl  quam  promiltit :  credens  perjuriura  noii   esse,  C  posit£,  ut  isUs  caducas  osienderet,  illas  sine  fine 


deceplsse  nequiter  credentis  crrorem. 

Vers.  6.  Hic  aeeipiet  benedictionem  a  Domino,  ei 
wusericardiam  a  Dec  talutari  $uo,  Praemisit  pias  ob- 
•ervaiiones,  nunc  dicitel  prsemia.  Accipiet  benedi* 
ctiouem^  non  a  qnolibet  alio,  sed  ab  ipso  Domioo.  Ipse 
benedicitqui  judieaiurus  esi,  ipse  absolvit  qui  incom- 
inaiabiliier  damnare  potuisset.  Meritum  ergo  bene- 
ficii  per  roagnitudinem  voluit  concedentis  agnosci. 
Qiiod  argumenlom  inier  oralores  dicitur  a  persona. 
Beqoilor,  mUeriecrdiam,  ut  illa  benedictio  non  per 
neriia,  sed  per  hidnlgeniiam  Domini  venisse  videa- 
lor.  Nollus  qoippe  hominum  est  qui  sibi  misererl 
non  egeai.  Donantur  delicta,  ut  veniateorona  ;  sicol 
dari  non  potesi  libertas,  nisi  prius  servilus   fuerit 


mansuras.  Nam  quod  Adam  diabolo  faeienie,  legem 
iransgrediendo  perdidii,  Dominus  Christus  legeni 
complendo  reparavit.  Elevatm  tumt  enim  pcrtae  mter" 
nalei^  id  esl  baptismalis  gratia,  cbrismatis  honor» 
prxdicationis  salog,  eapteraque  qu«  Christo  Domino 
▼enienie  concessa  hunt.Herito  autem  appellats  sonl 
purtm  alernaleiy  per  qiiaa  Rex  gloriee  dignatus  est  m- 
(rotf*. 

Vers.  9.  Quit  ett  itie  Rex  glorim  ?  Dominui  fetnie 
ei  pcteiUy  Dominue  potene  in  prmiio.  Inlerrogal  pro- 
pheia  ad  convinccRdam  perfidiam  Judaeorum  :  Qiiii 
e$t  itte  Rex  glorim?  Respondelur  per  teriiam  speciem 
definitionis,  quae  Gra^ce  dicliur  notvcnc*  Latine  qua- 
litativa  :  Domfniu  forti$  et  pctens^  Dcminu$  pcten$  in 


absolnu.  Saiutttri$  ergo  noster  est  Dominus   Chri*  D  prmlio.   Quod   si  discutias,  soli  Cbristo  probabitor 


Uus,  a  quo  et  beatitudo  tribuitur,  et  p  ccaia  laxan- 
lor.  Nec  moveat  quod  prius  dixii,  Hic  aerjpiei  bene- 
dicticnem  a  Don^no;  ct  posiea  subjunxit,  et  miteri- 
fcrdimm  a  Deo  taiutari  $uo :  dum  in  ordiiie  rerum 
primo  parcal  peccatis  nostris,  et  postea  benedicticnie 
ipolus  monera  subsequantur.  Hoc  enim  frequenter  in- 
veois  esse  variatnm,  ut  primo  mieericcrdio  ponaiur  ; 
01  esi  illod,  Deu$  nuureatur  nobi$  et  benediemt  nc$ 
{P$ml.  Lxvi,3);  iterumque  convcrtit :  Illununet  Mi/- 
fiioi  tooM  sii|Mr  Roi,  et  uMrealur  nobic^  Qu»  figura 
didtor  anastropbe,  id  esl  perTersio,  quando  proroi- 
flios  onlloe  cooverso  senlentiam. 

Vers.  7.  ttme  eet  gencratic  qumrentium  DcnUnmn , 


convenire.  Gloriosi  eniin  posiunt  el  terraruro  prin^. 
clpes  dici :  Hex  glorim  nemo  potest  nisi  solus  Altissi- 
mus  iiiveniri.  lioic  igitur  inierrogationi,  sicul  Jam 
dictum  esi,  subjuncia  rcsponsio  est :  ubi  bene  sln- 
gulis  verbis  arguitur  Judaici  populi  nefanda  pnesom. 
piio.  Fcrtis  enim  contra  illud  dicitur,  quia  eum  eom 
gladiis  el  fustibos  tenendum  esse  polaverunl.  Pctem^ 
quem  illi  quasi  impoieiiiem  Pontio  Pilalo  iradide- 
runt.  Addiium  esi  quoque  pcten$  in  prmlic^  ne  Illl  in 
concertatione  sua  aliqoid  prxvaloisse  crederenlor. 
Deniqoe  com  ad  eom  tenenduro  venisseni»  aodio- 
runi :  Egc  iniii,  el  omoes,  leste  ioanne  E?siigetUla« 
retrorsiim  protinus  eorrueruBt  {Jcan.  xviif,  9).  Slt 


175 


M.  AIjUELII  CASSIOI^OUI 


ire 


Doiiiiims  Salvalor  pcr  virlutes  suas  nobis  evideiiler  A  fsl  (cnlcsimns   ilcciinus,  ccnlesimns  undccimus,  el 


Ciiictusest,  ac  si  proprio  vocabulo  panderctiir. 

Vcrs.  10.  Tollite  portas.principes^  vostraa^  et  elera- 
minit  portx  ceternaleSt  et  introibil  liex  glvriw. 

Vers.  1  i .  Quii  ett  iste  Rex  gloria:  ?  Dominus  vir- 
tuium  ipse  esi  Rex  glorice.  Ilic  eliam  scliema  pulcher- 
rimum  factuffl  est,  quod  apud  Graecos  dicitur  anadi- 
plosis,  apud  Laiinos  congeminatio  diclioiiis,  quoc  fil 
RUt  in  versu,  aut  in  repelilione  verboruni.  Et  quo- 
niam  eadem  revoluia  suni,  exposiiio  superior  el  hic 
•bunde  suniciat.  Naro  ul  Judaeos  confundere',  ma- 
gnificenliam  Domini  superius  singillatim,  ut  compe- 
lebat,  exposuit ;  nunc  autem  breviter  culnien  totius 
laudis  et  veritatis  adjecii;]am  non  solum  fortem, 
non  potentem,  non  in  praelio  inagnum,  sed  Dormnum 


cenlcsiiniis  dociinus  ocinvus,  qui  justo^,  ut  puto,  iii- 
dicani  laudt»s  D-^niini,  ipso  largicnle,  pcrfecla  ineri- 
torum  ilcvotione  cantare;  ul  fuii  Nalhanael,  de  quo 
Dominiis  dicll  in  Evangelio  :  Ecce  vere  Israelita  in 
quo  dolui  non  est  (Joan.  i,  47) ;  et  Jeremias  prophe- 
la,  de  quo  idem  Dominus  ait :  De  ventre  matris  luos 
vocavi  te^  et  in  vulva  santtificavl  te  (Jerem,  i,  5).  Job 
quoquc  similitcr  Domini  voce  laudalus  est,  aii  eiiiin : 
PiunquiU  considcrasti  servum  meum  Job^  quod  non  nil 
ei  iimUis  in  terra,  vir  justus  el  simplex  et  rectus ,  /r- 
mens  Deum^  ac  recedens  a  malo  {Job  ii,  5)?  Et  cx- 
teriqui  tantiim  ipsi  soli  Deo  sunt  noti.  Scd  cnm  n<l 
eo8  pervenlum  fueril,  evidentius  ezplanabitur.  Aliml 
genus  esl,  quod  subtraclis  quibusdain  litteris,  osten- 


ipsarum  dicit  esse  virtutum,  Rex  aniicm   est  glorio!,  b  ditUlesinEcclesia  psallere,  qiiibusnon  adeoomnium 


qiii  facit  se  glorificantes  ulique  gloriosos,  sicul  per 
Dominum  dicilur :  Glorificantes  me  ego  glorificab^j 
(/  Reg,  II,  50).  Qui  unicuique  potestatem,  virlutom 
caeleraque  dona  tribuii,  ut  vuU.  Gloria  cnim  dicitur 
celcbre  praeconium,  et  rrequciitata  laiidatio.  Sunt 
quidem,  donanieDomino,  etaiigeliglorio.^i,  l*otost:i- 
tea,  Throni,  Duminationes ,  et  alix  poienlissimae 
crealurae ;  sed  nullus  est  Rex  gloria*,  nisi  qui  ipsas 
condidit  et  continet  summilates.  Stupenda  laus,  mi- 
randa  conciusio!  Nec  potuil  ab  alioquidquamdignum 
dici,  nisi  ab  ipso  qui  solus  suam  praevalet  enarrare 
potentiam.  Cognoscite,  magistri  saeculariuiu  littera- 
rum,  hinc  schemata,  hinc  diversi  generis  argumen- 
ta,  hiuc  definitiones,  hinc  disciplinarum  omnium  pro- 
fluxissedoctrinas,  quando  in  hislitteris  posita  cogno-  q 
acilig  quje  anlc  scholas  vesiras  longe  prius  dicia 
•foisse  seniiiis. 

Conclusio  psalmi. 

Tolus  hic  psalmus  ad  moralem  pertinet  discipli- 
nain  ;  comraonetenim,  uisupersiiiionibus  derelictis, 
ve:oetp!o  Domino  fideliler  serviatur.  Quid  enim 
jusliusquam  eum  desererequi  nosin  Adam  fecit  esse 
raortales  ?  Quid  beaiius  quain  illum  sequi  qui  huma- 
num  genus  inOictam  mortem  fecit  evadcre?  Sed  prx- 
stai  Domine,  ut  qui  porlas  misericordiae  tux  lavacro 
sanctae  regenerationis  intravimus,  nullis  iiide  pecca- 
tis  impellentibus  exeamus.  Numerus  aulem  hujus 
psalmi  ad  viginli  ires  litieras  Latinorum  foriasse 
pertineat,  quae  eloqueuliae  propriae  dicla  concludunt. 
Ut  apud  llebrocos  viginli  dux,  apud  Latinos,  unde 
nunc  scrino  est,  viginti  tres;  apud  Grxeos  viginti 
quatuor  habeanlur  :  tamen  in  unaqtiaquc  lingua  com- 
prehcndenda  competens  adhibeiur  quantiias  littera- 
rum  ;  sic  et  in  isto  psalmi  calculo  rcdolet  bcata  per- 
fectio. 

EXPOSITiO  IN  PSALMUM  XXIV. 
In  finem  psalmus  David. 

^aoniam  tiiuli  Tcrba  jam  nota  sunt,  ct  psalinus 
isie  Uebraeorum  primus  alphabeto  descriptus  est,  de 
^V8  magis  virlute  dicendum  est.  Per  toium  igitur 
libnun,  duo  istorum  genera  sunt  psalniorum  :  unum 
i|llod  uitegrum  alphabeium  coniioere  monstratur,  ui 


bonorum  operum  arridet  inlegritas,  ut  esl  praesens 
psaltpus,  trigesimus  tertius,  trigesimus  sextus,  et  g3 
centesimus  quadragesimus  quarlus,  de  quibus  suo 
loco  latius  dislincliusque  dicetur.  Nunc  autem  nove- 
rimus  hunc  sextam  et  decimam  nonam  litleras  non 
habere;  reliquas  vero  in  lextu  Psalterii  minio  pin- 
gendasessejudicavi,  nequa  legentibus  confusa  na- 
soeretur  obscuritas.  Hae  autem  alphabeti  littenr, 
quae  verba  significenl,  Hieronymi  Palris  brevitor 
labore  collectae  sunt ;  quod  tamen  Scripturis  divinis 
non  cognoscitur  insuetum.  Nam  etJcrcmias  captivi- 
latem  Jerusalem  quadruplici  alphabeli  lamenlatione 
deflevit,  docens  litterarum  sacramenta,  etlam  rerum 
nobis  coelestium  indicare  mysleria. 

Divisio  psalmi. 

Toto  psalmo  per  figuram  eihopoeian,  mirabili  sup- 
plicatione  deprecaiur  Ecclesia,  ne  ante  conspectum 
Domini  contemptibilisappareatinimlcis.  Primo  mem* 
bro  depoicit  ul  instituta  Domini  viasque  cognosc9t. 
Quae  sectio  continet  supra  memorati  alphibeii  liiic- 
ras  quinque.  Secundo  membro  beneficia  ejus  postu  • 
lai,  quae  sanctis  Patribus  a  saeculo  condonavit ;  hoc 
eiiam  coniinet  sequenles  litteras  sex.  Tertio  loco 
dicit  cuslodienles  praecepta  Domiiii  aterna  praemi:i 
promereri,  proleslans  se  in  eadem  voluntitte  jiigiter 
permanere ;  ubi  reliquas  habet  litieras  novem.  Sic 
totas  psalmus  memoralarum  lilterarumconscriptione 
depictus  esi. 

Expositio  psalmi. 

Vers.  i.  Aleph.  Ad  te^  Domine^  levavi  animam 
meam  :  Deus  mcus^  in  te  confido^  non  erubescam  :  ne- 
que  irrideant  me  inimici  mei.  Levare  dicimus,  sursum 
erigere.  Ergo  de  lerrena  conversaiione,  vitiisque 
camalibus  ad  Deum  dicil  Ecclesiam  levasse  animam 
Buam,  ad  conteinplationem  scilicet  coelestium  rerum, 
qiia  semper  Dominum  pius  animus  intuetur  :  quia 
facile  bumana  despicit,  qui  divina  conspexerii.  Eru- 
bescere  est  aulem  repentina  aiiimi  perturbalione  con- 
fundi,  subiloque  aliud  respicere  quam  credebaiur 
cvenire.  Pelil  ergo  nc  miuor  erficilur  in  conspectu 
ejus,  qux  de  ipsius  pietate  confisa  est.  Irrident  veio 
inimicij  quanJo  JMslorum  confidentiam   non  vident 


1*7 


EXrOSlTlO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXIV. 


rp 


esse  conipletam,  ct  si  alilcr  cedal  quam  seculurum  A  niillus  suis  meritis  ad  cjus  gratiam  venit.  Dicendo 


rs&e  prspdicebant.  Speral  ergo  mater  Ecclesia,  ut 
promissa  sua  prssict  Dominus ;  qualenus  adversarii, 
iiiide  eam  irridere  possint,  non  habeant.  Ridere  enim 
plerumque  benigni,  }rrt(/er£  autemsemper  adversicst. 
Vers.  ^.  Betu.  Eunim  univeni  qni  tuslinenl  te  non 
confundentir  ;  confundaniur  iniqui  facienies  vana,  Ex- 
spcciarc  est  sub  malorum  paiienlia  Deum  viriliter 
$  stinere ;  nl  ille  veniens  in  judicio  suo  rcddat  quod 
4)cT0ti  aiiinius  cxpctebal.  Sic  et  aiius  psalmus  dicit : 
Kxipecta  Dominum,  viriliter  age,  el  confortetur  cor 
luum^  et  sustine  Dominum  (P$al.  ixvi,  li).  Et  respice 
quia  per  figuram  anadiplosin,  qux  Latine  dicitur 
congeminatio  dictionis,  scrnioiiein  gcminat  ad  deco- 
rcm.  In  superiore  quidem  psalmo  in  versibus  facta 


cnim  mitericordim  tuos^  quce  a  tceculo  sunt^  semper 
Domidum  misericordiarum  approbatlargitorem,  qoi 
non  ante  bominum  merita  suscipit,  sed  prius  sua 
dona  concedit.  Omnes  quidem  bxreses  dctestabili 
cogitaiione  reperUe  sunt :  Pelagianum  vero  mahim 
quam  sit  perniciosum,  hinc  dalur  intelligi,  qnod 
tania  cognoscitur  assiduitate  redargui.  A  tasculo  di- 
cit,  cum  cceperit  esse  sxculum,  quando  administrari 
corptus  est  mundus.  Swculum  est  eniin  miindi  ordo* 
decurrens,  qui  ad  futnra  tendens,  prxterita  dcserit. 
Hsec  aliqui  in  hebdomadis  similitudinem,  septenis 
annis  determin»nda  esse  putaverunt.  Alii  enim  s(r- 
cula  dicta  esse  volucrunt,  quod  in  se  jugiter  rcvol- 
vant  tempora.  Et  ne  dislinctiones  verborum  prjrlcr- 


e>t,  hic  autem  in   solis  verbis  est  posita.  Addidil,  B  ^'^^^^^  videamur,  miscrationes  allinent  ad  operatio- 

nes  pias,  misericordice  vero  pertinent  ad  clemcntcin 
naturam.  Unde  rogalul  utrarumqiie  rerum  suarum 
memor  sil  Dominus. 

Vers.  G.  Zain.  Delicla  juventutis  ct  ignorantice  nieo' 
ne  memiueris  ;  sccundum  magnam  misericordiam  tuam 
memor  esto  mei,  Deus.  Delictum  quidain  volunt  ieviui 
essequam  peccatum,  dictumque  ab  eo84  ^*^"^  ^^^^ 
linqual  aquilalis,  non  tamen  in  sumnia  criminuni 
pravilale  vcrsclir.  Delicium  est  enim  avidius  cibuui 
snnicre,  cicliinno  incompetenter  resolvi,  otiosis 
verbis  operam  dare,  et  ca^tera  hujusccmodi,  quxgra- 
vissiina  non  videntur  esse  peccata ,  sed  tamen  con- 
stmt  esse  prohibita.  Juveniutem  vero  non  tantuni 
iloridamxlalemposuit,  sed  praecipitationis  audaciam, 


confundantur  :  ipsum  verbura  quod  pro  Odelibus  in 
finc  posiium  est,  in  parte  iniquorum  fecit  iniiium  ; 
sod  illic  op:atur  ne  veniat :  hic  petitur  ut  emergat. 
Facitntes  vana,  id  est  qux  a  Domino  probantur  alie- 
na.  Vanum  enim  dicimus  iufructuosum  aique  va- 
cuum. 

Vers.  3.  Gimel.  Vias  luas,  Domine,  notas  (uc  ini/ii, 
et  semiias  tuas  edoce  me,  inler  vias  et  semi  as  non 
pirva  di!>tantia  est.  Viat  enim  dicimus,  quns  com- 
meantiom  generaliter  licentia  pervagaiur,  quse  dicl:u 
sunt  a  vehendo.  Setnitw  vero  suiil  qut-e  angusto  calle 
dtriguntur,  nec  vulgo  notae  sunt,  scd  occuliis  iline- 
ribus  ambulantur.  Dicta  est  enim  semitUy  quasi  senii- 
via.  Quapropter  vias  dicamus  ad  vitsc  ordlnem  perti- 


iiere,  in  quo  ambulat  et  doctorum  convcrsaiio,  et  C  qua:  iii  i'Ia  xtaie  facillima  est,  duni  calor  aniini  mo- 


simplicium  mullitado.  Semitas  micm  Icgis  inlelligen- 
tiam  debemus  acciperc,  quae  et  paucis  notae,  et  dif- 
ficultate  sui  probantnr  angusix.  Sequitur  enim  , 
edoce  me ;  qui  sermo  non  ad  callem,  sed  ad  legem 
magis  nosciiur  pertinere. 

Vers.  4.  Dalith.  Dirige  me  in  veritate  tua  et  doce 
me,  quia  tu  es  Deus  salutaris  meus^  et  te  tutiinui  tota 
die.  Singulis  sermonibus  supcriores  scnsus  hic  versus 
amplcciilur.  Dirigt  me  ad  vilani  pcrtinet,  doce  ad 
scieniiam.  Sequitur,  quia  tu  es  Deus  salutaris  meut, 
et  te  tuhtinui  tota  die ;  perrccte  breviterque  nos  im- 
buit.  Dux  siquidem  rcs  sunt  qua'  bonos  eriiciunt 
Christianos :  priina,  ut  Denm  nobis  salutarem  cre- 
damos  ;  secunda,  ut  sub  loiius  viix  patieiilia  relri- 


destiam  conversaiionis  excedil.  Nam  mutti  juvencs 
morum  gravitalematuri  sunt;  econtra  quidain  senes 
levitatiscriminemacuIantur./^noranltVs  autem  dixit, 
quia  multa  faciuius  quaemala  esse  nescimus;  damus 
plerumque  ignari  consilium,  quod  Io[*dal  altcrum ;  da- 
musvelul  proremedio  apgroto  cibos  qui  vchcmcnter 
affligant.  Ipsam  quoque  legem  frequenier  oflcndi- 
mus  ignorantes,  quam  non  licet  ignorari,  dum  eain 
volueril  Divinitas  a  generalitate  cognosci  semper- 
que  retineri.  Alii  autem  dictint  delicta  ignoranticB 
eiiam  ad  pnrvulos  perliiicre,  qui  licet  invalido  scnsu 
sopiti  sint,  tamen  originali  peccalo  prob/niur  ob- 
noxii.  Petil  crgo  ul  delicla  juventutis  el  ignorantiie  ad 
vindiciam  rcservare  non  velit,  sed  tanquam  excidant 


buiionem  ipsiuscxspeciare  debcamus.  Tota  d/V :  ac  D  illi,  ita  ad  jiidicium  non    patiatur  adduci.  Ideoque 


si  dicerct,  omni  die,  scilicet  non  inierpolaio  lcmpo- 
re,  sed  continua  vifxsignilicati  )nc  prolatuin  est. 

Vers.  5.  He.  Reminiscere  mibera  ionum  tuarum, 
Domine,  et  misericordiarum  tuarum,  quce  a  stcuIo 
suttt,  Veiiit  ad  secundum  mcinbruin,  piissima  humi- 
litate  sua  petens,  quateius  secundum  consuetudinem 
ejiis,  misericordiam  Doinini  consequatur.  Ilumano 
u»u  il!i  dicitur  reminiscere^  qui  nunquam  potest  ali- 
quid  oblivisci.  Nam  qui  sibi  dcsidorat  subveniri,  lar- 
gitorem  beneficii  putat  oblitum,  quando  aliqua  fuerit 
dilationc  tard.itus.  Subjunxit,  el  misericordiarum  tua' 
ffim,  qucc  a  scerulo  sunt,  In  his  vcrbis  prxclara  nimis 
ct  rritularis  nobis  relucere  vidctur  sentcntia  ;  quia 


precatur  Ecclesia  ne  delicta  meminerit,  sed  potiiS 
memor  sit  ejns  secundum  magnam  misericordiam 
suam. 

Propter  bonitatemtuam^  Domine,  Dicendo  :  Propter 
bonitatem  tuam,  Domim,  U.cii  intelligi  non  proptcr 
meriium  meum.  Unde  nulli  f.is  est  aliquando  prxsu- 
mere,  nisi  quem  graviler  comingit  errare.  Quic  fl- 
gura  dicitur  emphasis,  id  est  exaggeratio  :  sed  liic 
illa  ejus  spccies  esl,  qux  significai  id  quod  non  dicit. 
Merito  crgo  illiiis  bonitas  veraciter  prxdicatur,  de 
quo  scriptuin  cst :  Ncmo  bonust  nisi  solut  Deus  (Luc. 
xvni,  19). 

Vcrs.  7.  IIltu.  Dulcis  et  rectut  Dominut :  proftm 


179 


M.  aliu:lii  cassiodori 


180 


hoe  ie§€m  itatuet  deHnqiientibui  in  via,  Dulcit  eit  Do-  A  eral,    quod   liugtia  nostrn   Salvalor   iiitcrpreiatur. 


minut :  quia  (Juro  cunctos  beneliciis  pricveniat ,  con- 
fersloneiu  tainen  delinqueniis  eispcctat.  Ptuit  euim 
$uperjusto$  et  injmtot  {Matth.  v,  45),  Tilam  tribuens 
bis  qai  merebantur  exstingui.  Merilo  ergo  duicit  di- 
ciuir,  a  quo  suavia  dona  praesuntur:  sicut  et  alius 
psalinus  dicit :  Guttate  et  videte  quoniam  tuavit  ett 
Dominut  (PtaL  zxsiii,  9).  Dulcis  enim  dictus  cst  ad 
similitudinem  dulcium  escarum,  quibus  roaxime  de- 
lectatur  humaniias.  Rectut  est  quandopost  frequen- 
tes  iiicrepationes  ct  l  ngissimas  exspectationes  obsi- 
ititmalis,  bumiliat  superboset  impios,  ot  tandem 
•liquando  sapiant,  et  se  errasse  poeniteant.  Quod 
iotem  le§em  sloiia/,  utique  duicediiiis  et  reciitudinis 
fiilt;  quando  noluit  errare  quos  maluit  legis  pro- 


Nomnn  siquidem  ipsum  salutts  ititelligitur  csse  pro- 
fessio.  Sequitur,  copiotum  ett  enimy  id  est  cui  non 
possis  parcere  propier  se,  sed  propicr  ttii  noniinis 
saactilatem.  Sed  dum  copiotum  diciiur  peccatuiiiy 
abundaniissimum  esse  monstratur  :  quonlam  cursu 
temporis  semper  augeiur ;  ei  nisi  fuerit  divina  mise- 
raiione  aubvenuiin,  quantuni  vita  protenditur,  taii- 
lum  bumana  fragilitate  peccatur.  Et  memona  re- 
conde  quod  Ecclesia  dicit  pro  parte  membrorum,  co- 
piosa  sua  esse  pcccaia;  nt  qui  se  praedicant  csse 
roundos,  sicut  Gatbaristx,  intelligant  se  portionem 
cum  sancta  Ecciesia  non  babere. 

Vers.  11.  Lambd.  Quit  ett  homo  qm  timeat  Domi- 
num  ?  Legem  ttatuit  ei  in  via  quam  elegit.  Venit  ad 


mulgationeeorrigere.  Sed  ne  quisbanc  disirietionem  ^  tertium  inembruin,  ubi  specialiter  demonstratur  qui 

erederet  ex  asperitaie  venisse,  consilium  lat»  legis 

exponit,  id  est  bonitatis  et  dulcedinis.  /n  via^  id  est 

in  pnesenti  Yiia»  ubi  lex  ponitur,  in  qua  recte  vivere 

commonemor. 

Ters.  8.  Tbeth.  Diriget  nUtet  in  judicio :  docebit 
numiuetot  viat  luos.  Id  est  animo  placidos  ad  pro* 
misaam  facit  beaiitudinem  pervenire.  Directut  qnippe 
dichur  qiii  de  corvo  rectos  eCQeiiur.  Dicendo  auiein 
mkHf  exeludit  8uper[)os  et  elatos;sicut  in  Evangelio 
dicit :  Bemi mite$fqma  ipti  potsidebunt  terram  {Matth, 
Wf  4).  Mantuetot  utique,  non  superbos,  qui  contra 
Jugum  lene  et  onus  leve  noxia  sibi  libertate  recalci- 
Irant ;  sed  iltos  docebit  qui  sine  murmuratione  fa- 


sit  qui  timeat  Donmum,  aut  quali  munere  gratuletur. 
Sed  more  suo  inlerrogationem  pr.rmiitit,  re<^ponsura 
quae  competunt  :  Legem  ttatuii  ft.  Iste  est  quein  vo« 
lebat  exprimere.  Dicit  hominem  accepisse  legem, 
cui  ideo  voluii  metum  adjicere,  ne  posset  sub  igno^ 
rantiae  securitate  peccare.  In  via  quam  elegit,  id  esl 
in  sanciitate  propositi. 

Vers.  12.  Mem.  Aninia  ejut  in  bonit  demorabitur^  ei 
temen  ejut  hcereditate  pott'debit  terram»  Quia  juatis 
liominibus  exutis  corpore,  non  siatim  perfecta  bea- 
titudo  datur,  quae  saoctis  in  resurrectione  promitti- 
tur ,  animam  tamen  ejus  dicit  in  bonit  posse  remo- 
rari,  quoniani  elsi  adbuc  prxmia  illa  suspensa  sunt. 


ciimt  quae  jussa  cegnoscunt.  \nier  mantuetot  enim  et  p  quos  ncc  oculut  vidit,  nec  aurit  audivit,  nee  in  cor  ho 


mites  ha*c  videtur  esse  distantia :  miie$  sunt  qni  nulla 
furoris  accensione  turbantur,  sed  in  lenitate  animi 
{ugiter  perseverant ;  man$ueti  autem  dicuntur,  quasi 
mauu  censueti,  boc  est  tolerantes  injurias,  non  red- 
dentes  roalum  pro  roalo.  Viat  tuat  dixit :  sed  quae 
f int  viee  Domini  subsequenter  exponit. 

Vers.  9.  Jod.  Univertce  vice  Domini  mitericordia  et 
veritat,  requirenlibus  testameutum  ejut  et  testimonia 
eju$.  Dumsint  incomprebensibiles  vixDomim,  aptis- 
fime  eas  sub  breviiate  colligit.  Quis  cniin  ooera 
«jus  enarrare  sulHceret ,  quanla  potentia  ccelestia 
terreuaciue  modcreiur?  Sed  cum  illje  non  potuissent 
cnumerari,  sufncicuter  comprehcusum  est,  Vnivertm 
vice  Domini  misericordia  et  veritas,  Mitericordia,  quia 


mini$  a$cend\t  (/  Cor.  ii,  9) ;  modo  lamen  futuri  prae* 
mii  certi^sima  gpei  delectatiotie  pascuutur.  Sequilur, 
et  temen  ejut  ha^reditate  pottidebit  terram,  Islud  jaui 
futurum  pmciniura  absolute  significat,  quando  temen 
ejus,  id  est  opera  bona  g5  ^^  sclerna  securitate  reci- 
pientur,  et  posscssio  ejus  iiuila  ulterius  expulsionc 
turbabilur.  Qui  enim  aliquid  rx  bacreditate  tenet, 
firmissima  p(»sses!)ione  gloriatur. 

Vers.  15.  NuN.  Firmamenlum  ett  Dominut  fimeii- 
tibu$  ernn,  et  testamentum  ip$'m  ut  manilesteiur  iliis. 
lo  hoc  versiculo  diligenier  credetai  im  animos  men- 
tesque  rohoravit.  Priino  quia  i;uinana  consuetudo 
niutabilis  est,  firmamenium  ejus  Dommum  dicit  futu- 
rnni,  ut  de  se  dubitare  non  debeat,  cum  tali  promis^ 


praevenit  cuncta  bonilale  ;  veritas ,  quia  omnia  sub  w%  sionc  solidatur.  Scd  vidc  quod  dicit  timentibus  eum 


integritate  dijudicat.  Sod  ne  hoc  putares  coinmuni- 
ter  conferendum,  sequitur,  quibus  possint  talia  con- 
▼enire;  scilicet,  requirenlibus  testamentum  eju$  et 
te$timonia  eju$,  Quando  singulari  numcro  dicitur 
Testamentum,  aut  Velus  signiflcatur,  aut  Novuin.  Ilic 
ergo  Testamentum  d<  bemus  accipere  Novum  ;  lesti- 
NUNiia  vero  praecedentium  dicta  propbetarum ,  testes 
enim  fuerunt  facranim  promissionum ,  quas  Duml- 
nus  adventus  sui  manifestaiione  complevii. 

Vers.  10.  Caph.  Propter  nomen  itfuitt,  Domine, 
propitiaberi$  peccato  meo ;  copio$um  est  enim,  Hoc 
bene  ad  personam  refertur  Ecclesix,  cujus  congrc- 
gatioiiem  ex  diveisis  peccatoribus  constat  eveuisse* 
Prppier  nomen  tuum,  Domlne :  quia  JedUS  diceudus 


Ista  cnim  supcrbis  ct  audacibns  non  promiitii.  Ct 
intuere  quam  vim  babcant  verba  disposita.  llumanus 
timor  diflideuiiam  tribuit ,  divinus  auteni  spei  (irina- 
nienta  concedit.  Secunduni  istud  est  amplectendum, 
nimisque  nccessarium,  ut  lex  ejus  ipsius  nobis  mu- 
nere  declaretur,  sine  quo  nec  intelligere  quidquaro 
t>oni  possumus,  nec  perlicere  iaudanda  praevalemus. 
Vers.  ii.  S.IHECB.  Oculi  mei  semper  ad  Dominum^ 
quoniam  ipse  evellet  de  laqueo  pedes  meos.  Post  ante« 
fata  prxroia  lieatorum,  nunc  contemplaiionem  suam 
fuisse  dicil  scniper  ad  Dominum.  Pulcherrime  aulem 
cognoscitur  hacc  facta  diversitas.  Solet  enim  qui  aato 
pedcs  suos  uoii  intuetur ,  in  laqueos  irruere,  aut  in 
fuveaium  hiatus  incidere.  Hoc  nutem  mirabihter  el 


181  EXPOSITK)  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XIY.  182 

▼ertciter  dictum  est,  quia  &i  cauie  auibulemus,  pe-  A  offeratur.  Subjungitur  causa  probabtlis  qua  pelitio- 


«iesque  nostros  dirigamus ,  si  ad  Dominum  jugiter 
oculos  eleYcmus,  quoniam  iile  respectus  ab  omni  nos 
ofiTeosione  reddit  alienos 

Vers.  15.  Aix.  Hespice  in  mr,  et  miserere  mei,  quo- 
tdam  utdcm  et  vauper  sum  ego.  Cgregia  sibi  compa- 
ratione  respondel,  quia  superius  diiil»  Oculi  mei 
umper  ad  Dominum,  nunc  dicit,  Retpiee  in  me,  quem* 
admodum  ego  in  le,  et  mserere  mei.  Nam  qni  ad 
illum  semper  respicit,  exigit  ut  eum  miser  aius  ipse 
respiciat.  Addidit  quoque  misericordiae  amplissimas 
causas»  quando  unicus  plus  amatur,  pauperrimus  plus 
idoletur.  Quod  de  persona  Chrisliani  popnli  conve- 
Dienter  dicit  Ccclesia  ,  qui  unicus  est  ei,  quia  solus 
Teracis  fidei  sacramenta  custodil.  Pauper^  quoniam 


nem  snam  consequi  debuisset,  quoniam  invocavit 
Dominum.  Revera  non  meretur  erubescere,  quae 
spem  stiam  cognoscitor  in  tanta  ▼irluie  posuisse. 
Ipsum  enim  elegit  invocare^  qni  nescit  pie  supplican- 
les  abjrcerc. 

.  Vers.  20.  Tao.  Innocentes  el  recti  adhaurunt  mihi^ 
qu  niam  sustinui  te^  Domine,  Innocentes  ^  quidam 
inielliguni  parvulos  sacro  baptismate  regeneratos  , 
qui  adhnc  nullis  mundanis  conversaiionibus  polluun- 
tur,  sed  in  ipsa  sanctilaie  transeunt,  quam  suscipere 
meruernnt.  Rectos  autem  illos  accipi  volnnt,  qui  jam 
matura  a^tate  conversi,  divino  munere  a  peccatoruin 
sunt  laqueis  absoluli.  Sed  cum  diierimus  Ecclesiam 
variis  bominum  moribus  esse  compleum,  quomodo 


a  mundi  iUecebris  segregatus,  nulla  saeculi  ambiiione  B  bic  dicit  tantum,  innocentes  et  recti  adhceserunt  mhi^ 


refertus  esL 

Vers.  16.  Pde.  Tribulationes  cordis  mei  dilatatce 
sunt  :  d4  necessitatibus  meis  eripe  me,  Dilatata  cst 
Ecclesix  tribulalio,  dum  cogitationes  suas  per  mundi 
calamitates,  ubi  est  seminata,  distendit.  Necesse 
est  enim  ut  copioso  fasce  deprimatur,  qui  pro  multis 
affligitur.  De  nccessitatibus  enim  dicit,  quas  perse- 
cutorum  atque  h;erciicorum  paiebatur  insidiis.  Ui 
sunt  enim  qui  necem  inferre  cupiunt  Cbristianis. 
Suas  enim  recie  dicebat ,  quas  sludio  chariialis  as- 
fompseral. 

Vers.  17.  Zade.  Vide  humilitatem  meam  et  taborem 
meum ,  et  dimitte  omnia  peccata  mea.  Vide ,  id  est 
propilius  respice.   Ilumilitas  est  aulem  Ecclesio!, 


quasi  et  illos  non  babeat  permixlos  qui  improbis 
moribus  polluuntur?  Sed  considera  pondus  yerbi 
istius ,  ut  innocentes  et  rectos  adhcesiste  sibi  dicat, 
lanquam  illi  fuerint  sociati  atque  conglutinali ,  quod 
ab  uiraque  parte  morum  probilas  videtur  efGcere. 
Reliqui  autem  cum  labore  toleraii  siml  poiius  quam 
adh^eserunt.  Susfmut  vero  dicii,  viriliter  passa  sum 
in  hoc  mundo  frequentes  angustias ;  sed  una  mihi 
fuit  consolalio,  te  Dominum  sustinere.  Et  inspice  vim 
versus  istius ,  quia  innocentes  et  reetos  idco  sibi  ad* 
hcetisse  dicii,  quoniam  sustinuit  Dominum ;  alioquin 
non  poterat  tales  amare,  nisi  et  ipsa  de  lanta  vide- 
retur  firmitate  praesumere. 
Vers.  2t.  Redime  me^  Deus  Israel,  exomnibusan^ 


quando  indisciplinatos  et  pravos  doccndo  sustinel,  G  gustiis  meis,  Cum  dicit  Redime  me^  advenlum  Domiiri 


et  tecios  aiqne  latenies  patilur  divino  reservari  judi- 
do.  Lttbor  enlm  ip^ius  est ,  quia  mullis  persecutio- 
iiibus  multaque  conlcntione  faiigatur;  et  semper 
pravorum  objectionibus  lacessita  ,  nuUa  hic  Oitalae 
pacis  requie  conqoiescit.  Mcrito  ergo  post  lanta  qn» 
palitur,  remitii  sibi  peccaia  omnia  deprecatur ,  quia 
pix  tolerantiae  duri^simus  labor  clementiam  judicis 
semper  exspectuL 

Vers.  18.  Res.  Respice  inimicos  meos  ,  quoniani 
multiplicati  sunt,  et  odio  iniquo  oderunt  me„  DicendOy 
Respice  inimicos  meos ,  pro  ipsis  orai,  ul  redeant 
[mi.A.,B.,F.,cred;nt|:qi!ia  quos  ille  re^picit,  sine 
dilaiione  convcrtit,  sicul  in  Evangclio  Petrum  Domi- 


Sa'valoris  exposcit,  cujus  sanguine  redempta,  de 
diabolica  est  captivitate  liberaia.  Deus  Israel^  id  est» 
Deus  le  vidcntium,  quia  ipsos  revera  gratos  habei 
quibus  conspectum  sua*  conlemplationis  indulget. 
Subjungendo  enim,  Ex  omnibus  angustiis  meti,  nullam 
in  se  maculam  desiderat  invcniri,  quoniam  aliter 
Christo  non  potest  conjungi  sancia  sponsa,  nisi  fue- 
rii,  ut  dictum  est,  sine  inacula  et  ruga. 

Conclusio  psalmi, 

Audiamus  quemadmodum  adhuc  in  angusiiis  hujiis 
mundi  posiia  ,  per  totum  psalnium  ad  liberatorem 
suum  ciamet  Ccclesia;  el  desinamus  tribulaliones 
nostra»  impalienler  ferr(*,  cuni  ipsatn  matrein  constet 


nus  respexil  ul  flerei(Lttc.  xxii,  61).  Addidilciusam  ,.    ^^  .  .  ^ 

qu>  perlre  non  debeant  :  Quoniam  muUiptUali  mnt.  D  P^"  "»'"*  ««  «""»«""«  »n8««^«'as  «""«nere.  Por- 

Pauci  enim  crederentur  forusse  contemni.  muitorum      '*"""*  '•*'*'*'•  '*°"""*'  J"'"""*'  "''""'' '  'P"*""'» 


vero  perditio  sine  maximo  dolore  non  poierai  susii- 
neri.  Sequitur,  quia  odio  iniquo  oderunt  me.  Eccle- 
siam  revera  iniquo  odio  oderant ,  quia  dum  pro  ipsis 
oratlonem  funderet,  illi  tamen  cam  perseqni  nulla 
iotenoissione  cessabant.  Et  ideo  addidit  odio  iniquo, 
quia  esse  videtur  el  justum  ,  sicut  ct  illud  :  Perfecto 
odio  oderam  illos  {Psal.  cxxxviii,  22). 

Vers.  19.  Suf.  Custodi  animam  meam  et  eripe  me : 
nmtonfundar^  quoniam  invocavi  te.  Fidem  suam  peiit 
Eeclesia  rectissimam  cuslodiri,  ut  servata  a  schisma- 
licis,  nnlla  queat  perversilate  confundi,  sed  sine 
oncaia  et  roga  Spoiiso  suo  omaia  (Idei  viriuiilius 


de  ejus  pietate  conslaiiter ,  quia  si  nos  in  Sponsae 
pariihus  permanemus,  Deo  largicnie,  cum  ipsa  simul 
ad  xlerna  gaudia  perveniemus.  Numerus  isie  bis 
dnodenns  myslcria  nobis  superna  declarat ,  quod 
viginii  qualuor  seniures  indefessis  vocibus,  laudes 
Dominosuavi  modulationeconcelebrent,  commonens 
ut  ad  similitudinem  eorum ,  et  nos  psalmum  islum 
frequeniaia  devotione  cantemus. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXV. 

Psalmus  David. 

Cum  psutmus  significel  in  actibus  nostris  conve- 
nientiam  spiritualium  reruin,  David  autem  nuiui 


183  M.  AUflELil  CASSIODORr  184 

forlis  a:qne  (lcsiJciabins,  (otus  hic  lextus  ad  pcr-  A  caecis  meniibus  iiiducamur.  Bene  ergo  proplieia  petil 

diceus  :  Proba  mf ,  Domine^  et  tenta  me,  in  ista  parte 
qux  Domini  est,  ut  non  in  iilam  tenlationem  diabo- 
licam  inducerelur ;  ubi  sequitur  :  Sed  libera  no$  a 
malo  (Maith,  vi,  13),  id  est  ab  ipso  diabolo. 


recium  aptandiis  est  Chrisliaoum  ,  qui  Doinino  lar- 
giente  diversorum  laude  meritorum  in  Ecclesia  cjns 
constanti  animo  perseverans,  divinis  se  benciiciis 
consolatur*  Sed  tamen  cum  talis  hymnus  dicitur»  ne- 
cesse  est  ut  ad  Chrisium  Donuoum  iiitelligenliae  vir- 
tuie  rereratur. 

Divmo  psalmi. 

Sanctus  iste  quem  diiimus,  priiKO  modo  psalmi 
innocentiam  suam  respici  deprecaiur,  quia  cum  ini* 
qois  bomioibus  non  babuil  poriionem.  Secundo  siip- 
plkat  ne  baereticts  aut  scbismaticis  in  judicio  Domiiii 
misceator ,  quoniam.  domum  ejus  se  dilexisse  tcsta- 
tns  est. 

KxpoBtdo  piotmi. 

Yers.  i.  Judicame^  Domine^  quoniamego  tit  inno' 
eentia  mea  ingressui  $um ;  et  in  Domino  sperans  non 
infinnabor.  Periculosa  quidem  judicii  videtur  esse 
petitio,  sed  sequestraUo  ronlorum  ,  quie  (it  in  eia- 
mine  Domini,  cognoscitur  a  bene  merito  competenter 
optari.  Quapropter  non  est  hic  detestabilis  arrogantia 
merrtorum ,  sed  justa  petitio  fldeliter  senrientis ,  ut 
seqvestretur  a  pessimis,  ne  cum  malis  babeat  portio- 
nem.  Postulat  enioi  vir  sanctus  judicia ,  quia  certus 
erat  de  ejus  misericordra ,  sFcut  ait  Apostolus  :  De 
ciBtero  reposita  est  mihi  corona  justitiije ,  ^ttom  reddet 
mihi  Dominus  in  illa  diejustus  judex  (II  Tim.  iv,  h), 
In  innoeentia  vero  sua  inyreditur ,  qui ,  sicut  inferius 
dicit,  sperut  in  Domino,  nec  de  suis  quidquam  viri- 


Yers.  3.  Quoniam  misericoidia  tua  ante  oeutos  meo$ 
est,  et  comptacui  in  veritate  tua,  Hoc  erat  uode  tenta- 
tionom  pericula  iion  timebat,  quia  misericordiain 
ejus  non  poterat  oblivisci.  Jugiter  enim  sibi  subve- 
iiiri  facit,  cui  collatum  beneficium  ante  oculos  sem« 
pcr  assistit.  Qua  de  re  etiam  Domiuo  complaeuisse 
se  dicit.  Comptacere  est  autem  cum  sanclis  Domini 
xternam  gratiam  promereri.  In  veritate ,  id  cst  in 
Christo  tuo,  qui  ait :  Ego  sum  vta,  veritas  et  vita 
(Joan,  XIV,  6).  Aliter  enim  Patri  non  potest  com- 
B  placere,  nisi  qui  tali  fuerit  credulitate  Urmatus. 

Vers.  4.  Non  sedi  in  concilio  vanitaiiSf  et  cum  ini" 
'qua  gerentibus  non  introibo,  Complacuisse  se  Domino 
^regia  nimis  narratione  declarai.  Innocentiam  quippe 
suam  nititur  osiendere,  duobus  versibus  refugieiido 
quae  prava  sunl ;  aliis  vero  duobus  agendo  qiiae  rccta 
sunt.  Quod  argumentum  in  topicis  diciiur  ex  cootra- 
riis.  Concilium  enim  vanitatis ,  et  congregatio  inno* 
centium  omnino  coniraria  sunt.  Cnuinerat  enim  uunc 
quae,  Domino  largiente ,  peregerit,  unde  sc  compla* 
coisse  testatus  est.  Non  sedit  in  eoncilio  vanitatis^ 
qul  tractatibus  iniquorum  nulla  consilii  sui  partici- 
patione  consentit.  Fieri  enim  potest  ut  homo  sancius 
casu  aliquo  ad  concilium  veniat  iniquorum,  ubi  vcl 
iiicongrua'  vel  vana  referuntur.  Sed  dum  talia  cogno- 


bus,  sed  de  divina  largitate  prxsumit.  Sequiiur  hujus  Q  verit,  nequecuui  eis  sedet,  neque  deleclatione  aliqua 


rei  decora  probatio ,  quia  in  Domino  conGdendo  in  - 
ftrmatum  seesse  non  asserit.  Ilsec  eslenim  innocentia^ 
quaro  superius  dixil,  id  est  in  Domini  virtute  conG- 
dere,  ne  possit  eum  aliqua  peccaiorom  inGrmitas 
fngravare. 

Ters.  2.  Proba  me,  Domine,  et  tenta  me  :  ure  renes 
meos  et  cor  meum.  Proba  et  tenta,  non  praesumptive 
dicitur,  sed  hoc  emendationis  graiia  Geri  poslulatur. 
Nain  quando  ille  perscrutatur  et  tentat ,  facit  nos 
peecatum  intelligere  nostruni ,  et  ad  fructum  poeni- 
tentiae  pervenire.  Alioquiii  si  nuUa  nos  in  hoc 
MBcuIo  adver&itate  commoneai,  sub  neglecto  relin- 
quimus  ea  pro  quibiis  satisfacere  deberemus.  Ipse 
eiiim  subscqoenter  exponit,  cur  se  probari  et  tentari 


commoratur,  sed  pravum  studium  aut  dissuadeti 
aut  descrit.  Quapropter  cum  se  prius  n^sset  se- 
disse  cum  malis,  modo  se  proGetur  non  inlroissc 
eum  pessimis.  Ante  enim  tractatum  ipsorum  vitavit, 
post  et  facia  deseruit.  Introitus  est  enim  ad  scelus, 
cum  Geri  aliquid  audacter  incipitur.  lutroitus  enini 
initiiim  signiflcat  operationis,  quod  vir  saucius  a  sua 
conscientia  proGteiur  alieiium. 

Vers.  5.  Odivi  congregationem  malignorum^  et  cum 
imjnis  non  sedebo.  Minus  fuerat  sancto  viro  inalum 
Yltasse  conciliuni,  nisi  et  congregationem  odisset  omni- 
modis  subdolorum.  Odium  enim  signiGcat  dlvisionem, 
sicut  est  in  amore  collegium.  Et  cum  superius  se 
dixerii  in  vanitatis  concilio  non  scdisse,  inodo  se 


desideraret,  utique  ut  urerentur  renes  et  cor  ejus;  D  proGtetur  cum  impiis  non  sedere.  Utrumque  qiiidetn 


quatenus  deleclationes  et  cogitationes  humanne  verbi 
Domini  calore  purgarentur ,  qui  more  fornacium, 
Titiorum  sordes  absumens ,  animas  hominum  ad 
euuiiidationein  perfeclissimi  decoris  adducit.  Per- 
BcriUandum  est  aulem  cur  hic  petat  se  debcre  tentarif 
cum  in  evangelica  oraiione  sit  positum  :  Ne  inducas 
nos  in  tentationem  (Mattk.  vi,  13).  Duae  sunt  igitur 
tentationes  :  una  Domini,  qua  bonos  tentat,  ut  eos 
compptenter  erudiat,  sicnt  Icgiiur  in  Genesi :  Tenta- 
vit  Dominus  Abraham(Gen.  xxii,  1);  vel  illnd  quod 
dicil  Moyses  :  Tcntat  vos  Dominns  Deus  vester  (Deut, 
iiii,  5).  Allera  vero  diaboli  est,  qu.-e  semper  ducit 
id  mortem  :  de  qua  precamur  ne  in  cjua  partes 


crat  omnino  deserendum.  Sed  alii  sunt  vani ,  alii 
impii.  Vani  suntqui  caducis  iiiquisiiionibus  occupan- 
tur ,  et  in  superGua  tempus  narratione  consumunt. 
liitpii  auieui,  h.tretici,  qui  quaestioaibusg7  P^i*^^^^ 
Scripturas  divinas  dcpravare  coniendunt  ,  sicut 
Pelrus  apostolus  ait :  Depravantes  eas  ad  suum  inleri^ 
tum  et  perditioncm  (II  Pelr,  iii,  16).  Ilos  ergo  utros- 
qiie  jure  monet  essc  fugicndos,  qnia  illisuperfluitates 
diligunt,  isli  tela  perversilatis  inGgunt. 

Vers.  6.  Lavabo  inter  innocentes  manus  meas,  et 
circumibo  allare  luum,  Domine.  Potest  talia  loqui,  qui 
caput  suum  sequitur  Chrisiuni,  qui  tt  rrena  despicit, 
ct  coele&tiacoucupiscit,  sicut  Apostolus  aii  :  Noiira 


I» 


EXPOSITIO  IN  rSALTERIUM.  PSAL.  X\V. 


m 


mniemconversalio  in  ccclh  esl  (PhUip.  iii ,  20).  Inter  A  quod  ifiuUorum  pecuiiiarum   oblalione  gravau  sit. 


fHH<Kente$  eniia  lavat  manus  suas,  qui<t)uis  facta 
propria  sludio  bon;c  conversalionis  emundat.  Ei  bene 
addidil ,  inier  innocmtes ,  quia  possunt  lavare  manus 
cUam  qui  nocentes  sunt,  sicut  fecit  Poniius  Pilaius 
[Vattk.  XXVII,  24) ,  qui  dum  aiiimam  suam  ncfaiida 
Domim  traditione  poUueret,  maims  suas  sxculi  isiius 
liqiiore  muudabat.  Sed  spirilualiter  manus  lavat  quis« 
quis  actas  suos  laciymabili  saiisfaciione  diluerit. 
Ctrcvmi^o  vero  dixil,  id  e^  rrefpienler  iicrabo,  ut 
assiduitalem  sanctissimae  devotionis  osienderel.  Al- 
lart  enim  ab  aUiludine  diclum  cst ,  quasi  altae  ara% 
ubi  Domino  sacrificatur ,  ul  conspectibus  populorum 
misciicordx  ipsus  dona  pandanlur. 
Vers.  7.  Utaudiamvocem  taudis  tuw^  etenarrem  uni- 


Et  considera  quod  hxc  accipientes  jndices  univer* 
saliter  cxsecralur.  Nam  ei  qui  jusiitiam  vendit,  m«« 
neribus  dexteram  replet;  ct  qui  nocenles  absolvit, 
idem  suaiu  dexteram  munerum  acceplione  complevit. 
Sic  ulrumque,  ut  arbilror,  ad  virum  sanguinam  con- 
gruenter  aptandum  est. 

Vers.  1 1 .  Ego  autem  in  innocentia  mea  ingressus 
sum  :  redime  me,  et  miserere  mei.  Schema  syncrisis 
est,  cum  causam  suam  quis  ab  adversariis  suis  nititur 
efliccre  meliorem.  Nam  cum  illi  accipiendo  fallaciler 
gaudcant  dexleram  suam  muneribus  fuisse  comple- 
tam,  se  dicil  ad  innoceniix  inlroisse  divitias.  Ingres- 
sus  enim  in  thesauros  spiriiuales  multo  verius  se 
consolatus  esi,   quam  illi  super  mundanis  diviiiis 


versa  mirabilia  tua,  Provectus  ad  coelestia  idco  illud  B  gaudcre  potuissent.   Redime  me,  id  esi  advcntus  tui 


spirUuali  animo  circumibat  altare ,  ut  concentum 
dominicae  laudis  audiret.  Forte  illud  dicit ,  quod  co- 
ram  ipsoindefessa  voce  prxcinitur  :  Sanctus^  sanctus, 
sanctns  Dominus  Dejs  Sabaolh  (Isa.  vi,  5  ).  Qtias 
cum  audirei,  et  devotione  maxima  cognovisset,  nar- 
raret  populis  universa  mirabilia  qux  hodiequc  in  snn- 
clarum  celebratione  missarum  beata  canit  Ecclesia. 
Vers.  8.  Domine^  dilexi  de:orem  domus  tuce  et  lo- 
eum  habitationis  glorice  tuoi.  Beatissimus  ille  quem 
di  .Imus  y  secandum  modum  oralionis  ingrediliir, 
siipplicaas  ut,  cum  deeorem  domus  Domini  dilexerit^ 
ilfis  qui  ab  eodem  alieni  sunt  nullatenus  misceatur, 
sed  in  ejus  Ecclesia  perseveret.  Decorem  domus  dicit, 
non  pulchritudioem  parietum  aut  ministeriorum  pre- 


sanguine  pretioso  liberum  redde,  quo  absolutus  est 
mundus,  qui  peccatis  tenebatur  obnoxius.  Et  mise- 
rere  mei^  scilicet  in  hoc  mundo,  ubi  fideliter  suppU- 
cantibus  parcis. 

Vers.  13.  Pes  enim  meus  stetil  in  via  recta;  in 
erclesiis  benedicam  Dominum,  Inter  conculientes 
hxreses  et  mundi  grnviier  satvientes  angusiias,  hoc 
bene  vir  catholicus  proOtetur,  quia  pes  ejus  immo- 
bilis  perduravii;  qui  licet  Importunis  Iribulationibus 
flucluet,  in  parte  fMei  nescit  qiiibuslibet  necessitati- 
bus  commoveri.  Po.ssunl  enim  tales  ,  et  his  similes 
hoc  dicere ,  de  quibus  ipse  Dominus  testimoniuni 
perhibet ,  ut  est  illud  :  Reliqui  mihi  septem  millia 
virorum,  qui  non  curvaverunt genua  ante  Baal{lll  Reg. 


tiosi&simos  apparatus,  sed  ipsorum  actuum  beatissi-  C  xix,  48).  In  via  rccta,  id  est  in  mandatis  tuis,  quo! 


mam  qualilatem,  in  quibus  cuncta  gaudet  Ecclesia  , 
id  est»  in  psalmorum  jubilatione,  in  precum  sancti- 
tate,  in  Christiani  populi  humillima  devotione.  Prius 
enim  de  universali  dixit  Ecclesia,  nunc  vcnit  ad 
sancto<$ ,  in  quibus  gloria  Dei  habitare  coguoscilur  : 
tfe  quibus  Apo^tolus  dicit  :  Templum  enim  Dei  san- 
elum  est,  quodestisvos  (/  Cor,  iii,17).  Diccndocnim 
tabitatioms  locum,  humani  pectoris  signilicavit  arca- 
num;  mirabiliier  subjungens,  gloria:  fti(7,  quia  ubi- 
eanqiie  habiiat,  g!oria  cst.  Gloriosum  enim  efiicit 
qnidquid  inhabitare  dignalur ,  et  ab  hospiiis  nierilo 
crescit  bospUii  magiiitudo. 

Vers.  9.  Nesimul  perdas  cum  impiisanimam  meam, 
ei  eum  viris  sanguinum  vitam  meam.  Jusle  rogat  ne 


recta  sunt,  et  rectos  faciunt  obedieiiles.  Nam  quoiies 
plurali  numero  dicuntur  ecclesi»  ,  mundi  istius 
Christiani  popull  significantur,  qui  de  diversis  gen- 
tibus  probaniur  esse  collecti.  Fuiura  est  enim  una 
et  perfecta  Jerusalcm,  qux  maloruin  seqtiestrationc 
purgabitur.  Dicit  ergo  beatus  iste  qucm  diximus,  noii 
in  Ecclesia ,  sed  in  ecclesiis  se  Domino  caniaiurum , 
qiiia  per  universum  mundum  iiomen  constai  esso 
catholicum. 

Conclusio  psalmi. 

Consideremus  qualem  nobis  formam  v\\x  religio- 
sus  iste  tradiderit.  Dicit  enim  ideo  se  hic  vitasse 
pc^simos,  ne  in  judicio  Domini  cum  m.  lis  possit  esse 


mm  impiis  anima  ejiis  pereat  in  futuro  judicio,  cum  ^  sociaius,  admonensut  iniqiiorum  consoriia  f.igientcs. 


qoibns  bic  communcm  non  habuit  aciioiiem.  Merito 
enirn  ab  eis  ibi  se  sequestrari  ^ctiit,  a  quibos  hic  sc 
ipie  diTisU.  Sani/tifnum  enim  virt  snnl,  qui  carnaliter 
virunt,  et  nulla  jussa  coelestia  concupiscunt.  Pereunt 
ergo  tales  de  futura  Jcrusalem,  qui  pro  sua  impietate 
damnandi  sunt. 

*Ver8.  10.  In  quorum  manibus  iniquitates  sunt : 
dixtera  eorum  replela  est  muneribus,  Exponit  qui  siint 
tiri  sanguinum^  in  quorumcoiisuetudinc  vidcmus  csse 
neqiiissimas  actiones.  Manus  enim  nostrsc  significant 
gencrales  operaUoncs,  quas  gerimus  in  liac  luoe  de- 
gentes.  llic  dextera  specialiicr  jiidiciS'  venalhaloin 
fronaiitiii,  quam  idco  dicil  rephtam  es,x  muneribu:  : 


iideUbusChristi  spirituali  semper  chariUle  jungamur, 
quia  ex  diutina  hominum  couversatione ,  inorum 
semper  contrahimus  qualUatem.  Hoc  cnini  et  sextus 
psalmus  admonet,  cum  dicit  :  Discediie  a  me  omnes 
qui  operamini  iniqnitatem  (Psal.  vi,  9);  hoc  el  deci- 
mns  septimus  qui  ait :  Ctim  sancto  sanctus  eris,  et 
eum  viro  innocente  innocens  eris ,  et  cum  electo  etectus 
eris^  et  cum  perverso  subverteris  (Psal,  xvii,  26).  Re- 
vera  ul  cognosceretur  ingcns  malum ,  quod  tam 
crebro  monebatur  esse  fugiendum.  Quapropter  stu- 
diose  qn,'cramus  gloriosum  nimis  aptiinique  colle- 
gium,  Muod  nos  virliitibuserudiat,  el  desiderio  divinaB 
chaiititis  a :cond:  t,  iic  iii  retribulione  S8  maloruin 


m 


M.  AURIlLII  CASSIODORt 


m 


merltojungamur  pcssirois,  qui  collegium  hic  habere  A  Qui  iribulant  me  inimici  mei,  ipsi  in/irmati  sunt  et 


voluinius  cnin  malignis.  Quod  si  diligcntius  perscru- 
temur,  nec  quantilas  ipsius  numeri  vacat.  Nain  quin- 
que  porticus  fuisse  Salomouis,  in  quibus  periclitan- 
tium  lurba  languebat ,  evangelica  nobis  desi^nat 
auctoritas  {Joan,  v,  2).  Qui  calculus  quinquies  in  se 
reductus,  in  vicesima  quinta  summa  progredilur, 
ut  sic  corda  ndeliuiri  psalmi  istius  ;«bysso  rccreentur, 
sicut  in  illis  porlicibus  jacentium  probaticx  piscinae 
lavacro  aegra  corpora  sanabanlur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXVL 
Psn/mtf»  David  priusquam  liniretur. 

Titnli  hujus  historiaRegum  quidem  voluroinelatius 
indicatur  (/  Reg»  xvi,  15).  Nam  cum  Saul  peccasset 


eeciderunt,  Sic  istlus  epichirematis  breviter  forma 
perfecia  est.  Nunc  ad  exponenda  verba  redeamus. 
Propheta  ergo  dicit  exsultans,  se  quemquam  homi- 
num  non  tiuiere,  qnoniam  aDeo  fuerat  illuminatus, 
oslendens  rorinidinem  semper  habere  tenebras  suas, 
quando  contra  eatn  ponilur  illuminatio  superna.  Se- 
quitur,  et  salus  mea.  1n  quo  verbo  cuncia  concludit,  el 
valetudinem  ctirporis,  et  animae  sospitatem.  Utraque 
enim  sunl  indicia  s.iliilis ,  quando  sustinent  videlicet 
gravissimas  passiones.  Quem  tiniebo?  id  est  nullum 
hominuni  fjrmidabo.  Timor  enim  Tecerat  Domini,  ne 
quemqiiam  alium  limere  poluis.^et.  Sequitur  :  Domi- 
nui  defensor  vitce  mece,  a  quo  trepidabo?  Multi  per 
actus  iniquos  accepta  Dei  munera  perdiderunt.  Quo- 
Deo,  per  sanctum  Samuelem  propheiam  David  apud  B  ''"«"  ^^^^  defensor  fuit  Dominus,  nullalenus  aliquid 


pairem  suum  est  unctus  in  regero.  Verum  hic  titulus 
'de  ipsa  unctione  non  loquitur,  sed  illam  potius  com- 
memorare  dignoscitur,  quando  post  persecutiones 
Saulis,  voto  populi  est  perductus  ad  regnum  {II  Reg. 
V,  5),  cum  et  islum  psalmum  rerum  ipsarum  testiG- 
catione  eum  conscripsisse  manifestum  sit.  Nam  si 
primam  illam  uuciionem  velis  advertere ,  nuUum 
•nte  ipsaro  psalmum  legitur  effecisse.  Restat  ergo 
ut  istam  secuudam  unctionem  intelligere  debeamus. 

Divim   pialmi, 

Cum  frequenter  ante  regnum  liberaretur  ab  inimi- 
cis  suis  acerrimis,  per  totum  psalmum  loquitur  pro- 
plieta.  In  prima  positione  Dominum  se  dicens  roe« 


amiserunt.  A  quo  trepidabo  ?  Inicrrogalive  pronunliaiH 
dum  est,  id  est  a  nullo»  sicut  et  superius  posuit,  ^ueiii 
tlmebo?  Tales  quippe  inlerrogationes  pro  abnegatio- 
nibus  accipiendas  esse  iion  dubium  est.  Addidit : 
Dum  appropiant  super  me  nocentes,  ut  edant  carnu 
meat.  Truculentium  inimicorum  hic  vota  panduntur, 
qui  non  solum  exstinguere,  sed  eiiam  avidilate  fa« 
roris,  ipsas  quoque  humanas  carnes  cupiunt  crude- 
liter  devorare.  Et  ideo  inimicoruin  tanta  feritas  pro- 
ditur,  ut  liberationis  gratia  duplicetur.  Ad  jecit  :  Qiit 
tribulant  me  inimici  meif  ipsi  infirmati  sunl  et  ceeide* 
runt.  Versus  iste  peiidet  de  superiore  sententia; 
probatio  est  enim  quoinodo  nullum  tiniere  dcbuisset. 
Nam  si  persecutores  qui  formidari  poterant,  snbrue* 


luere.  et  nulluro  alieruro  forroidare.  Sed  inter  ad-  ^^  ^unt,  quis,  rogo,  tiuior  eril,  quando  poiius  illi  ca 


versa  saeculi  unuro  sibi  testatur  esse  suffugiuro ,  ut, 
licet  periculis  corporalibus  jactaretur,  ipse  in  doroo 
Doroini  flrmissima  devotione  roentis  habitaret.  Se- 
ctuida  poriiione,  multiplici  clade  liberatus,  diversis 
modis  gratias  agit,  et  prophetiae  spirita  spem  sibi 
futurae  beatitudinis  pollicetur.  Sciendum  sane  hunc 
psalmum  secuudum  esse  illorum  qui  per  aclus  Uavid 
signiflcaiit  Cbristi  Doroini  futura  roysteria. 

Expositio  psaimi, 

Vers.  1.  Dominus  illuminatio  mea  et  salus  mea^ 
qttem  timebo  ? 

Vers.  2.  Dominus  defensor  vitiB  mece^  a  quo  trepi» 
d  ibo  ?  Dum  appropiant  super  me  njcentesj  ut  edant 
carncs  mens. 


dunt ,  qui  impugnare  videbantur"?  Consequenler  au« 
tein  verba  sunt  posiia;  prius  fuit  infirmari^  posl 
cadere.  Et  intuere  quoniam  hic  fideliuni  beneficia 
brevitcr  exponuiitur  ,  ul  noii  illi  qiii  passionibua 
premuutur,  sed  illi  magis  corruant  qui  innocentium 
sanguinem  devorare  festinant. 

Vers.  4.  Si  cons:siant  adversum  me  eastra,  non 
timebit  cor  meum.  Salutari  probatione  completa,  pro- 
plieta  l£tus  exsultat,  decoram  einphasim,  id  esl 
exaggerationem  faciens,  ut  si  adversus  ipsuin  solum 
castrorum  coeat  muititudo,  stabilitas  mentis  ejus  noa 
debeatcommoveri,  dum  soleant  boroines  plurimorum 
oppugiialione  terrcri.  Castra  enim  valida  munitio 
est,  quam  expuguare  facile  non  potest  impeius  ir- 


Vers.  5.  Qui  tribulant  me  inimici  mei,  ipsi  infirmati  D  rueutis.  Sed  hjec  omnia  sibi  dicit  esse  contempiibilia, 
lunf  et  ceciderunt.  IIos  tres  versus  paulo  sollicitius      ^^^  valletur  auxiliatione  divina. 


audiamus,  suntenim  magnxargumeutationisformula 
comprehensi,  quam  Grsci  epichircma,  Latini  exse- 
cutiones  vel  approbationes  vocare  maluerunt.  Hoc 
argumento  utimur  quoties  rem  de  qiia  agitur  per 
exemplum  aliquod  probare  contendimus.  Causa  enim 
hic  proposita  est  in  uno  et  semi  versiculo.  Dixit 
eiiim  :  Dominus  illuminatio  mea  et  salus  mea ,  quem 
tinubo?  Dominus  defensor  vitcB  meas^  a  quo  trepidabo? 
lu  alio  semis  et  uno  versiculo  suojunxit  exemplum, 
quia  minime  trepidare  debuisset,  quando  il!i  m;«gis 
cadunt  qui  persequi  probabantur.  Ait  eniin  :  Dum 
approtfiant  super  me  noccntcs,  ul  edant  carncs  meas. 


Vers.  5.  Si  exsurgat  in  me  prmlium ,  in  hoc  ego 
sperabo,  Poiuerant  castra  consistere ,  et  in  pnelia 
non  coire.  Sed  nunc  ipsum  ssvum  cerlamen  adjicit, 
ut  nibil  eoruiu  metuere  videretur  quae  terribilia  putat 
humanitas.  ^t  exsurgat,  id  est  si  subiia  in  me  con- 
certatio ,  quasi  fervens  procella  prosiliat ,  in  eo  po« 
tius  sperabo  victoriam.  Iii  praeliis  enim  concitatit 
gloria  vincentis  semper  apparet.  Nam  virtus  probalur 
latere,  quae  non  fuerit  explorata  certaroine,  sicai 
superius  dixit  :  In  tribulalionibus  dilatasti  miki 
{Psal,  IV,  %^.  Et  respiciendum  quod  et  iste  versut 
sic  habct  ju  capite,  89  sicut  illc  prior.  Qux  figura 


IS9  EXPOSmO  IN  FSALTLRIUM.  PSAL.  XXVL  130 

«cilor  «naphora,  quoiles  umim  veibum  per  coniina- Attus,   supra  rjuos  mciis  noslra  dccentcr  erigitar. 


Umi  principia  repelitur ;  quoJ  el  iu  capile  iisahni 
coiiftUl  effcctum,  id  esl,  bominus,  Dominn$, 

Ycrs.  6.  Unam  peiii  a  Domino,  hanc  requiram.  Unam 
rm  quitiem  petiiue  se  dicit  a  Domino^  quam  exponit 
iaferius.  Sed  vide-imus  si  tinam^et  non  inagis  omnia. 
Cilculo  quidem  siogularis  esl,  sed  reruui  uiiliiute 
miiiierosa;  aiigiista  precaiio,  latum  prxinium;  bre- 
yiier  quaerltur,  sed  granditer  impetraiur.  Bunoruni 
ergo  mos  est  domum  Domini  solam  expelcre,  iu  qua 
LooaomDia  cootioentur.  Mali  autem  ti*rrena  voluntaie 
iiscttsi»  dum  sanitatem  corpoiis  pctunt,  cum  divitias 
precaiilur,  cam  iiiimicorum  dejectionesexpostulant» 
peieudo  faiiganlur,  et  interdum  peritura  conquirunt. 

Yers.  7.  Vtinhabitem  indomoDomini  omnibus  dinbui 


quaiido  divino  beneficio  pura  servatur. 

Yers.  iO.  Circumibo  etimmo'abointabernaeuloeju$ 
hostiam  jubilationis;  cantabo  et  psaimum  dicam  Do" 
mlno.  Decursis  beneficiis  qux  et  de  futuro  et  in  prae- 
senli  se  cognoverai  accepisse,  nunc  gaudium  suuni 
mirabili  natratione  describit.  Circumibe  dicii,  hoc 
esl  animo  perscruUibor  qua  poteniia  coelos  fecent, 
stellas  fundaverit,  niaria  determinaveril,  lcrrain  sta- 
biliverit,  totumque  mundum  varia  virlutum  laudo 
compleveril.  £t  cum  basc  omuia  aniino  circumiverii, 
inwiolare  se  dicit  in  tabernacuto  ejus  hostiam  jubita-» 
tioni$ ,  id  esl  in  Ecclcsia  ejus  ofTerre  sacrilicium 
laudis.  Jubilationem  quippe  diciinus  ex  eo  qi>od  nos 
juvat  laudare  :  quando  deleclantes  cuiu  summa  ju- 


ntm  mem 


:  ut  tideam  voluntalem  Domini,  etprotegar  a  B  cunditaie  grati.is  referre  coniendimus.  Diximus  su- 


perius  aliud  esse  cantare,  aliud  psalmum  dicere»  Cath 
tare  est  sola  voce  laudes  canere ;  psatmum  dieere^ 
bonis  operibus  gloriam  Domini  pra:dicare.  Cantare 
enim  et  psalmum  dicere^  ipsa  est  lio.^tia  jubilationis. 

Vers.  11.  Exaudi,  DominCf  vocem  meam  qua  cia- 
mavi  ad  te :  miserere  mei  et  exaudi  me.  Venil  ad  se» 
cundam  posilionem,  iii  qua  per  gratiarum  actionem 
psalmodiae  munus,  quod  promiserat,  exhibereti  prx^ 
sentia  superioribus  jungens.  Clamavit  enim,cum 
diceret ;  Vt  inhabitem  in  domo  Dvmini  omnibus  diebus 
vito!  mece.  Et  cum  superius  dixerit,  hostiam  se  jubila* 
lionis  offerre,  quia  diversa  sil  muiiera  conseculus, 
nunc  iterum  rogat  ut  exaudiatur.  Nec  desiderio  suo 
adhuc  satisfacit,  nisi  hoc  frequenti  supplicatione  ro- 
C  gaverit,  scilicet  quia  divinarum  reruin  nulla  satietas 
esl :  sed  quanto  gustatur  Dominus,  lanio  suavius  ap- 
pelitur;  sicul  et  iii  a!io  psalmo  dicit :  Custate  ei  vi^ 
dete  quoniam  suavisest  Dominus  (PsaL  xxxiii,  9). 

Veqs.  12.  Tibi  dixU  cor  meum :  Exquisivi  vuUum 
tuum;  vultum  tuum^  Domine  f  re^/uiram.  Cor desideriuin 
lacilum  prodil,  quod  plus  audit  Divinitas  quam  popu* 
lorum  tonaolissimas  voces;  sicutMoysidicitur:  Quid 
clamas  ad  me  (Exod,  xiv,  15)?  cum  locutus  aliquid 
non  legatur.  Fidelis  itaque  vir  cor  suum  dixit  ad  l)o- 
minum  loqui,  quoniam  boc  videbaiur  quod  cogitabal 
offerre.  Yultum  auiem  Domiiti  qu.xTit,  qui  se  sancta 
conversatione  tractavcrit;  de  quibus  dictum  est : 
Beatimundo  corde,quoniam  ipsiDeum  videbunt(Matth, 
v,8).Geminai  quoquequod  dictum  est,  vultum  tuum^ 
per  devoias  animus  feslinabat ,  dum  ibi  sibi  csse  vi-  D  Domine,  requiram.  Una  quidcin  rcs,  sed  frequcntat^ 


tmpto  tancto  eju$.  Uaec  est  una  supplicatio,  quam 
iDperius  expetebal.  El  vide  quia  nul  a  castra,  nullum 
pracbom  meluere  debuil,  qui  lali  semunitioncvallavit. 
Qoae  sonl  enim  civitaies  similes,  qui  sunt  exeicitus 
iaruor^,  quam  habitve  in  domo  Dominiy  ubi  nihil 
bamanaoi ,  nlbil  diabolicum  certum  cst  pertimesci  ? 
El  lioc  non  parfo  tempore,  sed  omnibus  diebus  vilas 
mr.  Quando,  rogo,  metuat,  cui  omiiis  vita  secura 
esi?  Ftd^f  etiam  voluntatem  Domini^  qui  prxcepta 
tjas  Inielligit,  qui  puritati  ipsius  tota  se  inenle  sub- 
iideril.  Propheia  eniin  poslulat  prot  gi  a  corporis 
Cbrtsli  templo^  unde  et  lirmamentum  fidei ,  ei  invi* 
ctum  rubur  defcns  onis  accipitur;  Ad  illud  enim  per- 
Koerat  aoiuii  viriule ,  quod  adliuc  non  videbat  in 
specie. 

Vers.  8.  Qiiomam  abscondit  me  in  tabernaculo  suo, 
■1  dle  malerum  protexit  me  in  abscondito  tabeniacuti 
I»  ;  m  p£tra  exatlatit  me,  Vcrsum  hunc  paulo  dili- 
gfntius  pers(  rutemur.  Ait  enim  :  Quoniam  abscotidit 
me  in  tabernaculo  suo  in  die  malorum,  sigiiificans  illud 
icnpas  quando  Saule  persequente  muitis  locis  per 
sqoalenies  speluncas  et  montium  secreta  latiiabat. 
Qttod  illi  revera  tabernaculum  fuit,  quia  mens  ipsius 
■mqaam  a  religionis  pielate  di>cessit.  Se  |uilur,  pro- 
texit  me  in  abscondito  tabernncuti  sui.  Superius  dixit, 
ekuondii ;  uunc  dicil,  protexit.  Abscondi  est  quaereu- 
lioin  oculis  non  prxberi ;  protegi  autem ,  ab  omni 
nela  periculoque  iiberari.  In  abscondlto  tabernaculi 
OR,  dicit,  id  est  in  Divinitalis  secreto,  ad  quod  ^em- 


Aebator,  ubi  ejus  intentio  perdurabat.  Quod  autein 
Aicit :  Im  petra  exaltavit  me ,  ad  incarnationem  Domini 
perliiiel ;  quoniam  de  ejus  seiiiine  nalusest  Ghristus , 
qii  eti  bpis  adunans  popuUiS  angularis. 

Vert.  9.  Nunc  autem  exaltavit  caput  meum  super 
immieos  mcos.  Poslquam  dixit  prxmia  quae  de  Domtiii 
oaal  iocarnatlone  ventura ,  nunc  dicit  prxseulia, 
ciB  eum  ab  inimicis  suis,  sive  carnalibus,  sive  spi- 
ritoalibos  coostat  esse  liberatum.  Caputmeum,  bene 
MBlis  oculom  Tidemur  accipere,  qui  revera  capul 
esl,  quo  vegctantc  possumiis  contucri. 
pleruroqiie  il!ud  dicimus  caput,  quod  emincre 
moflitiitar.  Super  inimicoi,  viliosos  significtt  appc- 


precatio;  sciebat  enim  quain  pretiosum  est,  quod 
ardenti  studio  loties  expetebat. 

Vers.  13.  Ne  avertas  faciem  tuam  a  me,  neque  de* 
ctines  in  ira  a  servo  tuo,  Desideria  sua  caule  decenter- 
que  exsequitur.  Superiore  quippe  versu  professusesi 
vultum  Dominl  se  desideranter  exqiiirere;  etquo- 
iiiain  noii  est  in  potesiatc  hoininis  suuui  obtinere 
desiderium,  precaturfieaf^r/al  faciem  suam  Domiiius, 
quam  ille  magnopere  postulabat.  Ipsius  enim  inuneris 
esl,  se  prxsiare  ndelissiniis  comuendum.  Sequilur: 
Plcque  dectines  in  ira  a  servo  tuo,  Sa^pe  diximus  iram 
poni  judicii  tempus,  cum  discernet  malos  a  boais. 
lilis  eniiu  irasd  crcditur,  qui  infclici  segregadoue 


191  M.  AURELII  CASSlODOm  13?. 

ilamiiandi  sunl.  Rogal  crgo  ne  lunc  :»b  ip^o  declinei  A  leties  ergo  iniqui  fircrQni  Dcfixii  Idumxus,  ejus^ue 


DominuSy  quando  sanciis  vulLum  sux  niajc&l.ais  in- 
ilulserif.  Homo  carnalis  Deum  liniel,  ne  pcccUis 
ijigrav;rnlibus  aut  subslanliam  perdat,  nui  fllios  amii- 
lat,  90  aul  copia  auri  argenlique  ininiialur:  sanclus 
auiem  vir  hoc  lanium  mciuit,  ne  a  vuliu  Domini  red- 
dalur  alienus. 

\qts,  U,  Adjulor  meus  esto^  ne  derelinquas  me^ 
nque  despicias  me ,  Deus  salulans  meus.  Ubi  sunt 
qui  bumanis  merilis  dicunl  aliquid  applicandum? 
Pelii  rcx  eipropbela,  plenus  gralia  el  benediciione 
ccelesli,  ne  deseralur  a  Domino.Scil  enim  quia  si  ille 
reliqiieril,  nulla  se  potestas  regcre  prKvalebil.  Ncc 
semel  ei  peliisse  sufficil,  nisi  lioc  ipsuin  sub  repeii- 
lione  geminaret.  D»;«piV t  enim  semper  addicii  esi,  nec 


si.nilis,  qui  euni  prodiderunl  Sauli  a  propheta  Achi- 
niclecb  fuisse  suscepium,  et  gladium  illi  sumptusque 
datos;  quod  rei  sacerdolls  atque  filiorum  ejus  mortc 
reseravii.  Menliti  sunt  enim  diccnlcs  contra  regeoi 
Saulein  David  conMJia  fuisse  dala ,  Dcumque  pro  eo 
fiiissc  deprccatum;  qiiod  lalius  Uegum  textus  cloqui- 
tur(/  Heg.  xxii).  Pulchcrrimc  autem  dixil  sibi^  quia 
mendacii  sui  pocnas  rccipil  qui  falsiim  testimoniuro 
proferre  contetidit.  Sivc,  ui  alil  dicuni,  idioma  est 
Scripturse  divinx,  ut  pro  singulari  pluralis  nuroeros 
apponatur;  ei  ilcrum  pluralis  pro  singulari  numero 
inveniatur  ailjiinclMs;  sicul  de  llerode  niortuo  legitur 
dictum  :  Morlui  sunt  qui  quosnbant  animam  pueri 
{Malth,  11,  20);  vcl  Moysi  dc  Pharaone  pronuntiaium 


securus  reddi  potest,  nisi  quem.judicis  serenus  ocu-  jg  cst:  Quia  morlui  sunt  qui  qvcerebant  animam  tuam 


lus  intueiur. 

Vers.  15.  Quoniam  pater  meus  et  mater  mea  d&reti- 
querunt  me :  Dominus  antem  asmmpsit  me,  Patren% 
Buuni  Adam  primum  hominem  dicit,  matrem  uxorem 
ejus  Evam,  uiidc  generaiio  humana  descendit.  Istl 
ergo  rcliqueruui  conditione  mortali,  nec  enutrire 
\:iluerunt,quaiido  de  hac  luce  lr;insla'J  sunt.Quamvis 
istud  de  ejtis  geniloribus  possit  intelligi:  quia  domum 
patris  sui  inatrisquc  tuiic  dereliquil,  quando  a  popu- 
Jis  ilebrxis  ad  regni  culmen  evectus  est.  Scquitur, 
Dominus  autem  assumpsit  me,  in  loco  scilicet  veri 
l>areiilis.  P ai er  esi  quia  condidit,  quia  regit;  mater 
quia  fovet,  quia  inflrmos  et  parvulos  laclal.  Assum- 
psit  vero  dixit,  hoc  est,  de  privala  couv.iitione  ia 
regno  posuit.  ^ 

Vers.  16.  Legem  mihi  constitue^  Domine,  in  via  tua^ 
et  dirige  me  in  semita  recta  propter  inimicos  meos,  Le- 
gem  sibi  staiui  illam  poiius  Dumini  deprccatur  Salva- 
toris,  qua  debiiores  noscitur  liberasse  per  graiiam. 
Moysi  enim  lex  illo  tempore  jam  data  erat ;  Domiiii 
aiitem  sperabatur  esse  ventura ,  quam  sibi  postulal 
debere  constitui,  In  via  tua,  id  est  in  Christo  tuo ,  qui 
est  via^  veritas,  et  vita  (Joan,  xiv,  6).  lUa  enim  ve- 
niente  justc  praesumebat,  qtiia  eain  et  docere  poterat, 
ct  iiiipleri  posse  prx&tabat.  Semitam  vero  jam  dixi- 
inus  ad  Scriplurarum  inleliigentiam  pertinere.  Pre- 
critur  eigo  prophcta  ut  Vetcris  Tc4amcnti  recte  libros 
iiitelligal,  ei  veniurum  in  eis  Dominum  esse  cogno- 
scat. /*rop<irt/:imfVo5  autem  dicit,  id  est  hacreticos, 


(Exod.  IV,  19). 

Vers.  18.  Credo  videre  bona  Domini  in  terra  vivm" 
tium,  Exspecta  Dominum,  Postquam  mullis  modis 
Dominum  deprccatus  est  ne  persequenlibus  trade- 
retur,  ad  confidentije  sua;  redit  auxilium,  sibique  ipsi 
proiiiiitit  quod  6ona  videat  in  terra  viventium^  id  est 
in  futura  vita ,  ubi  bona  sunt  sempiterna.  Et  proprie 
dictum  est  terram  illam  esse  viventium,  quoniam  ista 
morientiumest.Qui  slatus  apud  oralores  dicitur  col- 
lectivus,  quando  ex  scripto  colligitur  id  quod  scri- 
pium  non  est,  ut  per  id  doceaiur  esse  ac  si  Ecriptum 
fuisset.  Ita  et  hic  futura  pra;mia  ex  antecedentibus 
benenciis  sibi  ciedit  csse  vcntura.  Terram  autem  vi- 
ventium,  proprie  Scriplura  conimemorat  diviii:i.  Ad- 
ditum  est  :  Exspecia  Dominum,  scilicet  qui  promifc- 
tcndo  non  fallit ,  qui  prxsiando  non  imputat ,  sicut 
Jacobus  aposlolus  alit :  Qui  dai  omnibus  affluenter,  el 
non  improperat  (Jac.  i ,  5), 

Vers.  19.  Viriliter  age^  et  confortetur  cor  tuum ,  el 
sustine  Dominum.  Quoniam  superiori  versu  crediderat 
videre  &e  bona  Domini,  nunc  dicit  quemadmoduoi 
videre  possit.  Hoc  auiem  verbum,  viriliter,  non  solum 
viris,  sed  et  feminis  credamus  esse  mandatura.  Nam 
et  viri  cum  moUescuiit,  animo  femineo  sunt;  et  mulie- 
res  viriles  cfficiunlur,  cum  in  bono  proposito  mentif 
robore  perseverant.  Sequitur,  et  confortetur  cor  iuum^ 
ne  quasi  lassus  immurmures,  et  l;edio  fatigante  de- 
speres.  Sed  confidcnti  animo  atque  sccuro  dicil :  £x- 
specta  Dominum,  qui  nescltsubducerequx  promittit. 


Sive  incredulos  Judxos  qui  eus  nilebantur  prava  in-  p  Sustine  vcro  et  exspecta,  perfcclo  dicitur  Christiano: 


tentione  subvertere. 

Vers.  1 7.  Ne  tradideris  me  in  animas  persequentium 
me  :  quoniam  insurrexerunt  in  me  testes  iniqui,  et  men- 
tiia  cst  iniquitas  sibi.  Sccundum  historiam  potest  in- 
tclligi  de  Saule,  qui  euin  acerrimo  odio  perseque- 
balur.  Sed  quoniam  rex  erat ,  nec  potcrat  solus  agere 
quod  jubebat ,  apte  numerus  pluralis  hic  posiius  est. 
Siuiili  modo  cum  Doech  Idumxus  eum  prodidisse 
legatur,  plurali  numero  posuit,  testes  iniqui»  Fieri 
ciiiin  potuit  ut  quandoeum  rcgi  accusavit,  pertestes 
alios  dicta  sua  probare  voluisset.  Quaproptcr  congruo 
posiius  pluralis  numerus  adverlilur,  quaudo  persona 
Calis  per  unum  tanlum  non  pottrat  facilc  accus.iri. 


ac  &i  admoncret,  sustine  quod  pateris,  et  quod  credis 
exspecta, 

Conclusio  psabni, 

lt\\er  muliiplices  et  sxvientes  angustias,  quid  spe- 
cialiter  desidcremus  reverendissimus  propheta  pate* 
fecit,  ut  inh.kbitare  Ghristi  Ecclesiam  modisomnibus 
appetamus.  IIoc  patulis  atiribus  audientes,  assidua 
supplicatione  deprecemur ;  quia  nec  brevius  quid- 
quam  potuit  dici ,  nec  latius  impetrari.  In  nuroero 
autein  pra^senlis  psalmi ,  et  qiiorumdam  qui  subse- 
quuntur,  nequaquain  polnimus  calcirlorum  singu-? 
Inrem  reperirc  rationcm ;  scilicot  qualis  creatuni 
vi^^esimo  sejito,  aut  vigesimo  septiino,  aut  vigesiiriA 


«rS  EXrOSITIO  IN  rSALTEniUM.  rSAL.   XXVII.  104 

(ktavo  iiiiinero  Icgoiur  npliia.  ScJ  sliidi  )sis  re!i!U|ni.  A      ^^i  iimlis  ero  deaccndcntibus  in  lacum,  Ll  esl,  si 


mus,  ut  secunJum  cxenipla  qu.c  (lic-l:)  sunl ,  qiiamlo 
•on  inveniunt  rationera  in  numero  singulari,  (unc 
»ltquas  similitudines  in  pnriito  calculo ,  she  bis,  sive 
fertio  debeant  indagarc.  Verbi  gratia,  u(  viginli  scx 
parliantur  in  Tigesimuin  et  senariom  nuinerum,  ct 
ttemm  viginti  septero  in  ler  Dovem.  Tunc  facilius  cal- 
etilis  divisis,  fortasse  compeiens  ratio  poterit  inve- 
■ri.  Quid  enim  Inleresl  si  binas  aul  tertias  me(rctas 
o^anl  yasa  psalroorum?  Si  vero  nec  ibi  aliquid 
CMYenienter  agnovcris,  credere  91  convcnit  coeli 
terneque  Creatorem,  operationes  ei  dicla  sua  per  di- 
venorum  calculorum  distribiii«se  siiie  ambiguiiaie 
virtoleSy  qui  omnia  ,  sicui  legiiur  (Sap.  xi,  21),  in 
poadere,  ouroero » mensuraque  perfecit.  Nequeenini 


siliici  is,  cro  similis  iii  intindi  hiijiis  profundiiate  ver- 
sanlibus.  Lacus  cnim  qiiidani  hoc  sxculum  est,  uui 
quasi  delectabiiis  ac  iranquillus  crediiur,  sed  quus 
profundilates  et  mcrsuras  liabeat  ignoratur.  Lacu$ 
quippo  dicitur,  quod  sub  ipso  terra  lateat.  Prccatur 
ergo  humanitas  Verbi,  ne  similii  esset  bominibus 
cxieris  :  quia  etsi  comuiunem  conditionem  carnis 
assumpsit,  exrellenliam  tamen  omnium  creaturarum 
Deo  unita  proineruit ;  de  qua  dicit  Apostolus  :  Ctft 
aulem  aliquando  angelorum  dixit  :  Filius  meus  es  lu , 
ego  hodie  genui  te  (  Uebr.  i ,  5  )?  Sive  lacum  sepul- 
crum  dicit ,  ubi  peracla  passionc  repositus  esl. 

Yers.  2.  Exaudi^  Domine^  vocem  deprecationis  mcce 
dum  oro  ad  te^  dum  extollo  manus  meas  ad  templum 


foia  guttx  pluviarum,  sollx  coeli,  vcl   aren»  maris  B  sancium  tuum.  Tenipus  signiGcat  sacratissimae  passio- 

nis,  eloralutejusaudialuroratio,quod  fccitantequam 
tradcreiur ;  re!iclis  eiiim  discipulis  secessil  et  oravii  di- 
cens  :  Pater^  si  fieri  potest,  transeat  a  me  calix  iste ;  vc- 
rumtamen  non  sicut  ego  volo,  sed  sicut  tu  vis  (  Mutilu 
XXVI,  59).  Quod  autem  dicit,  ad  templum  sanctum,  ut 
mihi  videtur,  illam  consuetudinem  Hebrai  populi  for- 
tasse  mavult  inelligi»  cui  praceptum  fuerai  ut  iii 
qualibet  essei  positus  regione,  ad  illam  pariem  semiier 
orarelubi  Jerusalem  noveratconstitutam;  sicutet  D.:- 
uielem  apud  Babylonem  tertio  in  die  legimus  (  Dan. 
VI,  10 )  clTecissei  quod  nccesse  eral  Chrislum  Domi- 
num  facere,  qui  non  venerat  legem  solvere,  sed  implere 
(  Matth,  V,  47 ).  Sive  ad  templum  sanclum,  ad  coeluiii 
vult  intelligi ,'  qnod  oraiites  bomines  facere  coiisueve* 


ouinerabilis  non  est,  apud  illum  non  conslat 
esse  »ub  numero.  Nam  etsi*nobis  probanlur  occulta, 
^vins  suottimen  nota  potenlix.  Rcstai  ut  illud  quod 
dieium  est  definitione  majorum  credere  debeamus, 
in  Dumeris  positis  atque  definit  s  virlutes  omnium 
tooTeoire  psalmorum. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXVU. 

Psalmus  ipsi  David, 

Diximus  David  significare  manu  fortem.  Ct  quando 
tale  ooroen  debuit  pooi,  nisi  cum  pas^ionis  dominicae 
gloriosa  certamina  referuntur?  Fortis  utique  manu  , 
fui  per  (olerantiam  suam  prostravil  principem  lene- 
hraruiD »  qui  mortein  moriendo  superavit,  qui  huma- 


genus  capUvum  crucifixionis  suae  dispensatione  c  runt.  Nam  desiderium  postulantium  esi,  ut  licct  ubi- 


fikeraTit.  Ipu  autem  cum  dicitur,  nullum  alierum 
iMelligi  posse  declaraiur,  nisi  ipsum  mediatorein 
Gtaistum  Domioum,  qui  per  hunc  totum  psalmum 
loqoitur  :  oraos  ab  humilitate  susceptae  carnis ,  per- 
Mcotorum  debitas  indicans  poeoas  non  studio  male« 
foleoti«9  sed  contestaiione  vindiciae.  Notandum  est 
igitor  buoc  psalmum  tertium  esse  horum  qui  passio- 
KB  el  resurreciiooem  Dominicam  sub  brevitate 
CiauDemoraot. 

Divisio  psalmi, 

Prima  seciiooe  orat  Dominus  Christus  per  id  quod 
kooioesl  ut  ejus  audiatur  oratio  fuiuro  tempore  pas- 
litois.  Secuodo  graiias  agit,  quoniam  exauditus  est 
ia  kis  quae  fieri  postulabat.  In  fiue  psalini  subjun- 


que  Deum  esse  non  ambigan(,  de  coelo  sibi  auxiliuni 
venire  confidant.  Unde  ct  in  Dominica  oratlone  dici* 
inus  :  Pater  noster,  qui  es  in  ccelis  ( Matth,  vi ,  9).  Noii 
est  ergo  absurdum  templum  accipi  coelum ,  quoniani 
Domini  sedes  diviiia  lectinne  monstra(ur. 

Vers.  5.  Pie  simul  tradas  cum  peccatoribus  unimam 
meam ,  et  cum  operaniibus  iniquitatem  ne  perdas  me. 
Quia  mori(urutn  se  noverat,  nieri(o  petebai  iie  infe- 
ris  tradita  ejus  anima  cum  peccatoribus  misceretur, 
aut  cum  operantibus  iniquitatem  haberet  aliquam  por- 
tionein.  Sed  omnino  salutariter  ista  discretio  ab  illo 
petitur,  ut  nostra  spes  ad  vota  lalia  concitetur ;  quod 
revera  implens,  homincm  a  se  fieri  deprccatur  alie- 
num.  Ubi  sunt  illi  qui  Christutn  putant  animam  noii 


|eas,  ut  sicut  ipse  suscitatus  est  polestate  divinita-  D  habuisse?  Sed  hxc  inihi  videntur  aut  oon  legere,  aut 
liiiwe,  ita  salvus  fial  populus  e>us  nomini  credi-      quae  legerint  omnimodis  oblivisci. 

Vers.  4.  Cum  his  qui  toquuntur  pacem  cum  proxi- 
mo  suo,  mala  autem  sunt  in  cordibus  eorum,  Juda;os 
commemorat,  qui  ci  dicebant  lentanles  :  Scimus  quia 
a  Deo  venisti  magisler(Joan.  iii,S).  In  istoruin  crgo 
labiis  erat  pax,  sed  in  corde  malilia.  Qux  figara^  di- 
citur  ir>nia,  id  est  irrisio,  quoties  aliquid  quod  sub 
laude  dicitur ,  inicllectum  vituper.itioiiis  babere  mon- 
stratur.  Proximo  suo.  dc  se  dicit ,  quia  cis  carnis 
origine  jungebatur.  Qui  jusie  malcdiccbaniur,  quia 
proximum  malilioso  pcrdere  festinabant. 

Vers.  5.  Da  illis  secundum  opera  eorum,  et  sccun" 
dum  nequitiam  studiorum  ipsoram.  Judxi  volcnies 


ExpoMo  psalmi, 

Vcrs.  i.  Ad  U,  Domine,  clamavi;  Deus  meus^  ne 
sde9s  a  me,  Christus  Dominus  clamat  ad  Patrem 
iMipore  passionis,  ne  ab  ipso  sileat,  hoc  est ,  ne  pe- 
letti  [  ed. ,  palienti]  non  annuat,  sed  magis  respon- 
4nL.  Rolcherrima  quoque  verborum  est  Tacta  diver- 
liut.  Oamai  bomo  ne  siieat  Deus,  quia  nostro  siien- 
lioille  lacei,  et  nobis  negligentibus  in  memoria  non 
Contra  si,  Domino  prsestanle,  respici- 
<,  respicit;  si  damamiis,  exaudit;  si  diligimus, 
aoniuur. 


195 


M.  AUnKLI!  CASSlODOia 


m 


tiperati  suiit  quidem  nTalum,  sed  feccruiil  iiolenies  A  ^^«<'u«  ad  correciionem,  dlios  dejicil  ad  ruiiiain. 


huiiuni ;  ui  roortein  inferrent  Ghrislo,  qua  inors  ipsa 
finiretur;  sanguinem  funderent,  qiio  miindi  crimina 
lavareiitur.  Ideo  petit  illis  dari  secundum  opera  ipto- 
rtim,  id  est  Yolontalem ;  quia  unu-iqnisque  hoc  ope- 
ratnr  qnod  vult.  Nam  frequenler  et  pr£stant  qui  no- 
cere  coniendunt,  ut  diabolus  facit,  qui  dnm  innocen- 
libiis  ingerit  mortis  poenas,  transmiltii  marlyresad  co- 
ronas.  Cxpressit  quoque  qu:e  superius  dixit,  dicendo, 
Secundum  nequiliam  studiorum  ipsorumj  id  est  arobi- 
tam  malum,  ut  innoxionoccrent;  et  qui  ad  eos  sal- 
▼atidos  vcnerat,  morti  iradere  maluissoni. 

92  Vers.  6.  Secundum  operaiionem  manuum  eorum 
wetribue  illis ;  redde  relribulionem  eorum  ipiis,  Qualuor 
Bunt  species  relribulionum  :  quarum  una  est ,  cum 


Paulum  destruxii,  ut  iji  melius  conslrueret ,  et  de 
persccutore  aposlolum  facerei;  sed  impium  Pharao- 
nem  cum  tanlis  mirabilibus  non  crederet,  demersit 
Allissimus  ut  periret.  Sic  crgo  illos  dicit  destrui,  ul 
non  iterum  debeant  xdiGcari.  Quod  dictnm,  sicut 
sxpe  monuimus ,  ad  prophetiam  potius  \idetur  per- 
tinere  quam  ad  i^acundia)  qualiiatera. 

Vers.  8.  Benedictus  Dominus^  quoniam  exauditit 
vocem  deprecationit  mece.  Scieiis  complenda  es<e  om* 
nia  quae  petebat,  partem  secundac  sectionis  ingrc- 
ditur  :  graiias  agens  quod  vindicatus  sii  de  inim  cis 
suis,  dum  adliuc  niillatenus  exsiitissent.  Ilsc  flgnra 
dicitur  prolepsis,  Latine  prxoccupatio,  quando  res 
secuturae  pro  praeterilis  ponuotur.  Sed  discutiamus 


tribuusiiur  ab  bominibus  mala  pro  bonis,  sicul  Judaei  B  q^id  sibi  velit  disposilio  ista  verborum ,  Benedictus 


Chrisio  retribuerunt^  qui  cum  ad  eos  salvandos  venis- 
set,  illi  eum  cruciGgeredccreverunt.  Aitera  cuni  retri* 
buitur  bonum  pro  bono,  quando  dicet  Deas  electis 
auis  :  Venile,  benedicti  Patris  mei ,  percipite  regnum 
quod  vobis  paratum  esl  ab  initio  mundi  (  Matth,  xxv, 
54 ).  Terlia  cum  relribuet  malum  pro  malo,  quando 
dicturos  est  impiis  :  Iie  in  ignem  aternum ,  qui  para- 
tHS  est  diaboto  el  angelis  ejus  ( Ibidemy  41 ) ;  secundum 
iliiid,  Hensura  qua  mensi  faeritis^  in  eadem  reme^ 
tietur  vobis  ( Luc,  vi,  58 ).  Quarta  cum  retribuit  quod 
hic  dicit,  bonuro  pro  malo,  ut  qui  persecutores  ex- 
stitenint,  liant  conversi ,  postea  laudatorcs.  Verum 
ista  omnia  quae  de  inimicis  suis  praedicit,  non  sunt 
vota  maliiix,  sed  praescientia  futurorum.  Nam  in 


Dmtmus^  quoniam  exaudimt;  qui  est  uiiqoe,  elsi  non 
•xaiidiat,  benedictus.  ^ed  benedictum  proprie  dici« 
mus,  cui  gratias  agimus,  id  est  quando  illi  benedici- 
mus.  Apie  ergo  posilum  esiybenedictus^  qui  exaudire 
dignalus  est. 

Vers.  9.  Dominws  adjutor  meus  et  protector  mms; 
et  in  ipso  speravit  cor  ttieiim,  et  adjutus  sum, 

Vers.  10.  Et  refioruit  caro  me/i,  et  ex  voluntati 
mea  confilebor  itli.  Adjutor  ad  pericula  vit£  perlinet, 
qaae  ipso  adjuvanie  superavit.  Pioiulor^  quia  euiii 
ab  insidiis  diabo!icis  sua  defensione  Tallavit.  Si'd 
postquam  ista  facla  sunt ,  (idellter  se  dicit  sperasse  de 
Domino.  Naro  cum  dicit ,  cor  meum ,  aoimae  designat 
arcanum ,  quod  sacrificium  constat  esse  justiti».  Ad« 


Evangelio  dicit :  Pater^  dimitte  iUis,  non  enim  seiuut  C  didit  quoque  iterum,  adjutus  sum ;  ut  quantum  lmpen< 


quid  faciunt  {Luc.  xxiif,  5i ).  Sed  utrumque  pium 
es!;  hic  cnim  comminatur  ut  terreat,  ne  scelera  sua 
praesumpiione  despcrata  perHciant;  ibi  autem  cnm 
patitur,  orat  nt  ad  poenitudinem  eorum  corda  perdu* 
eat.  Nec  vacat  quod  tolies  sentcntiam  ipsius  terroris 
iteravit ,  ut  corda  lapidea  magnae  comminationis  in- 
cendio  salvarentur. 

Vers.  7.  Quoniam  non  intellexerunt  opera  Domini^ 
et  in  opera  manuum  ejus  non  consideraverunt ;  dettrues 
j.7os,  nec  cedificabis  eos,  Superiorem  excoiit  seiisum. 
Dicil  enlm ,  ideo  debere  illis  reddi,  qtua  non  inteUe- 
xerunt  opera  Domini,  Opera  siquidem  ejus  fuit,  ut 
doceret  populum  viam  veriiatis  et  6dci,  et  ex  sacrae 
incarnationis  arcano  reconciliaret   hominem   Deo; 


4ebatur  pura  devotio,  tantum  et  adjutorii  eresceret  ma- 
gnitudo.  Bene  autem  dixit :  Refloruit  caro  mea^  quia 
et  primo  floruit :  quippe  qnae  ez  Virgine  sine  pec« 
cato  tanquam  pulcherrimi  floris  singulare  decus  emi- 
cuit,  sicut  Isaias  dicit :  Et  flos  de  radice  ejus  ascendd 
(Isa,  XI,  i ).  RefJoruit  ergo  signiflcat  resurrexit: 
quasi  in  setbereasaurasadmlrabili  decore  proropit.  S^y 
qiiitur,  et  cx  voluntate  mea  confitebor  t7/t,  post  resuiv 
reclionem  scilicet,  quando  humana  naiura  fuerata 
corruptione  lib^rata,  et  ad  inxstimabilem  gloriam 
permanens,  in  Verbi  unitate  perducia. 

Vers.  II.  Dominus  fortitudo  plebii  iUie,  et  prote» 
ctor  salutarium  Christi  sui  est,  Brevis  magnaque  defl* 
nitio.  Quid  est  Dominus?  fortitndo  plebis  tuee,  Merito^ 


qnatenus  uhi  non  poterai  vitiata  natura  conscendere,  D  quando  adversa  cuncta  ipso  auxiliante  superantor. 


Dominicae  vigitationis  munere  pervenirel.  Gt  ne  Filio 
Dei  vera  docenti  mens  obstinala  noii  crcderet,  hoc 
quoque  miraculorum  ingentium  virlule  firmavii;  ut 
quod  intelligerent  Judxi  communem  homiiiem  non 
posse  facere,  huc  evidenter  agnoscerent  potentiam 
Divinitatis  implere.  Sed  illi  dementes ,  dnm  lantum- 
modo  bominem  credunt,  Filiiim  Dei  dici  indigtiissime 
pertulerunt.  St^quitur,  et  in  opera  manuum  ejus  non 
atnsidiraverunt,  (Jiiqne  si  considerassenl,  expavissent 
potius  quam  sprevissenl,  plorassent  quam  conspuis- 
acnt,  adorassent  quam  crucifixissent.  Taleen  in  sa- 
crilegium  aliis  provtnire  non  potuit ,  nisi  illis  qui 
veritatis  lot^lli^entiaui  perdiderunt.  Deus  enini  alios 


Pfolector  e.U  e>iam,  quoniam  eos  t'*git  et  liberatab 
imminentibus  malis.  5a/u(ar:ti»i,  ac  si  diceret,  justo- 
nim ,  quorum  salus  est  Dominus.  Bene  auCeni  addi- 
dU ,  Christi  sui^  ut  Filium  Dei  debuisses  advertere. 
Christi  enim  dic(;l)antur  ct  caeteri,quo8  aut  nnetii^ 
regalis,  aut  sacerdotalis  glorii  decorabat. 

Vi  rs.  12.  Satvum  fac  populum  maim,  Domjitf ,  ei 
beneiic  hosredilatem  luam  ;  et  rege  «ot,  d  iXtoU$  §09 
usque  in  ceternum,  Orat  humanitas  Verbi  pro  poptilo 
Cbrisiiano,  propter  quem  et  probator  twompla;  ul 
saiisfjctione  fideli  salvus  fiat  in  boc  nmndo,  ubi  ex- 
posita  iudaeorum  probabatur  esse  periculis.  Beitedii 
autem  hmediteuem  tuam^  ad  futurum  Judidum  perii- 


IJ7  EXPOSITIO  m  PSALTRUIUM.  PSAL.  XXYIIL  i^^ 

nel,  quando  dicendam  cst  :  Ven-te^  bmedicti  Patns  \  liier  perlinere  freqiienli  leciione  drclaratur.  Sed  irt 

imam  polenliam  Patris,  et  Filii,  et  SpTitus  sancii 
esse  cognoscert*8,  teriio  loco  inhabiiare  dicit  Triiii'. 
tatem  in  sanclo  baptismate,  et  virtutem  ct  bcnediciio- 
nem  dare  Dominum ,  qui  ex  eo  renatus  fuerii,  populo 
Cbristiano. 

Expositio  psalmi, 
Vers.  i.  Afferte  Domino,  filii  Dei;  afferte  Domino 
plios  arielum ;  afferte  Domino  tjlman  et  honorem, 
cum  mullitiidiiiem  geniium ,  sicul  praedictura  e>t,  ad 
credulitatem  reclac  fidei  spiritualiter  propheta  vcntu- 
ram  esse  respiccrct ,  toiiusque  inundi  consoi  ijnda 
iliis  essel  aduuata  confessio,  di;;num  fuit  jam  quasi 
credentem  populum  commonere,  ut  fidei  su»  afTectum 
pcr  sacrificia  devota  monsirarct.  Invilat  cniin  fiUos 
B  Dei ,  id  est  qui  per  regenerationis  gratiam  facii  sunt 
fiiii  ejus,  ut  ait  Joannes  Evangelisia  :  Dedit  m  potesta* 
tem  filios  Dei  fieri^  his  qui  credunt  in  nomine  ejui 
{Joan.  1, 12).  Sed  llcet  omnis  Trinitas  unus  sit  Deu<, 
nec  aliqua  est  in  niajestate  ipsius  aut  in  naiura  di- 
stanlia ,  divcrsis  tamen  locis  dicilur,  qiiod  ad  pcrso' 
nas  singulas  probelur  aptaiidum.  Ilic  autcm  Spiritum 
sanctum  specialiter  Dominum  debemus  accipere, 
quem  instituit  de  labemaculi  perfectione  la  dare.  In- 
tende  auiem  quod  imprimis  non  dicendo  qu'd  affe- 
rantf  ipsi  sc  jubentur  ofTerre,  id  estcorda  sua  sancia 
puritate  luccntia,  quod  supra  omne  sacrificium  Do- 
roino  probatur  acceptum.  Sequitur.  afferte  Domina 
filios  arietum.  Arietes  apostoli  accipiendi  sunt,  qui 
tanquam  duces  gregum  in  caulas  D  >mini  perdu\erunt 

ttioiiem  significat  Ecclesiae  catholic»,  qnae  jain  per  C  popuium  Chrisiianum.  Filiosarietum  offerendos  dicit, 


i ,  percipite  regnum  quod  vobis  paratum  est  ab  in^tio 
ndi  (  Jl^fl/i.  XXV,  54 ).  Et  ut  chariiatem  suntn, 
qaam  prxcipit,  evldenlius  approbaret,  iicrum  peiit 
01  in  boc  mando  devotos  fopulos  regatj  ne  carnalia 
eoncupiscant,  ne  vias  pravas  eligant;  «ed  ipsius  regi* 
Diine  illaroinati,  nesciant  collegium  h.ibere  cum  pes- 
timis.  Addidit,  extolle  eos^  m  in  intellcctu  Srriptura- 
ram ,  et  in  opcre  sancto,  laud  ibili  inientione  profi- 
ciiiil ;  quatenos  a  terrenis  vitiis  purgaii ,  ad  xterna 
pnemia  perdacantur  evecii.  Et  hoc  petiii  debere  fieri 
osqae  in  sxcolum ,  srilicel  per  tolum  bunc  mundum; 
obi  Mecala  sunt  usque  ad  illud  s.^eculum  xternum  cul 
■oUom  aliud  pro  sua  perennitate  succedit. 

Concltuio  psalmi» 

Aodiolis  psalrous  iste  qua  pietale  concliisus  esl. 
Rogavil  pro  nobis,  qui  oratur  ab  angelis.  JudifX  om- 
■iom  creaturaram  advocatus  esi  noster ;  et  ut  a  morte 
foiaissemas  eripi ,  ipse  magis  elegst  occidi.  Implela 
csl  in  hoc  psalmo  93  pracdicta  regula  Dominicne 
passionis.  Oravit  anle  traditionem  sunm  :  dc  cruci* 
ixione  propria,  ei  de  resurrectione  locutas  est;  po- 
strcmo  pro  fidelibus  exoravii,  ut  qui  ei  meruerunt 
credere,  perpeiua  debeant  benediciione  gaudere. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXVIII. 

Ptalmui  David  in  consummatione  tabernaculi, 

Qooiiiam  pnecedentia  verba  jam  nota  sunt,  restat 
■t  fiMuiuKiRolumefft  tabernaettli  paulo  diligentius  per- 
qoirere  debearoas.  Consummatio  tabernaeuU  perfe- 


louuB  orbem  probatur  esse  constnicta.  Tabernaculi 
Domine  in  hoc  mando  posita  declaratur  Eccle- 
,  qoacontra  camalia  vitia  bella  gerens,  merito  ex- 
psdilionalis  babitaculi  nomen  accepit.  Quapropier 
Ihbc  psalmom  Christiani  dogmatis  honore  pollentem, 
pssi  perfectionem  generalis  Ecclesia),  in  laudem 
Spirilos  sancti  propheta  decantat;  ut  quia  lania  res 
f»  fNrophelas  ei  apostolos  beata  praedicatione  com- 
plelo  esl,  competenter  ejus  laudibus  ornaretur.  Esi 
snim  lotiis  psalmus  Spiritus  sancti  lande  plenissimus, 
si  per  varias  allasiones  praeconia  ejus  majestatis  ex- 
Milveiis.  Hoc  esl  quod  oratores  dicunt  demonstrativom 
ISMas,  qoando  per  hujusmodi  descriptionem  osten- 
dllar  aliquis  atque  cognoscitur.  Sed  quid  de  illo  a 


quos  apostoli  recta  praidicatione  genuerunt,  iion  qui 
pravo  dogmate  probantur  extranei.  Arietes  autem 
bene  sunt  apostolis  coroparati,  qaoniam  aiiimalia  ipsa 
plurirouin  fronte  valent ,  et  objecta  semper  Impin- 
gendo  dejiciunt ;  quod  prcdicando  fecisse  cons  at 
apustolos,  qui  diversas  superstitiones  ei  idola  fir- 
missima  ccelesiis  verbi  quadam  froiite  rupenint.  Aries 
enlm  dictus  est,  quasi  a  fronte  ruens.  Addidit,  afferte 
Domino  gloriam  et  honorem.  Ilic  spccialiter  ommo- 
neinur  ut  nullam  Spiritus  sanctus  patiatur  injuriam. 
Nam  qui  eum  minorem  Patre  vel  Filio  dicit,  gloriam 
illi  non  probatur  afferre,  Nulli  enim  gloriosum  est 
audire ,  quta  minor  est.  Offcrimus  ergo  Domino  Deo 
nostro,  id  est  Spirilui  sancto  gloriam  puram ,  plenam. 


fWHiaam  congrue  poterat  dici,  nisi  quod  de  se  ipse  »  "^^^ »  ^""*  ®"™  ^^  consubsuniialem  Patrl  ac  Filio 
AfBOtur  eflari? 

Divisic  psalmi, 

Com  beatus  David  cognosceret ,  totius  mundi  ter- 
minos  td  fldem  catholicam  per  prophetas  ct  apostolos 
Spirilos  sancti  mnnere  perdacendos,  sicul  Petrns 
opooiolos  dictt  :  Non  enim  voluntate  humana  altata 
ai  eUifmmdo  pfophetia;  sed  Spiritu  sancto  aeti,  locuti 
mmi  tmuH  Dd  kommes  ( II  Petr,  i ,  21 ).  Primo  or- 
alloqnitar  oniversiutero ,  ut  sacrificia  ei  devota 
persolTant.  Secundo  septifaria  narrationc,  per 
ollosiones  ejosdero  Spiriius  sancti  sab  magno 
prxconio  virtotes  enumerat,  quod  ad  ipsum  specia- 


dicimus ,  et  coaeternum ,  atque  omnipotentem  siue 
aliqua  separatione  pracdicamus.  Sic  omnes  bxreses 
per  divcrsa  loca  Scriptura!  diviaac  Spiritiis  saneti 
prxdicatione  destructae  sunt. 

Vers.  2.  Afferte  Domino  gloriam  nomini  ejus;  ado* 
rate  Dominum  in  aula  sancta  ejus,  Supra  dixit ,  ipsi 
afferte  gloriam ;  roodo  dicit,  nomini  eju$,  Affert  igitur 
Romtni  sancli  Spirilus  gloriam^  qui  eum  fjcil  latius 
innotesccre,  quando  incredulorum  corda  convertii, 
nonienque  illius  dilatat  per  roultitudinero  plebis  lor- 
hasque  populoruro ;  quod  magis  ad  docentiuro  videtur 
pertinere  cautelaro.  Sed  nec  illud  jadices  oiiosuin, 
qiiod  afferte  quarto  repetiit.  Haec  flgura  dicitor  epi'- 


199  M.  AURELll  CASSIOmRl  ^OO 

nione,  Laline  repetilio  erebra  sermonis,  quas  niuha  A  iianc  superbiam  vox  Domini  confrtHgit,  dicendo  . 


colligit  unius  verbi  ilcralione  decursa.  Sequilur»  ado- 
rate  Dominum  in  aula  $ancla  ejui ;  id  est  colite  cum 
in  coiiscieniia  vestra  mundissima.  Ipsa  est  enim  aula 
regalis  et  babitalio  Spirilus  sancti»  sicut  dicit  Apo- 
stolus  :  Quia  templum  Dei  estis ,  et  Spirilus  Dei  habi" 
tal  in  vobis  (/  Cor,  iii  »16). 

Vers.  3.  Vox  Domini  super  nquas,  Deus  majestatis 
intonuit;  Dominus  super  aquas  multas.  Veiiit  ad  ordi- 
nera  secundum ,  in  quo  per  (iguram  epimone ,  quam 
superius  diximus,  frequentor  per  capita  versuum 
uuum  repetens  verbuin,  pracconla  Spiritus  sancti 
sepienaria  virtute  concelebrat;  quod  suis  locis,  ju- 
vanle  Domino ,  conabor  exponere.  Primus  iste  ejus- 
dem  rci  versus  est ,  vox  Domini  super  aquaSy  id  est 


Deus  superbis  resistit;  humilibus  autem  dat  graliam 
( Jac»  fv,  6).  Repetil  quoque  :  Et  confriuget  Dominun 
cedros  lAbani,  Sed  quamvis  superioribus  bxc  similia 
videaiilur,  tamcn  uno  verbo  addito,  Libanif  non  par- 
vafti  videntur  indicare  distanliam.  Cedri  enim  qux 
alibi  nascuntur  non  omnino  procerae  sunt ;  in  Libano 
AUtem  tales  inveniuntur,  ut  omnes  aliiiudines  arbo- 
rum  superare  videantur.  Ergo  mundi  istius  nobiles 
acreges,  qui  reliquos  homines  tanquam  bumiliafru- 
teta  despiciunt ,  virtus  divina  confringity  quando  pau- 
peres  el  bumiles  elegit.  Isti  euim  virtule  supcrantur, 
illi  inter  divitias  suas  aut  cogitationibus  gemunt,  aut 
turpi  ambitiono  solvuntur.  Ponuntur  etiain  cedri  et 
in  bonam  partem ,  sicut  in  alio  psalmo  dicit  :  Cedri 


Spiritus  sapientiae.  Ipse  enim  legem  condidit  qua  3  Likani  quas  Dominus  plantavit  (  PsaL  ciii,  16). 


credentium  turba  regeretur;  nam  leguntur  labula 
Testamenti  digito  Dei  scriptx  {Deut,  ix,  10);  digilus 
autem  Dei  specialiter  intelligitur  Spiritus  sanctus. 
Quod  vcro  dixit :  Super  aquas,  populos  significat,  sicut 
ct  alier  psalmus  ait  :  Salvum  me  fac^  Dominey  quo- 
viam  94  intraverunt  aqux  usque  ad  animam  meam 
(  Psal,  Lxviii,  2);  ct  iii  Apocalypsi  legilur  :  Civitas 
sedens  super  aqnas  muUas  ( Apoc.  xvii,  1  ).  Quapro- 
pter  ihlis  allusionibus  boc  significari  manifestnm  est 
5p  ritiiin  sapienlix  legein  populis  condidissc.  Sequi- 
tur,  Deus  majestatis  intonuit,  iloc  eiiam  pcrlinet  ad 
Spiritum  sapieiilise.  Dicit  enim  quando  diein  judicii 
pnedicavit,  cum  gehennx  poenas  inaestimabili  terrore 
prxdixit,  ut  Don  tam  loqui  quam  intonare  viderctur. 


Vers,  6.  Et  comminuet  eas  tanquam  viiHlum  Liba' 
niy  et  dilecium  sicut  filios  unicornuorum.  Et  hic  quo* 
que  versus  ad  Spiritum  virtutis  pertinct.  Vitutos  au- 
tem  Libani  sacrificiis  rrequenter  antiquilas  offerebai, 
qui  propter  luxuriam  dulcium  herbarum  pingnes 
crant  admodum  et  decori.  Eos  mavult  mundanii 
summilalibus  comparare,  quae  sic  comminuenda  sunt, 
tanquam  iili  qui  sacrificiis  videbantur  ofllerri.  Nain 
et  ipsi  sunt  victima,  dum  conversi  Christo  Doniino 
nitdis  mentibus ofleruntur. Sed  ne  sibi  homines  du- 
ram  legem  quererentur  imposilam,  etiam  dilectum 
Filium  Dei  dicit  esse  moriturum  :  de  quo  scrlptuni 
est  :  Hic  est  fHius  meus  dilectus,  in  quo  mihi  bene  com" 
placui  ( Mauh.  iii,  17 ).  Propter  iDcarnatlonem  enim 


Subjunxit  etiam,  Dominus  super  aquas  multas,  id  est  C  '^^^"S  ^^^  *^^^  /^^>x<  unicomuorumy  id  est  Judaeorum 


super  populos  genlium  diversarum,  quas  propheta- 
rum  atque  apostolorum  praedicatione  lucratiis  esl. 
Sic  et  in  isto  coininate  populcs  significavit,  quos 
etiani  intelligi  superius  maluit. 

Vers.  4.  Vox  Domini  in  virtute,  Miranda  brevitas, 
tria  vcrba  quam  magnam  explevere  senlentiam !  Vo- 
cem  Domini  in  vii7u/e,  Spiritum  dicit  inlelligentis, 
qui  advcrsaria  cuncta  dejieii  atque  proslernit,  sicut 
le^itur  :  Et  non  est  qui  possit  resistere  voluntali  tuas 
{Ksthcr,  xiii,  9).  Merito  ergo  Vox  Domini  in  virtute 
ssse  dlcilur,  cui  nullis  obstaculis  obviaiur. 

Vox  Domini  in  magnificentia,  Hic  Spiritus  consilii 
redolel.  Quid  enim  illo  magnificentius,  qni  corde 
iiluminato  sentiri  facit,  nt  appetantur  bona,  et  pes- 


singulariter  se  extollentium.  Sive  unicornes  appellatt 
sunt  Judaei,  quia  uiium  tantum  videntur  accipere 
Testamentum.  Sic  ergo  Christum  dicit  earne  inoritu* 
rucn ,  sicut  et  filios  Judaeoruiu ,  qui  inaestimabili  pie- 
tate  conditionem  nostram  in  morte  suscepit,  ut  do- 
bis  de  sua  immortaliiate  prsestaret* 

Vers.  7.  Vox  Domini  intercidentis  flammam  ignis^ 
Spirlium  scienliae  significat,  qui  omne  consilium  vel 
calorem  conirarium  intercidendo,  id  eiSt  dividendo  di- 
jndicat.  lUe  enim  Judaeorum  ignitos  et  flammeos  tii^ 
multus  sclentia  sux  ma;estatis  exstinxlt;  ut  quod 
scelerati  fecerant  velut  ad  solum  hominem  negandom, 
in  humanam  salutem  et  gloriam  verteretur. 

Vox  Domim  concutientis  solitudinem ;  el  eommovebit 


sima  quaique  fugiantur;  praestatque  ut  de  impio  per-  D  Dominus  desertum  Cades,  Hic  Spiritum  pietatis  de- 
fici:itur  pius,  decapiivo  liber,  de  servo  filius?  Quod 
lllis  provenire  non  dublum  est,  quos  Spiritus  sanctus 
potentia  suae  majestatis  invisitut. 

Vers.  5.  Vox  Domini  confringentis  cedros  :  et  con- 
fnnget  Dominus  cedros  Libani,  Hic  Spiritus  virtutis 
elucescit,  qui  confringlt  superbiam,  quae  in  se  con- 
fidit,  et  bumilitatem  erigit,  qux  de  ejus  bonit:Ue 
praesuiiiit.  Cedros  enim  superbiam  debemus  accipere, 
quii;  se  in  altitiidincm  elevans,  proceras  bujus  arboris 
lumiiiilales  imiiatur,  tnuxime  quia  et  lignum  ipsum 
Don  est  Ltile,  nisi  succisuin  fueriL  NuIIus  enim  in 
sua  radice  manens,  proficuos  generat  fructus;  slcut 
n^o  elatio  detestabilis,  qux  pcccatum  intulit  mundo. 


monstrai,  qul  fallaces  cogitaliones  et  inepta  hominom 
vota  concutienSy  ad  veriiatis  studium  correctos  al- 
trabil.  Et  bene  errores  eorum  solitudinem  vocavit , 
quoniam  habiiatorem  non  habei  Deum;  nec  ipsi  in 
pravitaiibus  suis  diuiius  manere  possunt,  quandoea)» 
aut  lamentabili  morte  dcserunt,  ant  felici  conversionti 
derelinquunt.  Sequitur,  et  commovebit  Dominus  de- 
sertum  Cades,  Hoc  adbuc  ad  Spirilum  pertlnet  pietatis. 
Sed  hunc  locum  narratio  libri  Numeri  diligenter  ex- 
pouii  {Num,  XX,  1  ),  referens  cuin  Israeliticus  po- 
pulus  in  C  kdcs  vcnisscl ,  nimiaque  sili  loci  ariditate 
laboraret,  Moysen  jussu  Domini  percussa  petra  subilo 
illis  aquarum  copiam  contulisse,  miroque  niodo  facta 


m  Exposmo  ln  rsaltekh  m.  psal.  xxix.  ^*5t 

€st  lerra  trigaa, qtiaearidasiccilatejacebatsqiialida.  A  ^erito,  quoniam  illud  quod  factnm  est  siib  Noe,  bu- 


Per  haiic  crgo  siiiiiiitudinem  dicil  peccatorum  corda 
dunssiita  in  aqiias  sapientiae  posse  dissolvi,  iierum- 
que  illud  exemplum  Cades  in  bumanis  cordibus  esse 
faciendum.  Sappe  enim  deiertum  poniiur,  ubi  et  in- 
fideles  populi  convenire  noscnnlur,  sicut  in  Evange- 
lio  dicil  :  Vox  clamantis  in  deserto  (  Matth,  iii ,  5 ). 
Non  eiiim  io.-innes  pnedicare  poterat  in  deserio,  ubi 
■nlliis  aiidiret;  scd  deicrtum  appellati  sunt,  qui  ad* 
kuc  necdum  fidei  dona  perceperaiit. 

Vers.  8.  Vox  Domini  prceparantis  cervos ,  et  revC" 
Idkit  ecndensa ;  et  in  templo  ejus  omnes  dicent  gioriam. 
Seplimam  dicit  Spirilum  timoris  Domini.  Cervi  enim 
lont  iiinidi  quidem,  sed  venenosa  sorbentes.  Et  me- 
rilo  illis  eomparati  sunt,  qui  et  Divinitatem  timent. 


ptisnialis  sacri  gcrebnt  im:igincm.  N.im  sicut  Islud 
purgai  aninias  sordilHis  peccatoruni,  ita  et  illuJ  dilu- 
vinin  mundi  criniina  probrosa  delevit.  Blerito  ergo 
pro  baplismatc  diluvlum  po^ilum  esl,  ad  cujus  simi* 
liiadincm  constat  efTectum.  Nam  qtiod  teriio  Dominus 
repetiit,  sine  dislinctione  personarum,  licet  intelligi 
primam  dictum  de  Spirilu  sancto,  Dominus  diluvium 
hfhabitut.  Sequitar.  et  sedebit  Dominus  Rcx  in  ater^ 
num ;  hoc  iutem  de  Filio  reete  intelligimus.  Domiuu 
«ir.'ti/<m  poputo  iuo  dabit^  de  Patre  contpeienter  ad- 
▼crtimus.  Populo  suo^  signiAcat  Christiano,  queni  de 
sacri  baptismatis  munereconquisivit.  Subjunxii  eiiam : 
Et  benedieet  populum  suum  in  paee.  Non  dixit  liene* 
dicent,  sed  benedicet^   quia  unus  est  DominuB  Deus 


eieontraria  quaeque  dcvorant;  nec  ab  els  possunt  B  "«^slcr. /«  pa<:c,  propler  illud  Evangelii :  Pac«iii  m«flm 


Arcipi  Tel  Doceri,  qui  adversuin  Ecclesiam  Dei,  fel- 
lita  noscuntur  altercatione  reslsirre.  Conslgnatus  est, 
«t  snperius  diximns ,  Spirilns  septiformis ,  quem  ct 
sappotatione  facile  colliges,  et  operatione  cogiiosccs. 
8ed  banc  Spii  iium  sanctum  unum  aique  eumdeni  dc- 
kemos  accipere,  cujus  lias  quas  dixinius,  tpsianic 
Wm  (/m.  II,  2,  3),  septem  consiat  esse  virtuics,  id 
ctt  spiritus  sapienlia^  spiritds  intellectus,  spiriius 
CMisilii ,  sp  ritiis  «inutis,  spiritns  scientiae,  spiritas 
^latis,  spirtu^  (imoris  Domini  : disiribnens  unicui- 
qa»  prool  vuli.  Nec  moveat  qnod  oblque  vocero  Spi- 
ri'os  sancti  dicit  esse  sermonem ;  hoc  enim  Terbuai 
onivers»  Tiinitati  constat  apt.itum.  9^  Nam  Pa« 
Iris  leginms  Tocein,  rum  dicit  :  Hie  est  Filius  meus 


do  vobis ,  pacem  meam  relinquo  vobis  ( Joan.  xiv , 
^7).  Una  est  enim  pax  et  Patris,  et  Filli,  et  Spirilai 
sancli. 

Conclusio  psalmi. 

Meminerinius  quam  ingenti  tuba  psalmas  isie  to< 
nuerit ,  ut  detrectatores  Splritus  sancti  non  possint 
ignorantix  excusalione  dcfendi.  Nam  poteniia  ipsiui 
septiformi  distributione  laudata  est,  at  oibil  fbi  inre* 
rius ,  nihil  cogno>ceres  esse  divisnm  ;  qula  sanct;ii 
Trinitatls  unitas  in  fine  declaraia  est.  Deslnat  bacre^ 
ticonim  iiisana  perfldia  vanas  commovere  caliimni»s ; 
legant  Didymum,  legant  beatum  Ambrosiuin,  ca^.tc- 
rnsque  Patres  qni  de  iiac  re  perrectissima  dispuia- 
lione  dixemnt.  AflTerant  indlviduse  Trinitati  gloriam 


^ectus  im  quo  mihi  complncui  (  Matth,  iii,  17  )•  Iiem  C  et  bonorem,  nee  faeiant  in  xqualitate  dislaniiam,  st 
Pilii  dieentb  :  Saule,  Saule,  quid  me  persequcris      perdaci  non  elignnt  ad  ruinam. 


( Act.  IX  9  4  )  ?  Simititer  et  in  Actibus  apostolorum 
ie  Spirita  sanclo  legitur  :  Segregnu  mihi  Paulum  et 
BMmabam  in  opus  ad  quod  vocam  eos  ( Act.  xni ,  2  ). 
Sed  banc  commanionem  yerborum  sanctisslmus  Au- 
fensrmns  contra  Arianos  scribens  (Serm.  191,  cto 
55.  Trimt.)m  iino  libro  utili  adunallone  coliegit, 
■t  arqaalitatem  sabstanti»,  vel  potenila}  ind.viduae 
Trioiiatis  omnis  prudens  possit  agnoscere,  quando 
ei  ipMi  verba  prcbat  esse  communia.  Revelavit  etiaro 
timor  Domini  condensa,  qiiando  ignoratione  deposita, 
ad  intelligeniiam  divinx  legis  dev(»ii  popuM  convi  ne- 
roni.  Pro  qua  re  in  Ecclesia  ejus  omnes  rercruni  glu- 


EXPOSITIO  LN  PSALMUM  XXIX, 

Psalmus  cantici  m  dedicaticne  domus  Davidf  . 

Psalmi  eaniiei  cognila  significalio  est  :  nuno  con- 
sidereinus  cur  pnsita  sit  domus  dedicaiionis.  Domus 
significat  dominici  corporis  leinplum ;  dedieatio  vcni 
resurreciioneni  ejusdem  Dooiini  nostri  Jesn  Christ>. 
Tunc  enim  co*  piis  cjus  in  aeteniam  gloriani  polesta- 
temqne  perductum  est,  sicat  in  Evsngelio  ipae  dicit : 
Data  esi  mihi  omnis  potestas  in  ccrio  et  in  terra  (Mattk, 
xxviii ,  18 ).  Dedicare  quippe  dicirous ,  cuni  novit:>s 
doiuus  aliciijiis  iu  usain  celeberrimum  depulatur.  Do- 
mus  autein  David  prop  cr  semen  cjiis  est  posita,  undn 


nam ,  prout  onasquisque  pnefati  Spiritus  sepliformis  .  .  .      ^ 

. *.    r>i    •  •    .  ^*  .  n  Salvator  nosier  carnis  irax  t  origmem.  ista  domus  cst 

tooo  sosrepii.  Gloria  eniin ,  sicut  dictum  saepe  lue-  U^*  * 

Biiniinas ,  laus  est  Tacta  celebratlone  inqllorum„ 


Ters.  9.  Dominus  dUuvium  inhabitat,  et  sedebit  Do- 
wnus  Het  ffi  irlemum, 

Vers.  10.  Dommus  virtutem  popuh  suo  dabit^  et  be- 
uedicet  populum  suum  iu  pace,  Decursis  virtntibiis 
Sfiriius  septtlomiis ,  in  leriio  ordine  ad  Trinitatis 
iplexionein  mirabili  disposiiione  perrenit.  Di- 
eaiin  in  bis  doobus  versiculis  lertio  Dominus, 
otteodii  sonclaro  Trinitatem  diluvium,  id  est  aqu.is 
lapiisoMitis  inhMtare;  sicat  in  Ev^mgelio  dictuin  cst : 
Kumtes  kaptisate  omnes  gentes  in  nomine  Patrit^  et  Fi- 
m,  €t  Spmtus  sancti  (Matth.  xxviii,  10).  Sed  qu.Kia- 
ws  cor  bic  dUumurn  pro  saeris  fonf  ibus  positum  ost  ? 
1'4TR0L.   LXX. 


qu.HR  nunc  apertis  foribus  iabioruro  laeta  decaniat  : 
Exaltabo  te ,  Domine ;  qiiie  fabricata  e&t  iiascendo « 
sed  iii  saiKrla  resurrrciione  cognoscitvr  esse  dcdU 
caia. 

Diviiio  psalmi^ 

Rex  nosier  Dominus  Cliristus  priuia  narratione 
post  resurrectionem  gloriosain  Palri  gr^tilis  agit, 
qiiia  eum  de  mundi  istins  adversilate  liberavir,  san* 
ctis  jubens  laudem  dicere  Doinino,  quando  univeisa 
in  ejus  pnit^ate  sunt  posita.  Secunda  sedicil  a  sua 
coiistantia  non  rooyendum,  insuper  addcrs  prxconi  i 
Divlnitatis  a  vivis  potius ,  non  a  inortuis  esse  sol*, 
venda.  Tcrtla  redil  ad  resurrectioncm  suaui  Ixtus  c| 

7 


sos 


M.  AURELIl  €AS6K>D0RI 


9M 


exstfllant,   quoniam  (aroiH   rrngiliialc  dcposita,  iii  A  <^(«  mni  rosniTeiil  a  mortttis,  et  mors  ei  iilir«fi^ 
«lerna  majesiatis  suae  gloria  perseverat,  m<  re  siio      atrn  noii  potuit. 


prxtcrituro  dicens,  quod  iioverat  esse  vciiiurum. 

Expoiitio  psalmi. 

Vers.  1.  Exallabo  te^  Domine^  quomim  $U4cepiifi 
me^  nec  delectiuti  immicoi  meos  super  me,  Doininus 
Cbristus  Palri  graiias  agit  per  dispeiisationen ,  qua 
resurrcxit  a  mortuis.  Nam  exaliabo  dicit,  l^itius  in- 
noicscere  facio,  qood  sancta  Yerln  incarnaiione  gl«- 
riosaqiio  resurrectioBe  completum  eai.  Qunnti  enim 
ante  lioc  tempus  Deminum  spiritualitiT  cognoseere 
I  oiueront»  liisi  ejas  adventu  veritas  pronissa  dantit- 
set?  Sed  bomo  ideo  exaliare  valuit  nomen  Aliissimi, 
quoniam  abeodem  consuit  assutnjMus.  Nam  quemad- 


Vers.  {.  P$alUle  Domino ,  eanrii  ejui^  ct  con/ite- 
mini  mcmoria:  sanctitaiis  ejus,  Post  resurreclionrm 
suam  convenientcr  pr.T€ipit  saticrie  psallere^  nt  re- 
surgenie  capiie  menibra  latai^niuri  roaxime  ctmi 
spes  eorum  tali  dispensatione  flrmala  sit :  qooniam 
et  ipsos  eonsiat  in  ia?titia  rcorgere ,  quos  coniigti 
ejus  praedicationi  crcdidisse.  Uemorias  sanetitntis  ejus 
dixit ,  quia  nostri  meraor  esse  dgnatiis  esl,  qui  in 
umbra  mortis ,  quasi  in  densa  peecaiorum  caligiiie 
vrrsabamur*  Noii  enim  nos  iHius  meniores  fitirous , 
qui  nos  creavit ;  sed  ille  iiosiri  polios,  quos  creayit ; 
sicut  ipse  in  Evangelio  dicit :  iVoti  vos  me  etegistis^  sed 
ego  elegi  vos  {Joan.  xv,  IG).  Et  \dco  eonfilenda  e\  glo« 
iHodiim  potuissetaut  occulia  Dci  prodcre,  ait  judicia  B  '«ficanda  cst  memoria  sanctitaiis  ejus,  qii:p  hfimintti 


Dii  fiitura  Darrare,  nisi  virtute  coelesli,  qua  pi^va- 
luit,  sua  Putriique  tecreta  revelare?  Seqiiitur  non- 
tiuili  quxstio  :  Nec  deUctasti  inimicos  meps  superme, 
Qfiomido  enim  non  sunt  deiectati  inimici  ejus,  qnando 
cum  colaphizanies  diccbanl :  Prophetiza  nobii^  Chri- 
ite^  (;uis  ett  qui  te  percussit  (Matth.  xxvi,  68)  ?  et  iie- 
rnm  staiites  ante  crucein  diceliant :  Yah!  qui  destruit 
lcnip/um,  el  in  triduo  recedificasillud  (Ibid.  xxvu,  40)' 
Queiiiadmodum  ctiam  non  sunl  delectati,  qiiando  su- 
por  vcsliiuenta  cjus  miscrunt  sortciu  ?  Sed  liaec  fugi- 
liva  iiianisque  Isetiiia  in  poeniludinem  illis  tristiiiarop 
que  conversa  est ;  dum  eum  post  iriduum  videruni 
resurgcre,  quem  speraverunt  96  commnnem  inte- 
ritum  reperisse.  Delectasti  vcro  pesuit,  pro  dilectare 


g«'nus  in  rccordationem  suam  deduceus  ,  i,ttod  not 
salvare  potuissei  elTecit. 

Vers.  5.  Quonhm  ira  in  indiguaiioHe  ejus  ,  et  tiia 
in  voluntaie  eUis  :  ad  vesperum  deworabilur  fleius,  « 
ad  maluthtHm  la:lilia.  Pariibu^  siii.*'  ialt- li  gnnius  liuiie 
versuiii ,  in  qtio  malorum  retrihutioneni ,  jusioruni 
praemia,  pjssionis  ejus  rrisliliain,  resurrectionis  Ixia 
commemorai ;  eoqiie  fit,  ut  cum  fuerint  duS  incta,  le* 
scinnt  codfui^ionis  iujnriain.  Sed  cuin  ira  nostra,  sicul 
legiiur,  mortcm  operctur,  in  priiuo  coinmate  per  iro* 
potngiam  hoc  de  Domino  dicitur,  quia  revera  indim 
gnaiio  iliius  mors  est  utique  poccatoris.  Dignatio  enini 
cst,  quando  iios  cleinen'er  su  cipit;  iiK/i^na/to  cnro 
nos  iratus  abjicit;  non  quia  i:le  irascitur,  sed  de  ejus 


fccisli.  Quae  figura  diciiur  hypallage,  quotics  aut  ge-  C  aversioiie  mors  evenii,  qua  de  ira  humana  procedit. 


iius,  aut  verbi  dcclinatio  coinmutatur.  Super  me  au< 
tem  dixit,  posiquam  de  hoc  mundo  transivil ;  tuiic 
enim  et  iuiinici  trisies  eflecli  sunt,  ei  devoti  g:iodio 
inngOo  flor^ieruiit. 

Vcrs.  2.  Domine  Deus  maif ,  clamavi  ad  le,  ef  sa- 
tmiit  me,  Quemadmodum  sonaitts  est^  qoi  non  legito^ 
a^tasse?  Sed  oeculte  ille  aegrot:ibat,  qiiando  unl- 
vertuin  bominem  sua  ineamatione  snscepit,  qoi  erat 
obnoxioa  e(  roorbls  ti  moriibua.  Sod  qoia  in  ilk>  sa- 
nati  aoMs ,  soMatum  se  ipae  proiitetiir.  Tonc  enim 
salvaliia  est  Dominnt  Gbriitoa,  qoando  carnem  fiagi- 
lliailt  Bosirae  resvrgendo  in  letemae  viia)  gaodia  col- 
loeavic ;  ei  omnes  aalvi  fadi  aont,  qoi  in  ipso  fideliter 
crediderunt. 


Sequiiur,  et  vila  in  volnniaie  ejus.  Niliil  poteat  drei 
praestantius*  Nam  siciit  in  indignatione  m'>rs ,  ita  in 
voluntate  ejus  vita  esse  digiiosci'ur;  qux  lamen  non 
in  meriiis  nostris,  scd  in  ipsius  voluntaie  consislit. 
lloc  argunientum  in  lopicis  dicitur  ex  coutrario.  Ad« 
jecil,  ad  vesperum  demorabitur  flelus,  Vesperum  dici- 
nius,  ( um  peracto  dic  sol  occidit,  et  noctit  tenelvrai 
consrquiintur ;  quod  accidisse  constat  Ecdeti», 
quando  Ghristus  Dominus  noster  est  peremptus.  Tunt 
enim  vere  demoratus  est  fleius,  dom  per  triduum  fide« 
lium  turba  congemuii,  et  mundi  ipsius  natura  con- 
cossa  esl,  ut  ct  ipse  orhis  cum  humano  genere  Do- 
mini  Itigere  viderctur  exitinm.  Matutinum  vi*ro  dici* 
mus,  quando  discedeniibus  tcnehris  crepusriiluni  coe- 


Vera.  3.  Domina ,  eibstnuBUH  ab  inferis  amwwm  D  P^^^i^  clucere.  Quo  tcmpore  resurrectio  Domini,  Evan- 


ftieaai ;  salimti  me  a  deseemientibut  fn  teicum,  Qoid 
dicimot  de  illis  qni  DomiDQm  Cbrlsiom  animam  ba- 
buiste  noB  credoiM?  Ecce  ipte  toties  clamat  ad  infe- 
rot  oe  bomana  lege  perdoctom ,  exindeqoe  animam 
soam  potestate  suae  divinitatit  abstraetam,  Et  vide 
quia  abstraetam  dicit;  scilicet  qooniam  claostris  in- 
ferni  diroptis,  ad  eoelum  usque  perducta  est.  Descen- 
tkntes  vero  ht  lacum  sont  qoi  In  sieculi  istios  iniqoi- 
taie  versantur.  Et  bene  dixit,  descendentibus,  qoasi 
in  profundum  euntibus,  qui  pressi  pondere  peccato- 
riim,  aliissima  profunditate  devoranlnr.  Sed  quomodo 
saLvaius  est^  qoem  constat  occisum  ?  Saivatus  est  uti- 
qiie  a  Uilibus,  id  csi  ab  corum  communione  libcratus 


gelio  teste,  vulgaia  est :  de  qna  parte  heatis  crevttne 
conttat  tine  dubitatione  Ixiiliam.  Sic  in  uno  verso 
tantarom  rerom  ingens  explicata  perfectio  est. 

Vers.  6.  Ego  autem  tUxi  in  mea  abundantia  :  iVoii 
movebor  in  aternum.  Poslquam  de  retorreclione  tua 
gratias  egii,  et  sanctis  ptaUnodiaro  taloiariter  impe- 
ravit,  seconda  narratione  redit  ad  patsionit  toae  glo- 
riosissiii:am  causaro ;  ei  quat  ilio  tempore  tceom  eo- 
giiavt^ritt  pius  doctor  edicil.  Nunc  videamot  quae  til 
ista  a^ttfic/aniia,  per  quam  se  nuliaienus  inoMiMfirai 
csse  profilctur.  Abundantia  ernt  Filio  temperVirgi- 
nit  M;iriae,  quod  Verbum  caro  factum  est,  et  habitmmi 
in  nobis  (Joan.  i,  14).  Quid  cnim  illa  gratia  copiotioi^ 


«)j;  EXPOSITIO  IN  PSALTEimJM.  PSAI..  XXIX.  «0(1 

quae  Iialiere  merQit  ptenltndineni  neiialis?  Siciil  di«  A  anteni.e  hc:iruiidinis    grniincatione   mnlcetur*   Seii 

qnemadmodum  faclus  sit  adjutor,  Ips^  conseqnentcr 


di  Ap<isiolus  :  In  quo  habHavit  omnis  pleniludo  Divi' 
miiaiU  corporalitir  {Colos$.  ii ,  9) ,  id  est  vcrissiine » 
smbstaniiaiiter  mqiie  perrccte.  Jiire  ergo  dicebai,  in 
iPimium  se  moveri  non  posse,  cui  sua  majesias  confi- 
deiiiiae  dona  praesitbai. 

Vert.  7«  Donune^  in  volunlate  tna  proestitisti  deebri 
MP  wtn:em  :  avertisli  faciem  iuam  a  me  ^  ei  facius 
Mum  eeniurbQtus.  In  boc  versu  evidenter  exponH, 
nmie  ilia  ruerlt  abundaniia.  quflc  non  potuit  coinmo. 
viiri.  Virtutem  qnippe  se  de  hiimaiia  nattira  habuisse 
iNin  dicit,  sed  desuper  siiii  as^erit  conlributam.  Nam 
4tcorem  ipsius  probat  il!ud  exeiiiplum  :  Speciosus 
fcfrma  ptte  filtis  hominum  (  PsaL  xuv  ,  5 ).  Sed  isla 
iiBtnMislata  el  solc  ciarior  humani  atis  pulchritndo, 


exponii ;  et  ideo  noslra  verha  non  del)enr  adjici,  nf  . 
cnrsus  ipse  dicioruin  propria  magis  expositione  Je- 
daretur.  floc  schcmadiciiureiexeg^^si^,  Latine  cx- 
planaiin,  iibl  priora  dicta  verbis  siib  «"qiicmibiis  ex^ 
poniininr. 

Vers.  la.  Convertisti  planctum  meum  in  gnudivw 
mihi :  conscidisti  saccum  meum^  el  prwcinxisli  nu  la' 
iitia,"Plnnctiis  ad  moitcm  ailinet,  gnudiumind  rcsur 
rcctionem ;  (|uod  j:im  utrumqiie  constat  ijrDp'rtuni 
Saccus  vero  est  textrin:i  grossissima  aique  aspera, 
in  hiimanos  usos  Iab6resque  depuial;),  qui  carni  hui 
manx  congrucnterapiatur.  Conscissus  esl  crgosa^cti«, 
id  csl  corpus  ipsins,  cum  pro  nobis  ipse  m^ri  digna 


CKpiilata  Yeibovinulem  accei  it,  qu:i  miracnla  magna  B  tus  est.  Anie  •  jus  qiiippeexitiumy  mors  nos  torluosi*o 


faaclNit,  sicui  in  Evangclio  ipsc  tcstaiur  dicensiS/c- 
«f  p0ter  habet  vtam  in  semelipso ,  $ic  dedil  et  FUio 
kukere  titam  iu  semetipio  (Jonn.  v,  *i(j).  Snqiiiiur  pro- 
totio  scntenliai  Superioris  :  Avertisti  fneiem  tuam  a 
«f,  a  factHS  sum  conturbatus.  Ac  si  diceret :  Tii  mihi 
dciNsti  secaudum  Ciirnem  qux  habeo ,  ut  le  avcrso 
fnerifn  conturbatu^.  ilxc  autcni  dicens  perniciosas 
h«*aiinQni  dationcs  interctpit,  Nain  quemadmodum 
pcccalor  dc  se  audeat  pru^suinere,  cum  immaculala 
iwiitas  riHHtem  sibi  ac  decorem  a  Domino  procsti- 
9um  fussc  fatcatur?  IIoc  argumenlum  in  topicis  di- 
cflwr  a  consequentibtis.  Nam  ciim  avcrtit  faciem  suam 
DiViniias,  coiisequens  erat  ut  carnis  turbareiur  infir* 
liiius. 


ligaminibus  anihiebat,  ct  velut  aVquod  rrumcntiuu 
iiisoluhili  carrcre  iciirhat  incIuso<:.  Sod  nt  intelliga^ 
saccum  pro  trislitin  iiiortis  rnisse  pnsituni,  conin 
hunc  dicit  de  resurrcciione  :  Proecmxisti  me  laliiint 
Perpende  verbum  pracinxisti ;  eiugulum  significai 
^iiod  ad  jiidicis  pcrtinet  digniiatem.  Nani  clncm  po« 
lesDis  iu  ipso  vocahuio  nosdtur  consiilula.  Sic  cnini 
cinctiim  dicimus  judicfin,  quando  ejiis  face^  bono, 
resqnc  declaranins.  Ei  vide  qiila  non  dixit  cinxisti, 
Scd  pra!cinxi9!i,  id  csl,  supra  omnrs  potcstaies  ei 
virlutes  elcyasti«  prnpter  iilud  Apostoli :  Et  dediiri 
nomen  finod  esi  iuper  omne  nonten  ( PkUipp.  ii,  9). 

Vers.  15.  Ct  cantet  tibi  gloria  mea^  et  non  compun-' 
gar :  Domine  Deus  meus,  in  ietemum  con^ebor  tibi 


Vcrs.  8.  Ad  fe,  Domine^  clamabo,  et  ad  Deum  meum  C  Oe  superioribus  pendet  isie  verticulus.  Ideo  eniw 


icprtctthor.  QikhI  niodo  dicit,  Domine,  modo  Deum, 
UM  scnienlia  esi.  Natn  hoc  csi  ud  Dominttm  elamnre, 
^nud  Deum  fuisu  deprecatum  f 

\ers«  9«  Quee  utilitas  in  smguine  meo ,  dvm  de^ 
seeud^  im  corruptianem, 

Vcrt.  10.  Nunquid  confitebitur  Hbi  pn/rls,  aut  ffj 
mmmmtiukii  veriiatetn  tuam?  Iinmaculata  Verbi  incar- 
Mti0  ceepils  precibas  perseverai.  Ab  ipsa  enlni  parie 
diriior  :  si  detcendero  in  c&rruptionem^  id  est  ad  pii- 
ire&ctiimem,  cttl  lege  generali  cuncta  cr.ro  subjecia 
e»i ;  qitalis  erit  spes  fldrlium,  qul  me  sub  triduana 
CfienUile  rcsurgcrc  credideruni  ?  Petit  ergo  non  ut 
ra  moriator,  sed  nc  caro  ipslus  corruptione  resoluta 
■tUoia  >tgnnm promissx  majcstatis  osiendal,  propter 


prcDcinctum  se  dixit  esse  Iwtitia,  it  Iiuinaiiiiss  et^iia* 
ret  Dcitati,  qux  csl  ejus  ghr.a.  Canlare  autem  dixi 
rous,  ad  mentis  Istitiam  propric  periinere.  Gloriff 
Ycro  Christi,  Patris  m^Je^las  esi,  a  qno  autlivit :  lia 
esl  Filius  meus  dilectust  in  quo  mihi  bene  complaeni 
(Ualth,  iii,  1*2).  Et  quia  seniel  pro  mundi  saliitr 
rompiinc(us ,  id  est  criicinxus  est ,  nulli  se  ulierius 
subjacere  memorat  passioui ;  quippe  qui  eamis  fra 
gilitale  deposita,  in  majestatis  >us  gloria  persevcrat. 
sicui  dicit  Apostolus :  Christus  resutgens  a  mortnis  , 
jam  non  mort/tir,  mori  el  ultra  non  dominabitur  (ftoit^ 
\U  9).  Sed  iie  pra^dictim  cantilenam  putaros  existerr 
temporalein,  tn  asternum  se  confiteri  dicil.  Con^bot 
aulem   hic  accipiendum  est  a  parte  roembrortini. 


il:«il  qwMl  afibi  dicit  :  ?ion  dabis  sanclum  tKum  videre  D  quasl  confabor ,  id  est ,  cuni  sanctis  aeterna  te  vo« 


mrupliamem  {Psal,  xv,  lU);  et  inclpiat  non  essc  vft- 
0r«s  mundi  tn  salulifero  tanguine  dominirae  passionis. 
CMlcssio Ycro  hic  laudem  signilicat,  qu iin  utique «f- 
lerre  ikhi  possunt  qui  in  pulvercoi  cDinmuui  morte 
sslvonlur.  Scquilur,  aui  onnuutiabit  veritatem  tuam  f 
Uaio  Yidclicci  quam  post  rt'surrectioncm  discipiilis 
ii^il :  Ite ,  prcedicate  koc  Evangelinm  omni  creatu* 
m:  ei  qmi  erediderit,  ei  baptitalut  fueritj  salvus  erit ; 
fci  mmum  mom  crediderit  eondenmabitur  (  J/arc.  xv| , 

▼cfs.  11.  Audivit  Dominut  et  misertus  esi  mei ;  Do' 
miumk  fmctut  cti  adjutor  meia.  Vcnil  ad  tertiam  iiar- 
!•  ia  qua  jam  de  sua  resurrectione  gaudens. 


Uudabo.  Quod  absolulrt  crc»lilurcsse  venlunim,  cnn' 
illa  civitiis  Jcrusalein  fuerit  ded.cata,  qiiando  jus:i> 
oiunibus  indencieiis  promittitur  psalmodia.  Sic  eniM< 
Irequenler  prom^tiii  se  faccre  Christus,  qiiod  tictiuru^ 
cst  populns  ulique  Chrisiianus  ,  sicut  cst  cl  ilbu! : 
Confitebor  tibi,  Domine,  in  eccletia  magna;m  poppla 
gravi  l.udaba  le  [Ptal.  xxxiv,  18). 

Couc'tttio  psalmi. 

Parvus  quidem  psalrous,  sed  coolestis  doctriiUM 
iiberiate  repletus  est :  Iiabens  in  versibus  graiiam 
bievitaiis,el  in  sensibus  exicnsas  omnino  latituJine>« 
llic  enim  sanctx  nsurrecttonis  gratia  diciiuri  hir 


m 


M.  AURLLll  GASS.OnORI 


W8 


passio  Domiiii  gloriosa  memoraiur ;  ut  nulla  iril)iilar  A  lontis  Verbi  incarnalionc  provenit.  Unde  mcrilo  pe* 


tio  passionis  terreat,  quos  resurrccnonis  spes  magna 
Ixtifirat.  Et  iniuere  propter  gratiam  novitatis  bic 
ordinem  fuisse  eonversum,  utincipereia  resurre- 
ctione,  quani  post  passionem  Domini  eonsiat  eve- 
nisse. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXX. 

In  finem  psalmui  David. 

Vorba  quae  titulus  continct,  ad  Dominnm  Cbristum 
frequenter  diximus  esse  referenda,  cui  totus  psalmus 
?piandus  est,  quando  ejus  passionem  resurrcciionem- 
que  dccantat.  Loqui  enim  ez  nostra  humililate  dl- 
gnatus  est ,  qui  etiam  sustinuit  bumani  corporis  pas- 
sioncm :  per  sua  noseloquia  bonus  Mjgisier  erudieii<^» 


lebatur  quod  adhiic  miiiime  probabaliir  efiectiim. 
Sequiturf  accelera  ul  eripiat  me,  id  est  fcstina  resur^ 
rectionem  dare  celerrimam,  non  illam  moro>am  quam 
generalilas  adbuc  noscitur  sustinere.  IIxc  autem 
fre!{uentia  petilionis  docet  nos  ab  oraiionc  oon  de- 
bere  suspendi ,  eliam  cum  nobis  credimus  aliqua 
posse  concedi.  Peiil  quoque  ut  ab  hujus  saH^uli  im- 
portunis  insidils  divina  virlute  protegatur,  iie  paleat 
inimicis  derelicta  simplicilas ;  sicut  scriptum  est  in 
Isaia  propbeta  :  Sicui  agnus  coram  tondente  te  ftiK 
vocef  sic  non  aperuii  os  suum  (Isa,  liii,  7). 

Vers.  3.  El  in  domum  refugii^  ut  salvum  me  fadau 
Domus  est  refugii  gloriosa  resurrectio,  postquain  jam 
niilla  imbecilliiate  concuttur,  sed  incorniptibili  roa« 
ut  et  nos  imiiantes  rcrum  caelestium  disciplinam ,  B  jestate  perfruitiir.  Nam  tunc  salvut  fuit,  ct:ro  roors 


humiles  ac  devoti  nostri  capitis  dicta  seqtieremur. 
Intuendum  est  vero  psalmum  hunc  quartum  e-se 
corum  qui  de  passione  el  resurrectione  dominlca 
breviter  faciunt  mentionem. 

Dtiifto  psalmi. 

Per  unlversuui  psalmum  vcrba  suiit  Domiiii  Salva- 
loris.  Primo  ingressu  precatur  Patiero  ut  de  malis 
immineiit  bu»  liberetur ,  ac  deinde  exaudilum  se  tn* 
dubitanter  exsultat.  Secundo  redit  ad  passionem 
suam»  actumque  rei  per  allosiones  varias  mirabili 
uarratione  d^escribit.  Tertio  generaliter  agit  gr.itias 
pro  se  ct  populo  fldeli,  quoniam  oniversali  Ecclesiae 
midoricordi»  sua  dona  largitus  est  :  commot  cns 


ei  ultra  prjcvnlere  Don  potuit.  Ita  qiiod  timcl,  ex 
Dobis ;  quod  confidit,  propriae  Divinitatis  esU  Domum 
quoque  refugii  ad  Ecclesiam  catholicam  dirunt  aliqui 
pertinere  ,  ubi  a  parte  membronim  petit  se  talvum 
fieri^  quoniam  in  ipsa  revera  oronis  Ghristianns  $nU 
vus  efflcitur;  sicut  in  arca  Noe  crescente  diliifio 
soli  salvi  facti  suiit  qui  feliciier  intrare  meruerunu 

Yers.  4.  Quoniam  firmamentum  meum  et  refugium 
meum  et  tu  ;  et  propter  nomen  tuum  dux  mihi  erit ,  el 
enuiriei  me.  Firmamentum  pertinet  ad  toleraiida  qus 
passus  est,  refugium  ad  flncm  malorum,  qnando 
istius  saeculi  inii|uitates  gloriosx  mortis  fine  supera« 
viU  Seqiiitur  :  Et  propler  nomen  tuum  dux  miki  erit. 


.ui  et  lHn.orum  pr»n.ia.  et  malorum  retribuiiones  ^  «T""!'  •»°<'.'»""»  P»^  «niversa,  genles  feclt  agno. 
^  8CI,  saluberrima  praedicatione  vulgata.  Sive  hoc  a 


ouperias  audierunt. 

Exppsitio  psalm'. 

Vers.  1.  /n  te,  Domine,  speravi,  non  confundarin 
telernum;  in  tuajustilia  libera  nie^  el  eripe  nie.  Per- 
scrutandum  cst  quemadmodum  frequener  simira 
dicU  suavi  varielate  repctaniur.  Orat  Chistus  Pa- 
Irem  ex  natura  humanitatis  assumptJR ,  ne  de  sua  spe 
•<Icjeclus,  humanx  insultalionis  patiaiur  opprobria : 
addens,  in  ceiernum,  98  ubi  ejus  contemplatio  fixa 
ct  incommutaUlis  permanebat.  In  tua  justitia ,  id  est 
qua  consuevisti  subvenire  rogantibus,  qiii  flrniissime 
4le  tua  majestate  conflduiit.  Libera^  ad  pericul  i  hujus 
muiidi  pertinet  amovcnda ;  eripe ,   ad  celeritalem 


roembris  accipiendiim,  sicut  supra  jam  dictum  esl. 
Dux  enim  noster  veraciler  dicitur,  quando  iilum  8e« 
quimor,  et  prxdi&itionis  cjiis  vest:gia  non  vitamas. 
Addidit  etiam,  enulritum  se.  quousque  ad  perfeclio- 
nem  catholica  Ecclesia  ipsius  muiiere  pcrveniret. 

Vers.  5.  Educet  me  de  laqueo  isto^  quem  occulta- 
verunt  mihif  quoniam  tu  es  protector  meus ,  Damine* 
Vccukalus  est  quidem  ab  inimicis  laqueus ,  sed  iioii 
qui  Christo  essct  occultus,  nec  in  morteni  deceptoi 
iniidit,  sed  sciens  eam  pro  nostra  liberaiione  susce- 
pit.  Ergo  laqueum  occullaverunt  Judxi  Cliri:ito,  qui.i 
tantum  liomincm  credentes,  occultis  eum  perdere 
macbinabantur  insidiis.  Undese  dicitedtfceiii/iim,  iJ 


respicit  auxilii :  ne  illa  resurrectio  mundo  saluberri-  D  est  resurrectionis  beneflcio  ad  superna  velociter  ele- 


ma  tardaretur.  Erip^  aiitero  constat  a  rapiendo  com- 
positum.  Quapropler  merito  imploravit  justitiam 
Domini,  qui  se  noverai  per  iniquospassarum.  0  vere 
roiranda  ct  divlna  comroatatio !  Accepit  necem,  red- 
didit  salotem ;  pertulit  injurias,  tribuit  lionores ;  do- 
lorem  sumptit,  contulit  sospitatem ;  et  solus  et  summe 
pius,  qul  dulcia  praestitit,  cum  amara  susceperiu 

Vers.  1.  Inctina  ad  me  aurem  tuam^  aecelera  ut 
eripat  me :  etto  mihi  in  De^m  proieetorem,  Inclina , 
dixlt,  atirem  limm,  propter  merobroriiro  suorum  hu- 
mllitatem ;  ut  qaoniam  per  nalnram  siiam  humana 
conditio  ad  Divinilatem  non  poterat  attingere ,  ad 
eam  Dtvi  titas  incrunta  descenrlcrct ,  quod  omnipo- 


vanduro.  Sed  omnia  consllia  Judjrorum  dicit  es^( 
frustranda ,  quia ,  Domino  protegeiite  nuila  potest 
adversiias  prxvalere. 

Vers.  6.  In  manustuat  commendo  spiritum  meum: 
redemisti  me,  Domine^  Deut  verittuis.  Considererous 
cur  hic  sermones  ipsi  sint  positi,  quos  Evaiiigelii 
textus  eloquitur.  Nam  et  ilii  sic  alt :  In  manut  lueu 
commendo  tpiritum  meum ;  et  inclinato  capite  redtiidit 
tpiritum  {Luc,  xxin,  16) ;  scilicet  ut  rt  liic  cognosceres 
fuisse  locutum,  qtii  post  tot  sscula,  eadem  erat  in 
cruce  positus  verba  dicturus.  In  manus  iuat^  in  ve 
ritate  tua  ^  qua  benlgna  et  jnsta  semper  operarii, 
Comm^n (/rvMtaqne  Pairi  inxsiim.ibilcm  thesiuroro« 


tM) 


EXPOSITIO  LN  PSALTERIU5I.  PSAL.  X\)L 


2\(y 


tiiiinani  videlicet  iltam  qiiac  voltintates  ipsiiis  p^ra  A  reddita  est  modis oinnihus  aliena.  Seqiiluir,  neccon» 


iiitenlione  taciebal.  Dignuni  ergo  fuit  ut  Uinlo  susce- 
pltiri  t:klis  commendarelur  ^)irUus.  Redemptum  se 
ileinde  esse  lestificatur.  Sed  videnmus  quopretio? 
Hlo  scilicet  (|uo  Aposioliis  dicit  :  Semetipsum  exina" 
i.tvfl  formuim  tervi  aceipiens  (Philip,  ii,  7).  Vides 
qiijini  iiiagniini  pretiiiiii  fuit,  ut  inajestatein  suani 
•M|tie  ad  carnem  boniinis  inclinaret,  seque  exina> 
■ivit,  ut  coelestibus  buniana  coinplcret.  Sed  ut  istiini 
Dominum  evidenter  advcrteres,  addidit  quis  esset, 
Id  e«t,  Deus  veriiaiis.  Illorum  enim  speciaiiter  Deus 
esi  qtii  vcritatem  ddigiint,  nec  in  aliqua  falsitate 
oiisceiitiir. 

Vcrs.  7.  Odisti  omnes  observantes  vanitatem  super- 


clusiiti  me  \n  manus  iuimici.  Ipsa  crat .  ueccssitas 
quam  superius  dixii,  s:  poteslali  diabolicx  delictis 
tradereiur  oLnoxius.  Conctusi  suul  cniin  qnasi  carcere 
pcenali,  qui  illiu«  sxvijisimi  manibiis  anibiuntur.  iVfC 
conclusiiti  crgo  dicit,  quia  liber  effectus  est  a  pote- 
stnte  dial>oIi,  sicni  ipse  in  Cvai*gelio  ait :  Ecce  veniet 
princeps  mundi  hvjus^  et  in  me  non  inveniet  quidqnam 
{Joan.  XIV,  30). 

Yers.  iO«  Staluisti  in  lcco  spatioto  pede$  meos  : 
nuserere  mei^  Domine^  quoniam  tribulor,  Post  libera- 
tionis  su«  decursam  exsultaiionem,  ad  SQCUndum  ve- 
nit  ingressum  :  ubi  de  pas^ione  sua  multa  dicturus 
estyUteamfrequenli  memoria  piissimuscoiumonerei. 


tmcue :  eqo  autem  tn  Dommo  sperabo,  Hla  reddnniur  ,  .      ^ 

^,,  .  .      .     *        i>  Qiiai^t  pro  omnmm  salule  siiscepit.  Staiutsti.  dicit, 

teuiiier  odiosa,  qux  probantur  esse  contraria.  Juste  B.         ;<•.••    ■ 

trgo  Teri  as  odcrat  vaniiatem,  quia  vanitas  in  falsitate 
fcrsatur.  Cui  rei  ipse  iribuit  expositionem  diceiis, 
tmpervacue  ;  quae  non  solum  vaciia,  sed  etiam  super- 
MCM  dicia  est;  merito ,  quando  fructuosam  fntelli- 
geDiiam  tcllens ,  alienat  a  Domino.  Et  qnando  prius 
dixit  Dominum  odisse  vanitatem,  id  est,  sxeuli  istius 
desideria  iransiiuM,  nunc  sc  dicit  aniare  verissima. 
Qoae  suiit  ista  verissiina  t  Sperabo  in  Domino :  uhi 
nibil  Tanum,  Aihil  supervacuuni  est,  sed  tottiin  fixum 
aique  in*egrnin  lersevcrat.  Vcruni  istam  reni  qu;e 
eansa  coii  equitnr? 

Yers.  8.  Ex»uUabo  et  latabor  in  tua  misericordia » 
qmare$pe^sti  hnmilitutem  mcam,  Iii  boc  et  supcriori 
fersu ,  iteruni  categorieus  syliogismus  enascilur, 
cuju^  defi.  iiionein  partesqoe  in  pri.no  psalmo  jnni  C 
iiximus,  qui  eiiain  hoc  loco  siinul  raiione  colligitur^ 
Id  cst,  ego  in  Domino  speravi.  Oinnis  sperans  in  Do- 
nino  e\suliabit,  et  lalabilur  in  misericordia  ejns. 
Cgo  igitur  exsullabo,  et  l;eiabor  in  inisei  icordia  ejus. 
rolcbnim  plane  dieendi  g^nus  in  bievitnte  complecti, 
qood  nulla  possit  adversitaie  dinimpi.  Nunc  psiliui 
verba  iractemos.  ExiuUare  est  cum  mngna  animi 
aUcriiate  gnudere ;  tcetari  esl  temperata  inentis  affe- 
ctiune  mnlceri.  Sed  consideremus  quotics  commone- 
mmr  io  humanis  viribus  mininie  confidcndum.  Nnm 
qvemadroodum,  ut  supra  dictum  est,  quisquani  de  se 
debeat  pracsumere,  unde  sancia  incarnalio  legitur 
abfttio*tre?  Quapropier  exsecranda  esl  Pelagianx  pra* 
vitatis  inientio,  dum  illa  tei  lat  prapsumere  qnx  co 


lioc  est  lirmasti ;  quia  bpsnm  sustineri^  non  potcrai, 
qui  n  undi  vilia  non  babebat.  In  toco  spaHoso^  id  e  t 
libero  et  a  poiebiate  diaboli  semper  excpto*  Ipse 
eniin  libor  tocus  est  quein  bostis  ille  non  insidet ; 
ipse  spatio$us  quein  ille  iion  occupnt.  Et  intende  quia 
non  dixit  iii  via,  sed  iit  luco  spatioso^  id  esi  iu  palria 
virtutum,  in  regione  beaioruni;  via  enim  legiinr 
angusta  juslorum.  Pedes  au  cm  siioi  dicit  viriu  es 
niorales,  per  quas  bunc  niundum  fiiis  gressibus  am- 
bulaxit»  quos  diaboli  adversitas  impedire  non  poiuit. 
Sed  quainvis  munduin  iiicnlpabiJiler  ambularet,  nc- 
cessarium  fuit  ut  ejus  infirniiiatibus  divioa  gratia 
subveiiiret,  nc  imbeciJia  caro  a  cielesiis  propositi 
intrgritate  discederet.  Ideo  se(|uitur,  miserere  mei^ 
Domine^^  quoniam  tribulor.  Lege  cniin  bumani  corpo- 
ris  tribulatioiii  suae  po^iulat  subveuiri,  sicut  et  in 
Evangelio  dxit :  Tristis  est  anima  mea  u$que  ad  mor^ 
tem  (Matth,  xxvi,  58),  et  bis  similia.  Sive  pedes  suos 
apos:olos  liicii,  qui  in  toco  spatiow^  id  est  per  uui- 
versalein  Ecclesiuin  cenissiiua  slabilitate  fidei  coii- 
siiieruiit. 

Vers.  1 1 .  Conturbatut  e$t  m  ira  ocutut  nteus,  auinia 
mea  et  venter  meu$,  Per  hos  quatuor  versus  fij^ura 
diatyposis  est,  qux  Latine  expressio  dicltur  :  ubi 
rebus  personiave  subjectis,  ei  formx  ipsae  et  babitus 
exprimuntur.  Incipit  enim  desoriberc  qualis  fuerit 
periculi  mngnitndo.  Ac  si  diccret  :  Confusus  cst  ani- 
mus  II  CLS,  cnm  me  insequentiuin  furor  appcteret. 
tram  siquidem  posuit  inimicorum  indigiiationein. 
piscere  debuit  Spiritum  sanctum' toies  ante  dam- D  Ocufuf  autem  intellectum  significar,  quem  seinper 

conturbamu$  atque  confundimus,  quando  imminentia 
pericula  formidamus.  Venter  vero  noster  alvus  est, 
in  qiio  ednlia  degliitita  recondimus,  qui  apte  meino- 
rije  comparatur,  qnia  sicut  ille  transmissas  escas 
recipii,  sic  et  memori:e  sinus  nolitlas  reruin  comp<:- 
tcnter  assumit.  Conturbatum  ergo  dicit  ventrcm,  id 
est  mcmofiam  suam,  ubi  babebat  reposita  qux  illi 
Dominus  de  sua  clarificaiione  promiserat.  Sed  cuiii 
videret  caro  sibi  iinminere  pericula ,  consequens 
fuit  eam  irepidatione  lurbari.  Et  nota  quia  se  ron- 
turbatum  fri*quenter<licii,  de  pprassc  nusqnam.  Qnoil 
ideo  ab  ipso  dictum  est,  ut  nobis  banr  iinitandi  for- 
mulam  Mngistcr  coclestis  ostenderot.  Nnm  ronftirlir^- 


lutendamiis  etiam  qui  dicit  humititalem  99 
ioani  fui$$e  re$peciam;  ille  videlicet  qui  ccelum  ter- 
ranqoe  et  creavit  et  coniinct,  cui  potestaies  supernae 
lertlunt.  Sed  ideo  erat  in  AUissimo  humilitas,  quia 
nii  el  bumanitas  veraciter  adbaercbat  i«b  ipsa  con- 
csfHlofie  perferta. 
Verf.  9.  Saham  feci$ti  de  neeessitatibus  anmam 
nec  conctusisti  me  in  manus  inimici,  Neccssitas 
ab  eo  quod  in  nece  sit  posita,  id  est  in  morlis 
aogitstiis  consiituta.  Nam  qnando  peccat-irum  laqucis 
loooiianiur,  nec  ab  eis  possumus  iiosira  virtutc  solvi, 
oeeesoiias  appellatur.  Ergo  tunc  de  necessitatibus  li- 
berota  est  amma  Domini  Salvatoris,  cum  a  peccatis 


m 


M.  ALRELli  CASSIODORI 


m 


lio  liumaoitatem  famillarlter  petit,  divinx  autem  A  ^' ^'^P^^^"'*'' ^'^*^' ^''^^  '  (^^^^*  x"tf ''}•  Sic  ilgura 


.«anclitatl  desperalio  proveiiire  non  poiesi. 

Vers.  42.  Quoniam  difecii  in  dolore  vita  mea.  ei  qui^ 
mei  in  gemiiilui.  Ilinc  <sl  illa  (Oiiturhatio  carnisqtie 
inetus,  quia  in  doloribus  vita  defecerat»  Yerbum  autern 
Ipsuin  defecit  iongas  ef  gravissimas  signittcat  passio-^ 
ties.  Defieere  eiiim  osi  paulalim  minus  racere,  el  ad 
(inein  penleiido  aliqitas  valetudinis  minutias  rerve- 
iiire;  quod  vil;e  tiumanac  accidere  posse  manifiStum 
est,  quae  ad  lerroinuro  mortis  usque  perdiicitur.  Su* 
periort  vero  declarans  snbjungit  :  Et  anni  mei  in 
qemUibvi.  quod  roulliiodineni  significat  utique  die- 
I  iim.  ConsMera  quod  dixil,  rit  gemiiibug,  qoia  non  Tuit 
levis  dolor  obi  eoiitinous  gemitus  insonabat.  Sive 
lioc  magis  ad  martyrum  pertinei  passiones,  qui  in 


diatyposis  per  lios  quatuor  versus,  sicui  diximtis» 
decenter  impleia  est. 

Vers.  15.  Qui  videbant  me  forat  fvgiebant  a  me  :  ex* 
eidi  lanquam  murtuut  a  corde,  El  in  isto  .'tlioque  versu 
quisequiiur,  figura  esi  metriasmos,  qiiae  Lalme  did- 
tur  mediocritas»  quotjes  rero  magnam  mediocri  re- 
laiiooe  proferimus.  Dicit  euim  :  Qui  videbant  mc  fo-a» 
fugiebant  a  me  ;  scilicel  qui  minus  Scripturis  credcn^ 
teSy  Douiinum  viderunt  in  cruce  poAlinm»  foras  n 
deitate  ipsius  exierunt»  sperantes  spein  ^uani  morUs 
ipsus  fuisse  rini>am.  Sive  hasrelicot  sigiiiflcal,  qni 
atidicntes  in  Ecclesia  Scripluras  diviiias,  videnicsqim 
luiignalia,  luras  exeuni  ad  iniquas  praHJicationes, 
fu^ientes  vcritalem,  in  qua  niinime  perseverare  pa- 


apUe  merito  inteHigonlnr,  qaoniam  ipsi  membra  }{  tiuntur.  Rcne  auiem  sequitur,  excidi  tan^uum  mortuus 


siint  Chrisii.  Et  considera  quia  non  in  vocibus»  sed 
in  gemitibui  posuit,  nt  Deo  fieret  amplius  notum 
((uod  hominibus  videbatur  occultum. 

Veri.  13.  Infirmata  est  in  paupeftate  virtus  mea^  et 
ossa  mea  conturbata  $uut.  Yirtus  antmi  infirmatur  in 
paupertate,  quoniam  omnibus  bonis  indiget  liumaiia 
fragilitas.  Quid  eniin  illa  pauperius  qux  niliil  ido^ 
iieum  de  se  habere  cognoscitur?  Ossa  vero  ibriitudo 
'  est  qiia  coropago  corporis  sustinetnr.  Quod  ainimqr.e 
pulchre  positum  est  ad  exprimeiidam  imbeclllitafein 
liumanx  substanti-je  :  quia  iieque  in  onimi  mb  *re, 
neque  in  carnis  spe  oll.i  debct  esse  prsestimptio,  siciit 
propheia  dicit :  Malediclus  qoi  confidt  in  homine^  et 
ponii  spem  camem  brachii  sui^  et  a  Domino  rccedit  cor 
ejus  {Jer.  xvii,  5). 

Vers.  44.  Super  omnes  inimicoi  weos  facius  $um 
9pprobriumf  et  vicinis  mds  fitmmm,  et  tiiuor  notis  meis, 
Mon  vaeai  quod  super  omnes^  et  non  inter  oinnes  ait* 
Super  omnes  inimicos  meos,  pcr  moduin  exag',erali* 
vuin  dicitur,  quoniam  dmn  e  sent  ilh  vere  oppro' 
brium,  Cbrislus  Dominus  innocens  atqiie  iuimacula- 
ius  inter  eos  babebalur  opprobriam^  qui  se  nefario 
scelere  polluebant.  SequUur,  factus  sum  opprobrium  : 
non  quia  ego  vere  opprobrium  fui,  sed  quoiiiam  ab 
illia  putabar  esse  qnod  non  <  r  >m,  qui  decepii  yanis 
persuasionibus  erraverunt.  (^ontra  probum  diciinus 
l)rcbruin,  Id  e>l  inhonesiuiii  al<|iie  iiKlecornm.  Op' 
probrium  autem  signKicai  valde  abominabile  facinu^, 
i|aod  Doiiiino  Salvaiori  intcr  ini(|uos  Jiidaeos  evenisse 


a  corde.  ISon  enim  a  ll(lel:bus  mortuus  diciiur,  ciijiis 
deitas  impassibili'»  veraciler  xstimaiur.  Ejcidi  a 
corde,  id  e»t  a  menie  infldelium  [mss.  A.,  F.  et  K., 
fideliuin]|  qiiod  >o!el  illis  coniingere  qui  defunctof 
bomines  obruendo,  cum  coi  pore  simul  eorum  Dieino-* 
riam  recordaiionemque  scpeliiini. 

Vers.  16.  Factus  sum  sicut  tas  perditum^  quoniam 
audivi  vitupeiationem  mullorum  circumhabitantiwHm 
Yas  perditum  esl  quod  rractuin  el  ad  nullos  usus  ne- 
cessariiim  semper  abjicilur  :  ita  et  Jesus  morlutia 
q  lasi  fiactum  vas  abjiciendus  pulabatnr  a  perfidis. 
Qtiid  eiiiin  «lici  poteiai  mediocrius  qu  iin  ut  illa  uia* 
jes  as  oninipotens  tesiis  liagilihus  ^(|uaretur?  Sed 
bacc  sic  a  denieniiUus  pntaia  pcrpende.  Caierum  ia 
Q  illo  semper  rnil  omiupdientia  singularis  el  diviiii 
pleaitudo  mirabilis,  si(  ul  Aposiolus  dicil :  In  quo  ha- 
bitat  onmis  pleniludo  divlnitatis  corporaliti  r  (Coloss.  ii, 
9),  id  esi  subsUiiiialiier  et  inanifeste.  Diviniias  eniin 
esse  non  poie-^t  corporalis.  Sequitiir,  quoniam  andipi 
vituperalionem  multorum  circumhabiantium;  sigitincai 
perfidos  Judaeos,  qui  synagogain  circumhabitant^  noii 
inhnbitanl.  Crcum  cnim  a  (ircu  to,  p  ccatcrcs  vult 
inteliigi,deqiiihus  in  alio  luco  aii:  In  circuUu  impnum 
bulant  {Psal.  \L,  9).  Uerilo  ergo  tales  circkmliabitmtes 
dicuniur,  qui  legem  Dei  noo  spiritualiter,  ^ed  cariia* 
liler  advertere  maliierunt.  Sic  per  ba;c  verba  lucen* 
lia,  tenebrosa  racinora  Judaici  populi  subliliier  indi* 
cantur. 

Vers.  17.  In  eo  dum  congregarentur  omnes  simul 


iiianifcsiuin  est,  cuin  diccroni  :  Hic  homo  a  Deo  non  9  adversum  me,  ut  acdperent  animam  meam  consHiall 


rsl,  qui  sabbatum  non  custodit  {Joan.  ix, !());  et  alibi : 
Samaritanus  es^  et  dosmordum  habes  {Joan.  viii,  48). 
Yicinos  auiem  illos  dicil  qui  ei  vicinitiie  hdei  pro- 
pinquabanl,  qui  adhuc  non  crcdiderant,  sed  credere 
disponebani;  |ed  videnies  eum  in  cruce  pependisse, 
a  credulitatis  viciniiate  rerooli  suni,  duni  pati  vide- 
hant  quem  adurandum  esse  puiaverunt.  Ignari  curo 
fideliier  prsdicla  necessario  cernereni  cnsecula, 
tunc  magis  a  fiiqia  creduliiaie  suspcnsi  sunl.  Ei  nota 
quod  prius  dixil  inimicos,  deiude  vicinos,  nunc  acce- 
tiendo  ()ervenil  ad  notos.  ?io:os  atitera  100  aposlo- 
l«»s  sign.ficat,  qui  passione  ipsius  omniiio  lurbati 
Bunt.i  de  quibus  scriptum  esl :  Percutiam  pa:>toran. 


sunt:egQ  aimem  in  te  speravi^  Domine.  Ri^ddainus  ordi- 
nem  verborum,  nl  planius  inielliganiiir  sibi  dicta  cohjc- 
renlia.  Dum  simul  omnes  congregarentur  adversum  ine, 
in  eo  eonsiliali  suntp  ut  acciperent  ammam  meam,  Im 
eo  consilialam  dicit  partfin  uiaxiniam  Jiidxorum,  ut 
Dominum  neci  traderent,  qiiaiido  oinne  scelus  gra- 
viiis  esl  quod  consilio  geriiur  [  luriinoruin.  Nam 
dicendo,  omnes  simul^  iion  vuli  paucos  inielligi,  iil 
sceleratam  turbam  ilhim  ultio  debitii  sub^equaiur.  Ui 
aceiperent  animam  meam,  significai  ul  adimcrent » 
sive  tollercnl.  Mirabilis  el  sanciissiinus  erdo  dicendi* 
Cum  iiiimici  circumhabitarent  synagogam,  et  spetu 
suain  Iiabcreiit  in  viribus  suis,  se  dicii  speraise  dc 


ii5  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXX.  2t4 

DoBiiio,  sciens  quia  poteslas  eorum  nulla  erat,  et  A  tos,  veldciier  obmutescunt ;  nec  jaro  [n  proeacia  tiicta 


insidiit  talibas  semetipsos  magis  iiiierGpere  cona- 
kmtor. 

Vers.  18.  Dh^u  '*  ^^  ^^^  meut;  in  maniiui  lu:$ 
lemfvra  mea.  Doroinus  Christus  dici|  :  Tu  e$  Deut 
MM«,  sed  a  parte  scilicet  liumaDitatis  assumptae» 
qtiae,  sicut  ait  iorenus,  et  tempori  subjacebat  et 
BOrti.  Nofi  enim,  quemadmodum  inimid  putabant, 
«orooi  persecutione  titam  suam  finiendam  esse  com- 
oieniorat,  sed  In  potestate  ponit  Domini  tempora  vitae 
SMC  Ip^o  enim  creanle  ei^isiimus,  ipso  disponeate 
fegetmmur,  eodem  eliam  jubente  iransimus.  Unde 
■eeesse  erat  ut  spem  fixam  h.iberet  in  Domino,  qui 
fitiB  morlemque  suam  in  ejns  esse  potestate  no- 
icetai. 


prosiliuiit,  qu»  nimio  terrore  clauduiitur. 

Vcrs.  2i.  Qum  lotiuuntur  advertui  juttum  iniquita; 
tem^  in  tuperbia  et  in  contemptu.  llla  lubia  expon  t 
dolosaj  qiiae  superius  obmutescere  dignoscenti.-e  vir- 
tute  praidixit,  qu(B  In  boc  sjccuIo  toquuntur  advertnt 
juttum,  id  est  Chriiitum.  Dignum  nomen  aptumqne 
yocabatiMn,  qui  merito  jui/ict  XQl  dlcitur,  quia  via. 
teritat  et  tita  (h>an.  iiir,  Cy  comprobator.  Sed  contra 
lale  tantumque  Bomeo  pulchre  ponit  imquUatem, 
Nain  sicut  lux  obscuritati  contraria  est,  sic  justitias 
titigKtfos  fidelur  adversa.  Loquitur  enim  falsitas  con- 
Ira  veritatero,  quando  Jud»i  Messiam  proc*amant 
adhuc  esse  veniurum;  quando  Arianl  creaiaram  di- 
cimt  Dominum  Creatorcni;  qoando  pagani  SaiumiMn, 


Vers,  19.  Ubera  me.et  nipe  me  de  manu  inimiVo-  B  Jovem,  Venerem,  cxleraque  porienta  stulte  nomiiia 

profitcntnr  foelestia.  Addidit,  m  tuperbia  et  contem^ 
ptu^  scilicet  qnoniam  disputant  superbi  de  bumilitate 
Chrisii,  cum  dicunt  Dominum  coDlorum  carnts  assu- 
mere  non  poiuisse  substantiam.  Contemptores  auleni 
dcspiciunt  immortalis  credere  Domini  passionem. 
Nam  cum  audiuiit  flagellis  cxsum,  alapis  verber:)* 
tuni,  traditum  nianibus  impionini,  satim  iii  blasplio- 
ma  ?erb-Ji  prosiiiunt,  no(]uaquam  iiiteUigentcs  saiu- 
laie  eonsirum;  non  quia  miiius  fMHuit  AUtssim^?  in 
pomposis  h  n  •ribus  hujus  sa^culi  gloriosissinius  ap« 
parere,  sed  decl  nare  decuit,  per  qiioe  humantim 
geiius  suum  nequiter  coiitempsit  auciorotn. 

Vers.  23.  Qtt?m  macfna  muliitud<^  dulced  mt  tva^^ 
Domine,  quam  abtcondisti  timentibus  tel   Ad  tcrtiiim 


meomm,  et  a  p.rtfquentibut  me;  illumina  faciem 
tMptr  tervum  tuum.  Ipsum  rogatqui  potest  ail- 
fersaniium  vitam  confringcre,  hominumque  corJa 
pro  sua  mirabili  dispcnsatiohe  convertere.  Prins 
enim  disit,  fm/tiiVamm,  id  est  Judxorum;  subjungit, 
et  a  pertequentibus  me,  hoc  est  pagaiiis,  vel  a  diver- 
m  lurreiicls,  qui  Ecclesiam  Dei  rrauduleutis  machi- 
nationibos  iiisequuntur.  Se<|uitur,  illum.na  facim 
iuam  super  tervum  tuum,  id  est  fac  videre,  qUia  super 
me  dignaris  iutendere;  ut  sicut  Ue  moiiente  despc* 
rjiit  y  ita  de  resurgente  confidant.  Nec  oflcn^iari^ 
qood  aodis  a  Daiuino  dici  servum  tuum,  Oiuiiia  si- 

• 

qnidem  v erba  talia  humanit:iti  sunt  spi:ci.iliter  appli- 
eaiida,  sitot  in  alio  loco  dicit  :  Ego  servut  tuus  et 


ftliui  emdHee  tuce  {Psal.  cxv,  1(').  Lbi  sun:  qui  duas  C  renit  ingressuin,  uhi  diversis  moilis  cnunieral  qunnta 


aaturas  dicere  nolunt  in  Doiiiiiio  Sjlvaiore?  Nani 
queinadmoduin  nliter  sibi  convenirc  potcsr  isia  diver- 
litas.  01  in  ona  eademqne  pcrsona  et  Domiiium  in- 
tdligas  coeJi,  et  obnoxiuni  passioni  ? 

Vers.  20.  Satvum  me  fac  in  tua  nitericordia  :  Do- 
mine,  non  confundar^  quoniam  invocavi  te,  Dicendo, 
fa  tum  misericordia  lalvum  me  fac^  negat  meritum 
mm.  Ad  iiislruendos  enira  nos  sempcr  eadem  repe- 
lil,  nee  de  amahili  confessione  satiaiur,  qnia  fjsti- 
^iom  mm  babet  dulcedo  veHialis.  Sul>jungit  etiam, 
Dawune^  non  confundar,  quoniam  invocavi  te.  Mirabilis 
ae  perfecta  prxdicatio,  qux  habet  et  humilis  suppli- 
mioueiii,  etcredentis  inviolnbilem  firmitatem.  Rogat 
ergo  oe  prxiennissus  conrundalur.  Sed  quomoiio  se 


beneficia  Domitius  se  limentibus  laigiatur  :  conimo* 
nens  ut  onines  Kancti  diliganl  Dominuin,  quoniam' 
esse  constat  ct  nostrum  judicem,  et  in  fuMiro  bcnefi- 
ciorum  omn  um  largitorein.  Sed  considcrcmus  hujus 
versus  verba  quid  habeant.  Multiludo  dulcedinis  esl, 
quia  multis  pnemiis  Domini  suaviias  Indicatur.  DuU 
C1S  est  cum  corrigit,  du!<-is  dum  parcit,  diilcis  cuin 
credentibus  aeterna  prxmia  compromiliit.  Se«l  iniet^ 
l'ge  quod  eis  tantum  dulcis  est  qul  de  ejiis  sapore 
gustaverini.  Caeterum  dutccdo  ad  eos  nou  potesi  p  r- 
venire  qui  gustiim  ejiis  mininie  conttiig^Te  ineriie- 
nmt,  sicut  et  alius  psalmus  dicit :  Custate  et  videti' 
quoniam  tuavis  ett  Dominut  (Psat.  xxxiii,  9).  Seqtii* 
tur,  quam  abtcondisti  timentibut  te.    Non  quia  san- 


eiedii  audiri?  Quoniam  invocavi  le.  D.fniinum  siqui-  D  ctis  ideo  abscnndita  esi  utcam  niinime  coiisequeren< 


jkm  fiile  iter  invoca^e,  mereri  est,  non  injuria  ;  quan- 
do  miliatenos  potest  decipi,  qui  ab  ipso  se  prxsuoiit 
tadiri. 

Vers.  il.  Eiubetcant  inipii^  et  deducantur  in  infer- 
mum;  muta  ef^cianVf  labia  dofosa.  Fuperiore  versu 
dixil :  Nan  confundar^  quoniam  invoeavi  te  :  hic  optat 
vtee»  01  illi  potius  erubetcant  qul  invocant 
ly  et  caeieri  quf  se  simiti  impietate  commai  uiant. 
Ipsos  eoim  ronvenit  cfubetcere^  qiios  hahel  :rleriia 
pMa  lorquere.  Nam  cum  hic  non  credunl  proniissiim 
joOidttfli  Dci,  dolota  tabia  blaspbema  et  garrula  siinl. 
QvaiKli»  autem  roanirc^taiionem  resurrectiouis  agmi* 
«eriai,  seqoe  respextrint  in  gravi  perlcul<>  fonstitu- 


lur,  sed  quia  in  futuro  jiiclicio  promittiinr  manifesla, 
quae  bic  sentitur  abtcoudita.  U^cte  auiem  inteirgi- 
inus  absconditam,  ut  eam  desideria  huroana  plus  ap* 
l>etant :  quia  solel  fastldiri  omne  quod  sobjacct ;  et 
v.Ie  pleriiiuqiie  creditur,  quod  sine  aliqua  difficuliate 
pnfstatur.Sedhocquodaii,  abscondisti^  homonymon 
csl;  significat  etiam  et  iiegnia  ;  ul  est  illud  :  Cratiat 
tibi  ogo^  Pater  Domine  cceti  et  terras,  quia  abscondisti 
ha'c  a  tapienlibut  et  prudentibut,  et  revetatti  ea  parvU' 
tit  (Matth,  XI,  25). 

Vers.  2i.  Fa  perfecitt'  tpernntibus  in  te^  in  conspectu 
filiorum  hoiuinum.  Dulcedineni  illam  quam  abscon* 
dcrat  timenlibtis  se,  per/icit  ittnm^ln  eis  qnl  ronstanti 


21S 


M.  AURFXII  CASSlODOm 


210 


iinimo  ram  dcsideiaiKer  cxquiriini.  Iloc  est  enim  A  ▼crtere,  qua  iu  medio  gentium  constitiita,  qtiasi  tein- 


vere  spnare,  si  uos  contingat  arKpiid  firma  inentis 
iiitegritate  prjesumcrc.  Adjeclt  etiam  ,  in  conspeeiu 
fiiiorum  homtHumt  id  est  in  iiia  resurreciione  gene- 
rali.  qiiando  sanctis  suis  praemia  |iromissa  restituet, 
et  facict  cognoscere  univcrsas  gcnies,  suos  certissl- 
mos  fuisse  sermones. 

Yers.  25.  Abuondeseo»  in  abicondito  [ed.f  abdito] 
tuUui  lui  a  conturballone  hominuin, 

Vers.  26.  Protege$  eot  in  tabernuculo  iuo,  a  coutra" 
dietione  tinguarum, 

Vers.  27.  DenedictuM  />amiitaci,  quoniain  mtri/fe«'vil 
misericordiam  $uam  in  citilate  eircumttantia.  Venit 
ad  cnumeraiiones  beneficiorum  quae  sanctis  suis  Do- 
minus  copiosa  miseratione  largitur.  Quod  scbema 


plum  fldei  probabatur  existere.  Ab  h.ic  enim  circun:- 
jecix  nationes  Christianl  dogmalis  regulas  susciperc 
meriieruiit ;  et  velut  purissimo  fonle  paiefacto,  ccb- 
lesiis  vit«  sunt  muneribus  irrigatje.  In  bac  ergo  ct- 
viiate  mirificavit  Dominu$  miseiicordiam  suam^  quan- 
do  ibi  et  docere»  ibi  miracula  facere,  ibi  et  paii  pro 
hoininam  lalute  dignalus  est.  Ibi  quoque  gl  riam  sua 
resurrectionis  ostendit,  ut  mcriio  dicium  >\i  quia  in 
Jerusalem  potentiam  suam  miram  fecit,  ubi  declararA 
tani  ingentia  sacramenta  delegit. 

Vers.  28.  Ego  autem  dixi  in  pavore  meo,  Projectus 
$um  a  vuUu  oculorum  tuorum.  Patri  dicit  Filius  a 
forma  ser?i,  Speravi  :  quia  me  gratia  tua  desereiet, 
cum  passionis  iristitia  praevaleret,  in  pavore  utique 


nobilissimum  dicitur  synairoe^mos,  LaUue  coiigie-  ^  mortis.iivu//ttortt/oncmfiiorttm,id  esilO^^  conspe* 


gatio,  ubi  in  unum,  aut  multa  crimina»  aut  multa 
beneficia  eolliguntur.  Quod  inter  violenti^simas  figu* 
ras  accipitur  ,  quia  congrcgatio  rerum  caus»  prxstat 
aiigmentum.  In  exposiiiono  quippe  dominicjc  dulce- 
ilinis  perseverans,  primo  dicit  :  Ab$eonde$  eo$  in 
abocondito  wuliu$  tui  a  conturbatione  hominum ;  se* 
cundo,  Protegee  eo$  in  tabeniacuto  tuo  a  eoniradictio^ 
ne  linguarum ;  tertio,  pleuiludinem  beneficii  ipsius 
evideiiti  laude  conplevit,  dicens  :  Denediciue  Doml' 
iittf,  quoniam  nnrilica9iimi$ericordiam  $uamin  eimtale 
eircunutantite,  Nune  al  expoiienda  verba  veniamus. 
iit  ab$condito  vultu$  Dpm  ni  dicit»  id  est  in  alia  lesur* 
rectione,  quando  omnes  jiisti  contemplationis  ejus 
praemia  consequenittr ;  sicul  legitiir  :  Beatl  mnndo 


ctu  niis"ricordix  tuae.  Et  pulcbre  t*tt/<um  dedit  oculis^ 
quia  ipsi  quam  maiime  signincant  voluiitatfS  animo- 
rum.  Vtt/ltti  enim  dicitur  ab  eo  qiiod  cordis  velle  per 
sua  signa  demonstrel.  Sic  oculi  Ditinitaiis,  cum  re- 
spiciuniy  suam  graiiam  pollicentur. 

Vers.  i9.  Ideo  exaudisti  vocem  oraiionie  mew,  dun$ 
ctamarem  ad  te,  A  Domiiio  iileo  se  dicit  ejauditum^ 
qiiia  huiniliter,  non  desperanter  inore  humanitatli 
dicebat  esse  contemptum  :  cui  non  poterat  tardari 
gratia,  de  quo  tox  paierna  dictara  erat :  Bic  e$t  Fi* 
liu$  meue  dilectue^  in  quo  mihi  bene  comptacui  (UattH, 
III,  17).  Ottm  eUimarem  ad  te^  quando  in  passione 
▼oce  magna  dixit :  Deu$  meu$f  Deu$  meu$,  quare  nu 
dereUquieti  {Matih.  xxyii,  46)  ?  ConsUt  emm  his  cla« 


eorde,  quoniam  ip$i  Deum  vdebunl  {Matth.  v,  8).  A  C  moiibus  exauditum  fuisse,  qiiando  et  resurrectionii 


eoaturbaiione  honiinum,  malorum  scilicctt  dicit  eliam 
Bdelissimos  occulciidos»  quando  jam  in  xierna  bca- 
tttudiiie  b  eabuntur,  ubi  purissimam  veritatem  neino 
fxcilenta  voluntate  conturbai,  sod  bonitas  rerum  in 
suis  splcndoribus  perseverat.  Et  quam  pulcbre  re- 
galcm  couspectum  csse  dicit  iii  abdito^  revera,  quia 
eonteroplationem  ejus,  qua  justi  perfruentur,  impii 
non  vidcbutit.  Uomine$  enim  bic  omnes  pcrsecuiores 
et  schlsmatici  siguificantur,  qui  Itic  roiisueverunt 
terrere  populum  Christianum.  Scd  oiiin  illuc  perveii- 
tiim  fuerit,  supra  Dei  famulos  sceleratoruin  conur- 
fraltonei,  locum  dicil  ulterius  non  habere,  quippe 
i|U08  a  se  eonstat  esse  dtvidendos.  llti  enim  mittuniiir 
in  Ktemam  pcenam,  justi  Tocantur  ad  reqtiicm  seni- 


gloria.ii  coDsecutus,  et  ad  Patris  est  videlicet  dexte- 
rnm  collocatus. 

Veis.  30.  DitigiteDominum^  omne$  taneii  eju$.  Pro 
cullatis  sibi  beneficiis  hymno  decurso,  sancios  coin- 
monet  ut  ament  Dominum  ;  quitenus  auctorem  tanii 
beneficii  membra  diligant,  cum  sibi  in  capite  prjsti- 
tum  fuissc  cognoscant.  Diligiie  Dominum^  dicit,  jaiii 
tanquam  anilcis,  non  tanquam  servls.  i^ervoruni  cbt 
cnim  formidare,  amicorum  diligere ;  sicut  ipse  iti 
Evangelio  dic!t  :  Si  feeeriti$  qucc  ego  prweipio  vobi$^ 
jim  nott  dieam  vo$  $ervo$^  $ed  amicos  {Joan,  xv,  li, 
15).  Sed  hoc  priccipitsancti<,  qiiia  ipsorum  esl  am^ic 
Diiuinum,  qiiia  non  diligunt  inundum. 

Vers.  51.  Quoniam  veritaiem  requiret  Doiuinue,  ci 


pitemani.  Sed  ne  lantum  futurl  prxniii  promissio  ^  rctribuet  hi$  qui  abundamer  faciunt  $upert>iam,  Ne 


fragi!ia  corda  turbaret,  secitndo  capite  dicit  eos  esse 
protegendo$,  Nam  per  tabernaeutum  saepe  diximus 
Ecdesiaiu  catbolicam  significariy  qux  in  isto  mundo 
certamina  sustineDS,  expeditionalis  habitaculi  iiomine 
vocitatur.  Superius  enim  dixit,  ab$eonde$ ;  hic  pro^ 
tege$.  Ibi  enim  ab^condentur^  ubi  ab  impiis  non  vi- 
deutur ;  bic  vero  proteguniur,  ubi  maloram  improbi- 
tas  minime  uocer^  permlttitur,  quando  iiloiss  animai 
iiistorom  sub  qualibct  corpoiis  afflictione  servantnr. 
Tertio  Ixtauir  homo  coelcstis,  qui  et  Mediator  kn 
Doiniiius  Chrislus  g  ludio  spirituali  ;  quia  iiicariia- 
lione  Verbi  miindo  snlularia  dona  provenerunt.  Cfi*i- 
lai«m  cireumktaniiitt  Jerusal  m  localem  dcbemus  ad- 


putaretur  bcreticoruin  blaspbemias  Dominum  posso 
negligere,  dicit  :  yeriialem  requiret  DomiHU$t  quaiii 
illi  nesci.int  falsis  erroribus  illigati.  Soquitur.  ei  re- 
tribuei  hi$  qui  abundanler  faciunt  $uperbiam.  Ideo  euiui 
discutit  ut  vindicet,  ideo  rcquirit  ut  puniat.  Et  beue 
addidit,  abundanter  :  quia  illis  non  leiribuei  qiii  su 
iSeleri  emendatione  convertunt :  illis  autein  superbis 
qui  copiose  deliiiquuiil,  et  prxcepta  Doniini  iniqua 
prc^umpiione  despiciunt,  in  ipsis  esi  sine  dubiia- 
tioiieresecandum.  Sed  hic  $Hperbiam^  non  unuin  vi- 
tium  dehenius  accipere,  quoiiiam  ex  superbia  nasci- 
tur  quidquid  morum  pravitate  peccatiir.  Scriptuiu 
est  eniui  :  Inilium  omnis  peccati  $uperbia  {Ecdi,  x« 


t'-? 


EXraSlTlO  LN  PSALTEUIUM.  PSAL.  XXXI. 


«:s 


15).   Ct  nierilo  cunriis  viiHs  tale  nomcn  constnt  Imc  \  ricordia  l>ouiini  sufrragfinte^ipeccaia  nostra  intellese^ 


IKisitani,  qni:i  non  soluin  in  arrogantes  vind  cat,  setl 
etbm  in  oinnes  qui  reguliini  piae  conversntionis  iin- 
pugnant. 

Vers.  32.  Virmter  agite^  et  conforietur  cor  reslruin, 
omnei  qui iperaii  m  Domino.  Ilic  virius  totiiis  psal- 
mi,  et  sacrae  colligiinr  passionis  utilitas.  Nam  curo 
diiis^et  :  Ihiigte  Oomttttm,  tanrli  ejus,  qui  c;tpiti 
vestro  et  crucinxionein  contulit,  et  glorinm  rcsurre- 
ciionis  attribuit ,  ad  posiremum  per  delinUivam  sen* 
leniiain  dicit  :  Virlliier  agite^  et  confortetur  eor  ve^ 
sinun,  onmet  qui  speratis  in  Doinino :  scilicet  nc  prae- 
diciif  passiunibns  terrerentur,  sed  ad  imitationem 
Itloriosim  fideliuin  se  corda  roborarent,  quam  scle- 
liaot  ad  niundi  meJicinam  salulanter  iuiroductam. 


rimus,  ad  poeni^eniiaestudium  veuire  non  |»ossoinus« 
In  alio  quipptf  psalmo  dictum  est :  Delicia  quis  iniil- 
iigii  {Pnal.  %vui,  i5)?  hoc  est  eniin  quod  dicit  iniel^ 
iectui;  ut  cuin  nos  inlciii^^ere  Divinitas  pr;estiterif. 
peccala  noslra,  pro  eis  dilue.ndis  sludiosissiine  sup«' 
plicemus.  Nani  pro  illo  erroiequis  supplicai,  queiii 
prorsus  ignoral  ?  Nam  et  cuiii  Dominus  Christus  in 
qtiarla  parie  locutiirus  Fit,  primo  versu  sic  inchoat : 
inteiieclum  dabo  tibi ;  ut  isiius  poenitentis  inerito, 
inteiiectui  iii  titulo  proeniissus  sit,  cui  etiani  divina 
▼oce  promiltitur.  Sed  licet  sint  el  alii  pceniientiuni 
psalmi,  tamen  propter  subtilitatem  dis  antiie  diversa 
titulorum  significatione  notati  sunt.  Priinus  enim  qni 
in  sexio  ponilur,  coutinet  in  /inem,  in  ligmnii^  pro 


Haec  figura  dicitur  epiphonemn,  id  est  acclamaiio,  6  octava  psaimui  David^  qnoniam  ille  toius  ad  futuri 


qu;e  post  narratas  res,  breviter  cuin  eiclamallone 

lirorumpil.  Quapropter  cihortatio  ista  bonorum  est, 

ne  se  a  bono  proposito  carnis  imbecilliiate  subdu- 

raat.    YiriUter  agite^  id  est  in  bonis  operibus  con- 

biantissime  perdurate,  nec  rei^inea  mollitie  deficiatis, 

qui   corda  vesira  Domlno  couslanter  oiTfrtls.  Sic 

enini  sustinenliom  pectora  roboranlur,  si  spein  suani 

in  Domini  virtute  confirment.  Hoc  autem  prxcepium 

iriris  feminisqoe  commune  esi,  viiiiiter  eniin  omnis 

seius  agitf  qui  nescit  mollissimis  facilitaiihus  iniinu- 

lari.  fit  respice  qucmadmodum  partes  illas  passionis 

soae  io  toto  psalmo  fervaverit.  Prius  dnit  oraiio- 

nem,  inde  secuta  passio  est ;  ad  postremum  laetitiani 

lldelioro  constantlamque  cominonuit :  ne  tali  muncre       .  .  ^ 

,.^  .      .  .    ._    ft ,  .   ^  ^  ..  ,       ^  tinetur.  In  secunda  partc  s<>la  correctio  esi ;  iiani 

siiscepio,    ultertus  inimica   fidei  possit  prxvalcie  C  ,     .  J    . 

cuni  se  propria  confcssione  damnaverit,  a  Douiino 


judicii  pertinet  timorero.  Iste  vero  inerilo  tali  est 
tilulo  praenotaios,  qui  se  deterioratum  tardius  iniel- 
leiit,  quia  peccata  quae  confestim  prodi  debueraut 
Doinino,  sediutius  tacuisse conressus  esi.  Statusao^ 
tem  principalis  hiijuscausae  X03  concessio  esi,  quao 
cunctis  poenilentihus  dalur.  Conce^sio  est  euim,  ubi 
adversariis  ouinia  coiiceduntur,  et  per  solas  lacry* 
nias  supplices  defenditur  reus. 

Dlviiio  psalmi, 

In  prtma  |»arie  psalmi  paiuitens  loq  iiur,  p^ccatum 
sntiiii  evidemer  agnoscens,  poeiiam  sibi  nicrito  d;« 
stricliouis  indiceus,  quoniam  noiia  faciiiora  credidit 
occuleiida,  ubi  hreviler  piincipium  el  narratio  con- 


cuiiciatio. 

Conclusio  psaimi, 

Pe^act  I  esl  tam  magni  psalmi  salubris  et  decora 
coiiiciiio  ,  ubi  et  imbecillitas  hiimaniiatis  eiprimi- 
tor,  et  beneficia  divina  monstrautur,  ui  considerans 
rragilitalero  suaro  nemo  superbiat ;  resplciens  autem 
uii»ericordiani  divinam  nullatenus  eipavescat.  Nu- 
uierus  quoque  p  almi  erecix  suppulationis  culmen 
ostendii,  prxmia  quoque  fideli  conjtigio  compromit- 
lit ;  ut  cum  se  aniiiia  huic  pradicalioni  beata  (on* 
versatione  sociaveiii,  trigenaria  remuncralione.  di- 
teica'.  Iluic  etiam  nnmeroet  alia  s»acramcnia  couve- 
uiuoi.  Ttig.iiia  si.|uiJoni  annoruin  Joseph  dominiis 
k^iiur  in  ifigypto  constitutus.  Triginla  etiam  anm»- 


sibicredit  e>se  parceiidum.  Tertia  paite  poeniiudiuis 
bona  commendans ,  etiam  sanctos  in  hoc  niuiido 
asserit  Domino  supplicare,  iu  quo  sibi  meriio  lestatur 
esse  rcfugium,  ubi  el  poenilentis  ibtius  verba  finiun- 
lur.  Uu  irta  Doininus  Christns  ad  ejus  verba  respon- 
deiis,  spcrantes  iu  sc  circumdare  niisericordia  polli- 
cctur  :  ne  suppUcantis  intcgriias  negligi  aliqua  dissi- 
mulniione  puiaretur.  Quae  quatuor  partcs  interjectis 
diapsalmatibus  dividuniur,  quas  in  divLsionibus  se  • 
qui,  nostri  constat  esse  propositi. 

Exposilio  pialmi, 

Vcrs.  \,   Brati  quorum  remisios  suni  iniquitates,  ei 
quorum  iecta  iunt  peccata,  Poenitens  iste  prOjTia  facia 


ruin  Salv;iior  noster  vit:ile  baptisina  intinctus  aquis  D  cognoscens,  et  ad  eiempla  illius  publicani  qui  lunso 


Jordanicis  consecruvit.  Esl  qiioque  in  bis  dccadibns 
saiicta  Trinitas,  t\\ix  fidei  noslrx  inviola*  i!eni  regu- 
laro  Iribuil  et  saluieui. 

EIPOSITIO  IN  PSALMUU  XXXI. 

Datrid  inteileetui, 

Coro  oroocs  psalini  gviieraliter  dicti  siiit  ad  intel' 
kdtfiN,  01  eos  sensus  no>ter  agiiosccret,  ne  viven>.'i 
regolas  ignoraret,  meriio  qtwrendutn  videtur  cur 
in  hoc  liiulo  posnerii  Duvid  inteiiectus  f  Priiiio  nic- 
miuii  David^  propier  Dominum  thrisium,  qiioniani 
od  ip^uro  re^picit  quidquid  |oeiiitciis  iste  dictuius 
csi.  Deinde  inieiiectus  idco  sequilur,  quia  ulsi  misc- 


pectore  oculos  non  levabat  ad  coelum  (Luc.  iviii,  15), 
lotis  viribus  hnmiliato  corde  suspirans,  nec  invocare 
majestatem  prxsumpsit,  sed  beatos  dicil  eos  quibut 
remisscesunt  iniquitaies;  hic  absolutionem  desiderans 
peccatorum,  nec.  tamcn  audens  similia  posiulare. 
Merito  ergo  focat  illos  beatos,  qui  hxc  ante  mcrue- 
ruiit.  Uxc  eiiiin  octava  S[»ccies  definliionis  est  quae 
Crxce  dicitur  xaTcc  ufaiptviv  rov  ivavrtov,  Laiine  per 
priv:in(iaro  contrarii.  Deaio  siquidem  peccma  con* 
Iraiia  sunt.  Ct  quoniam  hic  dlcil  remissdj  coinpe- 
lenler  sub  hac  formula  dennitionis  heatiiin  virum 
constat  cipressuni.  liiter  iniquitates  vero  et  peL-catn 
s.incius  Uieronymus  io  boc  psalino  bauc  dtfi^creniiaiii 


tl9  M.  AURELll  CASSIODORr  «Sia 

ftett,  tniqMitatii  dicen$  qa»  anle  suscepiaai  fidefn,  A  quiMl  ttila  virtits  ImjtM  psalmi  cunlra  boc  exsecrabile 


atve  per  ignorantlam  stte  per  scienliaoi  eomniitiun- 
tur ;  peccata  vero  hxc  esse  definiens  quae  post  c  - 
l^nitionem  fidei  vel  graiiam  baptismalis  coniraliun- 
lur. 

Yers.  %.  Beatui  vir  eui  non  imputairil  Domimu 
peecatum^  nec  e$t  in  ore  ejus  dolus,  Gl  bunc  beatum 
eadem  specics  deflnitionis  amplectiiur.  Sed  scire 
tlebemus  atlos  esse  quibus  peccata  reputaniur,  ut 
Paulo  diclum  e^l  :  Saule^  Saule^  quid  meperteque^ 
ri$  {Act,  IX,  4)?  El  adulter»  mulieri  in  Ev^ngelio : 
Vade^  et  ampl'u$  noli  peecare  {Jean,  Viiiy  il).  Alios 
auiem  esse  nianifestum  esl  quibus  peuata  non  re- 
putat,  nt  Job,  de  quo  diettim  est :  Nwiquid  conide" 
raeii  eervum  meum  Joby  quod  non  sit  ei  $imiU$  in  lerra. 


kumani.geiieris  vitium  probalur  opposita  :  ne  quis 
Domino  putet  abscondiiuui ,  quod  in  conscientia:  suaa 
penetralibiis  recondit  occulltim. 

Vcrs.  i.  Quonium  dit  ac  nocte  qramta  e$t  euper 
me  manu$  tua,  Peccjtiori  gravis  manu$  est  quae  fla- 
gellat»  et  ponderosa  qu.u  viudicat.  Die  ac  nocte 
cuniinuum  tempus  significat;  iit  merito  sen>a  fiierit 
qravie^  quai  a  casligatioiiis  pondere  non  recessil. 
Altier  eniin  feliciter  nnn  esset  bumilialas ,  nisi  euni 
manui  Diviiiitatis  imprimeret.  Manu$  enim  per  tro^ 
pologiaro,  operationem  signifioat  :  qiiia  bominum 
usus  est  inanibiis  opemri.  Div.nitas  enim  noii  niaiii* 
bus  aliquid  agit,  sed  volunl:iiis  suae  tirtute  omub 
dispunil  et  perficit. 


vir  ju$iu$,  et  $implex^  ei  timene  Deum  {Job  ii,  3)?  V      Vers.  5.  Convei$u$  $um  in  drramfia,  cficiit  confriu' 


BtNaihanael,  de  qno  ait :  Ecee  vere  Israelita^  in  quo' 
dotue  non  e$t  {Joan.  i,  47).  Qtiapropter  illam  partem 
fiiis  voiis  elegit,  in  qua  nulla  soiliciiudine  niordea- 
tur.  Omnes  tainen  per  gratiam  divinae  niisericordis 
ad  hvc  dona  perveniunt,  sicut  Joanncs  apostulus 
dtcit :  Si  dixerimui  quia  peceatum  non  habemus^  no$r' 
ip$o$  $educimu$,  et  veri  a$  in  nobi$  non  ett  (/  Joan,  u 
8).  Sequilur  aulem,  cui  non  imputavit  Domitiue  peC" 
caium;  scilicet  in  ciijus  ore  dolus  non  est;  id  est  qui 
nulla  sibi  remlssione  placuerit;  et  cuiii  sil  peccator, 
ipse  se  pru^dicoi  esse  sanctissimuin  (quo  morbo 
iiiaiime  laboral  buinaniias),  hed  sua  potius  delicia 
ciignoscens,  u\  humllilaie  sati^faclionis  jugiter  per- 
severat.  Ipse  enim  Domino  placet  qui  sibi  displict-t; 


gitur  mihi  spina,  iloc  est  quod  superius  dixit :  Cra^ 
vata  est  $uper  me  mnnus  tua»  jErttnmo$u$  enim  didlur 
v.:lde  ruiiiosus.  Ruina  quippe  appeilata  est,  qiiasi 
repcie  s  ima.  Conver$u$  ergo  fuerat  in  (grumna,  qiii 
ceciderat  de  superbia  ;  ut  qui  ante  clamavit  per 
eljtionim  ,  nuiic  confilerclur  Doniino  per  bumi- 
lilatem;  cui  ideo  salutis  spes  rediit,  quoiiiam  iii  suis 
operibus  inoriirera  facta  co^novit.  Spina  est  eniin 
qux  lolum  corptis  erigit  atque  recontinel.  Hxc  pro 
supcrbia  niciiii>  posita  ebl,  quat  conrracta  noii  dejicil 
ad  iiiieriluni,  st^d  eri^it  potitis  od  saluieiu.  104  ''^*^ 
atguniciilUMi  dicitur  a  neces.siiale,  qiiaiid»  c^tu  a: 
gravissintae  prieinitiunlur,  ut  ad  confessiouein  pioli- 
cua  u  coireclius  auiuMi^  ad  iucaliir. 


quia  diim   nos   culpamiis,    veriloquigm;  cum    lios  C      Ver^.  (5.  DeliciuM  mium  cognitum  tibi  fec\  et  hi- 


volumiis  laudare,  mendacium  esl.  llactenus  fuere 
piincipia,  ia  quihus  misericordiam  boni  Judicis  per 
Iiuuiilitaicin  nimi;im  desideravlt  acquirere.  Sed  nos 
iii  parle  isui  dlvisioncm  non  ponimus,  quia  diapsaU 
inata  seiiuimur,  quj;  silentio  Spiriitis  sancti  noscun- 
inr  es.se  divisa ;  dnm  et  ill  i  servare  possumus,  ei  isia 
fuiuime  privteriiniis. 

Vers.  3.  Quomim  tacui^  inveteraverunt  omnia  os$a 
viea,  dum  clamarem  tola  die.  Peracto  Igitur  breviter, 
1 1  competebai,  ex<>rdio,  nunc  poeniiens  iste  ad  nar- 
rationciii  coinpendiosissiniam  vcnii,  quain  bene  qui- 
dain  cur,  qiiidain  aiiiinain  causarnin  esse  dixerunt , 
«luoiiiain  per  ipsas  agnoscitur  quiMqtiid  in  negoiio- 
fiim  viribiis  iiiclulliius  contiuelur.  Dicil  enim  :  Qut)- 


jusiitiatn  mrMm  non  operui,  Sicut  supenus  dixerai, 
undc  fuerat  YtilihT.tlu*^,  ita  iiuuc  veiiictis  ad  st'i'ii!i- 
dain  parietn,  rcfcrl  uikIi;  cur.ini,  Doiniiio  largieiiic, 
perccperii.  0  in^eiii  sa  siinplicitas,  vi  mil  e  tergi- 
versatoribiis  c:«u(ior  ptiriias  !  illi  (iiciiiir  aeliclum 
fuisse  manifesaliiin,  cui  ni!  i!  ocrnlniin  esi.  :td  queni 
plus  c!a:nal  causa  quiiii  tingtia;  tini  els>  ab  iKiuiine 
non  audiai,  tertiu^i  oinni.i  novit  (|iiain  iile  ({tti  facit. 
Sed  boc  est  cognitun  [acere,  in  coiiresiniicin  (ieliria 
perducere.  Operire  csl  auieiii  valde  a*i(|uid  silcntio 
tegere,  aut  curdis  di-sininl  iti«>nc  ce-are.  I!(tc  faciuMi 
stnlli,  qui  putant  De  itn  ii(iiorare  po^^v.  qnod  aguiit. 
Contra,  qui  illuin  uoverunt  res  omnes  hahere  uiani- 
festas,  ad  humilem  confcssionem  et  poeuitentiae  voia 


nam  iioii  sura  tibi  confessus  de!ic  um,  omnis  fir- ^  descendunl ,    ne  judicem  paiiantur  in'eiisum,  qui 


«litas  moa  in  inftrmiaie  consenuil,  more  vnlneris 
corpoialis,  qiiod  si  iiou  aperiinr  ad  curam,  in  pi- 
iredineiii  servaiur  occult.iiu.  0$sa  cuiin  ,  sicui  s(Rpe 
diwius,  signiiicant  aniitii  firinitaicm,  qu.e  meriio 
inve(era$$e  dicuntnr,  qiinniam  njctis  iion  ftierat  salu- 
tari  mcdico  puhlicaiuin.  Sequitur  autein,  dum  cln- 
marem  tota  die.  Cuni  sujicrins  su  d.cat  tacuisse^  bic 
iterum  &e  clamasse  profiietnr.  Sed  tacuit  Divinitali, 
cui  jugiter  stippiicarc  dehuisscl.  Clamavii  qiii  per 
spatia  longi  leinporis  dc  sna  jiisiificaiione  locutus 
esl.  Tacuit  ergo  qiiod  loqiii  fas  fuit;  lucutus  est  quod 
lacere  debui^^et.  Sic  lactuiu  esi  utrumque  culpahile, 
qujiuvis  videaiur  eSdC  divcn»um.  i^lcinento  auieiii 


propitiitm  ,  babere  poterant  advocattim.  DAictnm 
vcro  quidam  lcve  putavcrunt  essc  pi*ccatiim,  (|iiasi 
negligcniius  derelicttim  ;  injustitiam  aiilein  iniinane 
aliquid  saevumque  coiumissnm.  Sed  liic  puritas  con- 
fitentis  ostenditur,  ul  ncc  lUud  passiis  sit  celaic, 
qiiod  credehatur  fore  veniale. 

Vers.  7.  Dixi^  pronuntiabo  advenum  me  inju$titias 
mfia$  Domino:  et  tu  rcmis^sti  inipietatem  cordis  [inss. 
A.,R.,  F.,  pfcra  i]  mei,  llic  magna  picta^  Diviniiatis 
o^teiidilur ,  ut  ad  solam  prouiissk)neiii  de\otioi<is 
suhiio  piccata  laxaveiii,  quundo  sic  jndicat  piuni 
voinm,  qtieiiiadniodum  operaiionis  (ncv-iiiin.  Divit 
euim  in  cordc  suo,  Dunino  iion  tacere  i|u.t  gesse.**at; 


221 


EXPOSITIO  m  PSALTEmUBI.  PSAL.  \X\l 


2« 


it  lan^oani  jam  cancla  prodiJeriti  iia  iili  reinissa  sunl  A  conclusio  poenitciiiis  in  tiinore  prxsentluni  et  spe 


qtue  Toliiit  conflteri;  nieriio  quaiido  ali(|uein  golu 
toluntas  aui  absolvit^  aut  punil.  Pronuntiabo  djCit^ 
(Niblice  fatebor,  ut  alios  ad  iniitaiiooem  trahai  pia 
fidelisque  aHifessio.  Sequiiur  de  accusatiune  propiia 
salutarc  reniediuin»  quando  pepercit  ]udex,  cum  sibi 
noa  parceret  reus.  Impietas  auiem  cordii  Tuil,  quia 
laeere  decreverat;  ut  illi  se  eredercl  celaium»  qui 
aaieqiiaai  fianl  omnia«  potest  babere  notissima. 

?erv«  8.  Pro  /uie  orabii  tul  U  omnii  sanclui  im 
temporg  oppgftuHo*  Peracio  igilur  principiOt  narra- 
tH4ie  vel  iaihfactione,  fenit  ad  conclustonem  depre« 
caUo^tis  so»,  iu  qua  sic  commendal  tenias  posiula^ 
liooeai,  ui  eam  cliani  sanctis  oiunibus  dical  esse 
cmiiBHinem  :  merilo,  qiioniam  qui  non  est  a  peccatis 


riiluroriiiii.  Veniie,  oralores,  qui  nogolia  humaua 
arlificiosa  subtilitale  tractatis;  videte  reuin  se  la«- 
crymis  diluentem,  audite  peccaiorem  confessionibiis 
absolutum,  iuielligile  sententiaiu  principis  noii  salu- 
lem  liomiiiis  iiupetere,  sed  potius  peccata  dainn  ire* 
l<>ta  sunl  tribuiialia,  qu;e  iiullus  redimil,  isla  senten-* 
lia  qu»  iiihil  sub  anibiguitate  deconiit.  Tali  niodo 
potius  causas  vestras  dereiidiie,  qui  negaiido  veri- 
tatem,  cuin  ciimuiibus  consuestis  delicta  vesiru 
miscerc.  Convertite  ordinem  sa^cularium  judiciorum. 
orationeni  vesiram  ab  epilogis  incipite,  pi*rvers:is 
flibililer  narrate  miserias,  correctioiiem  protiiius 
veraciter  intimate,  et  nunc  mereniiiii  gaudeutes  cnn* 
ctudere  quod  flentes  felic.ter  incho:<stis.  tliuc  3niiii 


olieous,  iu  supplicaiiunibus  debel  esse  permislus»  B  intelligetis  quid  diflerat  oido  iste  salutaris,  quaiidii 


O  Biedicina  saluiaris !  Conira  morbos  omniuui  p«e- 
catorum,  diversa  rem«'dia  pras^tantiir  ngrulix;  hoe 
oniini  aniidoiiim,  si  pura  menie  sumiiur,  delictorum 
oBMiimB  veiiena  vincuiiiur.  Addidit,  in  Umport  op- 
fpeNKKO,  iu  isia  scillcel  mundi  vila,  ubt  converli  fas 
e»i;  nam  in  infenio,  sicut  superius  in  seito  psalroo 
rfkloin  est,  nemo  proflcue  I>omino  confitetur. 

Verh.  9.  Verumtamen  in  diluwio  aquarum  mullarum^ 
md  emm  uon  approximabunt,  Cum  supcrius  sancios 
jogiier  orare  lesteiur,  nuiic  pielateiu  istam  negat 
diversia  supersiisioiiibus  coiicedendani.  DUuvium 
eoim  aquarum  multarum  esi  error  hoininuin  pessi* 
aionini,  qui  variis  praviiatibus  fluctuanleSy  multipli» 
ces  sibi  doctrinas  eonhtituunl,  qiias  a  vero  Maglstro 


iiihil  poiesi  siistinere  contrarium,  quod  leriniiiaiur 
in  gaudium.  Nunc  videamus  in  parte  flnitiina,  quid 
et  Doniinus  ipse  responJeat. 

Yers.  il.  Intellectum  dabo  tibi^  et  in$truam  te  in 
via  hac  qua  ingredleris ;  firmabo  iuper  te  oculoi  meo»» 
YeniL  ad  quartam  parlem,  ubi  se^nio  Duinini  quasi 
mellifluus  imber  irrorau  Sed  considcremus  qiiani 
apie,  qiiam  misericorditer  Cbristus  introductus  esl 
loqiieiis;  ut  iiso  judice  promiliente^spes  pceniten- 
libus  ccrtior  appareret.  Sed  quid  dicit  impriuiis? 
Iniellectum  dabo  tibi.  Yides  quia  peccaUires  noii  ha* 
Leut  iiiteliecluin  t  nisi  qiiaudo  euni  Dominus  coMver- 
sis  propitiatus  iudulget.  Intelligere  esl  eiain,  beiui 
agere,  et  ad  uianJala  Dei  vota  couveitere.  1;  se  eniui 


MQllaieiius  acceperuut.  (juae  sentciiiia  maxime  tiaire-  G  uiieUeciui  cst,  t|(ieiii  «iluli  vcrttas  indicavii,  quciii 


licooargiiii,  qiii  m  i^i/eWo  perversitaiis  suai  teiiipe- 
siuosas  et  naufragas  excitant  quaestiones.  £l  hi  ad 
eum  non  approximabunt,  quoniam  a  vera  rL-lig  oiio 
dk»eedunt.  Quae  flgura  dicitur  metaphora,  id  esi 
iransUUo»  com  mutatur  iiomen  aui  vcrbum  ex  eo 
loco  nbi  propriuui  est,  in  eum  in  qup  au|  proprinm 
deest,  aut  traftftlaium  proprio  melius  esl. 

Yera.  10.  7ii  mihi  ee  refutjium  a  preaura  qua: 
memmdedit  mt :  exiuliatio  mea^  r.  dime  we  a  ciri  um- 
da*iiikm9  me.  Refm^ium  esl  ad  quiKl  cnfugitur,  ut 
pericola  dedinentur.  Sed  isie  non  ad  solitiidiiies 
iBfiaf ,  non  ad  munila  castroriim,  nou  ad  huniinis 
coavolavit  :  sed  ad  Deum,  qtii  circumeuiilqs 


pcpuileutibus  polcbtas  Duiniui  cleineiiter  iiifuudii, 
Addidil  :  Et  vi^t  uam  le^  qua>i  nescienleui  docebo, 
qiiasi  inenneui  gladio  vit«  salutaris  105  acciugaiii. 
Aiile  cniin ,  cum  Doniino  culpas  taeeret,  fuerat  cou- 
silio  destitutus;  nunc  aulcm  instruitur,  quaiiilo  con* 
tra  se  pronunliare,  prarstante  Dom  no,  commoiietur. 
0  poenitentias  inxsliinabilis  uiedicina,  qu;e  iion  su« 
lum  a  pcccatis  absolvit,  sed  eiiain  sancioruin  pr.i'« 
laia  beata ccmceil  t!  Via est  enim  quani  ingn ssus  lui* 
rat  servire  Domino,  prioris  actiouis  piavitate  daui* 
nata ;  via  quae  noii  habet  errorem,  nisi  cum  ab  ipsa 
recedilur;  via  pacis  et  vcritatis,  quain  beat.u  virtu- 
tes  commcani,  ulii  uulli  f^cies  perversitatis  ac^edil. 
spinmeies  inimicoi  poierat  dissipare.  Dcinde  gau-  ^  Sequiiur,  firmabo  mper  te  oculoi  weoi^  id  tsl  dirigam 


diooi  soom  dicil  Doiniuum,  a  qiio  sibi  noveral  e^^se 
larcendom.  Nam  quod  ait,  redime  me,  numiuid  il!e 
leram  dal  ol  liberet?  S-d  dodit  s:inguinem  iTctio- 
mi,  nullts  divitils,  tudlis  opibiit  couroreuduin.  Srd 
paolo  soUieiiius  iudagcmus,  quiJ  uobs  veib.i  ista 
denoiitieni?  Nam  cum  dxit,  exiuitaiio  m<a«  aiuepti 
beocficii  videtur  esse  professio.  Duiu  subjuniit, 
tadiiue  me^  adbuc  |)ericlitantis  indicat  limorem.  Sed 
qoia  jam  gaudet>at  in  spe,  et  adhuc  timebat  in  re, 
eoogme  utraque  conjuncta  snul.  ro«8uinus  eiiiiii 
auimo  gaudcre,  cuni  mala  prseseniia  noviniiis  flne 
celerrimo  terminanda.  Add  dit,  a  drcumdantibui  me^ 
sive  viliis  carnahbus,  sive  spiriiibus  iininundis,  qui 
oos  pcrdere  prxcipiii  velocitaie  fcstuiaui.  Finita  est 


in  te  luincii  intelligenli;e  mex.  Nam  qui  recte  sa* 
pieiis  Cbt,  et  mandata  Doiiiini  siiicera  inente  perie- 
ceril,  juste  ejiis  ocuios  su[»er  se  luhere  perhiiieiur. 
Quapropter  aJvertjmus  qiiali  gloria  poeiiileutiuni 
fxahetur  hiiniiiiias,  ut  Domiiii  ocutoi  supra  ^e  /ir- 
n»aio*  aiidiant,  cum  ei  satisfacere  vdle  festinaul. 

Vers.  12.  Noiite  fieri  sicut  equus  ei  mului^  quibus 
non  est  inteUectus. 

Veis.  i3.  In  freno  et  camo  maxiUai  eorum  con- 
stringe,  llic  jam  generaliler  huinahuui  genus  coinmo- 
nct  ue  vagis  subdatur  errorihus.  Sed  t>erscruleniur 
qiiare  isi£  comparatloues  sint  posii;e?  Equus  sine 
discretlone  sessoris  servit  arbitrio,  et  a  quocunque 
fuerii  ascensus  exciiriit.  Muius  auteiu  paiieuter  ar- 


m 


II.  AIRELII  CASSIODOUr 


^ 


ei|iil  sarciiias  (|tiiba$  fueril  oneraliis ;  et  pro  lioc  iiiri-  A  tnis  :   qiiia   diligeiis   lector    crehcrrinie  reperit  in 


qiie  inlellectuni  nun  iMbeiil,  quia  iiec  ilie  el!git  cui 
«beiiai,  nec  iste  quibiis  oneribus  ingravetur  inlelli- 
gil«  Prohibvt  ergo  biijusceiiiodi  bomines  diabolxis 
rrjud  biis  insi«Ieri,  ei  vitioruni  oneribus  prargravari » 
fie  male  obediendo  superbi»  magis  partibus  addi- 
canliir.  Veruin  istis  liilibus  quid  dicit  csse  facicn- 
dnm  ir  Scilicet  quod  anitnalibus  imprudenlibns.  llis 
enim  coinpa:ationibus  stulios  bomines  veritnti  sub- 
didit  invitos.  Nain  quod  ait,  in  (reno^  ad  eqiiuin  per- 
tiuet.  Frenum  enim  a  fcro  retinendo  dictujn  est; 
feruin  qnippe  antiqui  caballuiii  dixerunt.  /n  camo 
•  1  mulum  respicit.  Ergo  bxc  duo  animalia  supra- 
dicta  coiiibeiil  isla  retinacula,  ut  ad  arbitrium  ju- 
b  ntis    incedant ,   ne  suis  vuluntatibus  eflerantur. 


Scripturis  sacris,  uiide  eos  sibt  possit  eli«  cre,  et  in 
fonnain  siniilitudinis,  quain  pfa^diiimus,  collocare; 
Siifncii  aiitem  nos,  qnamvis  niriiis,  o^tendis^e  iiiter 
logiras  arres  hanc  qiroque  partem  Scri)i(uras  divinas» 
eisi  non  ipecip,  virtnte  lamen  procoi  dubio  cnnti- 
ticre.  Regiibinter  aniem  adnionet,  ut  non  in  se  justi^ 
sed  lctten  hr  in  Domino;  nam  qui  in  sc  gaudei,  faK 
laci,  sicut  sa*pe  dicium  est,  pra*sunipiioiie  decipitur; 
qui  vero  m  Domino  Imatur,  perpetua  delcctatione 
perfruitiir.  Ltetari  esl  enim  tacike  meniis  suavilate 
mulceri.  Exsuitare  est  c«)ncitati  aniini  lervore  gau- 
dere.  Sequitur,  et  gloriamini,  omne$  recti  eorde,  Ct 
bic  qiioque  per  Oguram  «iro  xorioO  ,  id  est  a  com- 
Biuni,  jungenduin  est,  in  Doiniiio  gloriamini;  scilicel 


BIaxiU(e  vero  adminicula  sunt  animalium,  quibus  B  ^«»  «»  «««e  «"^ectos,  servitio(Hie  ipsius  liberUiero 

y«straro  credite  vel  b<»norem  :  duin  vos  inde  nove- 


esca  niandilur,  ut  corporis  vila  procuretur.  Ipsas 
ergo  maxillai  per  figuram  allegoricain  dicit  inobe- 
dienlibus  deberc  cons  ringi,  id  eal  copias  victuales 
parcius  dari ,  ut  jcjiiniorum  iieres>l(ate  concliisi, 
€rcatoris  subdanlur  iuipcTio.  Allcgoria  eA  enim, 
sicut  sacpe  jani  diclum  esl ,  quando  aliud  dicilur,  et 
aliud  8ignilic;tliir.  Ei  quoiiia.ii  dixiniiis  in  bac  parte 
Dominiini  Cbristinn  loqui ,  constritige  dicit  Palri, 
i|ula  saiicUe  Trinitaiis  unuiii  vclle,  iina  polestas, 
uiia  oooporatio  est. 

Yers.  14.  Qui  non  proximant  ad  /e»  multa  flagetla 
peeeatorum.  Iii  praidiitis  »dbuc  comparationibus 
l»erseverai.  Ne*  esse  est  eniin  ut  animalia  indomita 
frfnum  accipiant  ct  flageila  paiiaiilur,  doiiec  recto 


rllis  ad  xtemje  beuliludiiiis  prueinia  perveniie.  Con- 
sideranduni  est  etiani  qiiod  ^ratia  vaiieiatis  supra 
diieril,  jutti;  nuiic,  recti  corde,  Oniiies  eimu  juiti 
ti  rectx  %m%\,  corde;  et  rursiis  recti  corde  smii  sine 
dubilatione  jiislissiroi.  Quapropier  cuiii  bu3r.  dividi 
nequeanl,  non  est  dubium  causa  varieUitis  apposita. 
Mater  est  en:in  satieiatis,  elMlein  verbis  freiiuenier 
geroinaia  repetiiio.  Coitsidereinus  auiem  qu.d  pcenir 
tens  isie  meruerilr,  ut  ip^e  illi  maii  fcsia  voce  re- 
sponderet ,  cui  totis  viribus  supplicavit.  Ille  pnulo 
ante  prosiratus,  ilie  qui  peccatoruin  fuerat  mole 
coinpressus,  inter  ju$loi  annumeraiiir,  inier  rectoi 
cor de  vif cipiiuTi  ut  quanto  prius  saiisfaciendo  fiierat 


ir.iniie»iaincar,.erec..i«ue-iam.Ordo  aolem  vcr.  C ''"'" '""""^ '  """"  ^"^  '*'"'"'  '"'**""  "**'*"*• 


Imruro  talis  esi :  Multa  ftitgeila  siiiit  peccatorum^  qui 
fion  pi^oximant  ad  te,  S'3d  diccndo:  Qiii  non  proximant^ 
ostfndit  qnosdain  peccaiorcs  Domino  propinquare, 
qui  licel  deiinquaut  inibecilliiate  carnis,  a  piis  ta- 
inen  precibus  non  receduni.  II  i  eniin  qui  contuma- 
ciae  spiritu  a  Domino  secedunt,  tan<|uam  pavcsien- 
les  objecia,  nec  voIen(es  ire  per  scmitas  rectas, 
iNMf/a/7a^ef/a  sustineni;  ut  qu»d  noii  faciunt  sponl»*, 
plagis  adbibilis  cogantur  implere.  Sed  ista  flagetla^ 
suni  qiiae  nos  celeriler.satiant,  qitae  nos  velocller  li- 
lierant,  et  in  viam  veritatis  adductini. 

Vuis.  15.  Sperantet  autem  in  Domino  misericordia 
tircunidabtt,  Rev^^ra  divina  justilia  non  sperantibus 


Quapropter  jaiu  ipse  bealus  est  qui  liic  sententia 
piissimi  judicis  noscitur  absoluius. 

CoHciutio  ptaimf, 

Consideremus  modo  virtuiem  psalmi  bujiis,  quod 
decero  versibus  supplicando  divinum  meruerit  sine 
aliqua  dllatione  responsum.  Forie  Decalogi  comino- 
nens  operationem,  ut  sicut  ille  custoditus  vocat  ad 
pra;inium,  ita  et  bo^c  cuiiipunclo  corde  fusa  precaiio 
ad  106  indulgenlije  nos  vota  perducat.  Legamus 
ergo  seduli ,  et  coidis  compunctione  plaiiganiiis. 
Quis  eiiim  majori  avid  tate  mediiandus  est,  nisi  in 
quo  vcice  tauii  jndicis  peccata  soluta  siini?  lloc  eni.u 
Iste  praccipuiim,  islud  continet  singuiaie,  (|Uod  alii 


flagella,  sperantibus  autetn  in  sc  miscricordiani  polli.  ^  pcenitentiuin  in  concliisione  psalmi  instinclu  divinse 


eetur,  sicut  el  Rzecbiel  propheia  dicit :  Ego  Dotnintn 
qui  non  sum  maiorum  memor^  tantvm  ut  te  avertat 
homo  a  via  iua  maiigna^  et  ab  onmilut  iniquilatibus 
qnas  fecit,  et  vim  {Ezech.  xviii,  28).  Et  bene  dixii, 
ciriumdabit^  ut  nou  sit  locus  rclictns  unde  possit 
ad  eos  diaboli  bostilitas  introire. 

Ycrs.  16.  La'tanutii  in  Domino,  et  extuUate^  justi; 
et  gloriamini,  omttes  recti  corde.  Ilic  potest  fieri  ci* 
le;oricus  syllogismus,  ut  artis  dialectic»  reguhe  In 
qiioddam  divinarum  Scripturarutn  servitium,  quasi 
fngacia  inancipia  revocenlur.  Omnis  justus  laetaiur  in 
Domino;  oronis  qui  Ixtatur  in  Domino  recto  corde 
eitt :  omnis  igitur  justui  teclo  corde  est.  Memineri- 
»06  autero  syllogismos  usurpandos  iion  csse  frequen- 


compuiictionis  exsuliaiit ;  hic  ven»  ipse  inisericor- 
diam,  ipse  Ixtitam  proniitiit,  cui  cum  roagno  desi- 
derio  supplicaiur.  Quapropter  assidue  nobis  ei  grata 
iiiiportuiiiiaie  rogaiidus  e  t ,  qui  etiam  priemissa 
iiobis  iii  Evangelio  parabola  pollicetur  :  Petite^  et 
dabitur  vMs;  quosritet  et  invenietis;  puisafe,  et  ape- 
rielur  vobit  :  omttis  enim  qui  petit  accipit ,  et  qni 
quanrit  invenit^  et  pulsanti  aperietnr  (Luc.  xi,  9,  li)). 
Unde  quis  jam,  rogo,  dcbel  de  ndclis^ima  supplii:ji- 
lionc  diflidere,  ciiin  regalis  pieias  dignaui  nos  fueril 
irina  promissione  firmare? 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXII. 
Psainius  David, 
llic  titulus  oronino  noius  csi,  ei  idco  lectot  sc«;iia- 


M5 


EXPOSinO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXIL 


m 


ur  in  eo  exposilioncni  prioreni.  Nlud  lamen  neccs-  .  irgrolum  visiiamus,  cl  cxlcrn  qnac,  lirci  vi«lranlur 


sario  comnioucrous,  quia  iu  lioc  psalmo  horialur 
propliela  per  eomparaiiones  quasdam  ad  psalmo- 
iliam  Ecclesiam  fidelem  :  ennmerans  poienl''am  fa- 
ttaque  Cre;itoris ;  ut  ad  laudes  ejus  avidius  fesliuet, 
cuin  virtutem  ipsius  pielalemquc  cognoscit. 

Dnxhxo  psalmi» 

Pcr  tolum  quidcm  psalmum  proplieta  loqu?lur; 
sed  io  prima  seciione  commonet  juslos,  ut  In  Doitiiuo 
debcant  loti  mentis  alacriute  gaudere,  qui  creaturas 
suas  mirabih  potenlia  dignitscilur  continere.  Secunda 
sectione  exclamat  beotum  esse,  qui  ad  ejus  culturam 
iiieruit  perlinere,  significans  tempora  Christiana,  in 
quibus  eral  muUiludo  gcnlium  credilura. 

ETposido  psalmim 

Ver».  i.  Gaudeie,  justi,  in  Domino  :  rectos  decet 
collaudatio.  Beatus  David  fclcclesiam  catholicant  ah 
b:ef  eticoruin  coiitagione  disjuiigenft,  recios  coinmo- 
iiel  Cbrislianos,  ut  non  in  lerrenis  deleciationibiis, 
ted  gaudeant  ^empcr  in  Domino^  ubi  gaudia  continua 
saavitaie  perrecta  suiit.  Naiu  cum  prxsenlis  sxciili 
afnictifin  s  deceaiit  fidel«*s,  diciiur  jnsli.H  :  gaudetc 
8ed  quo  K-iudio?  nisi  illo  quo  homiuus  monet : 
Cum  vo§  persecuti  fuerint  homines^  et  dxerint  omne 
malum  adtersum  ro«,  nientientes^  propter  nomen 
mum^  gaudete  et  exsuUate^  quia  merces  vestra  copiosa 
esi  in  calii  {Matth,  v,  H).  Sic  el  Apostoiiis  gauden- 


B 


carnalia,  Divinitatis  tamen  a.uorc  peraguntur.  Cillia* 
rizamus  quoqiie,  cum  in  passiouibus  nnslris  vel 
damiiis  secnri  aul  l.^cti  dicimus :  Dominus  dedii^  Do^ 
minus  abstnlit^  sicut  Domino  placuit  ita  facium  est :  ifl 
nomen  Domini  benedictum  {Job  i,  Si).  Psallcriiim 
vero  dec  «cliordum  csse  dixinnH,  quod  ordine  con- 
verso  alvuiii  ciiharx  iu  superiorihus  habet,  unde 
ad  inreriorero  partem  canora  fila  ilescendtini.  Cui 
prxcepia  Decalogi  coiivenienter  apcmtur,  qu  vi  se- 
cunduiu  rurmam  instrumeiiti  liiijus  de  supernis  ve* 
nienlia  Doniini  jiissa  suscepimus.  Ct  ronsidera  qiiia 
solum  est  instrumentum  musicuni,  quod  pro  excel* 
lenlia  sui  decachordum  dicatur;  non  enim  boc  de 
ciihara  vel  de  aliis  liujusmodi  instrumeiitis  lecluin 
esse  meiniuimns.  Dccachortiuin  vero  psalierium, 
s  cut  veteres  dixerunt,  ei  illud  nohi<  indicat  sacra- 
mciitum ,  ui  referamus  tria  ad  Deum,  qui  Trinitas 
cst ;  id  est  primiim  quod  ait  :  Non  habebis  deos  aUi" 
nos  coram  me  (Exod,  xx,  i);  secumlum,  Non  facies 
tibi  seulptHe;  tertium,  Non  assumes  tibi  nomen  Dti 
tui  invacuhm^  in  qiio  jun^it  et  de  sabhato.  Sc^pieni 
vero  qiix  seiunntur  ad  dileciioneiu  dixerunt  pro- 
ximi  peitinere;  id  esl,  Uonora  pairem  tuum  et  mo* 
trem;  Non  orcides;  Non  mfBchaberis;  Non  furtvm 
facies;  Non  loqueris  contra  proximum  tuum  falsum 
testimonium;  Non  concupisces  domum  proxmi  tui^ 
nec  desiderabis  uxorem  ejus^  etc.  Sic  totlus  decachordi 
psallerii  virtus  perfecta  nobis  et  honorahilis  indica- 
tur.  Psallimus  quoqiie  et  decem  chordis,  q:iandu  in 


riuiii  iiobis  incessanter  alfinnai ;  ait  enim  :  Gaudete  q  quinque  scnsihus  carnalibiis,  et  in  qiiinque  spiriiua 


iff  Domino^  iierum  dieo,  gaudte  (Philip,  iv,  i).  Nam 
ista  repeliiio  illiid  significat,  ul  et  hic  in  arfiiciionihufi 
gaude^mus.  et  in  ilio  reguo  perpetua  pnco  hmeinur. 
tude  et  l>ominiis'in  Cvangelio  didt  :  herummdebo 
r«s,  et  gaudebit  cor  vestrum^  et  gaudium  vestrum  nemo 
auferet  a  vobis  (Joan.  xvi,  i%).  Addidit  qiioque : 
Recios  decet  coU  .udatio,  Sed  qui  sunt  isti  rerfi,  in 
secuuda  parte  dicturus  csl.  Nniu  quod  ponil,  rectos 
dacei  eaUaudalio,  ostendit  pravos  hxTCticos  decere 
Aou  p05se;  sicut  et  alius  propheta  dicit :  Non  est 
specioia  laus  in  ore  peccaioris  (Kccli.  xv,  9).  Col' 
laudaiio  vero  multorum  ore  una  laudatio  est;  dicia 
pntpler  uoitaiem  Ccclcsia",  quam  pradicat  uhique 


libus  probabili  nos  conversatione  tractamus.  Veruui 
isia  qux  dicimus,  n?>n  sunt  extra  nos  posila,  sicut  in 
niusica  disciplina ;  in  nobis  est  cithara,  in  nob  s  est 
psaUerium  :  imo  ipsa  organa  nos  sumus,  quaudo 
ad  similiiudiiiem  eorum  per  gratiam  Dotnini,  actiiuni 
nostrorum  qualitate  caiitamus.  IIoc  autem  et  illo 
exemplo  datur  intelligi,  ubi  ait  :  In  me  sunt,  DeuSf 
vota ;  qute  reddam^laudei  tibi  (PwK  Lv,  1^)?H.tc 
autem  et  his  similia,  8'cut  stfpe  dixfnius,  tropiciii 
allnsionibus  edicuntiir. 

Yers.  3.  Cantate  et  canticnm  novum;  bene  psallite  ei 
in  jubilatione  [mss.  A.,  0.,  F.,  vociferatione].  Novum 
cantieum  dtcit  incarnalinnem  Domini,  qua  mundiis  8 


.iervari.  Cum  dic.tur  decel ,  significai  hoc  apium,      luiari  exsultaiione  compteliis  esl,-qua  ang«li  canori* 


boc  esse  c^iuveiiiens,  ut  qui  Domini  laudem  decm- 
lat,  siniililer  illj  et  fidei  rectitudine,  et  aciuum 
probiiaie  couiplaceai. 

Vers.  2.  Con/ii«mi*ii  Domino  tn  cithara;  in  p  aUe- 
rio  deeem  chordarum  psaUite  ei.  Isti  sunt  jiisti,  qnos 
Mperiiift  dixit,  cl  qui  &auctis  aciibus  laudes  Doiuiiii 
devou  modulatione  decantanl.  Cithara  est,  sicui  in 
prxCitioiie  jaro  dictuni  est,  lignei  ventris  in  imo  slta 
cuiicavitas,  quaesiirsum  chordarum  fila  transmitiens, 
ftoais  du  cissimii  percussa  proloquitur.  Qu:e  ideo 
tale  noroen  accepit,  quoniam  cita  iteraiioue  percuti- 
IV.  Haic  inerilo  coroparantur  opera  qux  de  lerreuis 
rebus  ad  sapernaro  gratiaro  porriguntur,  id  est>  dum 
•Mirienleai  pascimus«  dum  nudum  vestimus,  dom 


vocibus  107  persoiiarunt  laudantes  et  dicentes : 
Gloria  in  aUissimis  Deo^  et  in  terra  pax  hominibus  bonm 
volhntalis  (Lnc.  n,  14).  Monet  ergo  ut  nos  eadem  el 
dicere  debenmus  et  credere.  Sequitur,  bene  psalUte 
ei  in  jubitalione  ,  id  esi  iii  boiiis  operibus  Deuni 
invocate.  Juhilatio  est  enim  gnndium  cum  fervore 
auimi  et  clamore  indisiinci.T  vocis  expressuui.  In 
qua  jubilatione  noD  putest  bene  psalUre,  nisi  qiii 
bonje  studiuro  conversationis  adjunxerit.  Ei  iiispice 
salutarem  doctrinam,  qux  nos  ita  prxmonet,  ui  ante 
Deum  iiiorrensepsa//m  debenmus,  qui  reues  nostroi 
et  corda  cognoscit :  ne  inagis  indc  gravius  possiinus 
oflendere,  si  scelerati  atque  subduli  ad  tauta  mysteria 
videamur  Accedere. 


«7 


U.  AURGLU  CASSIODOR 


2!2B 


Vrrs.  4.  Qnoniam  reclui  cst  fiermo  Domini,  el  om-  A  poni  de  Palrc  procossil.  Ta  ul  iii  irilMis  personis  iin- 


fiM  opera  cjus  in  fide,  llic  inciptt  pcr  demonsirali- 
Tum  gfMnis  laudes  Domini  divcrsa  reblione  discur- 
rere,  at  nmnia  nobis  opera  ipsius  el  pr.-ccepia 
dulcescerenl.  Ilectut  est  iiaque  termo  Dominif  ad  di- 
rigeiidos  gcilicet  hominc».  Veraciier  eniin  rectns 
dlcilnr.  qui  recios  facil.  Kpilheton  mirabile,  vcrilo- 
quuin  vorlium.  Pcr  legcm  siquidem  divinam  corri- 
giinur,  per  ipsam  a  no>tra  privilate  separamur ;  ct 
rrgiilaritcr  tiinc  vivimus,  quando  ejus  jussionilius 
iiliedimiis.  flx*c  quinta  esl  specles  definilionis,  quam 
i^rxci  xara  rriv  Xc^ev,  Lfitiiie  ad  vcrbum  diciiiiiis. 
Iltia  eniin  parie  oralionis  defliiitum  est  qiiiJ  sil  serino 
Domini,  lioc  est,  reelus,  Subjungit,  et  omnia  opera 
ejus  in  fide,  Uliqne,  quando  in  illisoperalur,  qui  ipsius 


nifei^tam  inielligeres  unitatem,  fjns  dix  t,  non  eomm. 
Vers.  7.  Congregans  sicul  in  utrem  otiuas  maris; 
ponens  in  thesauris  abyssos»  Quod  ait,  Congregans 
sicut  in  utrem  aquas  t}iarts,si  ad  litleram  velisadver- 
tere,  clansum  signidcal  mare  litloribus.  Nam  si  lioc 
spiritualiier  velis  agnoscere ,  uter  esi  exutuni  pe- 
coris  lergus,  q«iod  usihus  liumanis  deservit  ad  liqiio- 
res  aliquos  congregandos.  Hic  uler  Ecclesix  compa- 
rttur:  qnia  sicut  isle  susceptas  aquas,  sive  aliquid 
tale  complcclitur,  iia  ei  illa  adunaiionem  popuii  cre-« 
dentis  includii.  Aquue  vero  maris  populum  signiH- 
eant  Christianum,  qiii  iii  muiidi  snlo  fluclii  aller- 
nanle  concutiiur.  Abyssum  vero  dicimiis  nimis  ali- 
quid  profundum,  qnod  aliitudine  sna  hunanos  in  se 


il-  no  Gdeles  cssc  meruenint;  sicut  in  Rvangelio  ait :  D  descendere  non  periiiiliit  aspcctus.  K  go  in  thesauris 


Fides  lua  le  saltum  fecit  (Luc.  vii,50).  Non  eniin 
o|iera  Domini  mulier  illa  meruissei ,  ni«i  prncccssisset 
fides  pcr  gratiiiiam  largii.item. 

Vers.  5.  DHigil  misericordiam  et  judicium;  miseri- 
e^rdia  Domini  plena  esl  tevra,  lii  hoc  et  sequcntibus 
Tersibus  pcr  terliain  speciein  dcriniiionis,  quae  Grxce 
irocoTT)c,  Laiine  qualilativa  dicilur,  Dominum  declarat 
iiarrando  qnae  feccrit,  vcl  qu»  quolidic  facii.  lllas 
enim  res  dicimus  diligere^  qiias  sxpius  operamiir. 
Ita  hic  de  Domino  canitur  :  Diligti  misericordiam  et 
ImUcium,  quasi  non  et  prudcnliam  ci  temperanliain 
dnigat.  Scd  quia  istam  ndbis  frequenter  indulget, 
ipsam  dicUur  omnino  diligcrc.  Iii  hoc  ergo  mundo 
diiigit  miserieordiam  ^  ubi  eam  longe  lateque  disse- 


suis,  id  est  sapientiac  et  scieoti.x  ponit  aUiludines 
profundas ;  ut  pruhet  qui<  ejus  Scripturas  siudio  pie- 
talis  inquirat. 

Vers.  8.  Timnat  Do^ninum  omnis  terra  :  ab  ips9 
auiem  commoieantur  universa,  ct  omnes  qui  habitanl 
orbem.  Terra  hic  duriiin  signiftcat  |.er  omnia  f  ecca- 
lorem,  qui  meriio  terra  dicitur,  quia  coelcstis  graiis 
largitate  frnudaiur.  Crgo  peccator  iste  t  rrenus  qui 
amare  nescit,  limeat  Dominum;  ut  si  iion  desiderio 
praemiorum  a  peccatis  ahstinct,  saltem  ▼indictnR  con- 
sideraiionc  revocctur.  Dicendo  enim ,  ab  ipso,  indicai 
et  a  diabolo  eommoveri :  de  quo  et  Isaias  d  cit :  Hic 
esi  qni  commovebat  lerram  (Isa,  xiv,  IG).  Qiiapropter 
propheta  merito  pciil  a  Domino  omnia  commowi^ 


Miinai;  videlicel  ubi  susiinct  peccaiorcs,  ubi  bla-  C  q»i >  omne  quod  ejus  ordlnaiione  disponitur,  rehns 


sphemos  paiienter  exspeclal,  ubi  vilam  pr.rsiat  in- 
dignis,  et  his  similia ,  quas  pietali  supernx  consial 
omnimodis  applicanda.  DHigit  qtioque  jtiii/iiiiiii ,  cuin 
plos  sequestrat  ab  impiis,  ci  merita  eoruiu  «qu  latis 
qualliale  discerqit.  Sequ  tur  uhi  illani,  quam  supe- 
rivs  dixerat,  misericordiam  largiatur,  cuin  miseri- 
fordia  Donuni  plena  est  terra,  Isia  uiique  qu;R  mise- 
rot  eontioet»  ubl  diaboli  oppugnatione  laboramuf, 
ubl  a  mandatis  coelesiibus  cariiis  imhecllliiate  siib- 
tnhimur.  Tunc  enim  quam  misericordiam  posiuiare 
pofisumus,  cum  jam  nuUis  necessitatibua  ingrava- 
mor?  bic  ergo  misericordiam  quaeramut,  de  qua 
universa  terra  completa  est. 
Vers.  6.  Verbo  Domini  emli  fimuUi  suni^  et  tpiri  u 


.«•etnp-r  utilihus  applicatnr.  Sed  lim  prlus  dixisset 
;!cneraliter  omnia,  nnne  descenditad  homines.  Nam 
qu.tmvis  univeria  ejiis  ifnperio  administrari  egeanl , 
uiaxime  liumanuin  genua,  qiiod  a  natiira  siia  de- 
pravaium  surripientibus  viliis,  culpis  probatur  oti- 
noxiom 

Vers.  9.  Quoniam  ipse  dixit^  et  facta  suni;  ipu 
mandavit,  ei  creata  sunL  Reddit  eausam  qiiare  a  Do- 
mino  debeani  omnia  commoveri :  niiqae  quia  eornit% 
i|i6e  creaior  est,  ei  uecesse  est  ut  titiliter  adroini- 
stret  exitientias,  qoi  eas  dignatus  est  cr^are  per  grai- 
tiam.  Dixity  el  facta  ninf,  signiflcat  initium  rerum, 
quaiidf)  iiniversa  Fiiii  ipsiii^  i  uperio  jussa  prornpe- 
rniii.  Ipse  mandavitf  ei  ereata  sunt:  per  prophetas 


orit  ejus  omnii  virtut  eorum.  Quamvis  et  ad  coodi-  D  "iique  ma*idavit  legem ,  piT  quam  lideles,  Domino 


tionem  rerum  versus  iste  pertinere  videatur,  umen 
et  spiritualiter  decenier  accipitur.  Verbo  Domini^ 
hoc  est  a  Filio  Dei  cmli  firmati  sunl ,  id  est  aposioli , 
sive  sancti  stabiliti  sunt,  qui  orbero  lerrarum  salu- 
tari  prxdicationc  complerent.  Sequilur,  el  spiritu 
oris  ejus  of;.itt<  virlus  eorum :  ulique,  qiiando  a  Spi- 
rilu  sancto  Cdriim  doctrina  vcniebat.  Virtus  enim  et 
ad  miracuh  pertinel  qiia;  faciebant,  et  ad  lcgem 
Doniini  qiiam  gentbiis  pn^edicabant.  Nam  si  diligen- 
tius  pertfcrutemur,  et  sanriam  hic  siguittrat  Tiinita- 
teni.  Diccndo  enim  Verbo,  Filium  declaral ;  adjtin- 
l^rndo  /)omi/if,  Patrem  di(!ii :  splritu  oris  ejus^  uti-* 
qiie  Spiritum  sanctum  vutt  inielliiji ,  qui  antc  tein- 


voleiite,  creaii  suni.  Vides  quam  salubriier  proplieta 
a  Deo  peiiii  omn:a  commoveri,  qoi  solus  crraiuri- 
rum  suariini  poiest  essc  miser  icor». 

Vers.  iO.  Dominus  dissipnt  romilia  gentium;  re- 
probal  au*e:n  cogitationes  populorum ,  et  rep:  obai  eon" 
silia  principum»  Dissipat  revera  consilia  qiiae  mala 
vcl  pessiroa  sunt;  nam  bona  semper  adjuvat  aique 
conlirmat.  Nimis  apia  suis  causis  verba  junguntur. 
Dissipavit  eonsilia  gentium ,  quando  eas  iii  idoloruiii 
cultura  nou  permisit  diutiiis  108  permanere.  Re- 
probavit  cogitationes  populorum,  quia  liret  volunias 
Judcoruin  iii  nece  D  tmini  nefanda  compieia  sit,  re- 
surroctia.  e  tauien  ip^ius  coustat  esso  repro^jaia.ti. 


2£9 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIIIM.  PSAL.  XXXIL 


250 


1^1  qiiia  de  geniibu^  iriverat  4*1  ile  fiopulis,  iie  <|tii(l  A  flii^tu  nefns  esl,  retldilus  ritenl  a  iiio  CfeiiKvre  luti- 


vMereiur  inladum  rcIiiKpierc,  posl  cliam  ile  prin- 
cipibui  tiicil,  sive  Uc  lyraniiis,  ({ui  legein  l)'»iuiui 
i^v<8  persoeulionibus  impelcbanl :  sive  de  spiiiU- 
Imis  iiiiniundis,  quorum  consilium  scinper  ii  nialo 

e-i. 

Vcrs.  \  I  •  Consitium  vcro  Domim  manel  in  aUfrnum ; 
cogitationet  cordii  ejits  in  Mccutnm  swchH,  Sicui  lio- 
iiiiniim  prava  consilia  dixil  esse  rrusiranda ,  ila  niiiic 
in  xfernum  dicil  Doinini  -perinnnerc  disposita.  Pet:- 
ritor  onim  ct  niortalis  liomo  cadiica  snpit,  a't'jrnus 
fiominusnulli  repreiiendenda  constituil;  sicnt  lcaias 
ilirii  :  Omne  consilinm  mcum  stabile  eril^  et  omnia 
tiutrcunqnc  cogitavi  efficiam  (Isni.  xLvi,  10).  Idem  ct 
ji^reinias  dicil :  Si  non  esset  te:»tamentum  menm  in 


ginr|iitis.  LNain  qtiod  ait,  et  vidit^  gratiam  signincat 
misercntis.  Illo^  euim  videre  dicimits,  qfiiluis  ef  nli- 
quid  pncsiiinm  vs<e  declar.imtis.  Et  considera  qnia 
non  dicit,  visa  |)cccata;  sed,  filios  hominum.  Natii 
ciim  delicta  respicit  punit;  cum  homincm  ininetur 
absolvit;  siciit  in  quinqnagesimo  psalino  diclunin  est: 
Averte  faciem  tuam  a  peccaiis  meis  (Psal,  l,  il).  et 
alibt :  Ne  avtrtat  fnciem  tuam  a  me  (Psal.  cxlii,  7). 
Unde  nobis  intelligenda  alque  retinenda  esl  salutaris 
ista  diversitas. 

Vers.  14.  De  prceparato  habitacuto  suo  respexit  sn* 
per  omnes  qui  habitant  orbem,  De  futuro  corpore  Do- 
mini  tunc  dicebaf.  Nam  dum  omnia  qu£  ordine  ve- 
nieHte  saccedunl,  in  pr^edestinatione  ruerinl  con- 


cMsiodia  die  ac  nocte,  pra:c^ptn  cxli  et  ternc  non  de    g  slituta ;  qiianto  magis  incarnationis  ejus  miraeulum 


dinem  (Jer,  xxxni,2;>),  Consilinm  v»to  ipsius  l»ene 
inlcll  giniiis  iMrarnnlioirs  arcanum,  qudd  ad  co  - 
iLuloiidiini  biiiiinno  gcncri  co:isiat  c-^sc  coiKCSSum. 
Iliic  iiuila  ;L*i:iie  dissolvilur,  sed  in  wfennin  ma- 
u*'t :  ipiia  trintiiplia!is  inors  Doiuini,  diaiioliruin 
l«rcnriilcr  C!iSlinxii  exiiiutn.  Cogitatinncf  auloin  cor- 
His  ejus^  signiGcai  pr.x'dfSiinniionciii,  in  qiia  cnncia 
ro^t^sha  sutit,  qua»  vel  fucrunt,  vel  scqucnlibn»  s:e- 
cnlis  fiitiira  sncccdunf.  Ilrc  cnim  gcsiat  ordinem 
rGruin,  <|ui  perninnct  in  scccuium  sceculi,  Cni  sen- 
U-Qlix  illi  incrilo  c<'dunt,  qui  unain  natnrfin  in 
(Hirislo  Doinino  mentinntur.  Nam  si  consiiium  ejiis 
siabile  cst,  et  cogitationes  cordis  ipsiiis  pcrmanent 
in  scecnlnm  scecnli,  cons'at  auleoi  incarnaiionis  nr- 


auie  s.TCula  probatur  fuisse  dispositum ,  qnod  peH- 
cliianti  muiido  queiii  disposuerat  facere,  poterat  sub- 
veniie? 

Vers»  15.  Qui  finxit  singillatim  cordaeorum^  qui 
intcltigit  in  omnia  opera  eorum,  Finxit  corda,  quibiis 
intelligenti.^e  suib  dona  largilos  cst.  Fingere  enim  di- 
cimus  ceroplastas,  qui  fonnulas  qn.isdam  ad  opera- 
tionis  suae  vota  componunt;  sic  et  Dominus  inentes 
juslorum  forinal  atque  disponit,  nt  ad  inisericordi.ie 
suxdona  perducal.  SingiUaCim^  id  est  di  isini  aCque 
distinctim.  Corda  forifm,  scilicet  snnctorum,  suli 
Domini  timore  vivenrnim.  Scquitiir,  qui  intelligit  in 
omnia  opera  eorum.  Intetligit  utique,  qnando  acti- 
bus  boiioriim  pra^mia  digna  rcstiluiu  Dicendo  vci- 


canuin,  cjus  cogitaiioncm  eju^qiie  fuisse  consi ii um ;  Q  ro^  in  omnia  ope.a,  signinoat  cogitationes»  dicta^ 


iiccrsse  est,  nt  forma  bnnianiiaiis  assuinpiaB,  uiius 
F  liiis  in  duabiis  nnturis  dislinciis,  ptsrfeciis  aiq:ie 
adunatis,  sicut  ccepil  in  uniiate  persona?,  s.einper 
e\isiat. 

Vers.  12.  Beata  gens  cujus  est  Dominus  DaseO' 
Tvm;  populus  quem  etegit  in  liarediiatem  sibi,  Venit 
ail  secnndnm  membrum,  in  quo  dicturus  est,  quod 
in  primo  Tersa  proposnit,  qoi  sint  recli,  aul  qiios 
dercl  I>omini  collandatio.  Genlem  itaque  dicit  perli- 
nentem  ad  Jem^alem  eoeledieni,  qunm  adunatam 
coosui  ex  omnibus  genfibns.  Ipsa  utique  beata  est^ 
m  qua  Dens  Tere  eo^itnf ,  et  omiiium  Domintis  ado- 
rauir ;  id  est,  qni  eos  proteg  f  ac  gubt^rnat.  H<ereditat 
i|ui«lein  dieitnr  et  com  dimittitur  alteri ,  et  cum  ae- 


vel  facta ,  quibus  bonuin  inalumqiie  seniper  opera- 
miir. 

Vers.  16.  Non  salvabitnr  nx  per  multam  vinulem^ 
nec  gigas  salrus  erit  [mss.  A.,  F.,  8atvabitur]in  mul' 
tUudine  fortitudinis  suce.  Regem  dicit  boinincni  con* 
iinentem ,  qui  qunrovis  regai  cnrpiis  suuin  iiiiser»* 
tioncdivina,  a  vitiis  tamen  camalibus  snlvus  fierl 
non  poiest,  dum  de  S!ia  virtute  prxsnmpserif.  Jnslf» 
enim  virtus  bumana  deseritur,  quando  datuin  boT- 
ntim  atqiie  perfeciinn  non  largltori  Dco,  scd  propriit 
viribtts  appiicatur.  Idetn  gignntem  vult  intelligi,  qul 
virtutum  magnilndine  roboratur,  qui  coutra  iinnia- 
nitatem  diaboli  assidua  diinicjiione  coiitlgii.  Q;il 
m>Tito  gigas  esse  dicitnr,  a  quo  talibns  spiritibtia 


ffoiritar.  Scd  popnlus'  Gliristianus  hcmditas  e>t  ac-  I)  obviaiur.  Se<I  iste  quoque,  qui  jam  gratia  D^i  sufTra- 


f|msitioiHs,  non  dlmissioni^ :  quia  enni  auctor  suns 
fiosstdet,  ^neui  pnedlcationlbus  sanclis  et  pretioso 
san«nine  conqni^vit. 

Vers.  15.  De  cctla  prospeMl  Dom^nus,  et  vidit  om* 

fiHos  hominum.  Ilic  adventos  Doinini  futuros 
primiinr  per  figaram  qos  Grocce  idea,  Lntine  spe- 

dicitar  :  qn&ndo  velnt  effigiem  rei  fuuirae  ocnlis 
rvfferentes,  animi  votum  ad  audiendi  sindium  con- 
riiainus.  De  coeio  epim  proipextf  Dominus^  quando 
proprii  F.lii  donavit  adventum.  Non  eniin  bomo  re- 
«ipeiit  ad  Dominnm,  sed  Dominus  pro^pexit  ad  bo- 
fi»ifM*i;i.  PfMspiccre  est  siquidcin  porro  positum  con- 
sptiere.  Qtii  rcvcra  peccatis  erat  divisus,  et,  quod 


gante  inultos  spirifus  fiigai ,  salvus  esse  non  poteril^ 
si  Teluf  ^t^ns  superbi;e  vitio  sublcvafns  (quo  fngilis 
raptaiur  bumaniias),  de  meritorum  suorum  vir  a  Ot 
praBSumpser.t.  Sed  quamvis  gignt  Latino  scrmona 
terrigena  dicatnr,  tamen  et  in  bono  poni  manifeslitm 
e!>t;  leghnr  enim  de  Cbristo :  Extultavit  ut  gigat  ad 
currendam  viam  {Psal.  xviii,  6) 

Vers.  17.  Fatsus  equus  ad  satutem  :  in  abundantia 
au^cm  virtutis  tuce  mn  erit  saltts.  Equum  ponit  pro 
felicitate  mundana,  qux  homines  sic  purtat,  tan- 
qtiam  si  eqninis  gestictilaiiotiibns  pcrveliantur.  Ha:c 
autem  bqroana  S|>es  sic  decipit,  qtiemadmodtjm  fal" 
sut  equus;  qui  cum  jnctando  se  gradilur,   ruinam 


251  U.  AURELil  CASSIODORl  S52 

nubilo,  qaam  non  opinalur,  incurrit.  Et  qtiare  sit  A  tpsnm  Cliristo  niilitamns,  per  ipsam  diabotum  vin- 


faliut  equus  exponit;  illecn  m  Jum  campos  appetit, 
dum  pcdes  prxpropera  festiu:ilione  permiscet,  sa- 
luteiii  sessoris  sui  non  vaLet  cuslodire  :  quia  fervida 
nimis  incauia  sunt;  et  qui  sub  modestia  nnn  gradi- 
tiir,  ruiiiosis  casibus  semper  exponitur.  FaUus  enim 
dictns  est  equus^  eo  qu  id  solet  in  se  rallere  praesu- 
nienles. 

Vers.  18.  Ecce  ocuU  Domini  mper  timenlet  exm, 
Bperantet  in  tiiisericorttia  ejus,  Oculi  Domini  p«»nnn- 
lur  109  P^^  voluntate  diviua  :  quia  quos  gratos 
liabeiuus,  ii>sos  siiie  dubit»lione  respiciinus;  econtra 
ab  illis  aspcctus  averumiis,  qui  nostris  mentibas 
borruerunt.  Ergo  oculi  Domini  sunt  super  timenies 
eum  :  quia  pietas  ipsius  eos  protegit,  quos  se  limere 
cognoscii.  Sed  qiioniam  dixil  de  liiiiouiibus,  opp  ^r- 
tiiiie  sequitur  de  amaiitibus,  quia  utruuique  in  Do- 
miui  d  le*  tioiic  conjunctum  esf;  nam  qui  Deum  bene 
timet  el  amal,  qui  beiie  amat  et  tiinet.  Res  isiae 
in  human s  actibis  dividuntur;  caelerum  in  ccelesti 
devotiofic  sociatje  sunt.  Qui  sint  enim  timentes  ex- 
ponit,  id  esl,  sperantes  in  misericordia  ejus,  Qu  d  nr- 
gumenlum  diciiur  ab  adjunciis ;  adjunclum  est  enim 
limere  Doininum ,  et  sperare  in  eo ;  qujc  res  mutua  et 
insoiub:li  societate  conneclitur. 

Vers.  19.  Ut  cripiat  a  morte  animas  eorum^  et  alat 
eos  in  fnme,  Diio  ista  sunt  vota  fide!issimi  Ciiri^liani, 
ut  in  fniuro  judicio  eripialur  a  morte  p<Tpetiia,  et 
liic  spiritoalibus  aliiuonlis  transigatur.  £riptl  enim  a 
morfe  oiiiiiiai  jiisturum ,  cum  eas  lollit  do  po:estite 


cimus,  per  ipsam  b<*ati  aJ  coelorum  regna  perve- 
niuni ;  scriptiim  est  enim  :  /n  patientia  vestra  possi* 
debitis  animas  vestras  (Luc.  xxi,  19).  Seqiiiiur:  Qm(»- 
iifnm  adjutor  et  protector  noster  est.  Adjntor  esi ,  diiin 
ad  eum  ipsius  gratia  sulTragante  conatnur  accedere; 
protector,  dum  resisiimus  adversari».  Securus  ergo 
sustinet  Deum,  qiii  tali  promissione  fulcilur.  Et  Cf>o* 
sidera  quia  pst  omnia  praecepia  pattenti:im  pont, 
nt  viriiiter  nincta  loleremns,  qui  de  tiin  magni  prae- 
mii  largitioiie  conndimus. 

Vers.  21.  E(  in  ipso  lcetabitur  cor  nostmm^  et  in 
nomine  sancto  ejus  sperabimus,  Ne  quis  Vfe  prapdicatn 
paiieiitia  mussitnret,  ne  quis  se  l.'e«liosa  volunUilc 
contunderel,  scpiilur  niagnificum  el  sunvissimum 
B  inunus:  qu!a  ipsa  exspcctatio  iiabet  pncmium  suum, 
qunndo  ipsc  sii>linens  lastatur  in  Domino,  Addi- 
dit ,  et  in  nomine  sancto  ejus  sperabimus^  Id  esl  in 
Cbristo,  quein  patienler  sanclis>imiis  prophela  fus- 
linuil,  el  la*tabatur  esse  venlurum.  Sperablmus  an- 
lem  continuum  teropiis  osiendit :  quia  iion  est  fas 
ibi  desiuere,  uiide  semper  putest  anima  fessa  re- 
creari. 

Vers.  22.  Fiat^  Domine^  misericordia  lua  supft 
nos^  mut  speravimus  in  te,  His  veritis  iiicarnationein 
Domini  dcsiderabat  impleri ,  quani  flagranti  Spiritu 
magnopere  sustinebat.  Sed  intende  quam  ropiosuro 
munus  e«t,  quod  dilavit  geniis  huroanoin,  qiiod 
angelorum  choros  laRtili»  Jucundiiate  coinplevit, 
qiiod  etiam  ipsa  inferna  senseinnt.  Petit  cnim  de- 


diaboli,  cum  pcr  indulgentiam  efficit  liberog,  quos  C  «««ieria  siia  debere  fieri,  ut  possit  perfectissimus  in 


peccati  damnatio  fecerat  esse  captivos.  In  fame  nu 
tem  eos  alit ,  qunndo  in  hoc  mundo,  obi  l)ooariiin 
rerum  indigeutia  cst,  spirituali  cibo  nutiire  non  de- 
•init  quos  redunrt.  Alimentum  quippe  dictum  cst, 
quasi  nicntis  nulrimenlum.  Jn  fame  eniin  sunt  po* 
siti,  qui  se  ciBlcslium  reruni  desiderio  sempcr  ac- 
cendunt.  0  fames  illa  mullum  sa  ura,  et  sine  penuria 
pfjbabiliter  semper  avida !  Esuriunt  enim  heaii , 
oon  quia  dominica  dape  jejuni  sunl,  sed  qiixrend') 
Jogiter  inardescunt,  quia  Domiiii  appelilioue  profi- 
dunt;  sicut  evangelista  dicit :  lieiiti  qui  esuriunt  et 
titiunt  justitiam,  quoniam  ipsi  saturabuniur  {l^  J  h, 

Vers.  20.  Antma  autem  nottra  tuttinet  Dominum , 


veniri.  Addidit,  in  te,  ut  omnes  superstiliones,  om- 
nes  pravitates  excluderel,  com  vero  D«mino  su{>pli« 
carot. 

Concluio  psalmi, 

Quam  melLfliiae  voces  audilx  sunt !  quam  salu- 
briter  nobis  psalteriiim  coelesie  cantavit!  Tales  si- 
quidetn  mandutorum  chordic  sonuerunt,  ul  ^i  eas 
inleriiis  auribus  recipiamos,  et  nos  in  eis  Davidica; 
lyrjti  curatione  purgabimor;  fieiqoe  nobis  Suulis  illa 
mundatio,  ot  fogaiis  immundis  spiritihiis,  abluia 
mente  Dofuino  serviauius.  Iludent  Ciiiiu  beati  inu* 
sicam  soam ,  qox  aiiimas  fidelis  iulrat  auditinn ;  cii- 
jus  non  deficit  sonus,  cnjus  non  lassatur  intetttio. 


Helinquite  ergo,  speclaculorum  amaioros,  mortirtras 
quomam  adjutor  et  protector  noster  est,  Cuni  dicil,  D  vfti..ni«i«e  .  ^a  k«^  «»««:»  -,     i-        i  i 
:..,.«.,    .J;.^.;...  .;«.:«..•  .>...:..:...:    ...  :....:...;  "  ^o^^Pl^^es  ;  sd  bjEC  magis  gaudia ,  ad  hiBC  mystcria 

convenile,  iihi  cilliara  et  organuiii  virtutcs  eiriunt. 


tuttinet^  patientiam  significat  Cliristiani,  ut  invitati 
jiisti  ftitiiris  praemiis  constanti  aniino  perseverent. 
Sed  iuteHigainus  qualis  ista  virtus  est,  quain  servare 
toli  s  commonemur.  Patientia  est  siquidem,  quae 
glnriosos  martyres  facit,  quoe  fidei  iiostr»  bona  cu- 
siodit,  qu.'e  omnia  vincit  adversn,  non  colluctando, 
aed  sustinendo,  non  murutnrando,sedgratia8  agend  >• 
llsc  deceplricem  luxuriani  compriinit,  iraui  fervi- 
dam  vincil,  vastalricem  huroani  generis  invidiam 
lollit,  inansueios  efficit,  bcnlguis  compelenter  arri- 
det,  purgntosque  homines  ad  illa  prxmia  fotura 
coinpfmit.  Ipsa  est  quae  faHrem  lolios  voluptatis  ahs- 
tergit,  ipsa  est  qu£  limpidas   aiiimas  rcdJit«  Ter 


non  ilesideiii  pruva;  volupuiiis  in^tigaut. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXIII. 

Ptalmus  David  cum  mntavit  vuUum  snum  coram  Abi" 
melech ,  et  dimisit.  eum ,  ct  abiit, 

Cum  htslirli  tiloli  i^tius  Uegiiui  lcciione  pand.i- 
tiir  (/  Reg.  xxi,  13),  superfiuum  cst  copiam  ronlis 
illiiis  in  hac  brevitatc  dcrivarc  :  ne  iiobis  toiain  areo- 
laiii  paginc,  unius  loci  efTusa  relatiu  complerc  ae 
tegere  videaiur;  sed  rem  cum  nominibus  suis  brevi- 
ler  iniimamfH.  Cum  S.iul  psrsequeretur  David,  con- 
r.igit  ad  Achis  regcm ,  ibique  du:n  esset  invidia  f<i- 


«5  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXIII.  %l 

cicnie  suspccim,  iuJuslriose  mutavit  vuUum,  ita  ut  A  siics  salivx  sunt,  quas  liluli  similiiuJo  praedi&ii: 


ftalivis  ora  compicret,  quatcmis  energumcnus  acsli- 
iiutus,  miscr.ilione  facieuie  diniillerelur  illaesus; 
quac  lamen,  sicut  et  alia,  per  illum  Tirum  magiii 
ucramenli  qualitale  peracta  sunt.  SigniHcabat  enim 
salivas,  hoc  est  Scripturas  divinas,  in  barba ,  id  est 
In  fortitodine  magna  decurrere.  Scd  propier  signi- 
ficantias  remni  pro  Acbis,  ad  quem  fugerat  David , 
matalum  nomen  est  Abimelech;  quod  indicat  patris 
mei  regnum.  -(loc  ad  Dominum  Christum  bene  per- 
tioere  manlfcsiuro  esl,  per  quem  gloriosus  Pati-r 
•ervitium  mundi  sanctissima  devotione  suscepit.  Sed 
euro  dicit,  dimisit  eum^  rogcm  significat  Abimelecb. 
Et  fi6itl,  iioc  e^t  ad  alias  parlcs  sc  contniit :  quia 
fibi  coeperat,  ut  diximus,  esse  suspecius.  Pr.T8ens 


bacc  vcrba  quai  Scripturarum  divinaruiu  virtutem  vi- 
dcbaniur  exprimere. 

Vers.  2.  Betii.  in  Domino  laudabilur  anima  mea  ; 
audianl.maniueii  et  lcclentur.  Pulcberrime  uno  com- 
mate  dilcciio  famulanlis  espressa  esi;  non  enim  vel 
in  se  vel  in  divitiis,  sed  in  Domino  suam  animam  di- 
cit  esie  laudandam.  Tunc  enim  glorialur  fidelis  ser- 
vus,  quando  hudabilem  D^minum  babcre  cpgnosci- 
tnr;  scit  cniin  ad  se  rcferri  bonum,  ciim  Dominus 
cjus  fiicrii  miiliorum  ore  prxdicalus.  Nam  si  quis 
bodic  Dom'no  deirabat,  devotiis  famulus  quo  furore 
succcnditur,  qua  stomacbatione  crucialur?  Dntum  est 
cnim  fidelibus  servis  ut  aui  de  fama  dominorom 
adver^a  saeviant,  aut  dc  prospera  opinione  congau- 


aolem  psalmus  tertius  est  eoriim  in  quibiis  pcr  actus  B  dcani.  Seqiiitur,  audiaut  mantueti  et  laHentur.  Non 


Oavid  sign  ficantur  HO  Domini  Glirisii  futura 
mysteria ,  qoamvis  alpbabctorum  secundus  csse  no- 
scatur. 

Divisio  psalmi. 

Per  totum  psalmum  verba  prophetx  sont,  alpba- 
beti  Ilebrxi  liltcras,  cxccpta  sexta ,  in  cap^tib 'S 
versuom  per  ordinem  ponenlis.  In  prin^a  parte  bc- 
nedicerese  Dominum  compromitiit,  admonens  man- 
ssetos  ot  secum  in  cjus  laudibus  perseverent.  Prx- 
dlcti  autem  alphabeti  haec  pars  quaiucr  litteras  com- 
prehcndit.  Secnnda  ad  convcrsionem  fidelium,  quae 
sint  bcne  nier:torum  prxmia  non  taccntur,  quae  con- 
tinet  litterns  scx.  Tertia  quasi  filios  admonet  a  qui- 


dixil,  logc  docti,  non  jcjunantes,  non  psallente^y 
sed  mansueti  ItBteutw^  qui  cbaritate  praecipua  habere 
rerum  ornnium  temperaniiam  consueverant. 

Vers.  3.  Giuel.  Magnifica'e  Dominum  mecum ,  ef 
e^llemui  nomen  ejus  in  intsicem*  Utililas  ista  carna- 
lis  singulariter  pcrfrui  desiderat,  quod  delecutione 
avida  conciipiscit.  Spirilualis  autem  gratia  non  vult 
sola  faccre  q^^od  multis  proficit  ad  salutem,  ne  iifter 
officia  sanctilalis  delestabilis  invidia  misceatur,  quod 
nunc  versus  iste  explanat.  Vocai  enim  fratrcs,  hor- 
tatur  populos  obedientes,  ut  nomcn  Domini  gloriosa 
societaie  magnificent,  Sequitur,  et  exaltemus  nomen 
ejus  iR  invieenu  Suavis  commonilioy  justissima  re- 
gula,  ut  ab  omnibus  in  unum  fiat,  quod  sanctae  uni'< 


bos  se  delictis  debeant  absiiuere;  haec  habet  litteras  ^  ,«*:  ^^«^,„.  ^rtu^,;    #«  ;«,.i^^^.  ««^^  «:««:fl^»  -« ^ 

'  C  lA^i  constat  olierri.  In  invteem  vero  significat  compo- 

qoatuor.  Quarta  justus  diclt  dc  omnlbus  tribulalioni- 


bos  eruendos,  ct  imp'OS  dcbitas  poenas  esse  passu- 
ros,  ne  in  periculis  suis  aliqua  dubietale  moUescc- 
reni ;  hic  ctiam  residuac  septem  lilterx  praenotantur. 
Et  mcTTiento,  sicut  in  vigc  imo  quarlo  psalmo  j.im 
d^c*.om  est ,  hunc  alphnbi^tum  imperfectum  illos  indi- 
eire  qni  Iaudf;s  Domini  ncqueunt  plenis^ima  operum 
integritarc  cnntarc. 

Expositio  psalmi» 

Ters.  I.  Aleph.  Benedicam  Ditmiaum  in  omni  tem- 
pore^  semper  laus  ejus  in  ore  mto,  Tempus  horoinibus 
Aovimiis  eise  diversum ,  modo  iribuUtiouibus  aspe- 
nun,  mo4lo  gaudio  blandum.  Ergo  tn  omni  tanpore 
kenedicaidum  Dominum  propbeta  denuntiat,  quando 


sitos  cUoros,  quando  et  psalmodiam  Domini  altcroa 
sibi  suecessione  respondent.  Quoe  figura  dicitur  ener- 
gia,  id  est  imagi<taiio,  quac  acium  rei  incorporeis 
oculis  subminislrnt. 

Vers.  4.  Daletu.  Inquisivi  DomirMm ,  el  exaudivit 
tne,  et  ex  omnibus  tiibulationibus  tmis  eripuil  me,  Ut 
invitatus  populus  ad  psalmodiam  Domini  fesiinarei^ 
nunc  dicit  quae  sibi  exinde  bona  provenerint.  Imfui' 
nvit  Dominum^  non  spatio  longo  tcrrarum,  non  pcr 
locorum  laiitudin^^s  forte  distentas,  scd  in  corde,  ubi 
si  mijostatem  ipsius  cogitamus,  ibi  eam  prxsentem 
modis  omnibus  invenimus.  Et  intende  quid  dicat : 
Inquisivi  Domlnum ,  ct  exaudivit  me  :  quon^am  inlel- 
lectus  cjus  universa  complectiiur,  nec  corporalibus 


et  adversa  patiuiur,  el  collata  felicitnle  gaudemus;  D  sensihus,  sed  spiritunlibus  virtutibis  operatur.  Se- 


sicut  jiisti  fecerunt,  aique  faciunt  Domini  amore 
flagrantes.  Sed  quamvis  debitum  alque  proficuum  sit 
nt  creatiira  suum  semper  laudet  auctorem ,  lamcn 
propter  hnmanitatis  diversos  actus,  pcne  impossibile 
Dolns  videtnr  psalmodix  laudes  Domino  jiigiler  per- 
sonare;  ^ed  in  ore  bominis  jusli  sempcr  laus  est  Dci^ 
qoando  talia  vel  cogitat  ve)  loquitur,  ut  nuila  rcdar- 
gutione  culpetur.  QuidqiuM  enim  ex  paiieotia,  cx 
charitate,  et  simplicitatc,  caeterisque  virtutibus,  vel 
loqaimiif ,  vd  roente  gcstamus,  jure  divinis  laudibus 
applicaiar.  Ipsius  enim  praeconium  est  qui  donat, 
ore  ac  corde  honesta  mediiari.  Laus  euim  a  lauro 
dkta  cst,  quje  solebat  coronarc  victorcs.  Ilaec  roy- 
Patkol.  LXX. 


quilur  quantum  Deum  qiiacsisse  profuiT,  qiiando  eum 
ex  omnibus  liberavit  angustiis.  Quis  enim  sufficeret 
particulaiim  lanla  petere,  quanta  iste  simul  meruit 
impetrare?  Dicendo  cnim ,  ex  omnibus,  nihil  rciictum 
cst,  quod  remansisse  suspiccris  advcrsum. 

Vcrs.  5.  IIe.  AccHite  ad  enm^  et  iiluminamini^  et 
vullus  vestri  non  erubesfenl.  Prius  laudcs  praemisit , 
choros  ordinavii ;  nunc  in  secunda  parie  et  ad  ipsam 
communicaiionem  populos  bortatur  acccdere,  ui 
Ecclcsiae  fulurae  ritom  monilor  spiritualis  infunderet. 
Accedite  non  dicilur  ebriosis,  non  adulteris,  non  su- 
perbis,  sed  sobriis,  castis  atque  humilibus  Ghristia- 
nis,  qni  i//ttminiirt  de  sacra  perceptiono  mereantur, 

8 


[i}0 


M.  AURELII  CASSIODORl 


SS6 


sicul  Aposiolus  dc  ipsa  communicatione  lestatur  :  A  saiictissiroaro  communicationcm ;  nec  dcsiuit  srpius 


QuUttnque  manducaverH  panem^  aul  biberit  calieem 
Domim  indigne,  judicium  tibi  manducat  et  bibitj  mm 
dijudieani  eorpui  Domini.  Probet  autem  «efpmiii 
homo^  et  iie  de  pane  illo  edat,  et  de  calice  blbeit  (/ 
Cor,  XI»  i7).  Studcndum  est  ergo,  ut  qui  ad  eum  o^ 
eedit^  ita  ae  buroill  satialiictioDe  moderetury  ot  illo- 
roinari  potios  quam  caecari  posse  fideaiar.  VuUui 
autem,  sicut  sxpe  dixtmus,  significat  praesentiaro , 
qux  potcst  mutaio  colore  conrusionero  puti,  si  ei 
ecelestia  mnnera  sobducanlur.  Fideles  crgo  non  eru» 
beicuntf  quoiiiam  impetrant.  Erubescere  eiiim  decepti 
est ,  qoi  ad  sua  desideria  n^^n  valct  pervenire*  Qui- 
dam  boc  sic  xsiimant  scniiendum,  facientes  exinde 
non  minimam  quxstionem.  Nam  cum  Apostolus  di- 


dicere,  unde  novit  mcrtalibus  perpctux  Titsc  gaudia 
provenire.  Gu8tat$  non  periinet  ad  palaiom ,  sed  ani* 
mae  auavissimum  sensum,  qui  div ina  contemplatione 
saginalur.  Nam  ut  ipsum  gustum  intelligeres,  sequi* 
tur,  videte^  quod  utique  non  fMl  os  perlinei,  sed  ad 
inspectivam  sine  dubio  qiialitaiem;  m  enm  tale  eor- 
pos  accipimns,  vitae  nobb  ceneedi  gratlam  eonftda- 
mus.  Et  ut  tpsam  commonieatioacro  non  ad  cer^ 
comtiiuift  traheres,  DamtiiKm  dicit  oeoetmatem^  qui 
In  ea  salutem  bominibus  pro  sua  pietate  eoneedii. 
Viia  enim  nosira,  qux  revera  Deus  est,  qui  carncm 
sumpiam  ex  Yirgine  Naria  sibi  univii ,  eamqiie  pro- 
priam  fccit,  vivificatricem  eam  essc  prufessus  esl; 
sicut  ail  in  Evangelio  :  Amen,  amen,  dico  vobitj  niH 


cat :  Qui  iolus  habet  immortalitatem ,  et  lucem  habital  B  manducnxeruii  carnem  Fiii  hominii,  et  biberilii  ean- 


inacceisibilem  ( I  Tim.  vi ,  IG) ,  bic  quomodo  ponil : 
Aecedite  ad  eum,  et  illuminamini?  ScJ  b  :c  compen- 
dio  ipsius  veritaiis  absolvitur.  Inacce>sibilis  ejus  iux 
dicitur,  quando  substantiae  ipsius  sinKuhris  et  om- 
nipotens  natura  declaratur.  Caeicrum  cum  se  gratia 
saoct»  Diviniiaiis  infundit,  et  ad  eum  .acceditur,  et 
illuminaiio  beata  pra^statur :  unde  dictum  est  et  alibi : 
Qui  illuminat  omnem  hominem  venienlem  in  hune 
mundum  {Joan.  i,  9)^, 

'mVers.(*.ZAiN.  Iste  pauper  elamavit^  et  Dominui 
exaudivit  eum ,  et  ex  omnibui  tribulalionibui  ejus  libe- 
ravit  eum.  Dicendo  t«(e,  spiritualcm  pauperem  desi* 
Ignai,  qui  non  tantum  mundanis  opibos,  sed  vitiorum 
ubertale  vacuatur.  Iste  pauper  est»  qui  acccdens 


guinem  ejus,  non  habebitis  in  vobis  vitam  te  ernam 
(Joan,  Ti,  5i).  Quas  licet  ex  btimana  natiira  sumpCa 
sit,  non  tamen  cam  ut  unius  bominis  ex  nobis  asti^ 
mare  debemus  pcccati  alicujus  conlagiooe  pollutam ; 
seJ  adorabilem,  salutifcram,  vivincatricem,  qiix  pec- 
caia  dimittil  proptcr  Verbum  cui  aduuaia  est,  sicut 
in  Evar.gelio  ipse  Dominus  dicit  :  Ut  iciatii  ^uia  po- 
teitotem  habet  Fitiui  hominii  suptr  lerram  dimillei  di 
peceata  (Matth.  ix,  G),  ct  ad  pcrpeiuae  viix  legna 
perducit.  Subjungit  ilaque  absolutam  Orm  unque  scii' 
tcntiam ,  beatum  esse  viium  qui  iperare  non  de>istit 
in  Domino.  Praecipua  res  qu  v  tam  frequenter  ilera- 
tur,ut  nnnquam  iPud  desinamusexpetere,  quod  lanla 
cognosciiur  a(siduita(c  praedicari. 


ad  Dcum  illuininatur,  istc  cujus  vultus  non  erubcscit,  C     Vers.  9.  Joo.  Tim^l^  Dominum ,  omnet  ianeti  ejui. 


qui  quaiido  clamat  ad  Domlnwm,  salubriter  et  com* 
pctenter  auditur;  et  tunc  provenit,  ut  liberetur  non 
-ab  una  tribulalione,  sed  ex  omnibus  mundanis  an* 
gusiiis.  Quod  accidere  solet  jusiis ,  quando  in  sancta 
convcrsatione  animas  rcddunt,  et  de  sxculi  istius 
tladc  confusa  ad  securitaiem  perpetuam  transferun- 
•lur.  Perpende  etiam  tiuod  hlc  liebra!i  alpbabeti  sit 
iittera  iransHita;  pro  sexta  euim  septima  posita  est; 
i|uod  ad  illudy  ut  puto,  referenduro  est,  quod  siipra 
merooravi,  hunc  psalronro  signiOcare  quidero  sanctos 
Tiros ,  qui  tamen  non  tolis  operibos  probantur  es$e 
perfecti.  Ego  enim  non  inveni  Patrom  definiiam  de 
bac  parte  sententiam. 
Vers.  7.  IIeth.  Immttetangelum  Domintu  in  circuitu 


quoniam  nihil  deeit  timentibui  eum.  Timorem  Domini 
omnibussanciis  impcrat,  iicquis,  quamvis  beoe  meri- 
lus,  a  saluberrima  inteniione  discedat.  Sed  quid  uti« 
lilaiis  limor  cjus  babeat  ron  equenter  ostendit  dt- 
cens  :  Qttonmm  nihil  deest  timeniibui  eiim.  0  brevb 
senteniia,  o  inimcnsa  promissio !  Possunt  aliquid  egere. 
quibus  divitix  ,  quibus  salus  cort)oris ,  quibiis  regna 
iribuuntur  :  solus  ipse  nibil  indigel  qui  tiroore  Do* 
mini  dilatus  est. 

Vers.  .10.  Caph.  Divites  eguerunt  et  nurieruHi ;  in- 
quirentes  auiem  Dominum  non  delUient  mnni  bono,  In 
0110  verso  terraroro  divites  et  paoperes  Christi  ma- 
gniflca  contrarietate  distinxit.  Ait  enim  :  Diviies 
egununt  et  eiurieruni,  Qoando  egent  divilei  f  qoande 


timentium  eifm,  et  eripiet  eoi.  Ne  crederetur  Dominus  0  fidem  non  habent  rectaro.  Quando  eiuriuntt  qoando 


fideies  suos  pessc  negligere,  praesenti  eos  oraculo 
consolatur.  Et  insptce  medicinaic  verbum  quod  dirit, 
Immitlei;  nam  proptt-r  insolentiam  bumana  fragili- 
tatis  non  p:ilam  facit,  sed  occultis  immissionibus 
opcraiur;  ut  tc  nescienle,  pro  saliite  tua,  quod  ex- 
pedire  possit ,  accipias.  Angelui  autem  minister  cst 
voliintatis  divinx.  Quapropter  si  vis  le  an,^elum  fi.  ri, 
facquod  praeci|<it ,  ut  liberes  periclitantcm,  subve- 
nias  anxio,  eripias  innocentem,  ci  cxtfra  qux  divina 
jubet  aucioritas.  Tunc  enim  spiritu  £n^eli  sumus, 
quando  minisiri  supernae  volunlaiis  efficiinur. 

Vers.  8.  Teth.  Gustate  et  videte  quoniam  suavis  eit 
Dotmnui :  beatus  vir  qui  sperat  in  eo.  Redil  ad  Domiiii 


niinimc  Domini  corpore  saiiantur.  Tales  ergo  divit.  a 
e^fnf ,  cl  saturati  ventre,  spiritu  seropercsuriunt.  Qi.id 
enim  babeanl  qui  Deum  non  babenl?  Subsequitur,  tM- 
quirentei  autem  Dominum  non  deficientomni  bono^  quia 
nullo  bono  deficiuntqui  spirilali  desiderio  perfrouiiiur. 
Nam  cum  diligimus  Dominum,  in  ipso  omnia  reper- 
mus.  Unus  est  qui  quacriiur,  sed  in  quo  omnia  conti* 
nenlur.O  lucrum  mirabile,  o  compendium  singulare ! 
Cur  nosper  diversa  faligcmus?  Ad  ipsum  ergo  unani« 
miter  fesiinemus,  postquem  cuncia  bona  ultra  non  qtiae- 
rimus.sed  tenemus,  sicut  Aposiolus  dicit  :  Sdmui 
quoniam  diligentibui  Deum  omnia  cooiserantur  in  bo- 
num{nom.  vni,  28).  lioc  argomcntum  dicitur  ex 


!jr>7 


KXrOSlTIO  IN  PSALTEUIUM.  PSAL.  XXXIIL 


238 


coiitrari  f.  Conlrarium  esi  etiim  egere  diviie^,  el  pau-  A  bonum;  ipsum  est  siquidem  quod  nos  liborat  at(jue 


|icrc>  iiullo  bono  denccre.  ArgumetUum  est  argutae 
inciitis  iudicium  [e(/.,  juJicium] ,  quod  per  indaga* 
liones  probabiles  rei  dub  ae  perficil  fidcm. 

Vers.  11.  Lame».  VenUe^  fHii;  audiie  ni«,  timorem 
Domlni  docebo  vot.  Peraciis  solemnibus  qusR  ad  sa- 
crtineiila  Ecclesise  pcrtinebanl,  nunc  venit  ad  tertiaro 
parleai»  ubi  il!osalloqui(urq'.ii  prima  fidei  rudimeuta 
percipiuut.  Dicendo  enim,  Venite,  signiOcal  eos  intra 
Ecclesiam  non  Tuisse;  quod  etiaro  confiteniibus  nunc 
daciiar,  qnando  ad  fidem  veniunl  Christianam.  Yox 
poiieroa  aonal,  vox  pietaiii  admonet,  ut  ultro  dicen- 
lem  audianius,  quem  tacentem  exquirere  deberemus. 
Sed  qaam  suavis  ,  quam  ulilis  timor  esl,  ad  quem 
filius  invilaturlCum  dicit,  docebo  vos,  admonct  ne 


commendat.  Sciens  autem  prophela  iu  hoc  agone 
saeculi  cum  corpore  pacem  ndeliisimos  iion  habere, 
et  cum  suis  vitiis  hic  illis  conlinuum  esse  ccrliimen , 
pulcherrime  dixil,  inqure  pacem ;  ul  quamvis  eam  hic 
non  habeanl,  tamen  semp.T  ab  eis  sludiosissime  per- 
qniratur.  £t  non  promisil  quod  liic  possit  quoquo- 
modo  coinprehcndi,  sed  imperat  <f ^m  eam^  quasi 
prxcedenlem.  Nam  quare  sequenda  est,  nisi  quia 
hinc  fugit?  lu  futuro  autem  speranda  est,  quoni;im 
ibi  perpetua  stabilitale  consislit.  Quxramus  ergo  se- 
duli ,  sequamur  inteiiti  :  quia  illic  eam  invenire  non 
possumus,  nisi  lilc  diligenlius  inquiramus.  Qus  lone 
comprebendi  dabitur,  quaiido  ipsnro  conspidmas 
pacis  auctorcm. 


pavescamu<:,  quod  aiidivimus  timorem,  Non  est  cnim  g      Vers.  15.  Am.  Oculi  Domini  9uper  juttoi^  et  aure$ 


fiiiior  iste  qui  formidetur,  sed  qui  diligitur.  Timor 
huinanus  amaritudincm  habel,  iste  dulcedinem;  ille 
ad  scrviiium  cogii,  i^te  ad  libertaiem  trahit;  postre* 
mo  ii!e  claus'ra  metuil,  h;c  coeloriim  regna  palefacit. 
JUerito  rrgo  timorem  istum  sic  utilem  profcssus  est , 
ul  avida  mciite  di  catur. 

Vcrs.  12.  Mr.if.  Quis  est  homo  qui  vull  ot/am,  et  cu- 
pit  tidere  dies  bonos?  Talis  interrogaiio  proposiia  est 
quam  omiiium  scquatur  assensus.  Quis  est  cuim  qni 
possil  dicere,  aut  viiam  nolo,  aut  dies  bonot  videre 
nou  cupio  y  Sed  uiinam  sic  vilam  perpetuam  qu%re- 
remus,  sicui  in  ista  tcmporali  corda  defiglmus.  Bonos 
aatein  dies ,  non  i^tos  dicil  in  quibus  caducis  dele- 
cUlionibus  occupamur,  seJ  illos  qui  verc  boni  sunt, 
et  in  suioma  sai.cliiaie  versantur. 

Vcrs.  13.  NuN.  Cohibe  linguam  tuam  amalo,  et  labia 
tua  ne  112  ioquantur  dolum,  Hoc  est  velle  videredies 
bonos  ,  si  lingna  nosira  aliquid  non  loquaiur  incom- 
peietts.  Mali,m  esl  enim  omne  prohibitum  ;  et  quid- 
qttid  ▼erilati  repuguat,  tali  appellalione  discerniiur. 
lulende  veru  subtilius ,  quia  prius  cohiberi  dicit  Un- 
fmnfi,  quam,  cum  loqui  volumus,  anterius  commnve- 
mus.  Addidil,  labia  ne  loquantur  dolum ,  qu.x  lingux 
ttolam  protiniis  consequuntur,  et  quasi  quadam  har- 
Mnia  sociata  amborum  modulaminc  humanus  sermo 
peraf  Itur.  Dolus  est  autem,  quaudo  fatlimus  audien- 
lem  y  ai  quod  cnnlilar  ad  auxiliam  ,  iiiferre  vidcatar 
iacoaimadum.  Qnod  merito  prohibetur,  quia  purae 
eeiiscieiiiis  consiat  scmper  adversum. 


ejus  in  preces  eorum.  Venit  ad  quariam  partero,  ubi 
usqne  ad  finein  duplici  populum  prxdicatione  con- 
firmat  :  modo  Jusiorum  praemium  narrans,  modo 
impioruro  peccala  castigans ,  ut  ab  ulraque  parto 
commcnilus  servire  discat  Domino  populus  acquisi- 
(us.  Quod  schema  dicilur  paradigma,  efficacissimum 
plane  figor»  genus,  quandj  dupiici  uiiliiate  prxci- 
pitur  quod  sequamur.  Cum  enim  dicit,  Oculi.  Domini 
superjustos,  continuam  gratiam  Divinitatis  oslendii, 
ul  aspecius  iramobilis  super  eos  es^e  videatur.  Sub- 
jungii  quoque  eiaiidiiionis  velocissimam  celcriia- 
lem  ,  quando  aures  Doinini  paraias  in  eorum  precis 
esse  commemorat.  Quae  enun  illis  ad  oblinenduiii 
fiat  mora,  com  in  ipsis  qui  exaudire  possit  inh  «bitat? 
Q  Sed  licel  frequenier  exaudiat  pcccatores,  jusiis  la- 
men  molto  amplius  promitlitur,  quando  in  preces 
corum  paraias  aures  babere  moostratur. 

Vers.  16.  Phe.  Vtt//tt<  iittlem  Domini  super  facien- 
tes  ma^a^  ui  perdat  de  lerra  memoriam  eorum,  Expo- 
sita  juslorum  gratia,  duiic  convei  titur  ad  poenas  ma- 
iorum.  Et  ne  dicerent  pessimi ,  justos  atiendit,  nos 
aulem  non  respicii,  securi  jam  facimus  qui  ab  ilio 
conspici  non  meremur  :  pronuniiai  vuUum  Donuni , 
id  esi  intelleclum  esse  supra  malos,  qiioi  sic  attendii 
ut  non  respiciat,  sic  non  respicit  ot  tamen  eorani 
facla  cognoscal.  Timeamus  ergo  malum  (aeere^  quod 
ejus  scieiilinm  novimus  non  laiere.  Et  considera  quia 
et  in  isiis  dicilur,  super  (adenles  mala ,  ul  falli  noii 
pos^it  conjancla  vicinius.  Intellige  vero  quod  atros- 


Vers.  U.  Samecu.  Diverte  a  malo  et  (ac  bonum,  in-  n  que  videl,  sed  eos  eventa  dispari  contuetur  :  juslos 


fuire  paeem  et  sequgre  eam.  Ad  videndos  dies  bonos 
aon  suflicii  tantum  a  malis  aciibus  ^bsiinere ,  nisi 
aos  pieias  compellat  el  bona  peragere.  Nam  primus 
virtolis  gradus  est  aliena  non  quaerere ,  scd  ilerum 
soperior  egentibus  propria  non  negare.  In  illo  cul- 
pam  refugiinus ,  In  isto  palmam  picialis  acqulrimus. 
Ilam  popillo  non  nocuisse ,  aut  pauperem  non  exspo- 
liasse,  abstinenlia  e>l,  qnne  ad  prs^mium  sola  non 
sufficii.  In  i  la  quippe  judicatione  soli  audicni :  Ve- 
mtt^  btnedieti  Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vohis 
pmrHtum  est  ab  initio  mundi  (Matth,  xxv,  34),  qui  gra- 
liain  Domini ,  ipso  inspirante  ,  diversa  targ*tione 
Bcrcaii  runt.  Vides  ergo  necessario  additum ,  Kt  [ac 


ul  audial»  peccatores  ut  perdat,  De  terra  vero  dicil, 
id  esl  de  fulura  patria  ,  quam  soli  Deo  placili  possi- 
debunt.  Memoria  eorum  peribit,  quia  non  eril  ini- 
qiiorum  inter  juslos  ulla  coromemoratio.  HIos  eniin  in 
memoria  nos  babere  dicimus ,  quibus  aliqua  pr.^esiare 
desiJeramus.  Nam  qui  de  memoria  Domini  exeunt , 
ad  xtema  supplicia  sine  dubitatione  pervcniunt. 

Vers.  17.  Zaoe.  Clamaverunt  justi ,  et  Dominui  ex^ 
audivit  €0f ,  et  exomnibus  tribulationibus  eorum  /i6e- 
ravit  eos,  llerum  redil  ad  justos ,  de  quibus  paulo 
latius  dicil,  ut  populos  enarrata  dona  reficiant,  quos 
malorum  poena  terruerai.  Disculiamus  quid  sibi  velit 
isia  sententia.  Justos  clamasse  dicit  ad  Dominum,  el 


•^30 


M.  AURELII  CASSIODORI 


SiO 


semper  prontclur  auililos.  Q\iu\  ergo  de  martyribus  A  oderunt  juslum  ddinquent.  Hlortcm  peccatorum  illam 


dicinius,  quos  dc  suppliciis  tyrannorum  minime  con- 
8tat  eue  liberatos  ?  Liberati  iunt  plane  ,  quando  ad 
CQC.Iorum  rcgna  pcrducli,  omnibus  tribulationibut  pro- 
tantur  exuti.  Clamor  enim  justorum  non  solum  ad 
temporalem ,  scd  maiime  ad  aciernam  utHiiaiem 
sempcr  auditur. 

Vers.  18.  Coph.  Juxta  €$i  Dominus  hit  qui  tribulato 
sunt  corde ,  et  humiUi  ipirtlu  salvabit.  El  iste  versus 
pcrtinct  ad  bona  justoram.  Mos  Domini  et  bamana 
consuetudo  diversa  cst.  Nam  qui  vult  altioribus  vi- 
ciaus  ficri  erigitur;  tenditur  ut  possit  lasligia  celsa 
contingcre.  Dominus  enim  altissimas  attingi  non  po- 
test,  nisi  per  hamiliia|os  videlicet  inelinaias;  nec  ad 
dulcia  ejus  gaudia  nisi  per  amaras  lacrymas  perve- 


dicit  quse  ab  boininc  non  potcst  iniueri ,  quam  non 
soliim  malam  ,  sed  etiam  pessimam  profiietur  esse. 
Revera  pessima ,  quoniam  eam  .tierna  poena  comiia- 
tur.  Nain  si  ad  istam  morlem  respicias  qa.'c  nostris 
oculis  palct ,  frcqnenler  invcdis  divitcm  peccalort*m 
pomposis  apparalibus  deccntcr  crferri,  quem  sic  fa- 
roilia  plangit,  utpium  fuis^c  bumanis  auribus  uicntia- 
tur.  Aniici  ctiam  eum  impensis  lacrymis  prosoquun- 
lur;  ut  revera  putes  bonorum  aliquem  ercptum,  qni 
roagna  cognosciiur  lamcnutione  defleius.  Quid  de 
pretiosis  rcferamus  odoribus»  quibus  et  post  mor- 
tem  corum  mansura  corpora  condiuniur,  quod  tanto 
stadioy  tanto  apparatu  pcrogiinr,  ut  in  funeribus  ij)» 
sorum    supcrstitum    viia  rccri^eiur?  Ubi  cst  crgo 


nitar.Sive,  utaliidixerant,  juxfa,  signiflcatnonloco,  B  pecca/ortim  mors  pessima?  Scllicet  in  inferno,  nbi 


sed  aaxilio.  Inspiciendum  est  quO(|ueqaod  dicit,  qui 

iribuUuo  sunt  corde,  Multi  enim  tribulantury  sed  non 

-ex  corde,  ut  queruli ,  raiai ,  qui  peccata  non  deflent, 

sed  mundana  eos  damna  conirisutnt.  llli  aotem  cor^ 

•4€  tributamur^  qui  aliena  roala  snas  facinnt  esse  mise- 

riaSy  qui  mundum  lugentes  generalitatis  cladibus 

«fDigantur.  Ipsos  namque  talvabit ,  qui  se  bamillimis 

conversationibus  subdiderunt.  Rt  intendo  quia  non 

-^icit  verbis  humiles^  quod  babet  plerumque  nequiiia 

pcccalorum,  sed  sptrtlu ;  sicut  in  Cvangelio  dicit  : 

Beati  pauperes  tpiritu^  quoniam  ipsorum  ett  regnum 

•^€oelorum  (Matth,  v,  5). 

Vers.  19.  Res.  Multm  tribulaiionet  juttorum^  et  de 
-hit  omnibui  iihiravit  eot  Dominut.  Et  hic  et  alter  ver- 


recepti  pcenas  patinnturaternas.  Quanta  enim  pompa, 
ut  credimus,  purpuratus  ille  dives  ad  scpulcra  perdn- 
ctus  cst,  qui  gutiam  aquae  frigtdae  ab  Laxaro  paupere 
postulavit  (Luc.  xvi,  it)?  Et  nota  quod  in  isto  no- 
mine  asper  tas  mortis  ipsins  explanatur.  Pessima 
enim  dicta  est ,  quasi  pessumdata.  Subjunxit  quo- 
que  :  Et  qui  oderunt  justum  delinquent^  id  est  qni 
Dominum  Salvatorem  nefando  odio  babentes ,  man- 
data  ipsius  susciperc  noluerunt;  nnm  ei  islorum  mort 
pessima  est,  sicut  ct  iilorum  de  quibus  supcrius 
dixit. 

Vers.  ^2.  Tau.  Redimet  Dominus  animas  servorum 
tuorum,  et  non  derelinquet  omnes  qui  sperant  in  eum* 
Quam  bcne  in  Fpe  bonorum  psalmus  isle  linitus  est. 


«ttsadhucjustorumbonacommemor.nt.  Apturo  enim  C  ui  nialorum  collegia  desercntes,  ad  bona  potius  fu- 


fuit  pfus  de  ista  parte  loqui,  ne  fragilia  corda  morta- 
lium  iierato  saepius  timore  succumberent.  Muliee  re- 
f  era  tribulationet  sunt  justorum^  quia  eos  et  diabolus 
falidius  insequitur,  et  homines  per  invidiaro  fre- 
quenter  afiligunt.  Deiiide  impiiis  tribnlari  potest,  si 

-  qaid  adversum  solus  pse  patiatur ;  jiistus  vctq  et  pro- 
priis  passionibus  affligitor,  et  aliis  cbaritate  compa- 
titur.  Sed  cum  subjungitur,  et  de  omnibut  hit  113 
•Uberant  eos  Dominut^  potenlia  Greatoris  ostenditur : 
quia  liberationem  ejus  tribalationum  iropedire  non 
potest  roultitudo.  Unde  coiligitur  oronem  josium  mul- 
lif  quldero  tribulationlbus  onerari ,  sed  de  omnibus 
indubitanter  absolvi. 

Vcrs.  20.  Dcminut  eusiodit  omfua  otta  eorum  : 
un!um  ex  hit  non  eoniereiur.  Osta  dixit  fidelinm  flrmi-  D  posuerint. 
laiem,  id  est paiientiam,  nansuetudinem  el  caeieras 
virtutes,  quse  perire  in  sanctis  nequeunt,  quia  Do- 
■iino  ciisiode  servantur.  Ipsa  sunt  enim  qux  commi- 
fwi  Don  possunt,  quamvls  corporea  oiia  frangantur. 
Nam  si  ad  liiteram  consideres ,  non  miniroa  qussfio 

,  videtur  oboriri :  quomodo  latronis  illius  ossa  cui  Do- 
minus dixerat :  Uode  mecum  erit  in  paradiso  (Luc, 
1X111,43),  non  sunt  contrita,  quse  a  miliiibus  I  gun- 
lur  esse  confracta  *.  et  multorum  martyrum  corporali 
"«onditione  reperisesse  violata?  Sed  hoc  omne  naevum 
dubieiatis  excludit,si  ossa  virtutem  fidei  et  robur 
anima  sentiamus. 
Vers.  21.  Sin.  Mort  peccatorum  pesiima;  et  qui 


lura  lendamus !  R  dimet  Dominust  scilicel  sanguins 
pretioso  :  quoniam  qni  in  ip^o  recie  credidcrit,  a 
peccatorum  dcbita  capiivitate  redimetur.  Animas  fre- 
qnenter  Scrlptura  ponit  pro  bomlnibus,  sicut  in 
Exodo  scriptum  est  :  Dcscenderunt  in  iEgyptum  ani- 
mae  septuaginta  quinque  (Exod,  i,  5).  A  parte  eniin 
meliore  bene  totus  homo  susclpitur.  Sed  vide  qiiia 
tervorum  suorum  dicil,  non  iniqua  libenate  viventium. 
Addiilit  quoqiie,  et  non  derelinqnet^  sciiicet  tanqunm 
Pastor  bonus ,  qui  oves  suas  scdula  pielate  ciistodit. 
Sed  gcminavit  promissionis  omnino  c^utelam.  Non 
eniin  dicit  nullum  derelinqui ,  sed  omnet  qui  speranl 
in  eum,  Nam  derelinqnet  illos  qni  spom  siiam  aut  iii 
propriisviribus,aut  in  alicujiis  boininis  praesuroptione 


Conclusio  psatmi. 
Peracia  sunt  psalmi  hujus  sacrosancta  mysterla,ubi 
sic  missarum  ordo  completus  est,  ut  eum  consrri- 
ptum  puie>  temporibiis  Chrislianis.  Ilic  enim  ct  bym- 
norum  ordo  decursus  esi ;  bic  ad  communioncm  de- 
votus  populus  jubetur  accedere;  bic  invitantur  ve- 
nire  qul  prima  fidei  rudimenta  su^cipiunl,  ut  nihil 
tantae  rei  deesse  scniias,  cum  tamen  nullum  horum 
tunc  provenisse  cognoscas.  Hic  ciiam  gcnus  hiiroa'- 
num,  et  justorum  bonis  invitatur,  ct  malorum  ul- 
tione  terrctur.  IIoc  cst  quod  tilulus  ille  prxcinuit, 
quando  David  ante  Abimelech  vultum  mutavit;  ut  et 
nos  nostram  voluptaiem  uiilitcr  commutantes,  ad  tu- 


^if  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXI Y.  n^ 

lis&iinam  Doniiui  Ecclesiam   caihollcam   confugere  A  non  desiiiuiit.  Expui^fm/  atilcm  Doininus ,  qni  S11I11& 


«lebeamus.  Esi  etiam  calculus  isle ,  qui  Doininus 
;f  ute  passus  esl ,  in  qua  et  nos  leclione  Palrum  re- 
surgere  credimur.  l)e  qua  pater  Auguslinus  in  En- 
chiridion  libro  suo  {Cap,  84  et  le^.)  muUipliciier,  ut 
sobt,  diligenterqtic  tractavit;  ut  nulli  sit  dubium 
psalnium  taniis  virtoiibus  consecraluni ,  mcinofioc 
Bosinc  sacculis  velut  tliesauruui  coelestcm  frequenti 
Dediiatione  coudendum.  « 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXIV. 
Jpsi  Davxd. 

flon  gravat  breviter  interdum  dicia  repelcrc,  ul 
kgentis  atiimus  ad  memoriai  necessaria  siudia  revu- 
cetur.   David  f  sicut  diximus,  duas  significaiioncs 


prxvalct  impItrG  qu£  vuli,  ctijus  cirtamca  iriuiiipliiis 
est,  et  omnis  pugna  victoria. 

Vers.  2.  Apprehende  arma  ei  scutunt ,  et  exsurye  in 
adjutorium  milii,  Arma  ab  arcendo  dicia  sutil ,  quod 
pcr  ca  hostes  violeiiiissimos  arceamus.  Et  ideo  hoc 
butnana  consuelifdine  dicliur,  quse  ariital  maunm,  iit 
opprimat  inimicum.  Cx  erum  arma  et  scutum  sola 
volunlas  est  Domini ,  qna  protegit  periclitantcm  ,  ct 
expugnat  adversum.  llauc  eoim  iropologiam  dicii  et 
Apostolus  :  Scuium  fideif  ei  galeam  salutis^  et  gladium 
spiritus  (Ephes.  vi,  16,  17).  Scutum  enim  dictum 
cst  quasi  sculpium,  quod  in  ipso  antiqui  sua  facla 
signabant.  Nam  quod  dicit,  apptehende^  nunquid  a 
Deo  sumilur  ad  tempus  peregrina  defensio?  Sempcr 


amplectitur,  manu  fortis ,   et  desiderabilis ,   quod  Q  yij  p^ra^usest  exilus  rerum,  (,iti  probalur  oii»ni{)0- 


utrumque  Doniino  Salvatoil  cerlum  cst  convciiire. 
Manu  fortis  est,  quia  mortis  nostrx  captivitatem 
cum  impio  auclore  prostravil ;  desiderabllis  est,  quo- 
Diani  adventus  ejus  nobis  bona  ineffabilia  pollicetur. 
Cantatiir  ergo  psalmus  iste  a  persona  Doniini  Salva- 
lOfis,  qui  se  petit  ab  inimicorum  persccuiione  libe- 
rari.  Ipsi  eniin  ubi  conimemoralur  iii  tilulo,  Chri- 
iium  commonet  intelligl,  qui  congrue  David  dicilur, 
quoniam  bene  huic  lota  expositlo  istius  noniinis  ap* 

plieatur. 

Divisio  psalmi. 

Per  tolum  hunc  hymnam  verha  sunt  Doniini 
Cliristi  a  dispensatione  qua  passus  cst.  Primo  merobro 
psalmi  persecutoribus  retribulionem  postulat  debere 
restitui  :  optans  Itlis  coiitraria ,  qux  tamen  ad  con-  C 
versionem  eorum  snt  nihilomiuus  profiilura.  Se- 
ctmdo  de  resurreciione  sua  gaudct  :  et  Judacoroin 
iniquitates  exprobrans  ,  actum  propriu!  passionis  ex- 
ponii.  Tertlo  promitiit  Si  per  universnm  orbem  ler- 
rarum  in  membris  suls  paternac  potcntix  confiierl, 
qui  eum  ab  inimicis  suis  resurreciionis  bencflcio 
Hieravit  :  deprecans  ut  confundantur  persecutorcs 
[<i.,  peccaioris],  etexsultent  inmagna  glorla  fideles. 

Expositio  psatnu, 
114  Vers.  1.  Judica,  Domine,  nocentes  me;  expu» 
$ua  impugnantes  me.  Assumpta  pro  nobis  clamat  in- 
irmitas,  ut  damnentur  nocentes^  id  est,  diabolus  cum 
ininistris  ,  quod  nuvcrat  essc  vcnturum.  Malos  rnim 
judkttre  damnare  esi,  quia  neqoeunt  in  disceptatione 


toii^;  nec  qnasi  de  quiele  exsurgere  crcditur ,  qui 
nunquam  jncuisse  declaraiur.  Arma  igitur  perlinent 
ad  indumcnta  fcrrea,  pcr  quae  salus  humana  defendi- 
tur;  scutum  ad  n  pelleiidos  ictus  inimici,  ut  fruslrata 
tela  cadant ,  qux  fucraut  in  ezitium  hominis  de^ti^ 
nata.  Precatur  crgo  Domlnus  Christus  a  natura  hu* 
roanttalis  sux,  ut  et  salus  ejus  muniri  debeai,  et  ini- 
mici  volunias  suis  ausibus  cffcratur. 

Ters.  0.  Elfunde  frameam^  et  conclude  adversus  eos^ 
qui  peruquuntur  me  :  dic  animce  mea: :  Satus  tua  ego 
suni,  In  Scripturis  divinis,  framea  multas  continet  si- 
gniflcationrs;  intelligitur  enim  el  gl.idiiis,'inielligitur 
hasta  regal  s,  intclligitur  ct  dolus,  inlelligitur  et  vln. 
dicta;  hic  lamen  vult  accipi  animam  suain,  quae  re- 
vera  advcrsarils  framea  fuit.  Per  ipsam  quippe  gc- 
sium  est  ut  idulorum  cultus  sacrilcgus  interiret,  ut 
diaboli  vinceretur  iniquilas,  ut  mortis  ip>ius  potestas 
percossa  succunib  rei ,  cum  aiiie  toto  orbc  tiber.i 
po  estate  regnaret.  Nam  etin  alio  psalmo  jaui  leciuiii 
cst  :  Eripe  animam  mea.n  ab  tmpto,  frameam  tuam 
(Piul.  XVI,  15).  Elfunde  er%o  frameam^  idest  animam 
meam  dilata  musiere  tu»  pietatis  indulio.  Conclude^^ 
boc  esl  passione  mea  ,  et  lege  tua  compUna ,  quam 
praedixeras  per  prophetas.  Petit  etiani  aniniae  8u«  a 
Domitio  dici :  Salus  tua  ego  sum^  quia  verba  ejus  no- 
vit  sine  aliqua  difQcuitate  eompleri. 

Vcrs.  4.  Confundantur  ei  revereaniur  inquirenter- 
onimam  meam. 

Vers.  5.  Avert^^ntur  retrorsum,  et  erubcscantqui  cogi' 


liberari  qoi  semper  pravis  actionibus  probaniur  im-  ^  tani  mihimala.  Ilic  jam  ubi  venitad  homiiiei,non  ma- 


pliciii.  Sed  hoc,  ut  dictum  est,  ad  diabolum  perlinet 
cum  sequacibus  suis,  per  quos  provenit  Judaicx  vo- 
IvQtatii  ioiquitas.  Nam  cum  ipse  praecipiat :  Pro  ini» 
wiicis  rearii  orate  {Matth.  v,  S4),  hominibus  hxe  non 
poiesl  coDvenire  sententia.  Ipsos  ergo  petit  dehera 
damoari ,  quos  virtute  prxscicntix  sux  novit  ad  poe- 
nitQdinif  remedia  non  venire.  Nam  in  s.ibscquentibus, 
•bi  veDlt  ad  bomines,  convcrti  cos  dcsiderat,  non 
perire.  Adjecil  etiam  :  Expugna  impugnantes  me,  Qui 
impmgnat  superare  conlendit;  qui  expugnatur  omnino 
pm  victus  est.  Merito  ergo  spiritus  immundi  inipu- 
gnatores  dicuntur »  qiiia  licel  sanctos  vincere  ne- 
4|QiaBl,  coDtcDdere  tamcacum  cis  improba  voluiilaic 


ledictio  fundiiur,  sedcorrectioposiulatur.  Cenfundi  est 
facta  sua  erubescere,  et  in  meliorem  sententiam  com- 
mutare ;  nam  eiilii  Cdnfusi  dicunlur,qui  convincuntur 
ad  poenam.  Sed  ui  magis  boc  ad  conveisioncm  Intelli" 
geredebuisses,  addidit:/t^tere(itt/ur,  id  est,  emendati 
cobnl,qucui  peraequendumesseputaveraiit.  Inquiren' 
tesanimam  meam^  in  malam  parteni  dicitur;  qui  sic 
qiiarrunt,  uteam  non  venerari  velint,  seA  a  corpore 
scgregire  festinent.  Nam  quxri  animam  Christi  et  in 
bonam  pariem  positum  cst,  ubi  ait :  Periit  fuga  a  me^ 
et  non  est  qui  requirat  animam  xneam  (Psat,  cxli,  5)* 
Averti  aulem  reirorsum  tion  dicitur,  nisi  illis  qui  cor- 
rigeodi  judicantur.  Nam  et  Pcuo  aposlolo,  qui  sa- 


243  M.  AURELII  CASSIODOfil  2a 

liitem   Cliribli  humnnilns  vindicalat ,  dixil  :   Redi  A  ti\i,  61);  cuiii  ille  dixerit :  DestruUe  lemplum  koe^ 


retro  me,  Satanas  {Marc.  viii,  53),  iion  ut  periret, 
^ed  ul  Doiiiiiii  voiuntatem  felici  emendatione  se- 
queretur.  Ergo  quos  reirorsum  redire  vuU,  non 
illos  opiat  intentinnem  pessimam  siiae  voluntatis  effi- 
cere :  sed  poiius  se  se^iui,  ubi  non  probaniur  errare. 
Qui  cogitant  mihi  mala^  sive  de  Judxis,  sive  de  lixre- 
licis,  sive  potesi  accipi  de  paganis.  Oinnes  enim  mala 
cogitant  qiii  pmeter  religionein  catholicam  assrrere 
aliqua  prava  intentione  fesiinani. 

Yers.  6.  Fiant  tanquam  putvii  ante  faciem  venti , 
tt  an§etu»  Domini  afiiqen»  eoit,  Putvi»  terrena  qui- 
dcro,  sed  nimis  arida  tenuisque  substaniia  est,  qu» 
vrnto  flante  in  sna  sedc  mancre  non  sinitur,  sed  in 
«luras  liquidas  elevatur.  Ita  voluntates  peccaiorum. 


et  in  triduum  adificaboiUud(Jonn,  ii,  19).  Qnid  enim 
plus  vanum  quam  illud  ad  culpain  pravitaiis  studio 
velle  convertere ,  quod  praedicabatur  omnibus  ad  sa- 
lutem  ? 

Vers.  9.  Veniat  illis  taqueus  quem  ignorant,  et  ca- 
plio  quam  occnttaverunt  appreliendat  eot ;  ei  in  taqueum 
incidant  in  idipsum.  Pia  rctribulio,  vindicla  salularis; 
iilcfliia  illi  laqueum  paraverant,  qni  crodebatur  posse 
nesciri ,  in  illam  lendiculain  iiicidant  quam  sensus 
peccatoris  ignorat ;  scilicet  nexu  veriiatis  astricti 
reddaiitiir  potius  absoluti.  Seqiiiiur,  et  captio  qu^m 
cccuttaverunt  apprehendat  eos,  Quoe  est  iila  captio» 
nisi  mors  Domini  Salvatoris,  quse  occiillis  macbinaU 
probaiur  iusidiis?  Apprehendat  eoi,  quasi  fugientes 


cum  vcritatis  fuerint  inspiratione  cnmmonitx,  a  ter-  B  protinus  consequatur,  et  illud  toium  erficiat,  ne  do- 


renis  vitiis  sub'evantur,  et  ad  virtutes  xtherca^, 
praestanle  Oomiiio,  perducuniur.  S!c  ergo  malis  op- 
tatur  ut  ad  vitim  cnelestcm  fclici  emendatione  per- 
venianl.  Angelum  dicimus  supcrnae  virlutis  nuntium , 
pcr  qucm  divina  jussa  complcntur.  Is!e  ergo  angelus 
convcrsos  affligit,  ut  in  illam  patriam  felicem  humili- 
talis  munere  pcrducantur.  Sed  arfliclio  ista  benefi- 
ciuin  cst,  quando  in  locum  magni  muneris,  ut  eincr- 
gai,  optatur. 

Vers.  7.  Fiat  via  eorum  tencbrcB  et  tubricum,  et  an- 
eelus  Domini  persequens  eos,  !n  conirariuni  vcrii 
peccatoribus  omnia  postulavit ,  ut  via  propria  qu-x 
illis  viJctur  lucida  vel  fixa,  cum  in  eaJcm  delcctabi- 
lilercommorantur,/ia/  illis  lenebrosa,quam  horrc.int. 


relicti  suis  sceleribus  obruantur.  £t  nota  quod  hic  in 
bonain  partem  ponit  taqueum;  ut  mandatis  Domiiii 
capti,  in  idipsum  coeloNii  gratia  perseveniit.  Sic  orat 
cui  graiis  taqueus  occullabatur  exitii,  qui  maluni  pro 
inalo  non  reddidii,  sed  iii  cruce  posilus  pro  suis  per- 
secuioribiis  exor.vit. 

Vers.  10.  Anima  au^em  mea  exsultabit  in  Domino: 
et  delectabitur  super  salutare  ejus.  Postqnam  de  spirili- 
bus  immiindis,  qnae  illis  erant  emersura,  competenter 
edixii,  et  pro  peccatoribus  more  sux  pictaiis  oravit, 
yenil  ad  secundum  membrum,  ubi  et  Isetiiiain  pro- 
priae  memis  cxponii,  et  passionis  ordinem  Incidisslma 
vcriiaie  narravii.  Priina  quippe  snncix  animae  bea- 
liiiido  est ,   exsultare  in  Domino  :  qiiia  toiuin  illic 


et  lubrica^  ut  iii  cadem  diutius  st:ire  non  possint ;  C  conquiriiur,  ciim  mens  ibi  purissima  deslinaiur.  Nam 


sicut  et  Jeremias  prophela  dlcit :  Et  propter  hocfacta 
eit  via  eorum  laps'nosa  in  t^nebris,  ei  supptantabuntir, 
et  cadent  in  ea  (Jir.  xxi  i,  l!2).  Quod  si  adhuc  iii  nialis 
suis  decrcvcrint  iminorari,  virtus  Domini  perscqna- 
tur;  quatcnus  eos  in  scelcribus  suis  haerere  non  fa- 
ciai,  qiii  ad  inieritus  sui  vota  festinant.  0  multarum 
contrarieialum  magna  felicitas !  Quantis  voiis  hic 
petitur,  ut  advcrsitas  prosperrima  praebeatnr ! 

Vers.  8.  Qunniam  gratis  absconderunt  mihi  interi- 
ium  laqud  sui,  rane  exprobraverunt  aiAmam  meam, 
Gratis  revera ,  quibus  nihil  maii  fecerat.  Qu«  flgura 
dicitur  syncrisis,  cum  comparatione  quadam  justioreni 
causam  nostram ,  quam  adversarii  demonstramus. 
Jllud  enim  gratuiium  115  dicimus,  quod  non  alicu- 


qni  laeiatnr  in  Domino,  iiec  gaudium  ejus  aliqMando 
dencii ,  nec  suavius  qnidqiiam  quod  amare  pos^it  in- 
veiiiel.  Quid  ergosequitur  islam  exsultalionein?  sci- 
li-et  quoniain  delectabitur  super  salutareejus.  Satutare 
aulem  esl  Domini  majestas  Veibi,  unde  salus  egro- 
ditur,  ei  vita  preslatnr^^^Cons  misericordix ,  suppli- 
cantium  remedium,  remissio  peccaiorum. 

Vers.  11.  Omnia  ossa  mea  dicent :  Domine^  quis  if- 
milis  tibi?  Ossn  nec  scnsum  nec  vocem  habere  mnni- 
fcslum  est,  sed  (sicut  frequenier  diximus )  fortitndo 
animi  et  consiantia  mentis  debent  inielligi.  Qu.x  nie- 
rito  ouibus  comparantur,  quia  sicnt  illa  corpus  con- 
tinent,  ita  et  h.TC  sanctas  corroborat  voluntates.  Di- 
cant  ergo  hoc  sacramentum  oiia,  non  caro ,  id  est 


jus  rei  couipen  atione  tribuitur.  Absconderunt  mrAi,  D  firmitas,  non  remissio  :  qiiia  tulem  byinnum  non  po- 


.nt  ilii  ptitabant,  qui  divinitaiis  ejus  potentiam  non 
credebant.  Mam  quid  potest  abseondi^  ciii  nihil  occul- 
tum  esi?  llle  enim  et  prodiiorem  suum  in  copna  de- 
8ignavil,etpassionem,aniequam  provcnT*  t,  edocuit; 
nec  quidquam  fuil  quod  ei  abscondaeturt  quia  omnia 
suae  voluntaiis  dispensatione  patiebatur.  Bene  autem 
dictum  est,  interitum  iaquei  sui^  quia  ille  taqueus  non 
inorientis  erat ,  sed  peccantis  magis  intcrilus.  Nain 
qiiod  sequitur,  vane  exprobraveruni  animam  meam^  si- 
gnificat  false  accusaveriint,  quando  Judaicus  poputus 
D.tmino  Salvatori  d'cta  veracia  qtiasi  crimen  ali(|Uod 
Imputabant.  Clamabant  enim  vesani  mendaciier  : 
Uic  e$t  qui  dicebat,  destruam  tcmplum  lioe  {Matth. 


tcst  nisi  sola  meniis  dicere  fortitudo.  Quis  negativum 
cst :  quia  nemo  potest  csse  simitis,  cum  sit  ssncta 
Triniias  singularis.  Ilultuni  quippe  est  crcatura  s 
Creaiore  dissimitis :  illa  denique  servit,  isiedominaiur. 
Vers.  it,  Eripiens  inopem  de  manu  fortioris[ed.t 
foniorum]  ejus,  egenum  et  pauperem  a  rapientibus  eum. 
In  isto  versu  exposuii  qnod  superius  dixit :  Qnis  si' 
milis  tibi?  Nam  cum  diabolus  manu  sua  tenerci  pene 
tolum  genus  humanum ,  de  illj  potcstate  qua  tcne- 
Itatur  obnoxium ,  constai  iiicaruationc  Verb.  fuissc 
liberatum.  Addidit  quoque  cgenum  et  pauperem^  ul 
haec  triu  in  unum  collccia  condiiionem  generis  hu- 
inani  pressam  calamitatibus  indicarcut.  Inop»  ergt 


245 


EXPOSniO  LN  rSALTERIUM.  PSVL.  XXXIV. 


24(r.: 


dicitur,  quia  morlalis  elTecius  esl;  egenus^  quia  in  A  Nam  si  historice  accipias,  nunquam  cum  legis  utuiii' 


Uboribusel  sudoribus  pancm  quxsivit;  panper^  quo- 
uiaiii  de  illa  sapienlia  et  puritiite  dejectus,  solam  le- 
iiueinct  umbraiilem  raiiuiiculam  possidebat.Nam  quls 
dic:it  eos  vere  sapuisse,  qui  auctoris  sui  probabaiitur 
scieniiam  nou  habere?  Sed  hunc  talem  per  incarna- 
tioiiem  sujm  liberasse,  quam  mirabile,  quam  est 
omniinodis  singulare,  ut  merito  dicatur :  Domme^ 
quis  $imU's  tibi?  Et  iiiemento  quod  supra ,  de  mami 
foTiioris^  diaholuiii  signincnt,  qiii  uli  ^ue  fortioB  bo- 
minibus  erat.  Inferius  a  rapientibu$  etim,  spiritus  iiii- 
mundos  iDlelligi  vult,  qui  poiestati  diaboiicje  nefanJa 
deTolioue  comniilitaul. 

Ven.  15.  Exiwrgentes  U$le$  iniqui  quas  ignorabam 
intgrrogakMt  me.  Postquani  dixit  multiplices  calami- 


fuisse  ci/trto.  Ergo  dum  Jud  ti  per  conlumclias  cl  in* 
si^ias  eaent  molesti^  iile  divinilatem  suam  carnis  ve- 
lamine  tcnebrosis  meiilibus  occulebat ,  quia  noii  me- 
rebantur  agnoscere  quem  tali  iinpie:aie  tract»bant. 
lloc  schema  metriasmos,  id  est  mediocrilas.dicitur, 
quoties  rem  magnam  hiimili  voto  dejicimus.  Quam 
figuram  et  in  hoc,  et  in  subsequcntibus  versibus  di- 
ligens  lector  agnosces.  Et  considera  verbum  cqdIc- 
8tis  patientix;  non  dicit,  cuin  ine  peisequerenlur,  sed 
cum  mUii  mole$i  e$$  nt;  quod  soleuius  dicere  iu  le- 
vibus  caiisis,  iibi  aliquid  iniportune  suggcslum  tae* 
diofta  voiuntate  su^cipimus. 

Vers.  i6.  Et  humiliabam  in  jejunio  aninam  meam^ 
et  oratio  mea  in  $inu  meo  eonvertebatur,  Jejunium 


Ules  quibus  premebatur   bumanitas,  ui  se  ab  ea  B  Uoiuini  fuit,  quando  nefanda  obstinatione  diiratos 


noa  redderet  alienum,  qiiam  pro  nobls  assumere  stia 
p!eiate  dignatus  est,  nnnc  propriam  commemorat 
passionem.  Te$te$  igitur,  quisubito  impetu  belluino 
consurguiit*  nec  moderate  adducuntur  in  mediuroy 
Mint  sine  dubitatione  falsissimi,  quos  uno  verbo  po- 
leiiter  designat  dicens  :  lniqui,  Revera  iniqui ,  qui 
erjntcontra  veritatem  justitiamque  locuturi.  Juiigit: 
Quce  iguorabam  ^  id  est  qiK^c  me  dixisse  omuiroodis 
nesciebam.  Sic  eniin  de  illis  dicimus  qui  se  Domini 
beneflcio  recta  conversatione  custpdiunt  :  nescit 
nientiri ,  nescit  rapere ,  nescit  opprimere.  Ignorabat 
enim  Dominus  blasphemare,  quid  ei  priueeps  sacer- 
(lotum  sciss  s  ve^libus  iinpufavit,  quando  disit :  V't- 
Mitii  FiliunX  homini$  tedentem  ad  dexteram  Patris 


non  inve^iiebat ,  quos  in  eptilas  spiritual^  assume- 
ret.  llaec  enim  fuit  sterilitas  animae  ipsius,  quod.ct 
jejunium,  Jejunium  enim  dictum  est  quasi  inedium, 
quod  abstinentes  diutius  ad  inediam  usque  perducat. 
Jejunavit  ergo  Dominus,  quia  se  ei  incredula  turba 
feublraxerat.  Potesl  eliam  et  jejuiiiuin  corporale  Do- 
roiiio  convenire,  quoniam  quadraginia  diebus  et  no- 
(tibus  jejiinavit  in  monte  (Matth.  iv,  2);  scd  illo 
perfecto  jejunio  de  quo  Isaias  di(  it :  Solwoime  v/it- 
culum  iniquitati$^  di$$olve  obligation>^s  vekementium 
commutationum^  dimitte  a^cto$  in  remi$$ione^  et  oin- 
nem  retribuiimm  iniquam  disrumpe;  frange  esurienti 
panem  tuum ,  et  paupere$  $ine  tecto  induc  in  domum 
tuam,  Si  videri$  nudum^  cooperi,  et  dome$tico$  $emini$ 


(lfa//A.  XXVI,  64);  et  suhsecutusest  princeps  Judaeo- C  fut  noit  de$picie$,  Tunc  erumpet  matutinum  lumen 


rum  :  Dla$phemavit ;  quid  adhue  egemu$  testibus?  Sed 
qnale  lesiiroonium  fuerit ,  subsequenti  verbo  decla- 
ravii ;  ut  eos  non  diccrct  convicisse,  sed  inlerrogasse, 
quasi  non  de  sua  integritate  coiifisus ,  sed  de  aliena 
voce  sollicitus.  De  quo  loco  Matthxus  evangelisia  sic 
a't  :  Novisiime  autem  venerunt  duo  fal$i  teste$,  et 
dixerunt :  Audivimus  hunc  dixi$$e  :  Possum  de$truere 
icmplum  hoc  {Ibidem^  CO),  etc. 

Vers.  14.  fietribuebant  miJii  mala  pro  boni$,  slcri' 
Hlaiem  aninue  mece,  Non  potuit  aruiuid  nec  brevius 
oec  elfgaiitius  dici.  Beneficia  Doinini  actusque  Ju- 
daM>ruro  singulis  sunt  sermonibus  cxplicata ,  id  est 
mala  pro  boni$ ;  scilicet  quia  dum  ille  vitam  crcdenti- 
bos  contulisset ,  isti  mortem  redderc  roaluerunt ; ' 


tuum ,  et  sauitas  tua  cito  orietur.  Et  prmcedd  an:e  it 
jusiitia  tua,  et  majestas  Domini  circumdabit  te.  Et  tune 
clamabi$^  et  Deus  exaudiet  le,  adhuc  te  loquentc  dicct : 
Ecce  ad$um  ( Isai,  lviii,  6,  7,  8,  9),  et  caeiera ,  qiia: 
lcxtus  illc  roirabilis  CGe'esti  mnnere  pollicetur.  lia  - 
Magister  bonus,  quod  prophelarum  prsedixerat  li- 
bris,  bumanitus  evidentibus  roonstravit  cxemplis. 
Addidit quoque  secritiorcm  causam  qu9c  bcne  cvau- 
gelica  similitudine  rescratur.  Dicit  enim  Dominus 
disc^pulis  suis  :  lntrante$  autem  in  domum  $aiutae 
eam  dicenta  :  Pax  huic  domui.  Ei  $i  quidem.  fuerii  do^ 
mu$  illa  dignat  veniet  pax  vestra  $uper  eam  ;  $inautem 
non  f.erit  digna,  pax  ve$tra  ad  vo$  revertetur  (Uatth. 
X,  i2,  i3).  Talis  est  ct  ista  oratio  qiiae  fundebaiup  a 


qood  retriboiionis  genus  roaloruro  omnium  probatur  D  Drroino.  Nam  dum  eam  detest  ibiles  Jud:iM  mininie 


cxtremom.  Sterilitas  quoque  animag  fuil,  quando  Ma- 
fisier  bonos  in  ipsis  frocium  fidei  reperire  non  po- 
laii;  Mce  peeiora  eorom  creduliiaiis  germina  reddi- 
denml,  qm  iueo  siopore  duraia  sont.  Sed  ne  JodaBi 
se  Itviier  «siiment  addictos  bnlc  sieriJiuii ,  et  ia  i* 
eolaea  illa  (evangelio  lesle)  malediiii,  in  qua  fructus 
OMifto  Moci  reperli  {Mare.  xi,  15). 

Vers.  IS.  Ego  autemj  eum  miM  wtclesti  essent^  tmfife- 
kam  ma  dlieic.  Cilieium  fit  ex  baedis  asperum  \  10 
setigemmque  legnmenlum:  qni  ad  delicia  jure  re- 
feruntar,  quooiaiu  el  in  judicio  Domiiii  in  peccalo- 
rnm  parte  sunt  positi.  Ergo  Doroinus,  quia  carnem 
peccati  assumpsil,  cilicium  se  induisse  coroincroorat. 


suscipere  roererentur,  in  $inu  ejus,  id  esi  in  secreto 
pectoris,  undc  fuerat  egressa,  remcabat;  Si  enim  in 
pectoribus  fuissei  operata,  non  conversa  utiqne,  scd 
dicerelur  effusaa 

Vers.  17«  Sicut  praximum^  skut  fratrem  nostrum 
ita  eompiacebamf  tanquam  lugens  et  coutri$tatus  $ie  hu* 
miliabar,  Quantum  ad  eloquentiaro  Latinam  proximo 
et  fratri  complacuisse  nos  dicimus :  sed  hic  mutalus 
est  nominum  casus ;  pro  dativis  enlm  accusativi  sunlr 
posUi.  Q,uae  figura  dicitur  antiptosis,  quando  casus 
pco  casu  ponilur.  Dicit  eniro  $icut  de  proximOf  $icut  de 
fratre  nostro,  ita  mil)i  complaeebam ;  id  est  de  eorum 
ariiiiitatc  gaudebaro,  qui  me  bosiiliter  iusequebantur. 


247 


M.  ALRELll  CASSIODORl 


24B 


Ip^  est  ciiiin  p.ctTecla  relributio»  si  pro  odio  gra-  A  hoc  est,  pracsfa  rcsurgere  a  malefactis  :  quia  injustc 


lia,  si  bencflcium  pro  ia'sione  praestetur.  C^omplactbat 
coim  in  iliis  Dominus,  quando  eos  doccbat  ne  delin- 
querent,  quando  pro  ipsis  Pairi  in  cruce  posiius  sup- 
plicabat.  Sequitur,  tanquam  lugens  et  contristalui  sic 
humUiabar,  llia  Domini  sanctitas  ei  impensa  cbaritas 
quam  docebat,  quamvis  sicut  fratres  et  proximos  .^e 
Judjeos  dileiisse  tcstetur,  contrisWum  sc  tamen 
juste  commemorat,  quia  in  cunctis  (iJem  inveuire 
noii  potuii,  quam  magnopere  quxrebal.  Siquisenim 
nobis  bene  velit,  necesse  est  ut  contristetur,  quaiido 
in  nobis  non  potest  reperire  quod  qu.^erir. 

Vers.  18.  Ei  adversuni  me  Uetati  sunt  ct  convene- 
runt :  congregata  sunt  super  me  /lagella ,  et  ignorave' 
runt'  Cum  Christus  Dominus  pie  coniristaretur,  Judaei 


probatur  occisus.  A  leonlbus  enim ,  a  potcstatibus 
cruentis  alque  crudelibus  significat.  Unicamt  quidam 
carnem  Domini  adverierc  volucruiit,  quae  iicet  sit 
ista  communis,  unica  tamen  facta  esl,  quia  de  Vir- 
gine,  quia  sine  peccato,  quia  sociaia  est  Verbo,  boc 
est  Dei  Filio.  Sive  unicam,  catliolicam  Ecclesiam  in* 
telligamus,  117  qtias  in  loto  mundo  una  est,  et  dl- 
lectione  magna,  unica  nuncupatiir,  a  qua  hxreticorum 
conventicula  omnimodis  exciuduntur.  Nam  ut  probcs 
ipsani  dici  unlcam,  sequens  vcrsus  ostendit,  qui  de 
Ecclesia  locuturus  est.  Etrespicercrum  ordine.n  pul- 
clierrime  fui.^se  servatum  :  prius  pro  resurreciione 
sua  deprecatus  est ,  qux  revera  jam  contigit :  post 
oravit  de  Ecclesiae  liberatione,  qax  tempore  judicii 


impia  libertate  lactabantur.  Sed  divcrsa  crit  ista  re-  B  ab  omni  erit  inqoietudine  municoda. 


t  ibutio  :  Cbristus  gaudebit  de  tristitia  sua,  Judari  de 
propria  erunt  cxsuitatione  cruciandi ;  nam  beati  sunt 
qul  propter  justiliam  lugent  {Matth,  v,  5),  et  iniseri 
qui  inepta  gratulatione  superbiunf.  Exponit  eiiam 
casum  pessimae  cxcltaiis  :  quia  In  Dominum  suum 
tormenta  praeparabant ,  qu»  in  ipsos  eraot  justiliae 
compeosatiooe  reditura.  Uoc  est  enim  qaod  dicit : 
Et  ignoraverunt :  quia  in  eos  babuit  converti,  quod 
corporaliter  ionocenti  Tidebantor  Ingerere. 

Vers.  19.  Dissoluti  sunt,  nec  compuncti  sunt ;  tenta* 
verunt  me  et  deriserunt  derisu ;  striderunt  in  me  denti- 
tw  suis.  Post  impiae  temeritatis  excessom,  dicit  qiiae 
Jadseis  acciderint ;  uec  lamen  obstinationem  eorum 
commemorat  potuisse  converti.  Dissoluii  sunt  utique, 


Vers.  21.  Cou/ifebor  tibi,  Domine^  in  Ecclesiama- 
gna  :  in  populo  gravi  lavdabo  te,  Venit  ad  tertiuni 
membrum,  ubi  jam  percepto  munere  rcsurrcctionis, 
profltetur  se  in  toto  orbe  Domino  cnnnteri.  Duas 
dtximus  esse  confessioRes,  u  am  laudis,  alteram 
poBoiteotix.  Sed  bic  ut  prxconiaiem  debuisses  ad- 
vertcre,  paulo  post  sequitiir,  laudabe  te.  Magna  vero 
Ecclesia  est  populus  Cbristiaiius,  rectc  fidei  tenax, 
qui  ampliludi:ie  sui  totius  mundi  spaiiu  comprehen- 
dit.  Scquitur,  in  populo  gravi,  utique  fructuoso,  qui 
nttn  in  levibus  paleis,  sed  in  frumentalibiis  granis 
noscitur  constitutus.  Quein  veniens  aura  tentationi.^ 
de  area  Ciiristi  non  ahjicit,  sed  ventiiationibus  pur- 
gatur  potius  qu:im  longe  projicitur.  Quapropier  in 


cum  passione  Domioi  sol  tenebras  accepit ,  terra  C  gravi  populo  laudatvr  Dominus ;  :i  levibus  auiem  et 
coolremuit,  ▼eluin  templi  scissum  est  (Luc.  xxiii,      fidevacuis  uliquo  bla^phcmatur. 


45) ;  et  cum  baec  tanta  fueriiit  ostensa  miracula,  non 
•unt  tamen  conversi  faciente  duritia.  Tentaverunt 
▼ero  quando  dixerunt  :  Dic  nobis  ti  tu  es  Christus 
{Luc.  XXII,  66)?  Deriseruntf  qu.indo  crucifixo  impu- 
labant,  sicut  Mattbaeus  evangelista  tesutur  :  Simili' 
ier  et  principes  sacerdotum  deridentes  eum  eum  scribis 
#1  Pharisceit  dicebant:  Alios  saltos  fecit,  seipsumsalvum 
fMcere  non  potest  {Matth,  xxvii,  41,  42).  Cenus  autem 
illad  locutionts  tunc  adbibetur,  qaando  res  aliqoa 
copiosissime  significatur  impleta;  ut,  Benedicens 
lienedicam  te,  maledicens  maledicam  te,  aedificans 
aedificabo  te,  et  bis  similia.  Quod  argumentum  dici- 
tor  notatio,  cum  ex  verbi  positione  elicitur  similiiudo 


Vers.  22.  Non  insultent  in  me  qui  adversantur  mihi 
inique,  qui  oderunt  megratis  et  annuentes  [mss.  A.,  B.» 
F.  annunt]  oculis,  Ordo  verborum  talis  est :  Non 
insultent  in  me  qui  adversantur  mibi  inique,  annucn- 
tes  oculis,  qui  oderunt  me  graiis.  Insultant  bxretici, 
quando  aliqiios  de  numero  fidelium  sancta  perdit 
Ecclesia ;  adversantur  inique,  quando  de  pereuntlum 
errore  lactantur.  KIoc  ne  fiat  pia  Domini  iniercessiono 
deposcitur.  Sequitur,  qui  oderunt  me  gratis;  boc  est 
quibus  nihil  nocui.  Inaniter  siquidem  exsecratur,  cut 
laesionis  causa  nulla  praomittitur.  Annuentes  autem 
oeulis  dixit,  quod  solet  fieriquando  volunlatem  no- 


sermonis.  Sequitur,  striderunt  in  me  dentibus  «uii,  D  ^^""^  lacitaet  dolosa  sigiiilicatione  declaramus;  ct 


qood  fit  a  saevis  bominibus,  quando  ratione  vincuntur. 
Nam  com  eis  pro  veritale  verba  defeceriot,  tuoc  im- 
pfttieoter  deoiibus  fremuot ,  suasque  voluotates  ta- 
cila  ifliermioatione  denuntiaot.  Sed  hoc  totum  ad 
magnam  bumani  generis  afdificationem  refertur :  ne 
membra  sibi  existimcnt  onerosum  pati »  quod  caput 
suum  sustinuisse  cogooscunt. 

Vers.  20«  Domine,  quando  resplcies  ?  restitue  ani- 
mam  meam  a  malefactis  eorum ,  a  leonibns  unicam 
meam.  Quando  respicics?  pro  consuetudine  inflrmita- 
tis  humanx  dicitur,  cui  morosum  videtur  quodcun- 
que  futurom  est,  qux  mox  ut  cupit  aliqUid  ,  festinat 
Iroplcre.  Restitue  vcro  dixit,  quasi  crcptain  reddc  ; 


ubl  vocc  prodi  nolumus,  oculorum  quempiam  nuti- 
bus  admonemus. 

Vers.  25.  Quoniam  mihi  quidem  pacipce  loqueban- 
tur^  et  superiram  dolose  coyitabant.  Prxdicitur  Judxo- 
ruia  nefanda  dolosilas,  qux  non  nostris,  sed  verbis 
evangelicis  iodicitur.  Pacifice  loqui  vidcbantur  quando 
dicebant :  Magister,  scimus  quia  verax  es,  et  viam  Dei 
in  veritate  doces :  licet  tributnm  dare  Cocsari,  an  non 
{Matth.  XXII,  16)?  Scd  potest  dolum  cogitare  etiani 
qui  non  disponit  occidere,  ut  si  quis  pecuniam  aut 
possessionem  proximo  macbinetur  aufcrre.  Sed  ad- 
didit  tram,  ui  dolus  eorum  exitialis  fuisse  declaretur. 
Uoc  ad  illud  refcrtur,  quando  dulosam  macbiiiaiio- 


liO 


EXrOSlTK)  IN  PSALTERIOM.  PSAL.  XXIIY. 


250 


■tein  Iraclabaiil :  Oportel  umm  pro  omnibui  mori  A  nequilia,  id  cst   poluimus,   fecimus ,  cgimus ;  sett 


[Joan,  II,  50). 

Vers.  Si.  DUataverunt  in  tne  o$  iuum;  dixerunt : 
Euife,  eu§e^  tideruHt  oculi  no&tri,  Dilaiaverunt  uli- 
qiie  os  suum  quaiido  clainabaul :  Crucifige,  crucifige 
iLue,  XX III ,  21) ;  jam  non  annuenles  oculis,  non  do- 
lose  cogilanles,  sed  apt-rta  et  libera  voce  damnantes. 
0  sceiestum  f^iciuus !  Ncgavit  judex  ticri  quod  popu- 
lus  clamabat  iinpleri.  Sequuniur  verba  leibalitcr  ia^ 
laotium  Juda^orum ;  ac  si  dicerent :  bene,  bene  vi- 
demus  de  tequod  desiderainus  efficere;  ut  dissuasor 
plebis  cuni  laironibus  in  cruce  peiideres.  Cn  mira 
patieniia,  lu  qiio  erat  sumina  polestas.  Nuni|uid  noii 
valuit  ad  confundendos  ininiicos  vivus  dcsccndere 
de  crucis  patibulo,  qui  mortuus  die  lcrlla  resurgere 


precatur  ut  mala  sua  potius  saluiariler  trisies  dc- 
fleant,  quam  se  exiliaiiler  imples>e  congaudeant. 

Vers.  28.  Non  dicant  in  cordibus  suis :  Euge,  euge 
animoi  nostros;  nec  dicant :  Absorbuimus  enm,  Cxpres- 
sit  iiisultationein  quam  superius  fecerat  senliendaro. 
A^on  dicant :  Euge,  euge^  id  esl,  bene,  beno.  Verba 
8uut  cnim  ista  scelc  ata  rocntc  latiaotium,  quoi 
jam  dicere  non  possuut,  duai  compu.ictionibus  affli- 
guntur.  Damncnt  ergo  malam  conscientiam  suam, 
ne  possint  pxnalem  subire  seutentiam.  0  iiigens  et 
iinmeiisa  pietas  Crealoris !  non  patitur  cos  Ixtos 
temporaliter  relinqui,  n»t  debcant  xterna  calamitate 
perccili.  Absorbere  est  autem  in  corpus  alterius  su- 
bila  celeritate  transmilti ;  quod  accidit  illis  qui  ali- 


potuit  de  sepulcro?  Sed  non  convenielut  diviux  vir-  B  quibus  superslltiouibus  deglutiti,  a  verx  fldei  viva- 


tiitj  ad  verba  insuiiantium  commoveri,  ut  ampl  us 
embescereni ,  dum  omuia  prxdicta  constarent.  Sod 
qua.nvis  Judffos  Euge^  euge  dixissc  in  Cvangelio 
Don  lcgatur,  similia  tainen  iiisuiiationuin  veiba  lo- 
cuti  sunl,  ut  una  res  per  sermonum  varletates  vera* 
ciler  probetur  csse  narrata.  Euge,  euge  per  (Iguram 
dictum  cst  epizeuxis,  quando  nue  aliqua  iiilerposi- 
tione  in  uno  versu  verba  geminautur. 

Veis.  25.  Vidisii^  Domine^  ne  sileas  ;  Domine^  ne 
dLcedas  a  me.  Ad  ba.*c  et  isL:i  tria  verba  periinent 
qtix  superius  digiioscuntur  esse  narrala.  Vidisti^ 
l:oc  est  proba^ti  complcia,  qujc  coiilra  me  pr.r vide- 
rss  esse  cogitanda.  Sic  cnim  dicimus,  quando  ali- 
quid  in  meii:oriam  revocare  desideramus :  Vidisti 


cilate  disceduut.  Scd  boc  pelii  ad  inform.mdos  flde- 
\e>,  Ca!tcriim  inelTabili  ejus  X18  puriiati  talia  iion 
po  eraiil  cvenire. 

Vers.  29.  Erubescant  et  revereanlur  simul ,  qui  gra» 
tidantur  maiis  meis, 

Vcrs.  50.  Induantur  pudore  et  rcverentia^  qu\ 
malijna  loquuntur  adversum  me,  Digna  vindicti,  poe- 
na  surficiens.  Nam  qui  erubescit  aclus  suos,  propria 
xsiimatione  damiiaius  cst,  ct  sc  ullore  torquetur, 
qni  vincu!o  confnsionis  invoivitur.  Potest  tamen  ali- 
qiiis  erubescere^  et  revereutiam  non  babere.  Ilic  au- 
tciu  adilidit,  et  revereantur  simul,  ut  conversioiiis  eo- 
ruin  indicia  dcclararet.  Reverentia  est  enim  Dominl 
tiinor  cum  amore  permixlus  ;  quod  illis  proveuil  qui 


qu.m  cnidelis  exstilit  mibi;  lidisti  quanta  in  ii  e  fe- C  volunlate  sincerissima  confessionis  munera  conse- 


eerit  latronis  improbi  as.  Nesileas,  id  est  non  difl.ras 
dare  senlentiam,  quod  uiique  lacendo  non  potest 
fieri,  sed  loquendo.  Nam  quod  dicit ,  ne  ditcedas  a 
me^  a  partc  accipienduio  est  bumanitatis,  qux  subja- 
coii  passioni. 

Vers.  26.  Exsurge^  Domine,  et  intende  judicio 
meo  :  Deus  meus,  et  Dominus  meus,  in  causam  meam, 
Sicul  sa*pe  dictum  est  ab  buniana  consuetudine,  E«- 
surg€  dicitor  illi  qiii  semper  vigilat,  scinper  intentus 
CAl ;  et  cnm  jugitcr  oninia  respiciaf,  lunc  tamen  puia- 
lar  iniendisse  duin  vindicat.  Judicio  meo,  quod  pcrtu- 
iil  a  Jiid:t*is,  judicium  sine  jure,  lormcnla  sine  scelere, 
■lorleai  sine  peccatn.  Bcne  auiem  diiit  meo^  quod 
revera  perioier.it.  Pulclire  siquidem  dixit,  in  cau 


quuntur.  Sequitur,  induantur  pudore  et  reverentia, 
Quasi  quodam  cilicio  poenitcntix,  quasi  Teste  lugu- 
bri.  Pudorem  contra  audaciam  pouit,  quain  babue- 
runt  furentes ;  revereniiam  contra  impudentiam  falsi- 
taiis,  ut  duabus  viriutibus  curent,  quod  duobus  coro- 
misere  criminibus.  Magna  enim  dixit  locutos,  id  est 
superba  modum  probitaiis  excedentia,  sicut  beaius 
Joannes  in  Apocalypsicommemorat :  Vidi  os  loquens 
magna  adversus  Deum  (Apoc.  xiii,  5). 

Vers.  31.  Exsultent  et  tatentur  qui  volunt  justitiam 
meam;  et  dicant  semper,  Magnifieetur  Domintii,  qui 
Dotunt  pacem  servi  ejus,  Postquam  de  persccuturibus 
surficienter  cdictum  est,  yenitad  partem  fideliom  : 
illos  optans  salubri  poenitudine  cruciari,  istossumma 


tii^aifi  respice,  non  iii  pnenani;  poeiia  enim  sco-  ^  beatitudinis  exsultatione  compleri.  Et  illud  respice, 

quod  merita  eorum  ipsa  quoque  verba  distinguunt. 
Persecutores  enlm  solent  diccre,  Euge,  euge^  animce 
nostrce,  quod  temporale  gaudium  et  fugitiva  Ixtitia 
est.  Bcati  vero  dicunt :  Semper  magnificetur  Dominus, 
qaodaeternumat|ueperpetuam  cst.  Illi  aniuiabus  suis 
mnndanas  confcrunt  voluptates;  isti  ad  Domiuum 
propria  vota  convcrtunt,  et  exsultalioiiem  suam  non 
in  se,  sed  in  ejus  laudibus  ponunt.  Quod  autein  di- 
X  t,  serrt  ejus^  ad  bumilitalis  re.<^picit  formain  :  qiiia 
in  assumpla  carne  bumilitas  est,  in  majestate  vero 
potentia.  Sic  utruinque  pcrfectum  atque  verissimum, 
unus  est  Dominus  Gbristus.  Qui  ergo  volunt  pacen 
servi  ejus?  Scilicct  qui  a  vitiis  rcdduntur  alieni,  ct 


Wraiii  videbatur  esse  com^imilis;  causa  vero  lalis 
cuoi  nullo  poierat  esse  comuitfnis.  Sed  quoe  est  i£ta 
€Mmaa ,  qox  a  Deo  petebaior  intendi  ?  sciiioct  ut  qul 
dare  veneral  salulem  bumano  generi,  ab  insanis  et 
^rfidis  probarelur  occidi. 

Vers.  i7.  Judica  me,  Domine^  tecuiidum  miseri' 
lordiam  tmam^  Dtu$  meus;  el  non  insuttent  in  me  ini- 
wUci  mci,  QuaiBvis  baberet  optiioam  causam  qui  pec- 
cau  Don  fecerat,  tameu  se  pelit  ucundum  misericor- 
diam  judicari,  ot  nobis  ostenderct  precationis  exem- 
^uro,  qui  tale  non  poieramus  liabere  negotium.  Su- 
^ttilor  quoquc :  Et  non  insultent  in  me  inimici  mei : 
wilicet  oe  dicaot  quod  lASultantium  potesi  babere 


231  M.  AlRELIl 

fn  continentix  bono,  divino  munere  animi  Iranquil- 
lilale  versanlur. 

Yers.  32.  Et  lingua  mca  meditabitur  justUiamfuam^ 
tota  die  laudem  tuam.  Lingua  ipsius  meditata  ett  justi- 
tiam,  quandoNoTam  Tesumentum  populis  prrvlica- 
vil.  Tota  die,  sicul  sicpe  dictum  est,  univer^um  vitae 
tempus  ostendit.  Sed  quia  humanitali  impossibilc  vi- 
detur  Deum  continuata  voce  laudare,  ad  intelectum 
iios  bonorum  actuum  transferamus  :  quia  semper 
Ueum  laudat  qui  in  omni  Toluntate  sua  divina  juisa 

considerat. 

Conclutio  psalmu 

Cona idererou8  Christum  Dominum  per  totum  psal- 
mum  quanta  nobit  dispensatione  loqui  dignatus  est. 
Fecit  enim  ab  oratione  principium,  sicut  et  in  aliis 
similibus  psalmis.  Deinde  passionis  et  resurreclionis 
suae  Tentura  narravit.  Postremo  finit  in  spe  magna 
fidelium ,  ut  dubium  non  sit  et  hunc  psalmum  prx- 
faia  regula  fuisse  conclusum.  Quapropter  gaudeamus 
in  cladibus,  exsultemus  in  periculis.  Nam  cur  a  fide- 
libus  debet  refugi ,  quod  ille  rerum  Dominus  pro 
omniuni  salute  susiinuil?  Notandum  praeterea  secun- 
dum  hunc  esse  psalmum  eorum  qui  passioncm  et  re- 
surrcctionem  Domini  latius  intimare  noscuntur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXV. 

In  finem  servo  Domini  psalmus  David, 

llxc  omnia  nomina  bene  inteliiguutur  de  Domino 
Salvatorc.  Nam  et  in  finem  ipsum  significat.  Et  servo 
Domini  do  ipso  diclur  qui  formam  servi  accipienSy 
factut  est  obcdiens  mque  ad  mortem  {Philip»  ii,  7); 
sicut  Isaias  prophcta  de  ipso  dicit  :  Ecce  servus 
meuSf  suscipiam  cum  (Isai,  xlii,  i).  Psalmus  vcro  ct 
David  rrequenli  expositione  jam  nota  sunt;  qiijb  idvo 
ad  pcrsonam  Domini  pertinere  noscuntur,  quoniam 
ei  convcn.re  ipsorum  nominum  exposiiio  declarat. 

Divis^o  psalmi, 

Totus  psaimus  a  persona  prophctx  dicilur.  fai 
primo  membro  contemitores  iegis  vehementer  accu- 
sat,  eosque  dicil  non  habiuire  cum  Domino,  comme- 
morans  eorum  impias  voluntales.  Nec  movcat  quod 
post  (ituli,  tale  principium  ab  insipienlibns  facere 
deleglt,  iniiium.  Commendat  enim  vehemenlius  bo- 
norum  partem,  quando  prius  priemiltilur  quod  gra- 
Titer  borreatur.  Secundo  sub  laude  Domiiii  collata 
beatorum  praemia  describuntur,  eosque  dicit  domus 
Domini  ubertate  compleri.  Breviterque  fin  nilna  roa- 
lonim  psalmus  iste  concluditur,  ne  qois  poiarei  for- 
tasse  teniandum  quod  tanta  exsecratione  novcrat  ac- 
cusatum.  Quapropter  subtililatem  ejus  paulodiligen- 
tius  perscrutemur;  est  enim  uonnulla  difficultale 
contexius. 

Expositio  psalmi, 

Vers.  I.  Dixit  injustus  ut  delinquat  in  umetipso 
NoH  est  timor  Dei  ante  oculcs  ejus.  Duo  snnt  genera 
pcccan  ium  :  unum  quoJ  credens  lcgi  pcr  inOrmita* 
tem  carnis  non  vaiel  qna;  sunl  jussa  complerc,  do 
quibus  dicil  Salomon  :  Corpus  enim  quod  corrumpi' 


CASSIODOR!  T>^ 

A  tur,  aggravat  animam,  et  deprimit  terrena  inhabitatio 
sensum  multa  cogitantem  {Sap.  ix ,  15).  Alind  vero- 
est  audax,  desperatum,  blasphemum,  quod  sibi  pro- 
ponit  libera  voluntate  delinquere  :  contemncns  om- 
nia,  sibiquc  murmurans  Deum  pniat  non  curare 
mor:aIia.  Quaproptcr  dixit  hie  UWs  apud  se  rcm 
scelestam,  quam  publice  non  ausus  est  profiteri.  Et 
ideo  ista  cogitat,  ut  ^ibi  ipse  licenliam  videatur  tri- 
buerc  peccaiorum;  quaienus  sub  iiiimensiiate  dAin- 
quat  qui  metum  judicjs  abjiciendum  csse  decrevit. 
Sequitur,  Non  est  timor  Dei  ante  oculo%  ejus.  Cogita- 
tionem  d  cit  iniquorum,  qui  putant  timorem  Dei  iion 
esse  in  conspectu  ejus;  id  est,  non  curare  Deutn,  ul 
bomines  eum  debeant  foimidare;  sed,  ut  quidam 
errantes  pb  losophi  dixerunt,  mundum  potius  ctt^ 

B  dunt  casibus  regi,  qiiam  supernis  admiuistrationibui 
ordinari.  Sive  de  injusto  dicitur,  noii  esie  tlmerim 
Dei  ante  \\Q  oculotejus^  qui  lalia  dicere  sacrilegia 
voluntate  praesumil.  Denique  sequitur  : 

Vers.  2.  Quoniam  dolose  egit  in  conspectu  ejuSj  nt 
inveniret  iniquitatem  suam  et  [ed.,  ad]  odium.  Scele- 
ratus  istc  de  quo  diclum  est :  Non  est  timor  Dei  ante 
oculos  ejuSf  neglexit  operam  legi  dare,  ut  intelligerei 
persuasioncm  suam  esse  falsissimam  ;  sed  coi.tcm- 
nens  dicla  salutaria,  veritiiiem  studuii  omnimodis 
ignorare.  Is  ergo  dolose  eg^t  in  conspectu  Dei,  ut 
suam  iniquitatem  et  odum  refugeret  tiiv^iifre :  cre- 
dens  per  ignorantiam  pra^cepli  se  posse  defendi. 
Pulchre  autein  dennitum  est  peccata  nostra  esse  im» 
quitatem  et  odium,  quoniam  illa  odisse  dcbemus  per 

C  quae  ad  xlern»  supplicia  pervenimus. 

Vers.  3.  Verba  oris  ejus  iniquitas  et  dolus;  noluit 
intelligere  ut  bene  ageret.  Sermonibus  iniqnorum  con- 
venienicr  data  cst  deGnitiva  complexio.  Verba  enim 
corum  stint  iniquitas  et  dolus.  Itaque  qunc  numerare 
non  poierat,  duobus  sunt  sermonibus  explicata.  iiii- 
quitas  pertinet  ad  blasphemiam,  dolus  ad  proximum 
decipiendum.  Sed  quid,  rogo,  sibi  residuum  faciat, 
qui  peccare  in  Deum  et  proiimum  non  recusat?  Cum 
vcro  dicii,  noiuit  intelligere  ut  bene  ageret,  illos  signi- 
ficat  qui  cx  aliqua  parte  sapientix  igniculum  perce- 
perunt,  et  a  vero  intellectu  suo  viiio  declinantes, 
perversis  se  erroribus  polluerunt.  Iloc  et  ad  demen- 
tissimum  populum  Judaicum  competeuter  aptatur» 
ad  quem  Dominus  venerat,  et  ille  sanari  detestabili 

j)  obstinatitme'  contempsit.  Nam  imprudentlae  plerom- 
que  venia  datur,  TOluntario  vero  maleficio  oltio  sem- 
per  jusu  suocedit.  Qaod  argamentam  dicitor  ab  In- 
genlo,  qoanJo  non  per  ignorantiam,  sed  malUiosi 
Yoluntate  peccaiur. 

Vers.  4.  Iniquitatem  tneditatui  e$t  tH  eukili  tue^ 
attitit  omni  viiB  nan  bona;  malitlam  autem  hoh  oiivk. 
In  exponendo  adbue  viro  pessimo  perseTeraL  Aii 
enim  :  Iniquitatem  meditalut  ett^  kl  est,  errorem 
longa  meditatione  tractavit,  libros  scilicet  faciendo 
perversos;  ut  non  tantum  ipse  deliiiqueret,  verom 
t  tiam  posieritas  eodem  auctore  peccaret.  /n  cubili 
suo,  id  est  in  corde  proprio.  Cubile  enim  a  cubando 
dicium  cst,  ubi  animus  nobter  iutus  inhabitai^  bo- 


•S3 


EXPOSma  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXW. 


^: 


iiMGi  nialuiiique   mcJiialur.  A$tUU  vero  dicit  onmi  A  ilinaia  voluntale  tractanlibus,  bencGcia  suje  pielatii 


\im  non  bontc^  id  esl  saeculi  istius  vitie,  quam  non 
mBsi\|i,  ul  rcliqiii  conntenles,  fcd  in  eaiJem  com- 
Boraius  atque  diTixus  est.  Ad  cumulum  quoqne  in- 
lalil  pecca:or(im,  malUiam  autem  non  odwit.  llic  ma- 
liliiai  Tuli  inleliigi  cunctorum  criminum  matrcm,  in 
mj  Terbo  C4»ncludens  quod  latius  Tidebaiur  efTusum. 
IbBC  igiiur  •flectarc  piacuhim  esl,  qu:im  iioii  so'uni 
«iuire  praecipiuiur,  sed  merilo  caro  odisse  coinpelli- 
';'qaatenus  lanlum  facinus  perpetua  exsecratione 
Ifemento  au'em  quod  a  capiie  psalmi 
jicr  quatoor  Ycrsus  nguram  posait  synathroi- 
ni£.s,  qac  uoo  tractu  atque  circuitu  criuiina  niulia 
cooctaHlil. 
Vers.  5.  Domine^  in  cnelo  miierieordia  tua  ei  veri» 


indulgct.  lloc  aulera  quae  mens,  qux  ratio  compre- 
hendat  8U|iplicationeni  posulientiumad  praemia  irans- 
Ire  Justorum?  Yides  ergo  Domiiii  judicia  proruodis 
abystit  apti«(sime  comparata. 

Vers.  7.  Quemadmodum  muUipUcatti  misericordias 
tuat,  Deus!  fUii  autem  hominum  in  protectione  ala- 
rum  tuarum  sperabunt,  Nunc  latius  per  varias  enume- 
rationes  exponit  quod  superius  breviter  dixit,  Judiela 
lua  abyttus  muUa.  Quemadmodum  adiiiirantis  adver- 
bium  est,  id  est,  quam  sublimiter,  qiiam  potenter 
msericordiat  tuag  largilaie  mirabili  contulisii,  ut  et 
peccatores  ad  pr»mia  venire  faceres,  et  juttos  s,  e- 
rare  promlssa  dona  sanclres!  Et  nota  quod  superiiis 
liomines  dixerit,  nunc  autem  /iliot  hominum  po:ut. 
Iit  imm  usfue  ad  nubet.  Dinumeratis  cogiutionibus  B  llomines  plerumque  dicuutur,  qui  necdum  primi  ho- 


b(H»liium  pessimorum,  secundo  mcinbro  ad  laudem 
Domini  iransilum  facit.  Nain  quauivis  ct  in  terra  et 
ia  mari  et  ubique  sit  mitericordia  ejus,  liic  tnmcn 
ipecialiier  ifi  cmlo  dicii,  id  est  in  coelestibus  creiiu- 
ris  cl  S'Dctib  bominibus,  ubi  copiosius  dona  mana- 
vcroui.  Veritatem  eiiam  coronicmorat  juslorum,  quae 
Ib  isiius  sxculi  agone  verdantur.  Diximus  enim  su- 
^r.us  nubes  prophetarum  praedicaiionibus  compa- 
ratas  :  quia  sicut  illa:  terris  viclunles  aquas  de- 
plnnnl,  ita  et  isii  fidclibus  animabus  imbrem  salutis 
eoiittuiit,  ut  frtictum  dent  flJci,  qux  sieriles  fuerant 
ariditale  peccati;  ut  ipsum  revera  intelligamus  coele- 
ilibos  Tirtutibus  roisericorJiam  facere,  quem  per 
aposloloset  prophetas  humano  geueri  veritaiein  co- 


minis  vetustate  deposita,  in  originalis  peccati  cri- 
mine  perseverant.  Nam  et  ipse  Adam  qiioniam  pri- 
mus  est,  honio  dicitur,  non  fiiius  hnminis.  Filii  au- 
lem  hominum  sunt  qui  grati.im  baptismaiis  conse- 
cuti ,  in  novam  ^irogeniem  ,  praesianie  D.imino , 
renascuntur*  Nam  et  ipse  Glirisius  Filius  homiuis 
diclus  est,  ut  revera  ciijus  proRinia  suscipiunt,  ejus  ct 
nomiiie  dccorentur.  Ala:  vero  sunt  D>miui  prxcepta 
Novi  et  Veteris  Testamenti,  in  quoruni  protcctione 
justus  120  omuis  sperare  cognoscitur,  dum  eis 
obed  re  moiisiratur.  llxc  siiniiiiuJo  iracia  estcoin- 
peienler  ab  avibus,  quaruni  pulli  teneri  spem  suani 
in  maternarum  alarum  protcctione  ponere  consue- 
runt.  Quo  exemplo  et  siinpUciias  sperantis  osieiidi- 


gnoscimus  prxsiitisse.  Et  iiituere  iaudem  hanc  cou-  Q  lur,  et  blandissimi  bLMieflcii  cautela  declaratur. 


Ira  impiorum  vituperationem  couiinuniter  introdu- 
ctam,  ul  demonstrativum  genus  utrisque  pariibus  ex- 
plicaiis  evidentius  apparerel. 

Vers.  6.  Justiiia  tua  sicut  montes^  Domine ;  judicia 
iaa  abyssus  mulia  :  homines  et  jumenta  salvos  facies, 
ihmine.  Quamvis  usus  habeat  :  Justitia  tua  sicut 
montes  Dest  multo  lamen  absolutior  est  llier.>nymi 
Ida  translatio,  quae  Donune  m.igis  quam  Dei  posuit. 
Jnsiiita  tua  beaios  dicit  apostolos,  qui  capaces  Do- 
■ini  jifslflt(7  devotis  sensibus  exstiterunt;  quos  me- 
lilo  wMMtibui  comparavit,  quoniam  sumrose  veritaiis 
iMBeii  in  i|«sis  primordiis  baurientes,  bumilibus  po- 
fitSs  saoctis  praedicationibus  inruderuOt.  Sicui  HKm- 
Hi  q«i  sole  orto  radios  nof«  lucis  excipiiini,  el  ad 


Vers.  8.  Inebriabuntur  ab  ubertate  domus  tuce^  ct 
torrente  voluptatis  tuce  potabis  eos,  I nebriabuntnr  ^ 
sermo  iractus  est  a  parte  bonorum,  de  hominum 
consuetudine  vitiosa,  qiii  vino  nimio  gurgilati,  meu- 
lis  oppressione  torpescunt.  Sc  is(a  ccelesiis  ebrictas 
memoriam  intercipit  sxcuiarium  rcrum,  et  carnalia 
ita  Tacit  a  roente  disccdere,  tanquam  vini  crapula, 
qii»  humanos  actus  a  nostris  sensibus  aliciiat.  Se<|ui- 
turetiam  unde  talis  provonire  possit  ebrtetas,  scili- 
cet  ab  ubertale  domus  tute,  id  est  ab  enthecis  spiri- 
lualibus  sanctae  matris  Ecclesiae.  Ipsa  esl  ei^  do- 
mug  qu»  condita  sua  inaniter  ncscit  expender^  Qti  e 
sic  univcrso  nundo  sufficil,  ut  plena  semper  exube- 
ret.  Ebrielas  sobria,  Tinolentia  gloriosa,  in  qua  po- 


csavalfes  lerramin    refou  clariiate  iransffliilani.  D  tator  peccal,  si  eam  potius  ambire  despiciat.  Torrfii* 


ilyiSBf  hic  in  bono  posult,  proronditales  ejos  divi- 
ib  j«di(iis  comparando.  Akyssus  esl  enim  prorundi- 
tas  aqaaniro,  quam  nec  meiiri,  nec  inirinsecos  ex 
Hilo  videre  prsvalemus.  Quis  enim  magni  pelagi  aut 
intema  conspiciai,  aot  spatia  laiissima  comprehen- 
iai?  Sic  divina  judicia  nec  mente  complecti  possii- 
Ms,  nec  rjtione  aliqua  definire  pnvvalemus;  sicul 
Apostiiliis  dicil :  Quam  ineomprehensibilia  suntjudJicia 
ipsM^  el  investigabUes  viee  ipsius  (Kom.  xi,  33)!  llis 
laaien  omnibus  unum  nomen  apposiium  est,  Abys- 
titf ,  id  cst  profunditas  quae  nou  valet  apprchendi. 
Kxponii  eiism  qoare  judicia  ejus  abyisum  dixerit : 
-ocrilo,  quando  pcccatoribus,  jumentorum  se  inor- 


tem  vero  djximus  esse  fluvium  Telocem,  qui  pluvia- 
ruro  subita  inundatione  descendit.  Cui  b;!ne  compa- 
ratur  sapieniia  Christi,  quia  subila  est,  et  ita  rapida, 
ul  ad  finem  quem  vult  sine  -aliqua  tarditate  per- 
▼eniat. 

Yers.  9.  Quoniam  apud  te  esi  fons  vi/ff,  et  in  /«• 
mtne  liio  videbimus  lumen.  Quam  salutariter  aperit, 
quam  potenter  exponit  quid  sit  istud  quod  superius 
ail,  tne6ria6iinlif r.  t^hristo  Domino  dicit :  Queniam 
apud  te  est  fons  viUB,  id  est  initium  omnium  bono- 
rum  et  origo  viriuium,  undc  perfectissime  comple- 
rour,  qoando  aliquod  muniis  ab  cjus  pietate  suscipi- 
rous.  Dcbriat  ctciiiui  nos  viia  potabilis,  cum  bons 


255  II.  AURELIl  CASSIODOUI  ^9 

coiiversalionis  studium  de  sacris   proHlicationibus  A     Vcrs.  12.  Ibi  ceciderunt  omnet  qui  operanlur  iniqni' 


I  auserimus;  sicui  Isaias  dicil :  Uaurietit  aquas  fU 
fontfbut  Salvatorii  (/s«.  iii,  5).  Verum  in  eonsnetu- 
dine  mortalium,  aliuJ  est  tumen^  aliud  esl  font: 
imo  tu  conlraria  sibi  sunl,  quia  fons  aqus  flamma- 
rum  lumen  exstinguit.  Apud  Deum  vero  unum  est, 
quia  qtiidquid  dixeris  et  yerum  est,  et  adhuc  minus 
esf.  Dicimusenim  De.um  /ninen,  quia  omnem  hominem 
venientem  in  hunc  mundum  illuminat  {Joan,  i,  9). 
Fontem,  quia  sitientem  et  inanem  saliat;  montem, 
quia  foriis  ct  excelsus  est;  viam,  quia  rcctus  esi; 
magistrum,  quia  Doctor  est  vitx  seternx;  petram» 
quia  fundamentum  et  iirmamentum  csse  probatnr 
Ecclesiae;  et  c;etera  qux  leguntur  in  liiteris  sacris. 
Vcrumtamen  in  bis  omiiibus  ouus  intelligilur  Domi- 


tatem ;  exputsi  tunt  nec  potuerunt  stare,  ibi,  ubi  supe- 
rius  dixii,  in  pede  scilicet  snperbiae,  et  prava  sua- 
•ione  nequitiae.  Benc  autem  posuit  ceciderunt^  ac  al 
dicerel,  in  profundam  foveam  cornieruut.  In  illo 
enim  pede  non  staturus,  sed  casurus  inniiitur.  Quis 
cniin  dubiiet  eos  posse  corruere,  qui  uno  taniuni,  yi 
supra  dixi,  vesligio  sublevantur?  Quem  vel  si  nullttt 
impellat,  la<situdine  sua  fii  pronissimus  jd  ruinam. 
Sed  tamen  liunc  pedem  non  uni  dai  viiio,  sed  omui- 
bus  qni  operantur  iniquitalem.  Mam  quantvis  alii  es 
crudelitaie,  &lii  ex  libidine,  alii  ex  cupiditate,  aliiex 
invidia  diaboli  prolabanlo^,  omnes  tamen  iu  super- 
biac  viiio  cadunt,  quia  Domini  jussi  contemnoDL 
Nam  sicut  obediens  dicitur,  qui  inultis  jusstonibus 


nus  Christiis.  Sed  ut  versum  istum  perfecle  ac  dili-  B  obsecundat,  sic  multifaria  Domini  prxcepta  contcm- 


geoter  intelligere  debeamus,  sciendum  nobis  est  hoc 
Domen  luminit  tutius  Trinitutls  esse  communr.  Le- 
gitur  enim  :  Deut  lux  esl,  et  tenebrce  m  eo  nultcs  tuni 
{Joan.  I,  5).  Ergo  quia  Pater,  et  Filius,  et  Spiritiis 
sanctus  unus  est  Dcus,  recte  aniinadveriimus  de  lota 
Trinitale  esse  dictum  :  Deut  tux  eti,  et  tenebra  in  eo 
nuttas  tunt,  Unde  versus  isle  merito  de  Salvatore  di- 
cil :  In  lumine  tuo  videbimut  /uttien,  Palris  scilicet, 
et  Spiritus  smcti :  quia  pcr  ip^ius  praedicalionem 
factum  est,  ut  tola  nobis  Trinilas  manifcsta  con- 
st.irct. 

Vcrs.  10.  ProBtende  misericord  am  tuam  tcientibus 
te^  etjustiliam  tuam  liis  'jui  recto  tunt  corde,  Pmctende^ 
dixil,  id  est  prxroga,  priscinina,  longe  lateque  dif- 


sens,  superbus  veracissime  nuncupatur.  Quod  argu- 
mentum  dicilur  a  gcncre .  Genus  enim  esi  superbia, 
unde  omnia  vitia  exorta  noscuniur,  sicut  Scripturt 
dicit :  Initium  omnis  peccnti  superbia  {Eccli,  x,  15). 
De  istis  aulem  sequiiur  :  Exputsi  siciif ,  nec  potuerunt 
ttare,  Expetluntur  ulique,  quon'am  audient  :  Ite  tn 
f^R^m  (Bternum  {Blatth.  xxv,  41).  Nccpotuerunt  t-are^ 
quia  non  illis  Iici*bit  Doniini  jiissa  diflTerre,  sed  illic 
statim  praecipiiantur  ab  angelis,  ubi  cis  parata  est 
flamma  poenalis. 

Conclutio  ptalmi, 

Rcpctere  libet  supcriora  psalmi,  quo  decorc  pro- 
lala  sint.  Dicilur  eniin  qunnta  fainulis  suis  gratla  di- 
vina  prorstiterit,  ut  usque  ad  plenissimam  saiiciaiem 


Mndc;  ut  possua  uicntes  u  in  isto  «ecub  '«»««  C  feiiduberi.leperTenerinl.O  laulabilcm  nimisebrie- 
auibulare.  Isu  sutein  scieules  Dominom,  muliiplid- 

ter  inlelligcndi    sunt;  sciunt  enim  Dominum  qui 


sanctam  Trinitatem  corde  firmissimo  confiieatur  : 
qui  rcgulas  cceiitus  datas  nuUa  intdlectus  sui  pravH 
late  distorqueiit :  ad  postremum  ipsi  soli  veraciter 
norunt  Deum,  qui  catholics  fidei  non  desenint  unita- 
tem  complere.  liis  rogat  proitendi  mitericordiam,  ul 
ct  in  iato  saeculo  snb  Doinini  pietate  degant,  et  in 
futiiro  judicio  praemia  digna  recipiant.  IIoc  eniin  si- 
gnillcat,  juttitiam  tuam  hit  qui  recto  tunt  corde :  quia 
ibi  jnslissime  ad  dexteram  collocabuntur,  qai  hic 
recta  menie,  prxstante  Domino,  vivere  merueruot. 
Vers.  11.  Non  veniat  mihi  pes  tuperbia!^  el  manut 
peccatoris  non  moveat  me,  Orat  ut  gressus  ineniis  a 


titem!  0  volis  omnibus  expcicndam  viuolentiam» 
unde  modestia  nascitur,  et  plena  mentis  integriias 
oblinetiir!  Non  binc  titubalio,  non  confusio,  wm 
121  naentis  alienatio,  non  caligo  tenebrosa  succe- 
dit ;  sed  tanto  anima  sanior  redditur,  quanto  illa 
ebrietate  completur.  Bibamus  ergo  hunc  potum  aTidi 
uequaquam  labiis  carnalibus,  sed  purissimo  cordis 
aflectu  :  de  quo  non  laetitia  tcmporalis  sumitur,  sed 
aeiernx  v:lx  gaudia  conquiruntur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXVI. 

Psalmus  tpst  David. 

De  verbis  tituli  isiius  non  cst  quod  noviter  dicere 
debeamus;  sed  intentionem  psalmi  magnopt^re  de 


justo  traniiie  non  recedat,  ne  in  superbiam  erectus  D  bemus  aperire.  Totus  enim  ad  mores  pertinet  corri- 


cadat  qui  tutissima  liumilitaie  constiterat.  Ncc  vacat 
quod  pedem  bic  sinj^ulari  numero  posuit;  certum  est 
eniin  in  uno  nos  pede  r.on:inue  Stare  noii  posse:qui 
cottvcnienicr  superbi^e  datos  c:>t,  quon  ain  elatum 
bomincin  diuiius  non  prxvalet  coniinere.  Pes  autcm 
pro  affeciu  mentis  est  positus.  Nam  sicut  gradientes 
de  loco  ad  locum  transfcrimur,  sic  a  Domino  separa- 
mur,  qiiando  nos  clata  cOj^ilatione  dividimus.  lloc 
enim  roaximum  constat  esse  |ieccalum,  unde  a'!ge- 
lus  cecidit,  per  quod  Adain  u  iiaradiso  probatur  ex- 
clusus.  Manus  vero  peccatoris  est  male  soadentis 
operatio,  qux  lunc  nos  a  fidci  firmitaie  movet,  cum 
iiuiqua  disccptationc  sollicitat. 


gendos.  Instniit  quippe  Ecclesia,  quae  nunc  introdn- 
citur  ad  loquendum ,  prxceptis  salularibus  genus 
humanum,  ne  mortiferis  erroribus  misceatur :  malos 
pcena  deterrens,  bonis  praemia  compromittens.  Quod 
doctrinx  genus  omiiino  erficacissimum  est,  ut  ct  sih 
perbi  bumilieiitur,  et  bumiles  digna  consolatio  pro- 
sequatur.  Est  etiam  alpbabeli  Hebraei  ord^ne  digc- 
stus,  minus  babens  lilteram  >extamdecima:n  ;  quem, 
sicut  in  superioribiis  jam  dictum  est,  ad  ilos  ap«ii- 
mamus  esse  refercndum,  quibus  decst  aliquid  de 
perfecta  conversatione  sauctorum.  Nani  cum  omiie< 
liitcrus  apud  Ucbraios  significantias  suas  liabeanl,. 
crcdcre  fonasse  dignuui  est,  cui  dcest  ali<i<]od  clc- 


v:: 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXVI. 


r,s 


aiemuiD,  eiim  qitoquc  signincalionem  ipslus  non  ba-  A  Qunpropier  fenum  mundi  nobilibus  comparcmus,  qiii 


bere.  Dicant  studiosi  foriasse  meliora  :  nobis  tamcn 
diulius  perquircDiibus  concessum  non  esl  aliud  in- 
veaire  quam  diiimus.  Memento  vero  quod  islorum 
alpbabetonim  jam  tertius  psalmus  est,  quoniam  et 
ipii  ad  septenarium  numerum  teadunt ,  quod  suo  loco 
dicenduin  est. 

Dmtio  psalmi, 
Per  totum  psalmum,  sicut  diclum  est,  Ecclesiap 
m  iniroducilur  ad  populum  corrigendum.  Prima 
pOiUione  commoBCt  ne  malignanles  quisquam  dc- 
keal  lauiari,  sed  quidquid  boni  sperandum  esl,  a 
Domino  postuletur,  qui  novit  et  prufutura  conce- 
dcre»  ei  perenniier  mansura  prxstare :  in  qua  He- 
i  alpliabeti  sei  litter:e  contincMtur.  Secunda  dicit 


et  facile  proficiunt,  et  viriditale  mngna  quasi  graiia 
vestiuniur.  Olera  herbarnm  mediocres  ponaniur  ei 
bumilcs,  qux  per  loca  inculia  copia  pullulanle  con- 
surgunt,  et  nalurx  suac  agrcstem  ntquc  bispidam  rc- 
tinenl  qualitatem.  Sed  ct  illud  veieciier  arescitf  et 
ibta  cito  decidunt,  Scd  dicat  aliquis,  Quando  boc  ill  s 
eyenire  credcndum  est?  Scilicet  lempure  judic  i, 
q::ando  splendor  a!siatis  arridet,  cum  ad  consuetu- 
dinem  nrborum  omnis  bomo  fructus  suos  apcrit.  Sa&- 
culum  enim  istud  similitudo  est  biemis,  ubi  facta- 
rum  nostrorum  omnc  germcn  inclusum  est ;  nec  po- 
test  de  cis  judicnri,  quse  probantur  abscoudita.  Qua- 
propter  in  bis  duobus  versibus  etiam  illud  argumeo- 
lum  declaratur  eximium  quod  dicitur  cpicbiremay 
peecalores  maxima  bic  luvidiae  crucbitionc  torqucri,  B  Lntine  exsecuiio  sive  argumentum,  quod  rei  dubia 


fDoniam  in  suis  aclibus  nibil  simile  boni  se  babere 
cognoscnnt :  baec  babet  1  Ueras  septem.  Tertia  pro- 
filetur  oonquamse  jiistujn  vidis^e  dcrelict'im,  malo- 
nun  poenas  et  prxmia  bonorum  uiili  commutatione 
permisceos;  ista  pars  residuas  babet  Ittteras  octo. 

Expotitio  psnlmi. 

Ycrs.  I.  ALEPn.  Noli  CBmulari  inter  malignantes^ 

neipu  amalatut  fuerts  facientes  iniquilatem.  Princi- 

piom  psalmi,  id  est,  Noti  cmulari  inter  malignanletf 

m^e  eemutatut  fueris  facientcs  iniquitalem^  quoniam 

imnquam  fenum  velociler  arescent,  et  slcut  olera  her- 

karum  dto  decident^  catcgorici  syllogismi  qualit.ilo 

formatum  cst  ita  :  Qui  malignantur  et  faciunt  iniqui- 

ialem,  tanquam  fenum  velociler  arescent,  el  sicut 


fidem  per  exempla  confirmat;  osiensum  csl  enim 
cito  impios  cadere  per  fcnuin  ct  olera. 

Vers.  3.  Bf.th.  Spera  in  Domino  et  fac  bonitatem^ 
et  inhabita  terram^  et  pasceris  in  diviiiis  ejus.  Post- 
quam  malignantcs  studiose  ccnsuit  evitand»8,  nunc 
quomodo  facere  debcamus  ndmonet.  Primum  siqui- 
dem  commonet  ut  speremus  in  Domino;  hoc  introitus 
(idei,  boc  initium  SDJutis  est.  Sequilur,  el  fic  bonita' 
/£m:quia,  sicut  legitur,  Fidcs  sine  operibus  mortua 
ett  {Jacob.  ii,  ^IQ).  Inhabiia  terram;  boc  esl  in  sanctn 
Ccclesi.c  visceribus  persevera  :  quoniam  fideles  nun- 
quam  decet  ab  ips.i  discedere.  Ci  ne  forsitnn  dicc- 
reiur :  Quid  proderit  si  isia  faciamus?  sequitur  to- 
tius  rei  inagna  compensatio  :  Pasceris  in  diiiiiis  ejus. 


olera  lierbarom  cito  decideul :  omnes  qui  tanquam  q  Paseeris^  ad  saturitatem  pertinci,  et  ad  suuvita  em 


fennm  velociter  aresceut,  et  sicHt  olera  berbarum 
eito  decident,  iion  sunt  .nemulnndi;  non  igitur  ?cmu- 
landniQ  est  inter  malijj^nantes  ct  facicntcs  iniquiti- 
smi.  Per  figuram  etbopoeiam  probibct  nos  sancla  ma- 
fjcr  Ccclesia,  ne  malorum  actibus  delectaii,  eorum 
catervis  socictate  pest  fera  misceamur.  Multos  cnim 
sollieitat  cohors  nefanda  peccaniium;  ci  delecla- 
tiooe  qnadam  decipimur,  quando  cum  plurimis  de- 
Iisq«iere  festinamus.  Deinde  sequitur  ut  nec  singil- 
lalim  imitemur  insanos,  dum  cos  fursitan  crcJimus 
csse  relices,  qui  ad  tempus  libertate  crimiuum  per- 
fraoniur.  jEmulari  veru  bic  signilicat  malos  actus 
iotiiari,  cdm  se  dies  pcrJidisse  putanl,  qui  tardam 
sibi   malonim  licentiam  provcnisse  suspirant.  Nam 


percnuem.  In  diviiiis  eju»,  u\  en  in  Ghristi  Domini 
contcmplatione ,  qui  solus  ini stiinabile  praimium 
probatur  Ccclesis.  0  pastus  ille  inirabilis,  iion  cor- 
poris  defectlva  refcctio,  sed  inextricabiiis  anim.r 
fortitudo!  Inde  saginuntur  (ideles  :  cibus  122  ^^' 
quantum  saiiat,  tantum  beatam  famem  semperexag. 
gerat. 

Vers.  4.  Delectare  in  Doimno,  et  dabit  tibi  petitiO' 
nemcordis  tui.  Deleciaiio  el  corporalis  dicitur  eispi- 
ritualis  :  illa  nutiit  vitia,  ista  virtutes.  Deleeture  cuin 
dicit  iit  Domino,  suavem  tibi  vult  esse  ejus  rccorda- 
tionem,  ut  ames  quem  times,  ut  dcsidercs  quem  ve- 
reris,  ut  ambias  (luasrcre  quem  pavescis.  Sequitur :  El 
dubit  tibi  petitionem  cordis  tui.  Respice  quia  eordit 


io  bono  verbuin  hoc  ponit  Apostolus,  dicens :  n  dixit,  non  carnis,  quod  od  sapicntiam  solet  rcfcrri 


JEmsdanuni  eharismala  meliora  (/  Cor.  xii,  ol). 

Vers.  2.  Quoniam  tanquam  fenum  velociter  are^ 
eeenif  ei  sicut  olera  herbarum  cito  decident,  Rcddiia 
csl  caosa  probabilis  quare  sequi  non  debeamus  quos 
scimos  celeritcr  esse  periiuros.  Fenum  pulchra  res 
esidomvirei,  duhi  floret;  sed  cum  arucrit,  mutato 
prolioos  colore  marcescii.  Sic  sunt  impii,  qui  quasi 
llorida  ketiiia  reluccntes  prxmaturo  fine  siccantur. 
Friao  feno  comparati  sunt,  ut  arescerent;  nunc 
afrcsiilms  oleribus^  ut  decidcrent.  Non  cnim  dixit, 
elera  bortomm,  sed,  herbarum;  ut  significarel  potius 
illa  vilissima  quac  per  agros  sponte  nascunliir.  Olera 
tnim  ab  olla  dicta  suni,  ubi  coUecta  decoquuniur. 


Cordis  enim  peiiiio  est  fidcs,  cbaritas,  iiitcliecius 
Dci,  et  opera  aciuuin  bonorum.  Ipsa  cnim  consuevit 
propitius  annucre,  qu£  solet  piis  praedxationibus 
adinonere.  Ita  singulis  quibusquc  senteniiis  ad  xier^r 
iiam  vitnm  informatur  animus  Gbristiani. 

Vers.  5.  Gdif.l.  Revela  Domino  viam  tuam,  ei  sperch 
in  eo;  ei  ipse  faciet.  Veluin  quoddam  est  densitas  pec-. 
catoram,  unde  via,  id  cst  vita  nostra  lenebrosi  ami- 
ctus  circumdatioiie  vcstita  est.  Ilanc  reveiamus  ^ 
quando  delicta  no^tra  promptissime  confitemur.  Re^ 
velavil  cniin  Paulus  apostolus  viam  suam^  quando 
dixit  :  Caro  concupiscit  ndversus  spiritum^  et  spiriius 
adversus  cameni  (Calat.  v»  17).  SperavH  autem  im 


259  M.  AURKLll  CASSIODORI  2C0 

Domino  dum  clamarcl ;  iHfclix  ego  homo,  quis  meli'  A  desercre,  per  qua  ad  culpam  pbssumiis  pervenire. 


berabit  de  corpore  morlti  hujut  {Rom,  vii,  24)?  Cra- 
ita  Dm  perJetum  Christum  Dominum  nottrum,  Adje- 
cil,  et  ipse  faciet :  ipte  qui  omii  poten8  esl ;  ipse  qui 
manu  fonis  esl ;  ipse  revera  cujus  omnia  jussionibus 
obsecundant.  Ei  qualia  suni  qux  ipse  faelt  per  epcie- 
gesim  positam  subter  explanat. 

Vers.  6.  Et  educet  tanquam  tumen  justUiam  tuam^ 
at  judicium  luum  ticut  nuridim.  Exponit  quod  supe- 
rins  dixit,  «l  ipse  faciet.  Lumen  solis  colttres  nobit 
corporales  ostendit :  fulgor  Dei  operuro  nostrorum 
qaaliiaies  exaperit :  ut  jtistiiia  nosira,  id  e&t  fides 
quaro  habemus  in  Christo  sx  reluceat,  qualenus  spi- 
ritualibus  possil  apparere  conspectibus.  Educere  est 
enim  aliquid  de  tcnebris  ad  Uimen  traliere;  boc  est 


Addidit,  ne  amuleris  ut  nequiter  faciat,  Nequitlam  tc- 
teres  definieriint  vuluntariam  esse  maliiiam,  in  qiiam 
D(in  casu  incidi  i.us,  sed  spontanea  deleciAti  >ne  ver- 
samur.  flanc  frequenter  prohibet  ne  quis  velit  imi- 
tari.  Nequam  enim  dictus  est  ne4|uaquam,  id  esi 
nullo  tempore  aptus. 

Vers.  10.  Quoniamquinequiteraguntexterminabmm' 
tur;  qui  vero  axtpectant  Dominum^  tpu'  hareduaia 
potsidebunt  terram.  Duplex  causa  proponitur  el  tifiio- 
ris  et  muneriSy  ot  aemulari  pessimos  minime  mpli 
mus.  0  bomo,  quid  illos  imitari  deslderas  qaoi  pe» 
rire  prospcctas?  Audis  a  malie  quae  te  diligii,  qutr« 
cum  bonis  non  gaudeas,  ne  te  cum  pessiniis  perire' 
contingat?  Exterminari,  esl  foras  terminf»s  projiei. 


de  saeculi  isiius  caligine  ad  illam  futuri  judicii  per  ^  id  est  ab  illa  Dci  civiiate  fraudari.  Sed  iie  s  lus  roe* 


ducere  claritatem,  ubi  oinnia  palam  fiunt,  nec  ulte- 
rius  tcnebrosis  latibulis  occulnntur.  Quapropter  ju- 
ttitia  nostri,  quam,  Deo  donanlo,  nunc  habemus  in 
fide,  lunc  humanis  conspcc  ibos  apparebil,  et  tan- 
qunm  liiuien  profcrelur,  cum  spes  nosira  Christus 
ostendeiur;  sicul  dicii  Aposlolus  :Cum  Christvs  ap- 
paruerit  vita  vestra,  tunc  et  vos  cum  ipso  apparebitis 
in  gloria  (Colott.  iii,  4).  Tanquam  meridiem,  per  hy- 
perbolen  dictum  est;  significal  cnim  clarissimam  ei 
purissiinam  lucem.  Tunc  namqiie  sol  orbem  lcrra* 
Bum  niroia  ciariiate  perfundit,  ct  cunctas  mundi  par- 
lcs  perspicuo  futgore  collustrai. 

Vcrs.  7.  Daleth.  Subditut  esto  Domitto^  et  obsecra 
eum ;  ne  cemulatnt  fuerit  eum  qui  protperatur  in  via 


tus  imbecill.i  hominum  corda  turbaret,  subjuiigil 
etiam  spem  bonorum,  dicens:  Qui  vero  exsp  ctant 
Dominum^  ipti  hwreditate  possidebunt  terram ;  scilicet 
qui  despiciunt  felicitalem  impiorum,  nec  sibi  volunt 
munera  prxscntia  condonari,  sed  cxspeclant  Domini 
Salvatoris  advcnlum.  Ipsi  ejus  hxrcdiiale  gaude- 
bunt,  id  cst  qua;  Icgibus  veiiit,  qux  secura  et  x*terna 
esi.  Possidebunt  terram,  hoc  est  civitiie  Dotniiii  fu- 
lur^  poiientur,  quam  ju>tis  viris  divina  pieias  poUi- 
cetur.  Quaproptcr  ordinem  superni  chiro^raphi  con- 
sideremus,  pollicila  suia  temporibiis  exspcctemus  : 
ne  dum  volumus  promissa  feslinauter  ex  gcre,  cau- 
sae  nos  vide.imur  ^missione  mulciare.  Pcndet  anlem 
versus  iste  de  siiperioribus  ;  upde  dicii,  .V^  csmuU- 


sua,  Subditus  est  Domino  etiam  qui  ab  ejus  (Ide  vidc-  Q  tus  fueris  eum  qui  prosperatur  in  via  tua,  Qiix  figura 


lur  aiicnus,  potesiate  dominalionis,  non  electione 
jiidicii.  Sed  ut  hoc  de  sanclis  dictnm  dcbuisses 
agnoscere,  sequitur,  et  obsecra  eum;  quod  uiique  fa- 
ocre  ncsciunt,  nisi  qui  pia  Domino  devotione  Tamu- 
lantur.  Obsecrare  quippe  significat  obsequenier  ro- 
gare.  Et  nota  quod  hxc  duo  regulariter  posita  sunt, 
ut  ct  b(Mic  agamus,  et  semper  rogemus,  sicut  dicit 
Apostolus  :  Oratiom  instantes,  necestitatibus  taneto-' 
rum  communicantes  {Rom,  xii,  12).  Redit  etiam  ad 
illam  commoniiionem  unde  psnlmus  fecit  initium;  ul 
peccatorem  florcntem  fidelis  non  debeai  imitari. 
Nam  idco  addilum  esl,  In  via  tua^  ut  non  sanctos, 
sed  crimiiiosos  intelligcre  debuisses.  Chrisii  enim  via 
iola  bona  est,  nostra  vero  peccatis  obnoxia.  Nam 


dicilur  hyperbaton,  cum  suspcnsus  ordo  verborum 
iuferius  explicatur. 

Vers.  11.  Yau.  Et  pusill:im  adhuc  et  non  erit  pec^ 
cator;  et  quoeres  locum  ejus  nec  invenies,  Pusillwn^ 
exiguum  aliquid  parvumqiie  significat,  quod  constri- 
ctis  digiiis  mnnu  poss't  iiicluili.  PutHtum  enim  a  pu« 
gno  dicitur.  ilanc  brevem  aiquc  ubimain  aetatcm  in 
remedio  laborantium  Ecciesia  pollicetur :  ne  longa 
credatiir,  ubi  fidelis  fatigari  posse  coguoscitur.  Pn- 
siltum  vero  dicit  tempus  quod  restai  usque  ad  dien 
judicii,  quod  comparatione  praeteritorum  dierum  6m- 
nino  parvissimum  est.  Et  non  erit  peeeator;  non  qoia 
ipse  qui  peccavit  non  erit ;  sed  peccare  jam  desioeu 
Locum  enim  ejus  istum  mundum  significat,  qni  pee- 


boc  qqod  dicimus,   et  sequens  vcisus  cvidenter  D  catoribus  favel,  proprieque  ipsi  amieas  estg  \f^ 


ostendit. 

Vers.  8.  In  homine  faciente  iniquitatem,  lllc  decta* 
ravit  qiiod  superius  dixit :  Qui  prosperatur  in  via  sua, 
hoc  est,  in  homine  faciente  iniqmiatem^  vcl  nequitiam, 
ciijiis  actus  turpis  est  et  fjpcilenla  negoia. 

Vers.  9.  IIe.  Desine  eb  ira  et  deretinque  fuforem ; 
ne  eemulerit  ut  nequiter  facias,  Detine  illi  dic  t  qui 
adlioc  insano  animi  luinore  remurmnrat,  qui  inflam- 
matus  ira  et  indignntione  blasphema  vcrba  profnn- 
dit;  ut  sibi  feliciiaiem  negatam  sxculi  c^nqncralur, 
quam  habere  pcssimos  conluelur.  Ira  est,  sicul  tl 
alibi  diximiis,  qux  cclcri  molu  animum  succendit ; 
/Mforqui  diutiu^  persevcral.  Ergo  ulraque  nos  jul)et 


ubi  tanquam  iii  domicilio  suo  delicia  vernare  mani- 
festum  esi. 

Vers.  1  i.  Mansueti  autem  potsidebunt  terram ,  ei 
delectabuntur  in  muttitudine  pac''S,  Mantuetos  appel- 
lamus  manu  consuetos,  id  est  patientes  el  mites,  qui 
alicnas  iniquitales  tolerinl,  non  ut  ipsi  aliquem  gra- 
vare  pracsuroant.  Sed  vide  quanta  vis  sit  istius  no- 
minis,  ut  cum  multarum  viriuium  capaccm  csse  de- 
ceat  Christianum  ,  ad  perfectionem  lotius  boni  tx- 
plicandam  coiislct  cdicium.  Ilos  dicit  possetwrot 
Jcrusalcm  fuluram  ,  dc  qua  sxpc  jam  dicium  esu 
Civitas  qusc  scmper  boiiorum  suavitaie  completa  cii, 
ubi  ejiis  babitatores  non  mercibus  dcgtint ,  sed  4*- 


!» 


EXrOSITIO  «N  PSALTEmUM.  PSAL>  XXXVI. 


i-a 


Tiiii  Mcelalioiie  pascontur.  Non  ibi  quisquam  labo-  A  qnilur,  ut  dejiclant  inopem  et  pauperem.  Quid  inleisit 


rai  al  Tivat,  8ed  ei  toto  qnielas  accipit  quod  beatus 
conciipiscit :  ibi  oculis  cordis  bcaia  esuries 
klor ;  ibi  anima  solo  visu  reficiiur,  qMaiido  quid- 
ad  f  jin  pertinet  desiderium ,  Dominici  valuis 
.CMleMplaiione  praMUtur.  Sequiiiirv  deieetabuntur 
kwmiiiimdiM  pade.  Hic  jam  veritas  ipsa  peifect» 
teililudiait  Indicatar;  nt  semper  auaviter  sentia* 
Iv  Maae  qnod  eai ,  nec  aliquando  possit  desinere 
deleettt.  Nam  nt  ostenderet  ipsam  delectaiio- 
nalla  eontrarieuie  dis<iolvi ,  addidit  tii  mul- 
paeie*  Pax  eniin  rutnri  saei  uli  rst,  ubi  nibil 
miD ,  nibil  poiesi  esse  cnnirariuin  ,  sed  u  o 
do  ccepturo  gaudiiim  suavissime  perseveral. 
Ver».  13.  Z\in.  Observabit  peceator  juitnm^  et  fie 


inier  inapem  et  pauperem  ,  non  longe  prxdiximus* 
Pulchre  autem  dicium  est,  ut  dejiciant^  quasi  stan« 
lem  et  Odei  robnrc  perdurantem.  Dejiciuntur  enim, 
dum  eis  lenebrosus  et  morti  similis  error  iurunditur. 
Additur,  ut  trucident  recta»  corde.  Hdc  de  martyribua 
poteit  intclligi,  qui  recti  tunt  corde ,  sed  came  tni- 
cidaiiiur. 

Vera.  16.  Thsth.  Gladiu»  eorum  intrel  in  carda 
iptorumt  H  arcu»  eorum  eonfringalur.  Bcae  dicitur 
gladiu»  quid.(uid  conatur  exatinguere ,  qoando  ensis 
expletivum  genus  armorum  est  ad  moriis  effeciom. 
Gluditts  enim  dicitur  ,  qui  lit  ad  boslium  clades.  Ct 
ul  scias  gladium  istum  de  cogilalione  venisse ,  rcci- 
proca  sentenlia  dixit,  intret  in  corda  ipsorum ,  nnde 


MCC  »up€r  eum  dentibu»  auis.  Quainvis  de  peccaloribiis  B  scilicel  v^ncral ,  et  perversis  grassabaiur  insidiis. 


el  jnstis  psalmi  hujus  contexla  videatur  esse  rclaiio, 

Ujmtu  buic  loco  noii  importune  dabimus  divisionem, 

qaando  inier  i. sis  simililudines  novum  aliquid  in- 

irudoctum  essc  scntiiur.  Qiiapropter  sit  noliis  hic  sc- 

fonla  partlio.  Superius  euim  dixerat  ndeles  nnn 

debere  impios  a^mnlari,  nunc  dic.l  p^ccatorcs  su- 

pra  jus'os  invidi  i  facicnle  torqucri.  Diversa  quippe 

voliintas  jusio  odium  parat.  Nam  quando  ilium  vi- 

det  scelcralui  bonis  moribus  opcram  darc,  ille  se 

crrdit  spccialiler  accusari :  slridvt  denliltus  ,  fremit 

aAimo;  etciijus  non  po!est  morcs  subvertere,  vitam 

ffKam  prolinus  conatur  auferrc.  Observabit^  quasi  de 

occultis  insidiis  cuin  dolore  respiciet.  Dentibu»  cnim 

fremere  furentium  belluarum  esi ,  quas  imilatur  ira- 


Arcum  dixiuuis  occuUani  designare  maliiam  qua) 
conira  innocen  issimos  parabatur.  Sed  banc  confringi 
dixit,  quia  non  erai  Hdelibus  in  anim;e  parle  noci- 
tura.  Rt  respice  quoniam  ipsa  verba  qu»  in  facino- 
ribus  pouit,  eadem  et  in  vindicia  geminavit,  propter 
Hlam  scil  cet  Evangelii  senlentiam :  /n  qua  men»ura 
mensi  fueriti»^  in  eadem  remetietur  vobis  {Luc,  vi,  3S). 
Vers.  17.  Meliu»  est  modieum  justo  super  divitias 
peccatorum  multa»,  Pia  maier  quasi  boiios  (ilios  Oicu- 
lans  atque  complecicns,  adhuc  in  eomm  consolalio- 
n  bus  perseveral»  suadcns  meliu»  csse  modicum  justo 
»uier  d.vitia»  peccalorum.  Sed  intendamus  quid^sit 
modicum :  quia  ipsum  esl  quod  efficit  magnos.  Ifo- 
dicum  bic  sentlatur  bumilitas,  iu  qua  dum  se  auimus 


cand:is,  dum    proximo  minatur  intcritura.   Atqoe  C  iioster  cobibet ,  mundi  pretiosa  transcendil.  Contra, 


iJeo  puJor  e*>t  illos  xmulnri ,  qui  bouis  invidcnt 
adiciiis,dum  eilremum  se  xstiinai,  «[uem  invidix*  rea- 
tos  accusat. 

Vert.  II.  Dominus  autem  irridebit  eum,  quoniam 
prospicH  quod  veniet  die$  eju».  Mirabilis  nobis  forma 
coosol.itioni8  ostendiiur.  Quis  enim  debet  delectari 
^its  pompa»  cujus  perituram  novit  audaciam  ?  Nam 
w»  nolamus aliquo zelo confundi,  seqiamur  hoc quod 
facit.  Irrideamu»  eum  cuju>  praevidemus 
;  jailicemus  infelicia ,  qus  deprehendirous 
peritora.  Firmiasime  credamus  tatia ,  quoniam 
a  veriute  promissa  sunt.  Sic  fiet,  ut  peccator 
alMCodat,  qui  se  fugitiva  felicitate  prxja- 


divitiiB  sunt  peccatorum  muitce  ,  id  est  congesiio  cri- 
minum,  et  abnnd  mtia  delictorum.  Unde  quantum  s  t 
melius,  xsiimemus  modicum  illud  jusli  percipere,  et 
molem  lantorum  scelerum  non  babcre;  illud  siqui- 
dem  ad  coelorum  rcgnv  perdiicii,  islud  au!em  de- 
mergit  in  tariarum.  Hoc  argumentum  tractum  est 
ex  contrariis ;  contrarium  est  enim  modicum  ju»ti , 
quam  multte  divitias  peccatori», 

Yejs.  i8.  Quomam  brackia  peecalorum  cantereu' 
tmr :  eonfirmal,  autemju»to»  Dominu».  Braehia  inlquo- 
rum  superbas  significant  ac  tiones,  in  quibus  impii 
pnesumunt,  dum  nulla  raiionis  conslderaiione  fle* 
ciuntur.  Et  non  dixit»  franguftiur ,  qnod  uoo  icUi 
potcrat  provenire;  sed  conterentwr  ^  id  est  assidoa 
Vors.  15.  Heth.  Giadium  evaginaverunt  peccatorn^  ^  Irilura  minuen'ur,  dum  sempcr  gravius  sit  per  par- 


Saieuderunt  areum  »uum ,  ut  dejieiant  inopem  et  pau- 
ms^  ut  trucident  rectos  corde.  Gladius  pcccaioris 
qoiltbet  doliis  alierius  appeiens  Ixsionem.  Nam 
el  ille  qui  inopem  spoliare  contcndii ,  pcrverse  con- 
silii  kui  gladium  educii ;  el  ille  qui  prava  suasione 
desiderai  decipere  aniinas  innoceiites ,  cnsem  pessi- 
wax  cogitationis  oslendit.  Evaginaverunt  aulem  signi- 
iiat  nndaverunt;  nt  quod  ante  erat  in  cogilalione 
taoqoam  ia  vag ina  reconditum  ,  post  educlum  rcve- 
latis  cogitationibus  appareret.  Arcum  enim  tendere , 
mm  slatiro  sngitiare  est,  sed  paratum  aique  inieutum 
dcsigoat,  operi  fraudulento  exspeclantes  tempus , 
qoaodo  possiiit  slmpliccs  ioDocentes  decipere.  Se- 


tes  imminui  quam  subila  clade  consumi.  Sed  sicut 
impios  tali  inierniinaiione  debilitat,  ita  justos  b(ina 
promissione  confirmat.  Confirmare  enim  est  in  animi 
affliciione  positum  consolatorio  sermone  roborare. 
Quod  si  bene  respicias,  tali  dicto  loliiis  psalmi  virlus 
exprcssa  est.  Istis  eniiu  omnibus  sententiis  agitur, 
ut  el  prxsumplio  peccatoris  dejiciatur ,  et  justi  ani- 
rous  sublevelur.  Quae  figura  diciiur  paradigma ,  id 
est  exemplum  borianlis  vel  deierrentis.  Quod  bic 
quoque  factum  est,  cum  jusios  invitat  prosperis,  et 
peccatores  lerret  adversis. 

Vers.  19.  Jod.  Novit  Dominus  vias  immacuiatorum^ 
et  124  fiti^^d.ta»  eerum  in  tcternum  erit.  Immacuia' 


2CS  M.  ADRELIl  GASSIODOKI  254 

(orvm  vta$  linmana  Ignoraniia  non  poicst  intucri :  A  cl  orta  ab  uno  sibi  consona  siuiilitudinc  dcrivantar. 


quia  carni  imperspicabilis  esi  via  angusta  virtutum  ; 
Dominus  antem,  qui  eas  condidit,  integerrima  qua- 
lilale  ei  quantitate  cognoscit.  Sed  Iiis  talibus  qiitd 
provenire  possit  cxponit :  llmeditas  eorum  in  aster^ 
num  erit,  IlarrcdHas  eorum  cst  coeles^tis  Jerusalem 
ffiterna  pnce  ditissima,  qux  merito  toties  promittitur, 
ut  ver<£  pollicitationts  ambigiiilas  aufcratur.  In  mter* 
num  erit ,  propter  mundjnas  h.xrcditafes  adjeclum 
est,  qux  a^lcrncc  esse  non  possunt;  illa  cnini  perpc- 
tua  concedilur,  quoniam  sine  Hne  pr.TStatnr. 

Vers.  20.  Non  confundentur  in  tempore  malo^  et  in 
diebus  famis  saturabuntur,  Matum  tempus  signiQcat 
diem  judicii,  quando  omnis  caro  soiiicita  actuum  suo- 
ruro  retribuiionem  compen<;ationcmquc  formidat,  sic- 


Vers.  22.  Lameth.  Mutuatur  peccator  et  non  $olvet ; 
jfiiiui  atttem  miseretur  et  commodat.  Mutuatur  peccator^ 
quando  verbum  Dei  audit,  et  ncn  illud  suis  operibos 
repraescntat.  IIoc  est  enim  non  solvere^  jussa  minU 
me  Divinitatis  implere.  Mutuatur  etiam  quando  Dei 
beneficia  divorsa  sutcipit,  el  nullam  gratiarum  resti- 
tuil  actionem ;  scd  contra  proiervus ,  et  tanqnaiii 
nihil  acceperit,  semper  ingratus  est.  Justi  vero  caiua 
diversa  est ;  nam  quamvis  hic  pauca  suscipiat ,  pit 
devotione  plura  restituit :  largienti  in  omnibus  gm» 
lias  agcns,  paiipertatem  sibi  dalam  divitias  ptitsC , 
dolores  quoque  ipsos  et  calimilates  amplectilur,  qni 
spe  Tuturi  praemii  contr.i  ipsas  quoque  roortt^  palien- 
lia  inlervenicnte  connigit.  Et  iniende  quod  dicii 


ut  alibi  dicii  :  /11  die  mala  liberabit  eum  Dominus  B  nuseretur  et  commodat ,  hoc  ad  elcemosyiias  perUnet 


{Psal,  XL,  2).  In  isto  ergo  tempore  non  confundentur 
immaculatl,  quibus  per  gratiara  satisractionis  peccata 
dimissa  sunl.  Sequitur,  et  in  diebus  famis  saturabun- 
twr,  Dies  famis^  tempus  hojiis  mundi  signiflcant, 
qiiando  beati  esuriunt  et  sitiunt  justitiam  (ilatth,  v, 
6).  Nam  in  resurrectione  justis  non  est  tempu>  fa- 
mis,  sed  bonorum  omnium  aeterna  satietas.  Ergo  in 
hoc  mundo,  ubi  justi  possunt  esurire  ,  vcl  quaerere 
justiiiam,  saturabuntur,  scilicet,  per  Scripturas  san- 
ctas,  per  exempla  dominica,  per  rctributiones  saspis- 
siroe  repromissas,  quilms  cpulis  fidcles  satiat  Chri- 
stianos.  Quapropler  devotis  promittitur  perfecta 
securitas,  ut  in  fnturo  judicio  non  erubescant,  et  in 
hoc  mundo  competentia  dona  perclpiant. 


largiendas,  ubi  prius  raisericordia  praccedit ,  et  post 
humanitas  benigna  subsequitur.  Ct  considera  quo- 
niam  per  figuram  diaphirtsis ,  per  quam  fit diffe- 
rentia  personarum,  Inlcr  justum  et  impium  conira* 
riam  sibi  distnntiam  racit. 

VcfS.  25.  Quoniam  benedicentes  eum  possidebuni 
terram;  maledicentcs  autem  illum  disperient,  Sicot 
supcrius  per  figuram  diaplioresim,  peccatorum  et  ja- 
storum  voluntatcm  divisit,  iia  et  nunc  per  earodem 
figuram,  corum  rctribuiioncs  cl  pracmia  segregavii : 
no  confusura  relinqueret  quod  nulla  sibi  vicinitate 
congrueret.  Na.m  qui  bejiedicunl  Dominum,  id  est 
qui  in  omnibos  graiias  rcfenmt,  et  cjus  niandata  ch- 
stodiunt,  terram  iilam  viveniinm  accipient  possiden- 


Vers.  21.  Capd.  Quoniam  peccaiores  peribunt,  ini-  C  ^^™»   ^^  Hua  et  alius  psalmiis  dicii:  Portio  mea  in 


mici  autem  Domini  mox  honorificati  fuerinl  et  exaltati^ 
deficientes^  ut  fumus  deficient.  Considernndum  est  quia 
in  hoc  versu  una  probuione  posita,  mo\  alia  subse- 
quitur.  Dicit  enim  :  Quoniam  peccatores  peribunt;  et 
iterum :  tntmict  vero  Domini  mox  honoripcati  fuerint , 
deficient,  Qiiaj  figura  dicilur  epexergasia,  qooties  uni 
causac  duas  probationes  apponimiis.  In  illo  siquidem 
judicio  pcribuntpeceatores^qnos  cibo  spiritiiali  minime 
constat  es  e  completos.  Nam  liic  a  semetipsis  satiati 
cl  locupletes  acstimantur,  quonin\  omnino  jejnna  et 
Inanls  est,  quamvis  copiosa  saiietas,  videllcet  quae 
nsquc  ad  hoc  perducit  ut  percant.  Et  nota  quia  pec* 
catores  perituros  esse  connrraal,  id  est ,  in  illa  judi- 
catione  damnandos.  Nam  invenics  impios ,  qiii  peno 


terra viventium  (Psal.  cxli,G).  Malediccntes  autem 
ei  blaspheini,  vel  Dci  Icgibus  inobedientes,  ub  illa 
patria  submoventur ;  non  quia  ipsi  non  erunt,  quos 
poenalis  flamma  torquebit,  scd  quoniam  a  justorum 
promJssa  beatitudin^  dispcribunt. 

Vcrs.  2i.  Mem.  A  Domino  gressus  hotninis  dirigen'* 
tnr,  €t  viam  ejus  cupiet  nimis,  Inlelligamos  proposl- 
tam  cansam.  Hominum  grcssus  per  se  toriuosi  scm- 
pcr  et  pravi  sunt,  qnippe  qui  in  iniqiiiuiibus  concepti« 
et  in  deliciis  progeniii  siimus ;  sed  tunc  a  Patre  la- 
minum  dirigimur  ,  qnanrlo  fidei  regulam  in  qua  gra- 
dCamur  accipimus.  Dirigimur  plane,  riini  sine  erro- 
rilins  ambulamns.  Sed  «iuo  nos  ducit  ista  dircctiof 
Vidrlicet  ut  ad  pcrfeclam  ndem  et  wterna  praemia 


toto  vitae  suae  tempore  mundanis  delectalicnibus  pcr-  ^  vcoiamus.  Verum  iste  Chri^lianns  qni  jam  corde  di- 
frnuntur.  Cur  ergo  dicit,  mox  ?  Qunniam  qui  njino*      rectus  fnerat.  viftm  Ocmim  cvpiet  nimis,  id  est  ipsum 

D»minnm  Salvalorem  supra  omnla  plus  amabil,  qui 
vcre  nostra  ost  vin,  vcritas  et  vlta  (Joan,  xiv,  6). 


sam  altitudinem  ascendit ,  staiim  a  verilate  cadit : 
qnia  timc  inclpit  perire,  cnra  nitimr  ruiinra  conscen- 
dere.  Defidentes  enim  ,  pnterant  et  alitcr  deficere; 
nt  indicinm  eorum  aliquod  fortasse  rcraanerei.  Ad- 
didit ,  tanquam  fumus;  ut  nulla  pars  aclnum  eorum 
resldiia  esso  noscalur.  Nam  sicnt  isie  de  flainmis 
egrediens  per  aera  cxtollitur  sinibus  congiobaiis ,  et 
quanto  inagis  altids  evolat ,  tanto  citi«s  evancscit, 
tic  peccata  tcnebrosa  et  levia,  quanto  se  amplius 
crigunt.  tanto  velocius  dissipantur.  Qnod  aniem  ait, 
defieimtes  defident^  argumentum  est  qnod  dicitnr  a 
W^jiigatis.  Ii»c  enim  vcrba  ex  scipsis  nascuntur  , 


Vers.25.  Cum  ccciderii  justns  non  conturbabitur^quits 
Dominus  firmat  manum  ejus.  Cum  ccciderit,  non  in 
percalnm  iiitelligas,  quia  jtistum  dixii,  scd  in  niani. 
bns  pcccatnrum,  in  cavu  aspero,  qui  rrcqncnler  san- 
ciis  (diabolo  insidiantc)  contingil.  Sed  ut  tibi  saiis- 
facere  vidcarif?,  considera  quia  cum  in  eodem  versw 
dicat,  ceciderit,  quod  ad  pcdcj  respicit,  Rubinngii 
firinandam  inaHium  cadcntis,ciijusmagisdcbnilcoii- 
foriarc  vesiigium,  ut  post  lapsnm  surgcre  vahiJssct. 
l»nde  evidenler  apparet  cadere  islud,  esse  in  implo- 


265  EXPOSITIO  LN  PSALTEmUM.  PSAL.  XXXVL  26fi 

incidere  diiionem.  Jlanum  quippe  hujus,  id  A  Seilnecrederesju8luminierdumveIIemaluarl,posiui 


esi  consilinm  operalionemque  conrirmai ;  nec  lur 
bari  potest  captus,  qui  advcrsa  sxculi  hujus  subire 
decreTil  intrepidus. 

Ters.  26.  Non.  Juvenior  (ui  et  lennt ,  et  non  vidi 
fuamm  derelictum^  nee  semen  ejus  egent  pane,  Pet  ven- 
tam  est  ad  tertiam  sectionem :  ubi  si  untim  homi- 
nem  loqui  putca,  bre\^  et  angusium  tempus  osten- 
diiiir,  oec  l)ei  laudibus  omnino  surficiens  ;  scd  125 
nafls  introduclaR  vox  credatur  Kcclesiari ,  quae  ab 
biiio  sapculi  usque  ad  fniem ,  verain  nobis  probat 
es  e  senlentiam.  Juvenior  ru't,  quando  initia  legis  in 
Ipso  protoplasto  prinixva  suscepit.  Senuit^  id  est  ad 
hoiiorabiliorem  venit  actatem,  quando  nov^ssimis 
lemporibus  suscipere  meruii  Dominum  Hedempto- 


lota  die,  0  diviiix  inxstimabiles ,  quae  in  tuta  vita  co- 
piam  sunm  afllucntissime  largiunlur!  Merito  non  dericlt 
diire,  q>ii  a  CbrJsio  semper  consuevit  accipere.  Se- 
quilur,  et  semen  ejus  in  binedictione  erit,  Similis  est 
el  ]8'c  locus  supcrioribus.  Nam  si  semn  velis  fiiios 
intclligere,  multi  sancti  filios  genuerunt  luxuriosfrs 
cl  impios.  Sed  semen  dicit  operam ,  quae  ab  homiiie 
dono  snperno  velul  rrunicntale  semen  aspergiiur. 
Ilaec  recipitur  m  benedictione ,  quia  semiuata  esi  in 
bona  volunlatc.  Nam  semen  opera  nostra  esse  intel- 
lexit  Aposlulus  cum  dic  t :  Qui  semiunt  in  carne^  dc 
came  metei  corruptionem ;  et  qui  seminat  in  spiritu^  de 
spiritu  metct  litam  aternam  [Gal,  vi,  8). 
Vers.  28.  Samccu.  Dcctina  a  mato  et  fac  bonum^  it 


rcm.  Nsm  et  evangelista  Joanncs  in  Epislola  sua  sic  »  inhabia  in  swculum  swculi.  Duobus  modis  vitam  iio- 


ait :  Filioii^  nmssima  hora  est  (/  Joan,  ii,  18).  Sed 
pcr  hsc  lempora  qusp  totius  mundi  ambitus  excurrit, 
jusfmm  se  non  dicit  vidisse  dere'ictum.  lla  fit  ut  lon- 
giim  tempus  per  Ecctesiae  verba  designalum  es^e 
YiJeainr.  Quid  igitur  dicimiis  de  illis  justis  qui  in 
latri^nom  manibos  inciderunt,  de  ipso  qnoque  justo 
jasiortim  quiclamavit  incnice  :  Deusmeui,  Deusmcusj 
qmmre  medereliquisti(Matth,  xxvii,  46)7  Sed  ut  omnem 
Dodunicontraiietatis  evadamus,  jui/ut  ^erc/fc(ii«  nnn 
est,  sed  spiritualibns  bonis,  non  lemporalibus,  ut  pnta- 
lor,  auxUiis:  qnlbus  tunc  prsnila  rcvera  coliata  sunt, 
faaodo  tormenta  saeculi  supcrare  potuerunt ,  ipso 
teslante:  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  propter 
fauiWam^quouiam  ipsorum  estregnum  coelorum{Matth, 


str.tm  pia  inaier  instituit.  Primus  est ,  ut  luala  de- 
clincmus ,  qiiia  p^ccatori  bonarum  rerum  repente 
es  e  non  potest  appeiitus.  Secundus  ut  bona  facia- 
mas  proptcr  quod  a  viiuperab;li  actione  cessavirous. 
Declinemus  ergo  mala,  qu»  nostra  sont,  et  Taciamus 
bona,  qu»  Christi  sunt,  qnia  Dominus  in  judicio  ju- 
st^  s  suos  non  vocnt  ad  prsemium,  quoiiiam  pauperibus 
niliil  tulerunt :  sed  ideo  coronat,  quia  nudos  vestie- 
runt,  vii^itivenint  ii>firmos,  et  esurientes  sitieotesque 
p.iscere  delegerunt.  Yides  ergo  quia  non  sufficit  Cbri- 
siiano  a  malis  abstinere ,  nisi  etiain  bonura  n.tatur 
quadam  opcr.itione  perncere.  Verum  hacc  prxcepta 
quld  sequitur?  Et  inhabita  in  scBculum  smculi;  ut  tali 
promissione  confisus,  fuiura  prxmia  spe  ccrtissima 


;  40).  Simili  modo  dicit  non  se  vidisse  semen  jnsti  q  P^  p^^ssiderc  videatur.  Saculum  vero  sacuti  signi 


pane.  Quod  si  ad  litteram  accip-as,  nec  hoc  po- 
lerii  consiare  qnod  dicitur :  Ic gimus  enim  famis  causa 
Abrabam,  Isaac,  et  Jacob  mutasse  provincias  ;  unds 
tfabioro  non  est  eguisse  pane,  quos  propter  penuriam 
loci  oonsiat  exteras  expeliisse  regiones.  Sed  redea- 
Dios  ad  interiorem  hominem,  et  vera  nobis  scnteu- 
lia  salotariter  apparebit.  Semen  uniusoujusque  ho- 
lainis  operam  e.^sc  diximus,  quam  seminatet  metit , 
me  bonam,  sive  malam.  Ergo  opera  justi  pane  non 
indigel,  boc  est  verbo  Dei  qiio  satiatur ,  quo  refi- 
cilur,  qao  intus  revera  vivit  et  pascitur.  Sic  firt 
•I  roncordanlia  reddaniur,  qus  tibi  videbantur  esse 
C*-otr;iria* 

Vers.  27.  Tota  di:  miuretur  el  commodat^  et  semen 


ficit  ac tcrnum  rcgnum ,  quod  nula  successione  mu« 
tabitur. 

Vers.  29.  Quoniam  Donupus  amat  judicium^  et  non 
d:relinquet  sanctos  suos :  in  ceternum  tomervabuntur. 
Audiens  hoc  verbiim,  ama  et  tu  judicium ,  fao  jusii- 
tiam,  ut,  juvante  Domino,  recia  te  volunlate  conii- 
neas,  ut  boiiis  tuis  ipse  congaudeas.  Ille  enim  auctor 
jusiitise  non  potcst  illos  deretinquere  qui  ejus  eligunl 
praecepta  complere.  Et  intende  promissionem :  quia 
non  dicii  justos  in  temporalibus  rebus  nequaquam 
deserendos ,  srd  eos  in  (Bternum  conserimndos  essc 
pronuntiat.  Hic  enim  visualiter  conservari  nequeonl, 
qui  tribulationibus  suppliciisque  lacerantar.  Audianl 
cupidi  vitae  hujiis,  qui  sibi  longaevos  annos  postulare 


y    __    ^ .,  _  _.  ^  m  - 

in  benedictione  erit.  Tota  die  dicit,  toto  tempore  J)  «'^^cunlur,  non  in  hoc  8.xculo,  sed  in  mternum  con^ 


¥112  sox.  Diet  enini  singulari  numero  frequcnler  ap 
poiiliiir,  at  lotius  vike  tempora  declarentur :  quale 
est  Olud  primi  p  alini ,  et  in  iege  ejus  meditabitur  die 
me  moeU  {Psal.  i,  2).  fla  fit  iit,  cum  pauca  dicimus  , 
plcrima  seuliamus.  Miseretur  et  commodat:  sive  elee- 
inosYBas  dicil,  ubi  ante  niisericordia  tangit  animum, 
ei  sic  aperii  roanom.  Ipsa  est  enim  perfecta  eleenio- 
sjm,  qu»  prins  a  se  inchoat,  et  sic  ad  alterius  jnva- 
mkmm  veaire  (estinat.  Sive  magis  illum  commodnre 
ikamm  spiriUialia  bona,  qu;e  afllucntcr  Dci  possidet 
pioper*  Commodat  plane  justus»  unde  omnino  di  ve«  est, 
4e  doctrina,  de  pietate,  de  justiiia,  de  palientia,  cxte- 
e bonis»  quibus perfrutur  mcns illa sanctissima. 
PAnoL.  I.XX. 


servandi  sunt,  qui  Domino  placere  contendunt. 

V(  rs.  30.  Injusti  autem  punientur^  et  semen  impio" 
rum  peribit^  Frequenter  sensus  iste  repeiitur,  nt  am- 
plius  qnae  sunt  ventura  credantur.  Divina  siquidem 
miseraiio,  dumnosmavult  gehennae  poBnas  evadere, 
dignatur  saepitis  admonere.  Et  sicut  s  perius  justo« 
rum  scmen,  id  est  opera  in  bcnedictlone  dixit  esse 
mansura,  ita  hic  iinpioruni  actus  porire  confirmat. 
Peribunt  sane,  quando  et  ipsura  delictum  ,  et  locu5 
noscilur  interire  peccantium.  Njm  perire  opera  infi* 
dclium,  non  tain  nostris  verbis  quam  Salomone  di- 
cente  probabimus;  diciuri  snni  enini  in  Judicio:  Quid 
nobis  profmf  superbia,  aut  quid  dif^Mttrum  jactantia 

9 


SG7  U.  AURCLII 

eontutit  nobhf  Transierunl  omnia  ilia  tanquam  umbra 
{Sap,  ▼,  8,  9).  Vidcs  perire  quidquid  hominem  per- 
dii,  ei  8oU  consisiere  quae  in  regno  Domini  fociuni 
permanere. 

Vers.  51.  Justi  ha^editate  potsidebunt  terram^  et 
inhabitobunt  in  $(Peutum  icecuti  super  eam,  Sical  as- 
sidue  iocrepai  ui  corrigai,  ita  frequenter  munera  pol- 
llcetur  ui  erigai.  Ulraque  enim,  sicui  diximus,  effi- 
racissima  suni  instrumenia  docirinae,  ui  malos  vin- 
dicia,  bonos  proniissa  pr^mia  subsequaniur.  Terra 
ergo  isia  appellaia  est,  eo  quod  comroeantium  pedibus 
aiteraiur.  Ad  ciijus  similiiudinem  ei  illa  futura  terra 
vociiatur  ,  non  quia  teratur  quae  jugiter  manebit  il- 
laesa,  sed  vocabutum  non  perdit,  quoniam  ipsa  per- 
manebit  qualitatibus  immutatis ,  sicui  ei  coBlum  et 
eorpora  nosira  credimus  innovanda,  quae  licet  nova 
eruiii,  iisdem  iamen  nominibus  appellabuoiur.  Adje- 
ctum  esi,  et  inhabitabunt  in  taiculum  Mcuii  super 
eam:  neisiam  credcres  quae  aliquando  l^G^^^^reiida 
est.  Nec  vacai  quia  non  dixii,  in  ea,  sed  tuper  $am, 
Secretum  enlm  videlur,  ut  putamus,  ipsius  habita* 
iionis  exponere ,  ei  idco  dictum  est,  super  eam,  quia 
spiriiuali  corpori  non  erit  necesse  terram  gravi  cal- 
care  vesligio  ,  sicui  Apostolus  dicii :  Deinde  nos  qui 
mvimut ,  ^tit  retiqui  sumuSj  tiinnl  rapiemur  cum  iltit 
in  nubibm  obviam  Christo  in  aera^  el  sic  temper  cum 
Domino  erimus  (I  Thett,  iv,  14). 

Vers.  52.  Phe.  Os  jutli  meditabilur  tapientiamf  et 
tingua  ejut  toquetur  judicium,  Narratio  h  <  c  por  (Igu- 
ram  characterismon,  quae  Laiine  informatio  vel  de* 
scriptio  diciiur,  tempus  beatae  resurrectionis  oslendil. 
Non  enim  dicit,  medltatur,  sed  meditabitur  de  futuro. 
Ot  hic  cngitationem  debemus  accipere,  quia  de  lingua 
sequitur  quid  loquatur.  Meditabilur  ergo  tapientiam^ 
non  Scripturarum  leclione,  sed  cordis  purissima  vi- 
sione.  Ibi  enim  non  litieris  sapieniia  colligiiur,  sed 
cGelesii  largitaie  inelaborata  praestatur.  Et  iingua 
ejut  toquetur  judicium,  quia  sermo  ibi  nequaquam  a 
cogltatione  disseniicC;  sed  sicut  cor  meditabitur  ta^ 
pientiam,  ita  tingua  toquetur  per  cuncia  justitiam. 
llie  est  ille  coelesiis  et  beaioruQ)  modus,  ut  merito  in 
consoriium  angelorum  recipiantur  qui  se  nullo  er^^ore 
confunduiit.  Loquitur  ergo  ttngua  jusii  judicium^  cum 
veri  luminis  fu<:ritmanifesiailonecompletus.ittdintfiii 
enim  dictum  est,  quasi  jurit  dictum,  quod  in  eo  ju- 
dicatur.  Non  cnim  sancti  semper  judicabunt ,  dum 
4ionstet  unum  Domini  esse  judicium.  Sed  in  aeiernum 
.  juste  locuturi  suni ,  quos  revera  diviua  virius  atn- 
plcctitur. 

Vers.  33.  Lex  Dei  ejus  in  eorde  iptius,  et  non  sup- 
filanfabutitur  grettut  ejut.  Vides  quemadmodum  nobis 
pcrfeciio  fuiurc  beatiiudinis  indicaiur;  ui  nihil  aliud 
liomo  in  corde  recipiai  nisi  voluntaiem  Del ,  qua 
iieaiiis  efftciiur,  per  qtiam  ad  tantum  culmea  asoen- 
dft ,  cui  graiias  indesinenier  aciurus  est.  Dei  ejns 
aignitoii  qui  eum  de  roundi  islius  clade  liberavit. 
iltfC  eniiu  pronoroen  ejus  gratiaro  iudicai  Domini 
SaUaioris.  Nam  cum  aii  omnium  Dius^  ipslus  pro- 
|)rie  diciHir  quem  liberare  dignatur.  Cum  dicit ,  in 


CASSIOJORI  %GB 

A  corde  ipsiutf  scnsum  beaii  universum  tall  bono  si. 
gniHcat  csse  compleium.  Hujus  iiaque  gressut  tup^ 
plantare  nemo  praevalcbit,  qoando  jam  et  eriginale 
peccatum  desinct ,  et  diabolus  decipiendi  licentiam 
non  babebii.  Supplantare  enim  dicimus  plauiis  fo- 
veas  praetendere,  ne  possii  Incedens  firmum  reperire 
vestigium.  Iloc  ibi  nullaienus  constatesse  faciendum, 
ubi  secura  el  aelerna  sunt  omnia  ;  sicui  in  quinqua- 
gesimo  quinlo  psalmo  dicturus  esi:  Quoniam  eripuUti 
animam  meam  de  morte,  oculot  meot  a  tacrymitt  pedet 
meot  a  tapsu  {Psal,  lv,  13) 

Vers.  54.  Sade.  Considerat  peccalor  juttum ,  et 
quarit  perdere  eum.  Adbuc  isu  dicuniur  de  fuioro 
judicio.  Contiderare  est  enim  aliquid  alia  delibera- 
iione  conspicere,  et  usque  ad  rerum  viscera  perve- 
B  nire.  Nam  in  die  resurrectionis  peccator  perpendet 
jusium  ,  et  dicet  in  corde  suo :  Nonne  isie  esi  qui 
egebai,  quem  in  coniempiu  b  •butmus  ei  derisu ;  et 
modo  cernimus  supra  nos  elecium,  et  ia  summa 
gloria  constituium  ?  Hoc  est  peccatorem  justum  coa- 
tiderare,  Quterit  auiem  perdere  eum^  a  consuetudine 
diciiur  delinquentium,  quoniam  et  in  illo  saeculo  fe« 
stinani  jusium  perdere,  ubi  jam  cognoscuntur  uo- 
cendi  licentiam  nou  habere. 

Vers.  35.  Dominut  aulem  non  derelinquet  eum  in 
manibus  ejus,  nee  damnabit  eum  eum  judicabitur  itli. 
Coiisidera  quemadmodum  ordinem  istum  futuro  sae- 
culo  depuiavii,  ul  dicat  iu  poteslate  inimici  justum 
ullerius  non  esse  tradendum ;  quod  in  isto  saecubi 
frequenier  evenit,  ut  martyres  relinquerei  persecu- 
C  iorum  manibus  caroaliter  occidendos.  Tunc  efiim 
famulos  suos  jam  non  direlinquet  arbitriis  iiupiorum, 
sed  in  aelerna  pace  positos  possidebii  ab  omni  peri 
culo  liberatos.  Nec  damnabit  eum,  eum  jud  cabiiut 
illi.  N<in  dnmnal  justum ,  cum  judicat  iinpium  ;  sed 
discrelioiic  meritorum  jugtum  bealitudo'  suscipiei, 
illum  dcbita  poena  torquebit. 

Vers.  56.  Coph.  Exspecta  Dominum,  et  custodi  vias 
ejus ;  et  exaltabit  /e,  ut  inhabites  terram;  cum  perierint 
peccatores  videbit.  Superioribus  rebus  diligenter  ex- 
posiiis,  quae  ad  aeternam  poterani  beaiitud  nem  per- 
iinere,  redit  ad  justum,  consolans  eum,  et  dicens  : 
Tu  qui  jam  credidisti  ad  qu.-e  bona  evebi  poasis,  con- 
fiJentcr  exspecta  Dominnm^  id  est  paiiefiter  age  :  ei 
qualis  sit  ipsa  palieniia  non  iacelur.  Non  enim  otioso 
^  diciiur  exspecta,  sed  laboranli,  qui  viat  Doniini,  hoo 
est  sacratissima  prxcepla  custodit.  Apte  quoquesua 
reddidil  suis.  Terram  illam  nisi  exaliatns  nnn  pMiest 
possidere :  quia  slc  roagna,  sic  snncta,  sic  coelestis 
esi,  quam  neniH)  praevalet,  nisi  benemeritus,  adipi- 
•ci.  Sequitur ,  eum  perierint  peccatoret  videbis.  Do- 
plici  raiione  justarum  gaudia  cumulanlur.  Prlmnm, 
cum  senserint  in  quantis  sini  jucunditafibus  collo- 
candi ;  deinde  cum  viderini  poeuas  peceaiorum,  ex- 
tultabunt  amplius  ab  aeierno  se  supplicio  liberaios. 
Tunc  eniin  graiior  fiiquaruas  muneris  attrlbutl,  quau- 
do  conspecla  fuerii  poennlis  adversiias.  Ergo  boc 
dicii,  vtdeMf ,  boc  esl  quod  imne  credis,  iunc  abio« 
lute  cogunsees,  ei  Ueiaberis»  lllis  digiie  pereuntibu^ 


>»•■■ 


K9  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXYL  «70 

le  in  summa  licalitudine  per  gratian)  Oomini  collo-  A  tem  dicilur,  qui  in  hoc  mundo  inter  diseordantes 


catum. 

Vers.  57.  Vldi  impium  iupsrexaUatum,  ei  elevatum 
mtper  eedroi  Libani.  Hic  conlra  graYissimuni  roorbum 
■edicin;!  plenissima  pracslatur.  Dicunt  enim  quidam: 
8i  Deo  talia  displicerent,  pcccatoribus  tanti  felicilas 
Minline  proveniret.  Ideoque  per  cnergiam,  quae  actum 
rei  Incorporex  imaginaiione  repraesentat ,  vidine  se 
dictt  impium  crevisse  non  ad  honorem ,  sed  potius 
sd  ruinam.  Elevantur  enira  hic  tales  supra  justos, 
fwa  illi  sunt  humiles,  isti  superbi ;  sed  isti  in  judicio 
ettfent,  illi  feliciter  erigentur.  Etquia  dixerat,  iuper- 
esaltttum^  ne  putares  eum  tantum  supra  humiles 
evecturo»  addidit,  et  elevatum  iuper  cedrot  Libani^  nt 
fpsis  qnoque  proceris  cacuminibus  celsior  appareret. 


pacem  facit,  siudioque  mansuetudinis  nec  ipse  iade- 
corls  certaminibus  implicatur.  £l  nota  quia  in  beato- 
rum  loco  ponitur,  tui  baec  virius  Domlni  pielate  prac- 
statur. 

Vers.  40.  Injusli  autcm  diiperibunt  iimut  :  reli- 
qui(B  impiorum  peribunt^  Sentcnlia:  dantur  aptas 
disparibus.  Nam  sicul  justi  post  hanc  vitam  spe 
maiinia  gratulanlur,  ila  injusti  Oniia  luce  diipereunt. 
Sive  (ut  quidam  voluni)  reliquice  significac^  memo- 
riaui  boiiorum,  quam  justus  vir  in  hoc  mundo  post 
obitum  derelinquit,  dum  de  actuum  suorum  probi- 
tate  laudatur.  Quod  mique  martyribus  contigit,  qui 
pro  veriiatis  testimonio  felices  animas  reddiderunt. 
IIoc  mereri  impii  nullatenus  possunt,  qui  nulluni 


Cijns  profecius  ideo  tantum  exloUitur,  at  ejus  irre-  ^*  vestigium  dignum  memtjriae  suae  derelinqiiuDt :  quo 


mediabilis  ruina  monstretur.  IIoc  etiamde  diabolo  in* 
leQigi  fas  est,  de  quoJoel  propheta  lestaturdicens  :  Et 
mm  qui  ab  Aquilone  etl,  effugabo  a  vobis,  et  ejiciam  in 
rcrre  tiiienti  el  deterta;  et  exterminabo  faciem  ejui  in 
mare  Ulud  primum ,  et  potterioraejui  in  mare  novi^ 
umum  (Joel.  ii,  20).  Gratias  agimus,  Domine,  dispo- 
sitionibiu  tuis.  Nam  quid  iste  liber  faceret,  qui  mun- 
dam  religaius  afQigil? 

Ters.  5S.  Res.  Et  trantivif  et  ecce  non  erat;  el 
punin  eum,  et  non  ett  inventui  loeut  ejut,  Mundus 
i9te  dui>bus  modis  transitur,  sive  cum  deseritur  me- 
Gori  convcrsatione,  sive  cum  a  mortuis  in  fine  relin- 
fuilar.   Ergo  qul  transierit  ad  Deum   sanctissima 


niam  superveniente  interitu  eorum  falsa  laus  et  Cra- 
giiis  viia  dissolvilur. 

Vers.  41.  Tau.  Salus  autem  juttorum  a  Domno^  el 
protector  eornm  ett  in  tempare  trlbulatiomt,  Sancta 
Ecc'e^ia  redii  ad  soliias  consolaiiones,  ne  putaretur 
austera,  sl  et  l)onai  promissionis  gaudia  non  habc- 
ret.  Poliicitatio  firma,  custodia  fortis,  jutto  um  m- 
lutem  a  Domino,  non  ab  alia  potestate  veuire  com- 
memorat.  Quo  loco  alterius  i-salroi  sensus  dicendai 
est :  Si  ambutem  in  medio  umbras  mortit,  non  timeb^ 
mala^  quoniam  tu  mecum  et.  Sequitur,  et  proteclor 
eorum  ett  in  tempore  tribulationii(Pial.  xiii,  4).  Tmi- 
pui  quidem  tribulationit  duplex  est,  sed  longe  dissi- 


187  cocversatione,  potentem  jam  non  vidct  pecca-     mite.  Nam  et  bic  iribulationes  temporales  sunt,  quas 


lireni,  quando  infirma  vldct  omnia  de  quibus  gloria 
lir  boraanitas.  Qucesivi  enim  dicit ,  hoc  est  in  me- 
turbm  reduxi :  quia  tunc  jtisti  rccordanlur  maxime 
peccatorum ,  quando  miseratione  Doroiiti  in  roelius 
inmutaiitur :  dolentes  qufa  miseri  ab  eis  roalis  acti- 
bos  segrrgantur.  Locui  enim  peccalorum  mundus 
ine  dignosciiur,  in  quo  et  scelrra  perficiunt,  ct  fu- 
fitiva  felicliate  cumulantur.  Sed  uiique  foau  iste  cum 
eonun  prosperitate  dissolvitur,  quando  toiius  orbis 
eomipUbilis  gloria  terminatur. 

Vers.  39.  Sin.  Cuttodi  veritatem  et  vide  aquilatem^ 
qudniam  iunt  reliquio!  homini  pacifico.  Dum  nos  prae- 
dpit  cuuodire  reritatem^  admonet  ne  in  mundanis 
rdKis  etiram  habere  debeamus.  Cuttodire  enim  solet. 


lamen  Dominus  a  fidelibus  suis  ex  toto  non  amovet; 
quae  mordent  potius  quam  devorant,  compungunt 
quam  percutiunt,  affligunt  quam  imminuunl.  llla 
vero  tribulatio  quae  in  die  judicii  impiis  venit,  roala, 
quia  aeterna;  Iristis,  quia  cruciat;  vebemen^,  qtila 
districta  esU  In  hoc  crgo  tempore  tribulationii  pro^ 
tector  est  Dominut :  quia  ex  ipsa  eripit  juslos. 

Vers.  42.  Et  adjucabit  eoi  Dominui,  et  liberabit 
eot,  et  eripiet  eot  a  peccatoribut^  et  talioi  faeii  t  eot, 
quwittm  tperaverunt  m  eum.  De  fidelibus  famulis 
dicit,  quos  in  Loc  mundo  efficaciier  adjuvat,  quando 
colluciatione  contrarra  fatigantur.  Liberat  enim,  dnm 
fidem  ipsorum  non  sinit  prava  soasione  perverti.  Eri" 
piet  a  peccatoribui^  oiique  a  mondi  istius  conlrarie- 


•oonisi  qoi  semper  assiduus  est,  quihoccogiiat,  hoc  ^  ute  serval  illassos.  Addidil  quoque  caasam  libera- 


loqoitor,  boc  retractat,  nalloque  momento  abea  sol- 
licilodine  segregatnr.  Sed  quae  est  ista  veritat  ?  uti- 
qoe  I>eos,  qui  dixil,  Ego  ium  veritat  (Joan.  xiv,  6). 
Ergo  si  Deuro  cusiodias,  ille  te  sine  dubitaiione 
coslodtt.  Dicit  eiiam,  et  vide  ffquitatem,  Dei  vide- 
licei.  Naro  quae  sit  aequiias  consequenter  exponii ; 
ait  enim,  quoniam  sunt  reliquice  homini  pacifico,  In- 
lendamos  quemadmodum  hunc  sermonero  Inielligere 
ilebeamus:re/i9iitie  iuni  homini  pacifieo,  qoandospes 
qos  Doroini  remuneratione  peragitur.  Rcliquum  est 
cuiio»  ot  post  liauc  viiam  arternae  bealiludinis  praemia 
CQMeqoatur.  Siml  ergo  reliquio!  pacificorum,  quando 
speai  eertissiinam  tunc  babere  incipiunt,  cum  ad 
percl|iieodt  Domini  dona  perveniuni.  Paeificvi  au- 


tionis  :  qu^niam  tperaverunt  in  enm,  non  quia  non 
peccaverunt,  sed  quoniam  spem  soam  in  Dominl  pie* 
tate  posueruni.  Quod  potest  etiam  et  ad  illod  judi- 
cium  trahi,  quando  sanctis  suis  Tterna  pracmia  prae- 
stare  dignabiiur. 

Conr/ic«fo  p^almi. 
Quam  proficua  verba  Spiritus  sancti  dignatione 
prolata  suntl  qnam  mirabili  virtute  iila  tonica  Do- 
roini  Christi  soperna  dispensatione  contexta  est,  non 
filis,  sed  versibus ;  non  stamine»  sed  eonipanctione ; 
non  lana,  sed  groiia ;  scilicet  quas  tolum  cori^us  am- 
biat,  et  roembra  ipsius  in  roodom  sacr»  veslis  ope- 
rial;  quam  non  valoll  dividere  nilllan  insana  pro« 
tervia ;  quam  noo  potesl  hacreUeoniro  lol  saeculbt 


271 


M.  AIKELU  CASSIODORI 


s:i 


dum  scmper  carpant,  scindere  muliiluilo  :  sed  in  siia  A  mnli  paratum  86  quiqueadflagcllateslalur :  quoniam 


firmitaie  consisiens,  illos  tanlum  proteg  t  quos  Do- 
mino  placere  cognoscit !  Rogemus  ergo  inseparabilem 
Triniiaiem,ut  Iisdc  Testis  et  nos  protegat,atque  inlra 
suos  sinus  graiuila  dignatione  concludut.  Quo  loco 
Sedulii  verba  mutuanda  sunt  : 

Grandia  poseo.qaidein,  sed  tu  dare  grandia  nosli. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXVII. 

Psalmus  David  in  commemoralhne, 

Dicendo  m  commemoratione^  hoc  nobis  titulus  isie 
pronunttat,  ul  quia  peccatum  omniniodis  elTugere 
non  ?alemus,  certe  ipsum  delictum  in  commemoro" 
tione  semper  habere  debeamus;  quatenus  dnm  culpae 
memores  surous,  a  delictorujn  fre.iuentia  tempere- 


plus  se  adbuc  roereri  puiat,  quam  videatur  osse  per- 
pessus.  Post  haec  provenit  quae  semper  poeniteniibus 
datur  exsultativa  conchisio  :  utii  jam  a  cladibitt 
omnibus  Iiberalus,  salulis  suae  Deum  proiitetur  au* 
ctorem ;  ut  manifeste  docealiir  in  spe  certissima  col- 
locatus,  qui  tantse  laetitiae  participatlone  diiatus  est* 

Expoiiiio  psalmi, 
Vers.  1.  Donnne,  ne  in  ira  tua  arifuat  me,  neque 
in  furore  tuo  corripias  me.  Vir  iste  sanctissimus ; 
siciit  de  ipso  Dominus  dixit  :  Simplex,  rectus,  et  It- 
mens  Deum,  ae  recedens  a  malo  (Job  i,  1),  cnm  len- 
taiioiiibus  diaboli  fuisset  iraditus  ad  probandum,  in- 
ter  dolores  anxius,  non  erai  tantum  de  sua  poena 
soHicilns,  qnnnlum  de  Domini  offensione  sufipectus» 


inus.  Sicuiet  in  tricesimoprimo  psalmo  positum  est,  B  rogat  ne  tormenta  quae  patiebatur  irato  judice  susti- 


David  intetleettts;  sicut  ct  in  quinquagesimo  psalmo 
i|)se  profiletur,  et  peccatum  meum  eontra  me  e$t  sem- 
yper  (Psat.  l,  5).  Sed  hcet  propheia  nominis  sui  tcsti- 
moniuin  dicat  qoam  maiimc  de  futuris,  tamen  nec 
pra.*terita  derelinquit,  quae  ad  salutem  fldelis  populi 
periincre  cognoscit.  Hic  enim  psaimus  (ut  quidam 
volueruiit)  toius  ad  beatl  Job  vivacissimam  pertinet 
passioncu),  qci  superator  fuit  vhae  morlalis,  carnis 
suae  debellator,  triumphator  ingcntium  supplicio- 
rum ;  scilicet  ut  pcenitentibus  onera  sua  reddantur 
levia,  dum  gravissimae  tentationis  referuntur  exenn 
pla.  Consuctudo  cst  enim  Scriptiirae  divinae,  ul  cum 
exercitatissimus  iniles  Christi  afflictusdicitur,  tironis 
iode  animus  efflcacius  imbuatur.  Quapropter  in  affli- 


neret.  Vcrberatio  enim  quae  venlt  a  quieta  roenta 
correctio  est,  sicut  legitur  :  Argue  sapientem,  et  ama^ 
bit  te  (Prov,  ix,  8);  quae  autem  venit  ab  infenso  ja- 
dice  ralionabiliter  formidatur.  Illa  enim  emendatio* 
nem  prarstat,  ista  exigit  uliioncm.  Hinc  est  quiKi 
rogat  ut  non  arguatur  in  ira,  nec  in  eum  damnatione 
perpetua  vindicetur.  Sic  enim  metuens  et  in  librosoo 
dicit :  Iratus  est  contra  me  furor  ejus,  et  sic  me  habuit 
quasi  hostem  suum  (Job  xix,  11).  De  ira  vero  Domini 
Pater  Augustinus  in  libro  Enchiridion  (Cap.  15)  pul- 
cbra  brevitate  disseruit  dicens  :  Cum  autcm  Deus 
irasci  dicitar,  non  ejus  significatur  perturbatio,  qua- 
lis  est  in  animo  irascentis  hominis;  sed  ex  humanis 
moiibus  translato  vocabulo,  vind  cta  ejus,  quae  non 


ctionibus  asperis  gaudeamus,  in  carnis  nostrae  cru-  C  nisi  justa  est,  irae  nomen  accepit.  De  ira  denique  vel 


ciatione  laetemur  :  quoniam  hoc  nos  ab  aeterna  pcena 
liberat,  quod  hic  propter  128  Dominum  momenta- 
nea  celeritate  discruciat.  Considerandam  est  etiam 
quod  in  his  psaluiis  poenitentium  nullustanta  legatur 
esse  prrpesstts,  ut  merito  ad  mensuram  malorum 
recipi  cr^atur  quilitas  gaudiorum. 

Divisio  psalmi, 

Per  figuram  ethopceiam  persona  introducitur  (ut 
dictum  est)  invicii  militis  Christi,  vo!nerum  dolore 
confixa,  TcrmUHis  scaiuriens,  iusu,  er  exprobrationi- 
bos  sauciata,  et  inter  tot  calaiuitates  obsesiS,  sola 
fidei  vivacitate  sanissima.  Quam  merito  beato  Job  et 
nos  credimus  applicandam,  quando  huic  et  aerumnae 


furore  illa  sufficiant  quae  de  talibus  verbis  iu  lisalmo 
sexto  jam  dicta  sunt. 

Vers.  2.  Quoniam  sagittiB  tuce  inpxce  sunt  mtAt,  ei 
con/irmasti  super  me  manum  tuam,  Secuta  est  causa 
probabilis;  ut  in  illo  jtidicio  jnm  non  debeat  puniri, 
qui  malis  praesentibus  vebementer  arflictus  est.  Do- 
ininus  enim  cum  bic  vindicat,  ibi  parcit,  quoniam 
clemenlia  ipsiusin  idipsumduas  non  exigil  ultiones; 
slcut  scriptum  est  :  Non  judicabit  Dominus  bis  m 
idipsum  (Num.  i,  9).  Sed  cum  fidelissimiis  famulus 
se  cognosceret  diabolica  fraude  vexari,  sciebat  ta- 
men  eum  in  se  non  poluisse  praevalere,  nisi  licen- 
tiam  divinis  jussionibus  accepisset;  ideoque  ad  illum 


.    .,  .....  j  loquitur  in  cujus  p(»tesuie  universa  sunt  posita.  SiK 

similes  exstiterunt,  et  pene  ipse  sermo  videtur  esse  -k    .-..^  «•  •   k^^^   T  •         i  i    i 

.   ...    ^  ...      ,   j  ......     D  ^'*'^  c' »"  ^^^  «'  >n  roalo  accipiuniur.  In  bono,  ut 

Gonsimilis.  Quapropterperlocasinguladolibroipsius      L.  ;ii..j    «?«•..  i    .«t       «•  •. /o    # 

.     .  . :  .  .  *^  est  illud,  Sagtttas  suas  ardenttbus  effectl  (Psat,  vii, 

testimoDia  dabimus;  ut  omnino  passiones  ipsae  sibi      |.v  m^^  k-«       -»,    a    -        ,mui  ... 

'  1^1..      U).  Nam  hic  sa^ii/^  designantdiabolicas  poiestales, 


convenire  ac  congruere  videaniur.  Psalinus  ergo  iste 
poenitentis  quadrifaria  distinctione  divisus  est.  Primo 
continet  excrdium,  in  quo  misericordiam  movet  be- 
iiigiii  judicis  vita  poenalis,  Sequitur  bipartita  narra- 
.tlo,  ubi  ei  corpug  suum  diversis  poenis  afflictum  com- 
meinorai,  et  animum  referi  amicorum  impulaiionibus 
f  raviter  sauciatum ;  ut  cum  nulla  consolatio  in  utra- 
^ue  parte  relinquitur,  totis  viribus  Dominus  exore* 
4ur.Terlio  subjungitur  consolaiiomedicinae  salutaris, 
4|iMiro  inter  multltiHaM  ealamiiates  spem  suam  dicit 
soin  Domino  pofuiise.  liore  autem  devotissimi  fa- 


quae  tanquam  tela  vulnerant,  quando  Domini  permis- 
sione  diriguntur.  £t  bene  dixit,  iufixce,  q  ia  dolori- 
bus  ejus  reqiiies  esse  non  poterat.  Sic  eiiiin  et  ipse 
bi^atissimus  (Job  vi,  4)  dicit :  Quia  sagittcs  Domini  in 
me  sunt,  quarum  indignatio  ebibit  spiritum  meum^  ei 
terrores  Domini  mililant  eontra  me,  Sequitur,  el  con- 
firmasu  super  me  manum  tuam,  Cum  divina  virtus 
fidelium  saiuiem  vitamque  scmper  operetur  ,  hic 
quasi  manibus  ejus  imputalur  quod  diu  cladibus  nu- 
merosis  arfligitur ;  noii  quia  ipse  filios  ejus  exsUnxe^ 
rai,  f.icultaiem  laceraverat,  ipsumque  olc^runi  dqiore 


275  EXPOSITia  IN  PSALTERIUM.  PSitt..  XXXVIl  274 

prreosAeral;  sed  quoniafin  tardabat  diabolum  remo-  A  quinque  qui  seqouninr  violentas  refert  anima  pas- 


▼ere,  qul  talia  prebabatur  infligere.  Ita  et  in  proprio 
fjiis  libro  positum  est :  Cur  non  tollit  peccatum  meum, 
€f  quart  non  aufers  iaiquitatem  mcam  (Job  vii,  SSt)? 
Qood  congruenter  a  potestate  judicis  dicitur,  u(  sa- 
lalaris  bebevolentla  comparelur. 

Yers.  3.  Nec  e$t  saniia$  in  carne  mea  a  vultu  irce 
ttue^  non  est  pax  ossibus  meis  a  facie  peccatorum  meo- 
rMR.  Ab  iofirmitaie  quoque  personae  suae  msericor- 
diam  movet,  quoniam  caro  ejus  belium  sustinere  non 
poierai,  quae  tut  ictibus  percussa  corruerat.  Vultus 
esl  ir^^  timor  futurae  vindictae  sub  magno  pavore 
eogiutus.  Uiide  a  Deo  se  petit  ab  ira  futura  liberari, 
quooism  ab  iodignalione  ventura  omnino  sic  se  dicit 
perterritum»  ut  saoitatem  corporis  oinnimodo 


sioncs,  ut  nih.l  videaiur  exceplum,  qnod  duris  cala- 
miiatibus  non  probeiur  afflictum.  Quod  argameritum 
dicitur  a  necessiiate,  quando  quis  praemis^is  rebus 
asperis,  ad  bonam  partem  correcius  adduciiur.  fu 
primo  igitur  versu  parlis  hujus  lapinosis  flgura  co- 
gnoscitur,  quia  nihil  humilius,  nihil  polest  ahjecliu3 
inveniri.  Cicatrlces  cnim  sutit  praecedentium  vulne- 
rum  sanata  vesligia,  quas  gravius  constat  arfl  geri\ 
quando  eas  contigerit  ad  iransacla  perieula  remeare. 
Cicatrix  vero  dicla  estab  eoquod  insecaecum  vulnus 
ostendat.  Frequenter  crgo  vulneribus  labiflcfauta 
corpus  ostendiiur,  utsuperstes  illesui  pene  lalia  pcr- 
lulerit,  qualia  solent  exanimata  cadavera  susiinere. 
Sic  et  ipse  dicit :  Solum  mihi  supercst  sepulcrum 
Doo  babcret.  More  famuli  verccundi,  qui  anteqnam  B  (Job  xvii ,  1 ).  Subjnnxit,  a  facie  insipientia  mece^ 


verbera  patiatnr,  futuris  jam  tormentis  vehementer 
afHigiuir  :  qal  vero  mente  callosns  est,  nec  ipsas 
poenas,  dum  infljguotur,  borrescit.  Subjuiixit  etiam  : 
/foR  ist  pax  ossibus  meis.  Quod  supra  dixit,  sanitor 
tm^  nunc  repetit  pacem  :  merito,  quia  sanitas  est 
toiius  corporis  pax  bumorum  et  temperata  tranquil- 
litas.  Hie  jam  oimictas  dolorts  expriniitur;  ut  qu» 
dismii  earoem  suam  esse  noo  sanam,  nunc  dicat 
etiaiD  ossa  fuisseturbata.  Gravior  enim  poena  est  quae 
osqae  ad  interlora  desc^rodit ;  nec  atiquid  intactum 
relinqoitar,  quando  ipsa  corporis  firmamenta  qua- 
liontur.  Significat  enim,  quain  patiebatur,  vermium 
CMBestionem,  quae  requiem  Siincto  viro  non  poterat 
4Mwm :  quia  non  cessabat  absumere,  sicut  ipse  ait, 


id  esl  a  pracsentia  stultitiae  meae.  Facies  enini  prae- 
senltam  designat,  quc  nisi  aut  animo  aut  cnrpori 
praesio  fuerit,  ejus  soecies  non  valct  apparere.  Pro- 
pter  ipsam  enim  se  dicit  eom'pu'ruisse  :  ne  sanctus 
vir  aliqiiid  diviiiis  ordinntionibus  impnlaret.  Nam  c( 
ipse  proprio  ore  slc  meniorat,  ciim  Domino  respon«> 
dcret :  Ideo  insipienter  locutus  sum,  et  t^uce  ultra  mo* 
dum  excederent  scientiam  meam  {Job  xlii,  3). 

Vers.  6.  Miseriis  affictus  sum^  et  curvatus  sum  ns* 
que  in  finem ;  tola  die  contristatus  ingrediebar,  Merito- 
turb  itus  est,  qui  tantls  doloribus  videhatur  oneratus* 
Miseriis  enim  afftiffitur^  qui  animam  suain  doloi  ibus  fle- 
Ubusque  castigat ;  sicut  ipse  qnantum  ad  consideraiio- 
neni  passionum  pertinet,  dicit:  Desperavi^  nequaquam 


£i  qui  meeameduttt  non  dormiunt  (Job  xxx,  17).  Ve-  C  ultra  jam  vivam.  Parce  miTit,  Domine^  nihil  enim  sunt 


rnvn  sopra  illas  corporales  poenas  affligi  se  dicit  a 
facie  pueatarum  suorum,  more  sanclissimi  animi,  qui 
dain  recoQiainr  iniquitaies  suas,  graviora  so  credit 
passurom. 
Ifers.  4.  Quotdam  iniquittstes  mece  superposuerunt 
m0mn  :  sicut  onus  grave  gravatce  sunt  super  me» 
Adjiciturad  impetrandam  benevolentiam  tcrtius  mo- 
das,  oi  non  se  injusle  perculsum  dicat,  sed  peccatis 
suis  videatur  imputare  quod  patitur.  129  ^unc  ad 
esponenda  vert>a  redeamus.  Imquitates  nostrae  ele- 
rani  sesuper  caput  no.^trum^  quaodo  sibi  amplius 
▼indicant,  quam  raiio  justitiaquc  patialur.  Caput 
cnini  n^^strum  ratio  est,  supra  quam  inter  bona  col- 
laia  eelsius  nii  habemus.  Ipsa  enim  duce,  Domino 


dies  mei  {Job  vii,  16).  Usque  in  /fitem,  sive  terminum 
vlt£  significat,  sive  Dominum  Salvalorem  :  quia^an- 
diu  fidelium  unusquisque  turbatur,  donee  ad  ipsiim 
indulgenlia  eoncessa  perveniatw  Nain  quod  sequiHiri 
tota  die  contristatus  ingrediebar,  continuationem  do- 
loris  insinuat.  Dicendo  enim,  tota  die^  slmul  et  noctes 
designat,  quae  non  erant  a  cruciaiibus  ejus  alicnae, 
cujus  cicatrices  computruisse  referuntur.  Sed  inter 
baec  iogrediebatur  iristis  afQictus;  e(  quod  esi  fami- 
liare  fidelihos,  nequaquam  de  Domini  pietate  despe- 
rans. 

Vers.  7.  Quoniam  anima  mea  eompleta  est  illnsio-' 
nibus^  et  non  est  sanitas  in  came  mea.  Hinc  ernt  quod 
tota  die  contristabatur»  quia  diabolus,  qui  corpus 


praesiante,  dirigimur;  ipsa  nos  ad  bonos  actus  pro-  D  susceperat  affligendum,  non  ressabat  etanimam  ejns 


lleaaque  perducit.  Quam  si  iniquitas  oppresserit, 
illa  protinus  victa  succumbit.  Sed  his  iniquitatibus 
i>ta  vieissitudo  tribuitur ;  ut  qui  se  levitate  erigunt 
io  iomoremy  gravissimis  afflictionibus  oncrentur. 
CoQsirocta  sunt  pulcberrim )  veritate  principia ;  nunc 
partem  narrationis»  quemadinodum  formata  sit,  de- 
bemus  exquirere. 

Ters.  5.  Computruerunt  et  deterioraverwU  eieatri" 
ee$  wsut,  a  facie  insipientue  meas»  Pervenlum  est  ad 
fiarratinneniy  quse  causis  omiiibus  utililer  apponitur, 
foaudo  per  eain  aoimus  accusati  ractumque  dccla- 
raiitr.  Ujee  duplici  modo  formaia  est.  Nani  per  quin- 
que  Tersa«  poenas  describit  corporls  sui :  per  alios 


vana  imaginatione  fatigare.  Dicit  eniin  vitinm,  quo 
maxime  humana  laborat  infirmitas  :  ut  modo  In  ora- 
tione  prosirati,  superflaas  res  videamus  appetere; 
modo  psalinodiam  dicentes  terrena  cog't^mus.  Sed 
de  isla  illusione  quam  patimur,  sufficicnter  dicinm 
est  in  libro  quem  de  Anima  pro  nostra  mediocriiate 
conscripsimus.  Sed  cum  istud  maxime  eontingere 
soleat  otio  is,  dicit  sibi  quoque  provenisse,  qui  sani«> 
tatem  corporis  non  babebat ;  ut  tanquam  civitas  ob* 
sessa  iufesiantibus  loimicis  undique  pulsareiur.  Nam 
quamvis  caro  diversis  frangerelur  angusiiis,  origina* 
lihus  tamcn  viitis  non  reddebatur  [  ec/.,  crcdehatur  } 
eicepta.  Istacst  illusio  quc secundo  Domini  curaiup 


S275  M.  AURELII  GASSIODOni  271 

ad?en(u,  qoADdo  et  carnis  vitils  caremus,  et  immis-  A  aolmum  saiici:il)ant.  Nunc  autem  vcnii  iuper  le  ploga^ 


siones  diabolicas  ultra  non  palimur. 

Vers.  8.  Incunatut  $wn  et  humUtatus  sum  uiyice- 
qunqui :  ruglebam  a  gemitu  cordit  mei*  Ipsa  quidem 
verba  rcpetit,  sed  vehemenliora  facta  sunt,  dum  in 
nno  versiculo  colliguntur.  Possumus  enim  corpore 
curvari,  et  animo  non  humiliari :  sed  hic  ideo  utrum- 
quc  conjunctumestyquia  multipleY  calamitns  liberuro 
nil  rclinquit.  Ilts  eliam  aliquid  uiajus  adjecit :  Ut- 
quequaque^  id  est  ex  omni  parte»  ex  oroni  coasidera- 
lione ;  ut  eum  copiosa  calamitas  undique  probaretur 
ambiisse.  Scquitur,  llugiebam  a  yemlu  cordit  mei, 
Huglre  proprie  belluaruin  est.  liic  autem  ut  gemitum 
ostendcret  fortiorem,  ips's  se  comparat,  qu3  validis- 
siino  fremiiu  suum  yelle  declarant.  Et  vide  quod  se* 


et  defecisti :  et  tetigit  te ,  et  conturbatut  et  (Job  iv,  5), 
cic.  Sed  consideremus  quam  vehemens  erat  aflDictio, 
qoando  ab  amicis  et  proximis  talia  sustinebat,  oi  qui 
solent  esse  remedium  calamitaiom  multarum,  fueriut 
cumulus  passionum.  Merito  ergo  cum  ipso  lumm 
oculorum  suorum  non  crat,  cui  inde  veniebat  afflictio» 
unde  solet  h  'minibus  adesse  remedium. 

Vers.  12.  Et  proximi  mei  a  tonge  tteterunt;  et  tim 
(aeiebant  qui  quojrebant  animam  meam. 

Vers.  13»  Et  qui  inffuirebant  mala  mihi.loeuti  tunl 
vanitatem^et  dolot  totadie  meditabantur. Proximi  qui- 
dem  erant  sanguime,  sed  longissimi  reddebantur  fe« 
loris  horrore ;  dum  quod  ille  toierabat  in  vulnere, 
illi  sustiaere  non  poterant  in  odore.  Nam  et  ipse  de 


quilur,  a  gemitu  cordis  mei;  ut  virtutero  paiientijc  B  u^ore  sua  dicit :  Ilalitum  meum  exhorruit  uxar  mea 

/ff      B  mx.       ^N       •    •  A  .    -.  . 


Riagnae  moiistrarct,  in  gemitum  se  asserit,  non  in 
vcrba  prorupisse. 

Vcrs.  9.  Et  ajite  ie  omne  desiderium  meum  :  ei  gC' 
mUus  mens  a  te  non  est  abscondilus.  Tale  fuit  destde^ 
rium  ejns,  iit  aiite  Deuin  esse  increreior.  Nam  qui 
l)ccc.iiis  suis  vcuiam  petit,  qui  omnia  illa  facit  qiix 
«nperius  sunt  deciirsa,  ante  Deum  ponit  desiderium 
suuni.  Jam  quod  anie  ipsum  est,  consuevit  audire. 
Dominus  enim  qiiidquid  non  aspernaiur,  amplcciitur. 
llle  enim  gemitus  non  absconditur  Deo  qui  pius  est, 
qui  pM  animx  liberatione  persolvitur.  Nam  multi 
gcmiint  perdcntes  divit  as ,  desidcria  turpia  perqui* 
rentcs  :  sed  ille  gemitus  et  ille  fletus  Divinitati  pro- 
batur  absconditus.  Genuius  enim  dictus  est  pro  ex- 
primendo  magno  dolore,  quasi  gemiiiatus  lucttis. 

Vers.  10.  Cor  meum  eonturbatum  est  in  me,  et  dese- 
fuit  me  fortittido  mea  :  ei  lumen  oculorum  meorum 
uon  est  mecum.  Corporeis  jerumnis  flcbill  allegaiione 
ilecursis,  nunc  ad  animi  veuii  gravissimos  dolores; 
Ht  postquam  caro  multa  pertulerat,  mens  qnoqne 
beati  viri  vehementios  probaretur  afflicta.  Et  respice 
qiio  decore  distributa  verba  colloceant.  Unum  pendet 
ex  altero  :  quia  deieruit  (ortitudo^  conturbatum  tst 
cor.  Fortitudinem  suam  dicit  pattenti»  robur,  qwe, 
quandid  permaoserit»  voluntatem  nostram  in  sua  fir- 
iiiitate  custodit:  si  vero  reces8crit,mens  lurbaia  sue- 
cunibit.  Malorom  itique  abondantia  luoliitaiu  in  se 
dicit  patientix  firmiiatem.  Seqoitiir,  et  tumen  oculo^ 
rum  nuorum  non  est  mecum.Lumen  oculorum  est  ra:io 


(Job  XIX,  17).  Quid,  rogo,  extraneorom  fastidia,  don 
balatioiies  ejus  oxoris  chariias  sustincre  non  possett 
Nam  et  de  proxiinis  suis  iia  d  cit :  Fratres  meos  ttmge 
(ecit  a  me,  et  noti  mei  quasi  alieni  reeesserum,  a  me 
(Ibidem,  15).  Gum  enim  dicit :  Et  vim  (aciebant  qut 
quarebant  animam  meam^  diabolom  cum  minisiris 
suis  de8ignat,qoi  qiianto  illom  videbant  iii  Dei  amore 
persisiere,  taoto  ei  mortem  animae  nitebantur  inferre. 
Subjunxit :  Et  qui  inquirebant  mala  mihi,  locuti  suta 
vanitatem,  Uxorem  designat ,  qox  immondis  spii iJ- 
bus  adacta,  dum  eum  cupit  liberari  de  pcena,  viro 
sanctssimo  siiadebaf,ut  Domini  loqueretur  injuriam, 
dicens:  Dic  verbum  in  Domino,  et  morere  (Job  ii,  9). 
Medita'  antur  quoque  supradicti  dolos,  quia  duiti 
Q  se  consulere  corpori  putabanl,  animsB  contraria  sug- 
gcrcbani* 

Vers.  14.  Ego  autem  vetut  surdus  non  audiebam^'  el 
vcut  mutus  qui  non  nperuit  os  suum.  Nihil  potest  esse 
fortius,  nihil  cgregius,  quain  audire  noxia,  ct  iioa 
respondcre  conlraria.  Nam  ctsi  locutus  est  justa,  ad 
illa  lamen  surdns  erat,  quat  quasi  consolantium  inl- 
qoitas  auggcrebat.  Addidit,  et  ticut  mutus  qui  non 
aperuit  os  suum.  Muius  eui  coni  clamore  aliquid 
non  dicit,  intcrdum  balbutiendo  remormorat.  Sicut 
muius  aotem,7Ki  non  aperuit  os  suum,  foif,  qui  labia 
sua  nullo  srrmone  aspcro,  nulla  contra  Dcum  re- 
mnrmuratlonecommovit.O  iranquillitassanci»  men- 
tis!  Foris  vermibus  consumebatur,  intus  impassibilis 
erat;ettanqiiam  assisteret  altari  [mis.,  ficret  aUcri]. 


tmperiurbau  judicii,  quam  secum  habere  non  pole-  D  sie  cogno<cebatur  divinls  laudibus  occupari 


rai,  qui  ingcntes  molesiias  sustiiiebat. 

Vers.  11»  Amici  mei  et  proximi  mei  adversum  me 
t30  oppTopinquaverunt  et  steterunt.  Amici  sunt  a 
iiosiro  quideni  sanguine  extranei,  scd  chariuite  con» 
)iincti.  Amicut  enim  dictus  est  quasi  animi  xquus, 
quia  xqnalinobis  voluntate  conjungitiir.  Amicitia  est 
enim  voluntas  erga  aliquem  rerum  bonarum  ipsius 
causa  quem  diligit  compari  voluutate.  Proxini  aiitem 
suiit,  qui  Dobis  parenteta  sociantur.  Iljec  enim  duo 
aunt,  quorum  humanitas  consuevit  gaudere  solaiiis. 
Nunc  autem  deilliN  dicit  qui  ad  sanctum  virum  con- 
•ulandi  gratia  veniebant,  sicut  iibri  ipsius  texius 
doquitur,  et  magis  crebris  eipiobrationibus  ejus 


Vers.  15.  Et  (actus  tum  ut  homo  non  audiens,  et  non 
habens  in  ore  suo  increpationes.  SensMS  ipse  repetitur, 
nt  nobis  magnGe  patientix  valldius  inculcetur  exem- 
plum.llabebatutiqueveriiatem  causx  sox, per  quam 
mala  suadentes  potuisset  arguere :  sed  vir  patien- 
lissimiis  sibi  reputans  omnia,  ab  illorum  increpatione 
cessabat,  sicut  ipse  dicit :  Nonne  dissimutavi  f  nonne 
quievi  (Job  iii,  26)?  Nain  cum  cos  posset  arguere 
qui  falsis  eum  crlminationihus  impetebant,  sic  elcgic 
tacerc,  qiiemadmodum  sojet  ille  facere  qui  verita- 
tem  responsionis  cogn  >scitur  non  habere.  Respice 
nunc  siiigulis  causis  remcdia  coniributa.  Ck>ntra  cor» 
poreos  dolures  supra   dixcrat :  Rugiebam  a  gemitu 


177  IXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXINU.  278 

€9riU  m$i :  oanc  •dtenaf  iiiiqoM  soggMiioDet  po-  A  fettionis  paritat  apparerel.  Buoboa  enia  nodit  per- 


lyil :  £§0  oMtem  telui  turdut  non  audiebam,  etc.  Sic 
■amiioDit  itiias  teitut  gemina  expotitioDe  flDi- 
Iwesi. 

Vert»  16.  Qiiofitam  in  u^  Domine^  tperai%  iu  exau' 
dm  wu,  Damine  D$u$  meui,  Pastioniiai  tuaruin  uar- 
raiione  completay  nunc  ? enit  ad  medicina  talutarit 
aniiliam :  quoniam  inter  caiamitaiea  asperat  ejut 
coDfideoUa  non  defecit»  ted  temper  iperaoit  in  Do" 
■itno,  qui  potett  tristiiiam  in  gaudium  commutare. 
Ei  ideo  petitionem  suam  exaudiendam  putat :  quia 
se  n  Domiiio  $pera$ie  coiifidit.  Nam  et  ip^e  dicit : 
Eikmii  ocddat  me,  tit  ipso  iperabo  (Job  xiii,  15). 
Sic  et  Iret  pueri  proGtentur :  Potem  esi  Dem  de  co- 
Mt.io  ipui  Uberare  nos.  Quod  $i  noluerit,  notum  tibi 


fcct«  pceniteiiiix  virtiis  ostcndiiur.  Primam  est,  ul 
peccatores  nos  Domino  prooiintiemuty  sicnl  dicit  In 
Ubro  suo :  Peccavi,  quid  faciam  tibi,  o  euUOi  kmmnum 
(Job  VII,  20)?  Ccce  pronuntiatio  sancti  viri^  ecce 
vera  confessio,  qu«  vitam  non  abstaiil,  sed  taloltt 
gaudia  geminavit.  Verom  ne  erederet  in  confetsioni* 
but  hanc  solam  pronuntiatlonem  semper  sufttcere 
potu.sse,  addidit,  ei  cogitabo  pro  peccato  meo;  id  etl 
lalia,  te  donante,  faciam,  quae  meum  pottinl  abolere 
peccalum;  scilicet  fletus  adbibeain,  eleeinosynas  fa« 
ciam,  et  ab  boc  quod  deliqui,  mandatorom  toomm 
me  observatione  porgabis. 

Vers.  20.  Ininuci  aulem  mei  ofoKHl,  et  eonfortati 
iunt  $uper  me  :  et  muliiplicati  $nnt  qui  oderunt  me 


stl,  r«,  quia  (tiii  tuii  non  eerviemus  {Dan.  iu,   17,  B  inique.  lnimieo$  suos  spirituales  nequitias  dicii,  qntS' 


18).  Taiit  ett  enim  sanctorum  volunias,  tale  flxa 
meiite  consllium,  ut  non  emolumento  aliquo  prx- 
setitis  temporit,  ted  tantum  ipsius  Domlni  amore 
caplanUir. 

Vers.  17.  Qttta  dixi:  Nequando  imultent  in  me  ini* 
wnd  uui:et  dum  commoventur  pede$  mei^  in  me  magna 
(MfiMiiit.Nunc  causas  enumerat,cur  eum  Dominus 
digneiur  audire.  Nam  inter  gravissimos  »stus  malo- 
rom,  iilam  partem  vir  egregiut  magnopere  custodie- 
bat,  De  de  lapsu  ipsius  insiiluret  inimicus.  ln$ultani 
eaim  illi  qoando  homiuem  ad  nequitix  supe  vota  con- 
verteriat;  dum  fiJelium  ruinam,  put^nt  esse  victo- 
riam.  Pedei  enlm  hic  significant  nostrorum  aciuiim 
^litaiem,  per  quam  in  bac  viia  qulbusdam  gressibus 


ad  probationem  sui  permissu  Domini  vir  sancti^ti- 
mus  sustinebat.  Yivunt ,  cum  dolore  pronuntiandum 
est,  id  est,  volnntatis  suae  libertate  poiiuniai';  nee 
mortem  metunnt,  quam  nos  in  corpore  sustineinus.. 
Cul  non  solum  sufncit  dicere,  vivunt ,  nisi  etiam  ad- 
didisset ,  ei  confortati  iunt  $uper  me.  Deinde  quod 
gravius  horrei ,  adjecit,  muUipticati  ttml.  lloc  scheroa 
dieiiar  emphasis,  quod  gradatim  crescit  td  motum 
animi  concitandum.  Multiplicati  $unt  vero  qui  eum 
oderant  iniquef  quando  supra  ipsum  spirituum  im« 
mundorum  numerus  augebatur.  Unns  enlm  peculiuni 
vastal>at,  alter  patrimonia  lacerabai,  fllios  quoquo 
Ipsiutalii  trucidabant;  ci  necetse  erat  ut  ei  inier 
lot  calamilati  s  hottet  crescereiit,  qui  lam  nnmcrota 


aabttlamas.  Sed  isii  dum  foerint  bum.mitatit  fragi-  £  probatot  est  pericula  tolerasse.  Inique  vero  addilum 


fitate  eommoti,  statim  impios  inveniunt  irrisores, 
IQimagiia  in  eos  invectione  consurgunt:  t  cut  alibi 
d  dt :  Qui  tribulant  me,  iXiutlabunt  $i  motu$  fuero 
(Pie/.  III,  5).  Pii  vero  contra  faciunt,  aflliguolur 
earibut  alienis,  consolationem  lapsis,  solatium  cu- 
pul  afferre  decepiis;  ticut  Aposto!us  dicit :  Fra- 
ttt$^  si  preeoccupatui  fuerit  homo  in  aliquo  delicto,  vo$ 
fii  ipiriluale$  esfti,  in$truite  hujutmodi  in  $piritu 
umuetudini$  {Galat.  i,  6). 

Vers.  18.  Quoniam  ego  in  fiagella  paratu$  SHm,  et 
Ui&r  wieu$  anie  me  at  amper.  Ecce  quare  Domlnut 
sippricem  dignabaiar  audire,  quia  dum  fragiliutem 
t«m  nottet  deliquisse,  merito  se  ad  poenam  vide- 
biar  aptare.  Sic  sentiunt  qui  se  semper  addicunt; 


ett,  quonlam  vir  sanctissimus  a  pravis  tpiritibut  in- 
}uste  semper  borretur.  Quod  ad  voluntaiem  videlicel 
diabblicam  pertinet  exprimendam,  uou  ad  merito- 
rnm  pravam  inanemque  jactantiam 
.  Ters.  31.  Qui  retribuebant  mala  pro  tonii  detrahe" 
bant  mihi,  quofdam  $ub$ecutu$  $um  }u$titiam.  Ad  ami- 
cos  laceratores  redit,  qui  sanctissimo  viro  easus 
asperos  imputabant,  cl  detrahebant»  cum  inagisuti" 
que  patientiam  ejus  budare  debuisicni.  Nam  ei  uxor 
justitiae  ipsius  deirahebat,  quando  diccbat :  Die  rrr- 
bum  in  Deum^  et  morere  {Job  ii,  9).  iJene  auicin  se 
dixit  ju$ti:iam  $ub$ecutum^  quia  illam  iion  probalus 
est  aliquando  reliquisse.  Sic  enim  ipse  lestaiur  :iVon 
invenieti$  in  lingua  mea  iniquitatem^  nec  in  faucibut 


it  in  illa  judicatione  possint  absolvi,  qui  liic  merue-  D  "'^**  $iuUitia  per$onabit  {Job  vi,  50).  Quam  profcs- 


nat  propriit  confestionibut  accusari.  Flagella  enim 
hie,  noQ  terberationes  loreat  dicit,  sed  dolorum  as- 
^rrimas  passiones.  Sequitur  enim,  et  dolor  meu$ 
imemee$t  umper.  Dolor  contra  se  erai  viro  justls- 
limOy  cur  a  mandaiit  Domini  declinasse  viderelur, 
■tsalataretai  innocentiam  perderet,  et  mortiferos  ac- 
qaisistel  erroret.  Imiiandus  dolor,  rectum  judiciumt 
coBlra  te  Ju&lum  bominem  irasci :  quia  impius  de- 
fensor,  fauior  [ed.,  factor]  sui  probaiur  exiiii. 

Tert.  19.  Quoniam  iniquitaiem  meam  pronuntiabo^ 
m  eogitabo  pro  peceato  meo.  Aperuit  unde  4lle  prx- 
■iteut  dolor  existere  poiuisset.  Nain  f^i  de  131  pnc- 
cato  soo  minimc  doluisici,  neqmqisam  tautje  con- 


sionem  ex  Integra  cordis  puritaie  vcnisse  iestis  est 
Domini  prolata  sententia ,  ubi  ad  amicos  ejus  in  libri 
ipsius  fiue  coinmemoral  dicens  :/rattfi  e$l  furor  meui 
contra  oos,  quoniam  nonesti$  locuti  coram  merectum^ 
iicut$ervu$  meu$  Job  {Job  XLU,  3).  Finiia  est»  quam 
diximus  in  tertia  parte,  collatio,  qn»  est  procul 
duMo  medicina  salutaris.  Nunc  conclusionem  videa  • 
mus  totius  termiiium  di(  tionis. 

Vers.^2.  Nederelinqua$^  me^  Domlne  Deu$  meut; 
ne  ditce$seri$  a  me.  Poenitens  iste  sauctissimus  iii- 
du!gentia  Doinini  de  prxteritis  periculis  abtolutut , 
Jam  Ixlus  exclamat  ad  Dominum,  ne  ab  ipso  relin- 
quatur,  quo  fuerat  prxstaute  liberatus.  Gravior  ttl 


279 


M.  AUUCLII  GASSIODORl 


«^O 


eiiim  bofue  conscientiae  meluf  errare  posi  veniam ;  A  ctiones  suas ,  ne  putares  et  bunc  psalmuin  pieiiiteii- 


u:  qui  debet  ipraiiam,  ilerum  incurrat  offensam.  Ille 
enim  quando  a  nobis  discedit,  avios  sectamur  erro- 
res  :  quia  neccsse  esi  absente  via  rectissima  scmper 
ei  rare. 

Vers.  ^3.  Intende  in  adjutorium  mettm^  Domine 
Deut  $alulit  me<r,  Prius  petiit  ne  derelinqueretur  a 
Domino,  nunc  eniiius  supplicat  ut  m  adjulorium  ejus 
dignetur  intendere  :  quoniam  contra  illum  se  noverat 
certamen  liaberc,  qni  dixerat  :  Ponam  ted^m  meam 
ad  Aquilonemf  et  ero  timiUs  AUittimo  (Itai.  xiv,  15). 
Quibus  enim  viribus  bostis  iile  tam  imiuanissinius 
vinceretur,  nisi  ille  inlenderet^  quo  redpiciente  potc- 
Tat  non  perire  [ed.  et  mt.  G.,  parere)?  Et  ut  pero- 


tibus  applicandum ,  subjunxit ,  Canticum^  qnod  utiqoe 
talibus  non  potest  convenire  132  porsonis.  Cantare 
enim  Ixtantis  est ,  interdum  et  dolentis,  nunquam 
vero  poenileniis. 

Divitio  ptalmU 

Idithum  iste,  quem  diximus  vitiorom  nocentium 
transilitorem,  formam  nobis  justi  bomiiiis  pnebet.  lu 
primo  ordine  psalmi  contra  iusidiaiores  inimicos  in 
muximam  se  perhibet  uiilitatem  remediumque  ta- 
cuisse  :  petens  vit»  suae  finem  debere  cognoscere, 
si  forte  incamationem  Domini  etiam  corporeis  ocuiis 
videre  merereiur.  Secundo  per  syllogismum  quiu- 


luuro   grat^arum  cognosceres   aciionem  ,  adJidit,      qneparliium  timorem  vanum  probat  esse  morialium, 
Deut  talutitmeof:  uiique  qui  eum  salvum  reddidit  B  ^T'^""  ^""^  "^'""l^  in  poiesiate  Domim  constituia. 


post  lot  Tulnera  passi  num ,  et  sospitatem  coniulii 
auimx,  quam  aniiquus  ille  tyrannus  non  possit  eri- 
pere.  Ecce  regula  poeniteniis  impleia  est,  salvaius 
exsultat,  qui  pridem  ulccrum  tabe  putrueral.  Sic  ad 
victoriam  perveniuut,  cum  Domini  milites  impe- 
luotor* 

Conelutio  ptalmi. 

Quaro  fortis,  quam  de  se  triumpbalis  factus  est 
Job  iste  DavidicuB,  ut  intertot  acerbitates  vulnerum» 
niodestiam  non  desiiterit  eructare  sermonum !  Ja- 
cebat  corpore  ia  sterquilinio,  sed  animo  habitabai  in 
coelo.  Consumebatur  vermibus,  qui  spiritus  supera- 
bat  immundos.  Parva  sunt  quae  perlulii,  si  conside- 
res  qu»  recepit.  Sic  pio  Domino  proflcue  serviiur, 


Tertio  rogai  ut  ei  delicta  noxia  dimittantor,  quate- 
nus  vita  ejus  prospero  fine  claudator. 

Expositio  ptalmi, 
Vers.  1.  Dixi :  Cuttodiam  vias  meat,  ut  non  delin' 
quam  in  lingua  mea.  Consueludo  est  bumanitatis,  ut 
cum  se  aliquis  laudabili  conversaiione  tractaverit, 
calumniantiuin  insidiis  protinus  appetaiur.  Iste  ergo 
Idithum,  qni  de  probabili  opinione  pessimorum  con- 
traxit  invidiam  ,  serum  ipse  deliberans  dicii,  melins 
esse  silentium  lenere,  quam  aliquid  malitiosis  edi- 
cere  [ed,,  malitiose  dicere].  Quis  enim  hominum  sic 
cautus  sit,  ut  si  inter  aemulos  loquatur,  nullum  vcr* 
bum  ejus  incurrat  aiiquam  quaesiionem  ?  Nunc  par- 
ticulatim  singula  videamus.  Dixi,  hoc  est,  apud  me 


sic  clementia  Diviuiutis  agnosciiur;  ut  cum  ei  suas  C  in  corde  mco,  ubi  sapienies  ante  deliberanf,  quaro 


iargiiates  offerimus ,  retributiones  iterum  copiosissi- 
mas  exigami:8..0  poenitentium  beata  securitas!  o  se 
bumiliantium  mirabilis  altitudolui  couOtendo  redeat 

adgratiam,quipropriasex8limaiionedamnavit.Certe 
iiiteiligamus  quae  sit  dignitas  pocnitentium,  quando 
nec  ille  ab  bac  excipitur,  qui  tanti  judicis  voce  lau- 
datus  est. 

EXPOSmO  IN  PSALMUM  XXXVIII. 

In  finem  pro  Idithum  eanticum  David. 

Titulus  hic  novum  nobis  inlulit  nomen;  proplei^ea 
qu»  cau8a  sit  Isiius  positionis,  aut  qiiid  significet 
diligentius  inquiramus.  In  pr^i^faiione  jam  dictuin 
est  bos  viros  auctores  non  fuissc  psalmorum ;  ^ed 


loquantiir.  Custodiam  viat  meat,  Noo  dicit»  a  criini« 
nibus  me  abstineam ,  quia  jam  sanctus  erat ;  sed  a 
superfluis  verbis,  quas  raro  polest  vitare  vel  conti* 
nens ;  sirut  Jacobus  apostolus  dicit :  Linguam  enim 
nuUut  hominum  domare  potett.  Modicumquidem  mem* 
brum  ettt  ted  magna  exaltai  (Jac,  iii,  8).  Difficilis 
quippe  res  est  linguam  in  lubrico  faucium  constitu- 
tam,  veritatis  rigid;e  lencre  mensuram :  cui  si  in- 
caute  frena  laxentur,  frequenter  contra  se  loquitur. 
Facilius  enim  tacendo  culpa  refugitur,  quam  lo- 
quendo. 

Vers.  2.  Posui  ori  meo  cuttodiam ,  dum  eontistit 
peccator  adversum  me,  Figura  est  cpexegesis,  id  cst, 
explanatio  dicti  superioris.  Dicil  enim  causam  quo- 


quoniam  excelienles  canlores  erant,  propter  nomi- p  modo  delinquat  in  lingua   sua.   Linguae  siquidem 

uum  signiflcationem  constat  adhibiios;  ut  et  pro- 

I  atissimi  officii  sui   honorem  de  t;«li  couimemora- 

tione  percipereiit,  et  arcana  psalinorum  de  nominum 

ip8oruin    inierpretationibus    pandereniur.    Idithum 

enim  Hebraeum  nomen  est,quod  lingua  Latina  dicitur 

transilitor;  non  qui  gressibus  aliquid  iransit,  aut 

saltu  corporis  hiantia  qtiaeque  transmitiil;  sed  qiii 

sopra  mundi  istius  varictites  in  ea  jam  puritite  con- 

sisiit,  ot  futurae  tanlum  beatitudinis  pnernia  conse- 

qoaior.  Ergo  in  hoc  psalmo  persona  iniroducitur 

saneue  conversalionis,  qiiae  bumanas  quidein  illece- 

bras  transilierat ,  sed  adhuc  gnudia  fuiura  poscebat. 

Ct  qiioniam  vir  sanctissiinus  enumeiat  ali  luas  afQi- 


osiium  08  habetnr,  et  bene  illa  clausa  servabitiir,  si 
cjus  janua  cusloditur.  Salomon  quippe  dicit :  Ori  tuo 
facito  ostium  et  seram^  et  verbis  jugum  atque  ttaUram 
{Eccli,  xxviii,  SS8,  SS9).  Sera  eniin  dicta  est,  quod 
sero  osiiis  adbibeatur.  Sed  isia  lanta  custodia  quam 
praeinisii ,  sequitur  quaiido  maxime  debeat  adhiberi ; 
scilicet  quando  invidus  cuit^uam  consistit  adversus^ 
quaerens  audire,  unde  calumniam  possit  efficere. 

Vers.  3.*  Obmutuit  et  humiliatus  tum^  et  tilui  a  bo^ 
nis :  et  dolor  meut  renovatut  ett.  Prudenter  decepti 
sunt  insidiantes ;  ul  dum  sermonem  captiose  quae- 
rerent,  sileuiium  reperissent.  Sed  possunt  ct  iiii 
obmukuere ,   quorum   os  frequenler  nimio  furore 


«t  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXYIIL  £82 

coiie'Qill(iir.  Adlldit,  et humUiatus  fttm,  iil  illud  si-  A  cere.  Addidit  eiiam,  ut  iclam  quid  de$it  mtln.  Siio 


leniluin  non  dolosum ,  sed  intelligeres  esse  purissi< 
inuai.  HumHiatut  enim  signiflcat  liumi  prostratus. 
Si7iirwf  quoque  se  dicit  a  bonis  praedicaiionibus,  ne 
iloceret  contemnentem.  Sed  quia  consueludo  malo- 
rum  est ,  ut  quamvis  bona  audiant ,  nullatenus  ac- 
quiescant ,  quapropter  a  bonis  se  dicit  necessitate 
siluUsi;  quia  salubrem  commonitionem  recipere  non 
poterant,  qui  conientiooum  semina  perquirebant. 
Dominus  enim  in  Evangelio  dicit :  Ne  miseritis  mar- 
foritas  vestras  ante  porcos  {Matth,  vii,  0).  Nam  cum 
dicit ,  renovatus  est  dolor  meus,  significat  sibi  eum  et 
anie  fuisse,  quaiido  vo(a  iniquorum  intelligentioe 
Tirtute  noscebat.  Modo  autem  cum  videret  fniqui- 
tites  hoioinum  contra  se  polius  exerciiari ,  renovaius 


enim  fine  recognito,  scire  poterat  quuulnm  usque 
adadvcntumejusrestarepotuisset.  Ei  bene  ad<ii(UMi 
est,  quid  desit  mihi;  quia  revera  deeste  sibi  judirabat 
ad  viiam ,  si  ejus  uon  meruissel  videre  prursentiam* 
Sic  magni  ardoris  illius  desiderium ,  sernionis  istius 
qnalilate  coiistat  oipressum. 

Vers.  6.  Ecce  veteres  posuisti  dies  meos^  et  substaH' 
tia  mea  tanquam  nihil  antete  est.  ViJes  merilo  133 
CLribti  Domiiii  prxsenliam  postulatam,  antequaiu 
vetcres  dics  suos  esse  profiletur.  Nam  qiiamvis  Deo 
plncita  se  conversatione  traciaret ,  in  veteribus  ta- 
men  diebuserai,  quando  necdum  ad  gratiam  nov» 
regenerationis  adveneral.  Yeteres  enim  illo  tempore 
fuerunt  die*^  qui  humanum  genus  ad  defcctum  murtis 


af  d^lor  ejus  pietatis  intuitu;  tribulatioaem  suam  B  proiinos  adduccbant;  nec  erat  in  illis  ali(|iii«l  novuiii» 


bcieus  delictum  videlicet  alienum. 

Vers.  4.  Conealuit  cor  meum  intra  me^  et  in  medi^ 
latioHe  mea  exnrdescit  ignis :  tocutus  sum  in  lingua 
mea.  Post  iilcnlium  quod  se  pertulisse  dicit  invitum, 
ui  hominibus  praedicare  minime  salubria  potuisset, 
conversus  est  magno  aestu  charitatis,  locuturus  ad 
Dominum.  Sed  audiamus  quam  pMienter  deliberatio- 
m  ipsius  ardor  exponitur.  Concaluitf  dixit,  cor  meum, 
id  esi,  ab  oroni  parte  succensum  esl ,  ut  motus  isie 
lam  magnus  ad  cogitationem  rerum  coelestiuin  pcr- 
ven!rei.  Intra  me,  in  homine  scilicet  inieriore,  ubi 
ratio  tacita  loquitur,  et  a  Domino  dign:inter  auditur. 
Seiuitur,  et  in  meditatione  mea  exardescit  ignis»  Ne 
putares  ignem  insanis  moiibus  aestuare,  in  medi- 


ubi  minime  radiaverat  Domini  Salvatoris  adventus. 
Unde  Apostoius  dicit :  Velera  transierunt  ;  ecce  facta 
suntomnia  nova  {II  Cor.  v,  17).  Sequitur :  E^K^Kan- 
tia  mea  tanquam  nihil  ante  te  est.  Non  dicit  actus 
suos  niliil  e>se  antcDeum,  sed  substantiam  suam, 
Nam  quouit  do  poterat  fieri,  ut  qui  munduin  transi- 
lierat ,  superaverat  carnis  suae  viiia ,  ante  Deum  ha- 
beretur  ut  nibilum?  Sed  merito  substantiam  sunm 
ante  Deum  dicit  nihil  esse^  qiise  Adam  peccanto 
damnata  est.  Cui  nisi  alitjuid  Diviuitas  contulerit, 
dc  proprio  non  habet  opere  quod  pr^sumat. 

Vers.  7.  Verumtamen  universa  ranitas^  omnis  homo 
thens.  Cum  transilitor  iste  vilionim,  veri  se  lumiiiis 
inspectione  complesset,  et  futurum  Domini  Salvato- 


Uiiioiie  iiMa  posuit,  idest,  in  consilio,  In  delibera-  G  ris  adventum  cordis  oculo  pervidisset,  ne  quisquam 


tione,  ubi  ardor  mentis  sub  modestia  prudenter 
•eeenditur,  et  illuminatam  mentem  disciplinabilis 
BaiDiua  circumvolat.  Quid  enim  amplius  quam  cba- 
ritas  lervet?  Sed  fervor  ille  tranquillus  est,  mansueta 
iMflamoiatio,  motus  inculpabilis,  festinatio  moderata. 
Qoapropter  vir  iste  sanctissimus,  auod  perrectissiniis 
aeddit ,  et  competenter  tacuit,  et  apte  locutus  est* 
Ram  qui  siluerat  dolosis  inimicis,  vcraci  Domino 
coasdentiae  lingua  proclamavit.  Nec  vacat  quod  dicii, 
tingua  mea^  hoc  cst  qiia  pura  mente  solebat  Domino 
coii6teri,  et  adventum  ejus  studio  pis  dileciionis 
eipetere. 

Yers.  5.  Notum  fae  mi/ii,  Dominet  finem  meum,  et 
mMMmm  dierum  meorum  quis  est^  ut  sciam  quid  desit 


crederet  sanctos  viros  a  tentationibus  alienos,  redit 
ad  infirmitatem  suam ,  quam  inter  virtutes  egregiaa 
carnis  vilio  sustinebat,  dicens  :  Magn^  sunt  (|uidfiD 
Ista  quae  diximus ,  magna  qux  credimus  :  verumta- 
roen  quoniam  in  liac  mortalit^te  veisamur,  ubi  men- 
tem  n('8tram  fragilitas  pulsat  huniana ,  nec  estadhuc 
unum  illud  seternum  quod  nos  in  sua  faciat  firmiiate 
consistere,  universa  vanitas  omnis  homo  vivens.  Vani' 
Uu  eteiiim,  sicutsxpe  diximus,  muubiiitaiem  signi- 
ficat,quam  omnishomo  praeter  Cliristum  su^tinct, 
qui  hac  carne  vestitus  est.  Exprobrat  enim  vir  saii- 
ctissimus  niundanae  vitae  consuetudinem  malam ,  ad 
illam  aeternam  desiderans  pervenire  beatitudinem  , 
ubi  se  intelligebat  habiturum  cum   angelis   por- 


mhi.  Post  illam  tam  magnam  patieniiam ,  et  invicti  d  tionein. 


aoiml  robur  eximium ,  absurdum  est  cre.lere  sancium 
virum  desiderio  hujus  vitae  annorum  sibi  iiotitiam 
postuUsse  :  sed  plenus  desiderio  Oomini  Salvatoris 
(qaeiD  tcta  roente  decuit  perquiri)  scire  vcluit  qui 
ci  lucis  terminus  pararetur  :  si  potuisset  ad  illani 
saactaiD  incarnationem ,  qnam  gesiabat  menieyejus 
KMfaef itas  pervenire.  Petit  ergo  ut  stium  finem  nove- 
rit,  id  est,  Dominum  Salvaiorem.  Ipse  enim  noster 
CM  /Euis,  ad  quem  pervenisse  viia  est  nihilominus  sine 
ioe;  si  tameu  eum  culpis  sequentibus  non  redda- 
mus  iufeuiiiin.  Deinde  iittmerttm  suorum  dierum  de- 
fti^erat  advertere ,  ut  eftdeNiius  appareret  si  ejus 
ccnspictum  etiam  corporeis  oculis  merdreiur  aspi- 


Vers.  8.  Quanquam  in  imagine  Dei  ambulet  Aomo, 
tamen  vane  conturbabitur :  thesaurixat ,  et  ignorat  cui 
congregat  ea.  Quod  vere  sipientibus  inesl,  po  t'|uam 
probaliiliter  tacuit,  et  religiose  locutus  est,  venil  ad 
ordinem  secundain ,  ubi  quinquepartito  syllogismo 
probat  praiier  Dei  spem  aique  exspectationem,  post 
primi  hominis  transgressionem  humanum  genus  va* 
nitali  esse  subjectum.  Sed  dicendo,  quanquam^ 
nescio  quid  aiiiplum ,  nescio  quid  insigne  vult  intel* 
ligi;  quod  iicet  hoino  gestet,  timen  vanis  desideriis 
occupatir.  Sed  qoid  sit  istud excelsum  consequenier 
exponit :  In  imagine  Dei  ambulet  homo,  Imago  Dei 
est  illa  quam  bomo  iu  rcrum  conditione  su^eepit 


«35 


M.  AURELII 


quando  dicium  est  :  Faeiamut  homitiem  ad  maginem  A 
et  ihmlitudinem  noitram  {Genes.  i,  26).  Haec  tenlcntia 
sic  nobis  brcviter  divisa  constabit,  si  priroitus  inlel- 
ligamus  aliud  esse  imaginem^  aliud  similitudinem. 
Imago  quippe  habet  similitiidinem  ejus  rei  cujus 
Imagoest.  Similitudo  aulem  non  semper  babet  ejus 
imaginem  cui  similis  est.  Et  ideo  inlerior  bomo, 
qui ,  sicut  dicit  Apostolus  :  Renovatur  de  die  in  diem 
{II  Cor,  IV,  iG),  in  qoo  est  intelligentia  rationis,  et 
▼eriiatis  agnitio,  et  immortalitas  a  Diviniiate  collata, 
merilo  dicitur  habere  imagincm  Dei :  quoniam  pro 
spirltuali  actuum  suorum  dlspositione  prsstantior 
est.  Exterior  vero  bomo,  de  quo  idem  dicit  Aposto- 
1u8 ,  qui  eorrumpitur  (Ibidem)^  et  diverso  passionum 
fasce  pra^gravatur,  habet  tamen  aliquam  similitudi- 
nem  Creatoris,  ex  eo  quod  vivit,  quod  videt,  quod  3 
est,  quod  ad  mentem  convertitur  se  regentem,  quod 
inter  creaturas  reliquns  valde  dicitur  bonum ;  quaiu- 
vis  haecin  Deo  longe  aliter  summeque  sint,  qnam  in 
creaturis  es^e  dicuntur.  Sed  quid  dicam  homincm 
exteriorem?  Comparatur  illi  et  vermis,  compnratur 
et  ico,  comparatiir  et  lapis,  non  dignitate  subst  ntiae, 
sed  ex  aliqua  similitudinis  parte.  Sicad  imaginem  et 
similitudinem  suam  fecisse  hominem  recte  inlelli- 
gilur  Deus,  si  suis  partibus  divisa  reddantur.  Quod 
Pater  Augustinusin  libro  Quxstionum  titu'o  secundo 
{Lib,  Lxxxiii  Qu(est,,  qucBil.  51)  subtilius  diligen- 
tiusque  tractavit.  Sed  licet  imago  ista  magna  sit,  el 
taoti  aucioris  aliqna  similitudine  glorietur,  quod 
▼ivit,  quod  ratonalis,  quod  immortalis  est :  bomo 
tamen  quia  jam  factus  est  peccatis  cbnoxius,  ct  primi  G 
patris  ante  transgressionem  puritati  dissimilis,  tamen 
caducis  desideriis  turbatur  atque  confunditur  :  modo 
victum  cogitans,  modo  ve  tem  corporis  necessitate 
perquireus ,  vel  alia  nimis  innumera ,  quibus  in  hoc 
niundo  subdita  tenetur  humauitas.  Et  bene  dixit, 
€0  Uwrbabilur :  quia  puritatem  mentis  perdunt ,  qui 
dcsideriis  temporalibus  occupantur.  Addidit,  theiau» 
ri%at  et  ignorat  cui  congregat  ea,  Uinc  probatur  stulta 
vanitas,  quoniam  cupit  peritura  servare  et  transitoria 
ciistodire;  maxime  cum  possessio  eorum  probctur 
iiicerta.  Nam  qui  se  putat  charis  filiis  relinquere, 
igu<'rat  si  ea  non  contingat  inimicissimos  pos^idere. 
Kt  intuere  quia,  licet  multa  sint  simi  ia,  in  quibus 
hominum  niutabiliias  accusetur,  avariiiu  tamen 
clecta  est,  cui  haec  potius  imputentur;  ut  insigne  D 
nialum  audirei  quod  sibi  dictum,  et  vitia  m|Qora 
cognosccrent ;  scriptum  est  enim  :  Radix  omnium 
malorum  eupiditai  (/  Tim,  vi,  10.) 

Yers.  9.  Et  nunc  quos  ett  exipectatio  mea  ?  nonne 
Dominui?  et  iubitantia  mea  anie  te  eit.  Praedicta 
bumani  generis  vitiosissinia  vaniiatc,  nunc  redit 
ad  personam  suam ,  pronuntians  exipectationem  sibi 
esse  Dominum  Christum,  ncc  in  caducis  desiderlis 
se  habere  aliquam  praesumptionem ;  sed  iH.m 
exspectare,  qui  jam  salutariter  mundo  co„'noscitur 
tdvenisse.  Potest  auteni  h»c  exipectatio  et  judicium 
significare,  in  quo  sancti  noscuntur  pcrpeiua  g  ludia 
promcreri.  Nam  vit!orum  traDsilitor  egregius,  nc- 


CASSIODORI  18  i 

ces^e  erat  ut  illud  tempus  ex^pectare  debuisset, 
quando  eum  xterna  pr.Tmia  coronarent.  Subilanliam 
vero  suam,  hic  non  illam  Adae ,  quam  ante  duos 
versus  posuit,  dicit.  llla  enim  in  malo,  ista  iu  bouo 
memorata  est  :  quia  nomen  aequivocum  est.  Qua- 
propter  bic  iubitantiam  in  bonam  partem  debemos 
accipere ,  scilicet  conscieniiae  possessionem ,  qua 
sustentabatur,  qua  pascebatur,  qua  dives  ct  paierfa- 
miiias  erat.  Ante  le  at^  dixit,  non  in  sacculis  meis, 
ut  supra  de  avaris  est  positum :  in  conspectu  tuo , 
non  inoccultis  meis,  ubi  ioextricabiles  probantur 
esse  divitae.  De  illa  enim  quae  vituperabilis  fuit 
dictutn  est  :  Tanquam  nihilum  ante  te  eit :  de  ista 
vero  positum  est,  ante  te  est :  ubi  esse  nihil  potest, 
nisi  quod  gloriosa  fuerit  actione  perfectum. 

Vers.  iO.  Ab  omiibui  iniquitatibui  meii  eripe  me  : 
opprobrium  imipientidediitime,  Quamvis  iste  saiictos 
probabili  se  devotione  tractaret ,  tamen  134  ^^i^t 
ut  ab  omnibut  iniquitatibut  suis  Domini  miseratiooe 
liboretur;  ut  agnoscamus  neminem  bic  esse  seca- 
rum ,  quamvis  bcneficia  diviua  perceperit.  Naiu  cum 
dicil ,  ab  omnibut^  significat  iniquitatum  diversas  esse 
minutias ;  sicut  in  decimo  octavo  psalmo  dietuin  est : 
Delicta  quit  intelligit  ?  ab  occultii  meit  munda  me^  Do» 
minCf  et  ab  alienit  parce  tervo  tuo  {PtaL  xviii,  13). 
Sequitur,  opprobrium  intipienti  deditU  me.  Stultorum 
consuetudo  talis  cst,  ut  illos  magis  irrideant,  quos 
bonis  moribus  studere  cognoscunt.  Sanctus  ergo  ^  ir 
opprobrium  erat  stuliis ,  quia  sibi  dissimilem  respue- 
b  mt.  Sola  enim  scelerati  laudant  quae  videiitur  ha- 
bere  communia. 

Yers.  11.  Obmutui,  et  nonaperui  ot  meum;quomam 
tu  feeiiti  me.  Redit  ad  superiora  quae  dixerat,  asse- 
rens  non  respondisse  inimicis  suis;  hoc  etiam  add  ns, 
quoniam  tu  fensti,  Ipse  utiqiie  fecit,  qui  patieniae 
dona  concessit.  Nam  hoc  lam  salubre  silentium  non 
habuisset,  nisi  coelcstis  largitas  dedisscL 

Vers.  12.  Amovd  a  me  plagat  tuas^  a  fortitudine 
enim  mauut  tuos  ego  defeci,  Praemissa  causa  devoiio- 
ois,  i(/tt/iiim  competenter  teniatn  peiit;  utqui  prae- 
ceptasecutus  fucrat  Domini,  merereiur  audiri.  Plagee 
sunt  correptioiies  qusn  de  flagello  veniuni,  quibus 
pro  nostris  peccatls  justissime  verberamur.  Ipsas 
ergo  sanctissimus  vir  desiderat  amoveri  qn»  culpis 
debebantur  admissis.  Fortis  manus  graviter  fiageltal; 
ei  necesse  erat  quemlibet  illum  deficere,  quem  ma- 
nus  excelsa  percuteret. 

Yers.  15.  In  increpalionibui  propter  iniqui  atem 
corripuisti  hominem^  et  tabetcere  fecitti  ticui  araneam 
animam  ejui  :  verumtamen  vane  conturbatur  omtds 
homo  vivent,  Ilic  pietas  Domini  evidenter  osienditur, 
qui  non  diligit  increpationet^  nisi  ut  homlnes  corri- 
gantur.  Iniquitai  quippe  mortalium  more  putredinis 
sine  fine  vagaretur,  si  eam  medicinalis  increp:itio 
minime  desecaret.  Tunc  enim  convertimur,  lonc  a 
mala  intentione  discedimus,  quando  nos  praeceptis 
dominicis  argui  posse  sentimus.  Aranea  vero  corpns 
habet  tenue,  in  terra  non  habitat,  sed  per  loca  altio- 
ra  iclas  quasdam  tenuissimas  viscomm  digcstloue 


»«  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XXXIX.  W 

conteiii ; sicat  el  a  quibuidain  ▼erroibus  sericum  di-  A  Oic  animaB  mete :  Saiut  tua  ego  sum  [Ptal.  xliii.  5) ; 

siye  illud  :  Yenite,  benedicii  Palrii  md,   percipiia 


ciiur  exfilari.  Iluic  ergo  exiguo  corpusculo  recie 
conversi  et  afnictl  anima  comparatur,  qui  longis 
obaeryationibus  yigiliisque  faiigatus,  terrena  dese- 
rensy  subtilissimas  operationes  yirlutum  divino  timo- 
re  ubeficatus  efficit.  Post  haec  revertitur  ad  illud 
tose  propositionii  iniiium  :  quialicet  increpetur, 
licet  tabefiat»  tamen  fragilitate  bumanitatis  diversa- 
run  remm  yarietate  confunditur.  Sed  ab  bac  per- 
lurbatione  ille  solus  excipitur,  qui  ad  divinam  con- 
ti*mp1ationem  pura  mente  transfertnr.  Perfccia  csi, 
ntaestlmo,  rhetorici  syllogismi  qui  epichirema  dicitur, 
qaiitqiiepnriita  probatioy  quam  nunc  membris  suis, 
Ql  possumus,  versibusque  reddamus.  Propositio  e'*i8 
est :  Quanquam  in  imagineDei  ambulet  homo,  tainen 


regnum  quod  vobi$  paratum  est  ab  origine  mundi 
(JHal/A.xx?,  54).  Quocirca  conyenit,  guidquid  horum 
sentire  voiueris.  Incola  vero  dicitur,  qui  terram 
colit,  ad  lempus  soperveniens  extraneus,  non  qui  in 
patriae  siias  regione  consistit ;  quod  omni  sancio  eve- 
nit,  qui  in  diyina  civitate  recipitur.  Omnesenim  nos 
peccalum  fecit  extraneos,  et  in  nefaria  lenuit  regio- 
ne  capiivos.  Sed  quando  nos  misericordia  ejui 
suscipit,  incoloc  sumus  :  quoniam  illuc  advenimus , 
id  est ,  de  Babylonia  ad  JerusalDro  ipso  attrabente 
transponirour.  Ideo  enim  posdiit ,  apud  le,  ut  non  in 
diaboli,  sed  iif  Domiiii  civiiate  incolam  eum  fuisse 
sentiros.  Subjunxit ,  et  peregrinus  iicut  omnet  patres 


vane  eontorb  ibitur.  Probaiio  propositianis :  Thesau-  B  vn^'*   Expressit  quod  superius  dixlt:  omnis  enim 


bomo  qui  recipitur  in  beatiludine  peregrinus  diciiur  , 
quia  incipit  esse  ubi  non  erat.  Peregrinut  enim  dici- 
tur,  quasi  pergens  longius.  Ei  ut  generaleni  hanc 
cognosceres  fuisse  senteniiam,  dicit,  ticut  omnn 
patret  met,  ne  quis  ab  hac  conditione  pularetur 
excepius. 

Vers.  16.  Remitte  mihi ,  ut  refrigerer  priusquam 
eam ,  et  amplius  non  ero.  Vir  providus  et  veritatia 
ipsius  illuminatione  completus,  hic  sibi  petebai 
dimiH!,  ut  certus  ad  futura  judicia  perveniret,  et 
quamdam  recreationem  sumeret  in  X35  praesenti 
vita ,  illius  regni  securitate  suscepta.  Professus  eac 
enim  aestuante  se  cura  succendi ,  qui  se  postulabat 
imbre  misericordiae  temperari;  sicut  supra  ipse  de 
G  se  dicit :  ConealmS  cor  meum  intra  me;  et  in  medi" 
tatio^^e  mea  exardeseit  ignis,  Merito  ergo  hic  nenge* 
rari  sibi  petebat,  qui  tanii  desiderii  calore  flagrave- 
rat.  Addidit,  priusquam  eam^  id  est  antequam  de 
ista  luce  dlscedam.  Et  amplius  non  ero,  otiqoo  in 
hoc  mundo ,  ubi  peccatorum  facinoribus  sobvenitary 
dum  se  a  Domino  conversiouis  accepta  humilitate 
correxerint.  Sive  dicit,  amplius  non  ero^  s\  desiiias 
subvenire ;  quia  non  est  esse ,  in  aetcrnis  afflictioni- 
bus  permanere.  Etse  cnim  proprie  beati  est.  Merito 
ergo  non  ae  dicebat  essBf  si  se  habere  cum  electia 
non  intelligeret  portionem* 

Conclusio  psalnu, 

Ecce  vitiorum  transilitor  egregius  quanta  nos  ben- 
|v  tissimae  institutionis  salubritaie  commonuit,  inter 


fizai  et  ignorat  cui  congregat  ea.  Sequiiur  assumptio 
quaiaor  versibus  procedens  :  Et  nuuc  qiiae  est  ex- 
spcttatio  mea?  nonneDominus?  et  caetera.  Nec  ofTeu- 
dal  quod  tam  longa  videtur  assumptio.  Diximus 
enim  brevitaies  membrorum  istorum  a  magisiris 
iscularibus  postea  fuisse  constrictas.  Hic  autem 
qoxrcnda  sunt  partium  Ipsarum  non  tam  expressa 
qnani  Jesignaia  yestigia.  Adjuncta  est  assuniptionis 
^obniio.  In  increpationibus  propter  iniquitatem  cor- 
ripoisti  hominem,  et  tabescere  fecisti  sicut  araneam 
mlmara  ejus.  Provenit ,  nisi  fallor,  exspectata  con- 
dosio  proposHioni  suae  apie  respondens  :  Verumta- 
nen  yane  conturbatur  omnis  homo  yivens*  Sic 
quinquepariiti  syllogismi»  sicut  opinor,  peracta 
probatio  est. 

Vers.  14.  Exaudi,  Deus,  orationem  meam  et^depreca^ 
tionem  meam :  auribus  percipe  lacrymas  meas.  IJithum 
isie  qoanto  plura  myateria  didicerat,  tanto  se  ante 
Dominom  enixa  supplicatione  fundebai.  Venil  crgo 
ad  ordioem  tertium ,  ubi  humiliter  et  confidenter 
txoni  remitti  sibi  peccita,  priusquam  vitam  finiat. 
Qnapropter  necessarium  est  considerare ,  ut  ille  qui 
dictos  est  mondi  viiia  transiliisse,  cur  adhuc  tam 
graylter  videatur  ingemere?SciIicet  quia  nulli  sufO- 
ctt  de  yiiiia  acquisita  victoria,  nisi  jugi  fuerit  sup- 
pUcatione  servata*  Prius  itaque  orationem  dixit , 
post  depreeationem,  Oraiio  est  oris  ratio,  quam  proni 
allegamus  vota  nostra  pandentes.  Dcprecatio  yero 
est  frequens  et  assidua  supplicatio,  qiiae  ab  imo 
pecioris  profertur  arcano.  Audi  enim  nuod  sequitur,  D  "r"'™  — .y  .'^--        --  -«      «.--.-,.     , 

..  .     ,  „  . ;  .  blasphemos  et  iniquos  babere  linguae  continentiam » 

auribus  perape  lacrymas  meas,  Frequenter  diximus  r  ^  o 


Deuo,  quod  videt,  audire;  quod  audit,  videre  :  quia 
noo  corp<iralibu6  membris  diilinguitur,  sed  omnia 
vlrtote  sux  divinitatis  operatur.  Et  ne  puiares  snp- 
plicaiionem  lantum  adhibitam  fuisse  vcrboruni,  /a- 
cr^ae  meas  dixit ,  quae  violentai  sunt  semper  in 
precibos,  et  ad  clemeniiam  medicinalcm  animum 
niseraniis  adducunt. 

Yers.  15.  ffe  sHeas  a  me,  qudniam  ego  incola  sum 
opud  ie  im  lerra^  et  peregrinus,  sicut  omnes  patres 
»m.  Ne  sHeaSf  dixit;  id  est,  audiam  te  dicentem 
fsod  Bvangelium  tesiatur  :  Remissa  sunt  tibi  peccata 
{Lfu.yM^  47).  Sive  iUudqu  >d  alio  loco  psaliuus  dicit : 


noxia  vitare  certamina,  rixas  gravissima  modera- 
tione  comprimcre.  Silentium  est  quippe  probabile» 
quod  nos  miiiime  perducit  ad  culpam ,  quod  sapien- 
tes  prodit,  quod  gravissimos  facit,  quod  con.-ilium 
nutrily  quod  ipsum  qiio<tue  gratissiinuin  ostendii 
esse  sermoncni.  Quapropter  hauriamus  remedii  hiH 
jus  saluberrimam  potionem  ,  ul  qui  sancios  tam  pro- 
flcue  tacnbse  co^oscinius,  peccatorum  imroodera-' 
t;im  linguae  liccntiam  non  amemus 

LXPOSITIO  IN  PSALMUM  XXXIX. 

In  finem  psalmus  David» 
Sa;pc  quideni  diximus  per  finem  ct  David  ChrisiuiUL 


2S7  M.  AURELII  CxVSSIODOHl  2M 

noininani  signifirari,  cuiiste  psalinusapiaiKias  esi.  A  uir  esse  dissimiles.  Illa  eniin  sicut  suni  mollia  et 


8ed  jn  priroordiis  ejus  Ecclesia  loquitur,  lioc  est 
sponsa  coelestis ,  njembra  Christi,  fldelium  niulti- 
ludo.  Deinde  Tcnit  ad  cai  ut  iioiilrum  Dominum  Sal- 
VJlorem,  ut  totius  psalmi  coniextio  uni  corpori  con- 
gruonler  aptetur. 

Divhio  pialmi, 

Prima  narratione  gratias  agit  Ecclesia ,  quae  vcnit 
ex  gentibus :  quia  de  mundi  istius  yeternoso  moerore 
liberata ,  ad  Novi  Testamenti  meruit  gaudia  perve- 
nire.  Secunda  ipse  Dominus  loqnitur  Chrisius,  san- 
ctain  incarnationem  et  justitiam  suae  praedicationis 
exponens ;  ob  hoc  Patris  auxiiium  deprecatur,  iit 
pericula  possit  a  Judxis  illaia  superare  :  confundi 


djssoluia,  iu  itineris  sui  coenositate  volvu:itur.  Vir- 
tutes  autem  qiiemadmoduro  rigid.e  saht  et  immo^ 
biles,  sic  liabent  viaro  peiralem,  ubi  non  inquinaiis, 
sed  mundis  pedibus  ambulaiur. 

Vcrs.  3.  Et  mmisU  in  os  meum  canticum  novum  , 
hy  hnum  Deo  nostro :  videbunl  muUi  et  timebunt  ^  ei 
tperabunt  in  Domino.  Superiora  psalini  ad  illud  per« 
tinent,  quoniam  Deus  liumanum  genus  in  niundi 
islius  coenosiiate  demersum ,  aJ  po.irae  tMnslulit  Gr- 
miiaieni ,  ad  religionem  vidclicei  Cbristiannm.  Quod 
vcrsus  iste  nunc  aperit  dicendo :  Et  immi$U  in  os 
meum  canticum  novum ,  id  esl  Novi  Tesiaoienti  san- 
ciissimain  prxdlcationem.  Sed  novum  bene  dicitur. 


quia  incarnationem   Doniini  corporeis  cculis  actas 
postulans  .mmicos.  el  tetari  omnes  qui  sperant  p  ,„,g,  „„,„  eonspexil.  Deo  enlm  nil.il  nov..m  est, 

quando  ante  constiiutionem   mundi  dispensationis 


in  eum. 

ExposUio  psalmi, 

Vers.  4.  Exspecians  exspectavi  Dominum,  et  respe- 
xU  me :  et  exaudivit  deprecationem  meam,  Ecclesia 
catholica ,  qnae  fuerat  de  tolius  mundi  parlibus  con- 
greganda  ,  paiientiae  virtutem  prxdicat ,  quam  inter 
summas  laudes  hab^re  convenit  Christianum.  Quem- 
admoduro  enim  aui  iribulaiione^  sufferat,  aut  pe* 
riculorum  pondus  evadat,  nisi  divino  beneGcio  lole- 
rantiae  robore  fulciatur  ?  Sed  considcrandus  est  hic 
sermo  geminaius ,  quia  superflua  non  est  tam  decora 
repetiiio.  Exspectare  siquidem  possumus  et  iiigrai. 
Exspectantet  Mem  exspectamutf  quando  miics  ati- 
quid  cum  magno  desiderio  sustinemns.  Hoc  argiimen- 


sua:  uoiversa  praescivit.  Bymnus  autein  Graccus  scr- 
mo  est,  id  est,  laus  carminum  lege  composita.  Et 
quoniain  hymni  erant  qnos  idolis  suis  etiain  geiui- 
iiias  personabat,  addidit,  Deo  nostro;  ut  qualem 
hyninum  dicerei ,  d-stincte  potuissemus  advertere. 
Videbunt  muUi  et  timebunt.  De  mirabilibus  didt, 
qux  tempore  sancix  incarnationis  effecla  suni.  Vi- 
dentes  eniin  Judaei  tilia,  liinuerunt,  et  Chrisii  Oo- 
mini  prxdicationibus  pop  .lorum  agmina  crediderunL 
Speraverunl  aulem  tii  Domitio,  quando  Christiani  esse 
coeperunl :  ut  post  illum  t  morein  miraculorum  con- 
versi ,  136  ^P^"'*  ^^^  Doinino  Grmissimam  babere 
probarentur. 


tum  ditilur  a  conjugatis,  qiiando  unum  verbuin  or-  C      ^®'**  *•  ^^«'««  *»»'  <•«;«»  «'  «^w»^  Dommi  spei 


tuin  ab  alio  varie  commularous,  ul  sapiens  sapienier, 
prudens  prudenter,  et  his  similia.  RespexU :  qnia 
praevenit  omne  bonuin  nostrum.  Lumen  quippe  veri- 
latis  habere  non  possumus,  nisi  ab  illius  conspici 
daritate  mereamur.  Subjungiiur,  exaudiiU  me,  ut 
pie  atque  efGcaciter  exspectasse  videa(ur.  Deprecatlo 
quoque  signiGcat  (  ut  dictum  est )  frequentissimam 
precem :  quoniam  rarius  orare  non  poierat ,  quae 
suslincns  Dominum  snstinebat. 

Vers.  2.  Et  eduxit  me  de  lacu  miserice^  et  de  luto 
fofci  :  et  staluU  supra  pelram  pedes  meos ,  et  direxU 
gressus  meos,  Sicut  diiobus  modis  operari  praecipit 
Chrislianum,  ut  declinel  a  m.ilo  et  raciat  bonuin  ; 
Ita  diiplici  ratione  Dominum  dicit  profutura  conce- 


ejus,  Beatus  iste  oir  pcr  secundam  speciem  deGnilio- 
nis  exprimitur,  quae  Graece  ennoeroati  e,  Lalioa 
notio  nuncupatur.  Ha>c  uuamquamque  rem  per  id 
quod  agit ,  non  per  id  quod  est ,  conatur  ostendere. 
Nam  qui  sit  iste  beatus  posita  deierniinatione  praeli- 
nitur,  id  est  cujus  est  spes  nomcn  Domini»  Spct  enim 
dicla  est  quasi  stabilis  pes.  Nam  et  illi  dicuntur  spem 
suam  in  Domino  ponere,  qni  ab  eo  dari  sibi  tempo- 
ra!ia  deprecantur.  Ili  videntur  non  propter  se  dili- 
gere  Deum ,  sed  propter  illa  qnae  posiulant.  Ille  au- 
tem  veraciicr  habet  spem  nominis  Dcmini ,  qui  solam 
contemplationem  ejus  avidius  concupiscit.  Nomen 
ergo  Oomtfit  inier  caetera  Salvator  a^ternus  est ;  et 
ille  spem  suam  ponit  in  ejus  nomii.e,  qui  se  n<in 


dere.  Primuin  est  enim ,  ut  nos  educat  de  inundi  D  suis  merilis ,  sed  ab  eo  per  ejus  graiiam  credit  esse 


istius  profundissima  calamitate,  cujus  apie  desi- 
giiata  est  maligna  latitudo,  lacut  miserice  lutusque 
faecilentus.  Et  ut  exprimerei  delictorum  crassitu- 
dinem  corpulemaro  . /u(um  addidit,  qui  laru  conti- 
netur  :  ne  peccata  solis  aqiiis  cognosccres  quamvis 
densissimis  comparau.  Nam  sicut  lutut  laci  fetidus 
atque  gravis  est,  ita  et  hominum  delicta  limosa 
siinl,  quae  et  fetoribus  horrescunt,  ct  gravitate  de- 
luergunt.  Deinde  pcdet  nostros  tupra  petram  ttatuit , 
€um  in  Chrisii  Domini  jusslonibus  ambulamus.  Ipse 
est  enim  nobis  spiritualis  peira ,  quae  in  se  fixa  non 
iinit  demergi  vestigia.  Et  respice  quia  sicut  peccaia 
virtutibus  contraria  sunt,  ita  et  coram  viae  proban- 


salvandum.  Dicii  sunt  et  in  Evangclio  octies  beati ; 
ut  est  illud  :  Beati  pauperet  spiriiu ,  quoniam  ip$orum 
est  regnum  coclorum  {Matth,  v,  5)-,  etc.  El  in  Deute- 
ronoinio  (  Deuler.  xxxiii ,  i9  )  similiter  reperiiur ; 
Guiu  populus  Israeliiicus  terram  repromissionis 
iniraret ;  quod  ideo  mullifaric  dicitur,  quia  diversis 
modis  beatitudo  pruesiatur.  Sed  hxc  omnia  pcr  sin- 
gulas  species  denniiionum  diligf*.nier  expressa  ,  stu- 
diosus  lcctor  inveniet. 

Vers.  5«  Et  non  respexU  in  vanilaies  et  insania» 
falsas,  Et  hic  versus  pendel  de  supcriore  sententia  , 
exponit  enim  cui  sit  spes  in  nomine  Dotnini ,  scilit  et 
qui  non  respexit  in  vanitates  et  insanius  [alsas,  Legi- 


EXPOSmO  IN  PSALTEHIUM.  PSAL.  XXXIX.  290 

tor  enim :  iV«iio  po/«il  duobui  dommt  servire  (MaUh.  A     Vers.  8.  Saeri/icium  et  oblationm  noluisti;  eorptii 

aulem  perfecisti  mihi :  holocausta  etiam  pro  delicto  nou 


▼1,24);  quod  et  locus  iste  coramemorat.  Nam  qui 
spem  baliei  in  Domino  renim  omnium  potenle ,  re- 
spieere  non  debet  ad  caduca.  Vanitas  est  enim  a  san- 
cu  religione  sublu  varletale  muiari ,  et  mentcni  Tal- 
lad  illosione  conyertere.  Insatiia  vero  (alsce  sunt 
taiis  formasse  deum,  quem  gentiliias  adoraret,  ubi 
futBrorum  ordinem  mendiciter  inquirebant.  Et  est 
epitbeton  insani»  pulcherrimuro ,  id  est  falsitas.  In- 
sMfir  quippe  menlem  fallunt,  quoniam  a  veritate 
dissentiunt.  Potesi  lioc  ct  ad  illos  aptarl ,  qui  spe- 
ctaculoram  fallacium  deleciaiione  capiuntur.  Ideo 
enim  plarali  numero  positas  sunl  insaniw  ^  ut  per 
timilitudines  rerum  latius  discurrere  debeanius. 
Ters.  6.  Multa  fecisti  tu ,  Domine  Deus  meus ,  mi- 


poslulasti,  llic  versus  Novi  et  Veteris  Testamenti 
sacramenta  compectitur.  Dicit  enim  sacrificium  «f 
oblationem,  q.:£  in  honorem  Domini  flebant  ante 
pecoribus  immolatis ,  un  ;e  sacerdotes  etiam  vesce- 
bantur,  Denm  postremo  tcmpore  respuisse.  Prius 
quippe  talia  suscipere  diguatus  est ,  qiioniam  per  iila 
sacriflcia  prscnguratio  quGcdain  corporis  Cliristi  e^e 
videbatur.  Poslquain  vcro  ipse  Messias  qui  est  Do- 
minus  Cbristus  pra^dictus  advenit,  etse  pro  omnibtis 
nobis  bostiam  pietatis  exhibuit,  necessarium  non 
erat  ut,  verilate  conipleta ,  adhuc  ilia  flgura  prx- 
cursoria  permaneret.  Quos  versus  ita  exp  nit  Apo- 
stolus  llebrxis  scribens  :  Aufert ,  inquit,  pnittttm,  «I 


rabiOa  tua ;  et  cogitationibus  tuis  non  est  quis  sMlis  B  sequens  statuat :  ubi  S(il)ajudiendum  e»t  corpus.  In 


tibi,  Cum  de  operibus  bominum  loqueretur  insanis , 
apte  intulit  dlvina  miracula.  Nam  qui  inflammantur 
conlendentibus  aurigis ,  qui  pantomimis  sallantibus 
moitiuntur ,  quanio  melius  si  cogitent  coelum  et  tcr- 
ram  pulclierrima  diversitate  formata ,  quae  babent  et 
ispectum  decorum ,  et  considerationem  omnino  mi- 
ralHlem  !  Sequitur,  et  cogitaiiombus  tuis  non  est  quit 
umiru  tibi.  Adbuc  illas  superslitiones  elidit,  quas 
libi  homines  aut  ad  religionem  perversam  repere- 
mnt,  ani  in  spertacuris  celebraiidis  moti  aliqua  vo- 
laptate  finierunL  Sed  nunquid  lale  est  per  funcm 
enrrere  pede  snspenso,  quale  Peirum  terga  maris 
Gxo  pressis  e  vosiigio?  Nunquid  tale  est  ignitis  faci* 
bos  in  Iheatro  ludere,  quale  fuit  camini  incendia 


qua  voluntate  sancti/icati  sumus  per  oblationem  corpo- 
ris  Christi  Jesu  semel  ( Uebr.  x ,  9,  10) ;  et  cxtera 
quae  ad  causoe  bujus  puicberrimam  distinctiouem 
pertinere  noscuntur.  Sequitur,  eorpus  aulem  perfecitti 
mihi»  Hic  sanctam  incarnationem  suam  secundum 
Apostolum  evidenter  ostendit ;  ut  corput  quod  ante 
fuit  per  sacriflciorum  imagines  promissnm,  nanc 
dicat  advenlu  proprio  fuisse  coinpletnm.  Adddit, 
holocausta  etiam  pro  delicto  non  postulatti.  Holocautta 
dicuntur  tota  incensa,  quae  pro  delictis  sacris  impo^ 
nebantur  aliaribus,  et  postea  igne  cremabantur,  nt 
devoratio  eorum  fleret  abolitio  peccatorum.  Ilsec  di- 
cit  jam  Dominum  non  petiisse ;  merito,  quoniam  illud 
a  nobis  expetit,  qnod  in  qiiinquagesimo  hgitur  psal- 


tribas  paeris  ambulasse?  Nunquid  tale  est  scen  cas  C  mo  :  Cor  contritum  et  humiliatum  Deus  non  tpernit 


aodire  tragoedias ,  quale  est  in  cboris  Ecclesiae  sa- 
loiifcras  rognoscere  psalmodias  ?  Istas  res  potius  le- 
gentes  spectare  debemus ,  quas  nec  fatiie  quaerimus, 
et  proficoe  semper  audinius.  Dicendo  enim  ,  quis  si- 
wnHt  tibi ,  maUrum  rerimi  arguit  inventorts ,  qui  se 
nequiter  eflerentcs ,  fallncium  artium  auctores  esse 
gloriantur.  Ilactenus  praedicavit  sancta  mater  Eccle- 
sia :  nonc  audiamus  loquentem  Dominum  Salvato- 
rem  ;  ut  quod  dlctum  est :  Quis  similis  tibi  ?  mani- 
feslum  nobis  subsequenti  expositione  reddatur. 

Vers.  7.  Annuntiavi  et  locutut  snm  :  multiplicati 
nmt  super  numerum.  Psalmi  quidera  est  secunda 
sarratio,  scd   per  figiiram  exallage,  qux  Latine 

appellaiur  immuUJo.  Ex  persona  Domini  mystica     ^  j^^  ^^^j.g^j  ^^^^^^  expositam.  Ubi  sunt  qui  se 
vrrba  proferunmr.  nbi  adventum  suum  el  pias  prae-  D  ^.^^^,   gj^^j  hic  promissum  est ,  sacrificia  non  ba- 

bere :  et  tanquam  sententiam  islam  in  codicibus  sa- 


(Pial.  L,19).  Vides  Ecclesiam  veraciter  dixisse  : 
Quis  timilis  tibi  ? 

Vers.  9.  Tune  dixi :  Eeee  veiuo :  in  capite  libri  scri- 
ptum  ett  de  me.  Ecce  ,  stallm  sign  flcat ,  celdritatem 
promittens,  velooilatem  modis  omnibus  pollicetur. 
Et  tu,  Judaee,  cum  propria  sacriflcia  non  babeas, 
quem  deceptus  exspectas?  Ille  jam  venit,  ille  jam 
Yerbum  caro  factum  est ,  ille  mundum  salutari  prae- 
dicatione  complevit.  Scd  tu  adhuc  nescio  quid  in 
tuis  cubilibus  soroniaris.  Quid  137  tilterius  quaeris  ? 
Quid  stupore  deflgeris?  In  libro  isto  psalmorum,  in 
eapite  de  se  dicit  esse  conscriptum  ,  ut  credere  de- 
beas  jam  venisse  bcatum  nostrum,  ciijus  vitam  (sie- 


dicatjoiies  gentibus  innoiescit.  Annuntiare  est  enim 
leatiira  pracdicare,  quod  fccit  ore  propbetarum.  Lo- 
cutus  itfnt,  id  e«t,  cum  inter  nos  conversatus  evan- 
gelizavii ,  qnatido  sacramentum  beatx  incarnalionis 
assumpsit.  Addidii ,  Muliiplicali  sunt  super  numerum ; 
Kilicet  quia  tnpiT  calculum  beatorum  muliiplicata 
est  turba  pecraniium.  De  quam  magiiis  enim  populs 
qiam  pauci  fideles  sunt !  Non  immerito ,  quia  dum 
nolti  mundi  hujus  vanilatibus  occupantur,  raros  po- 
leris  verjciter  iuvenire  sapienles.  Et  vlde  quod  dicit, 
«pcr  n«m«nmi ;  designat  eniii*  illos  tantuni  in  libro 
Tiveiilium  sapputatos,  qu*.  illi  Jerusalem  supernao 
pnedestinati  esse  noscuntiir. 


cris  non  habeant,  sic  stupefacti  ad  objecios  sermo- 
nes  probabiliier  obmutescunt  ? 

Vers.  10.  Vt  faciam  volnntatemtuam^  DeusmeuSf 
volui :  et  tegem  tuam  in  medio  cordis  mei.  Filii  verba 
d  riguiitur  ad  Patrein  ;  dcsideravit  enim  ejus  facere 
voluntatem^  qui  non  abiit  in  consHio  impiorumf  etin 
via  peccatorum  non  stetit ,  et  in  eathedra  peslUentim 
non  tedit  {Psal.  i,  i ,  2).  Nam  qood  tJixit ,  votui  ^  vir- 
taiemprxscientixdeelaravit;ut  diceret  praeteriluni, 
quod  con^tabat  esse  venturum.  ManelMi  etiam  t€M 
divina  in  medio  cordit  ipsius «  dum  in  lege 


w 


M.  AURKUI  CASSIODORI 


f» 


fua  voluntoi  ejui ,  ei  in  lege  eju$  mediiiiiui  est  dle  ac  A  rilurus ;  gicut  et  alibl  dieit :  Deui  tueuh ,  ruf^u  in 


mocle  {PsaLi,  i). 

llers.  11.  Bene  nunliati  juilitlam  luam  in  EecUiia 
magna :  ecu  labia  mea  non  prohibebo,  Donunep  tu  co» 
gnoviiti.  Bene  nuntiaiit  juititiam  Domini,  quando  di« 
eium  esi :  Non  iie  tnipit,  non  iic^  ud  tanquam  pulvii 
guem  projicit  ventui  a  facie  tcrras  (Ibid.^  4).  In  Ec' 
eleiia  magna^  sicut  saepe  diximuSy  catholicam  dicil, 
qusB  toto  orbe  diffusa  est:  de  qua  ibi  dictum  est, 
qiiod  fructum  iuum  dabit  in  tempore  iuo  {Ibid.^  3). 
Sequitur,  eece  labia  mea  non  prohibebo »  Domine ,  tu 
eognoviiti,  Loquiiur  per  id  quod  Deo  subjectus  est 
Filius.  Nam  quamvis  inter  obslinalos  periculosom 
fuerit  prasdicare  yeritalem ,  dum  morlem  suam 
exinde  nosceret  esse  venturam ,  tamen  non  de^titit 


me ,  quare  me  dereliqwiU  { Piol.  xxi ,  2 )  ?  If  ttert^oiw 
dia  cnim  fuit ,  ut  humanam  naturam  prxTaricalianit 
Titio  sauciatam  sancta  incarnatione  sal?aret«  Kertlot, 
ut  resurrectionis  promiasae  beneficio  sederet  ad  dex- 
teram  Palris ,  inde  venturus  judicare  vivos  et  oior- 
tuos.  Suiceperunt  m«,  id  est  glorificandum  recepe- 
runt.  lilos  enim  in  bonaro  pariem  suscipere  dicimur» 
quos  nostrje  graiiae  profitemur  acceptos. 

Vers.  15.  Quoniam  dreumdederunt  me  mala ,  quo- 
rum  non  eet  numerui  :  comprehenderunt  me  imquiia' 
iei  mece.  Hoc  a  roembris  suis  dicit,  quorum  ipse 
caput  est  Christus;  ut  se  pati  profiieretur,  qnod 
lurba  fidelium  sustinebat;  sicut  est  iilud :  Saule^ 
Saulet  quid  me  perie^ums  (Aci.  ix,  4)?  Sequilur^ 


•dmonere  populum  perfidorum  dicendo  :  Quomam  B  9v<>rtfmnoiieilniimenii,scilicet  apnd  homines;  nam 


novit  Dondnui  viam  juitorum ,  el  iter  impiorum  per» 
Ibit  { Ibid,,  6  )•  In  qua  parte  Patrem  habult  testem 
quem  invocat,  quia  nulla  pericula  timuit,  quando 
carnali  populo  spiritualia  bona  praedicavit.  Sic  primi 
psalmi  verissimus  textus,  nunc  etiam  doniinica  com- 
memoratlone  videtur  esse  repetiius. 

Vers.  43.  Juititiam  tuam  non  abscondi  in  corde  meo: 
veritatem  tuam  et  salutare  tuum  dixi.  Justi  voluntas 
est ,  quando  poiest  prodesse ,  non  abscondere  veri- 
tatem ;  quod  Dominum  Salvatorem  fecisse  non  du- 
bium  esl ,  quando  turbas  arguebai ,  increpabat  !n- 
credulos ,  et  multa  hDJuscemodi  praedicabat ,  quae 
Evangelii  textus  eloqniiur.  Fuit  tamen  tempus  cum 
In  passionc  tacuit ,  sicul  scriptum  esl :  At  Jesus  nihil 


omnia  Deo  dinumerata  sunl ,  qui  arenam  muris  et 
guttas  pluviarum ,  stellarumque  muliitudinem  com- 
plexabili  quantitate  cognoscit.  Addidit ,  compreheu' 
derunt  me  iniquitatu  meas.  Eodem  modo  loquitar» 
quo  superius  dixil :  Circumdederunt  me  mala.  Domt- 
nus  enim  Salvator  nec  mala  perpetravil,  nec  iniqut- 
laiibus  patuit :  scd  hoc  a  pirte  membrorum  apte 
dicitur,  a  quibus  lalia  sustinenlur.  Pietatis  enlm 
noslri  capitis  fuit,  ul  qui  de  se  mulia  dixerat,  coid- 
memorationem  quoque  fidelium  facere  dignaretur : 
ne  se  sequestratos  putarent,  cuni  prxleritos  esse 
cognoscerent. 

Vers.  16.  Et  non  potui  ut  viderem :  multipticati  sunt 
iuper  capitloi  capitis  mei ,  et  cor  meum  deretiquil  me. 


respondit  ei ;  quippe  cui  Pontius  Pilatus  dixit :  Mihi  G  Hoc  omnino  ad  membra  referendum  est ;  caeterom 


noit  /07«erti  {Joan.  xix,  9,  10)?  Yeritatem  dixit 
quando  pronuntiavit :  Ego  sum  via^  veritai,  it  vita 
{Joan.  XIV,  6).  Sa/uiaru  autem  Chrisius  beati  Si- 
meonis  confessione  declaratur,  qui  quando  eum  vidil, 
dixil :  Nunc  dimittis  iervum  tuum  t/i  pace :  quia  vide^ 
runt  oculi  mei  ialutare  tuum^  puod  paroiti  antefa- 
eiem  omnium  populorum(Luc.  ii  ,*  29),  ei  reliqua. 

Vers.  15.  Non  celavi  miicricordiam  tuam^  el  vert- 
iatem  tuam  in  Synagoga  multa.  Adhuc  in  exponendis 
suis  operibus  perseverat.  Non  celavU  misericordiam 
ratris.  quando  dixit :  Si  voi^  cumiitii  malit  noitii 
Jfona  data  dare  fHiis  vestrii,  quanto  magii  Pater  veiier 
€aleitii  dabit  bona  petenlibui  le  (Luc.  xi ,  13)1  Fert/a- 
4em  quoque  dixit :  tit  Synagoga  mutla^  id  est  in  po- 


in  Domino  Christo  ncqueunt  lalia  convenire.  Non 
potui  ut  viderem ,  id  est ,  circomdanlibus  me  iniqui- 
tatibus  meis ,  quod  veraciier  poiest  fidelis  edicere. 
Et  quamvis  in  homine  capilli  capitii  vidcantur  in« 
numeri ,  tamen  peccata  eorum  calculum  probantur 
excedere.  Nec  frustra  in  compiraiionem  deliciomffl 
eapi7/i  dcducti  sunt.  Nam  in  Veteri  Teslamento  sa- 
cerdotes  ipsa  similitudine  radebaniur ;  ul  tali  emun- 
datione  pnrgaii  carnis  vitia  deposuisse  videreotur. 
Cor  vero  nOs  deretlnquit^  quando  pecca:ls  a^pruro 
profutura  non  appetit. 

Vers.  17.  Comptaceat  tibi,  Domine^  ut  eripias  f  ins. 
G.,  eruai  ]me  :  bomine ,  in  auxitium  meum  reepice* 
Post  enumerationes  praemissas,  venit  ad  saluber- 


IMitorum  congregatione  densissima ,  quando  Isai»  li-  Drimam  conclusionem ,  unde  omnis  impugnatur  ad- 


lirum  legil  acceplum ,  et  dixit :  Hodie  impteta  Cit  hac 
icripiura  in  auribue  veitrit  ( Luc.  iv,  21 ).  Audis ,  Ju- 
dae-  incredule,  propheiam  aliquando  tuum  nostro 
Evangelio  consonantem  ?  Quem  ultra  sustines,  qui 
jam  Christum  Dominum  venisse  cognoscis »  si  adhuc 
€or  tuum  noxio  velamine  non  tegatur . 

Vers.  U.  Ttt  autem,  Domim^  ne  tonge  facias  ntMe- 
ricordiai  tum  a  me :  misericordia  tua  et  veritae  tua 
umper  iuiceperunt  me.  Narraiis  sanctis  operibus,  ad 
passiouis  suas  gloriam  venit :  ut  lulius  vitae  alque 
vivificatricis  mortis  declarareiur  integritas.  €bi  me- 
rilo  Patrem  prec^iur,  ne  tonge  ab  eo  faciat  minri- 
cordiat  suas,  gui  erat  suscepti  boministeritaie   mo- 


versitas,  omnia  nocentia  destruunlur;  ut  placeal 
Domiiio  eum  eripere ,  qui  mundi  istius  conirarieta- 
libus  cingebatur.  Et  intuere  quod  dicil,  comptauai; 
Id  esl  communiter  placeat.  Concordia  enim  hie 
Triuitatis  osteuditur :  nam  quod  placct  Patri ,  boc 
placet  ci  Filio  et  Spiritui  sancio.  Addidit ,  tibi :  ul 
sanclam  Triniiatem  unum  Deum  esse  cognosceres. 
Sequitur,  Domine ,  in  autitium  meum  rapice ,  ul  in- 
telligamus  respecium  ipsius  nostrum  esse  praesi- 
dium  ;  sicut  est  illud  Evangelii :  Reipexii  Petrum^ 
et  ftevit  amare  (Luc.  xxii,  Gl,  62).  Aliter  enim  libmri 
nott  possumus,  nisi  uos  Divinitas  propitiau  re- 
spiciat. 


m  EXPOSITfO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XL.  89« 

138  ^^rs.  18.  Confundantur  et  reverenntur  stmti/,  A  tabat  qnippe»  qnando  laelabatur  In  Domino,  In  quo 

revera  sunt  omnia  profiiiura.  Sed  ne  banc  eisnlt»- 
tionem  quibuscunque  crederes  concedendam,  addidil» 


pd  qwBruui  an'nnam  meam^  ut  auferant  eam.  Venlt 
id  eam ,  qaae  superest ,  narraiionem  :  ubi  confusio- 
nem  el  reTcrentiam  Domiuus  Salyator  optat  impiis : 
eisaltationem  yero  et  laetiiiam  proyenire  peiil  devo- 
tis.  Sed  yide  in  Ista  deprecatione  quanta  gcrat  sta- 
dia  pletatis.  Confundantur^  dixit ,  mirabilium  opera- 
lione  torbentar.  Revereantur  auti^m ,  resurrectionis 
gloria  corrigantur :  ut  illum  confiteantur  Deum  , 
quem  dudum  putaverant  esse  trucidandum.  Simul ; 
id  est ,  sicot  persecuti  sunt ,  ita  et  praedestinati  cnu- 
yersionis  munere  liberentur.  Sequitur,  qui  qucerunt 
ammam  meam.  Duobus  modis  anima  qu.iTitur,  sive 
ad  bonorem ,  sive  ad  mortem.  Sed  ut  hic  illos  osten* 
deret ,  qui  eam  volo  contrario  perquirebant ,  addi- 


qui  diligunt  $alutare  tuum ;  id  est ,  qui  ifie  spiriluali 
cUariiate  perquirunt ,  el  mandatis  meis  suaviter  ob- 
sequuntur. 

Vers.  22.  Ego  vero  egenus  et  pauper  ium  :  Dominui 
euram  habet  mei,  Postquam  dizeirat  laetiti«  mune- 
ribus  esse  complendos,  qui  deilatem  Verbi  diligere 
voluissent ,  ne  sibi  quispiam  meritorum  glori&ro  viii- 
dicaret,  Dominus  Chrislus  ex  forma  loquitur  bumanl- 
tatis  assumptse  :  Egenus  et  pauper  ium.  Egenus,  quia 
bumanitas  subveniri  sibi  semper  egct  a  Domino. 
Pauper^  quia  nisi  divin.i  |ratia  clarificeiur,  de  le 
omnino  lenuis  esse  cognoscitur.  Sed  ne  istam  pad- 


dit,  ut  auferant  eam^  non  ut  diligant ,  non  ut  vene-  B  perlatem  viiem  abjeclamque  aesiimares ,  addidit » 


rentor :  sed  ut  a  corpore  meo  interventu  mortis  se- 
greg.nre  contendant. 

Vers.  19.  Aver^antur  retronum  et  erubescant^  qui 
cogitant  mihi  mata.  Frer|uentcr  diximus  malis  sic 
bene  optari ,  ut  retrorsum  redeant  a  yoluptntibus 
snis ,  «lec  in  malo  opere  pcrseverent.  Qui  si  confu- 
lionem  patiantur,  evadunt :  si  niundi  laeti.ia  perfruan- 
tur,  perennt.  Nam  retrorsum  islud  in  bonam  partem 
diei  Evangclii  locus  ille  lestntur,  ubi  Petro  vitx  hu- 
jus  se  amore  diligenti  respondit :  Redi  retro^  Satanas 
( Mare.  viii ,  35).  Qiiod  auiem  posuit ,  qui  eogitant 
mhi  mala^  Judaeoruin  signilicat  improbas  voluntates» 
qncrum  cogitaiiones  non  erant  inalae  Domino,  sed  au- 
etoribiis  suis.  Cngitationes  enim  a  cogendo  dictac  sunt. 


Domcfitti  curam  habet  mei ;  scilicet  de  quo  dicturus 
erat :  Hie  est  Filius  meus  ditectus ,  in  quo  mihi  bene 
eomplacui  {Matih. iii^  17).  0  paupertatem  thesauris 
omnibus  ditiorem  I  Pauper  eiiim  de  nosiro ,  diyes  de 
suo  cst ;  qui  ideo  Indigentiam  humanitaiis  assum* 
psit ,  ut  abundantiae  suae  nos  faceret  esse  parilcipes. 
Vers.  23.  Adjutor  meus  et  liberator  meus  es  tu :  Do* 
mine ,  ne  tardaveris.  De  adjutorio  et  de  proiecliona 
securus  celeritatem  necessariam  petii ;  ui  Jnm  qula 
mors  vitan  non  debuit,  saltem  resurrectio  feslina 
succederet.  Cum  enim  dicit :  Adjutor  et  liberator^ 
ostendit  patientiam  diversarum  yidelicet  passio- 
num,  uode  ct  ipse  psalmus  fecit  iniiium.  Quapro- 
pter  totus  viriuti  patlenlis  merlto  deputatur,  qui  ei 


Vers.  20.  Ferant  confestim  confusionem  suam ,  qui  G  eodem  fine  concluditur. 


dicunt  mihi :  Euge  ,  euge.  Ferunt  confestim  confusio» 
uem  nunn^  qui  usque  ad  illud  perveniunt,  ut  se  ne- 
qniter  errasse  cognoscaiH.  Ferant^  dixii,  quasi  pon- 
dns  immensum.  Confestim ,  ut  peccare  cceperint :  ne 
longius  progrediendo  periiiulosius  ingraveniur.  Con- 
futionem  suam^  id  est  cogiiationem  pravam  veriiate 
eonyiclam.  Sequitur,  qui  dicuut  mihi :  Euge ,  euge. 
llic  falsos  argiiil  laiidatores ,  qui  plus  nituntur  adii- 
1  ndo  decipere,  quani  possint  yitupcrationihus  sau- 
ciare.  Euge  verbum  quidem  pr«  oniale  esi;  sed  cum 
rcclo  animo  non  proferlur,  ad  deri  ionem  trahitur  in- 
ferendam.  Quae  figura  dicitur  ironia ,  id  esl  irrisio. 

Vers.  21.  Exsultent  et  lceientur  qui  queerunt  /e,  Z)o- 
MiM,  €t  dicant  semper :  Magni/icetur  Dominus ,  qui 
iiligunt  salulare  tuum.  Sicul  inimicos  suos  confundi  D 
petiit»  qui  eum  falsis  laudationibus  irridebant » iia 
disyoios  opUt  veraciter  gaudere,  qui  spem  suam 
snscontar  in  Domini  majestate  posuisse.  Eos  enim 
tiOQ  tantum  Itetari ,  sed  et  exsultare  dcprecatnr.  Sed 
qa«  sit  Isu  exsuliaiio  consequenler  expoiiilur;  id 
csl ,  et  dicant  semper  :  Magnificetur  Dominus.  Ilacc  est 
aiim  professio,  quae  in  aeternum  gaudcntes  efUcii 
Cbnstianos ;  quae  quamvis  jugiter  dicatur,  tamen 
lenper  appetitur.  De  ista  siquidem  sententia  pasce- 
kaioret  io  isto  saeculo  Job,qui  eratafaictionecorpo- 
ris  grayiler  sauciatus ,  dicendo  :  Dominus  dedit »  X>o- 
iRJiiiit  abstulit ,  sieut  Domino  placuit  ita  factum  est, 
Sit  uomen  Domini  benedictum  {Jobt,^\).  Exstil- 


Conelusio  psalmi. 

Ifagriifica  et  suavissima  verba  sensus  nostros  me- 
duUilus  intraverunt,  quando  ipsum  aiidivimus  do- 
centem ,  quem  adoramus  auctorem.  Nam  licet  unl* 
ycrsos  psalmos  magno  honore  veneremur ,  oescio 
quid  tamen  dulcius  accipitur,  cum  aliquid  de  sancU 
incarnatione  profertur.  Omnis  enim  fidelis  gratissime 
suscipit ,  pcr  qu^in  noscitur  esse  liberatus.  El  re- 
spice  quo  ordine  psalmi  hujus  contextio  disponatur. 
Primum  loquitur  Ecciesia  qiiasi  rudes  docens,  quasi 
Irepidos  confortans ,  qiiasi  incomposiios  prsparans , 
01  sequentia  verba  Doqiini  SaWatoris  libenli  anitno 
saluiariter  populus  praeparatns  audiret. 

EXPOSITIO  IN  PSALIIUM  XL 
In  finem  psalmus  David, 

Terba  ista  frequenti  usu  nobis  jam  debenl  esse 
noti^^simQ  ;  sed  breviier  dicu  tangamus ,  omnia  diri- 
guntur  ad  Christum  Dominom.  Magnificat  aulein 
bunc  psalmum,  quod  in  quadragennrlo  numero  no- 
scitur  collocatus ;  qui  caleutus  emnndaiioni  el  puri- 
ficaiioni  frequenter  aptatur.  QuadragiiiU  enim  diebus 
fuso  diluvio  ab  iniquiutibus  hominum  terra  dilola 
esl.  Qoadragint}  quoqne  diebus  sanclus  Ifoyses  sb 
escis  corporeis  temperavii,  ut  divina  colloquia  me- 
reretur.  Eodem  modo  Elias  suffuglo  se  corporeae  re- 
fectionis  abstinuit.  Ipse  quoque  Dominos  lotidem 
diehus  ac  noctibus  jejuniyil ,  at  nobts  fonnam  bettai 


295 


M.  AURELU  CASSIODORl 


m 


piirincationis  osienderct.  Qiiadrageslmx  quin  eliam  A  debeamus  propier  Clirisium  Dominum  nostrniii,  qui 


ipsins  docemur  cxemplo.  PrxmiUiliir  tempus  absti* 
nenliae,  ul  dilulis  sordibns  peccatorum  ad  resurre- 
ctioneni  Doir.ini  puris  meniibus  accedamus.  Quapro- 
pler  hunc  psalmum  inler  illa  judicemus  saciamenta 
repositum  ,  qux  aninias  nostras  coelesti  purificatione 
139  mundincanl ;  niaxime  quando  de  cleeniosyna 
propheia  dicturus  cs( ,  qiia  proprie  fieri  nosciiur 
purgaiio  peccai(»rum.  Legilur  enim  :  Sicut  aqua 
exilingmt  ignem ,  sic  eleemoiyna  exttinguU  peccatum 
{Eccli.  ni,  35). 

Divisio  psabnf, 

Primo  ingressu  proplieta  loquiiur,  benlum  pra^di- 
cans  eleemosynae  largilorem,  muUiplici  eum  bene- 


de  pauperibiis  suis  in  judicio  proprio  dicturus  est ; 
Qui  fecit  uni  ex  minimis  istis^  mihi  fecil  (Matth,  xxf, 
40).  Quid  enim  dici  potesl  sublimius,  quid?e  glorio- 
sius,  quando  aut  ip>i  prxtennissi  in  ignem  nos  diri- 
gunt,  aut  remunerati  nos  ad  dexteram  collocabunlf 
Scd  adverle  quod  dicit ,  intelUgit;  ut  etiam  non 
petentibus  talibus  offeratur.  Nam  qui  petenli  tribuif,- 
bonum  opus  efficii;  qui  vero  tacentem  intelligit,  bea 
titudinem  sine  aliqua  dubitalioue  conquirit«  Addidit, 
in  die  mala  liberabil  eutn  Dominus.  Diem  quideni 
judicii  significat.  Sed  nliquos  inovet,  quod  tain  fre- 
quenter  malam  dicil.  Omnis  homo  maliim  et  formi* 
dabile  jusle  sibi  dicii  esse  Dei  judicium  :  quia  pecca- 
toribus  debita  poena  su<^pec(a  est.  Nain  etsi  ejut 


dictione  concelebrans.  Seciindo  cloriosam  Dominus  R     .        .       i..  .  .   i 

ui«.uuiic  *,uiiv.c   u     o   .j^  ft  jj  nj,s^,raiione  Iiberamur,  vigorem  tamen  judicii  ipsiiw 

suam  comniemorat  passionem.  Teriio  ad  conhrman- 


dain  spem  fidelium,  idem  Dominus  Christus  prxdicii 
propriam  resurrectionem. 

Expositio  psalnii. 

Vers.  . .  Beatus  qui  intelligit  super  egenum  et  pau- 
perem  :  in  die  mala  liberabit  eum  Dominus,  IHc  iterum 
hypotheiicus  syllogismui  hac  ratioiie  resplendet :  Si 
omnis  beatus  intelligit  super  egenum  et  pauperem, 
in  die  mala  liberabit  eum  Doroinus.  Attamcn  omnis 
beatus  inteliigit  super  egenum  et  piiuperem.  In  die 
igitiir  mala  liberabit  eum  Dominus.  Uypoiheticus 
autoni,  id  est,  condilionalis  syllogismus  est,  qui  ex 
conditionalibus   propositionibus  ^babens   absolutam 


recie  pavescimus. 

Vers.  2.  Duminus  conser  et  eum,  et  vivificet  ^um^ 
el  beatum  faciat  eum^  et  emundet  in  terra  animam 
ejus  :  ct  non  tradat  eum  inmanus  [mss.  A.,  D.,  F.,  tn 
animam]  inimici  ejus,  Pelitio  ista  prophel^e  certa  proo 
missio  est,  quia  sic  fieri  necesse  est :  si  lamen  ege- 
nus  et  pauper  pio  munere  sublevetur.  Conservet^ 
dikit :  id  est,  inter  mala  sxculi  perire  non  fariat; 
sed  ad  suam  retributionem  illxsum  sancta  conver- 
satione  perducal.  Vivi  autem  proprie  illi  dicuntor, 
qiK  se  a  Christiana  fide  non  dividunt.  Nani  de  illis 
qui  in  errore  versanlur  dictum  esl :  Sine  mor.uot 
sepeliant  mortuos  suos  (Luc.  ix,  60).  Ergo  vivificei 


assumptionem,colligitconclusionem.  Nunc  seqiientia      ium  dicit,  hoc  cst,  faciat  illum  inler  eleclos  In  tiii 

videamus.    Secunda   est  species    definitionis   quae  ^  vivere  porlione.  Addidit,  et  beatum  faciat  eum^  utique 

Graece  ennoematice  dicitur,  Laline  noiio  nuncnpatur» 

Hxc  de  factis  suis  unumquemque  quid  sit  ostendit. 

Dicit  enim  quomodo^  peccata  per  operaiiones.elee* 

mosynarum  saluberrimas  expientur,  ut  possit  bea- 

titiido  gloriosissima  reperiri.  Suadebat  nos  equiilem 

dignitas  rei  per  locum  communem  al  quam  facere 

digressionem ;  ut  reconciliatricem  humani  generis 

eleemosynam  laudare  deberemus.  Sed  quoniam  mul- 

torum  Patrum  sanctissimo  alque  eloquentissimo  ore 

celebrata  est,  sufficiat  ad  eorum  libros  audientium 

corda  remisisse;  ut  et  illorum  desiderium  uberius 

expleatur,  et  nos  coeptnm  opus,  juvaiite  Domino, 

naviier  iinpleamus.  Sed  licet  multi  Paircs  de  hac  re 

plura  conscripscrint,  oritur  tamen  inier  eos  de  hoc 


ut  in  resurrectione  ad  dexteram  collocetur,  et  iii 
patriam  illam  bealorum  magni  Judicis  p-onuntialione 
mittatur.  Sed  posi  illa  superiora  quae  dixerat,  rem 
uimis  necessarinmtangit,  ut  dum  in  isto  mundo  con- 
sistit,  peccatorum  rcmissione  mundetur  :  ubi  venia 
oplata  suscipitur,  si  dcvoia  supplicatione  plangatur. 
Subjunxil  eiiam,  ne  in  manibus  inimici  tradatur,  Ini' 
micus  diabolus  esi :  manus  ejus  potestas  iniqua  est; 
nam  quas  manus  habeat,  qui  carnem  non  habet?  Ips^ 
ergo  potesias  est,  qiia  servos  Dei  muUipIici  tenta- 
tione  casiigat.  Et  aniinadverte  quoties  in  hoc  versu, 
e(,  posuit;  ut  figuram  polysyntheton  conjunctionia 
hujus  frequenti  iteralione  inon>traret. 
Vcrs.  5.  Dominus  opem  ferat  illi  super  leetum  dolo" 


articulo  nonnulla  dissensio.  Legilur  enim  :  Omni  pe-  ^  rtj  ejus :  universum  siratum  ejus  versasti  in  infirmitate 

tenti  te  tribue  (Luc,  vi,  30).  Scriptum  est  etiam  : 

Desudet  eleeroosyna  in  manu  tua,  donec  invenias 

justum,  cui  eam  tradas.  Sed  si  omnes  justos  quaeri- 

mus,    imperatam  constringimus  largitatem.  Veruni 

baec  causa  in  sola  pia  voluniaie  consistit :  quia  non 

est  nostrum  prius  mores  discutere,  et  sic  indigentiae 

subvenire.  Sufficit  nobis,  ui  nos  dare  aliqoid  malis 

artibus  nesciamus,  nec  opiniones  hominum  captaudo 

eiati  eleemosynam  largiamur  :  sed  operemur  solo 

tffeclu  subveniendi,  quod  nos  supcr  omnia  praecipit 

Uiviniias  intueri.  Qui  sic  dederit,  etsi  jiistis  non  det, 

{ustetamen  oron.buserogabit.  Sed  major  operadanda 

est,  ut  sanctis  viris  in  aliqna  ind  geniia  subvenire 


ejus.  Ne  putares  beaium  istum  in  hoc  mundo  incon- 
cussam  requiem  possidere ,  dolores  ejus  mitigarl 
deprecatur;  ut  multitudo  malorum  teinperatioiiis 
benefieio  vincereiur.  Lectus  enim  nobis  datus  est  ad 
quieiem,in  quo  se  hominum  fcssa  mombra  refoveant. 
Sic  et  ille  qui  patrimonium  conqnirit,  uxorem  sibi 
copulal ,  filios  procreat,  qui  amicilias  parat,  quasi 
in  quodam  lecto  delectationis  graiia  conquiescit. 
Sed  haec  frequeiiter  scrvis  suts  amara  et  doloribus 
plena  Dominus  facit,  ne  spem  suam  ponentes  in 
teroporalibus  rcbus  futura  bona  non  appetant.  Qua- 
propier  oplat  propheta  ut  consoletur  Dominus  dolp- 
rero  ejus,  qui  in  delectatione  sus  quasi  quodam 


^07  EXrOSlTlO  IN  rSALtERltJM.  PSAL.  XL.  5:  !^ 

lectiilo  sauciatnr.   Addidit,  unhersum  iiratum  ejut  \  Ulriimqiie  miseniin,  utrumqtte  pestlferum  :  ifigres»^ 


tena$H  in  infirmUate  ejut,  Causam  eicolit  quani  su- 
perius  dixit :  quia  proTidentia  divina  perficitur,  ut 
ierforuin  [>ei  miindana  delectatio  in  angasitisdolo- 
libusquo  vcrsetur;  qiiateniis  hic  drversis  calainititi- 
bfis  aHlicti,  aeterns  beatitiidinis  requiem  consequan- 
tar ;  sicut  factum  est  in  Job,  cui  s^rculi  bona  in 
fnfirmitaie  conyersa  suiU  :  scd  iitde  felicior  exstiiit, 
qiria  se  iHi  prosperitas  mundann  subtra\it.  Quocirca 
itlibiis  rebiis  rogat  opem  ferre  Dominum,  ne  liuniana 
frafifitas  duris  laboribus  pressa  superetur. 

Vers.  4.  Ego  dixi^  Do:ine,  miterere  mei :  tana 
Mttmam  meam,  quia  peccavi  tibL  Ciim  irihulationes 
ideliain  divino  judicio  fieri  cognovisset,  140  '  ^' 
tiamjt  p'e  irepidiis  propheia ,  ut  el  ipse  niisericor- 


suiit  ad  fa<'iniis  perpetrandum ,  deinde  foras  a  teri- 
Ifttis  finibus  eiierlint. 

Vers.  8.  Simul  in  unum  tusurrabani  onmei  inimici 
mei :  advertum  me  cogitabant  mala  mlki.  Susurralio 
est  oris  parvissimus  sonns  sine  aliqua  vocis  distln- 
Gtioiie  coiifu3us :  sermp  tracius  ab  apibus»  qdaruiii 
vox  prolaia  susurrus  est.  Quod  inter  illos  eveait»  qui 
in  auribus  ruis  murmurarc  inviccm  gestierunu  Con- 
silia  quippe  sua  detegere  n^tn  prnpsumunt,  qui  scele* 
rum  socielale  conjuncii  sunt.  Addidit^  omliet  inimid 
mei  aivertum  me  cogitabaHl  mala  mihi,  Cxpressit 
insaiiiam  furentium  insipientiiimque  populorum.  Sii- 
lent  enim  paiici  esse  scelerum  auclores.  llic  omnes 
mala  cogitasse  dicii  suiit ;  ot  nemo  sit  minns  nocens, 


Mam  Diimini  consequaltir :  quoniaro  qai  se  pec^asse  B  quos  una  faclnoris^ damuat  spqiial  tas.  Quod  autem 


tngnoferAt,  tentationibus  tradi  jure  meiiiebai.  Oiiine 
tmm  peccatiim  morbus  est  animarnin,  quo  crcscenie 
ulas  iiiterioris  hominis  dissipatur.  Sensit  apgritudi- 
nem  suain  qiii  clamayit  ad  me«ticnm,  sed  intelb  ctu 
irat  sanns,dum  se  cognoVil  infirmuin.  Animam  iiaqiie 
iaam  Mnart  desiderat,  remissione  scilicet  peccato- 
ram ;  qua  re  era  sanamur,  cnm  sirangulantia  peccata 
iaxantur. 

Versi.  5.  inimiei  md  dixemnl  mala  mihi :  quando 
«noriVCKr  tt  periei  nomen  ejuB?  Hactenus  proplieta  de 
^«atorum  alfl  ctione  iocntns  est,  niinc  sccundo  in- 
Kvessu  Dominus  Salvator  <e  sua  pa  sione  dicturiis 
^«t;  ut  cum  (amuli  Dei  oiversis  casibas  afQiguniur, 
^ou  se  a  Deo  credant  es^e  derelictos ,  quando  Chri- 


dixit,  mala  mihi  :  si  effecian  qu:eiis  sibi,  si  voiuiii 
iRffti.  lusti  siquidem  poeua  non  patieniis,  sed  facicn- 
tis  invidta  est. 

Vers.  9.  Verhum  iniquum  conttituerunt  advertum 
me :  nuntuid  qui  dormit  non  adjiciet  ut  retttrgat?  Yer^ 
bum  iniquum  dicit»  quando  cliinabant  Pilato  :  Si 
hunc  dimitiit^  non  et  amicut  Ccesarit  (Joan,  xix,  12). 
Coni.'t(i(erttiif,  id  est  dccreverunl,  aut  eiiain  dcfi* 
nicrunt ;  vidolicet  qnando  de  Domin  <  Salvatore  scii^ 
lent.aliter  sunt  iocuti.  Dormire  est  autem  a  sensibus 
cnriiis  rcmissa  mentis  intciitione  rcqnicscero,  et 
it(*ruin  ad  actus  vitac  nostrae  rep:iraio  aniroi  vigore 
rcmearc.  Quod  morti  dominicx  pulclierriiue  vidcMc 
aptatum  ,  quia  tantn  celeriuis  resiirrectioiiis  fuii,  ut 


«iini  Dominum  talia  pcriulisse  cognoscunt,  quidixit:  C  dormitte  potius  quam  mortuus  aesliinetur  :  rcsurgens 

fortissimus,  qui  ut  imbecillis  occubuit.  Et  iie  sibi 
hacretici  diutius  blandiantnr,  an  iiant  illum  qui  {Iot" 
init  ipsum  sibi  adjicere  ut  resurgat;  sicut  et  iii 
Evnngelio  dicit :  Potettatem  habea  ponendi  animam 
miam,  tt  poteOatem  habeo  iterum  tumtndi  eani  (Joan^ 
X,  i8). 

Vf  rs.  10  Etenim  himo  patit  meee  in  quo  tperabam  ^ 
qui  edebdt  panet  meot  amptiavit  advtrtum  me  tup* 
piantationem.  Hominem  pacit  suae  dicit  discipnluin 
I  idam,  qui  illi  pacem  dedit,  qiiando  eum  tradidiu 
Pacem  siquidem  dicimus,  cum  nos  invicem  oscula- 
mur.  Naro  si  ad  auim:e  tranquiiiiiatem  referas,  pax 
esse  in  itlius  corde  iion  potuit,  qui  insidias  blaii^ 
diemlo  prxpsravit.  Addidit,  in  quo  tperabam;  id  cst 


i  me  pertecuti  tuntt  et  vo$  perttquentnr :  ti  termontm 

terwwtrunt,  el  vettrum  ttrvabunt  (Joan.  xt»  20). 

mimici  fero  dixerunt  nta/o,  qiiando  falsa  locuti  sunt. 

ieces>e  enim  entt  ut  impii  mendacia  cogitarent,  qui 

oiiabolo  auctore  fremuerunt  Sequitur  :  ^iiaitdo  mofie* 

Isr  ei  periet  momtn  ejut?  Vorba  sunt  dementinin  Jii- 

daeorum ;  diceliaiit  eniro  :  Si  dimiterimut  etim,  venient 

ftonuiiii  et  toilent  nobit  et  iocum  et  regnum  (Joan.  xi, 

48) ;  item  Calpbas  ait :  Expedit  ut  unut  homo  moriatur 

|iro  omnil^iiSyef  non  tota  gent  pireai  (Ibid.^  49).  Pervi 

enim  m^men  ejus,  sed  ab  Ipsis  «ini  ei  credere  nolue- 

nmL 

Vert.  9.  Et  ingrediebantut  ut  viderent :  vana  fovn- 
iMi  esl  ciir  eorum. 


Yers.  7.  Cofi^f^averunl  irdquitaiem  tibi :  et  tgre-  ^  >"  quo  sperare  puUbar.  Nam  quomodo  babuit  in 

<ic'cj|liar  fo^at^  et  toquebantur.  Tempus  illod  domi- 

^  passionis  exponii,  quando  Jndas  non  ad  vene- 

nHm  Doininum,  sed  ad  |ierdendum  potius  dolosiis 

tobat.  Nam  qitod  plnraliter  dictum  est,  ingredie- 

^*«(iir,  et  illOA  significat  qui  el  manns  injicerc  pr.^e- 

*>«|Meroiit.  Vafia  vero  Ijcuti  tuni  Jndsi,  quando  de 

*^ii  norte  crudeliter  tractaverunt ,  qui  omnium 

^esse  cogimscitur.  Sequi tar^  cdn^re^avtfrimi  im'- 

fiiiMiM  dbi,  Ccnyeniu«  ipsorum  coiigregatio  utique 

^  preeafiliom»  qaandti  in  uno  facinore  omnia  sce^ 

^  perpetrata  sant,  dnm  rerutn  Dominnm  crncifi- 

l^  deereforant.  Forat  egretsi  tunt ;  quoniam  iiitns 

^re  00«!  poterant,  qni  ab  arcano  fi^lci  discre|iabant« 

Patro!..  LXX. 


h.»roine  pessiino  sperare,  qui  illum  potuit  anieqiiain 
nasceretur  agnoscero?  Nam  ut  iuielligss  fnisse  prx« 
scitum,  fcic  ipse  Dominus  dicit :  Nonne  vot  duodeciWi 
e'tgi^  et  unut  em  vobit  diabolut  eti  (Joan.  vi,  60)? 
Sequitur,  qui  edebat  pamet  meot  :  sive  docirinam 
meam  audiebait  uiide  spiriiualiier  epulamur ;  sive 
qnia  manum  inisit  cum  ipso  in  paro{iside,  quem.id^ 
modnm  Evangelii  lingaa  declarat.  Ei  uierito  dixii» 
afR|i/i<i9il|  qaando  ignorantibus  qnis  eSbCt  ipsc  mon* 
straverat.  0  discipulum  surdam ,  o  indocili  cord** 
durssimum!  Quis  enim  eum  a  tants  pletate  aliquid 
virtiitis  animo  perccpisse  credat,  qui  tam  crudellt 
exslilit  parricida? 

10 


lOO  II.  AUKELII  CASSIODORI  3t0 

\er8.  41.  Ttt  autem^  Domine^  mUerere  mef,  et  re-  A  beiMdictio  ex  alieno  celebratur  arblrio,  Deui  aalttti 


^medUi  me:  et  fetrikuam  iilu.  Exposiia  iiassione,  ad 
leniiiin  ▼enlt  ingressom»  in  qtio  resarreciionif  aax, 
per  id  quod  bomo  est,  fieri  roiracola  deprecatur. 
Quid  «rifis  aures,  haereilce?  Qoid  te  pulas  aliquifl 
inveiil^,  quod  mam  posjil  excusare  perfidiam  ?  Si 
polesiaiem  quaeria,  aiidi  quod  in  Evangelio  didt: 
SoMte  implMm  hoe^  et  m  iriduo  iu^eitabo  iUud  {Joan. 
n,  19).  lllc  homaniias  rogat,  ibi  ditinitas  polliceiur. 
Deslne  calumnias  facere,  ntra(|ue  eniin  conycniunl 
in  Domino  S:ilyalore :  quia  Verbum  caro  factum  est^ 
<f  kabitavit  in  nobii  {Joan.  i,  i4).  lietribvam  ilUi, 
dlxlt,  non  dolore  yindictp.,  scd  exspcclalione  patieii- 
lise.  Nam  bodlcquc  suslinendo  illos,  magnam  pariem 
eomm  clemenlix  sdae  operatlone  conTcrlii. 


^fiMi/tciKi  eat,  etsiomnea  laceanl;  quia  ilie  omne 
bonam  non  tanquani  extraneum  aaacipit,  aed  ab  ipso 
progrediiur.  Nam  quod  dixit  :  A  uectdo^  prssentem 
mundum  sigiilfical,  ex  quo  adminlatrari  ccepla  aant 
oronia.  Ei  uique  in  imcuium^  falonim  yult  inlelligi  , 
abi  jam  omnia  aeiema  consistuntyaec  alqua  ttfmpo- 
rb  mutabilitale  dUabuntur.  Nam  licet  teeculum  istiMi 
deOetat,  Dei  tamen  benedictio  incommutabilis  perae- 
yerat.  Addidil  /ia/,  /fa/.  iloc  verbum  geminalum  in* 
sianler  ab  omnibus  prae.licat  es^e  facien«lam.  Non 
enim  ^ic  intelligenduin  est,  ut  puienir  fiat  benedictui 
Bommui;  tanquam  si  non  iandeiur  benfdictui  non 
sit :  sed  hoc  esi,  fiat^  un  ie  nos  proiicimus,  dum  ju- 
giter  ejus  laudibus  occupamur.  Aliqui  fero  expoaito- 


Vers.  42.  /n  hoc  eognovi  quoniam  voluiiti  me  ,  quo'  6  rum  pro  Istius  verbi  novitate,  quod  esl  bic-el  in  ae- 


iitam  non  gaudebit  ininAcui  meui  iuper  me»  Cogno- 
9iue  se  dicil  in  hoc  dilectioncm  Patris,  qula  gloriosa 
eat  resurrectio  secniura.  Quoniam  voluiiti  me,  sub- 
audi  glorificare,  exaliare.  Possuni  enim  buic  loco  el 
haec  verba  quae  dicia  suni,  ei  bis  similia  convcnire. 
Addidit  4  ^ttORtam  nor  gaudebit  inimicui  meui  iuper 
me,  I!oc  erat  quod  dixit,  quoniam  voluiiti  me;  scilicel 
qula  inrm;ctti  suprai  euOi  ror  esl  gaudere  permissus» 
quando  illa  qiiae  disponebant,  nullaleniia  lii>pleve- 
rnni.  141  ^^  ^^  ^^^^^  ^^^^  occidere  volucrunt, 
sicut  superius  dictnin  est»  ul  nomen  ejus  penitus  de 
terra  abrogarent.  Sed  ecomra  vident  Ecclesiam 
Christi  toio  orbe  diffusam,  nomenque  ejus  nbique 


pluageaimo  primo,  aive  In  octogesimo  ociavo,  vel  in 
centeslmo  quinlo ,  in  quiui]ue  libros  psait  rium  divi- 
dendum  esse  putaveruul.  Scd  eis  non  ease  coiisen* 
tiendum  in  prefatioiie  noalra  suificienler  oslensum 
eat.  In  Aciibus  quippe  apoatfilorum  (Act.  i,  20)  nnus 
Itber  legiiur  esse  psalmornm. 

Concluiio  piolmi. 

Superlore  psalmo ,  in  prima  parte  Eccleaia  sancta 
locuia  est,  et  poat  Domini  verba  secula  annt :  lla  et 
In  hoc  prophela  praecursor  est.  In  ipso  quippe  prio- 
eipio  beafas  David  per  eleemosynas  sancias  moraleft 
nos  doculi  disciplinas.  Secundo  per  passionein  suani 
Dominus  natarales  aemiias  indicavii.  Tertio  re  ur- 


celeberrimum  esae  cognoscunl;  ul  menlo  gaudere  .    ,      s    _.   .  .    ^  .  i.  ..  .  ^  -.^i*  •. 

.  .       ..      .  ^       .     .*  ®.  f  reciioniamiracaloinspeciiva  no.«clarratecomplevii , 

Don  posaiiit,  quibus  tam  contraria  provenerunt.         ^  ,    ..     ...       . .         ..      .  ..  ... 

^         ^  ^  ^  ui  cttiestis  philosophiae  verilns  tribus  partibus  nar 


Vers.  i5.  Propter  innocentiam  autem  meam  iuice- 
ptiti  me,  et  confirmoiti  me  in  compectu  tuo  in  eeter' 
nttm*  Vereaancla  innocentia»  vere  simpliciias,  vere 
hnmililas  beala;  ul  toi  mala  passus,  nulla  seconien- 
llone  defenderei.  Pla-^ato  anlmo  ibat  ad  cmcemy 
tranquilla  menie  moritnrus.  Omnia  verba  quse  ptae- 
dicta  suni  pcr  propheias  Inlegerrima  verilate  comple- 
vit.  Dolnli  casibus  persequenirum,  ei  in  cruce  posilus 
pro  inlmicis  auis  clementissimns  exoravii ;  quoniam 
hoe  et  a  fldelibos  suis  faciendum  esse  decreverat.  Et 
merlto  dedlt  praKseptiim »  qui  praemisit  exemplum. 
S^qoiiur,  et  confirmaiti  me  in  eompectu  tuo  in  ceter- 
Rttm.ilic  jam  beatiludo  ipsius  sanclae  incarnationts 
exprimitur,  qui  moribundl  corporis  infirmilale  depo 


raia  consiareL  Quod  si  diligenter  inspcxeris,  et  :n 
reliquis  paalmia  posiium  frequcnler  invenies.  Un  'e 
paainii  hnjus  suscepto  bcueficio  mngna  exsultatioite 
dlcendum  est :  Benedietut  Domitiue  Deui  liraei^  a 
meulo,  et  mque  iu  ieeeuium :  fiat^  fiai. 

EIPOSITIO  IN  PSALMUM  ILI. 

ffi  /in#ui,  inteiiectui  filUi  Core  ptalwmi  Damd. 

Iiiter  verba  usilata  filioi  Core  noviter  inlrodocit, 
qaae  nomina  cantorum  sunt,  non  psalmigraphonim ; 
aicui  de  Iditbum  in  trigesimo  octavo  paaltno  jam  di- 
eiuiu  cai.  Ili  enim  a  David  ad  psainiodiam  foerant 
elecii ;  sed  propler  signiflcanliam  nomiiium  congruen- 
ter  litulis  videntnr  apposiii;  quod  maguo  aiudio  de- 


siu,  homo  Deus  ex  duabus,  ei  in  duabus  naturis  dis-  ^  bemus  inquirere,  ui  iiobis  veliit  candidissimuanucleus 


iloctls  aiqne  perfeclls  permanet  lu  glorli  seinpi- 
tema  :  cujus  nomen  super  oinite  noinen  esi,  cujus 
poiestis  cocto  terraeque  iinperat,  cui  Omne  genu  fie- 
cdtur  eceleitium,  terreitrium,  et  infernorum  (  PAi- 
tip.  II,  10). 

Vers.  44.  Benedictui  Donunui  Deui  Uraei  a  ubcuIo 
eC  «i^tte  in  neculum  :  fiat^  fiat,  Expositis  quae  ad  pas- 
alonem  el  resurrectionem  Chrisli  Domini  periine* 
liani)  puldire  secuta  est  laudaiiva  conclusio ;  quia 
(unni  lempore  benedici  debet  qni  spem  nosiram  glo- 
rfa  auae  dlspens  tiionis  implevii.  Benedicluni  dicimus 
ei  hominem  cui  bene  '.ieiiur  ;  cui  lamen  si  non  be- 
uedicaiur,  ncnedictus  non  est;  ei  quodammodo  isii 


exutua  suo  tegmine  decenter  appareal.  Uebraice  Core 
dicitur  Ca1varia:Calvariae  vero  locua  esl»  nlii  Domi- 
num  Salvatorem  consiat  esse  crocifixum.  Qaapropter 
fiiH  Cere  merito  dicuniur,  qiii  lanquam  glorio&isai- 
iiinm  iropaeum  coeleslls  Regis,  id  est  signaculum 
craeia  snscipere  meroerani.  Et  ideo  psalmus  bic 
omni  convenii  Chri«liano,  qui  amore  Demini  fiamma 
Dominicae  charitaiis  accenditur,  aine  qua  loium  abje- 
ctum  esl  quklqnid  in  humanis  rebua  puiatiir  cxl« 
mium.  De  qna  re  hic  primus  eat  psalmus,  qiiem 
ociogesimos  tenius,  et  octogesimus  quartus  aubae^ 
quuulnr.  Sed  in  his  nomlnibus  illud  meminisse  de- 
henuis  qnod  beatus  llieronynius  ail  [lu  Expoi,  iiiuU 


S(M  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XLI  ^ 

L&iiiv ) ,  omiia  pMliertum  safscf  in  ^nia  per-  A      Vec».  3.  Fwmnt  mihi  lacrffma  mcm  pana  dU  ac 

nocte.  Aiidianl  hoe  qiii  Domlno  flere  non  appelunt, 
juges  lacrymat  non  inediam »  sed  salielatem  poiioi 
iiuulisse.  Nec  immeriio,  quia  fletus  itle  cibos  est 
animarum,  corroboraiio  sensanm,  absolutio  peceato- 
rnm,  refectio  mentium,  lafacra  cnlparum»  Sed  per 
has  jnges  lacrymas  signiflcat  afflictionibus  erudiri 
posse  populum  Christianum.  Diem^  prosperitatem 
debeiBos  accipere  :  nociam  vero  tristiiiam.  Per  luee 
enim  duo,  onine  tempus  yit»  hnminis  indlcaiur. 

Vers.  4.  Dum  didtnr  mihi  qnoiidie :  Ubi  est  Deut 
iMus^  Gausaro  reddil  filius  Core,  qukre  jugcs  lacry* 
mas  fudii.  Hoc  enim  dicebaiur  assi  iue  perserutionia 
tempore  Chrisiiani!» :  Non  est  qui  fos  findicet,  susll- 
bete  profecto  qu.ne  Tolumus ,  quae  jubemus.  Quis  in 
ters.  I.  Sieut  cenui  desiderai  ad  fontes  aquamm,  B  ista  afflictione  non  fleret,  habere  conscieiiUaro  re- 


Itttmos.  Nanquam  inreDio  quod  filH  Core  aliquid 
trisie  eaataferiiit :  semper  eniro  in  psalmis  eorom 
UuM  smit  et  jocunda;  sAcularibusque  contempiis 
cttlesiia  et  ttierna  desiderant,  congruentes  iolarpre- 
tatioai  noaitnis  suL 

Dtvisto  psabiu» 
FHms  Core,  quem  diiimus  cmcis  honore  signatam, 
priraa  professione  psalmi  hujus  omne  desideriom 
meolis  sux  ad  Dominum  dicil  esse  transUtum.  In 
ieeoiida  per  quinquepartiium  syllogismum  loquiiur 
animae  so»,  dicens  eam  in  hoc  scculi  salo  non  de- 
bero  torbari ,  quia  Deus  est  ipsius  flxa  deliberaiione 
refugium. 

Expoiuiio  psalmi. 


Ua  desiderai  amnsa  mea  Md  te^  Deus.  llic  figura  est 
parabole,  id  est  rerum  geiiere  dissimilium  compara* 
cio.  Csrro  enim  homo  noscitur  assimilatns.  Quod  ar* 
gumeBtom  comparalioiiis  diciiur  A  minore  ad  majus* 
bod  Don  inC4Sauro  fidelibus  hoc  animal  comparatur ; 
rst  enim  priino  iunoxium,  deinde  veiocissimumy  ter* 
lio  desiderio  inanlescente  siticulosum.  Serpentes  na- 
ribos  trabit,  quas  ui  yoraverit,  veoeno  xscuanlis 
fierraoiosad  fonlem  aquarum  quania  potesl  veloei^ate 
lesiizut.  Amat  eoim  aqua  dulci  I4S  purissiinaqiie 
saiiaii.  IIujus  decora  comparatio  nostrum  desiderium 
ardenier  insMgat ;  ui  quando  venena  aniiqui  serpen* 
iis  baurirou<,  et  ejus  facibos  aestuamus,  ad  footem 
divina  uilsericordiae  illico  festinemus ;  quatenus  quod 


ciam,  et  pravorom  sulijacere  conviciis  :  quando  ultra 
omnes  dolores  esi,  illuro  insuitaniem  cernere,  quen 
cognoscis  conscieiiiiaB  pravitaie  sordere?  Et  rospiee 
convenientiam  rerum  :  q  oniam  sicut  lacrymas  suas 
assiduas  designavil,  ita  el  iinpufaliones  fuisse  coiili- 
nnu  dicit;  ut  omnia  sibi  concordent»  qoae  sar.ris  le- 
ctioiiibiis  continentur. 

Ters.  5.  Heec  recordaiut  sum ,  el  alfudi  (n  me  ani' 
mam  meam  :  quoniam  inqrediebar  in  locum  tabernacu'i, 
Id  esl,  duro  hsec  qiiae  niihi  impu'abantur  dciicta  co- 
gitarem,  animam  nie;im  quasi  ex  pleno  conceptaculo 
in  lacrymas  subita  iuondatione  profudi ,  rogans 
Doum,  ne  diuiius  lali  iiicrepatione  torqnerer.  Animam 
vero  suam  in  se  quodamroodo  fiindil,  qui  pleuo  de- 


lieccatt  adversilate  conlrahitur,  dulcissimi  haustus  C  siderio  conoititus  Dco  se  sinccra  supplicaiione  pro< 


fioritate  vincatur.  Nec  vacat  quod  ad  fontes  aquarnm^ 
disil,  aon  ad  aquas.  Fons  eiiiffl  o^ancm  Cbristus  esl 
DoflMDOs*  unde  cNnnia  fluont  quxcunque  reflciunt. 
Flsenta  enim  plerumqiie  siccari  possuut;  fons  autem 
«^DoniDi  semper  iniguus  esi.  Cnde  merito  dictum 
esi  ad  liqucN^em  sacra*  originis  fcsiinandum,  ubi  de- 
sideriom  nostrum  nnnquam  possii  habere  jejuninm. 
Vers.  S.  StVivfl  eiiimo  mea  ad  Deum  \  ivum  :  quanda 
tfiiMOi  <f  apparebo  anie  fackm  Dei?  Ut  desideriiim 
cfDod  prafemsit  diviii»  charitaiis  fuibse  cognoscees, 
anioun  soam  dicit  conspeclum  Domini  sitienter  z\>^ 
petere  :  qooanibitu  iinbecillls  maxiine  inflammatur 
kiimaniias.  Deniqne  sic  sequiiur ,  quando  ve>iiam  et 
ofpmrebQ  anie  faciem  Dei  f  &cilicel  quia  tunc  nobit 


straverit.  Ei  nou  quod  omnts  eflhisio  moto  lacio  ad 
vicina  loea  progreditor.  Anima  vero  In  se  funditor, 
qimties  compunctionis  instinctii  in  semeiipsain  re* 
veniiur.  S^^quitur  eliam  cur  i  i  se  effiiderit  aniiuam 
suain ;  seilicet,  quoniam  inqretUabatur  in  locum  iaber' 
na^uH;  boc  esl  in  Ecclesiam  prttaeniem.  lA  enim 
dum  insrederetur  amplins  plorabat,  aniplius  gcmebai 
adhucdifferri  illam  Jerusaiem,  quam  sancis  snis  Do- 
minus  repromisii.  Necesse  est  enim  vivacius  de^^ide- 
rareqood  esspcctator»  quando  ejos  quaedam  siiuiliiodo 
conspiciiar. 

Vers.  6.  Adnurabilis  utque  ad  domum  Dei :  m  voi§ 
essnliniioius  «l  eonfemonU  smiats  epuUmtis,  Hie  red« 
dendm  eil,  qood  in  superiore  verso  ditit,  in  toeam 


ioir>*ilus  apparebit,  qnando  nos  i»  jndiclo  soo  di-  Dit^nioaiij.  Ingrediebator  enim  admir;ibile  labema. 

cii4itm,  qui  lam  ini<|uis  impuiatiotiibus  cedcre  nescio- 
luK.  Dicebatiir  enim  illi  :  Vbi  esi  Dens  cviia.^Scd  ille 
Deom  lanto|>ere  desiderabat,  quanto  in  eum  insaltatio 
nefanda  sorreserat.  De  isto  vero  tabernaculo  usqua 
ad  illam  (iiluri  saculi  domiim  Dei  pius  ioeola  festna- 
bal ,  oe  mondl  hujiis  desideria  sanclo  viro  vldereniur 
aceepia.  Sed  quomodo  iliiie  ire  sanctissirous  ambio- 
bal?/ji  roee  uWeet  exsulialionis  ei  confesdonis.  Exsui» 
ia'io  ad  p>a!raodiam  respicii,  confe  sio  ad  peccata  de- 
ploranda  :  qu^e  duo  juncta  perfectum  nliquo  efficion' 
Cbrislianuin.  Sequitur ,  soitiii  epulaniis.  Definilio 
hrevis  quid  sil  exsultatio  ei  confea''0 ,  id  est  souiit  cpo* 
laniis  :  qu:a  sonus  ipse  auimam  pa^ci',  et  epul^is  illt 


lospeierit.  His  igitur  rebus  edocti ,  adverti- 
animain  bahere  slfim  siiam,  cum  desiderio  cce- 
leHl  coramota  dlvinos  flovios  eipedi ,  qoi  irrigiia 
nmi^  Dbenaie  fundnntur  :  aquae  copiosisslm»  sa- 
MjreD»  qosi  non  soloro  siiiro  retemperant  animarom, 
>ed  etlam  omnem  indigentiam  inibeciilitatls  exelu- 
«iiKt.  Haee  silis  in  hoc  saeculo  beatis  pectoHios  sem- 
P«r  ex4:slual ,  nee  aliqoo  ftne  c^mtenia  requiescit  : 
tfnn  ei  In  futora  beatitudine  datur  iovenire  quod 
aypelil;  slcot  Dominus  in  Evangelio  dicit  :  Beaiiqui 
tmrhnsi  asMunt  justltiam ,  quoniam  ipsi  saiurabun- 
tm  {Mmtk,  V,  6).  Qnando  auiem,  ciim  pondere  pro- 
ftutiiianlom  cst;  ul  g  avisci  viJeaiur  csse  di'atio. 


7:05  M.  AURELII 

BuaTi  deicclatione  roncedit.  Quid  enim  dnli  ins , 
qvidve  ialubrius  qiiam  Deum  laudnre,ct  rcum  se 
•emper  argu«re?  Finita  esl  pars  quae  siiim  habendam 
dtcit  in  Domloo  :  sed  nirsus  io  sequenti  pnrto  per 
niagiias  sublilesque  argumentnliones  hoe  itcnt :  ne 
per  tristiiiam  mentis  eessare  videreiur  a  desiderio, 
qiiod  probabili  artlore  eon<  eperat. 

Yers.  7«  Qmare  triglis  e$  anima  mea^  et  quare  eoti' 
lurbatmefSpera  in  Domino  [ed.,  Oeo].  11 '8  versus 
paulo  s«llicitius  audiamus ;  qiiia  nisi  sublilius  tM- 
etentur ,  ohsctiri  sont.  Post  illas  linputationes  quas 
aodiverat :  Ubien  Dent  tuu$?  post  elTusionem  animo! 
mx  quam  nimia  tribulat'one  peregerat,  venit  filius 
^]ore  ad  secondam  partem ,  qui  per  quin'|uepariiii 
^yilogismi  Teracisslmam  probationem  usqiie  .id  finem 
psalmi  loquitur  ad  animam  suam ,  dicens :  Qiiare, 
animaroeayinimicorumssevisimputationibussauciaia, 
prsRgravaris?  Quare  me  tua  afflictione  conturbas? 
Necesse  est  enim  ut  itla  trisiis  ac  mcesta  infirmitas 
liumana  turbetnr.  Sequiiur  adTersum  baec  salutare 
remedium  :  Spera  in  Domino  :  quia  spes  ejus  omnia 
commulat  in  melins^  et  ad  a^ternum  gnudium  perducit 
(|uos  sa  culi  istius  irisiiti:i  inflicta  concluserii ;  sicut 
scriptum  esi :  Beati  qui  Imgent ,  quoniam  ipsi  con- 
nolabuntur,  Nec  novom  fideatur  quod  ad>  animam 
suam  persona  ioquitiir  introducta ;  nam  et  alibi  legi- 
lur  :  Benedic,  atdma  mea^  Domino  {Piol,  cii,  i  );  et 
alibi :  Lauda^  anima  mea^  Dominum  (Ptal,  gilv,  i); 
ot  in  quadragesimo  seenndo  psalmo  idem  repetit : 
Quareiriitie  et,  anima  mga  (Ptal,  xlu,  5)? 

Vers.  8.  Quoniam  confUebor  i7/f ,  Balutare  i ndus  mm. 
Ne  forsiuin  anima  diceret :  Qoemadmodum  |>0S8um 
143  Bperare  in  Domino ,  dum  tua  mihi  imbecillitas 
rrequenter  obsistat?  Dieit  Filius  crucis :  Spera  in 
Demino^  quoniam  ego  Uli  confitebor;  id  est  de  peccotts 
meis  posnitentiam  gero,  ot  tuam  devotionem  impe- 
dire  non  possim.  Sequitur  eUam  coi  confitebor;  id  est 
qui  est  ealutare  vuUne  m«t.  Salus  enhu  Tultus  noslri 
Chrisius  est  Dominiis»  qiii  in  forma  senri  qua  sumos, 
absqiie  peccaio  venire  dignatos  est;  sleot  Xeremiae 
proplieta  dicit :  Spiritus  vulhu  noori  CMeiui  Dond^ 
nus  comprehensut  est^  $ub  cujus  velamenio  vivimus  inier 
gentes  {Thren»  it,  20). 

Vers.  9.  Deus  uMtfs,  a  nm  ipso  amma  mm  lurbata 
est :  propterea  numor  ero  liii,  Domino^  de  ierra  Jor* 
danis.  Isie  qui  consilimn  dabat  ftnimae,  qui  menlem 
siiam  raiionabiliter  corrigebftt,  ad  eonditionem  lni- 
roaniialis  reversas  confttetur  dicein,  ammam  suam  a 
se  potius  esse  turbatam.  ReTera,  qoia  nisi  hoc  Tiiia 
Cdrnis  facerent,  in  stia  tranqoiHitate  roentis  puritas 
permaneret.  Uane  autem  ntiocioaiionera  nimis  com- 
petenter  arbilror  introdoetam,  ut  bomo  eTidenier 
•gnosceret  ei  qua  diTersitate  constaret.  Sed  fllius 
iste  crucis  quem  praefatiis  est  titulus,  osiendii  reme- 
tliiHii  qoo  possil  unusqoisqoe  anima  soa  coniurba- 
lioiies  eTadere,  dicens,  Propterea  memor  ero  mi,  Do- 
m.-Hf*,  de  terra  Jordanis.  Propterea ,  Id  esl  propter 
coniurb.uiones  islas  quibus  aniitia  mea  vehementer 
arHii^Uur.  Memor  ero  tui,  Domine ;  quasi  dicoret,  ad 


CASSIODORI  S94 

A  ta  snmma  veloeilate  festino,  ubi  perTe;t!sse  reme- 
diom  est,  el  carnaliom  malororo  eoropeiens  probolor 
eiclusio.  Dicll  eiiam  oade  memor  erit,  de  tom  sdli^ 
eet  Jordanis,  hoc  esl  de  loco  in  quo  prius  Dominos 
baptisroAis  benefitia  consecraTit.  Naro  et  nomen 
ipsum  Jordanis  fliiminis  interprelalur  deseensio  eorum, 
Dcscendit  cnim  in  adliludinem  (ontium  qui  se  illo 
rounere  sacramenti  desiderat  iiinoTare.  Nam  hodic- 
que  de  bapiiznto  sic  dicimus  :  Descendit  in  fonlcm. 
Sive  descensio  ista  huroiliiatem  signiftcat,  quaro  ba- 
ptizatuni  necesseest  babere,  qui  Doroini  nosiri  se- 
qiiiiur  iiistituta.  Quapropier  tiaruro  reruro  duro  me^ 
roores  sumus,  supervenicntium  malorum  nulla  con- 
fusionc  turbamur. 
Et  Hermoniim  a  monte  modico,  Bermoniim  parTus 

B  roons  juxta  iordanem  est  posiios,  sicul  Deuteronomii 
lectione  cognoseitur  :  Aecepimut,  inquit,  m  tempore 
iUo  terram  de  manibus  duorum  regum  AmorrfuBorum^ 
qui  erant  secus  Jordanem  a  torrente  Amon  usque  ad 
montem  Hermon  (Deui.  iv,  47,  48).  Sed  Tideamus 
qnid  nobis  significantia  eiiam  hujus  nominis  tradero 
Tldeatur.  Hermoniim  dicitur  anathdma,  quod  dicii 
bomo  diabolo,  qnando  ad  Doum  Tenerit.  Et  beiie 
diiit,  a  monie  modico :  quio  non  ei  altitudine  super- 
biae  Deus  quocritur,  sed  merooria  ejus  in  homilitatibus 
modicis  tnvenitur.  Quapropter  dum  perceptum  bapti- 
smum,  dum  bumiliiatero  merooriae  recondimus,  sus- 
eeplae  fidel  regulaj,  don^nie  Domino»  salurariter  ob- 
linemus. 
Vors.  iO.  Abyssus  abyuum  invocat  in  voce  caiara^ 

G  darum  tuarum, 

Vers.  i1.  Omnia  excelsa  fita,  et  fiuctus  tui  super  me 
transierunt.  Jordanis,  Itermoniim,'  abyssus  abyssuro 
inTocat  in  Toce  cauractarum  toarum,  flguram  fece- 
mnt  sardismos,  quae  linguarum  semper  permlitione 
formatur.  N»m  Jordanis  et  Hermoniim  Hebraca  suni 
nomina ;  abyssus  abyssum  etcaiaraetx,  Graecum  esi ; 
InToeat,  In  toce,  Latinom  esso  manifestom  osi.  Sie 
Istafigoralnhoc  lococomroixtionelingoarum  pulchre 
composita  est.  Duabus  enim  abyssis  duo  Teslamenta 
signiflcat,  id  est  NoTum  et  Vetus,  qiiae  se  utraque 
mutaa attesiallone conflrmant :  quando  Vttus NoTam 
praedicit,  NoTom  autem  commemorat  Testamenti  Ve- 
toris  lectlones.  Sic  fit  ut  uiraque  se  invoeent,  quando 
ad  allerutrum  de  sua  confirmaiione  lestantur.  Sic  el 

Dalibl  Psalinisla  dfcit  :  Judicia  tua  abytsus  muUa 
(PsaL  ii\T,  7).  Profunda  suntenim  Testamenta  D»- 
minl,  qnia  in  sinn  sapientix  ipsius  alta  Teritate  con- 
sistunt.  /n  voce  aut^^ro  calaraelanim  fMarifm,  propfie- 
las  et  apostolos  dicit :  quoniam  sicot  aquaruro  mol- 
titodo  per  cataraclas  eTomilur,  ila  et  de  ore  Ipsoram 
Domini  fluenta  manoTerunt.  Exceka  Tero  et  liuctus 
ad  Scripliiras  sanctas  compeleuter  aplamos.  Ipsae  sunl 
enim  quas  superius  abyssos  Tocavii,  ubi  ei  parabo- 
larum  quidjtn  fluctus  alludit,  el  altiiudo  sensuum  pia 
perscruiartone  grandescit.  Ilaec  ergo  sopra  se  dkii 
transiisse  jostos,  quia  In  eorum  notliit  aTidus  te 
perscruiator  immerserat. 
Vcrs.  12.  In  die  mandavU  Dominus  mserteardium 


305  EXPOSITIO  IN  PSALTF.HIUM.  PSAL.  XLIL  50fJ 

fnaiM,  et  nocte  declaravH  :  Apud  me  oratio  Deo  vitte  A      Vers.  17.  Spera  in  Domino,  quoniam  adhuc  cou^ie' 


meic,  Diem,  otiosum  tempiis  arcipiainus,  iii  quo  Do- 

mini  pnecepU  discttntur.  Nam  lezejus  in  spatio  tran- 

(|uillUaii8  ebibiiur ;  tunc  enim  facat  diicere,  qnando 

uon  est  qaod  debeat  impedire.  Sequiiur,  et  nocte  de- 

rkrarit ;  illud  utique  quod  disdtur  in  quiete,  in  iri- 

bulatiooe  declaratur.  Prius  enim  otioso  tempore  lejiis 

verba  discuntur  :  sed  eoruro  fructus  in  alHiciione 

moDStratur;  sicutlegitur  :  Specio$a  mltericordia  Do- 

mn  m  Umpore  tribulationis  {EccL  ixiv,  26) ;  ita  flt 

it  nocU  declaretur^  quod  in  die  discitur.   Addidii, 

kfud  meoratio  Deovitce  mece ;  ac  si  diceret,  inlra  me 

est  sacriflcium  quod  offeram  Deo.  Quod  est  islad  sa- 

crificium?   Oratio  utique  quam   Deus  non  spernil, 

qnam  supra  Tictimas  eligit :  cum  lamen  devotione 


bor  ilti :  salutare  vuUu$  meif  et  Deu$  meu$.  Quseren- 
dum  estquid  signiflcet  repeiiiio  ista  verboram  :  qtio- 
niam  in  his  litleris  nihil  supeifluum,  iiihil  constat 
esse  confusum.  Videtur  auiem  mihi  qninquepartituni 
syllogismum  forsilan  bic  reperiri,  quein  Gicero  ora- 
torihus  xstimat  applicandum ;  ut  evidenter  appareai 
imitaiures  eos  fuisse,  non  auctores  talium  rcgularum. 
Nunc  istius  argumentationis  disiincte  membra  redda- 
mus.  Propositio  cst  enim  :  Quare  tristis  es,  anima 
mea,  et  qiiare  coniurbas  me?  Spera  in  Domino :  quo- 
niam  conruebor  illi,  salutarevultus  mei.  Probatiopro- 
posilionis  qualaor  versibus  qui  sequuntuc*  procul 
dubio  continetur  adjuncta.  Deinde  provenit  assain- 
pffio  :  Dicam  Deo  ,  susceptor  meus  es  :  quare  me 


porae  mentia  offertur.  Sed  iste  Dominus  Deu$  est  vitcB  B  oblitus  es  ?  quare  me  repnltsti  :  et  quare  tristis  in- 


nmtrm;  qaia  dum  peccatis  nostris  facientibus  mori- 
oiiir«  ^us  clementiae  remissione  salvamur. 

Yers.  13.  Dicam  Deo  :  Su$ceptor  meu$  €$  :  Quare 
m  oblitm$  e$  t  quqre  me  repulisti?  et  quare  contrietaiue 
i$cedOf  dum  affiqit  me  inimicu$  ?  Filius  Core  sapra 
diierat :  Apud  me  oralio  Deo  vitte  mece :  nunc  ipsam 
orationeoi.  quam  superius  pracmjsit,  profitetur  se 
IHMnnino  esse  diciurum :  id  esi,  cum  me  fratia  divina 
inptlsmatis  8*J5ceperis,  tuis  bcneficiis  in  illa  patria 
colltieandam,  quare  me  tunc  paieris  diversis  calami- 
taiibus  diabolica  fraude  vexari?  Senserat  enim  vir 
sanctissimos  quanta  illius  quietis  dulcedo  futura  sit, 
et  nundi  istius  itineri  confr.>gosa  vehementer  horre- 


cedo,  dum  affligit  me  inimicus?  Sequitur  duobusaliis 
versibus  probatio  assumptionis.  Infertar  postremo 
sub  repetitione  primi  versus,  propositi  syllogismi 
decora  conelosio  :  Quare  tri$ti$  et,  anima  mea  ?  ete. 
Quae  repetitio  in  iege  quinquepartiti  syllogismi  celc- 
berrima  etiam  nunc  habetur.  Nec  moveat  quod  iu 
propositione  duobus  versibus  b«c  sentcntia  videiur  ' 
extensa  :  hic  autem  sub  uiio  versu  constat  esse  con 
stricttm ;  decuit  enim  ut  in  fine  colligerctur,  quod 
supra  latitts  videtur  esse  propositum» 

Concluiio  psalmu 

Filios  isie  crucis  in  principio  psalmi  iosigne  vol  ns 
ostendere  dffsiderium  suum,  eiquisito  se  comparavit 


bai.  Dicit  etiam  more  humaiio,  Quare  me  obUtus  e$?  i       .    •      i    *.       ^^     .     au- 

rt  .    ^.^     ^  .......  .    -     r»  eiemplo;  ut  smgulanter  crederetor  dittgere,  qui  co 

Qoia  diflerebatur  adhuc  illa  promissio,  quam  in  fu-  ^ u . : .  — ..  !>._.. 

tnnipatria  aanciis  suis  Dominus  pollicetur.  Quare  me 


repulieii  ?  Quoniam  ad  illam  quietem  adhuc  perve- 
sire  noo  poterat,  quam  ferventius  appetebat.  Et 
Vtore  coMriitalue  incedo^  dum  afpigii  me  inimicue  ? 
1'tique  contristamur  quando  flagella  in  hoc  mundo 
^ipimos,  quando  inimici  fraodulenta  subreptione 
leotanor,  quando  camis  vitia  invicto  ac  repugnante 
«oimo  sostinemus.  Uxc  figura  dicitureroiema,  quan- 
(lo  sob  interrogatione  crebra  aliquid  eiaggeramus 
(loleutes. 

Vers.  14.  Dum  confringuntur  omnia  o$sa  mea,  ex- 
ff9brmrunt  144  mihi  qui  tribulant  me.  Oua  ad 
^ilaiem  roentis  saepe  diiimus  pertinere.  Ergo  dum 
PitieBtide  nostrae  virtus  affligitur,  quasi  ossa  frjn- 


gnoscebatur  lam  ingenti  voto  Doniinum  concupisse. 
Sed  quoiiiam  humano  usu  bono  proposiio  malis  seir.« 
per  moribus  obviaiur;  dom  mens  iniqua,  qirem  |>cr 
blandimenta  decipere  non  potesl,  sulxiolis  increpa- 
tionibus  molitur  evertere,  crebris  insultaiionibus 
commotum  se  ad  continuas  lacrymas  dicit.  Et  ne 
iristitia  saeculi  ejus  aninium  occuparet,  aut  in  despe* 
rationls  discriniina  perveniret,  ad  animam  suam  con- 
solatoria  verba  facit;  ut  perlurbationem  hujus  saeculi 
fidelibus  Inimicam  a  se  depelleret,  ne  eum  despera- 
tionis  taedia  possiderent.  Scriplum  est  qiiippe  :  7ri- 
etitia  enim  quoi  $ecundum  Deum  est,  pa:nitentiam  in  sa- 
lutem  stabilem  operatur ;  sceculi  autem  trlstitia  mortem 
operatur  {11  Cor.  vii,  10).  Quapropter  meriio  a  se 


Wur.  Hoc  irrident  videntes  inimici,  et  velut  pro-  D  '!*"^  ^^"**"«  «^^  it^ptWtr^,  unde  sibi  perpeluum  eii- 


^fwm  aliqoem  abominantur,  cui  nuilam  felicitatem 
■tMindi  istitts  arridere  cognoscunt. 

Vers.  15.  Dum  dicitur  mihi  per  $ingulo$  die$  :  Ubi 

^  Deu$  tuu$?  Haec  est  illa  eiprobraiio  per  quam 

litodam  malleo  ossa  patientlae  frangebantur.  Hoc 

^im  habenlin  consuetttdine  persecotores  et  irrisores 

aniictis  dioere  Christianis  :  Ubi  e$t  Deu$  tuu$?  Vin- 

dicet  te  si  poiest.  Quoties  hoc  martyres  audierunt  ? 

Qaoiies  eonfessores  qui  lormeniis  variis  cedere  ne- 

taivenintTNam  voi  ista  eeleberrima  est,  quandoiilis 

9ttidiie  dicitur»  qui  pro  Christo  nomine  patiimlur. 

Vers»  t6.  Quare  tristi$  es,  anhna  meo,  et  quare  con- 

titrba$  nu  i 


tium  noverat  imminere.  Et  ideo  hodicque  hunc  psal 
mum  boni  desiderii  suasorem  atque  instittttorem 
baptizandis  congrue  decaniat  Ecclesia ;  quatenu«  a 
trisiitia  bujus  mundi  alienaii,  ad  Dominum  tjta 
mentis  purilate  festinent  [ed, ,  suspirent].  Praesta , 
boneRei,  ut  (quoniam  non  e>t  unus  modus  miseri- 
eordiae  tuae)  sicut  illos  per  aquaro  sanciae  regenera- 
ttoiiis  abluis,  ita  et  nos  dono  clementiae  tuae  a  pccc^- 
torum  faece  purifices. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XLII. 

Psalmue  Bavid, 

Qiiamvisalii  tituli  multa,  alii  contineaut  pauciora ; 
omnes  tameu  ad  supeniae  considerationis  munera 


5(17  M.  AURCLll 

perducaniur;  ut  l|H«  varleUs  nec  faftUdiuni  faciat, 
iiec  quae  suiit  necessaria  commonere  desisiai.  Pio/- 
mut  ergo  (sicut  saepe  dictum  est)  sifniftcat  melos 
coelcsiium  verborum,  quod  demrsuiii  nobis  reson:ire 
Sf^ntitur;  sicut  hic  dictiiriis  est  :  Diteeme  cau$am 
uuamde  gente  non  wieta^  etc.  Paoid  autem  furtissi- 
mum  el  desiderabilem  nobis  indicat  Cbri&tiim,  ad 
qucm  ex  per^ona  fidelissinii  Christiaiii  psalinus  iste 
dirigitur,  dum  mens  et  inteniio  ejiisnd  ipsum  desi- 
deranler  aptatur.  Nafn  sicut  lile  siiper  or  psalmus 
docet  omnia  conteinni ,  quateiius  d^siderium  Domini 
singulariier  appetatur;  ita  hic  prsinonet,  ne  munda- 
na  possimus  tribuljtione  conrundi,  sed  iii  atriis  Do- 
roini  dicit  esse  gaudendum  :  aegritudinibus  nostris 
▼alde  necessariam  probans,  quam  toties  nobis  pius 
roclicuji  ingerit  po.tioiiem. 

Divisio  p$almi. 

Plsalmum  istum  unusquisque  fldelium  sibi  compe- 
lenicr  aptahlt,  qui  in  primo  capite  Dominum  depre- 
catur,  ui  in  adventu  novissiroo,  quo  judicaiurus  cst 
inundum,  ab  iQQdetium  consoriio  liberetur.  Secundo 
iolroilurum  se  ad  Domini  aliare  confldit,  ubi  tantom- 
modo  beatis  accessus  est;  et  ideo  in  molesiiis  hiijus 
roundi  animam  dicit  non  esse  turbandam»  qux  Jam 
spe  supenii  muneris  gloriamr. 

Exfunitio  psalmi. 

Vers.  1  •  J.udiea  me^  DeM^"^  discerm  causam  meam 
degente  nan  saneta.  Dum  vir  fidelis  bu]us  saeculi  ini- 
qitiiatibus  aogeretDir,  et  cum  increiulis  populis  adbiic 
fe&set  babitatione  permixtus,  subjto  ertipit  in  vocem  ; 
1 1  in  j^dicio  Dpmini  caqsa  ejus  sequejitrareiur  ab 
Iropiia ,  quaodo  agnos  ponet  ad  dextcram,  haedos  au- 
tem  conslito^t  a<t  sinist^am.  Non  enim  peiii  peccaia 
sua  discujli,  sed  ab  iniquorum  consoriio  libcari. 
Esset  eii^m  periculosum  dicere  :  Judiea  me^  nisi  ad 
didisstt,  et  discerne  caueam  meim,  id  est  divide  per- 
mixtionem  meam,  quam  In  saeculo  isto  susiioeo,  et 
aliquando  segregatum  me  ab  iinpiisjn  populi  tui  eie- 
clione  constilue.  A  ididii,  de  gente  non  eancta^  boc 
est  de  per![er^s  ac  ^ale  viveqlibos.  Revera  sancta 
conscientia^ ,  quando  iiec  iii  alterp  coiitueri  po- 
lerai,  quae  di.viiiis  1^5  prseceplis  probabantur  ad- 
versa. 

Vers.  2«  Ah  homine,  in'qup  et  doloso  eripe  me.  6o- 
num  quidein  desideriiim,  sedadhuc  non  habet  tem- 
pus.  liuc  eiiim  quod  inodo  a  ^ancto  isto  quaeriiur,  In 
futuro  judicio  a  fidelibus  invenitur.  Sed  talia  et  bic 
desideranl  qui  pacillci  esse  no.^cuntur ;  ut  ab  inquie- 
lis  moribus  cu^Jant  dividi»  ne  posslnt  aliqua  pravi- 
tate  Titiari.  Ipse  est  enim  iniquus  el  dolosus,  de 
quo  superius  dixit  :  De  gente  non  sancta,  Iniquus  est 
enim  qui  mala  facit  aperiius,  dolo$us  qui  occulta  ma- 
rhinaiione  grassatur  :  ut  sunl  omnes  qui  a  mandatis 
Domiiii  probantur  alieni. 

Yefr.  5.  Quia  tu  es,  Deus  meu$,  et  fortitudo  mea  : 
quare  m$  repulieti  f  et  quare  tri$ti$  incedo,  dum  aHtigit 
me  immieust  Frequeuter  ratio  caus9m  praecedit, 
sjBDe  iteram  inncta  subsequitur  :  hic  autein  propo- 


CASSIODORI 


iia 


A  sita  clamal  In  capite.  Najp  cuin  sit  ejus  foriitudo  Dmu. 
roinitiir  qoare  ab  adyento  D<uiiini,  in  qqo  jjudicalurus 
^si  rouodom,  adboc  videatur  rcpelli,  quem  propter 
rouodi  quas  paiiebatur  aogustias,  roagoo  deaiderio 
SDStioebat.  FortUudo  esl  eniin  considerata  periculo^ 
rum  perpessio,  et  laborum  indefecta  probatio.  Scie- 
bat  enim  vir  sanctlssimus  ulterius  kc  contristari  ooa 
posse,  si  ad  aeleroam  futuH  saeculi  requiem  penreni- 
ret.  Mos  enim  desideiantium  est  ab  ilia  re  se  putaro 
depulsos,  ad  quam  venire  velociter  noo  siountur. 
Ejus  quoque  rei  explanaiio  decora  subseqnitor  :  Ei 
quare  contri$tatu$  incedo^  dum  affligit  me  ininueue} 
Utlque  lo  hoc  saeculo  cootrisiati  incedont  saocti, 
quando  inimicorum  flagella  sxv.ssimapatiuiitur.Nana 
cum  ille  dles  judicaiionis  advenerit,  lalia  minime 

B  susiinebunt;  quia  inimicu$  cum  suis  sequacibus  adn 
solute  damnabitur.  Quapropter  vir  sancius  deside- 
ranter  expetebat  tempora  illa,  io  quibus  aibi  beatiio- 
dii^em  noverat  conferendam. 

Vers.  i.  Emitte  lucem  tuam  et  veritatem  tuam :  ipsa 
me  deduxrrunt,etadduxerunt  in  montem  sanctum  tuum^ 
et  in  tabernaculum  tuum.  Ilic  reddit  csiusam  tristltia 
submovendae;  utPaier  mittat  Filium  ad  judicandum, 
qui  esi  iux  et  veritas;  ipse  enim  de  se  disit :  Ega 
sum  lux  mundi  (Jo  n.  viii,  i2) ;  et  alibi :  Ego  sum 
via^  veritas,  et  vita  {Joan.  xiv,  6).  Haec  eniro  cum 
venerit,  quae  est  ChrisiusDominus,  asanctis  ejus  om- 
nis  moeror  confusion'S  abscedii,  quando  aetemae 
beatitudinis  gloriani  conseqnuntur.  bte  ergo  fidelis 
quem  superius  diximus  loqui,  deduct»m  et  adduetum 

G  se  dicit  tn  moniem  $auctum;  boe  est  ad  finnam  cre* 
dulitatem  Domiiii  Salvatoris  :  ejos  gloriae  cuncta 
pra^bens,  non  aliquid  suis  viribus  applieaodo.  Quod 
autem  adjecit ,  ei  in  tabernaculum  tuum^  Ecclesiana 
cailiolicam  significat  in  roundi  istius  certamine  cou- 
atituiam,  quae  adhuc  inimici  varia  faiigatione  vexa- 
lur.  Sed  audlvirous  fa^^rnacii/icm,  adversarii  cavea- 
roos  iosidias;  quoniam  dum  in  ta.bernacnlis  sit 
Ecclesia,  nos  ncquaquam  possuinua  oiia  possidere 
secora.  Quod  takernacutum  Exodi  textus  ^  evi- 
denti  relatiooedeplogit(Exod.  xxvi,  i) ;  ot  ooo  aolunp 
auribus,  sed  pene  ipsis  aspectibus  ofieratMT. 

Yers.  5.  Et  introibo  ad  akare  Dei^  ad  Deum  qui 
tmii/icat  juventutem  meam  :  eonfitebor  tibi  in  dthm-a^ 
Deu$^  Deu$  meu$.  Veoit  ad  secoodum  capot ;  Md 

Ddum  ethic  Ecclesia  altare  habeat,  ooo  nrostra  dlcU 
post  tabernacolom  posilom  :  Iniroibo  ad  aliare  Dd. 
Est  enim  quoddam  subiime  altare ,  nobisque  nune 
Invisibile ,  ubi  soli  justi  prubantur  accedere.  Nam 
inier  alia  roenibra  tabernaculi,  qu»  famulo  suo 
Moysi  Doniinus  praecepit  efficere,  boc  quo<|ue  eviden* 
ler  ostendit  dicens  :  Inspire  et  fac  $ecundum  exem' 
ptar  quod  tibi  in  monte  oUeneum  e$t  (Exod»  xxv,  40). 
Hic  euiro  attare  Ecclesiae  iodiscreia  t.rba  drcum- 
spicit ;  ad  illod  aotero  ad  quo4  se  io  lutoro  dicil  iih 
rrore,  soli  possool  Deo  placili  perveoire.  A//«r»enrai 
dicturo  est «  quasi  aliae  arae,  vel  alia  res.  Sequiiar» 
ad  Deum.  qui  Imtifi^  al  juventutem  meam.  Juvemutein 
hic  pro  ooviiate  vitae  ponit  propier  Domiimm  Stl^^i^^ 


ik^ 


ExrosiTio  UN  ps.aTfiraun.  psal.  xluk 


Mft 


lorem,  qui  omiili  reparans  de  TfHusUie  defecU,  Aedicert,  dum  palret  nottri  sine  allqiia  difAc.Uaic 


credeniibiii  javeDiulis  reddidii  validissimam  6rmi- 
laiem.  Bcee  itle  eontristaius  cfadibus  muiidi  de  bono 
intelleclu  fecil  gaudium  aibi.  /n  cUhara  vero  confi- 
ttf«r«  qul  mundi  bujus  adversa  suslinens  a  laude 
Dominl  non  recedit. 
Yers.  6.  Qnare  iriatii  m,  miifiia  nuafel  qaetrt  con- 

narbae  mef 

Yers.  7.  Speta  fn  Deum  [ed.,  Deo],  i^tf om'am  eon/f- 
fflor  fUt :  eaiulwre  wlUum  md ,  el  Deue  meue.  Memi- 
nerimat  bos  Teraus  et  in  psalmo  snperiore  conscrip- 
tiis,  nbl  qubiquepartiium  esse  diximua  syllogismuro. 
Sed  considerandnm  est  quod  Istam  trisiitiain  8«cbll 
AigifDdam  et  freqoenter  admonet,  et  vebementissl- 
me  persnadet;  nec  imineriio  quonlam  bonis  rebos 


inlmicos  soos  babuerunt  (Deo  prcstanie)  subjecios, 
se  per  graviasimas  iiiartyiii  pooiins  divino  mimere 
oonqoisi$se  victorias.  Scd  hlc  opus  esl  alUor  inteHec- 
rw,  ui  fiacia  Domini  ad  gloriosa  consilia  referainut. 
Primo  enim  maris  Robri  miracula ,  et  diversarum 
genliiim  Inelabora:»  vietorisB  contigerunt;  ui  tarn 
In^igne  miraculum  ad  credulitatem  divinae  poieniia! 
rudei  populos  invitarel.  Deinde  illis  terra  Cbanaaii 
promissa  esi,  qui  erant  utiqiie  siib  lege.  Nnne  auteni 
crescente  flde  inartyribos  prosperiias  mundana  sub- 
tracta  est :  ne  venturi  saeculi  bona  tepldius  imbe* 
dllitas  bumana  perquireret.  Istis  enim  coBlesiia  reg- 
na  promissa  sunt,  qui  sub  graiia  esse  nosconiur. 
Qttapropter  Isle  inieUeclu .  qtiaerendus  est,  ista  gratia 


temper  adversaesi.  Per  banc  enim  ptlien'iae  robur  Beontuenda;  qnoniam  qujS  nunc  flunt  ab  Auetoro 


frangiiar,  per  ban<!  cbariiatis  lumeii  exttinguitur , 
per  bame  tpei  nostrae  desiderium  virtutque  mollet- 
di;  et  omuis  vita  confundiiur,  ubl  baec  Iniquitat  ma- 
figna  gratsatur.  llla  vero  Iristilia  vlulis,  bonaruin 
mentiam  |ax,  joge  gaudium,  beatorom  voiis  esi 
maximis  eipetenda ;  de  qua  dicit  Apostolut :  Fro' 
m,  gaudeo^  non  quia  conlrisiali  eeUe ,  ted  quia  «on- 
rrisiaft  eiti»  ad  pcndtenVam  :  contrietati  enim  e$ti$  le- 
euudmm  Deum  (II  Cor.  vii,9).  Unum  quidemnomen, 
aed  rerum  diversa  condiilo;  nam  sicui  illa  nutrit  ad 
iMirtem»  sic  isia  dirigit  ad  perpetuam  sotpltatem. 

Conciu$io  p$almi. 

hk  toperloribut  ptalmis  propter  perfeeiorom  ani- 


rerum  pro  taluie  cunciorum,  occuliit  plerumque 
moilbut  [td.,  modls]  ordinantur. 

Divieio  p$aimi, 

Sive  martynim,  tive  confetsorum  verba  susciplas, 
considera  psalmom  mirabili  conslniclione  rormalnm. 
In  prima  parie  diciint  audlisse  patres  suos ,  Doniinl 
favore  collaio,  per  innumeras  gentes  visualiter  egista 
viciorias ;.  se  autem  pruflienlur  in  Domini  judicaiione 
veniuram  de  Inimicis  suis  conipeienter  videre  vin- 
dlciam  :  ubi  non  arcu ,  aui  gladio  iniiniciis  viuciiur, 
ted  tola  Domiiii  disceptatione  supcratur.  Sic  disliuc- 
te  genera  beoeficlorum  utraque  reTeruniur,  qiiae  ser- 
vls  suis  Domiiiut  praettare  dignatur.  Secuudo  loc«i 


mot  nd  vlrlntit  ciilmeD  erigendot  mpliat  l^lmot  ^  divertarum  oeeetsltatnm,  qu:e  in  isto  saeculo  paiiun 


iDlitHliictoa  este  personas,  modo  Eccletiam,  modo 
pflBoiteDlem»  modo  propbeiam,  modo  Iditbom,  modo 
llloe  Core,  oiafna  patieniiae  virtule  proloquenlet : 
aoDC  Doiem  sermo  mediocrit  ac  lenior  adbibetur , 
yi  ad  devotum  pertineat  Cbrisiianum ;  ut  nemo  vel 
inbeciilit  de  sua  mediocriUie  diffldat,  quando  unut- 
qnitqae  reperil  ad  quod  perDei  gratiamproDO  mente 
Isslinet.  Nam  et  isii  desideranii  ad  airia  Domini  per- 
voiire,  quadragesimut  secundut  calculus  compelen- 
ler  aplaiat  est.  Tali  enim  numero  mansiones  ilise  in 
cremo  tacratae  suni  Hebrcorum.Quadragesinia  etiam 
leeaiida  geDoraiiooe  ab  Abrabam  Dpminus  Salvator 
advciill,  et  nioiidom  tua  vitiutione  talvavii;  ut 
imriia  et  i&te  fidelit  ad  regnom  Domlni  pervenlorut 


tur,  lormenta  dinamerant;  nec  Umen  te  mandau  di- 
vina  proflientnr  oblitos,  qoominot  in  viriole  patien- 
tiae  pettevereni.  Tertio  precanlur  aaxilium,  ut  bic 
graviur  afAictis  resurrectioDit  Umpore  debeat  Mib- 
veoiri* 

ExpoiUio  peatmi. 

Yers.  t.  Deuif  aurifnu  no$:rii  audivimui,  patret 
no$tri  annuntiaverunt  nobi$  opu$  quod  aperatu$  e$  iii 
dkbue  fomm,  m  diebue  antiquie.  Primo  posuit,  Deu$, 
quod  initium  aut  laetus  homo  ficii,  aut  afflictione  iii- 
mia  saiiciatus.  Sed  qoae  dicluri  erant,  ne  puUrentur 
ambigua,  auiUi$$e  se  propriis  awibue  dicnnt,  ut  ina- 
jor  fldct  rei  potuissei  acqoiri.  Etconsidera^oia  non 


,  ,.         .     .  ,.     .„;  ^..^^^  .^un..  ^.o  ^^m       juvenet  oeque  adolesceotes  sibi  dicuot  reiulissequ.ii 

tiedalur,  qui  pnstino  illi  numero  tociatut  etse  eog-  «v '  ^     ^  .        .^      ,  .        . 

/^  _     1..^«-. ^ j^i^^..  *'facu  siint;  ted  pon^Mqui  eontideratlone  sui  nomi- 


•iiacitor.  Omnet  ergo  bic  viriutet «  omnet  deiecu- 
liooei  iDveniiaDima  fidelis;  ot  cootoiari  teacre- 
creare  per  Del  gratiam  potsit ,  qoitqiiit.  ignicqlum 
iUom  divjpae  cbariutit  acceperii. 

EIPOSITIO  LN  PSALMaii  XLIIL 

Hl  Ibum^  fto  fiiiiM  Gwe  ad  iniiUeeiMm  peaimMe. 

Da»id* 

|40  Proilote  In  qaDdragetliao  primo  ptalnM 
fiid  oigDifieeDt  /S<H  Cnfe  toffteienier  edicuuo  ett. 
NiDe  amem  od  veieUeemm  novo  quldem  ordioe,  ted 
lODirtioie  videiiir  adjeetom;  Ideo  ai  eommemoraret 
iinac  ptilmum  dlUgeDtiut  iDquireodum.  Anditiiri 
marifres,  ttve  eoafettoret,  id  ett  fibos  crucis 


Dit  aflbctum  poterani  babere  veriuiis  [«</.,  pietaiis}. 
Subjunetom  est ,  naetri «  qui  tult  omnino  eertittlma. 
dkere  potoittent.  Annimlfaveriml  no^s  :  ideti  re- 
mierunt  beneficia  quae  tuit  potterlt  ad  laodem  Do« 
mlni  Tolaerunt  ette  maDlfetU.  Sed  licet  Del  qootl- 
dlami  tit  opera  mandnm  tuit  benefielb  eontlboro , 
ai  omola  conttliata  lege  decurrant ;  umen^  tune  di- 
dmut  eum  operaium,  quando  aliqond  tignum  noviu« 
tlt  osienderlt.  Pairee  ergo  tuos  retulisse  tetiantur 
opitt,  quod  oftratue  e$t  Deu$  in  diebue  eorum ;  b<>c  est 
tii  diabue  antiquie ,  quando  israeliiicum  populum  II- 
laesom  per  maris  Rubrl  fluenla  traduxit ,  et  bostium 
sudruin  sine  labore  proprio  kck  esse  victoret.  Bue 


M.  ALREUI  C48SI0D0fU 
iaiii  dciiur  A  diciif  faciisqiie  majorun «  A Jodkri  umi^re  coiisUl  fideliim eoMedeodM 


ksfiiinoaii  poodut  grafiMiBt  pAinuii  aucio- 
roialiir. 

.  9.  if eiNif  tm  gifUa  diipirdidit^  a  pl^moiti 

/^Miiii  jpopicleft  it  npuUiti  m.  Iliiic  enume- 

ioeort  procedit,  quanu  Itraeliiico  populo  vir- 

flDa  prasUicrii;  ut  lieoeflcia  Uomini  ei  in  pro- 

irelMif,et  in  adrerfif  qux  dicturuf  cft  manilief- 

eloecfcant.  Per  nMatim  (f icut  f»pe  dictum  Cf t) 

ificatur  potestaf;  quia  per  tropologiam  manu 

jini  gentes  referuntur  afllictx,  per  qusim  iiof 

iime  folemus  operari.  Exeuutibus  eiiim  Amor- 

eis,  vel  csteris  de  propriis  terris,  Hebrsi  iu  eo- 

m  sedibus  ieguntur  esne  piantati.  iHaniaii  plane , 

il  prucettsu  dierutn  munere  Domiiii  crementis  ju- 


qoi  iiimia  fuerant  afllictioiie  eonreetl,  refUMiuil  mH* 
mum,  et  futurU  se  profperif  coafoUntur  dieeoleo : 
In  ti  imiwUiOi  noitroi  iem^Mbimui.  Immid  ^atUlaadi 
funt  divino  Judicio,  quando  aream  fuani  veutilabro 
difcepuiioitif  Salvaior  nofter  ezrutienf,  paleat  fe« 
quof tral  a  frugibuf .  Sequitur,  it  in  nimiiiM  tuo  ipir* 
mmui  ituwrgiHta  in  nof  •  Tunc  contemnuntur  tiuicr- 
gintii,  id  Oft  f piriios  immundi,  quando  laedere  non 
vaitibont.  Modo  enim  itli  dcfpiciunt  quof  poftea 
jufti  fpernendof  cffe  Judicabuni.  Illud  enim  quod 
manuf  Domini  geiitef  dlf persit,  quod  Hebrxoa  in  se-^ 
dibuf  eorum  planUvii,  quod  eif  donavil  inimtcoa 
fine  aliquo  labore  f uperare,  ad  if tud  periinel  lem- 
puf.  Hoe  autem  quod  wntilaudi  nuU  MiNiicJ,  quod 


ibua  aogebantur.  Aj|lian<  auUin  populo*  adverfarlos,  B  lioftis  eonumnenduf  antiquuf ,  pertinet  ad  judiciom 


nm  aacerdotum  tubis  canentibuf  muri  Jericlio  coii- 
/ragos»  vocis  fonitu  corrueruiii  (ioi.  vi,  20);  qiiof 
de  civiuie  conf tat  expulf of ,  quando  tantis  miracuiis 
obfifiere  nequiverunt. 

Verf .  5.  Non  enim  in  gtadio  fuo  pouederunt  ter* 
rmR,  n  brackium  eorum  non  satvavit  eos.  Ne  puturent 
Uebr^i  iriumpbatores  suis  se  virlbiif  exsiiiibfe,  pro- 
filentur  illos  non  tn  suo  gtadio  fuisse  victores ,  ncc 
Urrain  gentium  sibi  propria  fortitudine  vindicasse. 
Brachium  pro  robore  dicitur,  quoniam  ipso  dimi- 
cante  pugnalur.  Scd  istud  Irachium  non  e<>s  ab  ini- 
niicis  libf rare  prasvaluil ,  quos  speclaliter  virtus  di- 
viiia  satvttvit,  Sic  dum  Hebrxorum  acius  exponuniur, 
buni  .no  generi  proOcua  doctrina  prxstaiur. 


fulurum  ,  ubi  Ulis  est  vicioria  lacienda,  ut  otiinia 
probentur  fubruisse  cerUmina. 

Vers •  7.  Non  enim  in  areu  meo  iperabo^  et  gladius 
meui  non  salvabit  me.  Fide  et  bumiliiale  cuti>ueU 
dicit  multitudo  fanctoruni  in  armif  se  non  f leraiu- 
ram  esae  terrenif .  Arcits  enim  est  praesidiuiu  bella- 
toris,  in  quo  mens  buinana  confidit.  Praeliaitires  au- 
lem  mundani  plus  de  gladio  przsurouuu  Sa;siiu 
enim  plerumqiie  incassiim  mittitur;  ensis  vero  cer- 
liffim»  mortis  operatur  effectuin.  Quapropt'*r  ucc 
ip^um  sibi  auxiliiim  feire  dicii,  qnod  in  bello  creduul 
hoinines  ad  pnesidium  plus  valerc. 

Yers.  8.  Lt^erasii  enim  nos  ex  [mss.  A.,  B.,  F.,  de] 
aipigeniibus  nos  :  ei  eos  qui  nos  oderunt  confud',s:im 


Vera .  4.  Sed  dextera  /ua,  et  braehium  tuum,  et  iUu''  C  Gonlideiitla  fidei  ftitura  pro  praeteritis  dicunt,    qoo- 


iritnado  vutius  tui :  quoniam  eomplacuit  tibi  in  itlis. 
Sed  dextera  (tia,  el  braehium  tuum^  et  iltuminatio  vu/- 
ftis  Ittr,  conimuiiiier  reddciidum  esl ,  fa/t*ai*il  eos. 
Dextora  enim  S'gniflcat  prosperam  partem,  braefiium 
fortiiudinem ,  i//uttiiiiaito  consiliuni,  qu:c  Dominus 
prxliaiitibus  coiifert,  quindo  victoriam  donare  dig- 
natur.  SeJ  ne  d.ceretur :  Patres  vestrl  soo  merito 
placucruiil,  ideo  sunt  Unta  a  Domino  consecuti ;  in- 
tiilit  non  meritifi  datum ,  fcd  quia  iu  Deo  f il  plaoi- 
tum ,  ci^juf  oft  gratuitum  omno  quod  praesut.  Com- 
ptacuii  eiiain  i.t  t7/is,  quando  de  toto  niundo  fola 
gens  elecu  est,  de  qua  &ilvator  Dominus  adveniret 
Yers.  5.  7ii  cs  ipte  Rex  meus  et  Deui  meus ,  qui 
mandas  salutem  Jacob.  Cum  dixissent  fi'ii  Core,  lioc 


niain  apud  eos  non  e>t  dubium,  quod  absolute  do< 
runt  esse  venlurum.  Liberandos  ergo  fo  dicum  in 
secundo  adventu  Domini  a  perseculione  fplriluiim 
pessimorutn,  qui  eos  hic  multipticiba^  insidiis  aflU* 
gcre  non  dcsistunt.  Tunc  enim  plane  liberaudi  sunt, 
quand<>  ab  eorum  piitesute  tollentur,  ut  ulierius  eia 
non  liceat  de  Iniiocentium  fattgatione  gaudere ;  qnod 
in  isto  cerie  saeculo  generaliier  non  p»Ufi  prove^ 
nire.  Confunduntur  etiam  qui  beaios  odernnl ;  quatt- 
do  illi  aetema  uliione  damnantur,  Justos  aulem  ceelo^ 
rum  regna  recipliint. 

Yers.  9.  In  Deo  laudabimur  tota  die  :  et  m  nomiua 
tuo  confitebimur  in  sa:cula,  Qui  dicunt,  /aiitfa6imBr, 
in  futiiro  se  prufiientur  esse  praedicandos ;  sed  oiw 


est  populus  bealoruin  :  Tu  es  ip\e  Rex  meus^  id  esi  D  arrogantia  designani  gloriam  siiani,  qui  se  in  A 


Doniinus  ct  Siilvator,  cui  iiomen  regis  manifestum 
esi  coiivenire  ;  Addidit»  et  Deus  meus ;  ne  dubitares 
Doniiiium  Jesum  Cbristum  qui  et  patri  nostro  Jacob 
mtuum  propltiuf  trana misit,  quando  euin  fecil  cum 
aiigelo  gloriosa  coQcertalioiie  iucuri.  Mandavit  enim 
illi  iatutim^  quando  audivit  per  angeium  :  iam  non 
diceris  Jacob^  sed  luail  {Gen.  zxxii,  $A).  Nam  quod- 
llliet  illud  iiostrae  voluulatis  |47  arbitrium,  non 
per  nof ,  fed  per  aliam  confuevimuf  mandaro  perso- 
nam. 

Vcrs.  6.  In  te  inimieos  nostros  ventHabimus ;  et  in 
Homine  tuo  spememus  insurgentcs  in  nos.  Vcnerunt 
in^riyrcf  ad  illud  genus  itbcraiionis  eximium,  quod 


tesuntur  esse  laudandos,  Tota  die  perpetuum  tempi 
ostendit,  quod  non  habet  nocit  m,  quod  in  llte  seif 
niute  proveniet,  uhi  juge  prxconium  cogooicl' 
esse  beatorum.  Sed  ne  crederes  o  iofos  fuUiroa, 
se  in  Da  dixerunt  esu  taudandoSy  profiienlnr 
quoque  praeeonia  Dominiiugiter  personare :  qoop 
ipsa  cst  beatitudo  justorum  Domiiiuni  laudare  pt 
tue ;  f ntieus  (|uae  nunquam  novit  kaliero  fasii^ 
fames  quie  de  ahstioeiitia  matre  non  nascitur ;  f 
las  quac  de  jejnnio  iion  creaiur. 

Vers.  iO.  Nunc  autem  repuUsti  et  confudisti 
et  non  eyredieris  Deus  in  virtutibus  nostris,  Pof 
futuri  sxculi  ineiiarrabilcn)  retributiouem,  vc 


S15 


EXrOSlTlO  KN  PSALTERIUH.  PSAL.  XLlll. 


514 


py  Biailyret  ad  MeittHlani  pftrten,  dieaiim  per  Ikm  A  detor  aocipere  DeoSy  ounr  beno  meritis  populis  sal)- 


ocio  Tersus  Inferiores  quas  afOictlones  prssenil 
leaipore  sustinobani,  et  nuiiqiiani  a  l>opiiui  venera- 
ikNie  ellaieniis  discedebant.  Q\m  flgura  diciiur  om- 
phasis,  id  esl  eiaggeratio,  quando  reni  aliquani  imil^ 
tfs  itt  «Mas  eoilectis  doliiribos  allegamus,  ui  bene* 
volcBlian  jodicia  enumeraits  calamiutibus  impetre* 
mos.  Dicendo  enlm  :  Huue  auum,  significant  ae  de 
rntiiris  lemponbtts  panlo  ante  ditisse.  Et  intaere 
qeam  miraMfi  ordine  cnncu  decurranl.  Aepii/tffi 
sigiilicat  dilaiionem  qnam  sanclii  provenire  non 
dubiiioi  est  :  quia  non  bic,  sed  in  fuloto  illis  per* 
lecia  beatiludo  prOmitiitur,  €mif%di$ti  illsin  dicit 
glorloe--«m  confusionem  qoam  martyres  subeunl,  com 
iajertta  afll»guntor,   fustibus  verberantur,  et  velut 


jogal  infideies.  Tradit  eniin  irreligiosos,  ut  acquirat 
devotissimos.  Tuncf^S^uto")  quasiftne  pretio  wendii 
Deus,  qusfido  alienigenis  slHigendQm  tradit  populom 
Cbristianum.  Oood  fil  frequeuter  occulto  jodicio  aut 
ad  probationis  merilum,  autad  correctionis  eSeaum. 
£t  noU  boc  genus  locutionis  iiiler  propria  diviuae 
ScripliinB  connnmerari;  ut  dicaiur  venditum,  ubi 
non  coosUt  pretiom  dalura.  Addidil,  ei  mon  fuit  mvf* 
Ifado  tn  rommii/a/iottifrtti  torum,  Homines  qui  coin< 
niuUnt,  tradiUe  rei  paria  consequunlur  ;  hic  aulem 
Deo  nulla  multitudo  prelii  in  UiiUe  rei  compeusa* 
lione  proveuit,  quando  Gbristiani  sunt  traditi,  duui 
per!»ecut(ires  eorum  Domino  non  pri»bentur  acce;>ti. 
Quomudo  eiiim  vero  Deo  polerant  esse  grali,  profa« 


obnozii  morti  non  desimmt  nianciparl.  B  nis  superslitionibus  iovoluti  ? 


De  Ulibos  qnoque  dicit  Aposiolus  :  Quibui  iignui 
non  erui  mundui  (Uebr.  xi,  58).  Sed  respice  quod  in 
isto  aeeulo  martyres  inter  iniquos  homines  confun- 
JoAiiir,  impii  autem  apud  verum  Judicein  sterni 
opprobril  pondera  sustinebunt.  Sed  isu  coiifu>io 
perdncet  ad  gloriam  :  ilia  vero  ad  exitia  sempiterna. 
NuDC  aulem  Deus  non  $grediiur  in  virtutibus  marty* 
ruoi,  quando  eos  tribulattonibus  subdii,  et  diversia 
passionibus  tradit.  Tubc  enim  egrediebatur  in  vtrlalt- 
buu  HebrsDomm,  quando  sine  ialK>re  prostmii  sunt, 
qni  se  eooira  electum  populum  erigere  teniaveruni. 
Ouod  ad  cooaolaiiatiem  sancti  populi  periinere  non 
ilubium  esl ;  ne  quis  patres  suos  felicissimos  graviier 
lerrei,  eom  ipse  Doniini  penuissionibus  afHigatur. 


Vers.  tl.  Potuistiitos  in  opprobrium  vicinii  nostris^ 
derisum  et  con!emptum  his  qui  in  circuitu  nostro  sunU 
Cnuroerant  quanta  fuerant  afflictione  perculsi ;  ut 
inter  XTumnas  muliipiices  devotionis  qualius  auge» 
retur.  Gravis  enim  csl  arflictio  quam  pitiinur  a  vici- 
nis,  quia  non  transilorie  dicilur,  quod  a  circumsUn* 
tibus  jugiter  impuUlur.  Nam  quod  dicil  :  Posiiifii 
nos,  ostendil  immobilern  passionem.  Ibi  eniin  diu- 
tiirnus  quis  esse  creditur,  ubi  et  positus  approbalur. 
Opprobrium  conlra  probum  positum  est ;  nani  sicut 
omiiia  proba  decora  sunl,  sic  indecenlia  cuiicU  moti- 
slraniur  opprobria.  Sed  istud  opprobrium  noii  erat 
anie  conspectum  Dominj,  sed  ante  oculos  viciiio- 
rum,  qui    illa  uoveranl  judicare,  quae  depravatus 


Vers.  11.  Avartisti  nos  relrorsum  prte  inimicis  no-  q  sciisus  doctbaiur  advertere.  Derisus  vero  vox  esi 


.i^h 


%iriM :  eiqm  nos  oderunt  diripiebant  sibi,  Aversos  se 
|a  boe  muudo  ante  inimicos  suos  esse  lesiantur,  qni 
ineeqaenlium  discrimina  viuveruni.  Aurti  est  enim 
iiOKteoi  earoalem  fugere ;  sicui  praeceptum  est  :  Si 
wcm  perueuti  fuerini  in  hac  civitate,  (ugite  in  uliam 
(JftfflA»  X,  23).  Sequitur  :  Ei  qui  nos  oderuni  diri» 
sibi,  Hcc  solet  fugatis  emergere,  ut  in  dire* 
pncdamque  eadant,  qui  hostibus  minime  re- 
Miere  pomerwiL 

Ters.  {%.  DedisU  nos  tanquam  wes  ad  escam  [ed* 
ewcarum\ :  ei  in  gentibus  dispernsti  noi.  Cum  dicutii : 
DmdieA^  sigoificanl  omnia  divina  potestaie  disiribui. 
FoniBi  eaiffl  iraditos  se  gentibus  Unquam  lupis.  qui 
fMcus  devorare  consuerunt.  Esca  enim  luporom 


confusa  laelitia;,  insuhalionein  suam  immoderata  hi** 
lariute  denuntiaos.  Contemp.us  significat  ;ibjcctifcsi<t 
inam  viliuiem,  quam  martyres  Domiiii  traditi  diver^ 
sis  passionibus  susiiiiebanl.  Qui  in  circuiiu  nostra 
suni ;  scilicet  infideles  et  perlidos  exponit,  qui  qua- 
qiiaversum  semper  ambuiant,  nec  uobiscum  recto 
dogmate  gradiuntur. 

Yers.  15.  Posuisti  nos  in  simHiiudinem  gentibus  : 
commoiionem  eapiiis  in  piebibus.  Uespice  per  figuram 
anaphoram,  quae  Latine  relatiodicitur,  verbuin  ipsuin 
iteratum  ;  id  esi  posuisti^  quod  in  capite  anterioria 
versus  jam  dictum  est ;  ut  rrequens  repc.tilio  viin 
passionis  exaggeret.  Mariyres  enim  in  similiiudiiiem 
Christi  gentibus  coiisUt  appositos,  quando  eos  coin- 


Ofium  mansueu  sifnplicius;qiiaemari>ribus  me*  Dparibus  poenis  et  cruciatibus  affcceiunt.  Commotio 


rito  eomparatur,  qui  a  persecutoribus  suis  occidi 
ftluie  eoBceruti4»nibtt8  aequiescunt.  Sequitur,  el  tn 
^cmttkuM  dispernsti  nos.  Diversos  significant  fideles, 
<|IMS  modo  marlyrum  deflet  pielas,  qui  gentibus  tra« 
diiiv  llbarutem  atam  cum  palrimoniis  perdiderunt« 
Qood  variis  tamporibua  de  Christianis  populis  divina 
dispeoaaiione  perfecium  est ;  ol  per  tribulaiionum 
lemporalia  mala,  i^lorlosae  beatitudinis  bona  conse- 
qMnlor  «terna. 

Ters.  13.  Vendidisti  poputum  tuum  sine  pretio  :  ei 
utm  fuU  wmliitudo  in  eommuiationibus  eorum,  Hoc  non 
ddieaios  accipere  sob  increpatione  diclum,  sed  roy- 
sliea,  nloolel,  allusioAe  prolalom.  Pretim  entm  vi- 


vero  capitis  inimicorum  et  martyribus  contigii,  quaa 
facu  est  in  passione  Dominl  Salvatoris ;  sicut  le- 
gitur :  Locicli  sunt  tabiis  ei  moverunt  capui  (Psal, 
XXI,  8). 

Vers.  16.  7o(a  die  verecundia  mea  contra  me  est^ 
ei  confum  vulius  mei  operuil  me.  Solet  verecuiniia 
ad  momeniuro  venire,  eibrevi  temporesedata  discci 
dere.  Ista  vero  gravissima  fuit,  qii»  jugiier  perm.v 
nebat.  Erat  enim  anle  oculos  populi  sancti  immodet 
rau  vercciindia,  vebcmensqne  confusio,  quaiido  itloa 
sibi  jugiter  insultare  cernebat,  quos  impios  esse  co^ 
gnitveral.  Ei  intoere,  descriptio  verecundiae  quaip 
dccora  conscquitur.  Nam  qiiudam  pallio  couf.isionis 


515  M.  AURCLll  CASSIODORi  ^<« 

viilinm  suuiu  dicii  cooperitfni.  Jum  oube  tangiiinea  A  retara  filii  erant  s.iiieiistiroc  cr  ci»,  curo  lalia  aea- 
racies  ejus  inOammau  rutilavit.  Sed  cum  didt,  apa-      tiebanl. 


f  mH  mif  noa  aolam  permutatlonem  ▼ultus,  aed  etiam 
lotius  corporis  iodieavit  horrorem. 

Vers.  17.  A  voce  exprobrantis  etvbloquenth :  a  faeh 
Mmici  et  pert^uemis.  Usque  ad  Istum  versum  con- 
fusioiiis  illius  descrlptio  perseverat  :  nonc  dicitur 
uiide  venlt  ille  roseus  amictus,  qoi  nudsm  faciem 
coloris  sui  tegmine  vestiebat.  Exjfrobrare  est  in  fa- 
ciem  maledicere,  quasi  indecora  crimina  Jaculari. 
Obloqui  est  absenti  detrabere,  et  doloso  aliqnem 
sermone  roordere.  A  faeie  inimiei,  id  est  dum  proii- 
muin  videt  qni  eum  capitaliter  odit.  Ct  ne  putares 
adversaiium  levem»  addidit,  et  perBequentit :  qood 
odium  probatur  acerrimum ;  quia  noii  solum  corpus 


Sen.  ^O.Quotdam  Ammi/taslt  fios  m  loea  afiietiatiU  : 
et  eooperuit  noi  umbra  mortis.  Rediluitt  causam  qasre 
viam  et  aemiias  asseruerint  fui»se  divisas  ;  propterea 
quia  se  tn  loco  a/iietionie ,  id  est  in  isto  mundo  bumi- 
liatos  esse  testaniur,  qui  est  fidelibua  tocme  affitHo* 
m's,  unde  compunclio  nascitur  et  po^nitudo  auccedit« 
Seqaitor,  et  cooperuit  noe  umbra  mortie.  Vit^e  istios 
transitom  dlcnni,  qui  sanciis  et  peccatoribua  proba- 
lurease  commuais.  Caeterum  vera  mors  iJia  ett, 
qiia  149  i"^P*l  «terna  damnatione  pnniuntiir. 

Vers.  il.  Si  obM  iumm  nomen  Dei  nouri :  ei  4 
espandimue  manut  noitrae  ad  Deum  alienum.  Ipsoest 
inleilecius  quem  litulus  dlxit  absolute  fideliiim ;  ut 


exstiuguere,  sed  ipsas  anlmas  cuplunt  sua  praviuie  »  «>e..m  nesciani  alienum,  nec  obiivis  aniur  eum.  ciiiua 

nomini  crucis  impressione  dicaii  sunl.   Nam  qnnd 
addunt  :  Et  ii  expandimui  manui  noktrai  ad  Deum 


trocidare. 

Vers.  18.  Dac  omnia  venerunt  iuper  not^  et  obUti 
Ron  sumaf  le  :  et  inique  non  egimui  in  tettamento  tuo. 
Venerunt  filii  Core  ad  professionis  sujb  gloriosissi- 
roain  firmi  aiem  ;  ut  ostcmlaiil  nobis  qtixvis  mata 
iion  nos  di  bere  a  Cbrlsii  graiia  scgregare ;  sicot  di- 
clt  Apostolus  :  Quit  not  ieparabit  a  charitale  Ckritti  f 
TribulatiOj,  aa  anguttia,  an  famet,  an  nuditai  {Hom. 
viii,  35)?etc.  Dicendo  enim,  /i/rc  oiirr/ia,  ad  unuro 
coliiguiit  qux  tractu  snperiore  dixerunt ;  ut  si  di- 
hpersa  levius  ^ccipercntnr,  in  unum  cuniuluni.con- 
gregaU  graiidesccreiil.  Quod  argumcntum  dicitur  A 
lorineiitis,  quando  per  lot  mala  nequaqn.im  fidclinm 


alienum^  orantem  describunt,  qui  tensls  manilNi^ 
cmcem  Ipsaro  quam  frome  rtciplt,  corporis  sui  for- 
ma  resiituit.  Hoc  enim  fidelissin>i  noii  alieno,  acd 
auo  Domino  utiqiie  faciebant ;  ut  perseverantia  l\U*% 
fiiielea  assereret,  qui  muUti  tot  adversiutibus  aoii 
fulssent. 

Vers.  2i.  Nonne  Deut  requiret  itta  ?  ipte  enim  novit 
oeculta  cordii,  Nonne,  cuni  pondere  pronuntiandum 
est :  quoniam  gravisslmom  est  apud  Dominum,  si  in 
ejus  religione  pecceiur.  Requhrere  autem  solemas, 
quando  illa  dcsideramus  agnoscere,  qiiae  noairam 
novimus  conscientiam  non  tcnere.  Deue  autem  Kiens 


sniinus  uotuit  iinmuUri.    Venerunt  tuper  noi^  quasi  ^         .  .  .  .         ..     . ,  ^*      .       ^    •      ^ 

'  •  n    •  k  I  c  G  r€<]fiiint,  non  ut  ipsealiquid  noviimdiscat,  sedat  noa 


fera  terribilis,  quasi  fluvius  turbulentus.  Ct  qu^a 
8<let  gravis  tribulalio  dc aiiimii  abjicere,  quod  ante 
quis  visus  est  credidisse  ;  adjiciunt  non  se  oblitoa 
fuiftseDoinlnuin  inter  latn  multiplices  aeruinnas  :  duin 
roagis  inlquorum  pcrsecutione  cominoti,  a  Doniii»o 
jiigiter  auxilium  postularent.  Sequitur,  et  inique  non 
tgimni  in  tettamento  tuo  ;  hoe  est  quod  dixerunl,  et 
obliti  non  tumut  te.  Nam  qui  illum  roenle  relineni, 
ejus  testamenluro  nesciunt  oblivisci.  Sed  ciim  Ijatina 
lociiticnis  sit,  ut  dicainus  obliii  non  sumus  lui,  hoc 
propri.im  divinae  Scripturx  est  quod  ait :  Obliti  non 
iumui  te, 

Vers.  19.  £l  noit  receuit  retro  cor  nottrum :  et  de^ 
clinatti  iemitai  nottrat  a  via  tua,  Retro  redil  cor  eo- 


faciat  qoae  sunt  oblivi*  nc  sepulu  cogUMscere.  S>e 
et  Abrah»  dictum  esl :  Nunc  co^-iovr,  quoniam  timee 
Deum  tuum  {Cen.  xxii);  quasi  ille  aiiquid  ex  tcmpore 
didicerit,  qui  anie  sxoula  CiincU  pnescivit.  Sequitur: 
Is/a,  id  est  quae  snperius  dixerat :  St  o^filt  famirs 
ttONt^n  Dei  noitri  :  et  ti  expandimui  manm  nottrat  ad 
Deum  alieniun,  Ct  quoniam  agebalur  de  religioais 
aflrectu,  qiii  non  solom  devotione  corporis,  aed  tt»agia 
gcritur  cordis  arcano,  ad  Divinit^tis  notitiam,  ulii 
omnis  festinai  integrius,  cucurrerunt  dicentes  :  ipta 
enim  notni  orculta  cordit, 

Vers.25,  Quoniam  propter  temortificamur  toia  die  , 
leiitniiut  stimais  ut  ovee  occiiionit.  Cxponunt  illa  bea« 


tissimi  quae  occulia  dixerunt ,  quia  nou  moriehaator 
rum  qui  de  Doniini  bonitaie  desperant,  et  putant  iU  D  pro  aliquo  facinore  perpe*rato,  sed  amore  divino; 
lum  rogaiuin  non  succnrrere,  qui  eliam  hon  peienii-      at  credulius  Trinititis  saluberrima.  gentibua  atige- 


boscognoscitursubvenire.Quod  isll  inioimc  fecerunt, 
qui  spem  in  Domino  habere  probati  sunt.  Semitat 
vero  liic  in  malo  posnit,  dum  alt,  nottrat^  quasi  um- 
brosos  et  voluptuosos  calles,  quos  fragilis  terit  bu- 
manitas.  Ipsos  en'm  commeamus,  quando  a  Domini 
Jussione  iraducimur.  Yia  vero  a  violentia  nuncupa» 
lur,  qu:e  merito  Cliristi  dicitur  :  quoniam  et  ab  ejos 
fidelibus,  sicul  ab  ipso  factum  est,  in  aerumnis  et 
triboiationibus  ambulatur.  QunpropUr  aptlsaime  di- 
eaatur  buman»  temitee  a  via  soperna  divls» :  quando 
lllm  diicant  ad  detesubilem  morUmv  h«e  coofert 
sioe  dubio  desiderabilem  sospiutem.  Uade  filii  Cure 


retur.  Morie  vero  afflci  est  per  longas  passiuties  pne- 
sentis  vilse  exitum  reperire ;  quod  perfecti  Chriaiioni 
facitiiii,  qui  dislrictis  observationibus  afaiguatur* 
Nam  ot  hoc  magis  deberes  adveriere,  addidli,  lofe 
die ;  quoil  non  momenUneam  rooriem,  sed  per  aiil- 
versum  vii»  lempua  proiractum  oobis  fideliom  de- 
dararet  exitlum.  Inlende  qiiod  soquilor,  «slimofi  em- 
mui  ut  aoet  oedtionii,  Ovitt  quia  iioo  halM  anim  re- 
auliaiionis,  raptoribos  suis  probalur  ease  teronibitis. 
Non  enini  aut  comu  valet,  aut  deoie  coaiendit,  aot 
fuga  pnesumii ;  sed  aian.boa  lairooia  pationlar  oe* 
quicKit,  dum  nulla  se  relnctaii^  defetidli.  Sic  fa- 


517  EXrOSITIO  IN  PSilLTCillUM.  PSAL.  XLIV.  318 

muli  ChrUli  veiul  «VMXttimati  suDl  mori ;  quoDiam  A  lummodo,  exturge^  pr>nunt ,  ol  illam  reaurrectioiiem 


Noe  ccMiientione  aliijua  vid«bantur  occidi. 

Vers.  24,  Exaurget  quare  obdortnU^  Domine  ?  ex- 
wT§e  et  ne  repeUa»  no§  in  finem,  Enumerata  muUitu- 
diiie  pai^aioniMn,  venerunt  filii  Core  ad  tertiam  par- 
t#ai ,  ubi  tanto  desiderio  auiilium  qnxrunt,  ui  etiam 
Domioum  obdonnisse  commemorent.  Qu£  figura 
ratacliresis  est,  quam  rccte  diciraus  abusionem,  quae 
rebos  nomen  commodat  alieiium.  Non  enim  Dco  con- 
venit  ezitirfm,  qui  nunquam  noscitur  posse  dor- 
niire  :  sed  illuui  humano  usu  dormire  dicimus, 
qoaodo  exspectatio  nostra  divina  dispensatione  dif- 
fanur.  Nam  si  potentiam  majesiatis  ejus  inquiras, 
babet  evidenUssimum  dictum  :  Eeee  non  dormit, 
u^dormiiat  qui  cuitodit  Itrael  (PmL  czx,  5).  Re- 
petitof  tx$urge ;  ut  quibus  videt  pericola  cresccre,  B  ut  tcmpore  suo  utrumque  facium  humano  generi  co- 


intclligere  deberemus,  in  qua  desinicia  coguoacUur 
bumaiia  captivitns.  Itlo  enim  resurgente  adjuti,  Itlo 
ad  roe*os  ascendcnte  liberati  sumus.  Verum  hape 
omnia  nobis  contnlit  non  propter  meritum  nostrum, 
seJ  propter  nomen  suum.  Ideo  enim  Salvator  dicitor, 
quia  per  graiiam  pietatis  suae  salvat  iuflrmos. 

Concium  ptatmi. 

Ecce  nobis  fitiorum  Core  satutaria  dicta  fulserunt : 
ecce  nobis  ecclesiasticus  ordo  Domino  revelante 
lampavit.  Paires  enim  nostros  ab  inimicis  suis  per 
miracula  visualiter  liberatos  esse  cognovimos ;  nunc 
autem  fldeles  per  passiones  corporum,  vi  tristitias 
animarum  ad  aeternam  requiem  pervenire  didicimus ; 


DOQ  dissimolct  subvcnire.  Sequltur,  el  ne  repeUas 
JMS  tn  finem;  ut  si  adhuc  hic  se&timas  diCrerciidum, 
ne  repelle  in  finem,  ubi  consistil  muiierij  tui  nniversa 
perfecfo,  abi  sunt  praemia  beatorum,  ubi  inartyri!)us 
coronaB  prapparantur. 

Vers.  25.  Quare  [aclem  tuam  avertis  :  obtivi$ceri$ 
ioojnem  nottram  et  iribulaiionem  nottram.  Malis  prae- 
sentibua  iogravati,  more  beatorum  in  flebili  soppli- 
caiione  persistunt  dicentes  :  Qiiare  nos  tandiu  aesti- 
Bifts  differeiidos,  ut  respicere  noii  credaris,  com  sub- 
▼eaire  distuleris  ?  Sequitur,  obUviscerit  inopiam  no' 
Birmn;  hiicest  cui  consueveras  subvenire,  quam  sic 
in  alils  amas,  ut  te  inopmi  dicas.  Venisti  enim  di  is« 
DiiDOs,  ut  oofitrae  indigentiae  subvenlres.  Addidtl, 
irituiationem  no^tram^  cujiis  ctemens  semper  inspe-  G 
elor  est ;  sicot  in  quinquagesimo  p.>almo  dictunis  esi: 
Car  comtritum  et  itumiUatum  Deut  non  tpernit  (Ptai, 
g.,  19).  Tales  eiiim  causae  apud  iilum  pium  Judicein 
plurimum  valent,  qui  humanis  cogniioribus  proban- 
lor  etse  temnibiles. 

yen,  26.  Quoniam  fiumiiiata  ett  in  putpere  anima 
Mslre  :  adheetit  in  terra  venier  notier.  Post  muram 
exDodliioqis,  piae  meotes  non  ad  despcrationis  au- 
daci^m,  aed  ad  contiouae  orationis  salutaria  se  vota 
venerQut.  Uic  eoim  satisfartiQ  assidux  dcprecationis 
^&|iODitur.  Corvantur  enim  in  pulverem.  qui  cinere 
suprt  se  sparso  animas  snas  peccatorum  recordatione 
dwcmciant.  Seqoitur,  adtuetit  in  terra  venter  notler ; 
^Md  utique  facere  solent  qui  longa  oraiione  pro- 


gnosccretor  esse  proflcuum  ;  nec  deberet  aliquis 
queri,  cum  se  mundanis  aerumnis  cognosceret  in- 
gravari.  Libertaie  qiioque  iniiocentiae  130  iuiurgunt 
et  martyrum  voces,  ubi  dormire  et  oblivisci  dicitur 
Deus.  Quod  dictum  non  increpative  debet  sudclpi, 
sed  affectuosa  voluntate  'deprumi.  Qu»  etiain  in  libro 
Job  rrequeniissime  reperiuntur ;  ut  nWi  ea  prudenti 
indagatlone  conspexeris,  non  supplicationes  Inielli» 
grs,  sed  querelas.  Verum  ista  moderata  praesumpiio 
justorum  sinccri  cordis  vidctur  depromere  puritaiem, 
ut  simpliciias  animi  pondus  illat;e  videalur  exponere 
passioiiis.  Sic  in  Scrip'uris  diviuis  qiioties  tale  dictum 
aliquid  invenimus,  et  clementia  dominantis  ostendi- 
ttir,  et  supplicantis  puritas  indicatur. 

EXPOSITIO IN  rSALMUM  XLIV. 

Jn  finem^  pro  fiit  qui  eommutabuntur^  fitiit  Core    ad 
tnteilectum^  canficum  pro  diiecio. 

Videamos  quid  haec  verba  nobis  singillatim  discos* 
sa  parturiant  :  quia  tilulus  psalmi  muliorum  nomi* 
nura  coiigregalione  prolixus  eit.  In  finem  saepe  di- 
ctum  est  perfectionem  signiflcare,  hoc  est  Dominum 
Salvatorem.  Pro  hit  qui  commuiabuntur  filiit  Core^ 
boc  declarat :  quia  fllii  crucis  in  Ecclesia  permanen- 
les,  de  Iristitia  mundi  hnjus  tr&nsibunl  ad  gaudiuni 
sempiternum.  Ad  iHteilectum  caniicum^  textum  psal- 
mi  significai,  qiii  trahendus  est  ad  intelligenti;im 
supernam,  in  qua  futurarum  rerum  sacrameiita  spi- 
ritalia  continentur.   Pro  diiecio  filio,  vult  inieillgi 


ftrali,  tota  coriioris  effiisione  tenduntur.  Adliarere  D  Donainum  Chrislum,  de  quo  Patris  vox  insoniiit :  Hic 


pmm  lerrae,  signiflcat  in  orationibus  diutius  immo- 
niri,  per  qoas  efffcaciter  peccaia  vincuntor.  Magna 
enim  conira  diabolum  arma  sunt  in  suis  viribus  fldu- 
caam  non  habere ,  sed  Pcum  rogare,  qui  adversarlum 
poNSit  opprimere. 

Vers.  27.  Exiurge^  Domine^  adjuva  nos  :  et  ilbera 
^os  propter  nomen  tuum,  Magnaruin  afflictionuiii  sua- 
vrissimos  flnis  adhibetor  ;  ut  petani  se  resorreciioois 
domiDicae  gloria  libcrarl,  ubi  omnium  Christianorum 
4pes  i^robaior  agnosci.  Exturge  auiein  non  ad  dor- 
piiiioMm,  sed  ad  resurrectionem  est  potius  app!i- 
^ndom.  Supra  eoim,  ubi  eom  quasi  excitare  volue- 
CUD^  i|ic*ipm  est :  Qum  obdormit  ?  bic  autem  so- 


eti  Filiut  meus  dileciut^  in  quo  mihi  bene  comptacui 
(Mattii,  III,  17).  Istius  nunc  spiriiales  nupiiae  refe- 
runiur«  istius  vota  epithalamii  laude  celebrantur; 
Ciijus  virius  ultra  omnes  virtutes  est,  putchritudo  su- 
pra  omnes  decores,  potenlia  inenarrabilii: ,  pieias 
8ingu'aris.  0  heaia  spoiisa,  qune  tantae  majestati  pro- 
baris  esse  conjuncta,  non  societate  carnali,  sed  iti- 
vialabiliconjiincrionech:iritalts!  Quando  iili  copulata 
csse  cognosceris,  qui  (e  suo  splendidissimo  lumino 
radiavii  7  Quapropter  Diviiiitati  devotissime  suppli- 
ccmus,  ut  corde  mondissimo  ad  insp<*ctivom  lomen 
evect',  sanctac  Sponsae  noptias  spiritoaliter  audie* 
nios. 


313 


M.  AUKEUl 


Dm$io  psalmi» 

Coelesiibus  epulis  propheu  saginatds,  el  fulunB 
grtlulaiioDis  quaiiiau  compleius,  praeconia  Domioi 
«e  erucuturum  promittit ;  ut  unde  ipse  fuerat  cob* 
lesti  largiute  satiaius,  inde  et  fidelb  populus  abon- 
dantissime  pasceretur  :  epiilialaroium  quoddam  sa- 
pernum ,  ul  dictum  esi,  nuptiali  exsuluiione  conce- 
lebrans.  Epiihalamium  vero  interpreutur  laus  thalami» 
qiue  Spoiiso  coflesti  consuetudlne  bumaniutis  ofler- 
'  tur.  Prima  pars  fjus  quaiuor  modis  Sp<*nsi  continet 
laudes,  id  est  Domini  Salvdioris.  Secunda  simiti  nu- 
inero  quatiior  partibus  mysiicis  virlulibus  Sponsa 
praidicalur  Ecclesia  ;  scilictt  quae  in  sanctorum  bo- 
niiiiuin  adunatione  consistit.  Iloc  quoque  sapientissi- 
inus  Salomon  In  Iii)ro  qui  appellatur  Ganticum  caull- 
corum  notissiina  lectione  descripsil.  Uiide  et  nos  In 
prssenti  psalino,  prout  locus  eipetit,  libri  ipsius 
exempla  jungimus  ;  ut  licet  praedicatores  divisi  sinl 
leiuporibus,  eoiicordia  Umen  prophetiae  uuum  locuii 
esse  videantur. 

Expositio  piatmi, 

Vers.  1.  Eruclavit  car  meum  verbum  bonum  :  dico 
ego  opera  mea  Regi* 

Vers.9.  Lingua  meaealamus  icribcB^  velociler  scri-' 
btniis,  Cum  inteiligentiani  suam  propheU  cognoseeret 
divini  muneris  clariuie  [ed,^  charilate]  perriisam, 
magniiudine  ipsius  graiulalionis  compulsus;  quod 
dicturus  erat  ante  laudavil,  non  elationis  studio,  sed 
motus  veriutis  instiiictu.  Eructavit  dicimus,  quando 
satieUs  multa  ciborum  digestioues  saluberrimas  eva- 
porat.  Sed  quam  magnis  spiritualibus  epulis  Tuerai 
vir  isie  complelus,  ut  Um  boni  odoris  eructaret  ar- 
canum  !  Cor  meum,  sinum  mentis  intellige.  Verbum 
bonum,  Filium  Dei  dicit,  de  quo  ioaniies  evangelista 
aji :  /n  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deui  erai  Verbum  (Joan.  i,  i).  Ipsa  etiam 
de  80  Veritas  dicit  :  Nemo  bonui^  nisi  iolus  Deut 
{Marc.  X,  !8).  Opera  vero  id  est  opusculum  prophctrc 
fiiit,  psalmi  hujus  de^oram  coniextionem  ministerio 
snae  vocis  oflferre,  et  per  organuin  linguae  quibusdam 
calamis  divina  verba  resonare.  Hanc  enim  pnrdica- 
tionetn  Regi  dicere  gestiebat,  quam  de  ejus  admira- 
bi'i  claritaie \mii  A.,  B. ,  F. ,  charitate]  conceperat.  Sed 
ne  quis  puiaret  aliqiiid  eum  ex  propria  volunUte  di- 
clurum,  linguam  suam  scribo!  calamo  coinparavit, 
quas  sic  dictura  est  fide!itpr  Spiritus  sancti  verba, 
quemadmodum  sensus  nostri  vou  calamus  describit 
in  cbaru.  Addidit,  vetociter  scribentis;  quem  nos 
mtgis  notarium  debemus  accipere,  qui  velociter 
verba  suscipii,  et  citius  auJita  transcribit.  Conside- 
randum  vero  quoniam  hic  prophetiae  virtus  osiendi- 
lur,  quae  non  sub  cruciatu  bnmano  cogitat ,  sed  sine 
aiiquo  labore  Divinitatis  jtissa  divulgal.  Audiamus 
iiunc  propheUni  epilhalamii  sine  adulatione  dicturuni 
}audem,  qu;e  nihil  nisi  exaggerat  veriutem,  quae 
salva  integriiate  blandilur ;  et  quamvis  magna  dicat, 
fion  lamen  omnia  sufncieuler  enumerai. 

Ters  3.  Speciosus  forma  pta  fitiis  hominum^  di/fusa 
fst  graiia  in  labiis  tuis  :  proplerea  bcnedixit  tc  Deus 


CASSIODORl  m 

A  >»  «f^rniiiii.  Finlto  preoemio»  et  compelenler  populit 
td  audiendi  atudium  conciutis,  fkctom  eside  incar- 
naiione  Domini  iaudis  inilium  ;  ut  per  qntm  merui- 
mns  DiTiniulis  arcana  eognoscere,  per  ipsam  debe- 
remns  et  praeconia  Untae  majestatis  andire.  Quae 
species  laadis,  apud  oratores  A  fbrma  dicitnr.  Sed 
coin  in  Isaia  legatur  :  FtdtmHS  eum  et  non  habebat 
spedem  neque  decorem  :  sed  spedes  vuUus  ejus  esne 
konore  abjecta  prm  omnibus  hominibus  {Isa,  uii,  2) ; 
quaeri  potesl,  cur  hic  super  genus  humanum  specio- 
sissimus  describaiur  ?  Non  qula  forma  ejus  decore 
laciei  colnris  eluxtt,  aut  flavo  crine  lampavil,  aul 
iosigni  siatura  praeminuit ;  sed  veraclter  bumaBO 
genere  pulchrior  fuil,  quia  peccau  non  babuil.  Illod 
enim  recte  speciosum  dicilur,  quod  gralia  mondisii- 

B  mae  puriiatis  ornator ;  quamvis  Paler  Augusiinns 
speciem  corporis  ejus  dical  fuisse  laodabtleni.  Sed 
exemplnm  Isaiae  sopra  posiium  ad  passionis  ejus  re- 
lulil  lempus  qiiando  et  colaphis  caesus,  ei  spinis  co- 
ronatus»  et  sputis  legitur  esse  complutus.  Ecclesisi 
vero  quae  Domini  SalvatorisportatlSl  imaginem ,  sic 
legitur  in  Canlicis  c  inlicorum  :  Eusea  tum  H  decara 
{Cant.  I,  4} ;  id  est  fusca  corpore  carnali,  formout 
coelestibus  meritis.  Etquare  tpeciosum  dixeril  probaC: 
quia,  loquente  Christo,  per  graiiam  Deo  recdnciliatus 
est  mundus.  Quid  ergo  poiuil  in  humano  geifere  esae 
slmile,  qoam  ipsum  incamaium  conspicore,  per 
quem  redemptionis  donum  totus  orbis  accepit  ?  Nam 
sic  de  ipso  et  praedictus  liber  Salomonis  enuntiat : 
fAibia  tua  et  loqueta  tua  spedofa.  Sequilur,  Propterea 

Q  benedixit  te  Deus  in  aiternum  (Cant.  iv,  3).  Propterea^ 
dicii,  propter  prsedicaiiones  exiniias,  et  pietaleni 
omnimodis  singularem;  quia  nulli  quidquam  pro 
meriiis  contulit,  sed  omnia  sua  potius  bonitate  coii- 
cessii.  Benedictus  est  eniin  in  aeternum,  cujus  regni 
non  erit  finis.  Bene  autem  dictum  est  a  forma  servi. 
Benedixit  te  Deus^  quae  et  passionem  periulii,  ei  ad 
regna  coeloruiu  pervenit. 

Vers.  4.  Acdngere  gladio  tuo  circa  femur  tuum^ 
potentissime  :  specie  tua  et  pulchrituiine  tua.  Secon- 
dos  intromittiiur  modus  laudis  Domini  Salvatoris, 
qui  dicitur  A  poiesiate.  Ad  nescio  enim  quod  gaa«- 
dinm  propbeta  subvecius,  precator  Dominum   nf 

'  exspectatus  geniibus  landem  salul>errimus  apparerei. 
Dicit  enim  :  Accingere  giadio  tuo.  Melaphora  a  bella- 

D  tore  concepu ,  qui  dimicaturus  gladio  cingitar,  af 
prosiemat  inimicuin.  Sed  hic  gtadium  sermoneai 
praedicationis  debemus  accipere,  de  qno  ipse  in 
Kvangelio  leblatur  :  Non  veni  pacem  miUere  in  ter- 
*  ram^  sed  gtadium  {Matth.  x,  34) ;  et  Aposiolus  dicil  : 
Et  gla,dium  spiritus^  quod  est  verbum  Dei  {Ephet.  Ti» 
i7).  Gladius  autem  dicitur  senno  Dei,  quia  corpu- 
lenla  vitiis  corda  homiiium  iciu  suae  virtulis  irram- 
pil;  nec  potest  imbecillitas  bumana  resistere,  obi  illa 
fortitudinis  gloria  dignatnr  inlrare.  Feniur  Tero  in- 
carnationem  sigiiiflcnt  Domini  Salvaioris,  sicut  In 
Genesi  legitur  :  Non  defidet  princeps  ex  Juda,  nee 
dux  de  femoribus  ejus  {Gen.  xlix,  10).  In  i|i8o  etiant 
iiiystcrio,  ei  Abiaham  {Cen.  xjv,  S)  focit  jurarc 


"r:? 


Sai  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XLIV. 

fainnlMi  Msni,  qtmnde  ei  taclo  femore  praecepit  ne  A  glacfium  pfisnit  qnod  proiimn  viiTnerat;  hic  sagittas 


ftcdperei  lilio  tao  haac  ircorem  de  Aliabiis  Chana- 
MeomfD.  ymn&n  lateiii  aabjnniit  po'§ntlssimet  ut 
revereodam  Jam  incamalionem  crederes,  qnam  po- 
l«Btia  Dif  initatis  assampsit.  Simililer  el  sapicntissi- 
iiias  ille  diiit :  Gladms  ejus  in  femore  ipsius,  Addidit, 
speeU  iutt  ei  pulehritudine  tua  (Cant,  iii,  8).  Ilic 
Diramque  naturam  positam  evidenter  agnovcimiis,  ut 
speeies  pertineat  ad  humaniratem,  pulehritudo  ad  dei- 
latem.  Ilia  enim  species  hene  diciliir,  in  qua  muiidn 
salnlaris  apparuil  :  ista  pulchritudo  aplij^sime  pro- 
unntiatur,  uode  omni-.i  pulchra  venlunt  quaecunque 
deeora  sonl. 

Vcr».  5.  Intende,  sf  prospere  procede^  et  regna  : 
profpfer  neritntim  ei  numsuetudinem  et  justitiam^  et  de- 


qusB  longe  diriguiilur  :  siilicet  ul  incomprohensibils 
potentia  hac  similiiudinc  nionstrarctur.  Aentm  pcrii- 
nent  ad  transforaiionls  ccleritaicm.  Poteiuissima, 
quia  niilla  illis  materia  quamvis  durissima  prnhaiur 
obsisiere,  quando  eis  insitnm  cst  oftectuni  suae  vo- 
luntatis  implere.  Populi  sub  te  cadent^  conversiones 
significat  hominum  :  quando  credeiites  in  humilil  — 
lem  feliciier  cadunt,  qui  prius  vitio  prapsumptionis 
erecti  sunt;  sicut  Paulo  apostolo  contigit,  qui  vo(  is 
Doinini  sagitta  penelratu^,  in  faciem  qiiidem  perse- 
cutor  corruit,  sed  eum  continuo  apostolum  Domini 
dextera  sublevavit.  In  corde^  eiponit  quod  su}ierius 
ait,  cadentf  non  pedibus  quibus  corpora  suHlinentur, 
sed  curde  qno  anim»  perfldia  sublevatur.  Ibi  enini 


dneei  te  nuwakUiter  dextera  tua,  Adbnc  actus  sacra- B  n*'*  poenitens  cadit,  resurgit;  et  de  sna  iuiquitate 


llsslBiae  ioearnalionis  eipontiur,  et  singnlis  quibus- 

qae  ^rbis  mlraeola  ipsius  potentiae  praedicantar. 

intemda  diclom  est,  ot  hominem  pereuntem  de  coelo 

■isentat  aspiceret,  sicat  in  lertlo  decimo  psalmo 

d  eian  esl :  Demmiis  de  calo  prospexit  super  filios 

hmmnum  {Psai.  xi  i,  2).  Prospere,  qnia  erat  humano 

generi  liberationis  beneiioia  praestiturns.  Procede^ 

veliii  spousos  de  atero  Tirginall,  sicut  scriptom  est : 

Ei  ipm  tanquam  sponsus  proeedens  de  thatamo  suo 

(PmI.  xTui,  6).  Regna,  hoe  est  io  homlnum  ereduli- 

lale  poienlimi  tuae  majesiatis  ostende.  Cstemm  Fi- 

Ikss  ei  anle  mnndi  constitutionem  cum  Patre  ei  Spi- 

riiu  tancio  sine  dubiiaiione  regnavit.  Propter  verjfa» 

illud  designat,  ut  veritas  de  terra  oriretur,  qnae 


dejectus,  ad  salutaria  Domini  mnndaia  traDsferlur. 
/firmtconcm  Regis^  inimicns  Christi  dicit,  qui  a  lege 
superna  contraria  voluntate  disscntiiini.  Iloc  esi  quod 
tiiulus  psalmi  praecinuit  dicens :  Pro  his  qui  commu- 
tabuntiir^  filiis  Core. 

Vcrs.  7.  Sedes  tua  Deus  in  sttculum  siBculi :  virga 
recta  est  virga  regni  tui,  Venit  ad  laudationis  terlium 
modum,  qui  recie  dicitur  A  causa  judicii.  Ilic  enim 
sedes  Dei  ad  jadicium  pertinet  futurum,  in  quo  om- 
nia  veraciter  aeterniis  Moderator  eiaminat  aique  dU 
jiidicat.  In  steculum  stBculi;  quoniam  quidquid  con- 
stitnerit,  nulla  polerit  temporis  successione  dissolvi. 
firgam  vcro  regulam  divinae  significataequitalis,  quae 
Tcraciter  rectd  dicitur,  quia  niilla  pravitate  ciirvatiir. 

Calsitaiani  nosiram  sua  illuminatione  mundaret.  If mi-  C  Vi^gf^  isu  juslos  regit,  impios  percutit,  continet  ve« 

raciier  snpplicantes.  &ed  haec  virga  noti  de  ccspiio 
152  arboris  egreditur,  sed  ab  ips  us  Deitatis  virlute 
procedit.  Portitudo  invicta,  aequiias  rectissim.i,  in- 
fleiibilis  disciplina ;  de  qua  In  alio  qaoqiie  psalmo 
dicendam  esl :  Virgam  virtuts  tum  emittet  Dominus 
ex  Sion  :  dominaberis  in  medio  iniwucorum  tuorum 
(Pm/.  cii»  2).  Hane  enim  vtr^om  regii  honoris  insi- 
gDe»  seeptrum  dicebat  antiquitas,  designans  in  ea 
Tinutam  Regem  Dominnm  Salvatorem. 

Vers.  8.  Dt/e»sti  jiuliltam,  et  odisti  iniquitaletn  : 
propterea  unxit  te  Deus  Deus  tuus,  Ipsa  est  virga  recta, 
amare  aequiiatem  et  odisse  nequiiiam.  Nemo  enim 
perfecte  diligit  justitiam^  nisi  qui  et  actus  pessimos 
eisecratur,  quonlam  diversis  qualitatibns  eodem 

mm  OMBlibos  tdhiberi  :  Omnia  Patris  mea  sunt^  et  ])  lempore  non  esi  in  uno  locus,  nec  potest  ipso  m<.-r 

mento  ibi  nigrum  videri,  ubi  candor  insederit.  Nam 
et  praesentia  lucis  noctis  absentia  est,  sic  et  verilati» 
amor  estodium  falsitatis.  Unde  a  quiliusdam  pulebre 
definilum  est :  Substantia  est  conirariorum  capai, 
sed  non  uno  tempore.  Sed  bis  rebus  quae  praemia 
sinl  reddiia  subter  eiponit :  Propterea  unafit  u  Deue 
Deus  tttus,  Uncttis  christos  et  regem  signiflcat  e» 
sacerdotrm,  quia  dignitates  istsersamebantur  per  sa- 
cratistimas  nnctiones;  nam  el  ipsum  noroen  christr 
a  sancto  chrismate  vocitatur.  Sed  ab  Hla  parte  un- 
ctus  dicitur,  qua  dispensatione  et  natus,  et  mortuus, 
et  resurreiis  e  veraciter  dicitur  Cbrislus.  Ca:terum 
dciUM  ey»  nulk)  munere,  nulo  honore  indigult  nd- 


vero  monatraia  est,  qaando  in  crucis  affiiiooe 
pro  pefaeqaentibos  eiorav  I.  iusiitia  vero  ad  illud 
tplcil,  ^ia  piaa  doeior  praecepta  salotaria  infiidil. 
ff,  id  esi  per  ciirsum  totios  vitae  inolTensa 
cmsToraaiione  cnatodiet.  Mirabiliter^  quia  conira 
masdi  inopioabilem  consuetodinem  tertio  dle  resur* 
raciama  arai  a  moriuis;  quod  miraculum  partes 
tatiiia  orbis  implevil.  Dextera  tua  potentiam  Verbi 
aif  nifieai,  qoa  oiiiversa  operatur  quae  valt  in  coelo  el 
ia  scrnu  Aadianl  imc  verbum  delractores  Impii.  Tiia 
^aarierB  dicil,  lioc  eal  propriae  volaniatis  instinctos. 
fLtm  ti  OBHila  toa  potettaie  faeit,  tieut  eum  facere 
■sanitolam  etl,  qoeoiadmotlHm  potett  babere  majo- 
I?  8ed  canira  hooe  morbum  illa  potlo  debet  inta- 


Patris  sunt  {Joan.  iTii,  iO).  Omnia  euhn 
nArtt  ntn  hai)eret,  nlsi  esset  aei|nalis  ejiisdemqae 
sMitvae. 

¥era«  6.  Sagittm  tuee  mutcB  potentis^nuB :  populi 
tmh  te  tadent  fn  cefde  intmicorum  Regis,  Sagitue  acu- 
MT  tonl  terba  Domlni  SalTatorit,  bomioam  corda 
oaMarlter  iaigeatla ;  qoae  ideo  Tainerant  ot  taneui» 
ifleo  perealiaoi  oi  libereoi,  lilMr  protteraant  al  eri- 
^ai.  Sad  Tideamot  hoe  lelom  Terbo  Dei  qaa  timllP 
andioe  coaparetor.  SagittcB  esl  lignam  ferro  arma- 
1001«  cajat  prima  pennau  tanl ;  sic  Terbam  Dei  ei 
K^no  crodt  egredieot,  el  fortitudioem  peneirandi 
Habel,  el  Tclofifalem  «yio  Totuertl  parveniendi.  Snprt 


8S5 


M.  AURbLII  CASSIODOKI 


3S. 


jttvarl.  Repeliilo  autem  Uu  qi»  dicilur  Deui  Dm,  A  deUetaveruni^  dicit,  id  est  ad  le  non  proprio  eneurre- 


prvconiiiin  magn»  dilectionis  ostendit. 

Yers.  9.  Otgo  latTicB  ptce  eon$ortibus  tuit :  MifrrAa, 
yvuta^  €l  eoMia  a  veffimenlM  Ittii.  Duplici  roodo  uncUo- 
iiem  illam  sanciam  protenisse  significtt.  0/#ttm  l^' 
litim  e.4  peccaii  maculam  non  liabere;  nnde  se 
conscientia  semper  exbil^rat,  quando  nulla  recorda- 
tionis  asperttate  mordetur.  Pm  consortlbu$  ittit,  prae 
filiis  hominom  dicit,  qtios  et  ipse  in  EYangelio  fra- 
tres  appellat*  Ideo  autem  dictum  est ,  pra  eonsortibus 
fifts,  quoniam  lianc  benedictionem  supra  omne  hu- 
manum  gcnus  cognoscitur  accepisse,  ut  unctus  sin* 
gulariter  caeteros  iingere  debuisset.  In  illo  enim  fons 
est  benedictionis,  a  quo,  prout  ipsi  visum  fuerit,  per 
universos  electos  competenler  emanal.  Sed  hcc  om- 


runt  jud'icio,ted  tua  deleetaiione  perdacCae  annt.  FilUt 
regum^  aive  hominom  Adeliuiii  qui  regunt  corpora 
aua,  et  perducnot  filiaa  qu  aacro  baptisoiate  gene- 
rtntur;  sive  imperaniium;  quod  frequenter  canlin- 
fit»  ut  relicto  paiatii  dominatu  aobolea  princlp«im 
^ligant  divina  aervitia.  Ideo  enim  addidit,  in  kon»r€ 
$uOf  ut  religiosam  mentem  tali  deaignaret  indicio. 
Non  enim  in  honore  patrum  suorum  deloctmtm  sunt^ 
sed  in  honore  Domini  Salvatoris. 

Yers.  I!.  A$titit  RegiHa  a  dextris  tuis  in  Mtltm 
degurato^  eireumatnicta  varieiate.  Miribili  toium  re- 
latione  deacribitur.  Quae  flgiira  dtcitur  characteri- 
smos,  Liaiine  (aicut  axpe  diximus)  descripilo  vel 
Informatio  nominatur.  Ante  oculos  enim  intelligen- 


nia  carni  conveiiiuiit,  cui  piissimum  et  glorioaisai-  B  tiae  reddit  quae  aspectu  corporeo  non  videntur.  Prioa 


mum  Yerbum  unilum  est  pro  salute  eunctorura. 
Sequitur,  myrrhaf  et  gutta^  et  easia  a  vestimentis  tuis» 
Saepe  dixiiNua  speciet  terrenarum  rerum  indicia 
iiobia  ccelestium  demonstrare  virtutum,  quia  non 
poieramns  qiiidquam  de  illa  mauestate  cogiioscere, 
nisi  iiobis  de  ipsa  aliquid  pcr  mundanas  aimililudines 
appareret.  Et  Ideo  posteriora  veraiculi  istius  prima 
froiite  declaremua,  ut  nomina  qnx  prscedunt  clarius 
elucescaiit.  Sanctum  Domini  corpus  qiioddam  DeJta- 
tis  fuisi^e  cognoscitur  vestimentiim.  Nam  sicot  vesti- 
Ihis  cooperiuntur  menibra  mortalium,  ita  et  majestas 
Vetbi  infldeliuro  oculis  carnia  velamine  vldebatur 
ubscondi.  Ab  hoc  ergo  vestroehto*  Id  est  incarnatio- 
nU  arcano  coiignie  venisse  dicitur  mgrrha^  gutla  et 


eniro  Sponsi  pulcbHtudo  laudata  est,  po  tea  virtus 
ejua  a8serta„  tertio  aedea  ipsius  poteataaqoe  narrata 
eat.  Et  quia  oupiiale  gaudiuro  agebatnr,  odoria  8ua« 
viasiini  species  sub  mysticia  intarpretationibua  no- 
scuniur  adbibiue.  Quarto  dicitur  ipsiua  qooqoe  Re* 
ginae  unde  veniat  mirabilis  pulchritndo.  Tune  aJ 
divinam  dexteram  ornata  pretiosia  virtotibua  collo- 
caiur,  ot  omnis  anima  fidelis  in  supernam  eontem- 
plaiionem  porrecta,  coeleatia  vota  eonspiciat,  sciaiqiifl 
qnalem  illi  in  lertis  debeat  ezhibere  reverentiam, 
qnam  in  ccelo  sic  inibiHigit  honorataro.  Ipsa  est  Rogitta 
qo»  io  Cantieis  canticorum  dicit :  Oscuteiwr  me  oscuio 
aris  $ui  {Cani,  i,  1)»  et  caetera  qnae  royaiicis  aenigma'* 
tibus  lile  teiius  eloquitur.  Et  consldera  qdia  st  dem 


casia.  Mgrrha  inortem  signiflcat,  quam  pro  hominum  q  soperius  iaudavit  Doroini  Salvaloria  s  hic  totein  a 


aaiute  suscepit.  Giilla  vero  qoae  dicitur  ammoniaca 
durilias  corat  ab  allqua  oecessiiate  coniractas.  Qu» 
pulchre  incarnaiioni  Domini  comparatur,  qiiia  duri- 
tiani  cordis  bumani  sancia  praedicatioiie  dissolvit. 
Caftta,  quae  anostris  fistula  dicitur,  redempiio  generis 
buinaiii  per  aquam  bapilsmatis  indicaUir,  quoniam 
boc  lierbae  geniis  aqnosis  locis  dicitor  inveniri.  His 
rebus  eiiaro  odur  inest  suavis,  ut  merito  sancue  in* 
carnationi  et  virtos  hcrbarum  et  odoria  suavitaa 
comparetur,  sicut  in  Canticis  caniicomm  Sponsa 
dicit  :  Post  odorem  unguentorum  looriiiii  CMrremoi 
[Cant.  I,  3). 

Yers.  10.  A  domibm  eburnei$:ex  quibus  te  delutO' 
verunt  fiite  regum  in  honore  luo.  lu  quarto  modo  a 


de^iris  ouiltaie  Reginam  didt,  quit  dexttrt  boiiort- 
bilis  ptrs  est  Spon^^i,  quem  caput  conatai  ease  Ec- 
clesiae.  Seqoiiur,  in  vuiitu  daaurato.  Auruna  ad 
charitttis  debemoa  apure  folgoremt  qoa  virtute  eir- 
eomdata  sancta  respiendet  Ecclesla.  Et  ne^  aolaun  ibi 
inteliigerea  eaee  cbaritaiem,  tn  veHiilu,  diiit,  dmwrato^ 
non  aureo.  Deauratum  enim  dicimoa,  quando  aoper- 
duota  apecies  auri  in  aliqua  maleria  glutinatur.  Ideo 
autem  aupra  virtutes  alias  gratia  charitatla  apparuit« 
quia  omnia  |58  ®J"*  fuigor  eiceliit.  Addidit,  m- 
eumamcta  varieiaie.  Peracnitefflur  cur  Eccieata  D^t 
de  veatia  varietate  laudetur,  coi  totom  Bimplei  con- 
venit  atque  unuin.  Sed  hic  varieiaiom^  aiu  lingots 
multipilcea  ^ignifleat,  qoia  omnia  geiia  fecondon 


persona  Sponsae  laus  sumilur  Christi.  Dicit  enim  pro-  d  aoam  patriam  in  Ecclesia  psaiiit  tociori ;  tot  virto- 

plietJ  uitde  venlat  Spons^e  gloriosissima  polchritodo, 

qu»  ad  Domini  dexteram  locata  consisiit;  id  est  a 

domibus  eburnein^  quod  signiflcat  ornata  palaUa,  qut» 

copioso  ebore  vestiuntur.  Sed  ebur  non  ad  soltj;  di- 

viiias  intolligamos  aptatom,  sed  (looniam  elephas, 

cujus  haee  osaa  aunt,  nimiae  casiitatls  asseritur,  qui 

Inter  qnadrupedia  et  sensu  plorinio  valei,  et  tempe- 

ranter  m  scetur  feminae  suae,  et  conjuge  seconda  nnn 

otiiur;  hoc  pudi<*.is  femiiiis  dccenter  aptatom  est, 

qoia  illas  in  domibus  eburneis  mansisse  noscuntur, 

qu«  per  castitatem  Christi  Domlni  praecepta  secutae 

sunt.  Ilanc  enim  iraiislatlonem  probaveruni  doctis- 

simi  Piitres  Angnstinus  et  llieroiiymus.  Ex  guibus  le 


tum  pulcberrimam  diveraitatem.  OrjMiior 
tpoaiolorom,  argenio  prophetarom,  genunla  vitfi- 
num,  cocco  manyrum,  piirpura  pceniientiom.  Ista  eai 
ergo  varietas  onitatiSv  (toae  oculis  Domioi  ex  uaaibos 
genlibns  pia  conversatione  placitura  cootexiiur. 

Yers.  12.  Audi^  /f/i«,  et  nde^  <l  ineUna  anram  mooi, 
et  obUviuere  popuUun  tuum ,  et  domnm  pairi»  iin. 
Sponsi  laude  cantaia,  nonc  Spoiiaae  praKWit  lotideni 
modis,  sed  ionge  submissius  atque  humiliter  oflerun- 
lur.  Deccbat  eniiii  vel  accundo  gradu  iiiauJaiam  ttoo 
relinquere,  qoae  tali  ac  tania  meroitcopubtioDe  gtiH 
dere.  Primus  ergo  istius  Itudis  modus  est  t  apecie, 
siciit  infcriore  versu  dcclarator.  Nunc  ad  cxponeiMit 


5.5 


lAPOSlTIO  Ifl  PSALTERraM.  PSAL.  XLIT. 


m 


Tcrba  feniaBivt.  SimU  ergo  ad  dexteraro  Domini ,  A  nnii  i^tius  focalNilo  eiviiaiis ,  aalmas  iiiaTalt  aignlfi- 


alil  beatonm  loeos  eat,  dlcli :  iliidl«  Id  eai  propbe- 
IM«  qul  iaeamatloneiii  Donlnl  fenci  promlMlone 
coeuifram;  qtiateiiQB  audiu  eredefei,  et  crediia  niox 
videre^  FiHmm  vero  Bierito  propbeia  ?ocat  Eccle- 
abm ;  quia  ejiif  praedicationibua  sanciis  geniius  esi 
pnpQlot  Cbriatianua.  £l  vide,  auh  gratublioiie  dicen- 
dum  eat :  quoniam  Sponsus  qui  tibi  promiUebatur 
adTenit,  in  qno  est  aroor,  gloria,  ei  gaudiom  luum. 
Sequttar«  et  melina  awrtm  luam ;  quod  oporlebal  Ec- 
eie»inm  facere»  ut  bunorabiliter  prophel»  verba  per- 
clpervrt.  OblhUcere  vero  ,  dixit ,  populum  tuum ;  id 
eat  dfsere ,  ei  a  tuis  animis  aliena  effice  convcnii- 
cala  pagnnorum,  siYe  superfttiliunes  in^antssimas 
Judaeonim.  Domum  Babyluniain  sigiiifical,  quae  coii- 


care  Udelium.  Non  enim  sola  Tfrui  filias  protullt 
ftdeles,  sed  etiam  toiius  mundi  adunata  diversiias. 
Quapropter  lioc  scliema  diciiur  A  parte  totum.  FUim 
Itaque  geniium  tii  miin<rf6iis  vnltum  depreeantur  Ec- 
clesi»,  quando  eleemosyfias  pia  toluntate  di««tri« 
buoiit.  Ipsa  sunt  enim  nHine»  a ,  qaie  Divinilati  ni- 
mium  probantur  accepia.  Tunc  enim  in  ?ullu:n  Ec- 
clesisp,  id  est  iii  Gbrisiiani  populi  facicm  intendimus, 
quindo  ma;esiaiem  Chri^^ii  piis  fletibus  exoramus. 
OmiiM  ditite$  plebis,  jiingeiidum  est  siiperioribus,  ut 
ait  istud  byperbaton,  id  esl  iranscensio.  FHiee  Tyri, 
orones  qii»  sunt  diviie»  plebis  in  muneribus  vuttum 
tuum  deprecabuiitur.  Ordo  enim  hic  vcrborum  prac* 
posteratis  sermodibns  explanalur. 


fr4  E?clesiam  Christi  nequissimis  incolis  gamlet;  et  g     Vers.  15.  Omnii  gloria  eju$  filieB  regum  ab  intus  : 


In  boc  mondo  possidens  conrus»  plebis  aniinum , 
partem  a  bi  vindicat  perdilorum.  Patris  tui ,  diab  >- 
Inaa  didt ,  qut  revera  illani  confusionis  domum  se- 
cnndnm  nomiiiis  sui  interpreiarionem  nosciior  pos- 
aldere.  Sed  considera  quod  baec  Ecclesia  tunc  ibi 
niorabatur,  cum  c<elestis  Sponsi  graiiam  non  habe  • 
let;  ande  et  fuua  legiiur  :  lunc  autem  nimio  pul- 
cbrltiMlinia  decure  peifusa  est »  quando  eam  Domi- 
Dat  de  gf Dtibus  est  dignaius  eligere. 

Ve.*8.  15,  Qaont  m  co/i«uptvil  Rex  spedem  tmam  : 
qma  ipu  €it  bomiHue  Deu$  tuut ,  et  adorabunt  eum. 
Hie  eat  modus  laudis  quem  auperiua  diximus  a  spe- 
cle.  Res  itaque  isie  Salvaior  esl  Domiiins,  qui  eon- 
empigii  Eccle-iam  pravaricalionis  culpa  in  sorte  dia* 


in  fimbriii  aureis  eircHmamicta  tfarielate,  Vides  qoero- 
admoduin  in  Ecclcsise  prxcoiiio  pcrseverel.  Gloria 
est  siqiiidem  Ccclesiae,  quaiido  filiae  principum,  sive 
jusKiriun  converlunttir  ad  Dominu:n  ,  et  secreia  se 
eupiunt  devotione  cordis  oAerre.  Ab  intut  enim  sjgiii 
ficat  secreta  ^ensuuro,  non  concrepantiam  labioruro  : 
qbi  interior  boino  taciia  cugilalione  revolvit  quod  ad 
divina  mysieria  pertiiiere  cognoscitur.  Sic  eiiim  et 
In  Canticia  canlicoroiii  de  Ccclesia  dicluni  est :  //i- 
iroduxit  me  Res  in  cubiculum  suum  {Cant,  ii,  4).  Isiam 
locutionem  filiee  reyum  ab  intus^  inter  propria  legis 
divina  connuroera*  quam  in  comrounione  [ed.,  coni- 
mune]  non  invenies.  Sequitur ,  in  fimbrHe  aurei$ 
dreumamieta  varieiate.  Fimbrimsnni  Onilioia  vestium. 


b^*li  Gonstitulam ,  quam  apedpsissimam  fecit  ipse ,  q  qux  in  sumioe  colligals  tanquam  capiliorum  sep^etes 


noo  ryperii.  Fcada  erai,  coro  earo  lenebat  invaaor  : 
poli  bra  (acia  esi,  cnin  ad  suum  remeavit  auctorfim. 
Dt  qna  legiiur ,  qum  e$t  ista  qum  auendit  dealbata 
(Cael.  vui«  5)?  Et  considera  quod  hxc  Sponsa  qiiasi 
almiK  iandatur  Initio,  aicut  superitis  de  Sponso  dic- 
tam  ett :  Specio$u$  forma  prrn  /i/tls  hominum.  Sed 
illa  ia  tpecie  aua  balicre  dictus  eat  pui  hritndinem 
siagolarem  ;  hce  vero  ideo  piilcbra  est ,  quia  sibi 
a»  toelavit  Sponsus.  Sic  to:um  disiincte  visrieiiue 
Mlnr;  qnamvis  iptis  liiiels  et  Bponsa  laudctur.  Se- 
qaittr ,  Qatii  ip$e  e$i  Dominu$  Deus  tuu$.  Noii  ille 
fieiD  patrem  dicebjs,  non  qoi  te  fccerat  lenebro- 
«n  ;  ted  Isie  e$t  Dominu$  Deus  latcs,  qui  prisiinam 
isbaovens  liaeditatem»  pulcbritudineni  tsbi  conlulit 


dependent ;  per  quaa  liomiuom  vita  aigniflcatur  ex- 
trema.  Ihte  non  deaurata  (ut  supra)  aed  nunc  iili 
eate  onrM  proflteiur ;  quia  iii  fine  tota  perfeclio  est, 
ubi  charitas  non  tanquain  deaurata  conspieitnr,  S"d 
Jam  picnissima  tanquam  aurea  reperitur.  Circum- 
amieia  vero  tarietate ,  dicit ,  propler  varias  virtiit4's 
lldelium»  quaa  superius  con^tat  expositas.  Qiiibus  di- 
vertitatibus  indiua ,  necesse  est  discoiori  ainictu 
calholica  vestiatur  Ecclesia.  Uoc  et  veslis  llla  signi- 
flcavit  Aaroft,  qn,n  auro,  purpnra,  bysso,  cocco,  bya- 
ciulboqiie  rontexla  esi. 

Vers.  16.  Adducentur  Regi  vhrginee  po$t  eam  :  pro^ 
xmm  eju$  afferentur  iM.  Sicut  terlio  Sponsua  a  judi* 
cio  praedicatus  est,  iia  et  bic  tertio  loco  a  membria 


Mptialem.  Infertur  quoque  sentenlia  saiutaris :  Et  d  tuis  Sponsa  laiidator.  Et  vide  quaro  potenter  ordi- 

nem  servat :  Addueentur  Regi  virginee  po$t  eam^  post 
Ecclesiam  ulique,  quia  prius  fuit,  ut  ejus  unitaa  di- 
cerelur,  el  posi  eunmeratio  pjrtinm  distincta  prove- 
nirei.  Et  intuerequod  dixit,  addueentur^  ut  Domini 
graUa  deciaretur ,  ][54  *\^^  ^^  ^^  '®  addueit , 
quando  nos  miseralusi  inspexerit;  sicut  in  Evangelio 
dieiuiii  ett :  Nemo  tenit  ad  me,  ni$i  Pater  aiiraxerit 
eum  {Joan.  vi,  i4).Sed  qiiae  virgines  ante  conspeclum 
Doiniiii  addueuntur?  fideles  scilicet ,  et  pudica  ae 
mente  tractaniet.  Nam  quid  proderii  cuiquaro  cor- 
pos  inUctuin  tenrare,  si  contingat  earo  •integriialeni 
fidei  n  ro  babere?  Sequitur  ,  proximm  ejus  afferentur 
tibi.  Aferentur  tibi,  Deo  dioitur.  Proximte  ^uiit  anleip 


enm,  id  est  omnes  populi  qui  te  [mis. 
1,  B.,  F.,  dej  aoa  congrcgalione  sanciam  Ccciesiaro 
itddidehint :  ipti  adoroliiMl  non  le,  sed  Dominuro ; 
fta  booor  luus  in  lllo  ett,  ei  beaiitndo  tna  est  ejus 
lUrii  scmpiiema. 
'  f  ert.  li.  Filim  Tgri  in  muneribue  vultum  tuum  dt- 

\  amne$  divUe$  plebi$.  Venit  ad  secnndum 
I,  lii  qoo  soperius  de  Sponsodieit  :  Intende^ 
Wupera  praeede^  ef  regna.  Hie  autem  dignitat  esit 
Eeeltske  devotos  populot  Domino  topplicare ;  ei  sic- 
«I  ibl  poteaila  Sponsi  detcribiiur  «  iu  et  hie  gloria 
S^NM  de  ^hrlsll  bonore  declaralur.  Tgrus  civitas 
cal  n«m  loiige  ab  JerfSulymis  consiitiila  :  sed  fiHa» 


»S7 


M.  AliUGLU  C&SSIODOBI 


5^8 


Eoeleswt  i^  ^^  vidu»  catla ,  qu»  gradu  iuferiore  A  cboruft  spiritualibus  .fisiniis  graiissimuin  perinulcei 


lunguntiir.  Nam  cum  virginitJis  babeat  centesirauin 
fruetum  ,  istx  sexagesima  ubertaie  gloriantor.  El 
vide  in  ip^is  nominibus  non  minimam  esse  dislan- 
tiam.  Virgif^i  diiit  adauci^  quae  corporis  inlegrilate 
robiist»  suut ;  viduas  ajfem',  quae  plerumqoe  fraclaB 
a  diversis  sollicitiidinibus  corporis  ijnbeciilitate  fata- 
gaulur. 

Vers.  17.  /n  laiiiia  et  ex$ultationt^  adducentur  in 
templum  Re§is.  Ul  copiosa  munera  tanclae  Kcclesis 
confereiida  inonslrarel,  dicit  eam  in  twiitia  et  exeulta' 
tione  angelorum  ministeriis  addueendam  ;  et  non  so- 
lum  ad  c<>nspcctum,veram  eiiam  in  peiietralibus  Ue- 
gis,  id  est  iii  Jeru^aleni  futuram,  ubi  venisae  bealum 


audilum  ;  bic  talis  musica  geriiur »  per  quam  bi»- 
mana  Istitia  cuncta  viucaiur.  Paati  snmus^  o  b<»ne 
Rex,  convivio  nupiiali  delicias  ccelesies  baorienietw 
Pr^sta  oobis,  Sponse  mirabili<y  ut  qoi  hic  spe  iTlati 
tttmus,  in  futuro  perfeclissimo  gaiidto  compleamur. 
Hunc  eliam  psalmum  el  beatus  Hieronymus  ad  Priu- 
cipiam  virgine  ti  scribens  {Epiit.  liO),  mirabili  (iit 
assolei)  nitnre  tractavit.  Quem  ideo  commemoraii- 
doni  esse  putavimMs;  ut  qoo<l  a  nobis  miniia  for- 
lasse  declaratum  esi^  iliius  vtri  doclissimi  eiplana<>> 
tionibus  supplealur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUH  XLV. 

In  finem,  filiii  Core  pra  arcanis  ptalmui. 


gaudiuin  est,  et  gioriosa  securius.  Merilo  ergo  dic- 

tum  esi,  adduceutur  cum  tmtUiaet  exiuHatione ;  quia  B  .  ^"  '^'"'"'  "^^■"  ^*  quemadmodnm  ad  Doinioum 

sexus  ilfe  fragilis  Vicit  gravissimas  eorporom  pas-     ^^s"™  ^^!^^""^  PJJ**'^  referri.  Ftiioi  autem  Core  si- 

.  gniucari  dicimus  Ghristianos »  ex  quoriim  perfona 

u^  *   -o    n        ,  »L     .  •       .•       « .zi^*  £f- .  ....       psalmus  isle  cantaiur.  Pro  «rcimtsvero>  advenlum 
Vers.  48.  Pro  pairtbui  tmi  natt  iuniitm  /i/tt :  coh"     '  >    ««  ^  »i« 


itituei  eoi  principei  iuper  omnem  terram.  Venil  ad 
qoartum  m<Klum,  in  quo  supra  descriptum  est  a  gra* 
dibus  eburneis  Ecclesiam  venisse ,  quae  ad  dexteram 
fle^is  ornaia  consisteiet.  Nunc  autem  potenter  expo- 
nitur  quanto  ineremeiito  baec  Sponsa  profeeerit,  ot 
pro  anri<(uis  patritmi «  id  est  idoloruni  coltoribos » 
fiait  sini  illi  /S/ti  apistoli ,  qooa  prtnctpes  praedieatio* 
iiis  iii  tolo  terrarum  orbe  iransmisit.  Sed  qoftiilont 
sunt  isia  dispari»,  tantum  laodaiur  Eedesia.  Illi  enim 
erant  seduclores  erroris  ,  isti  magistrl  verltatis ;  illi 
aeminabanl  exitia,  isii  horlabanlar  ad  vitam.  0  lans 


Domini  significat  Salvaioris »  quem  diviDilatis  soas 
mirabili  secreto  pro  hoininum  salute  diaposuii. 

Diviilo  piatmiM 

FiliiCore,  qul  fideles  debeni  intelligiGhristiani.prf- 
mo  membropsatmi  non  se  ttmere  profitentOrconlQr- 
bationes  saecuii ;  qoia  Deus  refugium  eorum  probator 
el  virius.  Secundo  Ghristum  dicunt  apparere  1n  me- 
dio  Ecdesiae  so:e,  qoi  eam  in  seipso  lanqtfam  in  so- 
lidissima  petra  edificare  dignatus  est.  Tertio  cteden- 
tlom  torba  generaliter  irivitatnr  ad  divina  magnalia 
eontoenda,  dieenies  omnipotenlem  Denm  afma  ne- 


digna  tanias  laetitiae,  qoale  fuit  hostis  complexos  fb-  G  qoitlae  confringere,  bella  removere,  et  iristitlam  H^ 


gere,  el  Tonantis  nupiias  invenire!  Qul  Ineus  merilo 
dfcitur  laus  a  prole ,  qooniam  hie  posteritas  sanela 
pra^dicatur. 

Vers.  19.  Memorei  emnt  Romtnfs  tui  in  omni  gene» 
rathne  et  progenie  :  propterea  poputi  confitebuniwr 
tibi  in  cBternumf  et  in  HBculum  iceculi.  Memorei  dicif» 
scd  populos  Christianos,  qui  in  ejiis  praedicationibos 
per  diversas  hominum  generationes  piis  volunlatibus 
porseverant.  Mirabilis  gloria,  summumqne  praeco- 
uiom  ,  inter  hominiim  lam  multfpfices  successiones 
nnnquam  finem  laudis  accipere.  Seqnitur ,  propierea 
popuU  confitebuntur  tibi,  Omiiis  enim  Clirislianus 
cum  symboli  sacrameota  reddiderit,  in  Ecclesiae  facie 
confiietur ;  qiiae  confessio  flt  aeienia  ,  quia  vera  et 


Mfom  in  aeterna  gaodia  commotare. 

ExpoiiUo  pio/mi. 

Vers.  I.  Deui  noiter  refugium  et  lArtui  :  adjutor  im 
tribulationibuiy  qwe  invenerunt  noi  nimii,  lu  ipso  prin- 
cipio  psahni,  categoricus  noDis  syllogismus  arrideL 
Dicil  enim  :  lu  tribulationibus  quc  invenerunt  noa 
nimis,  Deus  nosier  refugium  ,  et  vurtus.  ei  adjuior 
est.  In  tribulaiionibus  non  timebimus  cum  conturbaia 
fuerit  terra.  In  tribulationibus  igitur  qu»  invenenuit 
nos  nimis,  non  timebinius  cum  conturbabitor  lerra. 
Nonc  niinutatim  dicta  iractemus.  Qiiam  puldura  bfO'' 
visqiie  complexio ;  quasi  inlerrogareniur :  Quid  esl 
Deui  noiterf  Respondenl  :  Refuginmf  ei  tirfiis,  ei 
adjuior»  Haec  species  definitioois.est  qiKinla,  quae 


pia  «...  Nam  qnod  «ddldl.. m  s«cuUm  «r««.  futan  Oq^^^ y^^,^  LaUne  «d Terbu» didMir : 4«». 
signilical ,  quando  omnis  adversiias  conqoiescit,  et 


ri^gnat  sola  jusiitia,  diaboli  contrarieute  defeta. 

Coiicliaio  pealmi, 

tece  epithalamiom  gloriosoiii  psalmigraphi  exsuf- 
talione  comptelom  esl.  Ecco  Sponsi  laus  Spoosaeque 
•dmirabiti  varietale  celebrata  est  :  spirtluafls  co- 
pnla,  conjugium  in  virginiiaiibus  perseverans,  ainor 
lasius,  cbaritas  aeterna ,  vincutuin  quod  nulfo  fine 
dissolvitor.  Hic  prophelarom  lympana  sancta  exsol- 
latione  conclamant;  hic  apostolorom  organa  dul- 
e  ssiina  societate  respoiident;  hic  marlyram  cllharaB 
iiu.i  chordis,  sed  virtutlbus  canunl;  hic  sanctoruiu 


ties  nnamqoamque  rem  verbia  singolis  qoid  ait  oe^ 
lendimns.  Additom  est ,  noeter .  propter  Cslsisaiaaoa 
Christianoe ,  quorum  Deui  uon  solel  esse  r^agtiM. 
155  Refugium  ergo  fidelium  est ,  quando  eoa  de 
animae  periculo  iiliNBrat.  Virtui  ^  qoasdo  smbttiter 
mentes  eorum  ab  iniquo  saeculi  errore  cusiodli.  St*- 
quitur,  adjutor  in  tributationibui,  Hlc  miserieordla 
superoae  majestatis  per  divcrsas  definitionea  expri- 
mitur,  qosB  to  irt6M/aiioni6iM  el  soscipil  ei  dofendil* 
Tribulaiio  vero  pia  Deura  nolNa  misericordem  facit » 
reaiom  solvit;  ei  tunc  specialiter  subvettii,  cum  noi 
de  se  confidere  velle  oognoscit;  sicot  dicit  Aposiolua : 
Triitiiia  enim  quee  ucundum  Deum  eet^  peeniientiam 


329  EXPOSmO  IN  PSALTeRIUM.  PSAL.  ILV.  530 

tfi  smimtm  tftiUm  operatur  {II  Cw.  vii,  10).  Et  ne  A  Ecclesi»  de  adTentii  Domini  Sahatoris  cdieontur  • 


has  tribulaiiones  leves  patares,  addidit ,  qum  imtene" 
fMMl  nas  ntmis;  ot  nihil  mudiocre  crederes,  quod  ni- 
niimi  fuisse  seniires^  GonTcnienter  sutem  pericula 
eiaggerata  sunt »  ut  eorum  destructor  potentissimus 
appareret. 

Vers.  2.  Propterea  non  timebimus  dum  turbabltur 
urra ,  et  tramferentur  montei  in  cor  maris.  Tempus 
illad  prardictse  tribiilationis  exponitur,  quando  adveniu 
Domini  Salvaioris ,  cum  de  novitate  tanti  miraculi 
Jttdsorum  corda  turbata  sitii,  sancti  viri  timere  non 
poterant,  qoi  in  ejus  nomine  ac  viriute  praesome- 
bant.  Seqoiiur  ,  et  traniferenlur  monte$  in  cor  mari$. 
Boc  uliqoe  factom  est«  quando  tftoni^i ,  id  est  apo- 
•loli,  relietis  incredulis  Judsis,  in  cor  maris^  boc  est 


ut  merito  divisionem  diapnalmatis  immutatlo  scnsus 
acceperit.  Intuere  qnae  dicuntur,  qua  proprieiatedis- 
tincta  sint.  Civiian  Dei  impctn  (luminis  Ixtiflcata  re- 
quievit.  Et  ut  istiim  fluvium  irrigaiorrm  co|nosceieft 
animarum,  non  dicit  satias^o ,  sed  lirtilicasse  chlta- 
tem»  Iste  namque  est  /favtMS,  de  qiio  ipsa  Verilas  di- 
cit :  Qui  eredii  in  me  non  siiiet  unquam^  sed  fiet  in 
eo  fons  aquw salientie  in  vitam  cettmam.  (ioon.  iv, 
15, 14)«  Et  bene  diiit :  Impelus  /tuminis^  qiiia  nihil 
palustre,  Dihil  morosum  cursus  ejns  susiinet,  cuin 
se  piitcntia  Divinilatis  inruderit.  Additum  est ,  san- 
ctificavit  tabernaeulum  suum  Altissimus.  Tabernaculum 
A/iisiimt  est  sive  Ecciesia  ,  sive  humani  cordis  glo- 
riosa  susceptio ;  quod  utrumqoe  consiat  esse  sancti- 


a4  praedlcandom  genUbos  transierunl;  sicut  in  Acii-  B  ficatum,  qitando  Verbum  eare  factum  est,  et  habitatit 
bos  apostolororo  legitur  :  Vobis  quidem  oportebat  lo"     in  nobis  {Joan.  i,  14). 


ptt  9erhm  Dei;  sed  quia  reputtstis  Hlud^  et  indignos 
•os  jmdicasUs  eeternm  vitm  ,  ecee  convertimur  ad  gentes 
{AeL  iiii»  46).  Quoeiemplo  adveriimus,  montes  illos 
pio  eacoroine  pneminentes,  ei  fldei  solidiiate  firmis- 
aimof ,  m  car  maris ,  id  est  ad  fidem  omnium  natio- 
uwm  foisse  traiislatos.  Et  inspiciendum  quod  arida! 
leme  perfidiaro  Judasorom,  aqois  vero  salsis  credo- 
litatem  g<>(ntJom  coroparavit,  ut  illa  corda  in  malom 
dafaia  coguosceres ;  haec  autem  evangelico  sale  con- 
dila  veradter  aestimares.  Cor  euiro  non  babet  mare , 
aed  bomines. 

Vers.  5.  Sonaverunt  [eJ.,  sonueruni] ,  et  turbaUB 
nmi  ofM  sonmt :  conturbali  sunt  montes  tn  'orltlif- 


Vers.  5.  Deus  in  medio  ejus^non  commovebitur  : 
adjuvabit  eam  Deu$  vultu  suo.  Non  sic  in  medio  esse 
dicitur  Deus^  qoasi  loci  alicujus  amplitudine  conclu- 
dalur;  ille  enim  spatio  ullo  non  clauditor,  quoniam 
non  inaequabili  benignitate,  sed  asqoaliier  obique  to- 
tus  est.  Ideo  autem  in  medio  dicilur,  quia  fldeles  sem- 
per  intendit.  Quapropter  merito  secundum  justitiaro 
soam  tn  medio  Ecctesiffi  narrator  esse  Deus;quia 
universos  volontaie  aeqoabili  contoelur;  nec  aspcctu 
quis  ejus  fraudabitur,  nisi  qui  ab  eose  reddiderit  alie- 
num.  iVoii  commovebitur,  de  Ecclesla  dieitur,  cui  sin- 
gularis  data  est  illa  promissio  :  Tn  es  Petrus^  et  sti- 
per  hane  petram  adi/ieabo  Eeclesiam  meam ,  et  portee 


dmeejue.  In  snperiori  sensu  perroansit;  adhoc  eniro  G  tiifm  non  prcevatebur.t  adversuseam  {Mattk.  xvi,  IH). 


Ola  pertorbatio  exponitur,  quae  facia  est  de  advento 
Bomini  Cbristi.  Sona$$e  dicit  apostolos  praedicationes 
Mas,  qoasi  alieujus  tragoris  rubustissiroaro  vocero , 
fm  oon  Unloro  auribus,  qiianium  mentibus  insona- 
lei.  Quo  teropore  turbattu  asserit  aqua$ ,  id  est  sas* 
eoli  hojos  innuroeras  genies,  quae  de  tali  fueraiit  ad- 
niraiiooe  perlerrilae.  Hacc  figura  dicitiir  parabole,  id 
esleomparaiio,  coro  res  geuere  dissiroiles  qualitaiiva 
eamparatione  sociaroos.  8ed  intnenduro ,  qooniaro 
Ime  per  deeorem  polcherriroae  eoroparationis  dictom 
«O.  Toae  enim  aqua  ploriroa  confosione  liir#aiii«r , 
qoiede  ln  marlDisvisceribos  conslroctororo  dejicltor 
magiiiiiido;  et  grandem  sonitoro  reddont,  coro  ma- 
foe  peodere  flueou  perco>serinl.  Ooc  otiqne  conti- 


Commoveri  enim  non  poiest  Ecclesia  qux  in  solidis- 
sima  pelra ,  hoc  est  Domino  Cbristo  noscitur  esae 
fundata.  Sequitur,  adjuvabit  eam  Deus  vultu  stfo,  id 
est  praosentia  incariiaiionis  suae,  quando  vultos  ejiis 
salutaris  illoxit.  Adjuvabit  cniro  dixit,  id  est  saeculari 
adversiuie  Iaboran'ero. 

Vers.  6.  Conturbates  $unt  genle$  »  et  inelwata  sunt 
regna ;  dedit  vocem  $uam  A/ltsstmns ,  et  muta  e$t  terra. 
ConturbaKB  eunt  uliqoe  feitlci ,  quando  ciiro  essent 
idolis  devotissimiB ,  subito  iocognit»  sibi  religionis 
regulas  audieroot.  Molios  enim  roiraculoruro  opnra< 
tio  convertil,  roultos  praedicati  judicii  terror  afflixii ; 
et  qoarovis  perdocercntor  ad  bonuro  ,  non  poteraui 
anirouro  non  babere  turbatoro.  Sequiior,  et  inelinmfa 


fte,  fundo  apoalolororo  grandisona  pr«dieailone  D  ^^  re^iia,  id  est  buroiliau  sunl  ad  adorandum,  non 

ad  cadeiidum  ;  quia  tautum  unosquisqiie  origitiir, 
quanturo  in  illa  satisfactione  corvatur.  Adjecil,  dedit 
vocem  $uam  A/liiiimiii,  et  mota  e$t  terra.  Non  dixil 
voeem  $uam  protulit ,  sed  dedit ,  quasi  mirabile  do- 
num,  quasi  praemiale  beneflcium.  Vocem  vero  san- 
cum  praedicationero  dicit,quaro  et  per  se  et  per  apo« 
stolos  tonitruali  virtuU  per  universuro  niundum  om- 
nipotens  Doctor  insonuiu  Ad  quaro  necesse  futt 
tremefleri  peccatores ,  qui  tcrribilia  iussa  xieriil 
Judicis  audiebant. 

Vers.  7.  Dominus  virtutum  nobiuum  :  $u$ceptor 
no$tef  Deus  Jarob.  Rreviter  explanator  quid  sit  |56 
omnipotens   Christus,   id  eat   l^omtniii   vtrlMlam; 

11 


mnmioa  iniremuii ,  et  ad  Domini  se  credoliu- 
lem  limpidato  postea  eorde  revocavit.  Sequitor  : 
CeeHvbad  eami  mamUs  in  fortiiudine  ejus.  Hic  alios 
nmiee  dicil,  hoc  est  saecoli  potesutes.  Naro  et  in 
iNiso  aecipionlor  el  in  roalo.  Sed  niont**s  Dei  subiles 
iiqae  deeori  aout ;  mootes  vero  diaboli  muubiles 
i^ie  aqoalidi.  PotesUtes  eniin  mundanae  turbatx 
M,  quando  contra  religionero  Dei  leges  pagani 
Prioeipes  aaerilegas  iiiferebant. 

Tera.  4.  Fhumms  impetus  Uetilieal  dvitatem  Dei : 

temdfetmt  tatemaeuium  $uum  A/ijiitmMi.  Superiiis 

icrrerea  babitos  dixii ,  qoos  de  praedicaiione  nova 

aoiidua  aceepit  :  nonc  beoeficia  qiiae  collau  sont 

Patrol.  LXX. 


V>l  M.  AllKELlI  CASSIODJRl  55i 

iitiqiie  cu!  vlrtu(es  ccBlcsies  senriunt,  cui  omnis  po-  A  incenit?a  vitfa  possunt  rererri.  Cme  nos,  bone  Rei, 


tentia  famulaiur.  Audite  duri,  >udiie  vecordes.  Quid 
vuUis  funditus  perlre,  qul  in  lauia  praesumltis  naje- 
siale  peccare?  Sequitur,  nobitcum^  quoniam  assum- 
pta  came  faabitavit  in  terris.  Additum  est,  $u$eepior 

-no$ter  Deu$  Jaeob,  Su$€epior  est ,  quia  alienis  inflr- 
roitatibus  suam  dignalvr  adhibere  potentiam.  Pro- 

.prle  enim  Deu$  omnium,  no$ter  dicitur  et  eu^ceptor^ 

-41uando  carn<*m  pro  fldelium  salute  suscepit ;  notter 

•enim  bene  dicunt  filii  crucis  ,  quia  tanium  ipsorum 
$u$ceptor  est,  qui  ad  ejus  fldem  venire  meruerunt. 

'4)eu$  autem  Jaeob  vull  iiitelligi,  tanta  eum  bcne  cre- 
dentibus  coUaUiram ,  q«anta  praestitit  et  Jacob.  Non 

^nim  Beu$  solius  Jacob  Deut^  sed  omnium  qui  siniili 

^Hde  devoti  sui»t. 


armis  diaboliois,  quibus  non  defendimur,  sed  grava- 
mur;  el  il?o  nos  spirituali  gladio  praecinge,  qoi  no- 
bis  et  saluiem  conferat  et  munimen. 

Yers.  11.  VacatCf  et  vldete  quoniam  ego  $nm  Deu$ : 
exaUabor  in  §enlibu$f  et  exaliabof  in  terra,  Translaii 
filii  Gore  prophetiae  spiritu  inter  sua  veiba  hunc  ver- 
siculum  ex  Doiiiini  t  ersona  proloquuniur.  Qus  flgura 
dicitur  aposirophc,  Laiitie  cunversio;  quaiido  ad 
aliam  rem  subita  permutaiione  cunvertimur.  Meriio 
euim  illis  dicilur,  Vacate^  qui  mundanis  illusionibiis 
armabantur ,  ei  militiam  diaboli  eiitiali  sibi  ceru- 
mioe  peragebanL  Denique  audire  nou  poteraiit,  nisiy 
ncquissimis  armis  depositis,  vacantibus  animis  H 
quietis,  ad  salutarem  audientiam  con?enirent.  Dicit 


Yers.  8.  Venite  et  videle  opera  Dominit  quee  poeuit  B  eniin,  quomam  ego  $um  Deu$^  non  ille  qui  vos  arma- 


^frodigia  $uper  terram,  Interposito  diapsalmate,  venit 
4id  lertiom  membrum ,  ubi  invitat  popuios  vidcre 
^nagnalia  Domini  Salvatoris,  qu«  fecit  ineamationis 
4iuae  dispensalione  mi.  abili.  Venite  quippe  dum  dicit, 
4iortatur  eos  ui  fide  Domino  proximentnr,  qiiem  non 
^ioterant  videre  longinquum.  Nam  quod  addidit,  op^ra 
Domini ,  ad  magnum  ncscio  quod  spectaculum  uni- 
«irersius  advocaiar.  Quapropier  accedamns  alacri 
Mimc;  qnia  videntes  talia  fide  concipimus  quae  hos 
perducant  ad  gaudia  sempiterna.  Pofiiti,  dixit,  quasi 
•«igna  quaedam  coUocavit ,  quae  mnndus  contnens  ad 
salutis  suae  remedia  festinaret.  Prodigium  dictum  esi, 
«0  quod  porro  dicai,  quando  signis  aliquibus  venturae 
«iioviuiis  ostensio  declaratur.  Qoae  facu  est  in  nati- 


bat,  non  ille  qui  vos  ad  nefanda  ceriamina  perduce- 
baty  sed  ego  $um  Deu$  qui  exaiiabor  in  gentibue^  co- 
jus  est  vera  religio,  et  iion  fragilis  aliitudo.  Bt  ^e 
forsiun  ezaltandum  tantum  in  aliqiiibua  gentibm 
{kutares,  non  etlam  in  gente  Judaeoruro,  quam  terrae 
superius  comparavil;  addidii,  et  exaltabor  in  terra^ 
uiique  In  gente  Judaeorum ;  sicot  promittit  Apostolus : 
Dieo  enim  vobl$,  ut  non  $iti$  vobi$ipsi$  $apiente$;  qniei 
cacita$  ex  parte  hraei  contigit ,  donec  plenitudo  gen^ 
tium  intraret ,  et  $ie  omni$  l$rael  $alvu$  fieret  {Rom. 
XI,  2.^).  Vides  ergo  exaliatum  et  exaltandum  Domi- 
num  et  in  gentibus  et  in  natione  Jud:eorum. 

Vers.  12.  Dominu$  virtutum  nobi$eum  :  $u$ceptor 
no$ter  Deu$  Jacob.  Redeunt  filii  Core  ad  personas 


^iuie  Domini^  quando  Virgo  peperit ,  stella  magis  C  suas,  et  fit  psaimi  de  repetitione  versus  decora  c<*n- 


apparuit ,  angelorom  cfaorus  nativiUtem  sui  Dumini 
|>raedicavlt. 

Vers.  9.  Auferene  bella  u$que  ad  finem  terrce.  Ecce 
•illa  opera  Domini  quae  promittebantur  edlcta  sunt ; 
-et  necesse  est  ot  lanu  polliciutio  roagnum  aliquod 
•exponat  arcanom.  Rebeliatum  est  contra  Deum, 
-^uando  gpntillus  scolptilia  simulacra  diversis  super- 
^iiiionibus  adorabat,  qoae  Domiiii  adventu  cun  suis 
'Cultoribus  corruerunl.  Abetutit  ergo  bcUa  fidei  «f^^ 
"ed  line$  lerree,  qiiae  toto  orbe  gcrebantur,  et  in  soam 
;pacem  redegit,  qtiibus  verae  rellgioBis  monera  con- 
.donafii.  Sive  hoc  faisiorica  potest  veriute  cognnsct, 
^quia  nativitate  Domiui  regnante  Augosto  orbls  legitur 
rfuisse  pacaius;  quod  non  iiumanis  viribus,  sed  Chri- 
r^ti  Dnmiiii  corporali  pr:i'sentia  probaiur  elTectum.      D 

•Vers.  iO.  Areum  conteret^  H  eonfringet  arma^  et 
>$cuta  combmret  igni,  Arcu$  Insidiae  sunt  infidelhim , 
«quae  contereatur  virtute  veriutis,  quaudo  ad  nihilum 
'iiisana  vota  redigentur.  Arnw  bic  significant  soper- 
'ititiosa  ccrUiiiina  paganorum,  qoae  merito  dicuntor 
e»se  fitiiigenda,  quaiido  fidelium  concerutione  supe- 
mntur.  Scuta  defensiones  significant  perfidorom , 
quae  ad  lilierationem  hominis  coelesiis  ignis  incendio 
«concfcmantar.  8ed  mi^^es  isie  diabolos  est,  eujos  ad 
saluiem  arcus  conleritur,  arma  fraoguntor,  scoia  in- 
^f*ndio  concremantur.  Non  enim  aliter  potoissut  eva- 
dere,  nisi  quae  puubal  aua  muntmlna  perdidisset. 
8ive  oinnia  quse  dicta  sout,  ol  qoibotdam  plaeet^  ad 


closio.  Talem  siquidem  professionem  ideo  secimdo 
repetunt,  ot  per  eam  nobis  Uberationem  praesiium 
foisse  declararenu  Deu$  autem  Jacob  ideo  frequenier 
apponitur,  ut  Christianl  populi  victoria  declareiur ; 
qui  licet  sit  tempore  posterior,  primum  Umeo  popo- 
lum  fldeli  devoiione  transcendlL 

Conclu$i9  pM/mt* 

Quam  brevis  ae  reinediabilis  psalmos  eloxlt,  cojas 
ai,  Domino  praasunu ,  eonfidentiaro  somimuf «  tpi- 
noda  kujos  moodi  animi  virtou  tranaceodimai,  fii- 
que  nobis  qood  legitor,  aoxilium  de  lribuLitione.£sl 
enim  hic  omuis  spes  in  adveutn  Domini  Chrtsii,  per 
quero  nobis  et  Ecclesia  fondau  esi,  el  roiraaria  na- 
gna  patoerunt*  Abslulit  eniro  superaiiiikNions  belfai 
qui  dixit :  Pocein  maain  do  vobi$^  paeem  meam  fvlrii- 
quo  vobie  (Joan.  xiv,  17). 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  ILVI. 
In  finem  pro  filiie  Core  p$aknu$. 

OnMiia  quidem  nomina  tituli  isiius  reiinentur  ex- 
pesita ;  sed  hoc,  lector  studiose,  semper  intende,  ol 
ad  caosas  psalmororo  nominom  istorom  signiflctn- 
tias  aptatas  inulligas.  Nam  si  lextum  psalmi  dili- 
gentius  inluearis,  nullum  ex  eis  verbum  vacare  poase 
deprehendea.  Quapropter  evenil,  ut  modo  diversi- 
las,  roodo  siroilitudo  liluloruro  Doiuinum  Salvatorem 
inteiidere  videatur.  Sed  dum  dlversum  est,  fasiidimn 
releva' ;  cuin  unum  157  intelligentiae  nostrae  adem 


EXPOSITIO  IN  PSALTEIUUM.  PSAL.  XLVL  354 

■labili  irmiui6  consolidat;  tie  uinimqae  noeciiur  A  qoa  elalio,  quod  absit,  saoeios  viros  contiiifere  vi« 

deetor,  Pede$  signifieant  •anciissimas  praedicationes, . 
qnibos  populi  roerito  dicebaniur  esso  subjectiy  qoo- 
rum  regulis  teoebantor  astricti,  sieot  isaias  pro- 
pbt  ta  dteit :  Qiiam  $pi£ioii  pedet  ewmgelhmntium  fM- 
cem  (Itai*  lii,  7). 

Vers.  4.  £/0911  noHs  hmrediiatem  etmm  ipeekm  Ja* 
eob  quam  dUesdL  Elegit  nobii^  subaudiendum  esl 
dare ;  ut  qui  Tenerat  ad  Israeliticum  popnlom  sal- 
?andum«  boc  magis  gentibus  pia  iargitate  concede- 
rel.  Quam  similltudinem  nooesse  esl  in  mediuro  re- 
focare,  ul  rei  feritas  evidentius  possil  agnoscL  Bsan 
carnaliseibi  soaTitate  [ed.^  Tanitate]  pellectos,  a  fra- 
tre  suo  Jaeob  ienticolam  postolavit  {Gen*  isv,  30) : 
cui  ilie  respondit  sic  esse  faciendum,  si  ei  a  germano 
g  soo  primogenitorum  gloria  eederoior.  illo  terrena- 
rwu  rernm  avidus  inquisitor  cessil  bonorem  suuni ; 
eoque  faclo  cootigit  ut  Jacob  feiici  commereio  car- 
nalia  oflerret,  qiiaienus  spiritualia  conquirere  po- 
tuisaeL  ipsa  esl  eoim  ipedes  Jacob^  quam  Dominus 
nimis  dkle»ii;  ul  et  fideles  famulos  suos  eadcm  fa- 
cere  vellet,  qus  ille  seqnenda  m jstica  significatlone 
pr.i  monuit.  Sic  enim  Chrisiiani  vere  dicimury  si  ter- 
rena  offierentes,  coBle  tii  conqiiiramos. 

Vers.  5.  Aseendii  Deui  in  jubilatione :  Domlnm  in 
voce  tubce.  Veniunt  filii  Gore  ad  secundum  modum, 
obi  lempus  iiiud  pia  taude  coneelebrant,  quando 
eorporallbua  ocolis  aseonslo  Dominl  gloriosa  veritaie 
oonspecta  est.  /n  jubilatione  vero  propterea  (iictum 
ttt,  qoonlam  sinpenles  apostoli    lale  miracnlum 

didil,  tn  voee  exiultatioms  :  signilicans  p^almodiam,  G  in^^sl^if I  cordis  la*liUa  replelHintur ;  qiiomro  relici- 


profleoom ,  quod  ediclum  consUt  pro  saluto 
cmieioram.  Loqoonior  autem  ei  In  hoe  psalmo  llii 
Core,  qoos  vosillo  cmda  maier  aignat  Eeclesia. 

IMvisto  psalmi. 

Quamvis  ei  persona  fllionim  Gore  totus  hymnus 
iste  cantetur,  aiiqne  graii&sima  breviiate  snecinctus ; 
diapsalmotii  tamon  inlorpositlone  dif  isus  esi.  Primo 
Bodo  eomBMmoolur  genles,  ut  Domino  Isudes  de- 
beam  persouare;  quia  populo  acquisitionis  enncta 
•nbjccit,  et  in  iicrediiate  sua  pius  Arbiter  coiloca- 
viU  Socundo  ascensio  Domini  et  regntim  ejus  sub 
bfcviioio  deseribitur,  quo  sancti  ipsius  suot  nihilo- 
■iuos  sioe  fioe  potitori. 

Kapomtio  pfafmf. 
Vori.  i»Dmnei§emeiplamditemmHbui:JMbilate^Deo 
ktw^ee  exiultaiiomi.Cnvn  siieonsoetodo  luxuriantium 
elisis  nanibos  pcrsenare,  el  in  aurium  jnconditaiem 
melos  quoddam  sine  offlcio  sermonis  expri- 
plaosum  islum  spiritualiter  debemus  acci- 
»,  quaiom  ei  fiiil  crocis  potuerunt  diceret  et  nos 
oport^  audire.  Plaudunt  ergo  ment^iu  qui  eleemo- 
ijiias  laciooly  qoi  sgrolis  pro  misoralione  serviunl, 
qui  allquod  oiaodatum  prubis  actionibus  operanlur, 
aHudve  lale  qood  ad  Domini  graliam  possil  pertinere. 
JwkUara  vero  gaudere  csL  Qui  sermo  dielus  esl  a 
jmando^  id  esi  delecLindo :  qnaado  gaudium  noslrum 
000  arlicuialis  acrmonibus,  sed  oonfusa  voce  profe- 
rasoo.  El  ne  in  solis  lalibus  gandiis  bareremus,  ad- 


qnx  Deo  pro  nominis  sui  majestate  persolvilur;  per- 
fetlissime  commonens,  ut  laudem  Dei  sic  manus  per- 
agai,  qoatenus  gloriam  ejus  humana  lingua  non  ta- 
eeat.  Decel  enim  ol  prsecepia  Domini  sui  ei  lingua 
cinal,  d  manus  operelur. 

Vers.  S.  Quoniam  Deui  lummiu,  terribilis  :  Rex 
maptmi  wuper  omnem  terram.  Reddit  causas,  quare 
Domfno  cl  plaadi  debeat,  ei  jubilari.  Quae  figura  di- 
chur  opeiegesls,  id  est  explanatio  dicti  superioris. 
Mmon  quia  itimmKi  esl  Deici.  7errifri7ii,  quia  ipse 
Jidicatams  e&l  mundum.  Rex  magnue^  quoniam  Rex 
rifirm,  at  Dondnui  dominaniium  (Apoc.  xix,  16)  e>t. 
Ipso  osl  enim  de  qiio  scriptum  esl  in  litulo  passio- 
aio  :  Bex  Judtecrum  {Malih.  xxvii,  37).  Verum  est 


bna  oeulis  datum  est  ad  coelos  eontem  videre  Domi- 
num  Salvatorem.  Jubitationem  vero  dixlinns  nimiam 
quidem  esse  la.>tiitam,  sed  non  qiiae  sermonibus  ex- 
plicator.  Voeem  quoqne  tubm  verba  sigiiificant  an- 
gelorum,  qu«  magno  atrepitu  percussi  aeris  f^agoro 
lonoerunt.  Tune  enim  do  lall  visione  apostolls  stu- 
pentibns  dixerunl  angcli :  Firi  Galilai,  quid  admi- 
ramini  ?  Hie  Jenus  qui  aisumplui  est  a  vobis  tie  veniet^ 
quemadmodum  vidisiis  eum  euniem  in  ctelum  (Act.  1, 
fl);  utffiundus  firmius  crederet  quod  lalibos  prx- 
eonlbos  insonsret. 

Ver^.  6.  PsaiUte  Deo  noUro,  peallite  :  psaltite  Regi 
noitro,  peaHite.  Non  vacal  qtiod  tolles  isle  scrmo 
rcpetitur;  agnoscitur  enim  quam  uiile,  quam  salu- 


fMuiiom  ipsorum  Rex  fuit,  sod  est  et  cunctarum  gen-  d  isre  sil  opos  qood  lam  crebra  voluit  iteralione  repe- 


Uum  ,  quia  ei  Creaior  el  Administrator  est  omniuin ; 
ct  idco  iie  tantum  puiaretnr  fuisse  Judsorum,  Regem 
imi  ommum  osse  laranim.  Adverianl  Juda:i  poten- 
Ibm  Domini  ab  angustiis  suis  longe  latiusqiie  dilTu- 
lam,  el  colere  non  desinanl  eum,  cujus  ubique  esse 
aodiuol  priocipatuin. 

Vcrs.  5.  Subjecit  populos  nobis^  el  gentes  sub  pedi- 
kus  uoitrli.  Hoc  ad  uoiversos  pertinet  Christiaiios, 
%m  divinam  graiiam  babere  meruemiit.  Populos  et 
f«fei».s^niacat  eos  qui  exira  Ecdesiam  laiitare 
aoscuntur.  Omnibus  eiiim  justis  spiriiualiicr  subje- 
cti  soni,  qui  eorufo  merita  xquiparare  non  possunt. 
5ed  hoc  magis  spiritualiter  debcmus  advertcro,  ne 


lere.  Qom  flgora  dicitur  epembasis,  quoties  ad  deco- 
rcin  geminandum  verbj  repetuntur.  Psallere  enini 
est  bonis  actionibus  laudes  Deo  canere ;  quod  si 
bciie  exhibcatur,  etiam  cum  angelis  nobis  probatur 
e^se  commune,  qui  Del  prxconia  jugiter  spiriiuali 
exsultatione  concelebrant.  Seqnilur  :  Psatlite  Regi 
Rosnre,  psailite,  Regi  nostro,  id  esi  Chrtsto  Domiiio 
dixit,  uon  alieno  qucm  decet  ista  laudatio;  quoniam 
solus  est  qui  nierito  laudes  accipiat,  qiiando  ipse  H 
univeisa  crcal,  el  creaia  jngiter  admiiiistrat. 

Vers.  7.  Quoniam  Rex  omnis  terree  Deus  :  psalUie 
sapientar.  iloc  propter  illos  dicitur  qui  sibi  per  sin- 
gula  loca  diversa  numina  fatiebant,  Venerem  iii 


T35  H.  AUflELlI  CASSI0D0R1  856 

PtphOf  lUiiein  in  Thracia,  Jovem  \b  Creu.  Debel  A  moMiratQr;  id  etl  a  die  ocu?a  calendarom  A|hv 


epimomnipotensRexuniversaruercoli.quisoluserea- 
tor  ei  llberaior  esse  probalar  cuncioriun.  Adjecit, 
ptMllite  sapiemter;  ul  non  solum  canUntet»  Md  intel* 
lifentes  psaliere  158  debeamus.  Nemo  enim  sa- 
pienter  quidqoam  facit ,  quod  non  inteliigit. 

Vers.  8.  Re^tk  Ihmhm  tuper  onmei  §eme$ :  Deue 
udei  $uper$fidem$anctiim  $nam.  Venenint  filii  Coread 
MCtiU  fatari  perpeioam  feiicitatem,  ubi  jam  dicunt 
J^inam  §entibu$  ^regnaturum;  nam  qnarovis  et 
4Minc  omnibus  regnei^  tunc  Ufuen  proprie  regnare 
^kitttf,  qaando  in  sais  Idellbas  manifestias  liabiure 
4Bonstratar.  S«fMr  o«m#i  geniee^  Jerusalem  oosleaCem 
ilesignat,  qaae  ei  omaibus  naiionibas  adanatur.  Se« 
4|akur  :  Bm  $ediet  $uper  $e4mn  unetm  $uam ;  Do- 


liam,  uique  in  diem  oeuvum  calendarum  Janua- 
riarom.  Merito  ergo  totas  bic  psalmus  specialiter  de 
Domino  dielus  inteiligitar,  qaando  el  ejus  numerus 
pr»  licto  modo  ad  sacramentam  ipsias  conceptionis 
el  naiiviuiis  competenter  aputur. 

EIPOSITIO  IN  PSALMUM  XLYU. 

Pialmui  caniici  filiie  Core  eecunda  se^tot, 

Eipositionero  p$almi  eantid  in  prefatione  poeni- 
mus.  Item  de  fiHi$  Care  frequenter  dictam  est«  Nune 
▼ideamas  quid  signilcet  eecunda  eabbati.  Sabbatum 
synagogam ,  id  esl  collectionen  debemas  aecipere 
Jadseram,  qa»  sabbatam  obserrare  Tidebator.  So* 
ouida  vero  ejas  Ecclesia  catboliea  esl;  ideoqoe 


jninam  signifieat  SaUatorem,  qui  sedet  ad  deiUram  B  wba  psalmi  hiijas  sacerdolibas  tribuaiilar  ad  Chrl- 


Patris,  regnans  per  saecala  sxcaioram.  El  intuere 
qaod  ipsam  $edem  eanctam  dicit,  ne  inteiligeres  ali- 
vqua  insensau  aul  ratione  careiiliSf  sed  Tirtates  et 
4iironos  qoibas  iile  gloriosus  Regnator  insidet.  Po- 
lest  boc  et  de  sanctis  intelligi ;  nam  si  quis  babeat 
beneflcinm  bon»  cunTersationis,  et  ipse  flt  sine  du- 
h\o  selU  regalis.  Quod  si  allius  intendas  toium  con 
"■ira  perfidos  dicitur;  nt  aadita  potesUU  saccum- 
■bant  t  qai  bumaniuiem  cyus  patanl  esse  temnen- 
<4am. 

Vers.  9.  Prmdpei  popa/onim^RMii«nml  cimi  Iho 
jikraham.  Prineipee  populorumf  id  est  primarii  gen- 
liam  diTersarum,  de  qoibus  principium  paalmi  ca- 
4iit :  Omnef  ^entee^  plaudUe  manibue.  Contenerunt^  ac 
ai  direret  crediderunl.  ConoeNtre  enim  esl  ad  unum  C  custodit^ 
multos  Ycnire.  Cum  Deo  Abrakam^  boc  est  in  Chri- 
atam  qui  Deu$  est  Abralue.  Eipalsis  enim  infidelibas 
JudAJs  qui  caroe  Unturo,  non  operibus  eranl  filii 
Abrabae,  ^cnitadinem  gentiom  intromisil  ad  iliam 
promissiunis  l>ealiludinem  poesidendam»  quam  pro- 
niiseral  Abrahae  et  semini  ejus.  Filii  enimipsius  per 
aancUm  fidem  fiacii  suni,  qui  carnis  seminenon  fue- 
j^unt. 

Yers.  10.  Quoniam  dH  forte$  terrm  nmdum  [mss. 

'A.9.B.,F.,veAemefi/er]e/eva/tiiini.  Sensus  istependel 

-  de  superiore  versiculo.  Ideo  enim  prtndpee  populo* 

^rum  convenerunteum  Deo  Abraham^  quia  forlee  terrte^ 

qui  erant  populus  J>ei,  Mimiiim  elevaii  $uint ;  id  esl 

Judaei,  quibus  daU  fuerai  ▼irtus  in  geiilibus,  erecti 


siianos  populos  edoeendos,  qaoa  ei  filioa  crocia  ha- 
beri  posse  non  dubium  esl,  el  secandos  esae  tempora 
post  synagogam  manifesu  raiioae  eognoacimos. 

i>ivifto  psa/ml. 

Com  docendus  essel  populas  devotus  de  Ode  el 
gradibos  Ecclesl»  castodiendis,  merilo  ferbi  htijna 
psalmi  piis  sacerdotibns  danlur,  qui  io  prima  posi- 
Uone  laudes  Domino  diconi,  quod  Ecclesiam  snam 
dilaUYerit,  et  quod  uniTorsis  regibas  lerrarum  po- 
teoUam  sum  maJesUtis  oslenderiu  Seconda  posi- 
lione  graUas  agant  de  adYentu  Domini  Sal?atoris, 
eommonentes  anlistites  futnros,  al  gradus  in  Ecele- 
aU  dislriboant,  per  quos  Dominos  Deus  el  Salvalor 
possit  agnosciy  qui  famulos  saos  «lcma  proieeUoi.a 


EspoMo  p$almi, 

Yers.  I.  Magnu$  Dominu$  et  Umdabilie  ntmts  :  in 
ciotfale  Det  nosfn,  tn  monle  $aneto  eju$*  Consideran- 
dom  est  quemadmodaro  haec  forba  per  gradas  cer- 
los  admirand»  disposiiionis  ascendant.  Qood  schea» 
dicitur  emphasis.  Prirooposaity  Magmu  Dondnue; 
additum  est,  laudabUi$.  Sed  ne  hoc  qaoque  paUrea 
roediocriter  esse  faciendaro,  ponilur,  nfmis;  quod 
non  habet  terroinum  neque  finero,  sed  assiduiute  sui 
aemper  augetur.  Magnu$  ergo,  qaia  poienier  omnia 
fecil.  Laudabili$,  qoia  pulcbra  el  roira  fe.ii.  Nec  U- 
men  sufflch  Dominuro  Palrero  nirois  dixisse  laiidaa- 
dum,  nisi  et  nbi  prxdicaretar  edicereni;  Siilicel  in 


contr^  De.m  sceierau  menu  tarouerunt,  ei  facii  D ''*?^''  Dei  noeiH,  id  est  in  Ecdesia  caibolica.  Ea 


sunt  per  superbiam  eilremi,  qai  per  humiUutem 
iimtaerunt  esse  prxcipai. 

Conclutto  piaimf. 

•^ntoeamar  teiiam  psalmi  isUus  ferhis  «on  virtu- 
Ubas  brevero.  Naro  et  numeras  ipse  grandia  nobis 
sacramenu  declarat;  qiiadragesimo  qoippe  seito 
anoo  in  mystica  inierprelatlone  lemplum  Domini 
Jerosolymis  ieglroas  fiusse  ferfecium.  Anni  aotem 
isU  a  Tcteribus  pro  diebus  sant  positi,  qai  seiies 
^rfeito  iiumero  rouUipticati  efficiunt  dies  ducentos 
sepluagiula  sei,  quantum  in  utero  virginali  Doroinos 
4K>sier  ad  airoirnudiRem  bumani  generis  habiusse 


enim  et  ciTitas  non  Dei  noslri,  nl  Babylonia  ilfa 
diaboli,  obi  non  Deus  oolitur,  sed  magis  eiseerabili 
demenUa  blaspheroacur.  Qnapropter  necessarie  coa- 
secutam  est  ubi  Doroinus  laudaretur ;  ne  eum  intor 
haereiicas  supersUtiooes,  aut  in  synagoga  feteri  pa- 
Uret  aliquis  esse  praedicandum.  Sed  ne  vel  illud  du- 
biUres,  ubi  esset  praedicu  Ecdesia  consUtuU,  inio- 
lit,  Im  monte  eancto  ejus.  Mon$  autem  $anctui  Chrif 
stus  est  Doroinos  fondaroeniuro  et  culmen  Ecclesise 
sux.  Iste  moiis  $anctu$  est,  de  quo  Daniel  propheta 
dlcil :  Crevit  lapi$  et  faetue  esl  mon$^  ila  «r  impteret 
uniueriam  faekm  terree  (Dan.  ii,  35).  Cohsideremas 
qood  hic  magnum  quidem  l^omlmifR  Patrem  dicat  : 
sed  magnui  qooqueFiiius  aon  Ucetar;  sieut  de  ips^ 


ssr 


EXPOSma  IN  PSALTCmUM*  PSAL.  XLVn. 


ad  Tiiu» acribens  dieit  Apostolus :  159  Esspeciantei  A  ab  eis  perqoisivit  abl  Ghrlstuft  DomiDOS  nasccretur;. 


ktmiam  $pem^  et  adventum  glorice  magm  Dei,  ei  Sal" 
Mrtarts  wo$in  Je$u  ChrUti.  Magnu$  etiam  legiiur  Spi- 
rilvs  sauctus,  sicut  scriptom  est  in  Reftnurum  Kbro. 
AH  Dominus  ad  Elism  :  Eece  Domhtue  iron$iet,  et 
sptrilw  umgHue  et  forli$  {III  Heg.  iix,  11).  Erube- 
aeal  AriaDorum  insHna  persussio.  Qiits  esi,  rogo, 
cnm  Prfter,  et  Filius,  et  Spiiritus  sanctus 
legaiurf 
Tera.  9.  DiUttane  ex$ultalhne$  unkerem  terree  mon$ 
'5sf«,  lalfra  a^Vanis  oatlas  Regie^magni.  Ne  prttJI- 
BBOBlen  localem  soscipere  delniisses,  dicil  eom 
lerrse  gaadia  condonare.  Qnis  est  cfnim  iste, 
■iai  Dooiinaa  Chrislus,  qui  per  universalem  mundi 
EceieaiaB  talnil  profoiura  gandia  dtlaiare^rflTam 


I 


Sed  illi  conTcnienier  ac  consentienter  diiemnt  se- 
cundum  Scrlpturas  sanciaa,  in  Bethleem  euni-  esse 
modis  omnibns  nasciturum  (IfallA.  ii^  5).  CoR^e^afi' 
sifAl  ergo,  m  dicerenl  quid  iegerunt.  CoRVMmiii  iis^ 
«nam,  qula  omnes  unara  protulere  aententiam. 

Yer8.  5.  ipsl  videitles  Iicrc  odmirati  stiRl,  coRlar» 
6.lisaRi,  et  commoti  $unt.  J/mI,  Judaei  scilicet  qai 
Herodi  dixerunt  in  Bellikcm  Dom.nura  nasdtunmu. 
Viderani  enim  qu»  propbeiau  [ed.,  in  prophela]  !•*• 
gerant;  et  necesse  erat  ul  admiratio  de  lania  gloria^^ 
nasceretur.  Sed  ista  admiratio  non  levis,  non  olloaa 
fuit.  CoRiar^aii  saai,  quia  ee  noverant  peccaiorea» . 
Commotif  quia  de  lanta  majesiate  cognoseere  mo— 
roemnl.  Ulos  enim  eommoioa  dicimus,  qnoa-e^ 


kkt  Id  baao  aecipe;  aignificat  enim  jiistos,  qui  co-  B  didisse  lesiamor. 


el  satema  prarmta  eonae>|uuntur.  JIors  vero 
Skm  (aimi  aarpe  diclura  eai)  dcaignai  Eeclesiam, 
qn  ieterpreuiionf^  ipsius  nomlnis,  sanctss  specola- 
tioeis  Yirtote  completa  esL  Laiera  aulem  aqtdlonie 
aigilfieaatpopnlosinfideles,  in  quibus  di^iboli  regna- 
b^l  iniqniias;  Ipse  enim  disil  :  Ponam  $edem  meam 
ad  efHt/oaem,  et  ero  $imiU$  Altiuimo  {I$a.  ziv,  15). 
8ed  qoia  peccalores»  qui  a  diabolo  tenebantur  ob* 
oeiii,  Deo  Bi>eranle,  converai  suni ;  modo  moRs 
^iaa,  ol  fofara  ofaiioRts,  id  est  nalio  Judxomm  el 
popeli  geolinffl,  lacU  est  €ivita$  Regio  magni^  hoe 
e^i  Eeeleaia  catholica,  qnam  de  nniverso  mundo 
ceMlal  eaae  eoUecum.  Ipaa  eat  sacaada  eabbati  quam 
lilalaaditit  Dicuntur  quidem  et  lerramm  principes, 


Ters.  6.  Tremor  apjrrehendH  eo$  i^ :  d&t^ree  tteut 
partwrienti$.  Pulcherrime  consequens  reram^  ordo- 
servatus  esL  Primo  eos  dicunl  vidisse,  postea  admi* 
ratos,  deinde  conturbatos,  et  ad  postremum  tremore- 
concussos.  Ipse  cu'm  vehemens  pavor  est,  qui  per*^ 
ducil  homines  ad  tremorein  ;  quia  nocesse  eat  ani- 
mum  graviter  fluctuare,  cujiis  corpus  a  Iremore  cod» 
tigerit  apprehendi.  Ncc  sohim  istnd  in  Um  magnar 
caosa  suffecit ;  sed  sutim  secuta  poenitentia  esi,  nbl- 
do/ores  craciant  Unquam  matres  pariaWenies.  Gravla^  * 
enim  dolor  esl,  qui  muHeribus  pm  pcsoa   peccatl 
consut  indictus.  Sed  quia  parturiente$  audivimus, . 
fructumindepatemus  confessioue  humili  nascltarnmi. 

Yers.  7.  Jn  $pirUu  vehementi  conteree  navee  Thaf'- 


regea  :  JT^^  autem  Res  veraciter  dici  non  potesi,  G  n$.  Actus  ipse  dominic»  naiiviiatis  eipenltnr.  Nam^ 


aisl  aoloa  Deos.  Quod  aotem  dixii,  ifoRs  SIor,  ei 
sMdil,  lofara  o^ORts  civita$  Regie  ma^m*,  Ognra 
m  eiergaaia  :  id  est  quotios  aliquid  breviier  propo- 
litar,  et  sabliiitor  ac  lalius  ezpUcatur. 
Vera.  S.  Deu$  m  gradihu$  eju$  digno$cetur^  dum 
I.  Falnram  tempua  magnse  illius  judiea- 
oaleadilur,  qoando  Dominua  Eccleaiam  suam 
(,  ia  fradt^as,  Id  est  in  membris  suis  aan* 
akpw  probatiasimia  ipse  eognosceiar.  Tniic 
HsiH  dl^noeeetur^  \d  eal,  poientia  ipsloa  vir- 
declarabiiiir,  quando  Ecdesia  illi  bealoa  vi- 
f«rfre,  Ipao  largiente»  monairabitur :  dum  seeun- 
gradaa  meritomm  sancta  pleba  ad  dexteram 
,  aical  dleii  Apostolus :  SteUa  ab  etetia 


ut  quidamdicerevoluerant,  sptrtlasveAemoRS  {Matth. 
II,  8)  erat,  qoando  Herodes  de  suo  regno  sollicitus, 
magos  miseratnt  Regem  natam  viderent,  sibiqiie 
cognlinm  nnnliarent.  Sed  iilis  non  ad  se  redeuntibut - 
Docesse  habuit  Ycbementi  spirilu  eommo\eriv  et 
conierere  nave$  Thmreo  Cilieiae,  qoa  pradictoa  roagoa 
occulu  ie  suam  provinciam  transposuissecredeban- 
lur.  Quod  fleri  solela  regibos  calumniantibus;  ut 
qiiando  sua  desideria  implere  nequeunl,  per  damnar 
bamilium  lormeniaquo  dlscarrant.  Inspice  qaaniuiiH 
crefcrit  isia  narraiio,  quo  prlncipio  inchoau,  ad^ 
quam  penrenerit  aommitatem. 

Vers.  8.  Sieui  audhimu$^  itu  et  vidinm  in  dmtata- 
Dondni  viriafam,  in  eivitate  Dei  noetri^  Decursis  om« 
oflifev<  ie  duritau  ^  ne  erit  et  reeurreetio  mortuorum  D  nibos  quse  facU  sont  in  nativilate  Domini  Salvaloris, 


(  i  Cor.  ST,  ii).  Tanc  euim  in  »teraam  l>eatiiudi- 

ipbor,  qaando  ilK  perpetoe  gaodia  eonce» 

Deus  dignoscitur,  id  est,  potentia  ipsiua 

^inosqae  declaraiar,  cnm  Ecclesi»  soc  ulia  pne- 

^ia  tak  dlslinctieoibos  donai,  quss  nunquam^  flnlenda 

^^ffmuuA.  Bfe  enla  credlior,  qood  ibi  manifeaU 

^Moa  prmauiar.  . 

Vars.  i.  Oaooiam  eeee  refos  terree  eongregaU  svai, 
<i  raaisaiiaai  ta  aoam.  Hsc  sunt  iaiera  a^oiioms, 
^•safcrioadixlt;  qala  liceleonira  Deum  coofspi- 
raia  mmiia  ▼eneriai,  malii  umoa  eorom  credidiaso 
isseanuir.  ilefcs  tenw^  hee  leco  aignificanlur  prln- 
cipas  lediaomm,  qiaos  Hcgodes  in  unain  congrogans. 


seqoitur  digna  conclusio,  iu  liilsse  viaom  sicol  fue- 
ratanle  propfieutuin.  Iia  vero  qood  dlctom  est,  re- 
ram  fidem  diligenur  expressit ;  qai.i  totum  sic  con- 
siabat  faetum,  quemadmoduro  fuerat  et  promissum; 
Addltiim  est,  Ir  civitate  Domim  vtrlaram,  ubi  et  ve« 
rom  audlior,  et  promissum  omne  conspicitnr.  Re- 
petilor  (R  etrtfale  Det  noetri^  ut  catbolicaro  solam  iO' 
lelligeres,  ne  sibl  hoe  noroen  et  bxrcticorum  con- 
venticnla  vindlcarent. 

¥era.  9.  Deu$  fundavU  eam  in  etternum.  Ne  Isiaiib 
clvluiem  Del  temporalem  deliirisses  accipere,  i»i 
eetemum  Ecclesism  dicit  esse  flrmaiam,  qo«  Sfile. 
veraciter  dfitas  Dominl  nuncupaiur.  Ga^ideaai 


839 


M.  AURELII  CASSIODOUI 


540 


stMiii.  el  i*aa  meniis  exsuliitione  Isieniur,  <|iiando  A 
ftuJiunt  a  Domlno  esse  fmUUuam^  in  qua  se  fimiler 
cMisifitere  posse  non  dubiiaht*  Nam^  licet  iflmli 
isiitts  procella  qualbntur»  jnre  non  nieioUar  qvod 
transilorittm  comprobatur ,  siooi  Apoatohis  dicit: 
Non  tutU  etmdipiCi  pofsioiifs  Aii;ics  tmporii  ad  fuiu» 
ram  gUriam^  qum  rewiabitmr  in  nobi$  (Ram.  fiu,  48). 

Vers.  iO.  Siisc«;nmiis,  Deics,  miMericardiam  luam  in 
midic  tampli  tui.  Yeneraiit  pli  sacerdoCci  ad  secoB* 
dam  partem,  ubi  mafiia  letitia  cordis  eisuHaal. 
Sm$€epimu$  non  debet  iseneraliter  accipit  qula  ooa 
ifliDea^cfedidemiit;  sed  ad  eatbolicoa  100  ^^i^^ 
peninet»  qoi  eius  prccepta  aecuti  sanL  Iftserkor- 
diam  dlottnt  Domioum  Cbrisium,  qui  exofbitanti 
mnndo  miserius  est;  etad  boetanium  se  folttil  ▼!• 
deri,  ut  omnis  credens  potoisset  absolfi.  Aptum  no*  B 
men,  certa  promissio ;  ut  ille  mi$ericordia  Tocaretttr, 
qiii  et  SaWator  ?ere  dicitar  et  Redemptor.  In  medio 
templi  itti,  synngogam  YOlunt  intelligi,  ad  quam  ?•- . 
iierat  liberaiidam ;  sed,  eo  populo  non  credenie,  to« 
e;i4«  gfotea  miierieordim  munera  perceperuiit.  In 
medio  templi  dlctum  est,  ut  non  eredentium  impro- 
bitas  gravius  arguatur,  qui  cooiempsenmt  seqoi, 
quem  in  medio  eoriim  coostat  esse  conspectum. 

Yers.  1i.  Seeundum  nomen  flmifi,  Deua^  ita§tiau$ 
'tua  in  fine$  terra  :ju$tUia  pUna  ett  deatera  tua,  No» 
man  Dei  in  toto  orbe  terrarum  sine  dobio  credilor 
a<lorandum.  Possunt  enim  aliqui  nescire  quemadmo- 
dum  sit  coleiidus,  nulius  tamen  est  qui  isli  tiomint 
non  se  putet  esse  subjectom.  Hoc  ergo  dicuni :  Sieiit 
in  toco  orbe  lerrarum  referentia  tui  noroiois  diiata-  C 
lur :  ita  et  in  Ecclesiat  qoai  per  lotum  mundam  dis- 
lenditur,  dcTotio  tibi  laudis  offerior.  Sequitur,  /»- 
$titia  ptena  e$t  dextera  Itca.  Locum  sigiiificat  ubi  isti 
sttol  collocandi ;  ad  dexteram  qoippe  ipsius  TeniunU 
qoiconque  «tenia  praemia  consequuntur.  Plena  e$t 
ergo  dextera  ej«s  juetitia,  qula  in  illam  parlem  re* 
cipiuttlar,  qui  ipsius  munere  Jusii  esse  meruerint. 

Vers.  ii.  iABtetur  mon$  Ston,  et  exeulteni  fUim  Jw 
dm^  propter  judieia  trn ,  Ihmine.  Per  montem  Sion 
Ecclma  catbolica  significator»  qus  iiiterpretatione 
ipsiiis  nominis  in  specalatione  populi  noscitur  coo* 
stituta.  Haec  opiatur  tmtari ,  quia  ex  muoere  ipsias 
«lema  gaudia  possidebit.  Filim  Judm,  •mnes  san- 
ctas  feminas  declarau  Per  Judam  enim  juslarum  fe- 
niinarum  genus  ostetoditur,  propler  Uommom  Gbri-  D 
stum,  qiii  ex  ipss  tribu  carnis  propagatiooe  descen* 
dii.  E)t  bas  petunt  SMttilare;  ttt  in  utroque  sexn  Cc- 
elesiain  Domini  gavisiiram  esse  monstrarent.  Addunt, 
prapter  judida  tua^  Domine;  ipaa  est  enim  magno 
causa  Istitiae,  ui  propter  juditia  Domini  exeuiient^ 
iibl  se  ttd  bttttitudinem  asiernam  cogooscunt  esse 
vcntoras. 

Vers.  i3.  Cireumdate  Sion^  et  eompleetimini  eam : 
narrate  in  turribue  eju$,  Posiquam  utrumque  sexam 
pii  sacerdotcs  eoromonuerunt,  veniuni  ad  ecclesla- 
silros  ordines,  qui  domiim  Dei  aHectuosa  devotioiMi 
circumdant.  Cireumdate^  ad  honores  pertinet  exhi- 
bcndus  :  camptectimini,  ad  cbaiiatens  quai  nomen 


Domini  siiiibnt  cordis  amplectitur.  Addilnm  esl, 
narraie  in  turribue  ejue;  ul  a  religioso  sermoiie  cea« 
sare  non  debeanl,  qoi  sanctls  ordiniims  obsecu»* 
dant.  Ct  quoniam  Eeclesia  civitas  Dei  est,  licrrcs  ibi* 
dom  competenter  aptai»  aunt;  id  est  aliitudines  et 
mttnltlooes  contra  hostes  hcrelicos.  Sed  quia  imsro- 
dulls  narrare  suadebant,  qui  foris  ab  Eeeiesia  moni- 
b^ntor,  non  de  domibus,  noo  de  portloibaa,  sed  do 
aUis  turribtt$  dicunt  esse  pracdicandum,  ttiide  pop«- 
lus  attdlre  posait  extrane«s. 

Vers.  i4.  JPontK  earda  ve$tra  in  mnute^^  at  ifm- 
tribmte  §radu$  eju$ :  ut  enarreHe  in  profaite  «iiir«*  - 
Ne  animaB  fideKam  ttudiendo  Iflelltiam  et  eisultaii»» 
nem  aKqoa  remistione  lenleseeieni ,  •«  Eeciosiimvirw 
iHle  corda^  dieunt  ssis  repomnda ;  id  esl  in  diariiale, 
qiia  virtute  nibil  potesl  eose  praeslanlias ;  sical  Ap^- 
sloltts  docei :  Manant  autem  fidae^  epee^  ekaritaa^  irim 
Hck;  me^or  autem  korum  ckaritaa  (/  Car.  xiii,  iS) 
Dietribuit auiem  gtadu$  Ecclesbc,  qui  officla qtts  di* 
silttcta  ordiuatlone  disponit  Sont  enin  in  iila  lecto- 
res,  snnt  soiKliaconi,  suni  diaconi,  sonl  preabytMiv 
snnt  eplscopi;  et  qttamvlsunasit  Ecelesia,  oCBoia  tn- 
men  contiuet  booorum  varietaie  di^iincta.  Rcc  orgo 
pii  sacerdotes  commonent  debere  iftHriM,  at  per 
eos  in  generatione  altera  msgnalia  Domini  debMM 
pnedicari.  Atieram  enim  firo^enism  aignificat  populom 
Gbristiattum,  qui  ab  Hebraeo,  quem  primom  Dooiuias 
elegii,  secundus  esse  dignosciiur. 

Vers.  i5«  Qicetttem  hie  e$t  Deue^  Deu»  naetar  im 
mtemum^  et  in  $meutum  $meuU :  ip$e  reget  ma$  in  ass- 
cifla.  Iloe  est  qood  per  ordines  ecclesiastiGOi,  sictti 
bodie  fit,  narrare  voluerunt  populo  fideli.  Senienlin 
qoidem  brevis,  sed  quae  nniversa  conclodit :  Bie  aat 
Dau$  Deu$  no$ler^  Cbristum  significat  :  oaleBdens 
eiiiu  digito  tanquam  praesentem.  Quie  flgara  dicilw 
idea,  Latine  specles :  quando  aliqttid  futttram  velttl 
oculis  offcre.ites»  motum  animi  coQcilamuB.  Bia 
enim,  pronomen  articulare  est,  quod  tanc  poniiHrv 
quando  teiisa  manu  atiquis  indicatur.  ipae  eoitti  hic 
monsiratus  esi,  qui  et  carnaiibua  ocoiis  voloil  appn- 
rere  :  de  quo  similiier  fiaracb  proplieta  dieil :  Bia 
e$t  Deu$  noeier^  et  nan  mitimabilur  atiue  «Aeftce  iilo 
(Baruck  iii,  56).  Sequitur,  iii  mtemum^  et  im  S0rO' 
lum  imcuU.  Cootra  illos  hoc  dicendum  est  qui  sibi 
lemporales  bomines  deos  esse  inaniter  aomniabaiit, 
Manem,  llercurium,  Satumum,  cxteraqae  portenla 
potius  dieeoda  quam  numina.  Ergo  Deum  Immoita- 
lem,  seropiternom,  sine  fine  poteiilisaimom  Chriatan 
Doininum  asserunl  praedicandum,  qui  in  ae  credeo- 
tes  Jugiter  proiegit  ae  derendit.  Inlertur,  et  ip$a  ra§ei 
no$  in  $mcuta,  Reget  utiqiie  noi^  quia  ipse  Rex  no- 
ster  propcie  ac  veraciter  dicitor  Christas.  Im  sMite, 
signilicat  sine  fiiie,  quoniam  quos  ille  rayewdos  aua- 
ceperit  (si  tamen  ab  ipso  non  devlenl )  sab  gioriosa 
perpelttiiaie  custodit. 

Conelu^  psaimt. 

Pateraa  nobis  et  sacerdoulia  dicta  aonaerunt,  «t 
ab  oflMii  parle  pulsati,  ad  reeiam  semiiam  nMreananr 
adduci.  Quanta  tibi,  Rex  bone,  cura  esl  hottiiittm, 


3.1  EXIOSITO  iiN  PSALTBKIUM.  PSAL.  XLYIIL  oiSr' 

qiitlMu  lam  nioUiplicem  mcdiciiiaw  d  gnaris  ingerere  A  Uli  dicto  debtiimuit  advertere,  qiii  in  Forlcm  (  hris:i 


veniunt :  quoniam  et  ipse  Christus  Filiiis  hominls 
esse  prsedicatur.  Et  memenlo  quia  coutra  Adam  ipsef. 
semper  opponitur ;  meritOy  quando  quod  per  illum 
periit,  t«U)  venienie,  salvatum  est.  Seqiiitur»  thnui  hi 
unum  dives  et  pauper.  Ecce  Isu  senienlia,  quae  supe- 
rius  ppomittebatur,  eluxiL  De  Gbrlsto  enim  Diimlno 
dicitur,  simul  in  unum  dhes  et  pauper  :  divei,  quia 
Deiis ;  pauper ,  quia  homo ;  sicut  dlclt  Apostolos  : 
Memenlole  giraiim  Domini  no$tri  Je$u  CkriitU  g^fi  pro» 
pler  vo$  pauper  factu$  e$t ,  oini  os$et  diwei-;  ui  ilUu 
pauperlate  vo$  divitoi  eueti$  {II  Cor.  tii^  9).  Ilerilo 
ergo  tam  roagna  promlssa  sunt,  com  tam  pneeipoa  el 
salularia  dicu  sequerentur.  Soperiorimi  didorom 
brcTis  expbnatio  est ;  dives  periinet  ad  tmigemm^ 
por  ^Animisine  dobio  161  denontiator;  ot  merito  B  qui»  nomerosis  peccatis  probator  opolenios ;  pauper 


jiiasiouum?  Non  vis  semel  di<  ere,  quud  humanitaiem 
noii  p:i  eris  ignorare.  Undiqtie  admones,  uiidique  do- 
ees,  .et  fidem  nostram  per  ioiroductas  per^onas  cla- 
mare  lacis,  ut  iocus  ignoraiili»  ruiiditiis  videatur 
aliscidi.  Merito  sanctiis  luus  Job  dicii :  Quid  faeiam 
iiki,  o  cu$to$  hominum  {Job  vu,  20)?  Tu  admones 
qiiod  qoaerere  debeamos ;  to  prssUs  qood  nos  me- 
reri  posse  nescimus. 

EIFOSITM)  IN  PSALMUIf  XLVIH. 

/ii  finem  fiint  Care  poahmo, 

TitoH  bujns  verln  (sicut  saepe  dietum  est)  eoncla 
inlioot  ad  Dominom  Salvatorem.  Ipse  enim  et  per 
sisnificatur»  el  per  filios  crocis  intelligliur,  et 


iprioi  voeem  venturam  esse  seniiamus,  cujus  tot 
iiidicfla  limptbllls  sermo  promiliitnr. 

Diviiia  p$almL 

Fer  iiilMi  pealmun  sont  verbe  omoipotttitis  FiliL 
e  dieit  qealia  lecotorua,  ve  1  qo»  pne» 
ail  IMelibes  lempore  inctrnationis  suae.  Se- 
■Mmoiiisloltiset  iosiplentiboa  qoaoUveotora 
Terlli  dicilqQB  Justoa  Impiosqoe  secotora  aont 
Qoeni  eoMooel  fldelee  ne  tkDeaot  divilea  terra- 
9  fda  namrm  potentiam  aoam  eom  luce  dere- 


Etpodtk  peaimi. 
Ters.  I.  AsMle  heec^  omne$  genta;  aurihu$  perd' 


respicit  ad  fitio$  honKnum^  qoia  in  viu  [ed^,  ambitn] 
Iitijos  saecoli  paoperes  sunt,  oi  futoras  divitlas  ple- 
nissime  conseqoaotor;  sicot  in  Evangelio  dicit :  BmiI' 
pauperev  ipirlltc,  ^iionlam  fjMoriMi  e$i  regnumaBlorun^ 
{Matth.  ▼,  5), 

Vers.  3.  0$  meum  ioquetwr  eapientiam^  et  meditaiio^ 
cardi$  md  prudentiam.  Eicolil  qiiod  soperius  cospitt. 
nno  bomanaun,  sed  divinam  se  sapieniiam  atqoe  pro« 
deotiam  esse  locoturura ;  id  est  Dominum  Christun^ 
de  qoo  dicit  Apostolus  :  No$  auiem  pfNedieamu$  Chri'- 
etum  Dei  virtutem  et  Dei  $apientiaM  { i  Cor.  i ,  S4  )« 
Salomon  qnoqoe  tesiator  (IVov.  i,8)scire  sapientiam' 
et  disciplinam ,  et  InUlligere  verba  prodeiitiae.  Se- 
pieniia  periinet  ad  mysUria  divina  decl.iranda;  pru» 


^e^  emmee  qm  AaHuifi  orbem.  Admonetor  oniversi-  C  dentia  vero  ad  mores  probabiles  instroendot ;  sie 


lat  ot  liMiiacreU  veniat  ad  audiendum,  qula  Deus  sine 
oIUos  fteeeptione  personae  bonus  est,  nec  volt  paueis 
»,  el  alioa,  qoi  Umen  eum  puro  corde  reqol- 
sob  dissimolatione  negligere.  Deinde,  qoia  ule 
saeraoMnlom  inc;imationi.4  dominic»  non  debult  nisi 
Moa  nsondos  aodire ,  universale  qulppe  beneficiom 
nihilomioos  poscebat  aoditom.  Seqoitor, 
perdpite^  omne$  qui  habitati$  orbem.  Hic  Jam 
slodieeloa  commonentor  otdicU  devotissimc  capiant, 
et  Ib  naemorim  soa»  sinibus  reponant.  Gente$  enhn 
aedphiBoa  paganos ;  habitatore$  aotcm  or^fi,  Cliri- 
Bt-anoe  et  Jostos,  qoi  ooront  orbem  tcrrarum  sic  esse 
habiundom ,  ut  in  ejus  sceleratis  non  Impllcentur 
crroribiia.  Et  consldera  doctorem  bonum,  qoomodo 


omnis  sermo  difinus  doabus  lils  virlotibus  plentssl- 
Bus  indicatur.  Hine  enlm  qoae  narratorosest  bichoa- 
vit,  quae  aint  verba  sua  mirablli  prios  complexione 
deacribeos »  ot  orones  desideranier  quaererent  qood 
promissum  sub  Uli  praedicatione  sentirent. 

^en,  4.  IncUnabo  in  timilitudinm  aiurem  meam , 
eperloiii  in  pealteria  propo$itionem  meam,  Postqiiam 
virtutcm  eloquentiae  suae  verus  praedicaior  duobua 
dixit  inslgnibus  contineri,  nunc  qoemadmodum  prae- 
cepU  sua  posaint  ab  homaoo  genere  soscipi,  aurem 
inclinaiurum  se  esse  promisit,  ut  cognosceret,  si  prae- 
dicationem  ejus  populua  devotus  implerei.  Sed  in- 
Unde  plom  magistrom  dmilUudinem  posuisse.  Stmi- 
litudo  euim  rei  ver»  Imiutio  est,  ut  qood  nobls  ad 


ad  aodicsdom  omolom  stodia  conriuvit;  ot  Ipse  red-  D  exemphim  datom  est ,  devou  aemolalione  ( Domlno 


iHor  rens,  qol  aifoi  uo!oerit  esse  proncoos.  Hoc  rhe- 
laree  ad  aoom  sliidium  transferentes,  attcntos  Judiccs 
tsddonl ,  quamlo  ae  dicturos  aut  nova  aot  ingeiitia 
psQiceiilur. 

Vers.  8.  Qui^Me  ierrigeniB^  ei  fitii  honunum ;  kinml 
k  wnm  iivet  ei  pauper.  Adhoc  in  Ipso  studio  Do- 
perseverat;  ot  conventus  audiendi  omninm 
9  oe  qoU  eom  mediocre  aliqoid  crederet  esse 
I.  Terrigena$  peecaUres  oporUt  lolelligl  qoi 
vttU  lcrrena  secuntor ;  et  Isti  io  partem  Adae  prinii 
hsBlnls  raerito  repoUntor,  qoia  ille  non  fllios  honii- 
als,  eed  Ipse  primos  homo  ruisse  declarator.  Hotc 
eat  qo(Td  dixity  /f/li  Aomffiiim ;  Jostos  enim 


praeblanu)  raciamiis.  Sed  nl  omoes  ad  praecepu  sua 
saluturiierimplenda  instiiulorscreoissknos  Inviurei, 
aperire  se  dixit  in  peaiierio  propoeitionem  soem,  id  est 
declaratorum  ae  praocepla  Diviniutia  aoi  proprii  cor- 
poils  sanctiiate ,  ut  noo  Um  verbo  qoam  docere  pro- 
baretor  exemplo.  Psa(i«riifmqoippe(ot  avpe  diximos) 
corporia  Dominl  deeora  similitude  est ;  nam  sicot 
psallerium  de  summo  sooai,  iu  et  incamaiio  Domini 
coelestla  mandau  concelebrat. 

YcffS.  5.  Vtquid  timebo  in  die  maint  ifdquilai  eei^ 
eanei  mei  circumdabit  me.  Versos  Isie  sub  interniga>* 
lione  et  responsione  propria  legendos  esi ;  qoia  loiiim 
sine  ifanore  soe  flcri  dleii,,  qoed  ventorum  esset  pne- 


3:5  M.  Al]R£Lll  CASSIODORI  U\ 

iiuntiat.  Qiiac  figtiriididiurpeusis  etapocrist^.quaiido  A  in  astemum,  qui  perpeloa  uliione  damnandi  sifnt;  «i- 


iiiterrogaiione  prxroissa,  respon^io  apla  subsequitiir. 
Dicit  enim,  Vtqnid  limebo?  Id  eit,  quare  rormidolosa 
cogitaiione  confund.ir?  In  die  mala,  in  die  scilifet 
pnssionis,  qu:i^  mala  Judaeis,  bona  fidelibus  fuit.  Ille 
enim  tiinere  debet  vii»  Onero,  qui  p  ccatrum  recor- 
datione  iiiordeiur.  Ciiristus  autem  moriem  timere 
i>on  potorai ,  qui  peccaia  <>mniniodi8  non  babebaL 
Dcil  eniiii  :  Quare timeam  in  die mala t  Nunqnid ini- 
quiiai  calcanei  mei  eircumdabii  me?  Quemadmodnm 
solct  contingere  peccaiori,  ul  eiirema  ejiis  scelerato 
flne  ctaudaniur.  Alii  tero  propier  excelleniiam  san- 
cls  incarnaiionii  hoc  niagis  a  parte  mcmbrorum  ac- 
cjpieiidum  eSKe  diierunt. 
Vers.  €.   Qui  confidunt  in  virtuie  $ua  :  quique  in 


vent  Iii  hoc  miindo  m  /fne ,  qul  desperata  libcrtate 
luiuriant.  Quapropier  in  voluniateert  legeniinm  eli- 
gere  qiiid  sequantur.  Nos  lamen  de  lidelibus  hacienQS 
dicinm  esse  perspeximus;  nunc  audiamus  perddi 
qnania  passuri  sint. 

Yers.  10.  Cum  vidtrit  gapientet  moriente$  :  eimul 
intijnene  et  etultui  peribuut^  et  retinquenl  alims  dwi- 
tia$  $ua$.  Veiiil  ad  seeundum  doceiuli  modum ,  ubi 
peccatoree  curo  iapieniibus  bujus  roundi  dicit  esse 
peiituros,  el  diTiiias  suas,  qiias  magoopere  dilige- 
bant,  non  suis,  sed,  quod  gravius  ureret,  exinoeis 
successoribus  definit  esse  relinquendas ;  ut  propier 
quas  omiiia  peccata  comroiserani ,  non  possessioue 
ipsarum ,  nec  proprio  successore  laetarentur ;  sicut 


mbundantia  divitiarum  $uarum  glorianiur.  Haec  pen-  B  Salomon  dicit  :  !n  quod  peccaverunt^  nec  Uelari  [ed.» 


dent  de  superiore  versiculo,  quibus  jungendum  est, 
tales  circumdaniur  iii  iniquiiate  calcanei.  Nam  pr<e- 
•umunt  ifi  virtute  sua,  qui  videntur  aliqua  possibilitate 
canfidere,  ut  viribus  corporeis  valentes,  animi  robore 
et  linguae  162  disertitudine  praeniinentes.  Sed  post- 
qiiam  dixit  inirinsecus  atlributa,  nunc  venit  ad  divi- 
lias  quse  extrinsecus  veuluiit,  per  quas  maxime  iufla- 
tur  buroanitas.  Raro  eiiim  dives  sortem  sibi  cum  pau* 
peribus  inlelligit  esse  comniunem.  Et  necesse  est  ut 
taies  timeaiit  finem,qui  eldeserere  muiidana  nolunt, 
et  peccatorum  suorum  pcenas  conbcieuiia  leste  for- 
midant* 

Vers.  7«  Frater  non  redimit !  redimet  homo  :  non 
dabit  Deo  plucationem  $uam.  Postquam  de  ptccatori- 


iatere  ]  potuerunt  ( Sap.  x  ,  8 ).  Ctfm  viderit  peccator 
utique  tapientes  sxculi  istiui  ab  interitu  uon  liberari, 
ut  fuitSoIon  Atheiiicnsis,  Pbtlo  Lacedaemonius,  Arl- 
itippui,  et  caeieri  qui  mundana  iapieniiae  cdeberriina 
laude  vigueruni ;  aed  videt  eoi  communiter  mori » 
qooi  divinae  Sapieniia  participci  sstimabat.  Sequi- 
tur ,  liniKl  imipient  ei  $iuliu$  peribmnt.  Neeeise  eit 
enim  ut  in$ipien$  et  etuUue  deiperatione  pereant,  cimii 
iuoi  iapieutei  cognoverint  interire.  Verura  oi  harc 
magii  spiritualiier  accipere  debeamoi;  iutipiantes 
sunt  qui  praedicatiouibui  propbetarum  acquiesoere 
noluerunt ;  s/u//t  autem  jure  dicendi  sunt  qul  nec 
ipbum  Cbrisium  Dominum  venientem  recipere  ma- 
Inerunt.  Di  ergo  $imut  peribunt «  qooniam  in  fatura 


bus  dixit ,  quorum  iniquitas  calcaiieum  circumdat ,  C  judicatione  damiiandi  sunt.  Reliquerunt  autem  Judtti 


vcnit  ad  genus  curationis  eximium.  Et  hoc  quoque 
iub  admiratione  iegendum  Cit  :  Frater  non  redimit ! 
id  est  Dominos  Cbristus,  qul  dixii  in  Cvangelio  :  1  e 
Huniiate  fratribus  mei$  (  Maith,  xxviii ,  iO ) ;  el  in 
psalmo  :  Narrabo  nomen  tuum  Iratribue  meis  {P$al, 
XXI ,  25 ).  Ipse  si  non  redimat  qui  fudit  sanguinein 
preiiosum ;  redeinpturus  esl  bomOy  id  est  Adam,  qui 
humanumgenus  transgressionis  vilio  sauciavit?  Non 
dabitf  neganlis  est ;  quia  nulla  oblatio,  nulla  placaiio 
poiest  compeiisare»  quod  nos  Diviniias  estdignata 
redimere. 

Vers.  8*  Nec  pretium  redempiionie  ammas  iune ;  ei 
iiborabit  in  cBternum,  Pari  iita  priroa  verius  hiijus  ad 
ienteuliam  respicit  iupcriorem :  quia  homo  liberatui 


atienie  divitia$  siioi,  quoniam  ipernentibui  els  Donii' 
num  Salvatorem,  ad  gentes  extraneai  ialutii  eoroffl 
pr»mia  transierunt. 

Vers.  ii.  Et  $epulcra  eorum  domu$  earum  in  crfcr- 
num ;  tabernacula  eorum  in  generaiiane  et  progenie , 
invocabuni  nomina  eorum  in  terri$  ip$orum,  ll«»rien- 
tium  divitum  pompa  describitur,  qui  sibi  adificant 
sepulcra  magiiis  tractatibus  exqiiisiia.  Videmui  enim 
quaedam  mausolea  pulcberrimis  rcniiere  marmoribus, 
ut  domus  aeitimentur  aetern»  magnis  mo!ibus  tahri- 
cats.  Post  baec  venit  ad  eorum  tabemacuta,  qim  co- 
pioia  iargitaie  fulciu  sunt,  ut  in  longas  genera^ioneM 
«iprogeni^s  constanti  pulcbriiudine  perducanlur.  Sub- 
jimxit  etiam  riium  qtiem  geniiiitas  in  paremalibus 


noR  dabit  Deo  placationem  fuam,  nec  pretium  redem-  D  agcre  consuevit,  quando  faiua  superstiiione  in  torrie 


piioui$  aniaue  $u€e,  Pretium  est  enim  alicujus  rei  coni- 
pensatio.  Homo  auiem  quid  dabit  in  prelium ,  qui 
totum  quod  ulTerre  po^sit  accepit?  Sequitur,  et  lubo- 
rabit  in  aiernum  :  de  fidelibus  dixit,  qui,  quamvis  pre- 
tium  redemptioni$  aninuB  $uee  dare  noii  piissinl,  labo' 
rant  tamen  in  wtemumf  dum  boc  agunt  qiiod  eis  ad 
IM-aunia  vit£  selernae  proficiat. 

Vers.  9.  Et  vivet  in  finem,  quoniam  non  videiit  tii- 
ieritum.  b6  illii  adbuc  dicit,  qui  lubarant  in  aiemum ; 
isti  eiiim  m  /Eii«  vivente$,  id  est  in  Domino  Salvatore, 
interitum  non  videbunt :  quia  licet  corpore  moriautur, 
aeiemai  vitae  munere  suni  dilali.  Alii  versus  istoi  ita 
peccatuhbusxsiimaul  applicaudoji^  dicenies,  luboraiu 


eorum,  id  est  in  sepulcris  iuvocant  nomina  luoriiiorum; 
et  credunt  boc  illis  prodesse,  quod  eorum  videntur 
exhibere  meroorise. 

Ycrs.  12.  Et  homo  cum  in  honore  e$$et  nvu  intet* 
lexit :  comparatus  eeijununtis  imipienUbue^  et  tinulU 
faclut  esi  Ulit.  De  ipsii  adbuc  loquitur  qui  mundi 
istius  bonore  floruerunt.  Nam  quamvii  peccator  tit 
honore  sit  dum  vivit,  quia  Dei  portat  imaginem,  recte 
diciiur  dignilatem  iuam  non  inielUgere ,  dum  taiiai 
facii,  quae  ab  ipso  Crealore  videnior  omniroodii  dit- 
crepire.  Sequitur,  comparatus  e$t  jumentis  vt$ipien' 
iibu$,  ei  $imili$  factu$  e$t  Hli$.  Simiiitudo  datur  digna 
vecordibus ;  ut  qui  se  imaginem  Dei  gestare  nou  ja- 


EXroSITtO  IN  PSALTERIUM.  FSAL    XLYl.L  M6 

telliganl,  eoogroe  ytfineii/M  msipientibui  compareniur,  A      Vers.  15.  Et  auxHium  emim  vetera$eet  in  infemo^ 


fiam  eum  rationem  perceptam  Jussionibas  Domini 
MiidaUsque  non  eiliibeni,  meriio  eam  Unquam  in- 
difni  Unto  raanere  perdiderunt.  Nam  lolle  liomini 
Dei  consideraiionem,  el  omnino  iiecus  inaipiens  est, 
prssumpiio  vana,  et  caduca  superbia.  Sed  quamvis 
&e  roorUiibus  dicalur  :  El  home  cum  in  honore  euet 
mm  muUixit^  poasunt  bic  et  praBfaricatores  ingeli 
aeeipi  qui  de  ccelo  projecti  sunt,  quia  nec  ipsi  iniel- 
kieront  bonorem  suum ,  dum  aoctori  superbiisse 
ai^fiatraiitur.  ffonio  enim  ei  pro  diabolo  ponitor, 
ikut  10  Evangello  Dominu^  tesutur  {Malth.  iiii,  25) : 
lairoicos  autem  homo  qui  superaeroinavit  zizania  est 
dbbolus.  llxc  decima  specios  esl  definitionis,  quam 
Gr«ci  «k  TVTty,  Latini  veluti  appelbnt :  quando  Ulis 


et  a  gloria  $ua  expul$i  $unt,  Adliue  peccatorum  inre- 
licitaiem  miseriasque  describit,  quorum  auxilia  Un- 
quam  panni  putrefacli  vetera$cunt.  Quid  enini  divitiae 
prxsubunt  moriuis  ?  Qiiid  prssumpiio  bumana  de- 
fiinctls,  qui  cuncta  amittunt  quibus  bic  delectali  sunt; 
et  in  aeternas  poenas  perveniunt,  qua<i  se  pati  nulla- 
teiios  credideruntf  Seqaitor,  et  a  gloria  »uq  espui$i 
iunt ;  de  mundo  scilicet  in  qno  gloriabanlor»  vel  de 
iilis  rebus  in  qiiibos  decepti  infelici  sorte  prxsome- 
bont ;  sicot  in  Evangelio  diviti  dlctom  est :  Stulie^ 
hao  nocte  auferetur  a  te  anima  tua ;  qum  aulem  prcepa" 
ra$li^  cuiu$  erunt  {Luc.  iii,  20)? 

Yers.  16.  Verumtamen  Deu$  liberabit  animammiam 
de  manu  inferi^  cum  acceperit  me.  Post  errores  eipo- 


e»l  oiicojus  rei  complesie,  ut  non  unium  uni  rei  de  B  sitos  peccatoruro,  meriio  senteniia  Salvatoris  infer- 


qiia  dicilor  •  sed  et  aliis  applicari  posse  videatur ; 
sicot  et  in  trigesimo  quinto  paaimo  jaro  lectum  est : 
Bm$uma$eljumenta  $alvo$  fade$t  Domine  (Pso/.  iiiv« 
7) ;  Doa  eoiro  Dominus  b»c  soU»  sed  et  reiiqua  sai- 
vare  consoevit. 
Ters.  43.  Hite  via  iUorum  $amdalum  ip$i$;  et  po- 
iu  ara  $uo  benediceni.  Ilic  jam  eoomerationes 
U  velut  dispersa  jraoa  io  ooom  coroolom  col- 
Vgontnr.  Naro  post  illa  qoaa  dieu  sunt,  senieoiialiter 
eoooiUtor ,  Hcec  via  eorum.  Viem ,  viuro  deberoos 
aceipero ,  in  qoa  lo  boe  saecolo  aeiuuro  oostroruro 
Tm*giis  aroboiamos.  Sed  hwe  vim  quid  malis  faciat , 
oeo  lacetor :  scaitda/icm  ulique  aacioribos  suis,  id  est 
sUmoluro  aique  dolorem.  Non  enim  ad  securiiatem 


tor ;  ut  sicui  bumana  fr^gilitas  lerrore  prosiraia  est» 
iu  spe  fuiuri  prxmii  sublevata  consurgai.  Nam  sive 
boc  Dominus  Cliristus  de  se  dicat,  sive  a  parU  mero- 
brorum  suorum,  ut  assolet,  loquatur,  accommoduro 
est.  Ipse  enim  dcscendens  animam  soaro  ab  infemo 
Uberavit;  sed  siroul  ei  illoruro  qoi  adventuro  ejiia 
consUnti  animo  credideront.  De  manu  autem  inferi^ 
dicit  de  potesute  diaboli ,  qui  ante  adveulum  ejus 
aniinas  tenebat  obnoiia^. 

Vers.  17.  iVe  Itnittms  ctcm  dive$  faetu$  fuerithamo^ 
et  cum  multiplicata  fuerit  gloria  domu$  eju$.  QoarU 
pars  psalmi  ei  ore  veriutU  egreditur,  ut  oobis  sa- 
luberrima  medicina  pra;8tetur.  Nam  tolius  mundi  bsc 
ona  queiela  esl :  Quare  in  boc  sseculo  floreant  boini- 


im  183  t|uidquam  peecator  efficit,  cm*  de  sua  pro-  C  q^  quos  a  cultura  Domini  coguoscimus  alienos.  Sed 

peccatoribus  isu  promissa  sunt;  ideoqne  pioidoctor 
veros  alloquitur  Cbristianos,  ne  terrarum  divites  per- 
timescant,  qooniam  beoe  generaliter  pecuniosus  pa- 
vescilur,  com  ei  f»mulari  bominuro  cupiditas  sesti- 
roatur.  Dive$  eniro  dictus  est  a  divo,  qoi  qaasi  Deus 
nibil  creditur  indigere.  tfomiiiMi  bic  impiuro  debe- 
rous  accipere  ,  qoi  se  subjectis  forroidabilero  facit , 
duro  xquitatis  jura  contemniL  Sequiiur,  ei  cum  mo/- 
iiplicata  fuerit  gioria  domu$  ejue.  Junge  ne  timueri$. 
Qoa  flgura  dicitur  «iro  xocvoO «  id  est ,  a  comrounl , 
quaudo  saperiora  ad  inferiora  respondent.  Et  respice 
qoa  gratia  concu  proficianL  Minos  enim  fuerat  divi- 
tem  fieri,  quia  boc  freqoeoter  invenis  in  negotfaitorl- 
bus  et  in  boroinibus  abjectis.  Addidit,  ei  cum  mofii- 


t  aciione  torqoerL  Sequitur,  ei  po$Ua  in  ore  $uo 
Hlc  describilur  coosuctodo  peccantioro , 
qai,  poalqoaro  volom  neqoissimae  dispositionis  im- 
pleverini,  moi  DiviniUti  gratias  agonty  quoniam  ad 
velle  perducti  sunt :  nescientes,  miserrimi  bo- 
,  qoU  illo  aoctore  Untum  ad  sancu  desideria 
pwoaltur.  Sed  isti  in  ore^  noo  in  corde  benedicent^ 
oado  procedit  plerumqoe  simulata  sententia  ;  sicut 
k^las  dlcit :  Popuirn  Me  labii$  me  honorat,  cor  autem 
aanm  laa§$  eeiame  {I$a.  iiii,  15). 

Vcra»  li.  SfCMl  oms  in  infemo  po$iii  ^uni^  ei  mor$ 
itfaifoi  ea$;et  abti»iebuni  eo$  jueii  in  maiutino.  Yenit 
a4  lofftiam  seciiooero ,  obi  Jostis  et  impiis  pro  sois 
aaeritia  dicit  esse  reddeodoro.  Peccaiores  eoim  iii 


ittlema  pesilos  omts  Bleroa  depaecii.  Naro  slcut  oves  ^  plicaia  fuerii  gloria  doma$  eju$ ;  id  est,  curo  booori- 


loM  soc  aroissiooa  jogiter  perseveraot,  slc  io  illos 
per  sioe  IroroiootioDe  subsuoiix  iovenit,  quod 
diseroeiet.  Dapaeeei  eniro  a  jomentis  tractum 
berbas  noo  radidtus  evellunt,  sed  abscin- 
poiios  somroiutes.  Sequitur,  et  obttMbmnt 
amiwoA  m  maiaima.  Obthuhmi ,  diiit  soperabont « 
^■od  aliqoe  io  llbi  resorreciione  felicioro  est,  ot  ro»- 
Ho  pruiloeonl*  Hie  eoiro  Jm$ia$  obiineni  peceaiores : 
ias  lllo  voro  indido  Jueii  infldeles  roodis  omnibos  ob^ 
•  lo  fliafninio,  ae  sl  diceret,  In  albescente  die 
glo.  io  resurreetlools  llluierit,  quando  jaro  bea- 
daritas  aperiittr,  el  iachoal  esse  dies  qui 
BoUa  siocio  ioltor. 


bus»  cum  possessionibus,  cum  tou  boininum  fuerit 
laude  celebrau,  ui  uibil  sibi  nisi  soluin  deesse  putel 
imperiuro.  Et  vide  quia  domas  eju$  diiit,  ut  noo  so- 
lum  ipse,  verum  etiam  oinnes  qui  ad  ipsum  pertinent, 
roagna  pompa  florere  videantur.  Sed  quare  isti  noo 
debeant  timeri,  pulebre  subseqoitur. 

Vers.  18.  Quomamcum  morietur^  noo  accipiet  [ed., 
perienl]  hme  omma^  ueque  umul  deecendet  cum  eo  p/o- 
fia  domos  eju$.  Ecce  ratio  redditur  qoare  (imeri  non 
debeal  mundi  gloriosus.  Cor  enim  timeanus  divium, 
qui  moritur  pauper  ?  Scandalum  nostrom  non  est  Uli 
perpetuum,  nec  aliud  secum  valei  porure,  nisi  nndc 
possit  ardcre.  Quaro  deldrroero  in  iUa  patria  rcspicies. 


8i7  M.  AURELIi  CASSlODOtU  S48 

qMm  bie  roanditsimuro  preliosa  vesle  miraris.  Ei  A  nam ;  ticnt  venui  ille  poHidlut  eH  :  0»  mtMM  <•• 


henefeeerit  ei.  M.li  lonc  Deuro  benedi-  B  T'"^  ••■gnWotJo.  qa«  apnd  Uebrco.  semper  eat 
Bmpor.r.a bona  percipianl :  bonus au-     P'T  T"''"* 'J^.^T.^^IT.^*!!! '  !^.  ™  •"* 


benediiit  de$cendere  morinos  peccatores  quasi  in  abys- 
sos  altas,  quasi  in  prorundissimam  foveam ;  sed  sine 
gloria  sxciilari,  Mne  luiba  sateHilum*  sine  prxsum- 
ptione  gazarum.  Domm  illa  quam  mirabaris.  rema- 
net  lotn  ;  sed  onera ,  qux  non  Tidebas ,  transmUiil 
ingcnlia. 

Vers.  19.  Qitia  anima  ejut  indto  iptius  benedieeiur  : 
eonfitebitur  tibi^  cum  bene[eeeri$  ei.  Hic  benedicetur, 
non  ad  saoctincationem  pcrtinet  impetrandam,  sed 
ad  luxuriantium  ravorabiles  voces.  Benedicetur  enim 
dictum  est,  propter  lingtiam  satellitum,  qui  inter  gar- 
rulitates  et  epulas  pastoribus  suis  bene  opiare  con- 
suevenmt,  quorum  anima  noii  de  bono  actu,  sed  ex 
deliciarum  prxparatioiie  laudalur.  Sequitur,  confite 
bitur  libif  cum 
cunt^  quando  temporal 
tem  laudat  Dominum  et  cum  malorum  fasce  depri- 
milur;  sicut  fecit  Job,  et  c«teri  sancii  ejus.  Dicitur 
ergo  Palri :  Iste  peccalor  confitebitur  tibi :  scd  quando 
ilU  benefecerii;  quid  si  aliquid  contrarium  patiatur, 
blaspbemare  non  desinit.  Et  ideo  consuetudo  ista 
vit:inda  e>i,  quse  in  sccleratis  saepius  invenitur.  Nos 
autem  pio  corde  omni  lempore  collaudemus  Domi- 
nnm,  qui  salutem  nostram  et  in  adversiSy  et  in  pro- 
speris  semper  operatur. 

Vers.  %0o  Introibit  usque  in  pro^eniem  patrum  iuo- 
rum  :  ustfue  in  tnernum  non  videbit  tumen.  Qui  pntres 
pessimos  iuiitanior,  eorom  societate  damnandi  sunt; 
et  ideo  peccatores  dicit  usque  ad  patrum  euorum  prO' 
genlii  introiite,  Patres  enim  ipsorum  appellavit  non  q 
tantum  ex  semine  carttis,  qoantum  qoos  morom  imi- 
latione  secuti  sont;  sicot  In  Evangelio  dicit  incredo- 
iia :  Voi  a  patndiaboto  estis  {Joan.  viii,  44).  Addidlfi 
utque  in  eetarnum  non  videtnt  lumen  :  qaia  »icut  pec- 
cata  lenebrosa  suni,  ita  peccatoribus  sapientiae  liimen 
aufenint.  Et  ideo  diiii,  in  cBtemttm  non  videtfit  lumen, 
qocmiam  1^4  "^  ^^  ^'^^  mundo  illuminatus  fuit , 
cojus  eor  noxium  callgo  erroris  obsedit.  Slmili  modo 
nec  m  tetemum  videbit  tumen^  qood  hic  vitio  suae  pra- 
vitaiis  habere  non  meruit.  Liifiiai  enim  verMm,  quod 
iilumiinat  omnem  hominem  venieniem  in  kune  mundum 
{Joan.  I,  9),  Ghristus  est  Dominus,  qoem  solummodo 
in  Detiaie  soa  videre  saiictorom  esi. 
Yers.  91 .  Et  homo  eum  m  honore  esset^  non  intel- 


quetur  $apieutiamt  et  meditatio  cordiM  mei  prudentiean, 
Uesignavit  nobis  sancia  Veriias  qiiae  promisit :  radat 
nouc  sensibus  nostris  dulcescere,  atqoe  inhjercre 
quod  praecipit. 

ElPOSiTlO  IN  PSALMUM  XLIX. 

Psatmus  Asaph, 

Asaph  foit  filios  Barachlel,  qui  in  Parailpomenon 
legltur  electus  lnter  quaiuor  cantorum  magisiros,  nt 
insinimeniis  musicis  psaltnos  Domino  personaret  (I 
Par.  VT,  39).  Ilic  pro  siii  nomiiiis  siguificafione  in  hoc 
titolo  meroit  adhiberi,  non  auctor  psalmi,  sicot  et  de 
aliis  scrlptum  est ;  sed  musicos  egregius,  qui  nobis 
per  vocabolum  sunm  aliquld  indicaret.  Hujus  enlm 


psalmo  loqoitor.  Sed  hie  illa  fldelis  Doinini  Syiiagoga 
intelligenda  est  qoae  et  ventorum  Christum  credldit, 
et  advenium  ejos  gloriosa  exspectatlone  soseepii :  In 
qoa  fberoni  patriarcfaae ,  prophet» ,  Naihanael ,  Ipai 
qnoqiie  aposioli,  et  reliqui  aineera  devotione  creJen* 
tes.  Sciendum  plane  qood  hlc  psalmos  primom  ad- 
feniom  Domlni,  secundumqoe  propbetet;  qoamvla  cl 
nonageeimua  qointos,  et  nonagesimos  seplimos  ea* 
dem  pr«dieare  noseantor;  quatenoa  excosatio  Jodaeis 
non  credenlibits  ftindllos  tollerelor,  qoando  llts  noA 
suscipiont  qnae  ipaa  qooqoe  Synsf oga  teslaior.  QoM, 
rogo,  colont,  si  etiam  ipsam  aodirecontemnont,  qoam 
ae  venerari  dicont? 

Divisio  ptalmi. 

In  prima  sectione  fidrlis  Synagoga  loqoltor,  qiiae 
nunc  est  in  populis  Christlanis,  de  primo  et  secuodo 
adveiitu  Domini  Christi.  Sequenti  vero  parte  ipse  Rex 
loquitur  Chri»tus,  commonens  popnlos  ut,  victimla 
pecgdum  derelictis,  sacrificium  laudb  debcant  im* 
molare.  Tertia  sectione  iterum  devota  quam  diximoa 
Synagoga  reloquiiur,  imputans  peccaioribos  oequiiiaa 
suas. 

Expodtio  ptalmi. 

Vcrs.  1.  Devf  deorum  Daminui  locutui  «tl,  ar  w^ 
eavit  terram,  a  solii  ortu  utque  ad  oceasum  Ne  qiiis 
incarnatloneoi  Domini  nediocri  erederet  «atlmaiioiie 
pensandam,  poienila  ipslos  anie  praedieiiiir,  ot  loiioa 


.  .    ,  ,     ,^  .   ...      in-  redolitatis  praviua  aoCerator.  Dii  dicmtor  benii- 

'^L'.  '^f:^'''LL'J^J^!!!^..!"^J^''l*l''^^^^^  ^  »«.  quibonis  eoDv.rs.lionibus  Kraliam  ..pen»!!.. 

Jeatatia  accipiuni;  sicul  in  aiio  psalaso  all :  Bqo  ^its^ 


factui  ea  iltii.  Postqoam  omnia  qoae  fuennt  dicenda 
praemonoit,  polcherrimom  psalmom  repetiia  versos 
pariiiiale  conclosit ;  ot  se  peccator  a  malo  proposito 
removeret,  cmn  notatam  deformitatem  aoam  iterata 
hicrepaiioiie  cognescerei. 

Condnfto  pieM* 

Legendos  saepios  psalrous,  et  in  tbeaaorario  me- 
morlK  repooendos,  qoando  ipse  in  principiis  admo- 
net,  ot  cordisaoribos  audiatur.  Ipse  enim  lestatusesi 
ejos  ineritom,  qoi  eum  monuit  studiose  ab  universis 
mundi  partibus  aodiendum.  Totum  habei  quidqiiid  ad 
Inspcciivam,  quidquid  ad  moralem  periinel  discipli- 


diieilii^  ei  fiiu  Exeeln  omnei  {Pid*  lxxxi,  6).  itaeff» 
Alii  diconlor,  sicot  et  dii^  qo'a  oirumqoe  graiia  pn^ 
stat  utique,  non  natura.  Deui  aolem  deormm  cal  D^ 
minus  Chrisius;  ipseenim  cuin  Patre  ei  Spirko  aan* 
cio  vere  dicitor  Dem  deorum ;  quod  lamen  mamm 
non  omnino  Divinitatis  est  propriom ,  aed  Imumm 
liogoa,  sicoi  jam  dlximus,  aummiiaiem  ^iua  olin  bee 
non  potesi  indicare.  Deni  enim  Graeca  lingoa  didunr 
limor ;  et  qooniam  soius  ipse  timendiia  esi,  In  vieem 
Bominis  verbom  tale  iransivii.  Legiiareoim  inBxode: 
JSomen  meum  Adomd  non  indkeaxi  m  (£ced.  vi,  5) ; 
ut  sciainos  nomen  esse  aecretum,  i|mMl  ■eceieetia  fi^ 


S49 


EXPOSITIO  IM  PSALTERIUIL  1>SAL.  XLIX. 


560 


■iuIm  eognoseiturindicitum.  Locntuie$t  ergn  per  pro-  A  amem  non  sHeblt,  qnando  scdentts  dictarin  est :  lt§ 


plMiAt ,  per  apostolos ,  et ,  quod  esi  potentius ,  per 
•ciptaBi.  Sequitur,  el  vacmt  terram.  Terram  hic  f  e- 
Mi  homiBuro  debemue  adfertere  ,  quod  per  totum 
•rten  terrarum  Tideiur  esse  diffusum.  Sed  propier 
Mludquod  halHiai,  posiium  esiquod  inbak)iiatur.  Nam 
qwNnodo  voMtsai  quod  audire  non  poteral?  Hoc 
•cliema  dldisr  roeionymia,  quando  per  id  quod  con- 
lisai^  boe  quod  eonCinetur  edicitur.  Addidit,  «  soH$ 
mrtm  Mfiie  ad  occoium.  Per  solis  cureum,  aniversum 
aipiillcal  mundum ;  quia  omni  lerrae  oriiur  el  ocei- 
4k  clariiaa  ejua.  Hoe  enim  fecil  sancisB  ineamatioiiis 
minaM ,  ut  «alversas  gentes  pravis  erroribos  sau- 
ciMa  ad  eredolitaiis  sus  remedia  piiis  Medicus  in- 
fiiarai ;  aicoi  Ipae  disil :  Vemto  ed  me ,  omiwi  qiti 


in  ignem  tPtertmm ,  qui  paralui  ett  diabolo  et  angelli 
ejHi  (Matth.  xxv,  i\).  Inde  ei  alibi  dicit :  Taeui,  tacui^ 
nuntfuid  semffer  tacebo  (/fa.,  xlii,  U)?Nam  quod 
sequitur,  ignis  in  compectu  ejus  ardebit :  magni  Judi- 
eis,  sieut  diclum  est,  prffclarus  adventiis  mjstica  vir- 
tuie  describitur.  Igi»is  enim  prseire  dicitur;  ut  qui  est 
palea ,  se  formidet  arsnrum.  AdJidii ,  et  in  eircuitu 
ejut  tempestai  vaHda.  fl«c  tempeitas  non  Yentfs  agitnr, 
nee  proeellis  sttrientibQS  excitatur;  sed  diTina  po- 
li*niia  vebemens  consurget  splritos,  ut  area  Domini 
lequitatis  ejus  sententia  ventiletur;  tonc  frumenta 
sequeslrabit  a  paleis,  hoc  eat  bonos  discernet  ab  im- 
piis.  Qu«  jodicalio  merito  tempeitai  dicittnr,  quoniam 
el  iinprovisa  veniel,  et  in  disceplationem  suam  nimta 


oi  ontrMH  cnjs  ^  elogowoi  refidam  (  Matth.  B  eeleriUte  raptabit.  Vatida  quofioe  deeenler  adjnnc- 


II.  U\. 

Yoit.  S.  E%  Siom  apuiei  docorii  ejuo.  liie  Jeroeo- 
lymi  sifBiiealor,  intra  quaro  civitatem  mons  iste  po- 
ria  ■c«iiihtti  velm  aurea  maasa  res;  lendet.  De  bac 
awia  arbe  exeuolea  aposloli  ipedem  decorii  Cbrisii 
SMuniiaveriDl  in  lote  orbe  lerrarum ;  sieut  haias 
dicil :  Es  S^u  esJMi  lex^  el  verbum  DomM  d§  Jeru- 
«alM  (iac  11,  3).  YeneraDda  urb!»,  sancium  culmen; 
Mt  \Umd  Begta  nostri  iAsigoe  domieilium,  arcem  me- 
jrila  dicMDOS  eaae  lerrarom.  Ei  respice  quam  compe- 
acBier  adoccnior.  In  soperiore  versu  dixcrai  Chrisium 
^aroiMim  uaiversaa  geniea  evoearet  nune  eiiam  de- 
aignai  wsde  doetriiia  ejus  laoquam  de  purissimo  atque 
aMiiettlia^iflso  fonie  per  spalia  totius  orbis  dBuxeril. 


lom  est;  nam  quam  sil  polens  hinc  datur  intolligi,  ut 
omne  genus  Itominum  pro  suls  merilis  momentanea 
ceieriiate  discernal;  sicul  Apo»loius  dicit :  /n  mo" 
mentOf  in  ictu  oeuli,  in  novissima  tuba;  canet  enim  tuba, 
it  mortui  reiurgent  (/  Cor.  xv,  52).  In  drcuitu  ejui 
tempeitai  vuHda  non  incompelenler  adverlittir,  quo- 
niam  cum  ipso  josii  sedenles ,  sicnl  promittitur  in 
Cvangelio,  judicabunt. 

Vers.  4.  Advocabit  coelum  strritfm,  et  terram  ut  d.i* 
eemeret  populum  iuum.  Hoc  certe  factiirus  esl  lii  illo 
jiidicio.  Sed  terra  rationabiliter  forlasse  dicltur  iur- 
sum  vocata ,  quae  nnnc  in  Imo  loco  noscitur  consll- 
tola.  Coelum  autem  cum  sH  desuper,  ubi  illud  sursum 
vocavit?  Sed  cmlum  hic,  omnem  justum  debemus  ac- 


llia  eaim  didis  evangelica  verba  eoBcordam  ( Luc.  (^  cipere ,  terram  peccatorem ;  quia  ille  sprrilnali  se 


ixiv»  47),  per  omnes  gentes  iocipienlibos  ab  ieru- 
I.  Imie  ^nim  prsdieari  eoepit  Cliristoa ,  eujus 
eognoscitur,tesiaiitealio  paalmo :  Spe- 
fonmi  pree  filiii  kominum  {Psd.  xliv,  3) ;  ubi 
esposiium  eat  cor  speciosus  specialiter 


ICK  ^^**-  ^  ^^  mmnfesta  vniiai,  I^mii  iiosfir  el 
M«  slMil ;  Igati  in  eompactm  ejui  ardebit^  et  in  dr^ 
emtn  ojui  tempeHoi  vol&da.  Syoagoga  fideliom  poat- 
faam  4e  prinio  nolia  dixit,  veoii  ad  seeondum  Do- 
BMil  Solvftlorls  advealarot  quem  per  figuram  ideam 
diferaiaaiaaililiidiBibsa  nirabili  imaginaiiooe  descri- 
Mi;  al  iioB  taro  («Ittrus  quam  prasaena  ease  videatur. 
Dieeodo  oiilm,  mamfeite  veniet  ^  significat  illuro  in 


conversatione,  Domino  praeslante,  poriflcaty  Iste  ter- 
rCMi  vitiorum  quantate  sordescit.  Et  vide  quia  in  pri- 
mo  advenlu  omiies  Indiscrete  vocaverat;  ut  admo- 
Biii,  in  hoc  mundo  ae  corrigere  debuisscnt;  sicut  In 
Evangelio  dicit :  Et  exierunt  in  edvn  vrerimt,  et  voca- 
venmt  tiuoicunque  invenerunt  bonoi  et  maloi  (Matth. 
xxn,  10).  In  fine  autem  mundi  cwlum  advocat;  ut  Jam 
juitos  discernat  ab  impiis,  ne  nlterius,  sicut  hic, 
eonfusis  habitationibus  misceantur. 

Vera.  5.  Congregate  illi  ianetos  e/vi,  qui  ordinant 
lisfamiNfBm  e;iciiMpfriafri/?cttf.NnncSynagoga  Christi 
verba  facitad  angelos,  qui  mlnisterio  suo  in  fine  saeculi 
imi^oide  universo  mundo,  sicut  legitur,  congretja- 
bumt.  Dielt  enlm  ipse  Dominus  In  Evangelio  :  Mittet 


adveBla  cuBCtis  bob  fMisse  oianifeatiim  ;  quia  j)  angeloi  iuci^  H  eongregabunt  mnte  eum  omnee  gentes. 


B^jcBUa  eiBa  carnca  Bubc  eelaia  csi;  sieul  ei  Apo- 
BalBC  dc  iBfidclibos  dicil :  Si  eognoviuent^  nmnguam 
IkammM  §lorim  erudfixiiiemt  (i  Cor.  ii,  A).  Mami» 
fmu  varo  iubc  veniei^  quaBdo  Jaro  bob  cruci  afOgen-' 
das,  aod  jBdicalarBs  eal  roundBm.  Traetus  semo  a 
sscrifdis,  quod  lolo  die  feslivilaii  vacardnr.  Mami* 
fnie  BBlro  dicilBr,  qBaai  a  maBC  diea  faatua.  Kepdil 
AsBS  BOiier,  BC  aibi  iofidciea  pulareal  esae  ecfnoHi- 
BaBi.  De«a  CBiaChriatiaBorBm  ipac  eai  Deoa  deormn, 
tgek  01  wmmfeMe  vemiai^  ot  bob  eUekit»  SHet  cniro  nodo 
CBm  BMiBdaa  lalo  peragitur ,  euro  blasphemas  et  sa- 
crlkfM  vicos  aaBlOBii»  scveritaie  noo  damnai,  acd 
ad  coBVoraioBia  mcdifiBam  aosliBel  pcecatorcs.  Tunc 


et  eeparabit  eoi  ab  indeem ,  iir«l  paifor  iegregat  oves 
mb  hmdis  {Mattk*  xxv,  32).  Scquitur,  qui  ordinant  f«- 
ilam«aliune;tti  smper  sacrifida.  Ordinmre  dscimusleira- 
memtam  eos  qui  actibus  bonis  restitunnt  ea  quap  in 
testamenti  serie  cognoverunl,  ul  hospilem  suscipere» 
dcemosynam  dare ,  charilali  studere.  Hoc  enlro  su- 
pra  sacHflciuffi  pecudum  Domino  constal  acceptum» 
Bl  aeuium  Hll  magis  probitas  offeratur.  Sive,  ulqul* 
dam  voloerunl,  potest  hoc  et  de  Judxis  acclpi  pev 
Ironiam»  id  eal,  per  Irrlsionem,  qnando  vflero  ren> 
laodaiido  suggillal;  ac  sl  dlceret :  Eos  D«imiiio  <roir- 
gregate,  qui  in  ofOcio  sanctlutis  commoranlur :  eeon-* 
irario  vero  qmc  Impia  amit  agunt ;  et  in  eo  quod  sa* 


551  M.  AURELn  CASSIODORI  S51 

crificia  DeocofitaeU  celebnnt,  sanciificaodos  m  esse  A  commemorat,  qu«  bamilia^o  corde  piis  aluribus  of- 


dijudicant. 

Vers.  6.  Ei  annuntia^nt  cM  juiiltiam  ^ui  :  qwh- 
mam  Deu$  judex  e$i,  Superiora  excolit,  per  cmlo$  si- 
gnificans  virus  juslos,  quibus  Yerbi  coelestis  diapen- 
satio  condonaiur.  Addidit,  ^uoftiaiii  Dtui  judex  #il ; 
ac  ai  diceret»  qui  nescit  CsiUi;  et  sicut  omnia  mani« 
feste  noYit,  iu  et  sine  reprebensione  tliscernit*  Hoe 
enim  Teraciter  ac  proprie  de  Deo  dlcitur,  coi  nibil 
negatur»  nibil  supprimitur,  quem  nec  facturo  aliquod 
latet,  cai  nec  quod  judicatur  absconditur. 

Vers.  7.  Audi^  populus  meui^  et  loquar;  Israel^  H 
tesiificab&r  tibi :  Deu$  Deus  tuu$  ego  $um.  Ventuin  est 
ad  secundam  seciionem ,  in  qua  }^m  VeriUs  ipsa  ex 
persona  propria  loquitur.  Deus  enim ,  qui  verba  sua 


lerunior.  Boloeauita  auiem  dicU  sunt  sacrificia,  qiiae, 
postquam  fuissent  iiiimoUia ,  ignis  venieiis  desuptr 
absumebat;  quae  LaUoe  tou  incetisa  dicuniur.  lixe 
Cbruius  feniens  respuil,  quia  ipse  vera  viclima  fuit. 
Aliud  est  holocauetum^  quod  Dominus  anle  conspe- 
ctum  suum  semper  esse  proiiuntiat ;  scilicet  quando 
mens  nosira  divino  amore  suecensa,  peccaU  sua  tri- 
buUtione  decoquit,  et  ad  illios  holocmt$ti  similiin- 
dluem  iimma  viiia  sua  crucUia  corporeo  exnsu  eon* 
sumit. 

Vers.  •.  Hon  accipiam  de  domo  tua  9ituU$ ,  tuqma 
de  sre§ibu$  iui$  hirco$.  Per  lioiie  versam  et  dooa  afios 
qui  sequuntur,  breviter  eoamerat  qu»  se  respaere 
profitetar.  Habc  ftgura  dicilur  bracbylogia,  id  eotbTO- 


non  vult  incassum  suscipi,  ne  (ut  legitur)  porci  pre-  B  vu  locutio ;  cum  plura  paucis  amplectimar.  Sed  ne 


tioM  dispergant*  dicit  ad  populum  :  Audi^  boc  est 
devote  suscipe.  Illos  enim  audire  dicimns  qui  pras- 
cepta  compleverint;  sicut  legitur:  Qui  habet  auree 
audiendi  audiai  (Luc,  viu,  8).  Populu$  fneM  signifirat 
plebem  devoUm.  El  loquar^  subaudi  profutura ;  quod 
si  nnn  audieris,  consequitur  ad  iuieritiim  luum  *  ta- 
ceam.  l$rael  vero  frequenUr  diximus  interpreuri  vi- 
deni  Deum.  Ergo  si  me  vides,  audire  non  negligas ; 
quia  conUmpIatio  mea  obedientiam  tribuit  audienii. 
Te$tificari  vero  est  testimonium  dicere ;  quod  utique 
in  judicio  faciurus  est  Deus ,  quando  uniuscujusque 
facu  disceriiet.  Tunc  enim  fidelibus  suis  tesUmoiiium 
dabit,  cum  dicturus  est :  Esurtpi,  et  dedi$ti  mi/it  moii  • 
ducare  {Malth.  xxv,  35),  eisque  similia.  Sequitur  : 


audito  bolocausto  ad  antiqua  bumana  mens  Micrificia 
recnrreret,  aperte  renoit  consaetudinem  priorem ,  nt 
spiritualiur  inielligeretiir  quod  in  similitodine  pr»- 
missa  gerebatur.  Sed  cum  baec  duo  respuit,  anivefaa 
primi  lemporis  sacrificia  designai  mndis  omnibns  ei* 
cludenda.  Significatur  enim  a  paru  toturo. 

Vers.  10.  Quoniam  mete  $unt  omne$  ferm  dlurwm^ 
jumenta  tn  moait^Mf  et  bovee.  Causam  reddit  quare  ab 
ipso  non  exapecut  quadrupedam  immolatlonea »  dl- 
cens :  Quia  a  te  peure  nolo  quod  meom  ease  eog • 
nosco;  quod  foru  paoper  non  babei,  dum  aul  non 
valuit  capere,  aot  minus  potult  enuirire;  sed  peiil 
fidem  recum,  conlessionemque  devoum,  qoam  oai 
nes  dare,  ipso  miserauU,  praevaleni,  etiam  qul  nnlU 


Deu$  Deu$  tuu$  ego  $um.  Hoc  erai  quod  populum  au-  C  terrena  possessione  gralulantur.  Sub  boc  igilor  senan 


dire  sub  conusutlone  premonebat;  ut  Deu$  ille  ge- 
neralis  et  volentium  et  noleniium  esset  ipsius  pro- 
prie  qui  eum  pura  meiiie  diligeret.  Nam  cum  dicil, 
U«t,  fidelem  sibi  eum  fuisse  monstravit.  Repetitlo 
enim  isia,  Deu$  Deu$^  meniem  solidai,  ne  semel 
dicu  laberentur.  Illud  vero  lum,  proprium  Divinita- 
tis  est  verbum,  quod  Umpore  non  muUlur,  sed  sem- 
per  adest,  atque  aetemum  manet;  sicui  Moysi  re- 
sponsum  est,  Ego  $um  qui  $um  ( Exod.  iii,  14);  el 
rursum,  Qui  e$i  mi$it  me.  Sed  perscruUndum  esl  cur 
istud  nomen  essenti»  solas  sibi  vindicel  Deu$?  Tune 
enim  quando  dictum  esi,  erant  angeli,  erant  ccsie- 
atia,  erant  Urrena  omnU ,  aicut  esse  decreu  sunl. 
Sed  quia  ilU  aola  est  infacu  et  «terna  natura,  nec 


per  enumerationes  reliquas  curriu  Addidit,  pmeaie 
in  mont^u»  et  bove$;  ne  quis  de  faculute  eooflaoBt 
miiius  consciontiae  operam  darel ,  dum  se  eredarel 
pecudum  immolationibus  expiare,  quod  iniqaa  menin 
deliquisset.  Potest  et  alio  modo  inielUgi  :  ffr#  stfan- 
rum  geniea  significant,  qu»  in  saeculi  istius  noBorl- 
btts  superstitione  ferocissima  versabantar ;  jumenta 
in  montibu$f  auot  simpliees  in  EcelesU  catbollea 
constituti*  qui  in  eacumine  Adei  babiure  noseuBtor; 
bo9e$  indicant  apostolos  el  propbelas,  qni  In  agrB 
Dumioi  assiduo  labore  venati  sunl.  Qoapropier  bto 
aliuaionibtts  compeUnt^r  appositis  prm^igurat  Bccle- 
siam  eatbolicam  de  diversls  mundi  partibus  eoUi- 
gendanu 


aliqoando  coepil  ex  Umpore,  et  in  108  tribua  per-  D     Vers.  li.  Ca^iioiii  ONtnla  volatilla  ceeli^  ei  epedee 


sonis  Deltas  uua  subsisUi,  merito  solus  e$$e  diciiur 
Deu$:  quia,  ut  sit,  nullius  Indiget,  sed  semper  vir- 
tutis  propri»  vigore  consisiil.  Esi  ibi  et  aliud  sacra- 
mentum,  quod  una  syllaba  tribus  litteris  conilnetor, 
ul  sancta  Trinitas  unas  Deos  esse  doceatur. 

Vera.  8.  Non  $upm  $aerifida  tua  argtum  le :  holo^ 
eau$ta  autem  tua  in  eon$peetu  meo  $unt  $empm.  Glo- 
riosua  docUr  et  perfeciissimus  instilutor  Judaieafls 
populum  volena  a  rebos  carnalibas  amovere,  el  ad 
spiritualU  sacramenu  perducere,  pecodam  $aerifida 
Jam  non  didt  exqob^da;  nec  eum  exinde  argui 
posse  lesUlnr,  si  miniroe  animalium  viciimas  immo- 
Urel;  led  haioeaaeta  iiU  potios  in  cemxpectu  suo  danda 


agri  meeum  esl.  Cognoti^  non  ad  infirmiuiem  nostrani 
Irabas ,  quae  ex  tempore  aliquid  daia  opponanlinin 
cognoedt;  sed  Dominos  cognovit  anieqnam  faeerel 
universa,  in  cujus  pneseniia  eral  omne  qaod  poiafa* 
set  existere.  Quis  enim  emma  ceeii  volMia  poleat, 
nisi  sola  Majesus,  cogne$ceret  Quo  versiculo  cnncin 
eomplexns  esi,  quonUm  et  omnia  voladUa  eeeH  diiia- 
merntiva  qoantiuu  eognoscit.  Speciem  ag/ri  saeom  an 
babere  professus  est :  revera  secum,  qnia  obiqie 
toias  est ;  sicat  de  illo  propbeU  dieil :  Cmbaa  ei  Isr- 
ramege  implee  (Jer.  xxiii,  t4).  Sed  debkafn  aplrllan- 
liter  isU  iracure ;  volatilia  cadi  perlineMl  ad  SQJpvsr- 
nas  mirabilesqne  tinuiea,  ulanni  angellc»p  lesuies. 


585  ElPOSlTiO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XLII.  854 

moCa  ce!ari  sancla  foluntate  ipiritaaliier  tran^  A  queniia  non  potesi  habere  communis.  Didt  enim 

Deui :  Si  §$urier9^  non  dieam  Hki ;  el  paulo  post  non 
mulata  periont  idem  ipse  dicil :  Imnwla  Deo  iaeri" 
ficium  laudis;  in  suiiseqoenti  tcto  iobjunxit,  PeecO' 
tori  ttutem  disit  Deu».  Noiiras  auiero  ordo  locutionli 
poscebat  ut  dicerei :  Si  e»uriero,non  dieam  lUri^  eic, 
el,  immola  mihl  eaerificium  laudi»;  el,  peecaloH  dixit: 
Quare  tu  enarrae  juttitia»  mea»t  Unde  fit  ut  umii  at- 
que  idem  de  ie  loqueni,  Telut  alteriui  perionam  Ti- 
deatur  inneciere ;  quod  inter  propria  Scripturae  di- 
Tinae  recte  numeratur. 

Yeri.  15.  Et  invoea  me  in  die  tributationi»  tua;  et 

erijriam  fe,  et  magnifieabi»  me.  Poilquam  dixit  quali 

iacrificio  placareiur,  nunc  oblaiionii  ipiiui  pracmium 

poilicetur.  Praecipit  enim,  Invoea  me^  ne  quii  ipem 

Doscatur?  Pleniiudo  ejue^  diversiu-  B  b^I^eret  in  terreno  iolatiOy  ubi  caduca  sunt  uniTerta, 


fcruntar.  Speeie»  autem  agri  reapicit  ad  gentca  qua 
ennc  Chrlsto  Domino  crediiorae ;  rcTcra  ipecte»^  quo- 
Miam  per  bominem  bene  accipitur  decui  omne  ler- 
nrum. 

Veri.  i%  Si  eeuriero^non  dieam  Ubi :  meu»  e»t  emm 
ar^  terrm^  et  ptenitudo  eju».  Deus  iile  deorum,  sicut 
freqaenter  diximus ,  propier  intelligeniiam  noslram 
velle  soom  per  buroanai  coniuetudinei  dignaiur  ex- 
primere;  ut  se  dical  Mtinre,  qui  carnem  pascit  uni- 
Tersim,  cujns  conteroplatio  spiritalium  subsiantiarum 
sniTiisifflus  cibns  est,  et  contemplaiiTa  refectio.  Se- 
ftaHmr^meu»  e$t  enim  orbi»  terrw^  et  ptenitudo  eju».  Hic 
corioniialeffl  superfluam  redditaraiione  conTincii»  di- 
:  Cor  n  te  petam  sacrificia  peeiidum,  cum  tolus 


sigmlcai  creatorarum.  Cesset  ergo  bominum 

•ollieilMlo  soperflua  de  pecudum  immoiatione  cogi- 

lare;  eor  enim  rectora  oos  sibi  DiTiniias  msTuIt  of- 

node  el  cognoscitur  deliqoisse ;  quaienus  quod 

foil  peecaiis  delinquentibus  borridumt  saluuri 

ooBODdatiooe  purissimum.  Et  memento  qnod  per 

oUosiooos  pnedestinaiorum  numemm  signiflcaty 

I  do  oolt  Sjoagoga  Judaeorum ,  sed  de  cunctis 

iso  eomplendnm. 
Tors.  15.  Hunquid  manducabo  eame»  taurorum^ 
imtpdnem  kireonm  potabo.  Quam  multis  modis 
^oloaioiis  soas  dignalur  reddere  rationem.  Quomodo 
ilo  oronl  qoas  non  sont  necessariat  Nunquid  Deus 
Otfiit^icf  pascilur,  aut  tanguine  potatur  Mr- 


et  plns  infirma  solatia.  In  die  tributationi»  tuee,  id  esi 
quando  te  alter  aflligii,  non  cum  inimlcum  cTaftisse 
morderis.  Nostra  enim  tributaUo  illa  est  qu;n  propriae 
salnlis  formidine  generainr,  non  quae  carualium  re« 
rum  limore  concutitur;  sicul  didt  Apostolus  :  Tri» 
edtia  eiMm  quee  seeundum  Deum  eet,  peeniientiani  in 
eaiutem  »tabilem  operatur ;  eeeeuli  autem  trietitia  mor- 
tem  operattar  {II  Cor.  tii,  10).  Eripiam  fe,  quasi  cir- 
cumdaium  a  satellitibus  diaboli  summa  celcriuie  11- 
l>eral)o.  Et  magnifieabi»  me;  msgnum  me  in  aetcrnum 
esse  pronunties,  quem  et  a  pcena  liberOy  et  in  beau 
requie  collocabo.  Hunc  autem  Tersum  ingenii  pro- 
missione  ditlssimum,  quidam  Tolunt  ad  uliiroae  vitas 
nostrae  tempos  apUre,  cum  anima  de  bac  luce  traus- 
f  Sed  possont  nobis  haec  repudiau  proficere,  C  i^tis  spiriiuum  Immundomm  contentione  turbatur ; 

aicut  anlmae  [Ed.^  corpus]  lloysi  legitur  obTiaiuin. 
Ecce  quam  panra  peiit  a  nobis  Domlnus,  lam  iogeniia 
prapsuturus. 

Ycrs.  ifi.  Peeeatori  autem  dixit  Deu»  :  Quare  tu 
enarra»  ju»titia»  mea»^  et  a»»umi»  te»tamentum  meum 
per  0»  tuumt  Ventum  est  ad  teniam  sectionem»  ubi 
ilerum  Asaph,  id  est  dcTOU  Synago,ia  reloquiiur.  £l 
qoia  superius  dixerat  Dominus  laudfS  horoinuni  in 
Ticem  sacriflciorum  se  posse  suscipere,  ne  forte 
peecatores  bac  promissione  confisi  dicerent :  Sola 
laus  et  non  probabitis  nobis  actio  cognoicilur  impe»* 
rau ;  boc  necessaria  ratione  declarat,  probibendo  no 
lingiia  eorom  praesumeret  Deo  laodes  eanere,  quibus 
turpls  consclentia  poterat  obTiare.  Quae  figura  dici- 
lilodfawdiolM>lom  Tincai.  Non  enim  solum  »aerifieium  ^  tur  percuncutio,  id  est  quae  alterius  personae  n(»n 


aereperinl  indigentes,  cum  esurlens  pasca- 
aiiieos  potetor ;  et  in  pauperibus  Deus  acdpit, 
aibi  lo  sacrifleiis  non  permitiit  ofllerrl. 
Ton.  14.  Iwmata  Deo  »acrifieium  laudi»^  et  redde 
waia  tua.  Haclenus  dixit  quae  respuit ,  nunc 
iHo  qoae  posclt.  Angosu  quidem  in  Tcrbis  sen- 
oed  senso  moltom  probator  esse  ladssima. 
qoio  ioMoolof  som/ldom  laudi» ,  nisi  qui  a  ler- 
filiii  fueril  segregatus;  qui  moritur  mundo, 
flal  Cbristo?  Non  enim  placet  Domino ,  si 
^os  lorpis  persona  decantet ;  actum  Tidclicet 
protebilem,  non  dulcisonam  Tocem.  Sacrifi- 
orgo  Domino,  laadando  qua  sapientia  cnncu 
I ,  qoa  pieuie  peccatoribns  parcat ,  qua  for- 


dirsoiuos  oil,  qood  pecodes  macut ;  sed  omne  sa- 
cram  betom  qood  nos  pia  oUatio  commendat.  Vofa 
raddii  Afifniino,  qni  ei  Ulia  hnmolando  prae- 
qoalio  propilioa  Ipse  praecipit.  Addidit  tua,  ut 
oaererci  forussis  extranea,  ant  hircum  pinguem, 
m  Tiiolonm  sanguinem ,  et  caetera  quae  cxtra  nos 
1C7  c>M  inlellectnalis  ratlo  comprebendit.  Tiia 
ms  roiolii  ad  eordlt  areanom,  quod  in  animae  pe- 
aeiralilms  Jacol,  qood  exin  non  quaeritur,  qnod  pau- 
por  01  dlres  aeqnaliter  habcnl :  ubi  magis  dllior  ege- 
oos  osl;  olil  ille  molio  eelsior  est,  qoi  corde  noscitnr 
ioelioaios.  8ed  eooyidoremns  snbtiiiter,  ot  ioTenimus 
hit  qooqoo  propriae  loeotionis  osse  genos  qood  elo- 


patitur  exspocUre  responsum.  Interdicitur  enim  sce>- 
leratis  ne  se  pra*sumant  sermonibus  miscere  dif  inis. 
Sed  altius  intende,  quia  de  illis  peccatoribus  hoc  di- 
citur  qui  inrerius  des*  ribuntnr,  de  quibus  ait :  Intel" 
ligite  hete^  omnc»  qui  obVni»dmim  Dominum.  Caeti*nim 
conTcrais  ac  pcenitentibus  laudes  non  interdicit  di- 
Tina  clcmentia.  Ili  enim  qui  corde  durati  sunt,  et  ab 
scelerum  suorum  prsTiute  non  desinunt,  prohibentnr 
Domini  narrare  jnstjtias,  id  est  vel  commnni  sermone 
aliquid  de  illa  Majestate  proferre ;  quia  os  debet  esso 
justum  quod  Justitias  Domini  enarrare  praesumil.  Se- 
quitur,ul  titcTe»tamenium  ipsius  iiidigna  praesumptio 
contrecteti  ne  per  os  sccleratum  atque  blasphomum 


355  M.  AURELIl  CiSSlODORI  5Mi 

saneta  et  feneraiula  verU  progredi  poese  fideanlur ;  A  cinnavU ;  qoia  decipienUum  nei  eal  aic  lalaa  con-' 


fricui  alibi  scriptttm  est  {Eccli.  it,  9) :  Nm  egt  spe' 

dosa  lauM  in  are  peecatorii,  Testamentum  fero  veioa 

et  novuoi  aif^iftcal ;  quia  dum  unum  auspense  did- 

(ur,  utraque  memoranlur.  Poteai  boc  el  de  bxreii- 

cia  doctortbua  didy  qui  legem  Dei  docere  praesumuni. 

Aiiumere  enim  praeaumpiionem  8i(piificai  indevoii. 

Nam  lectionem  credenlibus  non  videiar  ioierdicere, 

in  qua  peccaiores  masime  dignaius  esi  comroonerc, 

\er8.  17.  Tu  vero  odiili  diidplinam,  et  prpjediti 

iermones  meoi  poit  le.  Incipit  enumeratio  eorum  qui- 

bus  Dei  verbum  interdictum  esae  cognosdtur.  Odit 

diicipUnam  qui  ad  correctiones  Justaa  iniqua  pr»- 

sumpiione  remurmurat,  et  non  vult  Dominum  in  ae 

vindicare  quod  peccat.  Sic  enim  nobia  provenit  aa- 


ponere,  ut  aliqoo  lepore  verborum  audieDtiim  auri- 
bus  blandiantur;  sicui  In  quinquagesimo  quarto 
psalmo  dicendum  esi :  MoUierwit  sermonei  MOi  mper 
oleum^  et  ipsi  iuntjacuta  (Piat.  uv,  22). 

Yers.  20.  Sedem  advenui  fratrem  iuum  detrake^ 
baif  et  advenui  (Uium  matrii  tuee  ponelmi  icamdaiuui. 
Sedere  morantis  est;  et  ideo  culpatur  gravlua  qui  in 
derogatione  [id  est  deiractione]  alterius  non  caau 
aliquo  faciente  dilapsus  est,  sed  diuiinus  frairii  aui 
deiractor  insediu  Fratrem  bic,  omiiem  lame  jj^xi- 
mum  debemus  accipere,  quia  ei  de  apii  ituali  dictuma 
est.  Sed  inspice  boc  viiiuro  qua  essecraiioae  dam- 
netur ;  ut  iiiler  peccaiores  masimoa  haberi  poosii, 
qni  so  in  tali  praf  itate  miscuerit ;  aicai  ak  ■pMohia 


iuuris  eroundatio  [ed.,  emendatio]»  ai  illud  quo  eor-  B  Jacobua  ait :  Qui  delrakit  fratn^  deirabU  legi^  et  y^ 


rigimor  utique  plus  amemua.  Melius  est  enim  bic  pa- 
nimper  affligi,  quam  in  iila  judicatione  damnari. 
Projidt  etiam  iermones  Dei  post  se,  qui  diviua  jussa 
contcmniiy  cui  ante  oculos  non  eat,  quod  aemper 
convenit  intueri. 

Vers.  18.  Si  ddebas  furem^  stmui  citrre^as  eum  eo ; 
et  cum  adulterii  porlionem  tuam  poneku,  Qui  miuora 
vctat  scelera,  multo  magis  poiiora  condemnat.  Nam   .  loquimr^  odUfUii  eU  hujusmodi  {EceH.  ziivn,  9i). 


dicat  ie^em  {Jac.  iv,  14).  Sequitur,  et  «tersys  fUiam 
matrii  twe ponebai  uandaium»  FUium  matrii^mMLma 
didt  Gcdesiae,  cui  pcr  regoneraiionis  pariiun  frt- 
terna  cbaritaie  conjongimur.  Pontf  ergo  seandedmm 
fratri  soo,  qni  bsreiicas  praviiMeSt  vei  aliaa  iuler- 
copiiones,  quibus  innoeeiia  tapiatur,  escogiui.  Oo 
talibus  eniin  ipse  Vir  aapiens  dicii :  fiiii  sepkisiiee 


furtum  ad  bomicidium  quid  est?  Adulterium  ad 
sacriiegium  quanlum  esi?  Sod  iia  debet  ac- 
cipi,  ut  in  bis  duobus  probiliiiis,  omnia  crimina 
xeiuisse  videatur.  Haec  figura  dicitur  A  parte  tolum, 
quae  in  prsesenti  paalmo  et  superiua  probatur  esse 
jam  posiia.  Arguit  euim  peccatorem,  quare  aimul 


Ei  proprie  dixit,  ponelm^  proptor  laquaoa  inaidioaoo, 
qui  abseonduntur  arie  Terborum,  iii  incanta  aiaipli- 
citaa  occutis  nexibus obligeiur. 

Vers.  21.  Hme  /erisi*',  ei  imi ;  emaimaiH  tnlfmio- 
ieaSf  fttod  aro  tibi  simiiii :  arguam  u^  et  Uaiuam  Miam 
cantra  fadem  tuam.  Goosidera  queiiiadmodttm  hic  la 


cum  fure  concurrat,  id  estcur  ad  fadendum  scelusC  una  sententia,  qualaiius  fuerani  enarraia,  reoollf|ii. 


sociau  voluntate  jungatur;  ut  quod  forsiian  ille  soiua 
implere  non  poterat,  ad  eflectum  sceleris,  isto  aoxi- 
liante,  perveniai^  Quod  autem  dixii :  Et  cum  aduUerii 
portionem  tuam  ponebai^  subtiliter  perscrutandum 
est ;  quia  si  quis  dando  pecunias,  aul  consiliando, 
aui  iaudando,adminicula  prsbei  aduliero,  quibus 
sua  vou  pertlciai,  habere  ibi  sine  dubio  dignoscitur 
portionem.  Nam  si  cui  tacultas  suppeiii,  oi  a  malo 
non  revocai  excedentem*  ei  ipse  quoque  pariiceps 
probatur  oiroris,  quia  dcbemus  banc  conscienliam 
cliariuti,  ut  neqne  nos ,  nequo  alioa  periro  pa- 
liamur. 

Vers.  19.  Oi  tuum  abundadt  nequitia^  et  iingua  tua 
condnnavit  do/tim.  Prius  de  furto  atque  de  adulterio 


Dicii  eniffl,  cum  mulu  facereot  peccatoret,  DnsiiMMi 
juatum  non  injuato  diatttlissejttdiciua;  uieoBvmio- 
nis  leroptts  invenireiur,  dum  damnaiionia  poma  aoo- 
pendiiur.  Sed  de  isu  benevoleotia  Creaioria,  qna 
opinio  pravis  meoiibua  nascalur,  eiponiLlNcil  eoim: 
EsiiUmaiti  mi^iiiiolMt,  ^uod  ero  iiki  simiiie.  Caoa 
iste  noriaiium  esi,  at  quoties  mala  coinmiui  paii- 
mur,  nac  eis  aperu  resisiimus,  similitndiiie  mormn 
iliis  coiisentire  videamur.  Hoc  nunc  iniqnan  BMn- 
tem  de  Domino  sentire  eonfirmai;  ul  qnit  dilRBn 
vindicare,etipsi  credanturacelera  bomaiia  plaevlaBO. 
Sed  buic  pravo  inulleaui  daiur  juau  aenteotia.  8«- 
perius  enim  dixii  verba  aoa  posi  peceatoria  lerfvm 
fuisse  projecu  :  nunc  sorie  contraria,  peccnu  dicil 


arguii    peccaiores  ;   nuuc   eiiam    de    conscientide  D  unicuique  ante  faciein  snam  collocanda.  Per  hane 


praviute,  ei  Ibiguas  subdolosiutibus  accuaantur.  Os 
liic  cogit;ttionem  cordis  del)einus  advertere ;  quia  de 
lingua  posiea  dicturus  est.  Tunc  eiiim  ni^^iiiiai  cogi- 
ialionis  abundat^  qiiando  in  istius  saecuii  delecUiio- 
nibns  mens  bumana  progreditur,  et  per  diversa  ge- 
nera  peccatorum  iniqua  volunUte  grassatur.  Sequi- 
lur,  d  lingua  tua  condnnamt  doium.  Hoc  rouliis 
inodis  debet  intdligi ;  nam  ei  qui  falso  laudat,  do- 
iiiin  facit;  et  qui  maligna  consilia  prxsiiterii,  in  ea- 
dem  iniquiUU  versaiur ;  ei  qui  male  agendo  bene 
loquitor,  in  bac  praviute  fcedatur ;  et  quidquid  po- 
stremo  verum  ac  simplex  non  fuerit,  dolosis  moribua 
applicatur.  Aptissiroe  1Q8  ouum  positum  est,  con' 


autem  sententiam  futuri  Judicii  oognoacimw  qaelii»- 
tem ;  quia  omois  peccator  anu  se  videbii  aUre  q«od 
se  puubat  obllviimis  beneficio  prsieriiase.  Ilorrer 
imroensos,  forroido  inaeslimabilis  illa  bomines  ▼iiere; 
per  qiis  se  noruiii  ad  aeierna  supplicia  perveeire. 

Vers.  22.  InttUigite  hcrc^  gui  obUmdmim  DawA' 
num^  nequando  ropiai^  et  non  sit  qui  ertjNol.  flie 
facu  est  apostropbe,  id  esl  conversio  ad  illosadiicet 
peccatores  quos  superius  veUi  Domioi  narrare  pras- 
conia.  Dicitenim  :  Inteiligiu,  id  eat  fideliter  obediu. 
Et  ne  boc  omnil>iis  peccaioribua  crederea  dictttm, 
addidit,  guiobUoiidmini  Domiuum.  Peccaior  enim  qni 
aupplicat,  ei  se  bumili  satisiaclione  casiigai,  mm 


S57  EXrOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  L.  S58 

oblirfscHiir  DoiDinam.  El  ideo  de  quibas  hoc  dfctam  A  sunte  Bomina^  cognoirare  mereimor.  El  qnla  to 


sily  hniy\  eoroplexione  monstraTii.  Immensum  cri- 
Dien,  negligenlia  non  ferenda  9bihn§d  DomiiMim,  qui 
Animam  dedit,  camem  pascit,  et  ffdeles  ab  omni  ad- 
versitaie  defendil.  Ameniia  est  cerie  illam  memoria 
carere,  quem  pnpseniem  semper  constai  existere. 
Sed  ^  abiiviscuniur  Dtmmum^  nisl  qiii  prxcepta 
ipsltts  iniqaa  praesumpiione  coniemnuni  ?  S<^quitnr : 
Netfuando  rajrial^  et  »on  st/  qm  eripiat,  Qoando  dii- 
bolaa  rapit,  est  qui  eripiat  ad  salutem  :  qoando  IK>- 
mlnaa  ad  Tiiidictam  trahii,  non  est  qui  liherare  pos- 
sit  addieiom ;  quippe  cum  ei  Ipse  auctor  criminum 
ater  la  craeiatlone  damnetnr. 

Vers.  K.  Saerifieium  laudin  kanorificabil  me  :  et 
IHk  flfr  eat^  in  quo  aetendam  iiU  ealulare  Dei.  Hoe 


roi  ot  propbcu*  aicui  Regaii  leslaiur  hlaioria  (li 
Reg.  m,  13),  humiil  saiisraciioiie  jffl  proitravh, 
ei  peecaliim  iuum  inereiiatas,  pabliee  dou  ertibaii 
eonttleri ;  meriio  eum  ianclisaUni  Palrea  boooraiidam 
figuraiione  iacraiiasinm  censuerunt.  Inter  alioi  ii- 
quidem  bealus  Bieronymus  Beraabee  figoram  Ecele- 
iis,  vei  buminm  carnii  habuiise  demoniiral  (in 
Amo$  cap.  ▼iii,  tfere,  14)  :  David  vero,  iicul  muilii 
locis  consiat  aptatum,  [>oittini  Cbristi  portasae  dicit 
imaginem.  Et  sicut  iila,  dum  in  funte  CedMn  lavarc- 
tur,  exuta  vestibus  David  placuil,  el  ad  regios  est 
compulsa  venire  complexuSt  mariiusque  ejus  prind- 
pali  jussione  tracidatus  est  ■  ;  ila  ei  Ecclesia,  id  esl 
congrcgalio  fidelium  per  lavaerum  sacri  baptismalls 


ctntra  llloa  ponilor,  qni  indigni  laudes  Dimiini  ca    B  mundatis  sordibus  peccalonim  ChrUto  Domino  no- 

sciiur  esse  sociata.  Congrnum  siquidem  rnit  illis 

lcmporibus,  al  per  aclum  hnjasmodi  indicafentur 

Domini  fuiura  mysteria ;  et  spiritualiter  ad  magnom 

sacramentam  probaretur  referri,  quod  inier  hominea 

culpabiliter  videbalur  admilti.  Nam  el  Osee  prophetm 

jussit  Deus  o\orem  sibi  accipere  merelricem  {0$e.  i, 

9);  at  signiUcaretur  Ecclesia  getitiom  peccalla  suis 

sonJida,  conjuoctione  Dominl  ease  mundanda.  floe 

etiam  in  Juda  et  Thamar  nuru  ojus,  vel  allis  siinili- 

bus  gesium  esse  figurallier  Invenimus;  sicut  Aposto- 

Ins  dicit  :  Omuia  in  figura  conlingebant  iliii  (/  Cor. 

X,  ii).  De  hac  etiani  figura  David  et  Bersabee  saii- 

cius  Augustinus  in  libris  quoi  adverium  Fiustum 

Maniebcom  aeripiit  (/t6.  xxii,  cap.  87),  inier  alia  di- 

_    ^  .      "^  .....  r  ligentissime  dispuiavii.    Uiide  sive  isia  similiiudo, 

PraaamomniDO  psalmus.  si  eum  vellet  improb..  *•  ^,  ,„,  ^^^  ,„j^  ^^^  p^^^i,  ^^  ^.^^ 


prxsomebanl.  Sarri/ldiim  laudis  konarilicabit 
7  non  qoale  seelerati  cannnt,  sed  qnale  pura  mens 
iwvii  offerre.  Ipsom  enim  eacrificium  (audie  ho- 
■orat  l>omfnum,  quod  piiriiato  fidei,  el  aclionom 
proMmo  roerh  immolatam.  Sequiior  quoque,  «f  iUie 
tfer  ea.  Iier  appellat  beatissimam  psalmodiam.  Sed 
hme  m  abi  dueat  t- xponit,  quo  oetendam  ilH  ealutare 
M.  Glmriesa  aemita,  qoae  ducit  ad  ecell  terrasquo 
Graalorem.  Veram  Islnd  iter^  qood  diciam  esi,  non 
patfibM,  sed  ianciis  menlibua  ambulaiar.  Qaod  sl 
poro  corde  gradlamur,  nos  docil  ad  Chriatam ,  fitqoo 
Bohis  llla  eeala  Jacob  qas  ascendentea  perducebai 
ai  cmloa  (Gm.  iiviii,  49). 

Coneluiio  psalmi. 


lii  cognoicere  Judxorum.  In  principiis  enim  de  Do- 
■mi  locamatione  iocuius  est.  Ipse  quoque  Salva.or 
admoiiel»  ni  viciimas  pecadum  deserentea,  cordis  ia- 
crilcio  popaloa  devotaa  exiolvat.  Peccatorem  vero, 
qai  Chriato  non  credidii,  a  pranlicalione  Divinitatis 
«uJBiit.  Deinde  quale  sacriflciom  laudis  immoletnr 
iSl6Ddli.  Poitremam  quemadmodum  peccator  Judi- 
«nr  apemiL  Quiil  adhuc,  Judxi,  desipiiis  ?  Cur  ve- 
«nua  iBleritum  non  limeiis?  Audite  Synagogam  de 
imoniatione  Domini  el  de  futuro  judicio  personan- 
Mm.  Visom  jam  credite,  qui  praedxlui  est  advenire* 
Rio  sont  longe  rtmedia  qoas  peiatii,  sequens  vos 
pnlnoi  abiolTil,  ii  ad  pQPiiiientiae  beneficia  festinelis. 


saiisfaelaras  orravit ;  ut  de  aniua  lemporali  vulnero 
getieralilai  «lemam  iomerei  iospilalem. 

Quania,  r*>go,  beato  vlro  in  agnitiune  culpoe  sam 
foit  humilllas,  eui  tanu  eat  poit  veniam  in  iatiafa- 
eiione  conaiantia?  Peregrinum  el  ioiolitum  iliio 
adallerli  ftaisae  crimen  oslenditur,  qimd  uniii  men- 
tls  intentione  defieiur.  Latronis  qoidem  nos  inviui 
repentina  eonfciiio,  Petri  lacrymjii  subilo  gaude- 
mus  fuisse  reepecUi,  blinditur  nobis  momenunea 
hnmiliias  poblieani;  David  aulem,  diim  soa  peccau 
oilitur  prolixius  dtlergere,  dedii  unde  so  generalius 
poisii  abiolvere ;  feciique  ui  lacrymae  suae,  dam  per 
poiteriomm  ora  decamint«  nolia  lemporla  proliti- 


«ud  TOS  a  ^rah  medela  diTiduisT  Ipsum  ei  »«8  „j,  .j^^,,  Cooslderemus  elia.n  qua!  fuerii  huoii. 
•lwit»«s.i..B..F.  soW.lJ,q»odetnoslibera..Inl>„u^5,  ,„„  ^or  priueipis  m  q«..i  pri,.» 
(M»..De  dicamus  :  Muerere  mei,  Deut,  teeundum     eoBlerroii.  ei  intus  e»t  potiu.  sibi.  qui  se  eosnoTil 

joita  objargatioae  calparl.  Tam  ingeniium  populo* 
mm  recior  aibi  erat  vohemeDtiiiimai  lonor,  exigeni 
a  se  poenaa  quaa  Juiiione  vix  ferre  poierat  aiiena. 
Vnlgo  moi  cil  peccaU  aaa  callidia  allegaiioniboa  ex« 
ensare ;  rex  auUin  poienliaslmas  in  coospeclu  omnium 
ae  poliua  elvgil  addicera :  eoiisiituens  se  reum,  cajua 
eoosoeverat  populus  formidare  judicium.  Quapropter 
Ideo  a  DomiDO  abaolvi  meruity  quia  sua  vitia  non  de- 
lendii.  0  peecau  in  reboa  hellislmii  plui  eaveoda. 


nduricofdiam  tuam,  Baptismum  qnxrite, 
qaam  crocifixislisassumite,  sanguinem  quem 
Uiitls  obibiie.  Pia  confessio  poiest  absolfere,  quod 
tiia  eonsUl  impia  coinmisisse. 

RIPOSITIO  IN  PSALUUM  L. 

h  fmmm^  peaimu»  Damd^  eum  %emt  ad  aim  Natkan 
profkela^  cam  intravit  ad  Benabee. 

Operm  pioliam  eal  huuc  psalmom  pauio  diligeotias 
iri;  01  vinalis  ejus  profunda  mysUria,  prae- 


*  £4*9  fR  loeo  quo  ab  hottibui  perimerelur  conttitutui  eit. 


S69  M.  AUREUl 

In  Savlis  perseentioiie  namemas  TirtoiM  ctercuii, 
qni  posims  in  regBi  Mcnriiete  pecca? ii.  Qno  facto 
doeensr  felidtatein  mundi  istias  non  oportere  per- 
qiiiri,  qoendo  magis  in  sfflictione  proficiiur.  el  in 
proeperiuie  peccstur.  lleminisse  autem  debemus  in 
iioc  psalmo  staium  esse»  qui  dicitor  concessio;  Con* 
cessio  est  enim»  cum  reos  non  id  qood  fecil  aliqoa 
concertatlone  defendit,  sed  ot  ignoscaior  postolat  ab- 
solote.  Q:iod  generaliter  in  omnibos  psalmls  pomi« 
tentiom  reperiri  posse  non  dobium  est. 

Dwido  pio/ml. 

Quinque  membris  bunc  psalmum  congrua  nimis 
respicimus  disposilione  formatuni ;  ol,  sicut  quinario 
senso  peccatum  omne  eoliigitur,  sic  lolidem  partibus 
contracu  iniquiias  expietur.  Prima  esl  satislactio 
perfeciissimae  humiliutis.  Seconda  conGdentia  mi- 
sericordias  Domiiii»  qoam  fldeles  semper  babere  pro- 
ricuum  est.  Tertia  petitur,  ul  a  peccaiis  ejus  suum 
DomiausaTerUlaspecturo,  sed  ipsum  poiius  sancU 
Trinitas  miserau  res|Nciat.  Quaru  subjungit  omnes 
peccalores  ad  desiderium  supplicaiionis  magis  ac  ma- 
gis  animaudos,  si  um  jogens  ilii  remilteretur  iniquius. 
Quiou  parU  causa  memoratur  Ecclesix,  quae  per 
ejus  erat  semen  adveiita  Domini  construeiida  :  ubi 
jam  laetus  afiari  ejus  olTerendos  viiulos  pollicetur. 
Sic  ei  supplicatio  devou  conduditor,  et  ▼entorae  sa- 
tiitis  gaodit  nuntiaotur. 

Expoulw  fnalmu 

Vers.  1.  Mimen  mm^  Dmu,  9ee9md»m  magium 
mherkordiam  tuam. 

Vers.  2.  Ei  teeundum  maltlludinem  mieeraliofmm 
tuarum  deU  inipttUiiem  meam.  Rei  llle  poteiitissimus, 
ei  mulurum  geniium  Yietor  egregius,  com  se  audiSF- 
sei  a  Natliam  propbeu  redargui,  peccatum  soum  non 
erubuii  publioe  conflteri,  nec  ad  noxias  escosaiiones 
cocorrii»  ad  quas  maiime  impudens  (esiinai  luuna- 
nitas;  sed  repente  salotari  bomiliuu  proBiralua, 
ipsom  se  ofllsrens  Deo,  porporaius  pmnitens  piis  la-> 
crymis  sapplicavit.  Fidelis  enim  servus  non  assomil 
cillosas  liificlas,  sed  cito  inlelligii  commfssa  delicia, 
Mirabile  inittom  I  Dieeodo  enim  Judid :  Mimere  met, 
locom  examini  cognoscilur  abstulisse.  Vox  isia  non 
diactttiiur«  aedsublranquiliiutesemper  aadilur ;  sol*- 
qoa  res  esl  per  quam  possimus  rd  sine  aliqoa  con- 
Irarieuie  delendi.  Fetebat  qoidem  mumeordiam^ 
qoam  deflnire  non  poteral ;  sed  Umen  peeeatis  sols 
eam  grandiorem  omnimodis  sentiebai.  Qoaou  enim 
dt,  at  diieront  sanci  ssimi  Patres,  qob  enarrare  sof- 
ficial ;  01  mundi  Creatorem  de  ccelo  deposoeril,  ei 
lerreno  corpore  induerit  Conditorem»  eomqoe  qui 
fttemiuie  Pairi  manei  aeqoalis,  moruliutl  eoaequa- 
verit,  el  pro  nobis  formam  ser?i  mundi  Domino  im- 
pnsoertt;  ot  ipse  panis  esiirirel»  fons  Titas  sitiret, 
\irtos  infinnaretur,  omnipolens  viu  moreretur?  Quae 
deiiique  major  misericordia,  quam  propter  ni«creari 
Creatorem,  servire^minatorem,  vendi  Redempto- 
rem,  humiliari  Exaltatorem,  occidi  Vivificatorem  ? 
Uxc  crat  illa  magna  nutericerdia  Domini,  quam  san- 


CASSIODORI  360 

A  ctos  vir  eiplicare  non  poterat ;  sed  fadle  per  eam  se 
credebat  absolvi,  per  quam  bumanom  geoas  jam  tone 
cognoseebal  pos  e  liberarl.  Quod  auiem  diiil :  MiMO* 
rere  md,  Deu$,  $eeumlum  magnam  miuricordiam  luam  ; 
argumenlom  esl  A  conjogaiis :  miureri  enim,  a  mi- 
sericordiae  fonte  descendit.  Seqoilur,  et  tecundum 
muitiludinem  ndserationum  tuarum  dele  iniqwlaUm 
meam.  Quid  iion  poteral  dare,  quando  secundum  se 
Dominos  rogabator  ignoseere?  170  Moltiiodo  eniro 
indolgeniiB  divinae,  magnitodioem  peccaiorom  qoam- 
libel  exsoperai;  nec  valcbat  delictum  percellere, 
conlra  qood  petebator  unia  misericordia  sobvenire. 
Qood  argomentom  dicilur  A  paru  majorL  llullo 
enim  raajor  est  muriceirdia  Domini»  qoamvis  pee- 
cau  nostra  videanior  ingentia.  Precator  ergo  in 
B  omnibos  deliclis  sois  pieutis  mulliiadinem ;  quia  per 
propheum  praeseoiis  neqoitin  sesceperai  remis4o- 
nero ;  ol  et  illa  mereretor  evadere,  qoae  diverait 
temporibus  se  meminerai  perpelrasse.  Prodentissime 
aotem  deliclis  nunom  volebai  remanere  vestigiom  : 
qooiiiam  ille  solus  in  libro  vitae  cooscribitur,  cajua 
omnia  peecau  delenlur. 

Vera.  3.  Utquequaque  la»a  me  ab  injuUitia  [aua. 
A,  B,  F.  iniqmtate]  mea;  et  a  delielo  meo  muada  ok. 
Studiose  debel  dilui,  qui  criminom  veneno  fosealoa 
est ;  qoia  incuriose  noo  abluiiur,  qui  tenebrosn  In- 
feciione  niacolalar.  Uiquequaque^  oodique,  ab  onaoi 
parte  f  ol  et  illa  simul  ignoscerel,  quae  prius  se  m^ 
verai  admisi^se.  Potest  enim  aliquis  sic  lavari,  ot 
Umen  non  sitomnino  purissimus.  Sed  addidit,  maijiite 
Q  m€,  qiiatenus  in  eo  nibil  remanere  posset  immundum. 
Sed  islud  lavacnim,  quod  sic  abluit  maculas  pecca- 
torum,  01  supra  nivem  possii  deatbare  qood  sordl* 
dum  ^t»  saloiiferi  baptisroaiis  cognoseitor  indicar« 
pnriutem  :  ubi  sic  omnia  et  origioalia  delidi,  ei 
propria  admissa  mondantur,  ut  illi  nos  reslitual  pa- 
riuti  in  qua  primos  Adam  noscitor  esie  proereatoi. 
Sed  ulinam  conservaremus  lanti  muneris  digniUlem, 
ne  nos  iierum  pulluiantia  peccau  fuscarenf.  Petil 
ergo  propbeu  in  praeOgoratione  sacri  baptismatla 
mnm^art  ab  inju$iilia  fim,  ne,  in  securiUte  remissai« 
negligens  viderelur  esse  post  veniam.  Nam  maxirot 
debet  caveri  ne  finitima  nostra  reddantor  obnoxia ; 
sicot  Salomon  dicil :  In  fine  $uo  laudalritur  owmi  eir 
{Eecli.  XI,  50). 
])     Vers.  4.  Quomam  iniquvatem  meam  ego  agnoua^  ef 
peecatum  mewn  eontra  me  e$l  $emper^  Sciens  proplieU 
sic  Dominvm  piom,  ol  umen  ei  Juslus  esse  non  de- 
sinal,  apquitatem  suis  supplicationibua  congioenier 
admiscnit;  ul  facilius  audiatur, qiiod  jostitia  iuterve- 
nieiite  deposcitur.  Puuiendum  quidem  scit  esse  pec- 
catnm;  sed  ideo  a  Domino  dicit  esse  parcendum, 
quoniam  a  se  confirroat  csse  damnatum ;  sicut  Salo* 
mtm  didt :  Ju$tu$  m  prineipio  $ermoni$  accutatar  eel 
$ui  {Prov.  xviii,  17).  Iniendarous  ergo  quod  dicit : 
Ego  agno$co.  PeccaU  eniro  illa  sont  foriioray  qoae  ngno- 
scenies  admiuimos;  non  autem  illa  quae  per  igoo- 
raniiam  perpeiramos.  Sive  illud  dicit :  Scire  omnes 
possont  peccata  soa ;  sed  soli  illi  probantor  agna$eere^ 


ZVA  LXrOSITIO  IN  I'SALTEUfljM.  rS\L.  L.  TH^ 

qui  ea  vitleuliir  propria  cxsccralioiie  daiunare.  IVr-  A  ap-'>ut  <*»  »'!  Domi.ii   |>;issioiiein,  cuin  judlcalu*,  el 
fecia  ciiiin  pticniioiiiia  cst    fuiura  cavere  pcccaia. 


et  lugore  pralerila.  Priiiio  cnifn  posi  ipsum  fuit  sce- 
his,  (|uando  propliela  inierroganie  re^poiidil  dignum 
eut  morte  qui  alie^atn  ovein  paupcris  concupivit 
(i/  Heg.  XII,  ()),  tunc  quando  pecoaluni  6uum  uon 
credfbai  esse  deflcndiim  :  niodoauiein  euin  poeniiet, 
cuiii  prostralus  huinilitcr  iugeiniscit,  contra  se  stare 
dicii  delicla,  quusi  quamduin  figuratam  imagiiiem. 
Semptr  adjecit,  lioc  est  quoJ  jugiter  aspicil,  et  cnm 
ociitos  claudit.  Sed  respectus  isie  continuus  pecca- 
loruin  perseverantiam  piu!  supplicatiunis  oslendii ; 
nain  quoiies  talia  corde  respicimtis,  toties  commissa 
depIoramus.Dixii  eniin  Dominusin  superiori  psalmo : 
Arguam  te,  et  staiuam  illam  conira  faciem  tuam\^PsiL 


niunduin  daninatus  absolvit. 

Vers.  6.  Ecce  enim  in  iniquilatibus  conceptUM  «titti,  et 
in  delictis  pepcrii  me  mater  mea,  11  ic  invidia  peccati 
minnitnr,  qnando  proprium  crimen  delLclis  genera* 
libus  co;iiparatur;  ut  ipsa  mullitudo  et  confessio  pec« 
catorum  niiseratioiicmboiiijudiciscoinmovere(.  Ergo 
islc  sensus  est  :  Quid  dicain  me  niodo  fecisse  qnsB 
arguor,  qui  jaro  ex  orij^inaii  peccato  iii  iniquitatibns 
probor  esse  conceptus  :  ut  ante  pcccata  contraxerim 
quam  vitx  priiicipia  reperissem?  Qnod  argunienliim 
dicitur  Ab  antecedentibus.  Neque  eniiu  novum  est 
illum  peccare,  qui  in  iuiquitatibus  conceptus  et  in  de^ 
lictis  esl  genitus.  Quid  humilius,  quid  simpliciui 
qtiam  de  uiio  peccato  redargui,  et  simul  omnia  con- 


iUY,  21);  qu*>d  hic  sibi  vir  sanctissimus  ipse  tacie-  B  fileri?  Merito  ergo  t^li  sic  facile  videtur  indultum,  qui 


bal,  ciun  dicit :  Et  peccatum  meum  contra  me  est 
semper.  Jusle  ergo  se  pelebat  absolvi,  qiii  jam  hic 
forinaiB  illam  visus  est  sibi  fccisse  futuri  judicii.  ILec 
ii\^iin  djcitur  proCitalepsis ,  id  e>t  pr;eoccui>atio. 
Hx  enini  quasi  jam  in  vcnturo  judicio  conslitu- 
lus,  delictorum  suorum  aspcctus  teierrimos  pcrti- 
me^cil. 

Vers.  5.  Ti6t  soli  peccavi,  et  malum  coram  ic  [cci : 
Kt  jusiificeris  in  scrmonibus  tuis,  et  vincas  cum  judua- 
wis,  llic  iterum  enibyineuiaiicu*  syllogisnius  apparei, 
<]oem  in  vigebiino  psalino  jnin  dixinius.  Cujus  pro* 
|)ositio  est :  Dominus  justilicaiur  in  sermonibus  suis, 
«t  \incil  cum  judicaiur.  Ilaic  subjungi  ur  in  conclu^ 
siune  prxmissa  scnteutia  :  Tibi  igiiur  soli  pcccavi, 


post  abs<Iutionis  donuin  niuliis  inodis  se  nltiknr 
171^^^^"^^'*^  criminosuin.  Audiant  Pclagiani,et'ire 
ioiitra  manifeslam  verilaiem  erubescant.  Quemadmo- 
dtiin  enim  potestfieri  ut  in  qualibet  a>tate  parvulanon 
cgeaniu^  absolvi,  qui  buiic  mundum  delictis  gravan- 
tibus  ingrcdimur  onerali?  Job  quoqiie  siinili  voco 
protitetur  :  Nemo  mundus  ante  te^  ncc  infans  cujusest 
unius  diei  vita  super  taram  (Job  xiv,  i),  Vas  etiani 
clectionis  Paalus  apostolus  intcr  inulla  commemorat 
diccns  :  Fuimus  et  nos  aliquando  natura  filii  irce,  sicut 
ei  costeri  (Ephes.  ii,  5) ;  item  ipse  Paulus  apostolus  : 
Per  unum  hominem  peccatum  intravit  in  mundum^  et 
p§r  peccatum  mors  :  el  iui  in  omncs  homnes  mors  pcr- 
transiitf  in  quo  omnes  pcccaverunt  (Rom.  v,  12).  Ipsa 


m  malum  coramte  feci.  lioc  inredJendis  syllogisinis  C  eiiam  Veritas  in  Evansclio  test^ttnrdcfiiiiliva  scnten- 


me  rulpa  Geri,  inore  veterum  constat  csse  permis- 

siiin.  Nunc  ad  exponenda  vcrba  redeamus.  De  po- 

pulo  si  quis  erravcrit,  ct  Dco  peccat,  et  regi.  Nam 

qojndurex  delinquil,  soli   Deo  reus  Cbt,  quia  bomi- 

Dtoi  iioii  babet  qui  ejus  facla  dijudicct.   &Ierito  crgo 

rex  Deo  Uinium  se  dicit  peccasse^  quia  solus  erat  qoi 

ejus  potuissel  adniissa  discutere.  £t  quia  illum  ubi- 

qae  esse  noverat,  jure  coram  ipso  malum  se  fecisse 

deplorabaty   argucns  demeutiam  suam,  qui  non  ex- 

pkvit  tanto  judicc  prxseiite  (^eccare.  Sermones  auiem 

bomini  merito  justiftcati  dicuntur,  quouiam  sine  du- 

Wo  scroper  ejus  dicta  compleiitur ,  sicut  ipse  dicit  : 

^tum  et  terrn  transibunt^  verbnauteni  mea  non  prx- 

Uriiiiiii  (Mallh.  xxiv,    5*)).  Sequitur,  et  vincas  cum 


tia  :  Amen,  amen,  dico  vobis,  si  quis  non  renatus  fue^ 
rit  ex  oqua  et  Spiritu  sancto,  non  potest  vidne  regnum 
Dei  (Joan.  iii,  5).  Qiinpropter  interrogo  cur  infantes 
a  regno  Dei  redduntur  alieni,  qui  de  commissa  ne- 
queunt  piavitate  culpari?  Restat  crgo  ut  originali 
peccato  infaiitcs  teneanlur  obnoxii;  quoiiiam  ante< 
quam  propria  faciant,  primi  hoininis  secutn  probantur 
gestarc  pccata.  SuntelaIi:R  vcrissimae probatoncs  ; 
ideoqiii^  sibi  humana  protcrvta  sacrilegos  non  exqiii. 
rat  errores.  Superest  eoruin  sccunda  nequitia,  quo- 
niam  liberum  arbitrium  sic  in  humanis  viribus  po- 
nunt,  utabsqtieDeigratia  homines  pulentper  seipsos 
bonuin  aliquod  possc  concipere  vel  agere.Quod  siila 
esset,  cur  prophcta  d  ccret  :  Deusmem,  misericordia 


MKttris.  Deus  taulajjustitias  est,  ut  velilsecuin  ho-  ^  ejm   praveniet  me  (Psat.  lviii,  11)?  Cuin  lc  audis 


luuiibas  judiciri ;  ipse  eniin  dicit  :  Judicale  inter  me 

«J  nncam  meam  (Isai.  v,  5);  ct  alibi  dicit  :  Popule 

ms,  qwd  feci  tibi,  aut  quid  contristavi  tc?  responde 

n^m  (Mich.  vu  5).    Undc  nunc  prophota  coulitetur 

'•■'•tincunira  se  Doininum  babcre  justiiiam,  ut  aliso- 

1'iie  siiperct,  cum  fuerit  judicalum.  Sic  ct  Barticli 

3 1 .  Dicetis  Dommo  Deo  nostro  :  Tibi  juslitia^  nobis 

wm  confusio  vultus   ncstri  (Baruch  i,   15).   Lrat 

'l>iip|KT  in  aniino  ejus  qiiod  ex  paslorc  rcx  fuis^ct  ef- 

I'itu5,  quod  regendos  populos  acce^»crat,  etsiiie  ho- 

i*oris  sui  consideratione   dcliqucrat.  Neces^e   ergo 

erjt  ut  in  alie:'.o  judicio  propheia  supcraretur,  qui 

;•'!]  viriiis  in  proprio  examinc  nosccbatur.  Aliqtii  lioc 

pATni>r.  L\X. 


niiserit  ordia  Domini  prscventum,  nihil  tuum  praeces- 
sisse  datur  intellii^i.  In  alio  quoque  psalino  dicil : 
Nisi  Dominus  (edificaverit  domum,  invanum  la' orant 
qv.i  cedificant  eam  (Psal.  cxxvi,  1).  Ideni  dicit :  A  Do- 
mitto  grvsius  hominis  dirirjuntur^  et  viam  rjus  cup^et 
mnis  (Psal.  x\xvi,  S5).  Alio  quoi)Ue  loco  Psalniist  i 
teblatitr  :  Dominus  tritjit  rlisos  ;  Dominus  solvit  com 
pvditos ;  Dominus  ilhuninut  avcos  (Psfl/.  cxlv,  8/. 
Cuni  audiatis  pnevcnire,  ;edilic;ir.\  dirig*»re,  cl  t:n- 
^ero  Dotiiiuuin,  absolvcrc,  el  itliiuii:iarc  iitill  s  pru' 
ce<Iciiiibus  inenlis,  (piid  ibi  proprium  coepise  (o. 
^iios<  itis,  nisi  illud  taottiin,  iiihlc  pro  vestra  superlM  ^ 
juslo    dainncniini  ?  S 'd    di(!'lis    ror«<ii.i|»    pr  i;.'.'*» 

12 


Wj^ 


M.  ALUELII  CASSIODORI 


Isainm  sic  arbilriiim  libcrum  comprobare  :  Si  volue-  A  iude  ut  ipsum  nosscl  ex  suo  seirrme  in  carnis  »8 


zu\ 


UUt' 


ritit  el  ^baudieriiis,  bona  ierrce  comedetis  (Isai.  i,  19). 
El  ilerum  Ezcchiel  :  Faeite  vobis  cor  novum,  et  «ptri- 
tum  novum  {li^ech.  xviii,  51).  El  iterum  :  Hodie  it 
vocem  ejus  audieritis,  nolite  obdurare  corda  vesira 
{PtaL  xciv,  8).  Sed  li«c  et  liis  similia  pessima  in- 
tentione  senliiis ;  ut  credalis  homines  a  scmetipsis 
ijtHVjQ  voluntatis  initium  sumere,  et  post,  adjutorium 
Dvinilatis  accipere;  ut  (quod  dici  nefas  est)  nos  si- 
iitus  causa  ejus  beneficii,  non  ipse  sui.  Jam  quomodo 
verum  crit  quod  Joannes  ait :  De  pleniludine  ejus  nos 
omnes  accepimus,  et  graiiam  pro  graiia  (Joan.  i,  16). 
Vel  queroadmodum  ipsa  gratia  dici  poterit  gratuiU, 
si  eam  anticipet  aiicujus  boni  praemissa  celerius  ? 
Audite  Apostoium,  qui  dogma  vestrum  faisissimom 


ptione  veuturum;  ut  passionis  quoque  futura  prdBiIi- 
cerel,  et  resurrectionis  gloriam  nuniiaret ;  ei  iudc 
non  6«  dicit  dehuisse  peccare,  cum  ulia  meruisset 
agnoscere.  0  s^incu  simpliciias !  quis  Untum  sii.-c 
defensioni  studere  potuit,  quantum  iste  in  propria 
condemnalione  laboravit?  Quod  argumentum  dicitur 
A  causis.  Dicit  enim  post  tot  collala  beneficia,  ad 
talia  se  non  debuisse  perveuire  peccaia. 

Yers.  8.  Asperges  me  hyssopo^  et  mundabor ;  lavabit 
me,  et  super  nivem  deaibQbor.  Superiori  supplicaiione 
prostratus,  in  secundain  partem  misericordia  Domini 
confisus  erigilur,  ne,  quod  omnibus  peccati^  est  gra- 
vius,  de  clementia  omnipotentis  Domini  desperasse 
videretur.  Hyuopus  quamvis  sit  herba  parvissima. 


rera  prsdicatione  convincit,  dicens :  Quis  prior  dedit  B  radicibus  suis  saxorum  ferturviscera  penetrare.  Haee 


Cf,  €l  relribuetur  illi  ?  Quoniam  ex  tpio,  et  per  ipsum^ 
et  in  ipso  tunt  omnia  (Rom.  ii,  35).  Item  Apostolus  : 
A  qUo  est  et  velle  et  perficere^  pro  bona  voluntate 
(Philip.  II,  13).  Et  Jacobus  Apostolus ;  Omnedatum 
optimum  et  omne  donum  perfectum  desursum  est^  de* 
tcendens  a  Palre  luminum  (Jac.  i,  17).  Sequitiir  vos 
alia  mu!to  pejor  absurdiUs.  Si  a  nobis  esset  bonae 
voluntatis  iniiium,  nos  laagis  poneremus  fundamen- 
tum,  ubi  aedificaret  Dominus  ;  quod  certe  nulla  po- 
test  meniis  sauius  approbare.  Qunpropier  desinite 
asserere  quae  non  potestis  implcre.  llli  obedicnter 
aiidiunt,  quos  ipse  facit  audire ;  illi  proficue  cupiunt, 
qui  munus  Divinitatis  accipiunt.  Nara  post  vitiatam 
humani  generis  naturam,  liberi  arbitrii  salutiferam 


et  Internis  hominum  sauciatis  probatur  accommoda. 
Et  in  libro  Leviiico,  immolaio  sanguine  ItitincU, 
supra  ieprosi  corpus  septies  soiebataspergi  (Lcv.  xiv, 
6,  7) :  significans  pretioso  sanguine  Domini  Salvato- 
ris  maculas  peccatorum  eflicaciter  esse  dilueodas. 
Hac  similiiudine  suppKcat  se  propheta  liberari;ot 
Christi  sanguine  saluiari,  quem  pio  corde  credebat 
esse  venturum,  absolutionis  munera  mereretur.  Per 
hyssopum  enim  significat  sacramenta  quae  diximns, 
qoae  non  solum  inquinamcnta  detergunt,  sed  etiam 
super  nivem  purilatem  animse  reluccntis  ostendont. 
Super  nivem  aittem  album  in  corporibus  nil  poiest 
inveniri ;  sed  ideo  super  nivem  di\it,  quia  spiritualis 
172  siniiiisi  longe  supra  corpora  mundata  resplcn- 


partem  et  Dominustribuil,  et  operationem  ipsius  sua  C  det.  Quae  figura  diciiur  hyperlliesis,  idesi  superlatio  ; 


pietate  concedit.  Hxc  quidem  latius  beatus  Augusli- 
nus,  bxc  doctissimus  llieronymus,  haec  Prospcr 
consensu  generalitatis  divino  munere  docuerunt.  Sed 
nos  ea  contingere  fecit  hxresis  exsecranda,  quae  ni- 
mis  saluii  nosirae  probatur  esse  contraria. 

Vers.  7.  Ecce  enim  veritatem  diiexisti ;  inccrta  et 
occulta  sapientias  tuce  manifestasti  mihi.  Sicut  superiori 
versu  per  commone  delictsm  approbavit,  quia  nemo 
a  peccatis  redderetur  exceptus»  sic  ilerum  per  suain 
conressionem  sibi  supplicat  subveniri,  quoniam  in 
confitendu  peccaio  veriutem  dixii,  quam  Dominus 
Deus  supra  sacrificia  plus  requirit.  Non  enim  Deus 
dtleciatur  poenis  no^tris,  sed  confessionem  quaerit 
erroris,  sicul  scriptum  est :  No(o  mortem  peccaioris. 


cum  aliquam  rem  opinione  omnium  notam  senteniia 
nostra  exsuperare  contendimus.  Tale  est  et  illud, 
siciit  jam  in  septimo  decimo  psalmo  dictum  est :  Et 
volavitf  volavittuper  pennas  ventorum  {P$al.  xvii,  li). 
Vers.  9.  Auditui  meo  dabis  gaudium  et  lcetitiam,  d 
exsullabunt  ossa  humiliata.  Hic  jam  pia  confidentia 
Dlviniiatis  osienditur ;  ut  Ulia  se  auditurum  dicat, 
qiiae  gaudium  laeiitiamque  congeminent.  Gaudium 
periinetad  absolutionem,  laititia  ad  perpetua  praemia 
possidenda.  Hoc  est  autem  audire  gaudium  et  Ueti» 
<tam,  quod  promittitur  absolutis  :  Venile,  benedicti 
Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vobis  paratum  esi 
ab  initio  mundi  (Matlh.  xxv,  54).  Scquitur,  et  exsul-. 
tabunt  ossa  humiliata  :  scilicet  audiu  voce  qiiam  dixi« 


ted  ut  convertatur  ei  vivat  (Ezeck,  xviii,  32).  Incerta  ^  mus.  Quod  argumentum  dicilur  A  consequeiitibu». 

Necesse  est  enim  ui  quando  haec  aiidita  fuerint,  Imtitia 
ronsequatur.  Perossa  vero  significantur  animi  firma- 
menu,  quae  necesse  fueral  omnino  humiliari,  qiian- 
diu  poenitens  iste  potuisset  absolvi.  Humiliata  enim 
dixit,  propler  erroris  sui  conscientiam,  quae  proficue 
semper  humiles  facit. 

Vers.  10.  Averle  faciem  tuam  a  peccatis  me/i,  el 
omnes  iniqukates  meas  dele.  Venit  ad  tertiam  partem, 
rogans  judicem  pium  ne  respiceret  peccata,  quae  ip>i 
quoque  viJebanlur  horrcnda.  Considera  vero  ex  con> 
trariis  pulcherrime  regulas  daias.  Si  nos  avenimus 
facies  a  peccaiis  nostris,  noxium  est;  quia  oblivisci- 
mur  et  negligenler  agimus,  quae  continuo  fletu  ablue- 


suni  qu;e  omnino  discerni  non  possunl,  sed  aliquibus 
ambiguiutibus  colliguntur.  OccuUa  vero  sunt  quae 
nec  oculiis  conspicit,  nec  mens  humana  dijudicat. 
Hxc  duo  non  solum  sibi  revelaia  dicit,  sed  manifesta' 
ta  profitelur;  ut  quod  fuerat  vel  suspicari  arduum, 
provenerit  illi  in  declaralione  manifestum.  Et  nota 
quod  collau  sibi  munera  pulchra  definitione  com- 
pleotitur.  Dicendo  eniin,  incerta  et  occulta  sapientiai 
tuce  manifestasii  mihi,  prophctia  quid  sit  ostendil  ? 
Orius  aiitid  addil  realui  suo,  ul  cum  beneficia  nuine- 
ral,  culpa  seinper  accrcscal.  hicerta  ergo  et  occulta 
i^iinl  qtio;  Ociis  illi  iii  Filii  sui  maiiifcstntioiio  revela- 
vii.  Priiuiiin  ut  ngnosrcrct  e:im  Iinbcrc   Filium,   dc- 


^5  EXrOSlTlO  IN  rSALTGx^lUM.  PSAL.  L.  506 

re  debercmus  :  si  Dominus  i.oii  avertU,  eiisiingnii,  A  m»»s  el  renovare.  Diclum  est  enim  el  in  alio  loco  de 


quia  judicat  delicU  qusc  rcspicit.  Sic  orut  et  alibi  : 
Ne  avertas  (aciem  luam  a  me,  et  ero  slmUh  descctiJen' 
hbus  in  lacum  (Psal,  cxlii,  7).  Merilo,  quoniam  si 
pof  respicimur,  mis«iricordia  Salvatoris  absolvimur ; 
sicot  de  Pctro  in  Evangelio  dicitur  :  Et  respexit  Do- 
minus  Petrum,  et  ejretsus  [oras^  flcvit  amare  (Ltic* 
Kiii,  Cl,  0*2).  Sequitur,^(  omnes  iniquitates  meas  dele. 
De  duobus  criininibus  vocatus  ad  culpam,  pro  uni- 
▼ersis  delictis  prudentissimus  precator  exorat.  Scie- 
balenim  se  fecirse  plurima,  quam  quue  justiiia  prai- 
ientis  temporis  arguebat  :  iia  salutari  compendio 
qoidquid  accusari  polcrat,  remitli  sibi  una  venia 
poilulabat.  Dele  autem  dum  dicilur,  dimitte  signifi- 
citur ;  qnia  omne  nostnim  admissum  quasi  quibusdum 
Ul^olis  scribitur,  cum  divina  notitia  continetur. 

Ters.  1 1 .  Cor  mundum  crea  in  me,  Deus ;  et  spiritum 

netum  innova  in  visceribus  meis.  Subtiliter  hos  ver8ii's 

fer  verba  singota  debemus  exquirere,  ut  nobis  sensus 

possit  eridentius  elucere.  Creare  dicimus,  noviim  ali- 

qaid  instituere ,  ut  illud  quod  non  fuit  videaiur  exi« 

stere.  Et  quomodo  dtcamus  anie  peccaium  cor  mun- 

inm  non  habuisse  David,  de  qno  Dominus  dixit :  /n- 

•fii  Dacid  filium  Jesse^  rirum  secundum  cor  meum^ 

qui  faciat  omnes  voluntates  nras  (Psal,  lxxxvi4,  iS, 

etAcL  XI  ly  2i)?  Sed  crea  liic,  restaura  undedecidil, 

debel  iBtelligi.  Petit  ergo  prophela  tale  mundum  cor 

tibi  creorr,  quod  jam  peccalis  impellentibus  commo' 

veri  miDime  potuissct  ad  culpam ;  sed  stabi'itate  de- 

iismy  bonom  non  possit  mutare  propositum.  lloc 


fldelibus  (II  Cor.  v,  17)  :  Eccenuncnova  creatura  ; 
qon  quasi  de  altera  qu»  non  erat ;  sed  qiiod  in  ca 
qux  jam  constabat,  iiluminatio  nova  processerat. 

Vers.  12.  Ne'projiciasme  afacie  tua,  et  Spiritum 

scnctum  tuum  ne  auferas  a  me,  Projicitur  a  facie  qui 

curari  conlemnltur.  £t  quid  aegrotus  facial,  si  medi- 

cina  se  subtrahat?  Sciebat  enim  ab  iilius  facie  sani- 

ta^em  mentis,  ct  iunien  vcnire  sapientix;  et  eredcbat 

se  inimico  tradi,  si  a  vultu  Doinini  judicaretur  expel< 

ii.  Uicenim  se  tantum  vult  respici»  qui:i  peccata  su- 

perius  non  debere  conspici  succlamavit.  0  roens 

propbetae,  et  post  bumanos  errores  eximia  l  Dc  po- 

testate  tacuit,  et  de  afleciibus  mlnime  supplicsvit. 

Solum  spiritum  prophetias  sibi  non  auferri  petiii, 

B  quem  pretiasum  supra  cuncta  rez  babuit.  Sic  enim  et 

Jeremias  propht  ta  de  ipsius  yirtote  testatus  est  di« 

cens:  Extendit  Dominus  manum  suam  ad  me;  et  letigit 

os  meum,  ei  dijat  ad  me :  Ecce  dedi  verba  mea  in  os  tuum  : 

eece  statui  le  super  gentes  et  regna^  eradicare^  et  demo" 

Ure^  et  perdere^  et  exterminare^  et  cedifieare^  ei  cireum 

plantare  (Jer.  i,9).  Meritoergo  conservanduin  sibi  p  • 

tiit,  quod  supra  omnes  divitias  magnificentius  se  ha- 

buisse  cognoYit.  Ei  iniuere  quia  non  dixii,  da  mihi, 

lanquam  non  haberet ;  sed  ne  aufcras  posuit ;  sciliret 

quia   lalis  ac  tanta  supplicatio,  nisi  per  Spirituni 

sanctnm  non  potcrat  evenire. 

Yers.  13.  Redde  mihi  lcetitiam  salutaris  /uf,  et  spi- 
ritu  principali  confirma  me.  Redit  ad  Filium  Dci, 
quem  ut  ostenderet  Christum,  dixil,  Salutaris  tui. 


■liqoe  sanciis  post  resurrcctionem  dabilur.  Sed  poe-  G  cujus  nativiate  silus  gentibtis  venit;  ei  quod  anie 


aiiens  iste  bonorum  nvidiis,  venturi  pr:i  mii  ainore 

iucGensus,  quod  in  futnro  evenire  poterat,  hoc  sibi 

eoocedi  prssenti  tempore  post^dabal.   Recium  spiri- 

tm  dicit,  Filium  Dei  Yerbum,  de  quo  in  alio  psalmo 

cammerooratiim  est  :  Virga  recta  est,  virga  regni  :ui 

(IW.  \Liv,7).  Quem  nierito  ex  natura  Deitalis  iptVt- 

Im  sppellavit,  qui.i  legitur  :  Deus  spiritus  est  (Joan. 

n,  U).  innova  per  hypallagcn  flguram  positum  cst ; 

m  qood  esset  ipse  Filius  innovandus,  sed  qui  David 

leecotis  vetercm  facium  possit  innovare  per  graiiam. 

Ke  enim  nos  innovat^  qui,  antiqui  hominis  \etustate 

iepofitSy  in  nova  regenerationis  sux  dona  commutat. 

Ibm  sicot  per  Adam  veteres  fuimus,  ita  Chrisii  Do- 

oini  beneficiis  tnnovamur  (Ephes,  iv,  22);  sicut  Apo- 


erat  paucis  per  eximiam  fidem  cognitum,  lactum  est 
universo  orbi  notissimum.  Qnapropter  cum  dicit : 
Hedde  mihi  lcetitiam  salutaris  (iii,  Christum  significat : 
cnjus  contemplatione  inler  ipsas  quoque  lacrymas 
laeius  crat,  et  propheiiae  sus  munere  inter  pcenitcn- 
tis  so£  jejunia  pascebatur.  Redde^  dixit,  quia  sibi 
nescio  quid  gratiae  scnserat  imminutum  rquoniani 
ab  illa  gralia  salulari  tantum  quis  recedit,  quantum 
se  173  reprehensibili  conversatione  traclsverit. 
Mam  cum  dicil :  Redde  mihi  lcetitiam  salutaris  /nf, 
^ratiam  se  Spiritus  sancti  sine  dubio  amisisse  cogno- 
▼erat,  quam  fragilitas  humana  non  potcst  habere  cnro 
peccat.  Sequitur,  et  spiritu  principali  confirma  me, 
Kex  ille  sanctissimus,  et  propheta  mirabilis,  nonpo- 


tiolusdiclt :  Deponentes  veterem  hominem  cum  aetibus  D  tabat  praDcipuum  roonus  esse,  subjeciis  jura  dictsrOv 


nis^  induite  novum,  qui  secundum  Deum  creatus  est 
(Cotof.  ui,  9y  10).  Addidit,  tn  visceribus  meis^  unde 
MoTerat  adulterii  detestabile  criroen  exiisse.  Ulrisque 
eaim  partibus  remedium  petebal,  quoniam  de  utro- 
qae  peccaverat.  Et  iniuere  quanta  vivacitate  se  de;^!- 
^ret  explari  ,  ot  intelligas  eum  nullum  lale  iilierius 
committere  voloisse  delictum.  Nam  sirut  in  compa- 
ghiem  priorem  coirc  non  possuni  ahscissa  membra, 
ilaad  verom  pocnitentem  nequeunt  prapteriia  redire 
peccata.  Ut  qoibusdam  vero  placet,  et  aliter  probalur 
eiponi.  Petit  propheta  ror  mundum  crearein  se  Deum^ 
iKHi  aliod  poscens  qnod  non  hahebat ;  scd  quod  jam 
erat»  mondum   fieri  p^^stulabal.  Crfar^  quippe  dici- 


nationes  exteras  bello  subigere ;  sed  loia  coniempln- 
tione  translatus,  curiosius  expetebat  in  principiili 
inteliectu  statui,  quam  in  rpgni  ciilmiiie  contineri. 
Confirma  me,  dixit,  ne  iterum  peccem,  nea  te  anim.T 
mutabilitatc  disccdam.  Nec  incassom  putemus,  quod 
vir  sanctus  el  cordis  illuminaiione  radiatus,  trriio 
spiriium  nominavit,  nisi  quia  individnae  Triniiaii 
devotos,  concedi  sibi  ab  ea  vrniain  postuinvii.  Spiri' 
tus  onim  quanlum  ad  cssentinm  Divinitntis  et  Pnlcr, 
et  Filius,  et  Spiriius  sanctus,  recte  diciiur  unus 
Deus  ;  sed  pro  distinctione  personarum  est  propriuni 
Pntri,  quod  nnturalilersine  initio  anle  sxciila  gcnuil 
Filium  :  proprium  cst  Filio,  qiiod  natiiraliler  a  Palre 


STJ 


M.  AUREL 


|i;oHcraliis  est ;  propriuin  csiSpiiimi  saiiclo,  quol  a 
Palrc  et  Fili»  proccdil ;  qti.T  iiieTabili  charitalc  nlqiie 
eooperalione  eorum  cotisubstantialis  xlernilas  ct  po- 
lcstas  omnia  facit  qiine  vnit  iii  coelo  et  in  terra.  Sed 
quamvishaec  incomprehensibi'ia  atqtie  ineisplicabilia, 
ila  ut  sunt,  nobis  nuncesse  noscantur;  tameiia  non- 
niillis  Palribus  corporalium  cl  simul  existentinm  re- 
rum  talis  similitndo  prnponisiir.  Invenimtis  enim  tn 
sole  tres  istas  proprietaics  :  prima  ipsa  est  substanlia 
rorporans,  quod  sol  est ;  deinde  splendor  cjus  qui  in 
ipso  permanet ;  tcrtia  cal6r  qui  a  splendore  ejus 
usque  ad  nos  pervenit.  Quae  hoc  modo  (si  tamen 
tantne  rei  poiest  similitudo  aliqua  reperiri)  arbitror 
n.'Stimaqda,  ul  qiiod  cst  in  sole  substantia  corporalis, 
ita  intelligatur  in  Tritiitate  qoodammodo  persona  Pa- 
tris  ;  et  quod  est  in  sole  splendor  ejus,  hoc  sit  in 
Trinitaie  per^onti  Filii,  sicut  Apostolusdicil :  Splen- 
dor  glorios  eju$  {Hebr,  i,  3) ;  quod  autem  esl  in  sole 
calnr,  hoc  sit  In  Trinitate  persona  Spiritus  sancti, 
sicui  legilur  :  Qnit  se  abscondil  a  calore  ejus  {PsaL 
XYiri,  7)? 

Datur  etiam  aliud  exemplum  incorporalium  rerum, 
hoc  est  de  anima,  quae  ad  imaginem  Dei  facta  cogno* 
Fcitur.  Anima  igitur  cst  ipsa  substantia  incorporea, 
rationalis,  in  qua  inest  mtellectus  et  vita  ejtis.  Quod 
cr^o  est  in  anima  subsiantia,  boc  intelligatur  (si  dici 
Tas  esi)  in  Trinitate  per^sona  Patris  ;  quod  autem  est 
in  anima  virtus  et  scientia,  hoc  inielligatur  in  Trini- 
tate  Filius,  qui  esi  Dei  virtus  et  Dei  sapientia :  et 
quod  cst  in  anlma  yiviftcandi  proprielas,  hoc  et  in 
Trinitate  intelligaiur  Spiritus  sanctus,  pcr  quem  vi- 
vificandi  opus  muliis  locis  prxdicatiir  impleri ;  sicut 
ait  Petrus  apostolus  in  Epislola  sna  :  Mortificatus 
carne^  vivificatus  autem  spiritu  {I  Pelr,  iii,  18) ;  ilem 
Aposiolus  :  LiV.era  eecidit,  Spiritus  auiem  vivificat 
{II  Cor.  111,  6);  et  in  Evangelio  Dominu^  ait :  Sptri- 
tus  est  qui  vivificatf  nam  caro  non  prodest  quidqnatn 
{Joan,  Yi,^3).  Ilaec  autem  quaediximus  tria  singula- 
riter  sequeslrala  nuHalenus  inveniuntur,  quamvis 
inte!lectu8  noster  ea  dtstincta  possit  advertere;  sed 
ita  natiiraliter  sunt  unita,  ut  dum  unum  horum  se 
obtiilerit,  slmul  tria  semper  occurrant.  Sic  per  lias 
similitudines  tantae  rei  aliqua  nobis  imaginatio  veri- 
laiis  aperitur.  Sunt  et  his  aliae  Patrum  disputationes 
simillimap,  sed  quas  nunc  carnis  innrmitas  ad  liqui- 
dum  Tetal  intelligi  :  tunc  multo  praestantius  poterunt 
comprehendi,  quando  in  majcstate  sua  Divinitaiem 
viderint,  quicunque  beali  sunt.  Quas  qui  desiderat 
plenius  agnoscere,  sancti  Hilarii,  sancti  Ambrosli,  et 
sancti  Augustini  libros  Trinitaiis  non  desinat  lectita- 
re.  Hsc  enim  res  ad  disputandum  quam  magna,  tam 
longa  est.  Nam  et  beaius  Hieronymus  adversus  hx« 
reticos  iii  hoc  psalmo  luculenter  et  breviter  de  Tri- 
nltate  disseruit. 

Vers.  14.  Docenm  iniquot  vias  tnas^  etimpiiadle 
€onverien'ur,  Quarlam  pariem  supplicalionis  ingrc- 
iliinr  :  ubi  cum  fuerit  audilus,  qurc  fueril  gloria  par- 
roniis  ostend  t ;  ut  ipsc  quoque  purgatissimus  ac<jui- 
r  ttiir,  cum  alium  ab  infidelitate  co.iverlerit ;  scriptum 


II  CASSIODOUI  7i(>^ 

A  e>l  enim  :  Quia  qnt  conterii  [ecerit  peccatorem  ab  er- 
rore  vhv  siirr,  salvabit  animnm  ejus  a  morte,  et  cooperii 
tiinliitndinem  peecatornm  {Jac,  v,  20).  Duo  sunieniiH 
genera  doctorum,  unnm  quoJ  insiiiuitcxeniplis,  aliud 
qiiod  verbis  tantum  nosciiur  admonere  peccante^; 
qiiod  liic  utrumque  depreliendiiur  sentiendum.  Dicii 
ilaque  :  Quoniam  si  propheL-e  parcaiur,  dclinquenti- 
bus  spes  remissionis  maxima  concedatur.  Quis  enim 
ad  conversionein  non  daret  animum,  ubi  rex  et  pro- 
pheta  concessae  sibi  venine  praestabat  exemplum?  Sive 
illud  secundum  intelligi  potest,  quia  liberatus  a 
magno  exitio  praedicare  poluit  geniibus  diversa  ma- 
gnalia  Domini,  qiiae  sequenlium  psalmorum  textus 
ostendit.  Pollicetur  ctiam  compcndium  quxstuosum; 
ut  qu!a  ignoverat  uiii,  multi  per  ipsum  impii  proba- 

l^  rentur  acqutri.  Quod  non  elatioiiis  causa  dicitur,  sed 
providcntiae  viriute  prophetatur.  Quanti  enim  per  isia 
verba  Domino  supplic;intes  ex  reis  redduiitur  liberi, 
ex  obligitis  felicitcrabsoluti? 

Vers.  15.  Liberamede  tanguinibutt  Deut,  Deussa- 
lutis  meas ,  et  exsultabit  lingua  mea  justiiiam  tuam, 
Sanguinibus,  contra  Lalinam  quidem  linguam  nuinc- 
rus  pluralis  videlur  assumplus ;  sed  quia  hoc  in  Gry^ 
cis  exemplaribus  continctor,  translator  omnino  lau« 
dandus  est ;  elegit  enitn  aliquid  conira  artem  saecula- 
rium  poncre,quam  a  vcrilatc  posiia  discrepare.  Nam 
si  diceret,  a  sanguiue,  unum  forsitan  i>cccalum  vide- 
retur  ostendcre  ;  sed  cum  pluraleui  numeruro  ponii« 
luulia  esse  sine  dubio  confiielur  :  quod  idi  >ma  Scri- 
pturoe  divinne  possunius  nuncupare.  Ilxc  figura  dici- 

^  lur  exallage,  id  cst  iinmulalio,  quoiies  coiilra  G<>n- 
sueiiAlinem  autgenuscommuiaturaul  casus.  Liberari 
ergo  se  propheia  petii  de  carnalibus  deliciis,  ut  jam 
desineret  in  ista  fragilitate  peccare.  Sanguis  eniiu 
pro  corpore  human  i  panilur,  quia  inler  cx^leros  hu  • 
mores  cjus  ipse  pMtior  [ed.,  prior]  viiiclur  existere. 
Nam  elin  Cvangelio  Peiro  dicitur  :  Non  tibircvelavH 
caro  et  sangnis  {Matih,  xvi,  17).  Deus  salutis  mete  si- 
gntficat  Dominum  Salvalorem,  per  quem  saliis  pie 
credenlibusdalur.  Addidit  et:am,ex)tt/<a6i<  lingua  mea 
justitiam  tuam;  id  est,  si  me  liberavcris  de  sanguinibut 
(quod  intelligitnr  de  peccatis),  laudem  tuain  liugua 
ntea  juste  loquetur;  propier  illud  quod  in  praelerito 
psalmo  dicluin  csl :  Peccatori  auiem  dixit  Deut :  Qtfa« 
retu  enai-rat  justitias  meat  {Psal,  xux,  16)?  Absulutus 

^  enim  rectc  loqui  poiuit,  undc  peccatorem  lex  divina 
suspendit.  lllud  praeterea  videlur  afferre  Donnullts 
aliquam  quaeslionem,  quare  posl  absolutionem  174 
delicti  dixerii  :  Lsmdgiho  jusiitiam  tuum;  el  iion  ina- 
gis  quod  aptum  crai  posuit :  Laudabo  pietaiem  tuam? 
Pictati  enim  graiias  agere  debet  qui  precatus  est  iii- 
dulgenlcr  absolvi.  Sed  h\  causam  profun  la  rationo 
c 'nsideres,  et  justiiice  divinpc  fuii,  ul  audiret  ad  se 
clamaniem,  parccret  supplicauii,  ei  susciperet  conti- 
lenteui.  Sive  quia  duae  res  istae  iu  judiCiO  Doiniui 
scmpcr  adjuncljc  suiit ;  sicul  in  centcsimo  f^aliiio 
diclurus  esl  :  Miserkordia.n  et  judicium  cantabo  tibi^ 
Domine  {PsaL  c,  l).  Quod  suo  loco  evideutius  expU* 
nabiinus 


SC9 


nXPOSITIO  LN  PSALTEKiUM.  PSAL.  L. 


:i^ 


Vcrs.  !6.  Domine,  labia  mea  aperies,  ct  os  meum  A  dun  crca  in  me  Dens,  u(  cuncii  induhiCanier  api>a- 


mfftift<i(i^'<  laudem  luam,  Labia  prophelae  qux  cluusa 
fuerai.t  comlilione  peccali,  beiiericio  ahsoluiionis  ape- 
rienda  pronuntiat.  In  reaiu  enim  posiiis  ora  daronata 
iunt;  sicut  et  Isaias  dicit  :  0  miser  ego^  quoniam  im- 
mmmdus  sum,  qui  cum  sim  homo,  et  immunda  labia  ha- 
beam,  tn  medio  qvoque  populi  immunda  labia  habeutis 
kMlem  {Isai.  vi,  5).  Os  autcm  dicilurct  cordi>  arca- 
nom,  unde  efricaciter  laus  divina  CAntaiur.  Morito 
ergo  po&t  ab^olutionem  peccaii,  et  latia  sui  aperienda 
esse  pronuntiat,  et  os  suum  dicit  Domini  annnntiure 
posse  przcouia. 

Vers.  17.  Qnoniamii  voluiues  saertficium  dedissem 
mtiqiu ;  holocaustis  autem  non  delectaberis.  Reum  se 
cnlfKi  inlenrenieiite  cognoscens  humilis  precator,  in* 


ra.a  ibi  esse  cogimtionum  nostrarum  foiit(  m,  itide 
bonum  m:ilumqueveiiire  iracl.itum.  Nani  ei  parlicuU 
ipsa  corporis  iiosiri  cogitaiiouis  sedes  «sl  [ms.  G  et 
ed.^  conoides  est],  qure  igiiis  habet  imaginem  ;  ut 
meriio  taK  sit  positioue  plasmatum,  unde  nobis  po- 
tesi  venire  consiiium. 

Yers.  19.  Benigne  fac,  Domine^  in  bona  voluntat» 
tua  Sion^  ut  (B(kficentur  muri  Jerusalem.  Quinta  pars 
quii^  superest  iniroitor,  in  qua  jam,  ealamiiatum 
auxietate  dcposita,  memor  promissiouis  divinae  Ixtiis 
petil  fieri  quod  Dominus  dignatus  fuerat  poI'iccrf. 
Supplicat  itaque  ut,  quoniam  Synagoga  pcsiia  sub 
lege  peccavii,  pcr  gratiam  Christi  succedens  Sion, 
hoc  est  catliolica  flrmetur  Ecclesia.  Dicilur  ergo,  in 


sinuat  potuisse  quippe  re^cm  facile  sacrificia  pecudum  B  bona  voluntate  tua  fac  Shn,  quasi  ille  mons  tunc  non 


oierret  i|uae  adhuc  illo  tcmporc  pro  peccatorum 
eipialionibus  (lendebantur,  si  holocausta  DoiniDus 
-libenler  assumeret.  Nam  qnod  dicit,  holocaustis  autem 
noH  deUetaberis,  significat  rilus  sacrorum  per  immo- 
latlooes  pecudum,  qui  erant  advcntu  Domini  respuen- 
di.  Uude  coflstat  prophetara  sic  ^d  Dominum  tota 
mente  translalum,  ut  non  se  sacrificiis  qu.^e  illo  lem- 
{10! e  gerebantur  crederet  expianduin,  sed  illa  uiagis 
oUatione  quam  dicit  inferius. 

?ers.  48.  Saerifieium  Deo  spiritus  contribulatus : 
cor  contriium  el  humiliatum  Deus  non  spernil.  Post* 
qoam  dixit  qus  sacrificia  Deus  respuit,  nunc  dicit 
illa  qo«  poscit.  IsluJ  enim  damus  sacrificium  DeOy 
spiritum  superbinB  confessionis  hnmilitate  maciatum, 


esset  eflectus.  Sed  considera  qula  in  eo  signilicatur 
Fcclesia,  per  quam  mundusscilicet  potuissel  ornari. 
0  regio  illa  omnium  patrona  terrarum!  O  civitas 
magni  Regis,  qiiae  coilestis  patriae  et  imaginem  porias 
et  nomen  !  Quis  te  andeat  localem  dicere,  qux  totius 
orbis  terininos  sanctisslma  fide  proharis  im|)lcsse  ? 
Nam  si  bistoriam  velis  advertere,  significat  forte  tem- 
pora  Ther»dosii,  quando  Eudoxia  jiigalis  ejiis  religio- 
sissima  f^min9rum,benemeritamciviiatem  ampliavit, 
<*t  meliori  murorum  circiiio  coronavit. 

Vers.  20.  Tunt.  acceptabis  sacrifieium  JHStilia^  e6/a- 
tiones  et  holocausta ;  tunc  imponent  super  altare  tuum 
vitutos.  Frequenter  sic  a  sanctissimis  Yiris  aliquid  al- 
legatur,  nt  sobjongatur  etiam  votiva  promisslo ;  ut 


Mide  noo  sanguis  egredilur,  scd  lacrymarum  fluenta  C  e>t  illud  :  Quid  retribuam  Domino  pro  hisqum  relribnit 


decurrunt.  Nam  spiritus  iste ,  qtiando  est  lxtu<i,  nos 
obligat ;  ijuando  est  secundum  Deum  contribulatus^ 
absolvit.  Dicit  enim  pcr  quintam  speciem  defiuitionis, 
qos  Graece,  xyta.  rwf  XiSev.  Laiiue  ad  verbum  dicitur, 
quod  sil  acdeptiiis  sacrificium  qnod  oflcrtur  Deo,  id 
e-t  spiritus  contribulatus.  Sequilur  etiam  sententiae 
biijikS  iiidubitata  promissio,  pcr  quain  jam  non  sibi 
vem.1  peiiliir,  sed  eam  Dco  se  bHmilianiihus  poliice- 
l*ir :  id  est,  cor  contritum  et  humiliatum  Deus  non 
spermt.  Cantritum  dicit  poenilentire  lahoribus  vehe- 
neoler  amicturo.  HumiUaium^  Deo  scilicel ;  ut  quod 
anie  fuerat  clatione  superbum,  fiercl  pia  confessioite 
^evotum.  El  videqnemadm()dum  rerum  ordo  ^ervatus 
tA.  NoD  enim  eor  potuerai  humiliari,  ni>i  fuisset  frc- 


mihi  ?  Caiieem  salutaris  aceipiam,  et  nomen  Domini 
invocabo  {Psal,  cxv,  i2).  lu  ei  hic  dicitur  Patri  : 
Tunc  acceptabis  sacrificium  justitiaif  id  est  Filii  tui 
gloriosissimam  passionem,  qui  se  sacrificium  pro  om- 
nibus  obtulit ;  ut  salutem  mundus,  quani  suis  operi- 
bus  non  merebaior,  acc4peret.  PuIcUerrime  autem 
definitum  est  qnid  sit  passio  Domini  reverenda,  id 
est  sacrificium  justitue.  Sequitur,  oblaiiones  et  hoh- 
causta.  Istud  jam  ad  fideles  pcriinet  Christiatios,  qui 
erant  post  adventum  Domini  crcdturi  :  significaiis 
immolanda  corda  hominum  viventiiiin,  nun  meiubra 
pecudum  mortuorum.  llla  enim  ignis  coiisumptibilis 
shsumebai,  ista  inccndium  vitale  discruciat ;  illa  re- 
digebantur  protinus  in  favillas,  ista  temporaliter  ani- 


ijoenii  tribulalione  contritum,  Kam  quod  dixit  :  Deus  D  tnas  tribulationibus  exurendo,  ad   amconi  paradisi 


iioa  tpernfl,  jam  sanct»  promissiouis  ancioriias  est, 
qo»  pr^dicatur  nagis  qiiam  postulatitr.  Consiat 
enia  talos  oblationes  Deum  non  spernere^  sicui  illa 
tognoscitur  priora  sacrificia  respuisse.  Perquirendum 
tane  videtnr  quod  frequenter  in  Scripturis  divinis 
Uroioielligentia  cor  ponatur  ;  dicit  enim  iu  Evan^e- 
lio :  De  corde  exeunt  cogitationes  malw  (Matth.  xv,  1 9) ; 
et  Peirus  apostolus  Simoni  ait :  Cor  cnim  tuum  non 
eUrectum  eoram  Deo  {Act.  viii,  2i);  Isaias  quo<|ue 
lestatnr :/ntfura/umci(  corpopuli  hujus{lsai.  vi,  1  >) ; 
et  in  quarto  psalmo  :  Quousque  gravi  corde  { !hat. 
IV,  5)?  ct  in  septimo  :  Scrutans  corda  ct  lenes  Dcus 
{Psai.  VII,  10);  bic  quoqne  suporius  diiit  :  Cor  nnin* 


gaiidia  neterna  perducunt.  Sequitur,  tune  imponent 
superattare  tuum  vitulos;  sacerdotes  scilicet,  quaud  ) 
Eccltisia  CiUholic.)  fuerit  Domini  passione  consiruc(;i. 
Nam  cum  superiur»  dixcrit,  hotocaustis  autem  non  de- 
lectaberis,  quxrendum  est  quare  hic  iterum  vitulos 
immolaiidos  esse  promiserit  ?  Dictum  est  per  figuram 
allegoriam,  qunc  aliud  dicit,  aliud  significat.  Vt/u/o* 
quippe  posuit,  aul  pro  innocenlibus  adultis,  quoriini 
x*tas  prima  est,  et  a  jugo  peccati  cervix  probatur  alic- 
na ;  ct  ideo  in  lali  verbo  permansit,  ut  actum  illiim 
prxteriUe  legis  indicaret  fuissc  reruai  imagincm  fu- 
turarum.  Siveillos  prrP(li*ator:'s  Evnngelii  promiitit, 
qiiorum  175  im')&'ii<'"^  ><i  viiuli  figura  Lucas  Evau- 


574 


M.  AURCLU  CASSIODORI 


57i 


gellsia  suscepil,  qui  uon  mugiiibus  aera  verberarent,  A  f^um  coupgUur  spina  (Pial.  xxxi ,  4).  Non  illud  qund 


•cd  oibem  UTrarum  doininicse  lidei  prxdicaiionc 
coinplerent.  Sive  illos  magis  vitulos  debeuius  adver- 
lere,  qui  animas  suas  in  bostiam  suavilaiis  sacris  al- 
taribus  oblulcrunt.  Nam  et  Paicr  Augustinus,  cum 
de  tiguris  illis  evangelicis  agereiur  (Serm.  70  H  ICO, 
de  Temp.)^  quodam  loco  ipsum  Dominuui  vituliim  di« 
city  qui  se  bostiam  obtulit  pro  salute  cunctorum. 
Quapropler  sive  de  adolescentibus,  sive  de  prjedica- 
toribuSy  sive  de  martyribus  sentiatur :  tales  tamen 
proplieta  viluloi  altaribus  Domini  poiuit  promittere, 
quos  Cbristianx  re'ig'oiii  noverat  conveuire» 

ConClusio  pialmi. 
D.  lcissimus  nimis  emanavit  psalmus ,  de  aroaro 


in  trigesiiuo  septimo  psalmo  ail :  Computruerunl  et 
delerioraverunt  cicatrices  mea:  u  facie  imipientug  mem 
(PiaU  xxxvii,  6).  Nec  illud  quod  in  centesimo  primo 
psatmo  dicit:  Quia  cinerem  tanquam  panem  maiuiuca' 
bamf  ei  potum  meum  cum  fletu  temperabam  (PiaL  ci, 
10).  Non  illud  quod  in  centesimo  vigcsiuio  nonodkit: 
De  profundis  clamavi  ad  te^  Domine  (P»al,  cxxix,  1).' 
Nec  iliud  quod  in  centesimo  quadragesimo  secundo: 
Quia  penecutus  est  inimicus  animam  meam^  humiUavit 
in  terra  vitam  meam,  CoUocav  t  me  in  obscuro  iicut 
mortuoi  iceculi,  et  anxta.ui  est  in  me  ipiritui  meu$ 
(Psal,  cxLii ,  5).  Sed  a  propheta  correpius,  et  pec- 

cati  sui  aguitione  perterritus ,  petit  rex  a  clemenii»- 
simo  judice  ut  pcr  misericordiam  ipsius  ablutm. 


compunctionis  fonte  desceiidens.  Sed  quid  lacrysi.a  B  sordibus  omniuin  peccatorum  reddatur  omnino  mun- 
niiu  Israeliticum  populum  tuiicprofudissecredamus,  dissimus.  Sic  magister  optimus  et  disiricias  alibi 
uhi  tanta  princeps  afflictione  plangebat?  Quis  enim    '  saiisfactiones  fortioribus  viribus  dedit,  et  infirmis  isia 


illo  flente  uon  fleret?  Qiii^  doletite  non  geinerel, 
quando  pro  gemmato  diademate  rex  cinerem  ge>tabat 
in  capito,  caiius  pulvere,  non  aetate?  Noluil  eniin  se 
videri  forin  ec  s  ornalum,  qni  se  intus  noverat  csse 
fanlissiinum :  pulchrior  sordibus  suis,  qui  pompam 
sxculi  respu  t  in  ddictis.  Dolor  unius  cordis  fuit 
nimiium  corrcctio  civitatis ,  quando  insanix  crimen 
iiicurrit,  qui  timc  laetus  esse  prxsumpsit.  Feiix  pro- 
focto  ter  qu.ilnrque  civitas  ubi  et  sacculi  Dominua 
Deo  popniiere  ineruit,  etgloriam  cruciflxions  Kex 
coelesiis  ^ccepit.  Hinc  est  quod  dum  in  hoc  libro 
bei^tem  psalmi  pamilCDtium  esse  doceantur,  Cccle- 


temperata  concessit :  qiix  merito  pia  mater  elegtt 
Ccclesia,  ut  fliios  suos  ad  graliam  blaiidissimae  coih 
fessionis  modis  omnibiis  invitaret.  Nam  potest  bic 
et  illud  forlassis  inteiligi ;  ideo  euin  in  hi<c  psaliiio 
dixissc  :  Doceam  iniquoi  vias  tu^i,  et  impii  ad  te  con^ 
vertentur  :  quoniam  praevidebat  sequeutes  populos 
per  iatum  psaluiuiu  copiosissimae  pGenilentis  munera 
petituros.  illud  plaiie  videamus,  quid  est  lioc  quod 
Dos  Crequenti  meditatione  bunc  psalmum  licet  ite- 
rare ,  nec  nobis  impedit  ad  bonores  cccle^aslicos 
expelcndos;  si  vero  a  sacerdote  supra  iios  poenilen- 
tiae  voto  dicaiur  :  quoniam  ex  persona  datur,  jnste 


giarum  usu  receptum  est;  ut  quotics  peccatorum  G  a  canonibus  vetamur  ultra  accedere.  Quidquid  eBim 


veiiia  pelitur,  pcr  istum  magis  Domino  supplicotur , 
non  immerito.  Primum  quoniam  in  nullo  psalmornm 
t|nae  poeniteniibus  maxime  necessaria  est>  tanla  vir- 
tutis  bumiliias  invenitur ,  ut  rex  potens  et  in  pro- 
phelali  cu'minc  constitutus,  tanquam  extremus  ho- 
ininum  siin  fe^^tinaverit  peccata  deflere.  Deinde  quia 
post  absolutionis  promissionero  tauta  se  constrinxit 
iiecessitiite  lacryroanim,  quasi  ei  minime  fuisset 
ignotuin.  Electum  est  plane  temperatum  et  expedi- 
inm  supplicailonh  genus,  quod  omnis  stas  vere  sa- 
piens  debeat  appet«re,-  ^t  ad  subitum  festinaiiter 
poaait  implere.  Non  enim  hic  ut  in  caeteris  pGBniien- 
tibus  aliquid  difQcile  dipitur,  quale  est  illud  in  sexto 
psalmo  :  Lavabo  per  iingulas  noctei  lectum  meum ; 


in  Cbristi  noiuine  percipimus,  invioiabile  nobis  et 
defliiitivum  dcc^t  esse  judicium.  Iia  flt  ut  poeniten- 
tiam  unumquemque  et  apud  sc  jugiier  liceat  ag  re, 
et  qiiando  per  sacerdotein  data  fueiit,  non  no&  per- 
miitat  ulter.us  ad  ecclesiasiicos  bonores  accedere. 
Hujus  autem  nec  nuinerus  vacat ;  pertinet  enim  ad 
annum  jubilaeum ,  qul  apud  llebraeos  contractos  ve- 
teres  obligationesque  solvebat,  quem  in  Levitico  Do- 
fflinua  annum  remissionis  oniversos  habitatores  terrae 
vocare  praecepit.  Pertinet  quoque  ad  Pentecosten , 
quando  post  ascensionem  Doniini  apostolis  Splrihis 
sanctus  advenit,  miracula  faciens ,  et  charismaturo 
dona  concedens.  Sic  et  psalmus  hic  calculo  qiiinqiia- 
gcsimo  constitutus,  si  corde  puro  dicatur,  delicla  dis 


iacrymii  meis  stratum  meum  rigabo  (Psal.  vi,  7).  Nec  D  solvit ,   cliirographum  noslr*   obligalionis  evacual, 
illiid  quod  in  trigesimo  priino  psalmo  dicit :  Gr(2oa(a      et  nos  a   dehitis  delictorum   tanquam   remisaionit* 
esi  super  me  manus  tua :  conversui  sum  in  cerumna  mea,      aiinus,  pr«YStanle  Domino ,  reddit  immunes. 


PARS  SECUNDA. 


/; 


176  TITULUS  PSALMI  Ll. 

n  finm,  inteliectui  David^  cum  venit  Doech  Idumieui, 
et  annnntiavit  Sauli^  et  dixil  ilti :  Ecee  venit  David 


in  domum  Abimeleeh, 


Ut  lituluin  nobis  aperiat  causa  breviierintimanda 

csi.  Cum  David  fugeret  Saulein,  venil  ad  saccrdotem 

^bimclech,  qui  susceptus  abeo,  et  panes  proposi- 

"ijomi  accepit  et  gladiuin  quo  occiderai  Goli^m.  Paiies 


proposi'ioni$  signiflcaverunt  sacerdolem  ,  gladius 
sacratus  futurum  polentissimuro  regero.  Ibi  casu  in- 
vcntus  Doech  Iduinxus  praepositus  mulonim ,  nun- 
tiavii  omnia  regi  Sauli  (/  lie§.  xxii,  10).  Tunc  iratiis 
Saul,  Abimelech  cum  aliis  sacerdotibus  ejusdem  ci- 
vitat  s  ab  ipso  fecit  interlici.  Iste  autem  Doech  per 
quein  talia  provenerunt,  patriotico  nomine  cognomi* 
natus  est  Idumseus.  Quje  utraque  verba  coiijuncti, 


375 


EXPOS.TIO  LN  PSALTEmUM.  PSAL.  LL  571 

sicul  Palrura  Iraditauctoritas,  indicam  motns  (errc-  A  vocula  acuta  feckti  dolufn.  Pessimorum  coiisueiudo 


1106.  Quae  signHicatio  Yerborum  Anticlirisli  aclibns 

iion  immerito  deputatur.  Doecb  enim  lium.pus  David 

adversarius  fuit,  sicut  Christo  Anlichristus  crit.  Uie 

sacerdotes  exsiinxit,  ille  facturus  est  martyres :  iste 

iioiDinis  significatione  indicat  molus  terrcnos,  ilie 

ciuictoin  orbero  moturus  est,  dum  eum  prxsumptione 

sacrilega  ad  culturam  sui  nominis  coget.  Qunpropter 

.  per  nomen  Doech  Idumaei  jure  Antichristus  intel'i- 

jgilor,  cni  tantis  comparationibus  similis  approbatur. 

I  Kt  ideo  totus  hic  tiiulus  ad  adventum  Domini  secun- 

^  diim ,  ptT  tcmpus  Antichristi  jiire  referendus  est : 

quooiam  omnia  ad  Chrisii  nianifestationem  compe- 

lenleraptantur;  utpsalmo  suo  tiiulus  non  discrepare» 

sed  potius  congroere  videaiur. 

Dhi$io  psalmi, 

Spi  itQ  sanclo  iilumiDatus  proplieta,  rcspexit  ante 
judicinm  Domini,  ADiichristi  consurgerc  abominabi- 
lcB  principatum.  Et  ut  fidelium  corda  rol)oraret,  in 
prima  parie  psalmi  facta  in  eom  invectione  consur- 
git ;  ne  se  nimium  in  suis  iniquitaiibus  extolleret , 
m  fiiiis  gravissimus  immineret.  Secunda  parte 
idhuc  eum  increpans  dicit,  et  quod  celeri  fine  ra- 
pistur»  et  quod  com  sanctis  Domini  non  habeat  por- 
lioiiem.  Tertia  stuporem  dicit  provenire  sanctorum, 
^iuuido  diabolus,  qui  in  hoc  saeculo  nimia  praesum- 
ptione  grafisatus  cst,  in  fine  miserrimus  abjectusque 
Tidebitur.  Uuarta  parte  propbeta  confidens  de  Deo, 
Id  fuioro  saecolo  cum  sanctis  habere  se  aestimat  bea- 


niirabili  brevitate  describitur,  qiii  non  anie  cogilant 
quam  loqiiantur,  sicut  sapientissimus  Salomon  dicii: 

.  In  ore  stiUiorum  cor  eorum  (Ecclu,  xxi ,  29).  Ilit  enim 
dicit  linguam  cogitatsey  non  cor;  ut  illa  quae  pruden- 
tium  consilio  famulari  solet,  in  ipsis  locutionibus  suis 
cogiiasse  videretur.  Quse  i<Jeo  inconsnlta  protulit^ 
quia  ea  praemisso  judicio  non  liniavit.  Cogitatni 
enim  lingua^  utrumque  declaravii,  et  facilem  volun- 
tatem  levissimae  mentis,  et  praecipitationem  incon- 
sultissimaro  dictionis.  Possumus  eniin  interdum  mala 
cx)gitare»  et  lingua  non  dicere.  Hic  vero  pravi  homi« 
nis  pessima  consuetuiJo  (iamnaiQr.  Addidit,  iicul  no- 
vacula  acuta  fecitti  iolum,  Novacula  est  in  quadam 
subtilitate  tensum  latius  fernim »  radendis  pilis  acii- 

B  tissimum  prxparatum ;  quod  licet  barbae  segetem 
metat  impressum ,  corporis  tamcn  substaniiam  re- 
iinquit  illaesaro.  Convenienter  ergo  sxvissimi  hoini* 
nis  dolum  acuicB  novaculte  comparavit;  quia  sicut 
illa  heminem  non  laedit,  ita  nec  iste  animam  justi 
sub  quavis  afQictione  percellit.  Potest  enim  radere 
omnia  quae  sunt  forinsecus  attributa,  quasi  piloe; 
sed  animae  interna  tunc  magis  efOcit  pulchriora , 
quando  ei  nititur  aiiferre  niundana. 

Yers.  5.  Dilexisti  malitiam  iuper  benigniiatem,  ijtt- 
quitatem  magit  guam  loqui  asquitdlem.  Nunquam  ma- 
lum  derelinquit  qui  cogiioscitur  araare  quod  peccal. 
lilas  enim  res  absolute  deserimus,  quas,  odio  interve- 
nientc,  damnaraus.  Nam  peccaior  iste  nequissimus 


limnam  portionem.  Aliqui  vero  hunc  psalmum  ge-  ^  "^'^'9^^  ^»^»^"'  ^*"»*  ««^»  ^"»  exsecrabili  morbo  cor- 
aeraliier  in  pcccatores  dictum  esse  puiaverunt.  Sed  ^  ^"P^"^  •  »""<*  ro^S'»*  appetibile  judicat ,  quod  boni 


cum  pro  lalibos  magis  praecipiatur  orari,  qui  spem 
con^ersionis  minim^  perdiderunt,  consequens  est  ut 
de  Antichristo  magis  et  sequacibus  ejus  accipiatur, 
^i  jam  obstinaiionis  suae  crudelitale  noscitur  esse 
4amnaii»  :  roaxime  quia ,  sicul  dicitur  inferius ,  in 
Ue  aaeculi  erit  destruendus. 

Expontio  pia/mt. 

Ven.  1.  Quid  gtorkait  in  malitia ,  qmi  potent  et  in 
imqmiaie  toia  die?  Cum  Scriptura  divina  nec  in  bonis 
adibui  dicat  esse  gioriandum,  sed  praecipiat  ut  ^tii 
g/LonatMf^  in  Dondno  glorieiur  (I  Cor»  i,  31) :  nunc 
pnipheta  viruni  sceleratum  de  soia  se  roalignitate 
Jjf lantero,  cum  indignatione  redargoit ,  cur  velit  de 


mores  scmper  accusant.  Rt  ut  culpis  ejus  augmcnta 
coiigeminet,  addidii,  tuper  benignitatem;  ut,  eisi  anl- 
roum  cjus  aliquando  benigniias  langeret,  mox  tan- 
quam  detestabile  vitiuro  repudiata  [mi.  A.,  repu- 
dians]  sorderet.  Sequiiur,  iniqiUlatem  magit  quam 
loqui  tequitatem.  Pleruroque  bomines  qui  peccata 
faciunt,  per  decorem  se  compositae  locutionis  abscon* 
dunt.  Nolunt  in  se  deprehendi  qu»  norunl  genera- 
litatis  exsecratione  damnari.  Iste  autem  sic  professus 
est  maluro,  ut  ioqui  non  erubescat  qnae  sapientium 
Tota  repudiant.  Et  respice  quemadmodum  mulias  res 
his  tribus  versibus  breviter  intimavit.  Quae  flgura 
dicitur  leptologia,  id  est  subtilis  locutio,  qoando  res 
singulae  minutatim  ac  sobtiliter  indicantur. 


MlU  acUbus  gloriari,  unde  deberet  potius,  conscien-  D     Vers.  4.  DilexUti  ontma  verba  pracipitaiiomt,  lingua 


lia  177  ^^^^^t  confundi?  Est  autem  energiae  pars, 
quoniara  abseniem  personam  alioquitur  quasi  prae- 
seniem.  Ilunc  enim  per  subsequentes  versus  facta 
invectione,  mirabili  proprietale  describit;  ut  per 
nares  suos  conspici  videatur,  qui  post  longum  tem- 
ptts  creditur  esse  venturus.  Potent  eliam  in  iniquita^ 
tibut  ille  est  qui ,  in  malo  permissus,  valet  implere 
quod  nititur.  Sed  quantum  in  iiequitia  vaiidus,  tan- 
tafB  esl  probis  rooribus  exsecrandus.  Sed  ne  hoc  ad 
oMHiientum  fieri  Vltleretur,  additum  est,  lota  die^ 
food  universae  vitae  signiUcat  tempus;  ut  sine  aliqua 
inlcrmissione  maluro  semper  el  opcretur,  et  cogiiet. 
Vers.  2.  InjutiUiiim  €ogitavit  lingua  tua  :  ticut  no- 


dolota.  Interposito  diapsalmate,  venit  ad  secundam 
partem.  Sed  quamvis  nobis  sceleratissimum  aliqiiero 
proponamiis ,  quis  erit  cnjus  tanquam  dc  praecipitio 
roontis  dolosa  verba  descendant?  Sed  de  Antichristo 
vere  dicitur,  qui  praeposteratis  moribus  atqiie  con- 
fusis  diligit  iniquilatetn ;  ciirrii  ad  omnia  verba  pra- 
cipitationitf  jubet  quod  nullum  juvat;  et  totum  cuid 
dolo  loquitur,  a  quo  nulli  profutiira  cen!«entur. 

Vers.  5.  Propterea  dettruet  te  Deut  in  finem^  eveltet 
te,  ei  emigrabit  te  de  tabernaculo  tuo^  et  radieem  tuam 
de  terra  viventium.  Dettruel  Deut  in  hae  vita  prosper- 
riine  quos  iterum  aedificaro  decrevcrit;  in  finem 
autem  qui  destruitur,  aeiernis  suppliciis  depuiaiurju 


zr; 


M.  AUHr^LII  CASSIODORI 


576 


Nam  propler  illn  qnrc  snp^iius  dirla  siint,  in   fine  A  frw«  cnpulitatibui  /lirypti  (Dan,  xi,  ^3).  Non  cnim 


sxculi  ore  Domini  lyranmis  ille  pleclendus  csl;  ul 
tam  iiigcns  nequiiia  adventu  siimmi  Judicis  deslroa- 
liir,  cujus  poteniiae  tempora  Daniel  quoque  definit 
di<cns  :  Quoniam  in  tempui  lemporum,  et  dimidinm 
te>f  poriSy  in  consummanda  dispersione  fient  omtiia  hac 
{Dan.  XII ,  7).  Sequiiur :  Evellet  te,  et  emigrabit  te  de 
tabernaculo  suo,  PoBna  ingcns,  formidolosa  dnmna- 
tio!  de  amcBnissimo  Domini  tabernaculo  cvelli ,  ct  in 
pcrpeiuis  ignibus  mancip iri :  ubi  iicc  virere  cuipiam 
d:ilum  cgi,  ncc  florerc  concessum;  sed  lanqM.im  ar- 
bor  grandneva  rndicitus  evulsa,  alerna  stcrdiiate  sic- 
cabitur.  Polesl  eliam  quosdaro  movcre ,  quod  verba 
isla  An:ichristo  nequeant  convenire.  Dicit  enim, 
emigrabit  te  de  tabernaculo  suo,  cum  liomo  pagaij^si- 


tnnlnm  auro  locnpies  eril,  sed  et  numerosilafe  gen* 
tiiim  cl  dominatione  lcrranim,  mirtrulorum  quoqite 
ostensione  gaudcbit,  honoris  etiam  pravl  se  elatione 
jictabit ,  et  crrterls  viliis  plenissiinus  erlt ,  qii.-e 
iCgypti  nomine  videntur  intelligt.  Scd  Iicbc  omnia 
erunt  vana,  quoniam  a  Domino  probantur  aliena.t 
Vanum  enim  diri  or,  quod  est  inane,  fragile  vel 
cadiicum,  ei  ab  iisa  lirmissimn  vcricale  di&cretum. 
Nam  qnamvis  pnncipaiui  ejusomnia  mundana  fnmu- 
lari  posse  videantur,  in  vanHUi  lanien  prwvaluit^  qiii 
sibi  profutura  nullntcqus  ncquisivii;  sicut  de  ipso  et 
Doctor  gentium  dicil  :  ExtoU  ns  se  sine  causa  infia^ 
tus  amentia  carnis  suce ,  et  non  tenens  capur,  ex  quo 
omne  corpus  per  conjunctiones  perductum  et  porrectum 


inus  ihi   non   videaiur  esse  planfaius.  Sed   hoc  2i  B  *^^^^^*^  ^^  ^^^^^f^n^  ^^i  (CoLi^,  id). 


niembris  ipsius  potest  accipi ,  qui  in  Ecclesia  qui- 
dem  corpore  videntur  esse,  non  animo;  quia  sic.  t 
fideles  membra  sonl  Domini  Salvatoris,  iia  et  ille 
suos  complices  in  unam  colligit  ncquiiiac  socictntem. 
Addidil,  el  radicem  tuam  de  terra  viventium.  Rai!iccs 
crnnt  Antichristi  consentanei  ministrique  diaboli ;  et 
ideo  radicem  ipsius  cum  ipso  de  terra  viventium  dicit 
esse  evcUcndam,  quia  cum  sanctis  Domini  nec  diabo- 
lus,  nec  Aniicbristus,  ncc  sequaces  coruin  babobunt 
aliquam  portionem.  Respiciat  ejus  poenam,  qui  po- 
tentiam  ipsius  hir  piitavcrit  admirandam;  et  necesse 
est  ul  habeat  vilissimuro,  cujus  dominium  non  dubi- 
tat  amputan<1um. 
Vers.  6.  Videbunt  jiuti^  et  timebunt;  et  super  eum 


Vers.  8.  Ego  aulem ,  sicut  oliva  fructifera  in  domo 
Dei,  speravi  in  misericordia  Dei  in  (Bternum,  et  in  sffr- 
culum  sceculi.  Venil  propheta  ad  quartam  partcm . 
in  qua  jam  laeiiis  exsuUat,  id  est  in  advcnfu  looisis- 
simse  viciniiatis.  Et  merilo  se  ollvce  comparl.  quia 
de  ejus  germine  Dominiis  Chrislus  effloruit,  qui  spi- 
riluali  oleo  pemnctus  est  pr;c  consortibus  sui-j.  Sed 
haec  oliva  bealissima  talem  fructum  intulii,  qui  omne 
genus  bum  mum  peccaiis  aridum,  misericordi.-c  su:t; 
facercl  largilale  pingua<cere.  Addidil  etiam  :  Indomo 
Dei,  ubi  revera  fructus  felicis  istius  arboris  adoleviL 
Sed  ideo  fiucliis  ille  [ed,,  illi]  mirabilis  provenif , 
quia  i  te  speravit  in  misericordia  Dei;  Anlichrisliis 
enim  sperabil  in  multitndine  divitiarum  suarum.  Hoc 


ridebunt ,  et  dicert,  yenli  ad  terliam  partem,  in  qua  C  ^"^^"^  contra  iliud  poniiiir,  ut  appareat  qui  frtictits 


prophetse  prxvidebat  spiritus,  quod  adhuc  datuin 
est  post  longa  lempora  provenire.  Sed  quamvis  justi 
jugiler  Deum  timeant,  etde  ejus  potentia  non  desf- 
nant  magnum  aliquid  arhitr.iri,  lunc  tamen  t  .lia  vi- 
debunt,  qux  super  huinanas  co^riialiones  vehemen- 
tius  expavescant.  Timebunt  ergo,  ad  gloi  iam  divinam 
rcspicity  non  ad  poenx  formidinem;  loquitur  cnim 
de  beutis.  Sequitur :  et  super  eum  ridebunt,  et  dicent. 
In  isto  sneculo  jusii  deflent  poiius  quos  errare  co- 
gnoscunt;  sicut  Apostolus  dicit :  Ut  lugeam  multos  ex 
his  qui  peccavcrunt  et  non  egerunt  pceiitentiam  (II  Cor, 
XII,  21).  Sed  quooiam  in  fuiuro  judicio  poenitenliae 
non  eril   loc  s  ,  merilo   supra   euni  justi  rid.  bunt : 


sii  in  Divinitate  sperare,  et  qualis  interitus  spem  in 
Domino  iion  habere.  Quod  scheina  dicitur  syndica- 
smos,  id  est  collatio,  quando  res  diversae  ia  conira- 
rium  sibimet  comparanlur.  Lt  ne  pularelur  isia  coo- 
(ideniia  ad  lempus  fuisse  suscepu ,  subjunxit,  m 
atenium,  quod  est  in  sceculum  sceculi.  Quae  res  ideo 
repelila  cejfnoscitur,  ul  spem.omnino  tixam  habuisse 
iii  illa  £e(ernitatc  judicelur. 

Vers.  9.  Confitebor  tibi,  Domine,  in  sceculum  quia 
fecisti;  et  exspeclabo  nomen  tuum,  qnoniam[ed.,  qtiodj 
bonum  est  ante  conspectum  sanclorum  tuorum.  Dmn 
I  onn  SU3C  confessio,  is  saluberrimus  pr.Tdicator<?nun- 
liat,  quemadmodum  nos  facere  debeamus  ostendit. 
Ilic  cnim  dalum  csi  confiteri,  ut  ihi  mereamur  ab- 


quoniam  sancia  Daniini  patien  ia  a  perfido  iniqua 

\oIuntate  contempta  est.  Scd  ne  risuin  ipsnm ,  ut  D  *^'^'*  A^J^cif ,  qftiia /Vm// ;  ubi  inielligendwn  est  ptT^ 

hic  plerumque   provenii,    levissimum   pularomus,      %"r»"™  cclipsim,  misericordinm,  in  qua  se  superius' 


sobsequitur  qu»  verhadiclusi  sunl ;  ui  cuni  judicio 
Domini  bealorum  consentaiiea  voluntas  poss-t  os- 
tendi. 

Vers.  7.  Ecce  homo  q^ii  non  posuit  rcum  adjulorem 
tibi,  sed  speravit  in  muUitudmc  diviliarum  sunrum,  et 
prccvaluit  in  vanitate  sua.  Ecce  duin  diciiur  cMtnsa 
inanu,  peccatoris  sors  nofanda  monstralur;  claret  ad 
quid  producia  sunt  178opcra,  quac  gloriosa  criid'!- 
Jissimus  aBslimabat.  Divitias  vcrn  hic  uiiiversns  poni- 
pjssxculi  delumius  ac(ii>cre,  quibus  illc  ncfandissi- 
iniis  abundahit;  sicill  Danicl  piojjheta  comnieinorai : 
Et  dominabitur  in  oicullis  auri  et  arqcnli,  ct  in  omni- 


sperasse  testnlus  e^t.  Sequiiur,  et  exnpectabo  nomcn 
tuum,  quoniam  bonum  est.  Nomen  ejus  exspectat,  qui 
se  in  judicio  Doroini  Salvatoris  per  misericordiam 
ejiis  credii  esse  salvandum,  dum  vocabuluin  talc  in 
se  acstimatcsse  coroplcndum.  Qiiod  jure  dicilur  bo- 
num,  ubi  et  spes  salutis,  ct  lotius  vita;  palina  susci- 
pilur.  Addilum  est  qiioque ,  ante  conspectum sanctorum 
tuorum,  qiiando  jam  jraudium  generale  jusiorum  esi, 
ct  concordi  exsuliatione  laus  Douiini  sine  fine  can- 
laliiiur. 

Cimcluiio  psalmi. 
Posi  illas  quiiujiiagc.iuii  psalmi  fchces  lacrymas» 


377 


EXPOSITIO  IN  rSALTERlLM.  ISAL.  LIL 


378 


d  eipiationem  bcalis&iinAm  poccaloruni,  quam  Isulus  A  suslincre,  donec  judicium  Majcsiaiis  aJfoitiai,  uhi 


propbeia  in  aJveisaiiuni  Domini  dlviniiatis  aniore 
prorupit,  devoiissiine  boslem  rogis  sui  persequitur, 
qia  peccalonim  ruerat  adversitaie  liberaius.  Seii 
qu:D)vis  diversis  locis  et  lans  inveuiatur  et  viiuiera- 
tio.  qux  perliuent  ad  demonsirativum  gcnu»;  in 
isto  (amcn  psalmo  pulciierrimc  partes  utra^quo  com- 
plexus  est.  A  principio  si<4uidem  usque  ad  illud,  ubi 
ait :  pT€n'atuU  in  vanUate  $ua ,  partem  viluperaiiunis 
fisequiiur.  hide  vero  qwa;  scquunlur  u^que  adfiiiein, 
laiidativx  qualitaiis  forroa  nionslratur.  Sic  perfeciio 
deroonstrativi  gencrjs  ulrisqiie  laieribus  constat  im- 
pleta.  Meminisse  quoque  nos  congruit  secunduin 
boiicesse  psalmum,  qui  Anticliristi  propiictavit  ad- 
ventum,  mirabili  sibi  dispositione  conjunctum.Nam 


omnes  beali  indubilanler  bona  recipient  quac  Doiiii- 
nus  pollicctor. 

ExpoiUio  pialnti. 

Yers.  1 .  Digat  insipien$  in  corde  $uo :  Non  esi 
Deus, 

Vers.  St.  Corrupti  $unt ,  et  abominabite$  facti  $nnt 
in  voluntatibu$  $uis  :  non  e$t  qui  faciat  bonum^  non  est 
u$que  ad  ununu  Ilic  ilenim  si  volumus  intueri,  ita 
nobis  catogtiricus  syllogismus  enascitur.  Insipleiiles 
corrupti  sunt,  et  ahominabiles  facti  sunt  in  ▼olunia- 
libus  suis.  Omnes  qui  corrupti  sunt  et  abominabilcs 
facti  sunt  in  voluiilatibus  suis,  dicunt  iii  corde  suo  : 
Non  est  Deus  Insipientes  igiiur  dicnnt  iu  corde  suo : 
Non  esi  Dcus.  Nunc  ad  ea  qu»  posita  sunl  subtilius 


Bicul  per  Cliam  el  Enocb,  duobus  esi  viris  sancilss!-  B  exponenda  vcniamus.  Verbum  dicere,  proprium  lin- 


mis  in  fine  Siiculi  dcstruendus,  itaet  per  bosgeminos 
psalmos,  ne  occullus  lerreat  Anlicbrislus  indicalur. 
Unde  convenientcr  post  quinquagei>iinum  bic  psal- 
m&  est  positus  quonlam  filiu?  iniquiiaiis,  de  quo 
loquitur,  tcrminum  remissiouis  cxcedens  ,  nuliaiii 
veoiam  babere  cognoscilur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMl  M  LIl. 

/ft  fincm,  pro  Amalech  intellectus  David. 

Cvm  psnlmus  isle  magna  ex  partc.  similitudine 
vefsuom  decimo  tertio  convenirc  t  oscaiur,  i.iiellcctus 
i|KAnim  quam  maxime  permulatus  est  diversilaio 
litBlorDm.  Nam  cnm  ille  habeat  psatmus  David,  isle 


gu(R,  lioii  cordis  est.  Sed  quia  cogitationes  nosiras 

potentia  Diviuiiaiis  intelligit,  recle  dictum  est,  in$i' 

pienii$  cor  dicere^  quod  ad  aiires  Domini  potuit  per- 

venire ;  scilicet  non  ad  rguosccnduiD,  sed  ad  vindi- 

candcm  \cd.^  judicandumj;  sicut  Dominus  in  Genesi 

dii'it :  Dcsccndam  et  videbo  utrum  elamorem  qui  venit 

ad  me  opcre  compleant  (Gen.  xviii,  21),  etc.  Nam  i|ui 

omnipoteiiti  Verbo  aliqiia  occasione  detrahit,   nec 

ratholicis  regulis  acquiescit ,  utique  insipicns  csi ; 

qu'a  verx  sapienti»  dona  contempsii.  Iste  ergo  in 

corde  suo  negat  Deum ;  nam  ^i  vere  Dt*um  crederet, 

nulU  in  eum  pravitate  peccaret.    Et  ut  hunc  insi' 

pientem  per  mulliplices  errores  potuisses  advertere, 

^    .        .     .  ^  pluralcm  illi  numerumdecenteradjuiixit;  diciteniin: 

wiKinct  m  nnem^  pro  Amalech  inlellectus  David :  li^  r*  ..         ..       .    ,    i      •    li     r    ,-       *•       ,     .  .-l 
h^  «..••■L.L^-.:i  .r.  ^\:..A  :ii      ^r  .a  -.^      ^       .•  .  ^  Lorrupu  suut  ct  abomxnabucs  fuctt  suut  tn  voluntattbus 

$uis.  Omnes  hxretici  unn  verbo  noUiti  suni ;  naiii 


•«n  mucaiis  versibus  aliud  ille,  aliud  iste  proiiuiitia 

^  venturnm.  I  le  enim  contra  Juda^os  promitur, 

isie  contra  omnes  peccatorcs  insurgcre  generaliicr 

iidiratur;  ille  de  incarnaiione  Domini,  iste  de  ad- 

^iu  judicii  in  fine  psalmi  dicturus  est.  Pulchrum 

fynt  dicendi  genus,  quod  per  figuram  allegoriam 

rrorenii,  i<lem  dicere,  et  aliter  qux  sunt  dicta  scn- 

lire.  MtroqQe  modo  reperitur  diversitas  In  sensibus, 

nM  te  non  mulavit  eloquium.  Nunc  de  tiiuli  istiug 

MniKNiibus  iniimemus.  /n  finem ,  pro  Amatech  tnd  /- 

^lus  Oavid.  In  finem  quid  ^ignificet  frequenti  Qx- 

PMitione  jam  notum  esi.  Amatech  autem  gens  (uit 

^vt  conlra  Dei  po|)ulum  accrrinia  nimis  et  frequenti 

coBcertaiione  pujina^it.  Ilujus  noniinis  inicrpretatio 

^lisest,  pro  pr.rturientc  sive  dolentc.  Quod  nunc 

^  Coelesiam  Domiui  competcnter  nptamns ,  qu.e 

^tMfiiini  dolens  ac  parturicns  populuin  coiiimoiict 

r^ornm,  nt  a  suis  iniquitatibus  conquiescat,  ne 

'n  (liTJna  disceptatioiic  dispereat;  sicut  Apostolns  ait : 

^iMxmn^  quo$  iternm  parturio^  donec  Christiis  foi' 

^*Tinvobi${CaL\y,M)). 

179  Diiisio  psalmi. 

1b  primo  roembro  psalini  Ecclesia  loquttur;  incre- 
P^  eos  qui  nolunt  ad  spiritualia  bona  sua  corda 
coRvertere,  sed  iiuitatione  niutiia  invicein  sordidis 
actibus  poiliiiintor.  Sccundo  loco  dicit  eos  recepturos 
fuAla,  qua;  in  plebcm  reccrint  Christianam.  Tertio 
iiA«k$  populos  mouet  a:quaniuiter  inolcslias  sxculi 


Deo  recte  non  credidisse  corruptio  est :  quoniam  a 
vitali  sensu  discediinl  qui  niortiferis  pcrsuasion.biis 
implicanitir.  Ilos  suhstquiiur  poena  justi^siuia ;  iit 
abominabiles  in  volunlatibus  snis  fiant^  qui  corruptis 
sensibus  ohsecundjnt.  Addidit ,  non  est  qul  faciat 
6oiiifm,  non  est  usque  ad  tmum.  Ifa^c  ligura  dicilur 
anaphpra,  id  est  relatio,  quoties  unum  verbum  fie- 
queiiti  iteraiione  repeiitur.  Hoc  est  enim  quod  di)lo- 
rihus  plcna  parturiebat  Ecclcsia ;  nt  in  tanta  multi- 
tudine  perditorum  non  sit  qui  honum  possit  operari. 
Quod  de  illis  tantum  debei  accipi  qui,  extra  reli- 
gionem  posiii ,  in  detfStihili  obstinaiionc  pcrdurant. 
Nain,  nt  hoc  de  ipsis  possis  advertere,  inreriiis 
Ddictuius  est,  qui  devorant  ptebem  meam;  cos  entui 
ibi  designat  qui  (idclcm  popnlum  apcrtis  fuucibus 
persequun^nr. 

Ver:*.  5.  Dominus  de  cato  prospcxU  super  filies  ho- 
minum,  ut  videat  si  est  intcltigcns  aut  requirens  Deum, 
Prospexit  revcra  Dojn.nus  de  coslo,  id  est  dc  uno 
qiioquc  pracdicaiorc  suo,  quus  tanquam  co^.lum  in- 
sidet.  Super  fitivs  hominum ,  qiiando  ab  aposioli>  et 
propheiis  se  fecit  salul.iritcr  prx>dicari ;  ui  quem 
gcniililas  Deuin  ignorabat  esse,  pcr  eos  nianifcsta 
veritate  cognosceret.  Gt  revcra  jUios  hominum  sub 
magna  pictate  prospexU ;  ui  non  errantos  perdcret , 
sed  poenilcnles  pia  confessionc  satvarct.  Sequitur, 
ut  vtdcat  si  est  intctligens  aut  rcquircns  Dcum,  Cum 


579  M.  AURCL1I  CASSlbDORI  r.80 

Deus  occultcrum  sit  cognitor»  et  sciat  omnia  ante-  A  el  quidquid  praitcr  illum  fucrit,  velut  fumus  in  auras 
quam  (iant,  liic  dictum  est,  ui  videat,  id  est  videre 


fnciat;  sicut  et  Abrahae  dictum  est:  Nunc  cognovi 
quoniam  diligis  Dominum  Deum  luum  {Gen.  xxii,  43). 
Quae  flgura  dicitur  hypallage,  id  est  permotatio, 
quoties  videre  aut  cognoscere  dicimus  eum  qui  tI- 
dere  vcl  cognoscere  nos  facit.  Quod  idco  dicium  est, 
Ht  incredulis  excasatio  tolleretur  ;  cum  universis 
gentibus  praedicatus  Dominus  Christos  longis  ante 
temporibus  noscerelor. 

Yers.  4.  Omnes  declinaverunt,  simul  inutites  facti 
$unt:  non  e$t  gni  facial  bonumt  non  esl  utque  ad 
unum,  De  illis  dicit  qui  corde  durato  in  scelerato 
permaiisere  proposito.  Omnet  enfm  et  pro  parte 
possumus  dicere;  ut  ad  illos  tantum  pertineat,  qui 


evanesoit  xthereas. 

Vers.  6.  IUic  trepidaverunt  tifnore,  ubi  non  eroi 
timor,  Peccatores  mundi  istius  bona  cogitanies,  in 
isto  saecolo  magis  timent ,  ne  adepia  felicitaie  frau- 
dentur,  ne  divitiis  roinos  perfruantur  inventis,  ne 
acquisitis  priventur  honoribus.  Hic  enim  vivi  formi- 
dant  aniittere  quae  se  tamen  norunt  humana  con- 
diiione  relinquere.  llla  enim  non  cogitant  per  qo» 
verissimo  timore  torqoendi  sunt,  qnando  illis  eril 
fletus  et  stridor  dentium.  Et  ideo  sobaudiendum  est« 
ttfrt  non  erat  timor^  scilicet  justus. 

Vcrs.  7.  Quoniam  Deus  dis$ipabit  os$a  hominum  9ibi 
placentium ;  confusi  $unt,  quoniam  Deu$  sprevit  eo$, 
Versos  iste  non  est  dictos  in  tertio  decimo  psalmo. 


nefariis  persoasionibus  excxcantur.   Pulchro  autem  B  sed  noviter  hic  ad  confirmandum  judic  i  tempiis  ap- 


ordine  verba  descendunt.  Prius  enim  fuit »  ut  decli' 
narent ;  secutum  est,  ut  inutile$  sibi  fierent,  Addidit, 
non  e$l  qui  faciat  bonumf  non  e$t  u$que  ad  unum. 
Dnlor  ille  cogiiationum  tanquam  erumpens  partos 
efl^iisus  est.  Repetit  verba ;  quia  in  obstinatis  sensibus 
frnctuosum  non  potuit  invenire  remedium.  Merito 
ergo  pro  illis  Ecclesia  prodit  dolorem  suum,  de  qui- 
hus  fldelis  populus  non  poterat  habere  profectum* 
Usque  ad  unum  dum  dicilur,  omncs  negantur.  Nam 
si  aliquem  bonum  voluisset  iutelligi,  non  diceret 
u$que  ad  unum^  sed  praeter  unum.  Et  intende  qood 
terlii  decimi  psalini  quinque  versus,.qui  ad  Judaeos 
coropeieiiter  aptantur,  subsequentes  ademit;  ot  to- 
tum  intellectum  generaliier  ad  omnes  incredulos  po- 
pulos  absolute  transponeret. 

Vers.  5.  Nonne  cogncicent  omne$  qul  operantur 
iniquitiitem  j  qui  devorant  plebem  meam  $icut  cibum 
pam$  f  Deum  non  invocaverunt,  Venit  ad  secundam 
partem,  ubi  Ecclesia  Dei  redarguit  excedcntes  io 
populom  Ctirislianum.  Dicendo  enim :  Nonne  co' 
gnoscenty  cognituros  esse  conlirmat ;  quia  facere  noo 
debent  quod  scelerata  iniquitate  praesuroont.  Nam 
et  ipsum  verbum  praeposteraiis  syllabis  paiet;  inteU 
ligendiim  est  enim,  ne  non  cogno$cent,  Quae  flgura 
dicitur  anaslrophe ,  Latine  perversio,  quoties  verba 
converso  ordine  pruferunlor.  Operantur  vero  iniqui" 
tatemf  qui  fideles  Domini  ianiare  conteodunt,  qui 
contra  maiidata  ejus  viduas  opprimunt,  popillos  ex- 
spoliant.  Qui  devorant^  dixit,  id  est  deglutiunt,  tutaqoe 


ponitur  ;  quia  totum  de  ipso  dicturos  est,  qood  in 
illo  (sicot  dictom  est)  propier  litoli  diversitatem 
non  videtor  posse  congroere.  Deu$  enim  io  futora 
disceptatione  ipsorom  di$$\pat  ossa^  id  est  obstioa- 
tienes  durissimas,  quorom  novit  atrociter  induroitse 
proierviam.  Addidit  quoqoe,  st6t  p/acmltttm ;  qood 
sceleratonim  specialiter  esse  dignosciior.  Justus  enim 
vir  sibi  semper  displicet,  dum  carnis  soae  vitia  cee- 
lesti  consideratione  castigat.  Intelligit  enim  lllani 
partem  fovendam  non  esse,  unde  se  novit  ad  aeteroa 
supplicia  pervenire.  In  peecatoribus  vero  conira  est ; 
amant  onde  pereant,  desiderant  onde  damnentor; 
et  p'acet  illis  malom  per  qood  poenas  perpetoas  sus- 
tinebont;  sicut  in  decimo  psalmo  jam  dictom  est : 
G  Qui  autem  diligit  iniqmtatem ,  odit  animam  $uam 
{P$al,  X,  6).  Addidit,  con{u$i  sunt^  quoniam  Deu$  $premi 
eo$.  Istos  talcs,  qui  sibi  placent,  necesse  est  confondi, 
quoniam  illos  cerium  est  a  regnoGhristi  omnipotentis 
arceri. 

Vers.  8.  Qui$  dabit  ex  Sion  salutare  I$rad  f  dum 
converterit  Dominu$  captivitatem  plebi$  sum.  Venit  ad 
tertiam  partem  Jam  laetior  maier  Ecclesia,  ad  lextoro 
reverteus  tertii  decimi  psalml ;  ot  sicut  principium 
posuit  simile,  ita  finem  illi  termino  concluderet 
consonantem.  Qui$  dabit,  addendom  esi»  nisl  to«  Do» 
niine?  Credeniis  enim  verba  sont,  non  dobitantia. 
ExSioHf  illam  dicit  specolationem  felicem,  in  qoa 
Dominus  aspicitur,  et  Majestas  ipsa  vero  lomine 
cordis  haoritur.  Haec  est  $alulari$  Israel,  id  est  qoae 


scelerum  velociiate  cousumunl.  Nec  illud  vacat  qood  D  vitam  praestat  populo  fideli  Deom  videnti.  Adjecit, 


dieit,  plebem  meam;  ot  oslenderet  omnia  superiora 
se  dixisse  de  pessimis,  quando  eos  in  augmeuto  sce- 
leris  plebem  soam  devorare  tt^staiur.  Nam  si  illud 
generaliter  de  humano  geuere  (ut  quidam  volunl) 
velis  accipere,  hio  incompetens  facta  videbiiur  esse 
discrelio.  £t  ot  aviditatem  dilacerationis  ostenderet, 
addidit,  sicut  cibum  panis;  scilicet  qui  semper  desi- 
ddranier  in  usu  est.  Nam  quamvis  singulis  quibusque 
lemporibus  escarum  diversitate  saiiemur,  jiigiter 
nobis  taroen  panis  edulium  est.  Subjunxit  etiam, 
Deum  non  invocaverunt,  Ad  consolationcs  fidelium 
redity  quoniam  quae  a  peccaloribus  contra  Domini 
voluntatem  fiunt,  \S0  ^^"^  celerrimo  dissipaiitur ; 


dum  eonverterit  Dominu$  captivilatem  plebie  $um;  boc 
est,  dum  adhuc  in  hoc  saeculo  plebs  devota  tribula- 
tionum  anxietatibiis  videtor  esse  captiva,  qnando  ad 
promissae  libertaiis  necdum  potuii  pervenire  remedia. 
Nam  quandiu  fideles  suos  hinc  liberal»  ipse  etiam  hic 
dat  ex  Sion  salutare  hraet,  cum  laliores  sanctororo 
suis  beneficiis  consolatiir. 

Vers.  9.  Ex$ultabit  Jacob^  et  lcetabitwr  hrael.  Ver- 
sus  iste  futuram  commemorat  felicilatem,  quando 
fideles  Doinini  plenissima  libertate  gaudebunt.  Et 
respice  quod  in  resurrectione  generali  frequeuter 
pitriarcha  Jacob  nominatur,  propier  illud :  Jacok 
dilexi,  Esau  autem  odio  habui  {Mal,  i,  9«  S).  Goognit 


531  EXPOSITIO  IN  PSALTERiCM.  PSAL.  Llll.  5S« 

fiiquideni  dilectas  iii  lanta  temporis  co:nniemoralio  c  A  (alibus  sc  liliera  i  de{)rocatur,  ne  ininiicorum  mani* 


liouitur,  ubi  sine  fiiie  gaudetur.  Inlulil,  et  lcotabitur 
inaet,  hrael  interpreiari  diximus,  Vtr  videns  Deum. 
Qood  lunc  Ecclesi»  sine  dubilatione  concedilur, 
quaiudo,  sicut  illi  promissuin  est,  in  acterna  pairia 
leUciter  collocabitur. 

Conclusio  psalmi. 

Studiosissime  nubis  consideranda  est  varietas  et 
IMirililas  ista  psalinorum,  quando  in  verbis  coiiso* 
unlia  9  et  in  intelleclu  probatur  csse  diversilas. 
Absolutissime  siquidein  prodii  divini  eloquii  co^usca* 
bilepi  dignitaiem ;  ut  in  iisdem  sermonibus  salva  fide 
res  divertfas  intelligere  debeamus.  Nam  si  coloribus 
genunarum  datum  eai  varia  luce  radiare;  si  avibus 


bus  eorum  pro<Jitionibus  conlradalur. 

181  ^'f<<>o  psalm, 

A  Saulis  periculo  proplieia  liberalus,  per  totum 
psalmum  Doniino  gralias  agil ,  quia  cum  Ziph.x*oniin 
non  poluil  nocere  prodiuo.  In  priina  parle  depreca- 
tur  ne  eum  inimici  fortissimi  gravare  prxvaleant. 
Secundo  loco  adversarios  suos  spiriiuHli  pielaie  sup- 
pticat  debere  converli ;  qnod  omnem  convenil  pe 
tere  Christianum ;  ut  a  florentibus  bujus  mundi  ita 
debeat  liberari,  quatenus  conversiouis  eis  gratia  uon 
negetur. 

ExposUio  psaltnL 


...  ,....,.  Vers.  i.  Deus,  tn  nomme  luo  satvum  me  fae^  et  m 

quibosdam  concessuro  est  diversis  splendere  colori-  ^   . ,  ,   ,      ...  ».         . .  -»    \ 

;         .  .  "^    .  n  virtule  tua  ttbera  me.   Figura  Iiirmos,  id  est  conve- 

nlentia,  quae  fit  quando  series  orationis  tenorem 


bus;  si  cameieontem  \u  uno  atque  eodem  corpore, 
■lodo  prasinum,  roodo  vcneiom,  modo  roseum,  uiodo 
pallidum  liuniani  oculi  contuentur ,  cur  et  divina 
eloquia  diversitaiem  intelligenti£  iion  haberent,  quae 
frequeiiter  et  abyssis  comparantur  ?  Nam  molu  tre- 
uulo  varia  pelagus  luce  resplendet.  Uinc  est  etiam 
quod  orthodoxi  Patres  de  uno  loco  diversa  dicunt, 
ct  lamen  omncs  salutariter  audiuntur  :  unde  et  qui- 
dam  Dostrorum  ait :  Margarita  quippe  est  sermo 
divinus,  et  ex  omni  parie  forari  potest.  Meminisse 
quoque  Dos  convenit  secundum  bunc  esse  psalinum 
qui  de  Judxorum  iiicrepaiione  et  c.>nversione  pro- 
lati  sunt;  qui  sicut  uuitc  per  utraque  Testarocnia  in- 
crepantur  assidue,  ita  residui  in  sxculi  iine  salvandi 

SUDt, 

RXPOSITiO  IN  PSALMUM  LUL 

Imfintm^  in  carminibuB  inlellectus  Dav.d^  cum  vene- 
rutu  Zivhai,  et  dixerunt  ad  Saut :  Nonne  eece  David 
absconaitus  est  apud  nos  f 

/r  finem  Cbristum  significari  notlssimum  est.  In 
canmmbuM^  id  est  iu  psalmi  prxsentis  opere.  Carmen 
quippe  esly  quod  melri  alicujus  pedibus  procedens, 
sututis  regulis  continetur;  sicut  omne  Psalterium 
In  Hebnea  lingua  constat  esse  formalum.  Istud  ergo 
earaieo  Christi  significat  laudes.  InteUeetus  autem 
David  Dominum  denuntlat  Salvatorem,  quein  ille  a 
proficoe  [ed,^  perspicue]  semper  intelligens,  nimio 
desiderio  cupiebat  salutariter  advenire.  Sequiiur,* 
CMM  vtnerunl  Ziphasi^  et  dixerunt  ad  Saul :  Nonne 


suum  usque  ad  ultimum  servat,  totam  hanc  psalmi 
partem  cognosciiur  obtincre.  Orat  enim  propheta  ut 
in  nomine  Domini  Salvatoris  a  persequentium  mali- 
gniiate  liberclur.  Multi  eniin  in  hoc  mundo  salvari 
sibi  videntur  ad  prxsens,  sed  non  in  nomine  Domini; 
ut  si  quis  philacleriis  vel  incantaiione  sacrilega  pras- 
sentibus  a^griludioibus  nonnullis  appareatsublevatus; 
et  ul  si  quis  corruplo  judice  pecuniarum  molibus  a 
facinore  comroisso  liiieretur.  Iste  vero  illain  petit 
sibi  tribui  sospitatem ,  quae  venit  a  Domino ;  ut  hic 
utique  fide  sincerissima  perseverans ,  a  pestilentia 
niundi  istius  concessa  mentis  incolumitate  salvetur. 
Sequilur,  et  in  virtute  tua  libera  me,  Superius  petiit 
C  ut  in  hoc  saeculo  in  noroine  Domini  sumeret  inedi- 
cinam;  nunc  autem  rogat  ul  in  judicio  fuiuro  ejus 
virtute  tiberetmr»  Nam  sicut  hic  sub  imbecillitatc  cor- 
poris  venit ,  ita  ibi  in  majestatis  suae  yirtutibus  ap- 
parebit.  Sic  in  uno  versu  baec  duo,  quae  sunt  a  reli- 
giosis  priiicipaliter  expetenda,  completa  sunt.  Quod 
merito  unusquisque  fidelis,  merito  dicit  populus 
Christianus. 

Vers.  t.  Deus ,  exaudi  orationem  meam ;  auribus 
percipe  verba  otii  mei,  Repetit  iterum  nomen  Omni- 
potentis;  ot  ciim  frequenter  Deus  imploratur,  non 
tardetur  auxilium.  Sed  quia  poterat  exaudire  oratio- 
nem  et  tacitam ,  addidit ,  auribus  percipe  verba  oris 
mei;  niym  non  solum  cordis  instinctum,  sed  etiam 
vocis  exaudiret  nffatuni  [ed.,  affectum].  Insigniter  au- 
ecce  Datfid  absconditus  est  apud  nos?  Hic  iterum  ]>  tem  positum  est,  perctpe:  qiiia  illa  proprie  peicipere 


iiittoria  Regum  introduciiur  (/  Reg.  xxiii,  19);  nam 
2:phei  a  vico  Syriae,  in  quo  habitabat  Ziph,  dicii  sunt 
^iph;!*!.  Qyi  venieutes  ad  Saul,  prodiderunt  David 
>pud  se  esse  celatum.  Sed  exerenles  [ed. ,  exercentes] 
u^liliam  suam,  sancto  viro  minitne  nocere  potuerunL 
^une  vldeamus  quos  populos  nomina  ista  significent» 
^  sacramenta  hujus  psalmi  e\ideniius  innotescant. 
Ziphcei  significant  floreiiles,  quod  in  isto  mundo  pec- 
citoribus  datum  est.  David  autem  figuram  gerebat 
booiiiii  Salvatoris,  per  quem  declaratur  populus 
Ibristianus.  In  hac  ergo  similitudine  decenter  expri- 
Dutiir,  hic  perfidos  esse  florentes  ac  liberos,  et  fideles 
abscoiidiios  atque  conclusoa.  Undc  nunc  propheta  a 


/ 


dicimur,  quae  meutis  arcano  recondinuis. 

Yers.  5.  Quoniam  alieni  insurrexerunt  adversum  m«, 
et  fortes  quasierunt  animam  meam;  non  pioposuerunt 
Deum  ante  conspeclum  suum,  Causa  nunc  praedictae 
orationis  exponitur.  Sed  cum  Ziphaei  de  tribu  Juda 
fuisse  noscantur  (unde  ct  propl.eia  traxit  originem), 
quare  atienes  dixit  adversus  se  t;iiurr«xfii«  ?  Veruin 
hic  alienos  non  vult  peregrini  generis  viros  intclligi, 
sed  operibiis  a  Domino  factos  extraneos.  Merito, 
quia  dum  ab  illis  auxilium  defensionis  quaesiverit, 
apud  ipsos  magis  insidias  proditionis  invenit.  Fortes 
enim  Saulem  vult  intclligi  cum  ministris,  quem  et 
potenlia  regaiis  erigebat ,  ct  livor  insanx  mcDtis  ar- 


M.  AiaELIl  CASSIODORI  5"4 

mabat.  Seqnitur,  nm  proposucrunt  Denm  ante  con-  A  quoniam  bonumesl;  illum  cnim  velle  laudare,  innpsd- 


ipaclum  funm.  Ille  proponit  Deum  anle  conspectum 
tuum,  qui  crodii  eum  ubiquc  essc  praesentem,  et  fa- 
cile  ngnoscere  q'<x  volumas  niiitur  hnmann  complere. 
Perdili  autem  ideo  non  proponunl  Deum  ante  oculos 
suos,  quia  ignorare  tllum  credunC  qure  scelerala 
mente  concipiunt.  Hxc  est  pia  ora^io  quam  deside- 
ral»at  audiri ,  ne  illi  permiiterentur  suas  voluntates 
erficere*  qaos  constabat  Deum  ante  oculos  suos  non 
haiterc. 

Ycrs.  4.  Eece  enim  Deui  adjuvai  me ,  et  Dominn$ 
suscepfcr  est  anima  mecc.  Venit  ad  secundam  pariera, 
ubi  post  orationis  devotissimam  sanctitatcm,  auxi- 
lium  sibi  I^omini  spirituali  praisumptione  prouiittil. 
Adjuvat ,  diiit ,   utique  laborantem  ;   ut   potuisset 


mabile  bonum  est,  unde  et  mens  sancta  reficiiiir,  ct 
muiidi  istius  adversitas  effugatur. 

Yers.  7.  Quoniam  ex  omni  tribulalione  eripuisti  me,' 
et  super  inimicoi  meos  rcspexit  ocutus  tuus  [ms.  A., 
meus].  Sicut  in  prima  parte  in  flne  reddidlt  causa« 
orationis,  iia  nunc  subjicii  rationem  conressionis  sua^; 
ut  182  quamvis  ille  voluntarie  sacriflcasse  Domino 
videretur,  Deus  tamen  concesserat  quae  profutura 
cognovit.  Ex  omnibus  qnippe  iribulationibHs  viriule 
Domini  propbeta  se  testa tur  ereptum ;  qnod  utique  in 
mund»  isto  accidere  non  potest ,  nisi  eis  qul  in  Do- 
mini  dilectione  pcrsistunt.  Supcr  inimicos  autem  ejui 
Zipbseos  respexit  orulus  Domini,  qnando  eos  cogita- 
tiones  nerarias  minime  complere  permisit.  Freqtten- 


ferre  qiiae  supra  eum  nilebantur  impii  congrogare.  B  ter  enim  propitius  Deus  iniqiia  nos  non  permittit 


Sequitur  etiam  quod  sit  istud  adjutorium ;  id  est,  et 
Dominus .  usccpior  est  animce  mece,  Quem  ille  susci* 
pit,  Don  solum  in  laboribus  adjuvat,  sed  etiam  a 
peccatis  omnibus  miseratus  absolvit.  Et  iniuere 
quia  dicit,  animcc  mece;  ui,  etsi  corpus  periculis  ei- 
pouiiur,  animne  tamen  saliis  iilxsa  seivetur.  Ipsam 
quippe  novit  in  sanciis  suis  speciaiiier  custodire, 
per  quam  in  jiidicio  credilur  huminem  larga  pietate 
cornnare. 

Yers.  5.  Averte  maln  inimicis  meis  :  in  vcritate  lua 
disperde  illos.  Ciim  se  miserat  oiic  Domiui  ab  iiiimi- 
corum  persecuiione  propbeta  cognoscerci  fui^se  libe- 
ratiim,  banc  bostiain  b  wkx*  voluntati>i  probaturofferre; 
ut  pro  iuimiris  suis  nitatur  omn  modis  supplicare, 


efficere ;  ut  compuncti  debeamus  de  nostris  erro- 
ribus  supplicare ;  sicut  est  Saulus  prohibitus ,  cum 
a  sacerdoiibus  ad  Damascum  milteretur  ut  Gcrle- 
siam  Christi  sacvissima  persecutione  vastaret  {Aci. 
IX,  1).  Magna  siquid^  prosperitate  non  est  per- 
missus  agere,  unde  potuisset  ad  xtema  supplicia 
pervenire. 

Conclusio  fialmi, 

Supplicatio  isla  prophetica,  et  sanctac  deprecatio- 
nis  devota  simplicitas  ulillimum  Vltae  nostrx  tradit 
exompliim  ;  ut  quaiido  a  Ziphxis,  id  est  a  mundi 
islius  noreniibus  ingravamur,  non  ad  coiiteiiliones 
lcvissimns  incitemur,  sed  voluniarie  Dimiiio  saorifi- 
cantcs,  ejus  beneficiis  ab  omni  tribulaiione  Iibere< 


qiiod  divina  pictas  consuevil  libenler  accipere.  Orai  C  ^ur.  Conlcndamus  ilii  verissime  conliteri,  ul  etiam 


crgo  ut  mula  volunias  removcatur  ab  iiiimicis  ejus, 
unJe  eos  iiovcrat  ingravnmJos.  Sequitur  enim,t}tt*eri- 
tate  iua  dispcrde  illos.  Mali  cum  ad  verit^Ucm  vcniunt, 
a  pristiua  iiitcniione  dispercuiit;  et  nisi  aliquis  a 
proposiio  iiiiquilaiis  di  cesseril ,  locum  io  boiiis 
aclibus  non  bnb"bit.  Dispiueant  ergo  Ziphxi ,  no 
prudant  celatuui :  dispereat  Saul,  ne  perscquAiur 
inuo;iium. 

Vers.  6.  Voluntarie  sacrifieabo  tibi^  ei  confiiebor 
nomini  luo,  DominCy  quoniam  bonum  esi.  Votuntarie 
sacrificat  Dominc,  qui  pro  iuimicis  suis  stuJio  pietatis 
exorat.  Nam  qui  petit  inimicorum  vindiclam,  qui  se 
ulcisci  desiderat  calamitatibus  alienis,  vel  qui  propter 
alia  mundi  dciideria  supplicat,  voluntarie  non  sacri- 


ignari  a  nostris  co.npedlbus  mereamur  absolvi.  M.igna 
prorsus  forina  |>elilioiiis  expressa  est ;  ul,  imminea- 
tibus  quibuslibet  periculis,  tranqiiillo  ei  confldenii 
[ms.  A,  F,  coFifitenti]  animo  supplicemus  :  quoniam 
novit  ille  nos  ex  oiunibus  tribulationihus  eripere, 
si  tamen  hic  nobis  intelliglt  expcdire.  Pios  enim  ^nid 
oremus,  sicut  oportet,  nescimus  {Rom.  vni,  %6),  quos 
el  igitoranlise  tenebrosa  circumdant,  ct  noxia  peccata 
oonrundunt. 

EXPOSmO  IN  PSALMUM  LIV. 

In  finem,  in  corminibus^  intcUiCius  David» 

In  finem  qui.lero  frcqueuler  dictum  est ;  quod  ta« 
men  non  pigehit  repetere,  si  hoc  et  aliter  potuerit 


ficat  Donuno  ;  quia  non  ejus  amore  rogat,  sed  poten-  D  cxplanari.  Reue  finis  dxitur  Christus,  qiioniam  quid- 


tiam  ipsius  rerum  aliquarum  neccssilate  deprecatur. 
Sucrificare  autem  voluniarie  Domino  est,  puritaiem 
bopx  volui^aiis  oflerre ;  el  propter  hoc  tantuin  lllum 
colere,  timere,  vcl  amare  quod  Deus  esl,  quod  crea- 
tor,  quod  rerum  oranium  pius  probatur  esse  dispositor. 
SacfifUani  etiam  votuniarie  Deo  qui  inter  angiistias 
ptasionutn  jugiler gralias agunt ;  sicut  vir sancius  Job 
fecisse  memoratur.  Sequitur,  ei  confitebor  nemini  luo^ 
Domine,  quoniam  bonum  esi.  Congrue  nimis  ad  supc- 
riora  respondit;  ut  in  ciijus  virtute  salvus  fuerat 
factus,  ejus  nomini  bostiam  confessionis  olTerrct. 
Confiteri  cnxfxk  hic,  laudare  significat;  quia  verbum 
istud  (:»icut  sxpe  dixlmus)  homonymum  cst.  Addidit, 


quid  recte  ac  fideliter  agimus,  ad  ipsum  constat  sine 
diibitatione  rcferendum ;  sive  quia  venit  in  temporum 
fine,  sicut  Apostolus  dicii :  Novissime  locuius  esi  nobis 
in  Filio  {Hebr.  i,  2).  IIoc  eliam  significabat  quod 
Moyses  dixit :  Occideiis  agnum  ad  vesperam  {Exod, 
xu,  6).  In  carminibus^  in  laudibus  dicii.  Adiuoiu;t 
enim  nos  sive  in  tristiiia ,  sive  in  gaudio  praiconia 
Domini  jugiter  personare  (uiide  psalmus  iste  dicturns 
est)  nec  ab  ojus  aliquando  laude  discedcre.  Nara 
paterno  affectu,  quando  castigat,  corrigit ;  quando 
consolatur,  refovet.  Utrumque  ergo  nobis  proficit»  hl 
de  ore  nosiro  graiiarum  actio  non  recetlit.  Sequitur : 
Intellecius  David."\M  ceiiui  inteUecius  esi   Daiid, 


545 


EXrOSITIO  IN  PSaLTKIUUM.  ISA!..  I.IV. 


5S5 


^i  sc€iin>luin  caracm  cam  Palrcm  dicaiiius  Domini  A  pcccaloris,  siibaujicridiim  est,  libi^ra  me ;  ol  posii 


Chrisli;  sicui  i.i  Evangelio  cxcus  cxclamai:  FiU 
David^  mierere  mei  {Luc.  xviii,  40).  Secuudum  divi- 
iiiutefn  vero  servum  csse  faleaiuur ;  sicut  ip:>e  in 
rentesim  »  nono  psalmo  dicil :  Dixit  Dominu$  Domino 
meo :  Sede  a  dextris  meis  (Psal.  cix,  1). 

Livisio  psatmi, 

Per  totum  psalinuiu  duobiis  diapsalinatibus,  quasi 
geminis  oculis  dccenter  apposiris,  vcrba  suiit  Doftiiiii 
Salvatoris  ex  forma  servi,  quam  iiitogra  proprielaie 
declarans ,  liumilitaiis  nobis  salubei  riuia;  douavit 
exemplum.  Iti  prluia  parlc  pelit  ne  in  tribulatione 
positi  despiciatiir  orauo  :  deprecaBS  iiberationis  ce- 
leriiaieni,  quam  ex  carnis  iiirirmiiate  probabalur 
expetere.  Secundo  loco  Judxorum  destrui  supp'icat 
iniquiiaics,  quoniam  in  civitatc  ipsorura  erat  con- 
tradi(.tio  veritalis.  Tcrtio  loco  dicit  quae  obstinaiis 
Judsis  pro  suis  sceleribus  novcrat  evenire.  Posllixc 
iutroducitur  pia  con^olatio,  ne  quis  fidelium  a.diia 
fieveriiate  Judicr^  tc:  rcretur. 

Exposiiio  psalvii, 

Vers.  i.  Exuudi,  Deus^  oraiionem  meam^  el  ue 
^Aetjtextris  deprccaltonem  meam,  CbriSlus  Dominus, 
qui  ad  kos  venit  pia  luiserati  >ne  salvanJos  y  viU£ 
nobis  formain  tribucns  ct  saiuieni ,  ex  dispen^atione 
^ua  passus  esi,  ia  luuiidi  periuibatiunibui»  voluutaric 
^=OMStitutus,  priuio  comRiate  exaudiri  petil  orationem 
&uaiu.  Dtfiude  podiulat  ne  ejus  deprecaiio  despiciutur, 
boc  toium  per  illud  dicitur,  quod  homo  Deus 


nobis  scciiiiduni  aucio;  ititem  Hebra^am  viTsuuin  con- 
starc  divisio.  A  voce  itiimid  petit  se  l.berari^  quando 
de  ipso  dircbat  populus  Jud.vonim  :  Si  fiex  hrael  est, 
de^cendat  de  ctuce,  ct  credimus  ei  (Mittth,  xxvii,  42;. 
retit  ergo  ut  ha^c  vox  peilidorum  coiispccta  resur- 
rectione  vincaiur.  Tributatio  vero  peccatoris  erat, 
quando  eum  ore  sacriIe<;o  conspiiebant ,  cxdebant 
alapis  ac  flageliis,  ci  \S3  exprobrationes  illi  supra 
vetbera  gemiuabant.  Scquitur,  quoniam  decHnavC' 
runt  in  me  iniquilatemt  et  in  iru  nwtesti  eratit  mih'\ 
Fureiitis  pnptili  impetus,  qaai>i  fluniinis  cursiis  expo- 
nilur.  Dectina^erutit  euim  in  Domiuum  iniquitatem, 
qtiia  null.im  volenies  recipcre  rationem,  efl^iisionem 
sanguiiiis  innocentis  expeiebant.  Et  nota  quam  ni:i- 
£  gnas  causas  verbis  siiigulis  cxplicanlur.  Judu'0S  dit  it 
vehemenier  accensos,  quos  ira  fervida  prxcipitabat 
ad  facinu-'.  Nam  qnod  ad  se  pertinei  dixit,  motesti 
eratit  milii;  qund  solet  nobis  coiitiiigcre,  qiiaiido  pro- 
cacitaie  superflui  reddimur  inquiei.  Audiant  insi- 
plentes  Jiiduii  Doniino  se  tantuin  fecisse  molestiam, 
sibl  actem  perpetuam  ruinam. 
Vers.  4.  Cor  meum  conturbatutn  est  in  me,  el  for^ 
•  mido  ttwrtis  cecidit  super  tne,  llic  itcrum  hnmilitns 
huuianitatis  exprimitur;  nam  qtiamvis  lege  caniis 
ejus  aniUius  turbaretur,  divinitatis  tamen  sux  prx>- 
sidio  dolores  corporis,  tormentaquc  viiicebat.  Nam  si 
lior  in  marlyribus  Dei  virtus  operatur,  qiianio  magis 
in  ilia  dispeiibauone  carnis  sua:  tormcntorum  sen^us 
Tebemen»  non  poterat  prsRVilere.  Implevit  patieiido 


d  gnatus  esl.  Poterat  enim  el  exaudiri  prius,  et  q  verum  hoininem;  sed  et  per  sc  vincendo  talia,  idem 


Sjostea  despici.  (juod  eveiiit  eis  qui  muudi  isiius  boua 
^esideraDtes ,  accipiunt  qu^  precantur»  et  taiuen 
S-Histea  despiciuntur ;  quia  nequaquaiD  xteroa  prxmja 
^uacsieruut. 

Vers.  2.  Intende  in  me  et  exaudi  me  :  contrtstaius 

^um  tn  exercitatione  mea,  et  conturbatus  sum,  Prius 

«-I  intendere »  deinde  vocem  supplicantis  audire. 

.^Usmo  enim  aversus  exaudit ;  sed  cui  aspecius  iran- 

^uilliis  conceditur,  ip&i  et  aures  placidissim»  com- 

aiiodantur;  sicut  in  alio  pjsiilnio  dicitur  :  Resfrtce  et 

^xaudi  me^  Domine  Deus  meus  (Psat,  xii,  4).  Deinde 

weddiiur  caosa  perfect.^e  orationis :  ContristatuM  sum 

Mnixercitatione  mea,  et  conturbaim  sum.  Pulcherrime 

Uoroini  Salvatoris  uno  sermone  vitae  cursus  exponi- 


ipsc  Dcum  se  esse  declaravit.  Addidit,  et  formido 
mortis  cecidit  super  me,  Sua  suis  aptc  redduntur. 
Coiise(iuens  cnim  erat  ut  cujus  cor  conturbatum  fue- 
rat,  eum  et  formido  motiis  iiivaderet.  Inspiciamus 
quod  dicit  formido  mortis  cecidil  super  me,  Uevcra 
cecidit,  quando  supra  cuin  venit,  ulterius  non  vali- 
tura  quod  potuit.  Morte  siquidem  Domiiii  momen- 
lanea,  mors  perpetua  victa  est,  qux  sibi  dominatuni 
in  huinano  genere  vindicabat;  sicut  Apostolus  dicit. 
Absorpta  est  mors  in  vicioria  tua,  Ubi  esty  mors^  coif 
tentio  tua  ?  ubi  est,  mors ,  acuteus  tuus  ( I  Cor,  xv  t 
54,  55)? 

Vers.  5.  Timor  et  tremor  venerunt  super  nie  :  et 
contexerunt  me  tenebra:.  bxilus  nostri  niorem  certis- 


■ur.  £x^ato£ioReiii  quippe  diciinus,   quas  nulla  i e- 0  sima  proprietale  describit.  Mortem  enim  priiis  iiinc< 


uuiMone,  nuiio  olio  coiiquiescit,   sed  iotenta  jugi 

i^bore  in  virtutis  gloria  perscverat.  Exerciiabatur 

lunque  mir.iculisy  cxerciubatur  sanctitate  doctrina^ : 

^  contriitabutur  eo  maxiine,  quia  fructum  justttias 

P^di  Dou  probabantur  aflerre;  sicQt  evangelista 

^l:  Et  contristatus  esi  super  Jcrusaiemy  et  flevit 

C^.  xiXy  41).   0  boniutcm  piis^imi  Creatoris  ! 

^  ^  contrisiatum  el  conturbatum  dicat,  quod  prxdi- 

(^Uoiubus  aaiuberrimis  obstioati  populi  vesania  non 

credebjiu 

^  ers.  3.  A  toce  inimici  et  a  tribulatione  peccatoris : 
^ivn  decUnavenmt  in  me  imquiatem,  ct  in  ira 
^'Wieranl  mihi,  A  voce  inimici  ^  et  a  tiibulatione 


inus,  deinde  contremiscimus ;  qoia  separatio  ista 
corporiS  animxque  sine  coniurbatione  roaxima  non 
pote&t  evenire.  Sequiiur,  et  contexcrutit  me  tenebrw, 
\icinia  ntortis  tenebrarum  pr.Tmittebat  aspectuni, 
quia  frequenter  illa  conspiiiinus  animo,  de  quibus 
nos  veiitura  solet  conturbare  formido. 

Vers.  0.  Et  dixi  :  Quis  dabit  mihi  pennas  sicut  CO' 
tumba:,  ei  votabo  et  requiescam?  Post  conturbatioius 
mortiferas  ct  verissimx  huniauit:itis  indigcntiafii, 
necesse  fuit  libcrationem  expeiere,  quam  sibi  nove- 
rat  conrerendam.  Ait  enim  :  Qnis  dabit  mtTii,  scilicct 
hisi  tu,  Tater,  qui  liumanain  iiaturam  usque  ad  co3« 
lorum  regna  pcrduccns ,  ad  tuain  dcxteram  colloca- 


387 


M.  AURCLIl  CASS:ODORI 


m 


bisf  PenncB  a  pendendo  diciae  sunt,  quxcorpus  aYiuin  A  ceniis  diluvii  in  aUuni  homines  exlendere  lenlave- 


\'\  auras  aeihereas  sublinii  levilale  suspendunt.  Sed 
inspice  quod  pennas  non  aquilae,  non  accipitris,  non 
birundiuis,  quac  liis  omnibus  celerius  volant,  sibi 
kUti  posiulat,  sed  columbcs,  Columba  enim  dicta  est 
Viasi  cell»  alumna,  qtiae  vitam  sine  alterius  grava- 
mine  peragii.  Avis  innocens,  mansoeta,  quae  in  nul- 
lum  animal  felliia  volunlate  consurgit,  nec  escis  sor- 
didis  ullatenus  acquiescit.  Merito  ergo  columboe  pen- 
nas  Dominus  Christus  expetiit :  in  cujus  specie  supra 
eum  bapiizatum  Spiritus  qooque  sanctus  apparoit 
(MatUi.  III,  16).  Sequilur  :  E$  volabo,  et  requieseam. 
Volabo,  id  est  celerrima  me  velocitate  transponam* 
SigniAcat  enim  quando  molestias  Jodsporum  vitaTit, 
ut  »b  eoruin  Iniquiiale  quiesceret;  quod  eliam  versos 
soquens  ostendit. 

Yers.  7.  Ecce  elongavi  fugiens^  et  manri  in  «o/tln- 
dine.  lila  loca  Evangelii  commemoratt  quando  cre- 
bris  miraculis  seditiones  sibi  conciiavit  omnimodis 
perfidoruro.  Ait  enim  Marcus  :  Ei  diluculo  valde  mr- 
gens ,  egressus  abiit  in  ^eserl^m  locum^  ibique  orabeU 
( Marc,  1, 55, 45);  el  paolo  post  sequitur,  ita  ut  jam  non 
posset  manifeste  in  civitalem  introire,  sed  foris  in  de- 
sertis  locis  esset.  Elongavit  enim  a  persequeniibus,  ut 
occasionem  iracundi»  iiisanis  mentibus  abrogaret; 
mansit  in  solitudine,  ut  lmper(orbati  secreti  puritate 
frueretur  :  tali  facto  nos  commonens,  ut  quando  ini* 
^quitaiis  alicujus  fasce  deprimimur,  in  secreto  con« 
scienliae  quiescere  debeamus.  Sive  illud  potest  intel- 
ligi :  qiioniam  a  Judspis  (ferfidis  receden8,'in  solitU' 


runt,  ubi  primo  iinguarum  facta  est  confusa  divisie 
(Gen.  11,4).  Anie  enim  mundus  Hebraeis  tanium, 
sicut  potamus,  sermonibus  utebaiur.  Sed  speclaliier 
mente  condendum  est,  quia  iratus  iinguas  divisit, 
propilius  aulem  in  sois  apostolis  adunavit :  ibi  ne 
superflua  voia  complerent,  hic  ut  ouiversae  gentes 
per  propriam  lingusnn  praedicationem  veritatis  agno- 
scerenl.  Prcecipila  dixxi,  nemiiniant  cogitaiiones  suas 
machinatioiie  perversa.  Divide,  ne  in  perniciosam 
confluant  unitatem.  Sequitur,  quoniam  vidi  iniquita'  \ 
tem  et  eontradictionem  in  civitale.  Digne  illos  dividi  4 
poslulabat,  qiios  iniquos  fore  in  sacrilegis  congrcga* 
tionibus  praesciebat.  Et  merito  solitudines  ezpe- 
tiit,  quoniam  iniquitatem  in  eivitate  eorum  esse  co- 
B  gnovil. 

Vers.  iO.  Die  ae  noete  circumdabit  eam  super  mK- 
ros  ejusiwqmtas;  et  labor  in  medio  ejus^  et  injustitia. 

184  Vers.  11«  Et  non  defecit  de  plateis  ejus 
usura  et  dolus,  In  duobus  istis  versibus  Jenisalem 
pristinae ,  triplici  modo  mores  pessimi  rationabiliter 
accusantur.  Dicit  enim  :  Die  ae  noctt^  id  est  omni 
tempore  drcumdahit  eam  super  muros  ejus  imquitas  ; 
ut  quantom  mororum  machlna  in  altum  potuit  cre* 
scere,  multomagisibidem  maiitia  se  proterva  disten- 
deret.  Sequitur  :  Et  tabor  in  medio  ejus,  et  injusMa, 
Prius  muros  dixit,  ut  cunctos  habitatores  includeret ; 
nunc  dicit,  et  medium  civitatis,  designans  nobilbsi- 
mos  et  primates ,  qui  hoiiorabili  sede  videri  volunt 
semper  in  medio  constituti.  Ilos  non  lex,  non  ratio. 


dine  gentiuin  mansit.  Solitudinem  vero  gentes  appel-  G  sed  labor  et  injustitia  possidebat.  Labor  respicit  ad 


l:iri  propheta  testatiir  diccns  :  Lcelare,  desertum 
sitiens ,  et  exsuliet  dest  rtum ,  et  fioreal  tanquam  /t- 
lium,  et  ftoreant  el  exsultent  deserta  Jordanis  (Isai, 

XXXV,  1). 

Vcrs.  8.  Extpectabam  eum  qui  salvum  me  fecit  a 
pusitlanimilate  spiritus  et  tempestate.  Venit  ad  secun- 
d:im  partem.  Intercedcnte  eiiim  diapsalmate  mulavit 
ct  caus^m.  Dixerat  quippe  requrevisse  se  in  solitu- 
diue  :  nunc  auiem  pronuntiat  Patris  se  exspeclare 
prxsidium ,  qui  eum  poterai  a  corporea  infirmitate 
salvare  [ms.  A»,  sanarej.  Non  enim  se  securum  fa-» 
cium  solitudine  puiavit,  qiii  adbnc  praesidia  paterna 
sustinuil ;  praebens  nobis  saluberrimae  institutionis 
exemplum ,  ut  non  in  adjutorio  cujusquam  alterius. 


exercendas  oppressiones,  injustitia  pertinet  ad  ne- 
fanda  jndicia.  Subjungit  teriium  modum  :  Et  non 
defecit  de  plateis  ejus  usura,  et  dolus.  Intendamos 
quod  non  dixit,  bcculte,  sed  in  plateis  talia  fuisse 
commissa,  quse  lex  superna  damnavit.  De  tisitra  enim 
dictum  est :  Qui  pecuniam  suam  non  dedit  ad  usuram 
(PsaL  XIV,  5).  De  doto  autem  :  Et  labia  tua,  ne  lo^ 
quantur  dolum(PsaL  iixn\,ih).  Haec  non  oocolte 
gessit,  sed  quodammodo  libera  iniquitate  commisit. 
Omne  enim  malum  exsecrabilius  redditur,  quando 
publica  praesumptione  tractatur.  Memento  autem  11- 
lius  schemaiis  quod  a  parle  signiflcat  totiim.  Multi 
enim  illic  inventi  siint  qui  sacras  praedicationes  de- 
voiis  meniibus  acceperunt. 


sed  in  ipsius  tantum  liberatione  praesumamus.  Et  D     Vers  12.  Quonxam  si  immicus  meus  matedixissei 


quia  dixerat  se  superius  perturbatum,  ideo  nunc  mo- 
dici  animi  se  Tuisse  testatur.  Haec  enim  et  his  similia 
ad  humanitatis  sunt  referenda  naturam.  Pusillum 
enim  a  pugillo  dictum  est,  parvum  aliquid  atque  bre- 
vissimum,  quantum  unius  manuscapaciias  constricia 
possit  indudere.  Tempestatem  vcro  dicit  procellas 
sediiionum,  quas  Judaei  praccipites,  similes  fluctibni 
commovebant. 

Vers.  9.  PnBcipila,  Domine,  ei  divide  tinguas  eo* 
rum,  quoniam  vidi  iniquitatem  et  contradictionem  in 
civilale.  Ilic  Judaeo  populo  salutariter  imprecatur,  ut 
divi  ione  linguarum  maliiiae  sUiX  non  impleret  efliS- 
^ctum ;  sicut  iu  turri  illa  factum  est  quam  mctu  re- 


mihif  supporlastem  utique;  et  si  is  qui  oderai  me,  super 
me  magna  tocutus  fuisset ,  absconderem  me  utique  ab 
eo.  lu  istoversu  et  duobus  aliis  qui  sequuntur,  Judas 
perfidus  exprobratur,  quia  caveri  potuisset,  si  pu- 
blicus  fuisset  iniinicus.  Nam  quomodo  eum  haberet 
suspectum,  qui  videbatur  essediscipulus?  Dicit  enim: 
Quoniam  si  inimicus  meus  maledixisset  mtAt ,  suppor^ 
tassem  utique  :  quia  revera  venisset  adversus  ad  jor- 
gia  jaculanda ;  et  debet  patienler  accipi^  quod  inopi- 
natum  non  probatur  assumi^  Et  intellige  quam  hiimili 
verbo  usus  est,  ut  diceret,  supporiassem  ;  qood  con- 
su(tU(!o  hurnanis  calceamentis  nomen  imposuit.  Non 
esi  ergo  insolilum,  ul  ille  diceret,  supporlassem^  qoi 


N8S  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LIV.  500 

ite  etiim  sc^rabnRis   ct  ▼crmibus  comparavit.  011.-«  A  ct  qui  hi   meliorem  parlem  converlilur,  occasiiiu 


fi);ura,  sicul  sappe  memoratum  est,  dicitur  meirias- 
mos,  id  esl  mediocritas.  Sequitur,  el  $i  is  qui  oderat 
me^  super  me  mngna  locuius  fuittetf  abseonderem  me 
ntique  ab  eo,  ilinc  quoque  mirabilis  patientis  mon- 
giratur  exemplum ;  ut  inimicis  magna,  id  est  su- 
perba  loquentibus  non  in  (ontentiones  erumperet, 
aut  aliqua  aUercaiione  resisteret,  sed  locum  vcrbis 
daret  insani^.  Gt  ne  adhuc  sanrtam  nientein  malevo- 
lorwn  scrmo  sequeretur,  se  dixit  abscondcre;  ut  pro- 
cacitas  nccessario  desineret,  cuin  Qdversarium  non 
videret. 

I  Vers.  13.  Tu  vero  homo  unanimis  :  dux  meus,  et 
notms  meus.  11  ic  et  seqocns  versus  increpative  qui- 
dtm  legendi  sunt.  Sed  consideremus  subqua  patien- 


prioris  conversationis  incrito  reperisse  judicalur.  /n 
mftffnum  autcin  descenduut  viventeSy  sicut  parvitail 
nostras  vidctur,  qui  cngiiiiiioiies  suas  pcssimas  expa- 
vesciiiit,  ct  ad  melioiis  institutionis  tramitem  divina 
gratia  iransferuntur.  Sic  enim  qiiasi  m  infernum  vi- 
:}entes  descendimus  ^  quando  malorum  nostronim  re- 
cordaiione  tcrremur.  Taii  siquidcm  inti^Ilectn  pr^di- 
ctaiu  evadimus  quxstionem.  Jusle  qiioque  illos  pctit 
converti,  qui  in  suo  pectore  quasi  in  quodam  hospi- 
lio  nequiiiam  susceparunt.  VA  bene  dixit,  hospltio; 
ut  ostenderet  malitiara  non  esse  naturalem,  sed  ad- 
Tentilia  quadam  hospitalitaie  susceptam.  Quod  aoiem 
dixit,  m  medio^  designat  praecordia  eorum;  ut  perni- 
ciosissima  cogitatio  monstraretur,  quae  cor  hominis 


tia  :  adliQC  tmanimts,  adbac  dux,  adhuc  notus  dicitur,  B  obtinebat. 


qoi  futurus  bostis,  etcrudelissimus  traditorper  omnia 
no^cebatur.  IJnanimis  ad  illud  pertinet,  quia  inter 
tposiolos  Tuit;  diix,  qooniam  ad  vicos  et  castella 
prarroissus  est,  ut  prxdicatione  verbi  rudes  animos 
ImbuisseL  Ducem  vero  bene  dicimus  ilincris  prae- 
rarsoreni.  Notns  autem  ad  illud  perlinet,  quod  ejus 
proditio  fuisse  non  probatur  abscondita,  quando 
Cbristua  Dominus  traditorem  eum  in  convivii  [e</., 
eomrouni  ]  epuiatione  praKlixil ;  et  alio  loco  dlcit  : 
Honne  ego  vos  duodecim  elegi  ?  sed  tmus  ex  vobis  dia- 
Mhs  est  {Jonn,  vi,  71 ). 

Vers.  i4.  Qui  simul  mecum  dulccs  capiebas  cibos  : 
19  domo  Dei  ambulavimvs  cum  consensu.  Grandescit 
ealpa ,  cui  [  ed.,  cum  ]  beneiicia  repulantur  evimia. 


Yers.  10.  Ego  autem  ad  Deum  clamavi :  et  Dominns 
exaudivit  me,  Bialorum  iDcrepaiionibus,  ut  decebai, 
praemissis,  ad  sua  desideria  votaque  remeavit,  ex 
forma  servi  verba  depronieus.  Clamavit  enim  jogiier 
ad  Deum,  qui  se  divioa  conversatione  tractavit ;  et 
consequens  erat  illom  ex^odiri,  qoi  a  majestate  soa 
non  poterat  segregari.  Quod  schema  dicitur  pros- 
phonesis ,  Laiine  exclamatio  :  quoties  inter  alia  qox 
loquimor,  ad  Deom  sobito  verba  convertimus. 

Yers.  17.  Vesperet  et  manif  et  meridie  narrabo  ct 
185  f^nnuntiabo^  et  exaudiet  vocem  meam,  Intendamus 
animo,  quia  baRC  verba  magna  sacramenta  nobis  de- 
nuotiant.  Veipm  signKicattempustradilionis,  quando 
eum  Judas  cohortibus  nosciiur  prodidisse  qnaercuii- 


Qofid  schema  dicitur  emphasis.  Nam  quaevis  mali-  q  |,us.  Mane,  cum  ad  Pontium  Pilatum  pcrductus  est 


fDitas  ciborum  seinper  comestione  milescit;  nec  so- 
let  esse  sxvus,  qui  dulcis  mensae  gratlficatione  deli- 
Dltur.  Gongrue  siquidem  corporales  cibos  stulto  ho- 
■ini  cognoscimus  imputatos,  quos  ille  tantum  dulces 
^teral  aestimare.  Nam  si  dogmaticos  cibos,  quos 
Mte  pi  rceperat,  retinere  voluisset,  ad  tantum  sacri- 
legium  non  veniret  :  de  quibus  cibis  fidelibus  dictum 
(st  :  Gnstate  et  videte  quoniam  suavis  est  Dominus 
[Psnl.  xxxni,  9).  Sequitor,  in  domo  Dei  ambula" 
•MM  cnm  conunsu^  id  cst  in  templo  Jerosolymitano, 
tbi  inier  ejos  yidebalur  esse  discipulos;  ut  simul 
Vi^catus  ii.cederet,  simul  ejus  collegia  sequeretur. 
Comeatns  enim  perfidi  bominis  ad  conveniicula  pro- 
Msiionuro  pertinet,  non  ad  propositi  firmis8iii>am 


aiidiendiis.  Meridie^  quia  hora  sexta ,  nt  evangelista 
dicit,  in  croce  suspensus  est.  Meridies  qoippe  dictus 
esty  quasi  medius  dies.  His  consequentia  verba  red- 
dunlur.  Narrabo  pertinet  ad  vesperam  :  quia  omnia 
locotum  consiat,  qu»  Judas  nequissimus  facere  dis- 
ponebat.  Annuntiabo^  ad  manc  respondet,  quando  di- 
cente  Pilato  :  Tu  es  rex  Judaorum  {Joan,  xviii,  53) ; 
Annuntiavit :  In  hoc  natus  sum ,  et  caetera  quae  ibi 
diciintur  a  Domino.  Junxit  etiam,  et  exaudiet  vocem 
iiieam;ad  meridiem  pertiiiei,  quando  in  cruce  dixil  : 
Consummatum  cit ;  et  emisit  spiri$mn  (Joan.  xix,  50). 
0  mira  brevitas!  In  b«>c  uno  versiculo  tam  magnu$ 
actus  ille  narratus  est,  ui  quod  in  illa  latitudine  co- 
gnoscitur  expositum,  in  hacbrevitaie  probaretur  esse 


taactitatem.  Et  ut  nobis  absoluta  verborum  possit  D  collectum. 


1 


^ilare  cuntextio ,  isti  et  superiori  vcrsoi  jongendom 
eu,  cur  me  tradebas? 

^ers.  15.  Veniat  mors  super  eos^  et  desecndant  in 
nfmmm  viventes :  quoniam  neqmtia  in  hospitiis  eorum^ 
ii  medio.ipsorum,  Cum  de  Juda  superius  singul^iriter 
lillocatos^nnnc  persententiam  coromunis  poenae  con- 
*^tur  ad  Judaeos.  Sed  movere  potest  quare  dixerit : 
^^t  ntars  iuper  illos,  et  subjunxit,  et  descendanl  m 
^ffrmm  fiventet,  quod  uiiquc  fieri  non  potest,  ut 
^  Moriatur  aliquis,  et  vivus  descendat  ad  inferos. 
^  hoc  roagis  spiriiualiter  accipiendum  est;  quia 
*<Mt  sooemendationem  magis  quam  consumptionem 
^ve&ire  postolat  inimicis.  Mors  enim  dicitur  vitae  finis ; 


Yers.  18.  lAberavit  in  pace  animam  meam  ab  his 
qui  appropinquant  mihi^  quoniam  inter  muttos  ertvkt 
mecum.  Iloc  est  quod  superius  exauditaai  dicit  vocem 
suam,  ul  resurreciionis  beneficio  ejus  anima  tiberare- 
tur  in  pace.  Et  a  quibus  liberaretur  consequenter  ex- 
ponit :  ab  his  scilicet  qui  appropinquant  mihi.  Do  lllis 
dicit  qui  laudibos  fictis  reddere  videbantur  obse- 
quiom,  et  corde  favebant  nihilominus  inimi.  is,  a 
qoibus  merito  animam  snam  dicit  esse  liberaiaiu. 
Erat  enim  gravissimuin  inimiciiiae  geniis  essc  contc 
adversarios,  et  lingua  simulare  devotos. 

Vers.  19.  Exaudiet  Deus,  et  humitiabit  eos,  qui  eU 
ante  sacula.   Exaudiet  utique  superiora  quae  dlcta 


3,01  M.  AUhELll  CASSIODOKI  59« 

sunt.  Humillabit  eoi,  scilicel  ad  credcndum ;  ut  qui  A  «  Deovenitti,et  t>iam  Dei  in  veriiale  doces(}ianh.\w. 


l>er  8upcrbi.ini  Gdeiii  declinaveraiil  Christianam,  per 
humiliuitem  itenim  lumeii  veritatis  agnoscant.  Nam 
(|uod  addiium  esi,  qui  est  ante  swculOy  Verbum  signi^ 
(icalur  co;i;ternum  Pairi :  ne  ex  tempore^liquo  ex- 
stjlisse  viderftur  qui  sxcula  creavit  universa.  Teai- 
pus  enim  tunc  ccepit,  quaiido  mundus  sumpsit  ini- 
lium.  Desinat  crgo  Ariaiiorum  insana  tcmeritas , 
Creatorem  teiiiporum  praedicare  8ub  lempore;  dum 
cojeteriiiis  Patri,  el  consubstantiilis,  cum  sancto  Spi- 
I  iiu  incominulabiliier  unigcnilus  Fiiius  perseverat. 
Yers.  !20.  Non  est  enim  illis  commutatiOt  et  non  /i« 
muerunt  Deum,  Interjecto  diapsalmale  vcnil  ad  ter- 
t.ain  parleiu.  Prius  euini  soiita  pietate  converti  op- 
ta  il  erranies :  nunc  virluie  divinitatis  suae  fulura 


iG).  In  mundo  eniin  quid  lcnius  oleo?  Scd  exagge- 
rationem  nimiam  supra  oleum  i>er(idoruin  sermones 
dicit  esse  motlilos,  ne  tanto  scelcri  par  potuissei 
aliquid  iiiveniri.  Ipsi  etiam  fuerunt  jacula^  quando 
dixerunt : /?m  est  mortis  (Maith,  xxvi,  6(>);  I^oc 
eniin  sermones  illi  probaniur  effecisse,  quod  jaai/a. 
0  exsccranda  diver  iias  poiuisse  homincs  mollia  lo- 
qui,  cum  essent  tam  dura  facturi! 

Vers.  2i.  Jacla  in  Deum  cogitalum  tuum,  ct  ipse  tt 
enutriet;  non  dabit  in  wternum  fluctuatiancm  jNsto, 
Cum  de  perfidis  Judxis  ccelestis  justitla  loqucretiir, 
saluberrimum  consilium  nostris  infirmitatibnfk  dedil. 
C(»gitatio  eniin  saeculi  nos  semper  atfligit,  quam  si  iioii 
abjiciamuSf   atterimur;   sicut  Salomon  ail  :  Qaem" 


cogno&ccns,  seiisuin  cs  e  dicit  iucoinuiulabilem  per-  B  admodum  vermis  lignOy  et  tinia  vestimento;  ita  iri* 


tiloruiUy  quia  duritia  mentis  non  poterat  rcciperc  ve- 
liiaiciu.  Commutaiionem  vcro  duplici  modo  debemus 
accipere,  sive  istam  qux  hic  01,  quando  ad  confes* 
^iouein  piam  ab  obsilnata  voluntaie  transiiur,  sivo 
lilam  quam  dicit  Apostolus  :  Omnes  resurgemun^  sed 
uon  omnes  immutabimur  (/  Cor.  xv,  51).  Quapropier 
qui  h>c  commutatus  non  (ucril,  ibi  iioa  potost  iininu- 
tari.  Sed  de  i&lis  talibus  qiiare  noii  coinniutabuntur, 
c.iusa  subsequitur  :  qiiia  non  timmrunt  Deum.  Njin 
qui  liuiet  Deum,a  sia  pcrfidii  coinuiutalur,  dum  ju- 
dicii  pavore  el  charitat  s  stuJii»  cligit  dominicis  jus- 
sioiilbus  obedire.  Et  uota  quud  in  huc  et  in  duobus 
aliis  veisibus  qui  scquuntur,  pariter  eorum  et  ullio- 
nes  dic4  et  culpas. 


stitia  viri  nocet  eordi  {Prov,  xxv,  2'J).  Scd  quando 
jactatur  in  Dominum,  noii  solum  non  nos  consumity 
scd  eliam  nutrit ;  ut  quae  solet  imminuere,  atigmen- 
tum  uobis  videatur  aflerrc.  Sequitur,  non  dtibit  m 
anernutn  fluctuationcm  justo.  Vera  esi  Domini  iinmu- 
tabilisquc  scntenlia,  £od  si  eam  qua  dicia  e>st  iiitc- 
gritate  noscamus.  Just  s  iu  isto  solo,  s;eeuli  nou  adi* 
ruit  fluctualiones^  quia  bic  cos  tcmporaliter  probat, 
ut  ibi  quos  coronet  invenial.  /n  aternum  autem,  sicui 
hic  dicit,  ncniinem  peruiittit  juslissimum  fluctuire, 
quando  jani  perpelua  pace  cum  ipsis  cognoscjtur  in 
seteruitale  reguare.  )bi  eiiiui  nequaquam  excilabilur 
fluctus,  ubi  cst  semper  tranquillissimus  portus. 
Vers.  25.  Tu  vero^  Deus^  deduces  eos  in  puteum  r/i* 


Vers.  !2i.  Extendit  manum  suam  in  retribuendo :  G  teritus.  Quia  dixit  de  justis,  nunc  dicit  de  impiis,  qui 


Chntaminaverunt  tcstamjntum  ejus.  Ipsa  nunc  .'illego- 
rice  dicuntur,quxin  futuro  ju:Iicio  sunt  agenda  ciim 
periidis.  ilauum  hic  vlrtulein  operatioueiniiue  sigiii* 
licat,  quo:  tunc  lit,  quaud<»  illa  discreiio  bonoruai 
iiialorumque  provcnerit.  Subjungit  etiam  cur  Judxos 
poena  justissima  conscquatur  ;  quia  mandaia  Doiiiini 
pravis  actibu^  poiluerunt,  ncc  pas^i  suut  eredere 
quod  eis  cognoscitur  Scripturarum  vcritas  prxdi- 
casse.  iile  eniin  testamentum  Dei,  quantum  ad  se  est, 
contaminatf  qui  minime  ipsius  Imperiis  obsecundat. 
Vers.  22.  Divisi  sunt  ab  ira  vuitus  ejus;  et  appro^ 
pinquavit  cor  ejus,  lloc  dicit  quod  in  illa  judicatione 
futurum  est.  Dividuntur  tiim  perfldi  a  populo  fldeli, 
et  tanqiiam  arsur;e  palex  segreganlur  a  granis.  Ab 


in  gchennas  profuiiditaiem  niergendi  sunt.  Pntem$ 
quidem  dicitur  hiatus  patens,  iii  terrae  sinibus  exca- 
vatus,  aquas  continens  hunianis  usibus  }36  atlrihu- 
tas.  Sed  ne  hunc  puteum  viialem  iuteiligerc  potuis- 
ses,  addidit,  interitas  :  de  quo  alio  in  loco  lcgitur  : 
Neque  aperiat  supir  mc  puteus  os  suum  (PsaL  lxtiii, 
io).  Fovca  morlalis,  mcrsura  terribilis,  ubi  necspa- 
tiuiu  ullum  cunceditur,  nec  ipsi  iniscris  respiranienta 
prxstantjr;  sed  obscurilas  tencbrosa  circumdans, 
amoeni  iuininis  tollit  aspectum.  Ex  putei  siquidem 
sinillitudine,  gchcnnac  toriiienti  nos  admonet  formi- 
dare.  0  pielas  inaudita  judicantis!  totum  bominibos 
prxdicitur,  ut  culpa  plectibilis  evitetur. 

Vers»  26.  Viri  fanguijium  et  dUosi  non  dimidiabuni 


ira  vultus  ejus^  judicii  lempus  exprimilur.  Ira  enim  D dies  suos.  Nuiiierum  pliiralem    saiguis  Latina  lin- 


hic  pro  vindicta  ponilur,  quam  pro  suis  aclibus  im- 
pii  sustincbunt.  Caeterum  ilie  incommutabiliter  om- 
nia  placideque  dccernit  [ed.,  discernit].  Addidit,  et 
appropinquavit  cor  ejus»  Ip^um  adhuc  tempus  expo- 
nit,  quando  cor  Domini,id  est  voluntas  ejus  omnibus 
innotescil.  Illu  enim  leiupore  appropinquavit  cor  ejus^ 
quaudo  illud  quod  hic  per  proplietas  suos  pro^cinuit, 
et  per  Apostolos  prxdicavit,  generalilas  inanifestls- 
siiiie  tiinc  videbit.  Sed  cur  iila  faciat  qiix  diita  suni, 
subsequenter  exponit. 

Vers.  25.  Mollierunt  sermones  suos  super  oleum^  et 
ipsi  suntjacuta.  MoUl^runt  enim  periidi  Ju^la^i  sermo^ 
nes  suoSf  quando  diccbanl :  Magister^  scimus  quofiiam 


gua  noii  recipil;  scd  hoc  niagis  Scriptiirx  divin» 
proprium  esse  dicimus.  Viri  siqiiidem  sangninnm  pro- 
prie  non  dicuntiir  qui  innocenter  hunianuin  finidunl 
cruorem,  quoniam  et  jiisti  jmiices  discipltnar  i^eces- 
sitaie  constricti,  qux  quietos  populos  reddit,  inttT- 
dum  puniunt  noceiites;  ei  ille  qui  viuleiitum  n^|irllit, 
cruorcni  sxvissiini  hoslis  eiTuiidit :  inavime  cum  lc- 
gainus  justa  bciia  viris  sanclis  a  Doniiuo  fuisse  pr.r- 
ccpta.  ^uaproplcr  addidii,  ci  <^o/o«t;ut  illuin  taiiiuui 
inlcltigiTCS  reutn,  qui  per  insidias  ei  iniquissiniuiii 
doliim,  alionum  fjuserit  cxitiuin.  Ilos  lales  iinplore 
nou  dicit  dics  suos,  quando  ruin  sibi  longnm  vium 
proini  luiil ,   exitUMi    celcrjiiuu    inorlis   iuveniuut. 


S9S 


EXPOSITIO  IN  PSALTKRIUM.  PSAL.  LV. 


894 


Main  oraniuin  dies  in  pRedcstinaiione  noscuniur  csse  \  ptione;  alia  Veteris  Tcstan  enti  usque  ad  teroiinum 


deAniU  :  sed  illis  dmidmbuntur  die»  sici,  quibus  con- 
tni  di§positoni  propriuin  provenire  nionstratur  occn- 
sns.  Ideo  eniin  additum  est  $uoi,  ut  voluiiiarios  in- 
Iriligeres,  nou  a  Domno  constiiutos. 

Ego  autem  in  te  tperabo^  Domine,  lllos  talcs  i|uibus 
eelcrrimus  evenil  Gnis,  in  se  sperasse  non  dubium 
est.  Dominum  autcin  Salvatorcm,  cujui  hacc  verba 
sutii«  cx  forma  servi  in  Patrem  sperasse  manifcstum 
est :  Passionis  psalmum  soliio  more  concludeus,  se 
dicii  sperasse  in  Domitium ,  ut  signiGcarel  cord »  fidc« 
lioin  in  spe  Domiui  sempcr  esse  deGxa.  Frequentcr 
eiiiin  caput  loquilur,  quod  membris  aptare  debeamus. 
Quapropier  et  bujus  Hymni  modumy  sicut  in  trige- 
linio  qiiarto  (isalmo  jam  dictum  cst,  debemus  ex- 


tiluli.  Primo  dicit  In  /inem,  quod  Gbrislum  siguiflcare 
frequenier  expositum  e^t.  Dcinde  pro  populo,  qui  a 
sanctit  longe  factus  esf,  David  in  tituli  inscriptione, 
Tiiuli  inscriptioncm  diximus  in  Passioiie  Dumini  ideo 
non  ruisser^delclam,  quia  loiige  aute  fuerat  prophet»- 
tum  :  Ne  corrumt^as  tiluli  inscriptionem.  Sed  Pontio 
Pilato  Judaicus  populus  linmiiicbat,  ut  coutra  vali- 
cinia  proplielarum  bujos  tituli  emendaretur  insertptio : 
iiolens  suuin  Regem  dict,  quem  insanis  meiilibiis 
respuebal.  Qaoe  voliuitas  eos  longe  fecit  a  sanctis. 
quando  fideles  Christuin  suum  Regem  dici  tota  meii- 
iis  iiitenlione  fesiinant.  Cum  tenuerunt  eum  allophyli 
inCetk;  hoc  est  quod  Regum  textus  enarrai  (/  Rey. 
xxvii,  2y  5) :  quia  David  Saulis  insecuiioue  pertcrri* 


qiiirere  prxGuilum.  Primum,  qnoniam  ex  Domini  R  lus,  in  civitate  Geth  apud  ailophylos  se  credidit  oc- 


Cbrisii  persoiia  prolaius  est.  Deinde,  inclioavit  ab 
oratinne.  Terlio  domiiiic»  passionis  gesia  memora- 
fii.  Qiiarlo,  verbis  evangelicis  as^ona  veritate  con- 
Mnsit.  Qoinlo,  in  spe  fidelium  niagiia  Gnilus  est; 
Qt  dobium  non  sit  prxsentem  psalmum  prxscriptis 
tegulis  convenisse. 

Conclusio  psalmi, 

AudivimusvlviGcaioremcreaiurarumanimamsoam 
pAHiisse  pro  saluie  morialium.  Aodivimus  impassi- 
bileni  Deum  carne  siiscepisse  pro  peccatoribus  pas* 
lioiiein.  Audivirous  Patri  coaeternum  mortis  subiisse 
Mpplickuiii.  0  inxstimabile  preiium ,  quod  redemii 
lenus  humanum!  O  bolocau&tum,  quod  nobis  prae- 
itiiii  xiernas  flammas  evadere!  Interilus,  qui  lulit 


culenduin.  Sed  quia  diximus  haec  omnia  niysticls 
similitudinibus  exponenda,  Geth  signiflcat  torcular, 
id  est  pressoram,  quam  omuis  patitur  Cbrislianus. 
Sed  tunc  fructum  reddit  uberrimum,  cuiu  iribula- 
tionuni  fuerit  fasce  depressus.  Et  ideo  in  lali  8U|ier- 
8eri|>tione  loqui  rationabiliter  apiatur  Ecclesia,  quas 
allophylorum,  id  cst  alieiiigenarum  persecutionibus 
ingravaia,  taiiquam  nectareos  liquorcs  merita  8an« 
ctorum  copiosa  libertate  profuudit. 

Divisio  psalmi. 

Diversis  afQiciionibus  onerata,  in  prima  sectione 
psalmi  mater  orat  Ecclesia,  conGdens  se  taineii  a 
sacvienlibus  iiiimicis  esse  liberandam.  Secunda  se- 

« 

ctione  proprias  eiiumerat   pas^iones  ,  graiias  agcns 


etiUum ;  Gnis,  qui  deditbonum  sine  fine  mansurum.  C  „„1^  ^^  crcbris  periculis  sit  erepU;  nec  se  dicit  for- 


Kain  coni  proveiiit  in  iiinocenlem  mortis  aculei», 
lactuin  esi  ui  jure  perderei  quos  ienebat  obnoxios. 
Degluiivit  cuim  infernus  more  piscium  exiiium  suum; 
ei  qui  te  capere  prjedam  credidil,  praedatorem  saum 
poiiuft  decepius  excepii.  Unde  papa  Leo  sedis  suaa 
cowpar,  pu'chre  locutus  est  dicens  (Epist.  97,  ad 
Leom.  Amf.^  cap.  2) :  Quamvis  muliorum  inartyrum 
Ib  conspectn  Doniini  pretiosa  mors  fuerit,  iiuilius 
laoieii  ifisontis  occisio  fuit  redeinptio  peccaiorum. 
ieecpisruni  enim  justi,  non  dederuni  coronas;  ei  de 
foniiudinc  fidelium  exempla  nala  sunt  patienilae,  non 
ioua  jasiitiae.  Siiigulares  quippe  in  singulis  mories 
iaenioi,  nec  aiterius  quisquam  debilum  suo  fiiie  per« 
lalvii.  l.iter  filios  auteiu  bominom  unussolus  exslitit 


midare  mala,  qua:  cognoscit  esse  celeriier  trausitura. 
Tertto  137  ^^^^  ^"  futura  illa  beatitudine  laudes  se 
dicit  Domino  jugiter  cantaturam,  qui  eam  de  hujus 
•aeculi  adversitaie  liberavii. 

ExpoMo  psalmi. 

Vers.  I.  Miserere  mei^  Domiue^  quoniam  cmculca'- 
mt  me  homo;  tota  die  bellans  tribulavit  me.  Yirgo  inji- 
ter  Ecclesia,  quae  fideles  populos  parit,  nec  a  sua 
iuiegritate  discedii,  coelestem  Sponsum  piis  lacrymis 
rogat  ne  se  patiaiur  ab  iniinicis  oppriini,  quae  adhuc 
in  iiiundi  istius  cognoscitur  calamiiale  versari.  Con- 
ctt/caoii,  retulii  quod  in  iilulo  dixii  ad  iorcular, 
quia  ianium  vinum  exprimilur,  quanlum  enixius  uva 


Chriitus,  qui  vere  eral  Aguus  immaculalus,  in  quo  D  calcaliir.  Uominem  hic  signiGeat  absolute  diabolum. 


«aaes  cruciGxi,  oinnes  moriui,  omnessepulii,  om- 
iM  &uut  etiam  suscilaii.  Praesla,  piissime  Deus,  ui 
quiin  assumpia.cariie  pro  iiobis  digiialus  es  pati, 
^^iii  tui  con»oriia  nobis  largiaris.  Memoria  quoque 
^<^duui  esi  quod  hic  psalmus  terlius  est  eoruiu  qui 
^  passione  et  resurreciioiie  Domiui  latius  sunt  lo- 

CQli. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LY. 

'" hm,  p.o  populo,  qui  a  sanctis  longe  factus  est^ 
''oH(/  tit  liiuli  innripiione,  quando  ienucrunl  euni 
^inphyli  in  Geih. 

'^HuJas  hlc  duplicia  continet  sacrainenta.  Uiia  pars 
^ CTangelii  usque  ad  illud  quod  ail,  tn  tituli insoi' 
PinoL.  LXX. 


sicui  in  Evangelio  de  ipso  Dominus  dicit :  Inimicui 
autem  hoino  qui  superseminavit  zizania,  est  diabo- 
lus  {Uatth.  xni,  %8).  Sequitur  :  7o(a  die  beiUuu  iri- 
bulavii  me.  Descrlbit  quid  in  hoc  mundo  saneta  pa- 
iiatur  Ecclesia  :  quia  sine  aliqua  iutermissioiie  dia- 
boli  cogiioscitur  certamina  susiinere ,  siciu  dicit 
Apostolus :  Non  est  nobis  colluctatio  adversus  camem 
etsanguinem^  sed  adversus  principes  et  potestates  (ejte- 
brarum  harum  (Ephes.  vi,  12).  Uellum  grave,  quia 
occuliuin ;  pngna  difficilis,  quia  cum  fortiore  dimi- 
catur.  Quale  est  eoiin  cum  hosie  confligere,  et  ejus 
insidias  non  videre?  Adversarius  quoque  nosier  nee 
labore  deficii,  iiec  vicios  aliquando  discedii;  seJ 

13 


z^t 


.  M.   AliUFXIi  (  ASSIODOia 


5M 


tanto  atrocior  ri^m^  q\\M\Vt  outn  ptr  iliviiMiii  gra-  A  riciila  nieUinu<:,  niist ricordhim   Doiniui  posliibrec^ 


ii:Mii  ilrhrllari  posse  coniigorii.  nellinn  vcro  scliema- 
tice  i>er  anliphra^ini  (licimiis,  sicnl  luc.im  qni  non 
lncet,  ct  piscinnm  qnsc  non  habci  pisccs.  Qiiapropter 
iiiillns  se  qnt^raiiir  ndcliimi  rreqnenlissima  diaboli 
marhinaliono  \exari,  quia  si  Chrisii  esse  volninus, 
hic  advcrsnm  scmper  diaholnm  sii.stiiienms. 

Vors.  2.  Conculcaverunl  me  mimici  mei  tota  die,  ab 
n'tiludinc  diei^  quoniam  mulii  qni  dcbcllant  mi%  imie' 
buni,  Giavissimum  qnidiMn  goniis  injuri.i!  cst,  nsqiic 
ail  peilnin  contHnieIi:ini  porvcnire;  sed  inde  proccdit 
qiiotl  saiiclis  altaribns  ofr-niiur.  Vinnm  enim  non 
{ip^lliiii,  nisi  pedihns  nva  Uindalnr  :  sic  in  menibris 
snis  Kccle^iam  conculcat  inimicus^  nl  sanciorum  iiide 
inerita  gloriosa  nascaiilur.Kepelitquoque, (ota  die,ul 


hic  iternin  asseril  sc  hoiniiioin  iioii  tiiiiere.  tUruiu- 
qne  vcruin,  quoniam  pi ius  dum  praesentes  (alamiia- 
tos,  id  es(  sscculi  ibtius  aspiccrei,  rormiduvil;  nuiie 
timorem,  cnin  futura  conlnelur,  ahjccit.  Quid  eniiii 
poicrat  ab  homine  paii,  ([ui  spem  suain  posiierat  in 
illa  reiribuUone  jiidicli?  S:cviat  lici  t  carnificum  nia- 
nus,  pra^pnrciilur  incendia  caminoriiin,  oinnia  (or- 
nienta  dcsiiicii  Kt'c!o>ia  in  incnibris  suiSy  qiiaB  cx- 
spoctat  Domini  inuncra  Salvatoris. 

Vers.  i.  Tota  die  verba  mea  ex$ecrabantur ;  adver- 
sum  me  omnia  consilia[ms.  K,^  omne$  cogitaiione»] 
eorum  in  malum.  Venil  ad  sccundam  parlein,  ui>i  sub 
dolore  conqnoritnr  verba  predicaiionis  sux  continue 
a  perlidis  exsecrata  :  quia  cunv  vera  dicerei,  detra- 


revera  intelligas  in  boc  sxculo  nullum  toinpus  om-  D  ctiones  abominabiles  incidissct ;  quod  ad  li.i:relicos« 


niiuodisa  taiibus  tentationibus  alicnuin.  Nam  qnod 
dicit :  Ab  altitudine  diei^  mundum  istum  significat, 
ubi  tumei  altiiudo  snpcrbi»;.  Nam  sicut  Chrisii  re- 
gula  linmili  atem  pnecipii,  ita  diaboU  consueludo 
ruinosae  altilndinis  culmina  pcrsuadet.  l.t  ut  grande 
|)ondus  sii:e  connxcssionis  exprimcrct,  ab  allitiidine 
superbino  si;  dicit  fuissc  calcatani,  iit  nec  leve  pon- 
dus  cied<Tes,  qnod  tania  molc  prenieretur.  Sequi- 
iiir,  qnoninn  mulli  qni  debellant  tnc,  timebunt.  Non 
vacat  qiiod  muUo%  dioit,  ct  non  omnes  timere;  scii- 
ret  qnoni.im  ex  ipsis  qni  Ecclcsiam  debellant,  pln- 
rimi  convcriuntiir  ad*  Domiuum,  ct  incipiunt  a^teriia 
eiiiia  non  limerc,  ciim  beatortim  partibus  aggregan- 
tur.  Illi  auiem  qui  in  sua  obstinatione  pcrmanserint, 


vel  mac  la^enies  pcrtinel  Christianos,  qui  dum  verba 
Domini  nudiuni,  salutaria  dicta  couleninunt..Sequi- 
tiir,  adversum  me  omnia  consilia  eorum  in  malum. 
Consilia  solcnt  providere  qua^  prosiiit,  a  consulciido 
cnim  diota  sunl.  Scd  ut  intelligeies  tractatiis  eorum 
nulla  b(mit:tie  suh^islere,  addidii,  in  ma'um :  iie  qiiid 
eos  honi  iii  illa  crederes  deliberatiane  traclasse. 

Vers.  5.  lahabitabunt  et  abscondent :  ipsi  calcaneum 
meum  obtervabunt ,  sicut  exspedcvii  anima  mea.  Isti 
ergo  subdoli  Christiani  liabilare  puhlice  vid  nMir  Ec- 
clesiam,  ct  congregationes  sequi ,  eonvenlnsque  po- 
pulorum;sel  virus  suae  perversilaiis  abscoiidiuii ; 
nec  palam  ausi  sunl  prodere,  quod  sciuiit  aposloli« 
cts  regulas  non  babero.  Malum  inle^tinum,  vuliius 


onines  timehunt  poenale  sibi  judiciiim,  qnando  Do-  C  iusana  ilc,  quod  qiianlo  plus  tegiiur,  tanti  anipliul 


miiii  declantur  adventus.  Fclix  commutatio,  ut  hic 
parvo  lempore  caste  timcant  fideles,  et  in  illa  pe- 
renni  exhuUationc  securi  sint.  At  contra  infelicium 
$or8  omnino  durissima  esi,  liic  sub  brevitatc  gaii- 
dere,  ex  in  illa  pcrpetuiiaie  crnciari. 

Ego  vero  in  tesperabo^Domiue,  Dicit  causam  quare 
tic  non  timere  d.  beat ,  sicul  impii  formidahniit : 
qiioniam  nperat  in  Domino,  qul  nnnqnam  in  se  de- 
fipit  |fti«.  A.,  despicii]  confidcntos;  sicnt  S.ilomon 
ait:  Quis  speravii  in  Domino,  et  con[HSux  est?  Aut  qvis 
p^^rmansit  in  timore  iUius,  et  derelictus  est  (Eccli,  ii. 

Vers.  5.  /ii  Dco  laudabo  sermones  meos  tota  die,  in 
Deo\e^,,  Domino\sperabo;  non  timebo  quid  faciat 


incurabili  pu!rcdine  sauciatur.  Scqiiitur,  ipsi  ealca- 
neum  meum  observabunt,  Mos  iste  diabolieus  est,  vel 
eorum  qtii  miiiistri  ipsius  esse  noscuutur;  ut  ca^ca- 
neum,  id  c  tul  ima  noslra  iiisidiosa  callidiiate  respi- 
ciant ,  siciit  scrpoMti  a  Domino  dicuini  c^t :  lUa  tuum 
observahit  caput ,  et  lu  insidiabcris  calcaneo  ejus 
(Gen,  111,  i5).  Scit  enim  diabolus  finitima  nostra  ju- 
dicari,  et  i}isa  vu!t  everUTC,  ul  pos^imus  ad  reatoi 
di>crimina  pervenlre.  k(\^\iMi,sicutexspectavilaHirm 
mea^  id  cst,  sicut  anie  188  prxvidi,  sicut  instriicli 
fui,  fticut  a  Domino  rogulam  prxdicaiionis  accepi. 
Vers.  C.  Pro  nihilo  saivos  facies  eos;  in  irafofmlot 
confringes,  Deus,  lllos  quos  super.ns  dixit  iiisidialo- 
res,  et  venenosa  se  simulatione  cclanles,  hic  por 


mihi  homo.  In  Deo  laudat  sermones  suos,  qui  omnc  D  gratiam  Domini  facile  promitiit  esse  sahandos;  ut 


qurid  tirne  loqnitnr  non  sihi,  sed  di^^inis  cognoscitur 
niiin-Tihns  applicare.  Siios  enim  ita  inielligendiim 
i^ftt,  Ron  qni  proprio  proferuntnr  arbilrio,  quoniam 
Pf>m|ier  mali  sunt;  sed  qui  D)mini  Urgitate  concessi 
sunt.Nosira  enim  qnrc  nobisdata  sunt  recte  dicimns, 
id  lamen  eadein  conoefisa  nobis  Domini  mnnere  sen- 
iHiuus.  Sod  hoc  lota  die,  id  est  universo  vitjo  tero- 
p'>re  consiat  esse  faci<Mid  im,  et  cum  adversis  depri- 
mimnn  et  cnm  prosporis  suhlevamur.  Scquilur,  In 
Deo  sperabo;  non  timebo  quidfaciat  mt/it  homo,  Sen- 
tentia  ista,  nisi  subtiliter  qu?cratur,  superioribus 
videtur  esse  contraria.  Nam  cum  se  conculcntam 
iiiceret,  el  di^bcllalam  ab  liominc,  et  4raminoniia  pc- 


do  nullo  errantium  desperare  debeat,  qnanivis  culpa- 
bilcm  csse  cognoscat.  Nam  qnod  dicit,  Pro  nihilo 
sab:  s  facies  eos^  signifi(!at  quia  gralis  omnia  sab 
[ed.f  sua]  pieiate  concedit;  nee  cujusquam  fneritom 
exigit,  ut  possit  proprio  labore  salvari.  Quid  cniin 
meruit  Latro,  ut  sic  paradisum  veloriter  iiitroirctT 
Quid  Puhlicantis,  qui  repcnte  de  templo  .-^bsolulus 
oxivit?  Ipse  dedit  confe^j^io.iis  suhitiim  votutn,  qui 
douavit  et  pra^mium.  ('Ousiat  ergo  pro  nihiio  pccca- 
toros  salvos  fieri,  quai.do  ceriiim  est  coiiversioiicm 
grntuita  largitaie  conrcili.  S  quitur,  In  irfl  populos 
confringes,Deus  Priiis  dixerat  inalignam  turbain  csse 
i:hciaiida:n,  nunc  qucmadmodum  salvari  possit  ex« 


S57  EXlH)SITiO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LV.  59» 

ponit.  Jastitia  Domini,  qiiae  puiatar  ira^  confringil  A  'itcr  Dominus  omnium  nostrum,  lamen  confidentcr 


popnlos  contumaces.  Nam  cum  tribniationibus  eorum 
corda  qaassaverit,  et  diTcrsarum  angustiarum  nume- 
losiuite  compleYerit,  ab  iniquitate  reyocati,  coinpel- 
lunitir  Domlno  confiieri ;  el  per  iram  ejus  videtur 
fieriy  cum  ille  plaridus  atqne  imniutabilis  saliilis 
Hostne  causas  noscatur  operari. 

Vers.  7.  Vitam  meam  annuntiavi  tibi ;  po$ui  iacrij' 
im»  meat  in  compcctu  /uo,  $icut  in  promiisione  tua. 
Yitam  suam  annuniiat  Deo^  qui  peccaia  propria  con- 
iletar,  sicul  fecit  Aposiolus  dicendo:  Priut  fui  blas^ 
phemMs^  el  persecutor,  et  injnriotu$  (i  Tim.  i,  15). 
Iloc  est  eniro  gloriam  Deo  dare,  ut  publice  denuiitie- 
mos  qaalcs  nos  dignatus  fuerit  sustinere,  et  ad  con- 
Tersionem  addncere,  qui  merebamur  peccaiis  facien- 


dicimus  :  Dcus  meu$t  quando  ab  eo  nos  respici  pusse ' 
gaudemus. 

Vers.  9.  In  Deo  laudabo  verbum^  et  in  Domino  prcB^ 
dicabo  sermonem,  lievera  orlhodoxx  dicta  cognoscun-* 
iiir  Kcclesiae.  InPalre  se  protnittiiFilium  laudaturaui, 
utquidquid  de  illodiciiur,  de  isto  pariliier  sentiaiur. 
Nam  cum  prsedicamiis  aeternnfu  aique  omnipotenlem 
Piitrem,  aBternum  atque  omnipotentem  Filium  sine 
dubio  confitemur.  Uoum  est  etiim  in  uiroqiie  pne- 
conium,  quoniam  una  virtus  amboruin,  individaa 
gloria,  quando  indivisibilis  est  naiiira.  Denique  sio 
ipse  in  Cvangelio  lestatur  :  Ego  in  Patre^  et  Pater  in 
me  e$t  (Joan.  xiv,  10,  II).  Quid,  rogo,  iion  habeat 
Filit,qui  naluram  otnnipotentis  Fiiii  baliet?  Aul  quid 


libos  interire.  Et  inspice  quod  dicit,  vifom  meam, quae  B  ^on  habeat  Patris,  qui  naturam  omuipolentis  Palris 


temper  probatur  essc  culpabilis.  Quando  cnim  non 

aol  cogitando  delinquimus,  ant  verbis  oflendimus, 

aut  labili  actione  peccamus?  Vitam  ergo  suam,  sicut 

lierGdi  abscondunt,  ita  Gdeles  aitittmr/anf ; non  ut  eam 

Iko  noiam   faciant,  qui  nullaienus  potest  aliquid 

ignorare,  sed  ut  se  luagis  condemnantes  mereantur 

«fasolvi ,  siciit  proplieta  dicit:  Dic  tu  priu$  peccata  tua, 

-mt  ju$Hfiuri$  {P$al.  xxxi,  5).  Sequitur,  Po$ui  lacry'- 

mm  meastR  eon$pectu  tuo,  Lacry mie  quac  in  conspeeiu 

Dei  ponuntur  jucundie  sunt,   quia  non  cruciant,  sed 

4  eruciicibiis  libcrant.  Pias  ergo  lacrymas  fundebat, 

^i  pro  inimicis  rogabat ,  et  ideo  roeruit  obtinere, 

4|oia  praecepium  Domini  probaiur  Implesse.  Addidil, 

^kaa  in  promimone  tua,  Pollicitatio  qiiippe  Domini 


lial)et?Unaest  re>erasubstantia,quia  nlhil  in  eoriim 
esseotia  dissiuiile  aut  discrepans  reperitur.  Noii  hic 
amplius  minusve  reperis,  nisi  qnod  sibi  haercsis 
Ariana  conGngit.  Haec  auiem  rcgula  unitatis  atquo 
sequalitaiis  Spiriium  quoque  sanctiim  siiie  dubiia- 
tione  consubstantialcm  Patri  Filioque  complectitiir : 
quoniam  sancta  Trinitas  unus  est  Deiis ,  nec  poiest 
uni  gloriam  dare,  qoi  se  non  intellexertt  boc  com- 
miiniter  obtnlisse.  Sciendum  plane  quod  dociissimus 
Augustinus  in  libro  decimo  quinto  Triniuiis  {Cap, 
17)  ita  dicit :  SFpiritus^sancius  secundum  Scripiurai 
divinas  nec  Palris  est  solius,  nec  Filii  solius,  sed 
esse  consiat  amborum.  Quapropter  Patris  et  Filii 
charitas  est  uniia,  cum  lamen  ei  ipse  perfecta  sit 


esl,ul  pias  Incryinas  non  refulei,  sicut  in  alio  psalmo  G  cbaritas.  Hoc  eiiam  mnliipliclter  prob:tt  in  exposi- 


dicit :  Invoca  me  in  die  tribHtationi$  fuo?,  et  eripiam  te^ 
timagmpcabi$  me  {P$al,  xlix,  15). 

Vers.  8.  Cvnverlentur  inimici  mei  retror$um ;  in  ^ua- 
twfue  die  imocatero  te^  ecce  cognovi  quoniam  Deus 
ueut  et  tu,  Convertendos  relror$um  dicit  inimicos^  ne 
ia  $00  iiinereperscverantes,  pessimos  implere  do- 
Cfautur  errores.  A  malo  ehim  qui  retro  rcdit,  perG- 
Ax  sni^  cnlpanda  derclinqnit.  Sic  euim  Peiro  apo- 
lUiio  Dominas  dlcit  propiiius,  non  iratus  :  Hedi  re- 
(r«,  Satanas  {Mare.  viif,  53).  Islud  enim  qunndo  er- 
nmibns  contingit,rrror  pristinae  pravitatis  abseedit. 
Seqniinr,  m  quacunque  die  invocavero  te,  Hic  clemen- 
tnn  Doinini  pronuntiat  mir.ibilemque  pietatem ,  ut 
nrjuacunque  die  invocatu$  fuerit,  semper  se  misera- 


tione  Cpistolae  sancli  Joannis,  aperiius  homilia  se- 
piima  dicens  :  Quia  qui  chariiaiem  non  habei  fra- 
Iris,  utique  non  habct  Spirilum  sanctum.  Sequiiur, 
ei  in  Domino  prtedicabo  sermonem.  Hic  jnni  veiiil  a<t 
Domlnum  Christum,  qui  unus  ex  Trinilaie  Vcrbum 
caro  factum  e$t,  et  hnbilavit  in  nobis  {Joan.  i,  14). 
Cujus  sermones,  id  est  praedicaiiones  n.erito  se  lau- 
daturam  promiltit  Ecclesla  ,  qiiia  hmnano  gtmeri  vi- 
vendi  regulam  praestilit  et  salutem.  Revera  serm(v- 
nes  ubiqae  pra^dicandi,  per  qiios  mundi  saliis  coelesii 
potuit  miseraiione  reparari.  ll:ec  enim  duo  saneia 
roater  se  predicatnram  promittit,  qune  nostrae  fldei 
setcrnam  tribuunt  sospitnlom  ;  scilicet  potentiam 
Verbi,  et  humanitatem  ejusdem  Domini  Chrisii.  Sed 


tts  indul^eat.  Quacunque  die,  signiGcai  diversi  lem-  D  ne  aliquis  pessiinomm  isia  nomina  Dei  et  Domini 


poris  saiisfactlones.  Alier  enim  tota  pcne  viti  Do- 
AiDDn  snpplicai,  alter  in  medi.i  actate  ciHiverlitur, 
ariisin  vit^e  Gne  salvalur.  Ipsum  est  enim  in  quacun- 
fx^,  i|uii  Dominus  clemenii  pntientia  quodlibet 
^fn^  f:ost«  ae  coiiversionis  exspectat ;  et  ideo  culpa- 
^  siistmel,  ext«pectat  errantes,  dicens  :  Pioio  mor^ 
^fnpfccatont^gcd  ut  eonvertatur  et  vivat  {Excciu  xviii , 
^).Soluinest  enim,  ut  in  hac  vita  peccatum  omne 
bittniiar,  ubi  et  huinana  fngilitatc  delinquimus.  Ad- 
^'K  ecce  agnovi  quoaiam  Dcus  meu$.e$  In.  Dulcis 
Mei&io^  et  veia  probatio,  ul  ipse  cognosccrei  im- 
Hqqi  quod  nu;«n>i  dcsidcrio  novcrat  exqiiisilum. 
^Tulur,  quoniam  Deui  meus  e$  tu;  licet  sil  geuera- 


sub  diseretione  aliqui  suscipienda  jndicaret,  ut  Vtk- 
Iri  et  Filio  vocaluilum  istud  Domini  non  oinnimodis 
diceret  convenire,  in  centesimo  no.-io  psalmo  pro- 
pheta  tesiatur  dicens  :  Dixit  Domin¥<  Domino  meo : 
Sedea  dextri$  mei$  {P$al.  cix,  I). 

189  ^crs.  10.  In  Deo  $perabo ,  iion  timebo  quid 
faciat  milii  tiomo.  Revera  non  potcsl  lioiiiinem  timere^ 
qui se  mundana  non  formidat  amittore.  Qud  eniui 
polest  inimiciis  auferre,  ni^iillud  quod  sancta  maler 
a  sua  inenie  probatur  ahjicere?  Ilic  hominera  (sicut 
siiperiiis  diolum  e^i)  diabolnin  debcmus  aeciperc,  qui 
sanciam  Ecclcsiam  iniqu:i seiuper  volunUlo  perseiui- 
tur.  Vcr^us  autein  isic,  ei  tn  primi  parte  iinalls  es* 


SDO  M.  AUREUl  CASSIODORI 

<  sicQt  ei  hic  vki^lHr  esse  repctilus ),  ut  quasi  marga-  A  EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LVK 


iOO 


ritarum  quibusdani  filis  relucenlihns ,  parililas  sibi 
partiuu)  decora  ccnstaret. 

Vers.  fl-  In  me  suti/,  Deu$^  woia  tua^  qvuBteddam 
iaudationes  [  ed. ,  laudet  ]  tibL  Venit  ad  lertiuui 
uiembrumy  ubi  jam  Iil)erat4  de  maiis  hujus  sxciili, 
Liuitaturam  se  l>ominttm  profileiur  Ecclesia.  Dicit 
eiiim  in  se  csse  voia  laudationis,  Dei  lamen  niunere 
ciHitribui:!,  qu»  iu  illa  perpeiuitate  reddenda  sunt» 
quamlo  Jam  sancti  indefessis  vocibus  persolvent  lau- 
dis  4>bsequium.  Ista  sunt  enlm  quae,  cum  Deum  diii- 
ginius ,  habemus  semper  inlrinsecus ,  qux  a  nobis 
^muimodis  non  reccdunt;  sed  in  llla  perpeiuitate 
reddiuius,  cuin  seniper  solvimus  et  debemus.  Nam 
de  ruturo  nos  el  liuiic  versnm  debere  inielligere  se« 


/n  finem^  ne  dispirdae  David  in  lituli  itiseripttotie^ 
cum  fitgcret  a  [acie  Saul  in  speluncam, 

Per  /inem  frequenter  diiimus  Dominum  siguificari , 
quia  ipsa  est  nostra  perrec:io  ad  ipsum  feliciter  per- 
ven're.  Nani  sicut  cum  tertninuni  attigeris  ilinerit 
destinati ,  iabore  fiiiiU)  in  loco  disideranlissiino  con- 
quiescis,  ita  cum  ad  Domiiiiim  veiicriti,  ulteriua  nii 
requires.  Ne  disperdas  David.  Probibetur  David  a 
Saute  disperdi,  qui  ad  regnum  fuerai  voluntate  Do- 
mini  pra^paratus ,  sicut  factum  esse  minifestum  esf • 
Sequitur,  In  tituli  imcriptione.  Hoc  non  David,  sed  m 
passioiie  Christo  Doniino  provenisse,  manifestum  esf « 
ne  a  Pontio  Pilato  scriptus  titulus  mutaretur.  Sed 
q>iia  diximus  personara  Domini  iiostri  Salvatoris  por-^ 


qiieiitia  dnmonslranty  qua^  haic  mundo  nequcunt  B  ^^^  David  ,  boc  nuiic  de  ipso  dicitur,  quod  cral  iu 


ullalenus  convenire. 

Vers.  12.  Quoniam  enpmsti  animam  meam  de  morte^ 
ocutos  meos  a  lacrymis^  et  pedes  meos  a  lapsu.  Causam 
rcddil  cor  vota  laudis  sil  piis  immolationibus  obla- 
tura ,  scilicel  quia  mpuif  animam  populi  fidelis  de 
morte  perpetua.  Qu»  figiira  diciiur  stlologia ,  i  J  est 
causx  reddiiio.  Et  bene  auam  animam  sancta  m.iler 
amorte  dicit  ereptam^  qu«  fiiiorum  liberalionegau- 
debat.  Sequitur,  oculos  meos  a  taeryntts^  et  pedes  meos 
u  lapsu,  Siiigulis  SHigula  reddil.  Animam  dicil  «re^iUim 
de  mortet  ooulos  a  iaerymis ,  pedes  vero  a  tapsu,  Sed 
ha:c  Uria  iu  (uturo  saxnlo  pras&tabuDlur,  quando  jaui 
nec  anima  peccaiido  morielur,  ncc  oeuli  mala  su.i  de- 
flebunt,  nec  pedet  labeHtur.  Nam  hic  cui  bealoriiin 


Cbristi  Domiiii  (lassione  laciendum  :  ne  disperderetur 
David  de  regno  deputaio,  sicut  nec  illa  Domkii  po- 
luit  tituli  inscrlptio  cominutari.  Addidil,  eum  fugeret 
m  facie  Saul  in  spetuncam,  Actus  iste  et  David ,  el 
Domino  muUum  videtur  essc  consimilis.  Nam  sicui 
David  Saulem  fugieus  in  spetuica  se  abscondit,  lia 
et  Doraini  Salvaloris  deiias  intra  templnm  corporis 
sui  Jodaeis  perfidis  foisse  probalur  abscoodiia.  Sic 
aingu!a  quae  de  David  el  Christo  provenernnl  facla, 
illis  Miiit  sub  hac  allusione  cominunia.  Quae  imagiues 
reram  tn  lioc  titulo  ideo  praeludunt,  quia  lolus  psal- 
mus  de  Domini  passione  diclurus  est.  Sic  enini  itle 
truculenlum  Saulem ,  Kicut  iste  Juda^os  iiequissiin*is 
perferebat.  Oporlet  igitur  lueminiise  peaLuum  buiic 


aiifturl  iacrymas,  cuui  ipse  dical  :  Beati  qui  lugenly  C  qxiiituni  esse  iliorum  qui  passionein  et  resurreclio — 
ifuonlam  ipsi  consolabuniur  {Mattk.  v,  5)?  Nec  pedes 
iuslorum  in  isto  sseciiio  a  lapsu  redduniur  ai.etti , 
quia  dum  in  hoc  mundo  ambulanl ,  semper  in  lapsu 


sunl;  sed  divina  inisericordia  continentur,  sicul  le- 
filur :  Septies cadlt  justuSf  et  resurgk  {Pro9.  xziv,  i6). 
Vers.  43.  Ut  placeant  coram  Deo  m  tumine  viten- 
tium,  Dicit  quemadmodum  Domino  pUcere  possit 
Ecclesia  in  manifestatione  sjuct^rum ,  hoc  est,  ii 
iuinine  viventium^  lAquibus  ipsa  pulcbra^ipsa  sine 
macula ,  ipsa  redditur  sine  ruga.  Quidquid  euiin  io 
illis  acciderit,  in  vullu  istius  eiucescil.  Sicut  hominis 
saiia  visccra  reddunl  fucieiu  pulchriureiu ;  bicut  Sa- 
loiuon  dicit  (  Prov,  xv,  13 )  :  Corde  lastanle  vultus 
florci  :  iia  erh  sanctic  Eccieiia)  decus  aspergitur, 
quod  in  bcatoruin  meritis  invenitur. 

Conctusio  psatini» 

Peracli  sunt  vcroa  s;tnct'je  virginis  ct  matris  Ec- 
clesioi.  Illa  enim  iios  incorriip^a  generjl,  iila  casto 
utero  profuiidii  in  perpeiuaiu  hicem.  Sed  ulinam  qua- 
les  baptisniatc  illa  gencral,  taies  nos  vitae  liujus 
lerininus  inveuirei  t  ne  habeainus  eum  populo  ne- 
faudissiino  poriioiicui, qui  (siciil  lilulus dicil) a sanclis 
lungc  divisus  e  t.  Qainiuii  torcuiar  uos  istius  sa!c<ili 
g^udciitcs  prenial,  ul  C(»p  osa  de  nobis  vina  profuu- 
dal.  Aniicii  ergo  gialias  agamus,  conlristati  uiiniine 
despereinus,  quando  illa  tormciita  prosunt,  qux  nos 
vlpr^mia  beata  perducunt. 


nem  Domiui  sub  brevitate  commemoranu 

Divitio  psatnu. 

Doniinus  Christus  in  primo  ordine  psalmi  oral  dflna 
sua  passione  sollicitus ,  secundum  id  quod  propte  i 
nos  homo  fteri  ina^timabili  pietate  dignaltis  efti.  Vm^ 
ciuseiiim  (ut  iia  dixerim)  bumanaius  Deus,  qui  etiam 
in  assumptione  carnis  Deus  esse  non  destitii ;  incoti- 
veriibilis  manens,  assumplo  convertibili  houiinCy  na« 
turaitt  suam  non  minuens,  sed  condiiionem  luortali^ 
tatis  cxaiians.  Unus  eniin  al  lue  idem  esi  Douiioui 
Chrislus,  qui  et  in  Dei  forma  opcratus  est  luiracuU 
inagna  virliitis ,  cl  in  forma  servi  subiit  saeviiian 
passionis.  Secundo  ordiiie  rcsurrcctionis  suas  gtoriaia 
..  siupenda  varielate  descvibit.  Tcrtio  post  beaiissimaui 
rcsurrtx  ionem,  laudes  se  Palri  Doiuino  canlare  pro« 
Hiiitit;  qua;  membra  diaplasmatis   qaoque  inierpo* 
sitione  separantur. 

190  Expositio  psatnd. 

Vers.  1.  MiUrere  mei,  Deus^  miserere  mei :  qumtiam 
in  te  eon/idit  anima  mea»  Cbrislus  Domiiius  humanaiiis 
ctamatad  Patrem,  ex  eoquod  futuratn  melait  pas<iio- 
nem;  ui  quamvis  votuniariam  susciperel  inorlcin, 
animoe  sux  dectararct  absolute  formidincin.  M.seri- 
CiTdam  petii  Dei  Filius,  qiii  miseretur omnilins,  qni 
t:inta  ad  nos  liberandos  buinilttate  descendit,  ni 
unuin  cs  (idclibus  clamare  putes,  quod  Creator  mundi 
assumplje  carnis  inflrmitate  doprecatur.  Nam  cum 


101     .  EXPOSiTIO  IN  l*SALTElUtM.  PSAL.  LVi.  40i 

4kii  :  Miurere  mel^Dcus,  miserere  mei,  repelilio  A  g"crc,  yidertint  Adleles  populos  dc  ipstus  resurreclioiM 


'su  penculaiu  fulur»  mortis  osiendit,  ut  snepc  po- 
scerei  resunrectionis  miraculum  ,  qui  subituruj»  cral 
discrifiiiiia  passionts.  Scquilur,  (fuoniam  in  le  confidit 
muma  mea.  Oratio  ista  forina  fidelium  est ,  ut  qu. 
propier  salutem  nostram  talia  periulit,  precalionibus 
^oqae  uos  suis  pius  doctor  insiruiTCL  Oravit  coim 
itre^lam  nobissanctaBorationisos'cndcrel.  Passus 
sst  propter  iioSt  ut  buIIus  pro  ipso  pati  velle  rcfu« 
fiaL  Resurrexit,  nt  ad  resurrecUonem  quoque  ipsiiis 
ipes  se  iiostrse  ionrniitatis  exlendai.  Ille  cnim  istarum 
reruin  iiidiitus  nou  fuit,  sed  oiunia  causa  nostr£  sa- 
lotis  4'XCepit. 

^  ers.  12.  Ei  in  umbra  alarum  tuarum  sptrabo^  donec 
iramMcal  iniquilas,  liiieHigainus  orationis  islius  puris- 


gsiudere.  Dedccus  ciiim  suum  judlcat  mala  coitscien- 
tia ,  qunndo  propria  non  YiJet  impleri  posse  dispci* 
8i'a. 

Vers.  5.  Misit  Deus  mieericordiam  euam  et  veritatem 
iuam,  Janiiam  seciind»  partis  ingrediiur.  Naro  quain- 
vis  in  superiori  versu  siniilia  verba  dixerit,  hiue  ta* 
meii  in  graiiarum  aciioneiii  prorumpit,  ut  spem  cre^ 
dcntium  de  sua  prospcritate  finnarei.  Misit  en.m  da 
Pntre  dicit,  quod  ad  liumanitatem  susccptam  periiiiety 
sicut  et  in  Cvangelio  ail :  Iton  sum  mji^ics,  nisi  ad 
oves  (luce  perierunt  domu»  Israel  {  Mattk,  xv,  ^4). 
Misericordia  est  ergo,  quia  hiimano  generi  In  suseepfa 
carne  compaiilur,  dum  clamat :  Sjuie^  Satile^  tfuid 
me  pereequeris  (  Act.  ix,  4 )  ?  vel  his  simiUa.  Yeritas^ 


simafu  sanctitatem.  Piiuio  vcrsu  misereri  sibi  Doroi-  B  quoniam  unicuique  sua  facta  reiribuit. 

Vers.  6.  EripuU  animam  meam  de  medio  caiuiorum 
Isonum;  dormivi  conturbatus.  Crucifixo  corpore,  ani" 
mam  suam  dicit  ereptam  :  dc  qoa  maximc  nos  pras- 
clpit  esse  solHcitos.  Totum  eniro  in  tuio  redditur 
qoaado  illa  salvatur.  Resurget  eniin  corpas  ad  spiri« 
taalem  glorSam,  si  illa  non  foerit  obstinaiionin  vulnere 
sauciata.  Catulos  enim  leonum  plebt-m  signilic.it  Ji»- 
djeoruiDy  quam  principes  ei  saoerdotes  feraii  volun* 
tate  genuerunt;  ut  leones  sinl  qui  mala  consilia  d« 
iiece  Domini  tractaverunt.  Catuli,  eorum  populi  qiu 
perperam  inventa  secuti  sunt.  AddiJit ,  dormivi  con* 
turbatus,  Mors  Doinini  mirab.li  proprietale  describi- 
lur,  qui  cdn/iir^ali»  fremitu  Judxorum,  quieic  altis- 
sima  dormiebat :  ostendens  tam  nihil  fuiSdC  persecu- 

saiisit,  at  siib  eadein  um6ra  requiescerct  ^  doncc  C  tionemimpiororo,  utoceisusperducereturadsomnuiu. 


ante  omnia  postulavil.  Sccuiido  dicit  quaro 
M>eal  oblinere.  Tcriio  qucinadinodutn  possil  ab 
iainuiieati  persecutione  liberari.  Alarum  eteniro 
mmkret  lecta  materiia  suni,  qii»  pullos  tencros  ei 
IbBilinienio  qoodam  fovent,  et  ab  irroente  tompe- 
iie  cusUNlionl.  Sed  quia  h:ec  rounimina  niagnum 
(iiinm  maiemx  pielaiis  osicndunt,  lalis  compara* 
lio  rrequeiitcr  in  Scripturis  sanciis  posita  reperitury 
■icol  Doniinus  lu  Evangelio  dicit :  Jerusalem^  Jerusa" 
Mtm^  quoties  ro/nl  congregare  fHios  tuos^  sicut  gallina 
^mllos  SHOS  sttb  alis  sui$^  et  noluisti  {Matth.  xxiu,  37)! 
f)oae  figura  dicitur  parabole,  id  e^t  comparatio,  quo- 
sibi  res  geuere  dissimiles  romparaiitur.  Sequitur, 
tramseal  iniqHiias   In  ipsa  coniparauoike  per- 


fBTvida  imqwtas  a.*stuaret. 

Ters.  3.  Clamabo  ad  Deum  altissimum ,  Dedm  qui 
bate(€cit  miki.  Magnui  ordo  piae  praeJicalion'>  csten- 
iilar,  ad  Al^ssimum  clamare,  ad  quem  non  vocc  va- 
Bda,  aeil  purilate  constientiae  pervouiiur.  Claniabat 
IDe  ab  humanila:e  suscepta,  a  quo  snpernx  crealurae 
•pem  Don  dcsinunt  posiulare.  Nam  quod  dicit,  Deum 
fd  benefecit  mihi,  desigiial  excelleutisslnium  incar- 
oalioais  arcanum,  qnod  humano  generi  gratia  divina 
collaiaiu  esi. 

\ers.  4.  Misit  de  calo^  et  liberavit  me ;  dedit  in  op- 
prslriam  concuicantcs  me,  Natura  huni.initatis  iinita 
td  Filio  coiifiteiur  lil>eratain  ^e  ab  buniana  iuibecil- 
liiate,  qttae  post  reiurrectioncm  meruit  coelorum  re- 


Dormire  enim  oon  est  conturba^^  ni:i  illius  qui  in 
cruce  positus,  spiriiom  soa  reddidit  voluntaie, 

Vers.  7.  FHii  hominum^  dentu  eorum  arma  $t  sa- 
giitas,  et  lingua  eorum  gladius  aeutus,  Hxc  de  illts 
dicit  qui  in  nece  Domiui  inipia  voluntaio  grassait 
sunl.  Ipse  enim  exponii  qui  sunt  isti  fiiii  homintttn^ 
quorum  dentes  fuerunt  arifM  et  sagittte;  eoruin  sctlf- 
celqui  (sicut  legitur)  supraeura  deniibos  siridebau'. 
Qood  pcr  quiiitam  speciera  dicitur  dcfinilionis  qu;e 
Graece  appellalnr  xaraTviv  Xi^cy,  Laiine  ad  verbnm. 
Singulis  enira  verbis  definitur  quid  siul  dentes  homi- 
Duin  furentium,  id  est  arma  et  sagitto!,  Arma  relulil 
ad  consilia  pcssima ;  sagitias  ad  verba  quidcm  vulan- 
tia,  sed  ad  operationem  raortis  emissa.  Addidit,  et 


|aa  percipere.  Misit  auicm  qiiod  dtcit»  non  &igniHcat  D  lingua  eorum  gladius  acutus.  Aculo  gladio  comparan- 


•■feloroy  noD  aliqoam  creaturam ;  illa  enim  pcr  se 
icrvire,  non  liberare  poiuerunl :  sed  misit,  intellige, 
laiilium  sopcrnae  potenliae  suae.  Liberavit  enini  Pa- 
lcr  rrfiom  suum,  sicol  ilpostolus  dicit :  Propterquod 
tf  Deus  aium  esaltavit^  et  donavit  illi  notnen  quod  est 
mper  omne  nomen  [Phitip,  ii,  9).  Liberare  quoque  se 
l«sie  el  Filios  ipse  testatnr  dicens  :  Potestatem  habfo 
fmeadi  atihnam  meam^  ei  pntestatem  habeo  iterum  su- 
{Jotm.  X,  IK).  Verom  isiaa  locutiones  co- 
saaciae  Trinilaiis  osicndunt,  qoae  iinum 
Nl,  onoai  semper  operatur.  Addidii,  Dedit  in  op- 
pobrimm  emtenUmktes  me.  Opprobrium  perseqoenti- 
Uis  bli,  qoaodo  illuia ,  quem  se  crcdabaal  exsiia* 


lor  voces  ill;e  qux  diccbanl :  Crucifige ,  crucifige 
{  Luc.  xxui,  21 ).  Nam  sicut  ensis  acutus  celerrimnm 
oper.ilur  mortis  efrcctnm,  ita  et  illa  verba  citam  cxitii 
coroplevere  sententiam.  Uno  eniro  impetu  visi  sutil 
pi^remisse,  sicut  arma  solent  aculissima  desecare. 
Per  qu.ii  tamen  sobtiliter  commonuil,  quia  et  lingua 
saeviens  possit  occidere ,  sicut  Salomon  ail :  Jlors  et 
vita  in  manibus  lingum, 

Vers.  8.  EMltare  super  ccelos,  Deus,  et  super  om- 
nem  terram  glorla  tua,  Dum  in  cruce  lalia  Chiisli 
191  P^teretor  bomdnitis,  el  Dominum  coeli  Juaasi 
viderentur  haliere  derisoi »  esclainai  a  forroa  ser? i, 
qoam  pro  nohls  assooipsii :  Bxatore  sofCf  c«das 


403  M.  AUR£LII  CASSIODOUI 

Beu$;  utqui  peiicles  in  cruce,  cognoseaiis  ftemper  iii  A  leiiir  rssc  paratum,  Sed  dum  [lla  de  se  dlcl 


raajefllate  regnaro.  Noii  eniui  Diu$  supra  se  exaltan 
poierai,  quia  non  esi  ultra  quo  cre*cat ;  sed  exalia- 
Latur  plane  inter  hoiiiiiies ,  quando  gloria  inajestaiis 
ejus  cooversis  iDentibus  upparebat.  Super  calos  aii- 
teni  dixit,  quia  Doroinus  ct  viriultts  supernas  noscitur 
habere  siibjectas.  Seiiuitnr,  el  super  omnem  terrum 
gloria  tua.  lloc  utruin-itie  conipieiuin  e>l.  Kxaltaius 
enini  tifpra  co^os  est,  quaudo  sedit  ad  dexteram  Pa- 
tris ;  gloriQcaius  e:«t  super  omnem  terram^  qu.mdo  lo- 
tuoi  niuadum  catbolica  replet  Ecclesia  :  iii  qua 
laudes  Domino  jugiter  concinuntur ,  sicut  Dooiinus 
dicit :  Vivo  ego^  dicit  Domnus ;  et  implelntur  gloria 
mea  universa  terra  {Sum,  xiv^  Sl). 

Vers.  9.  Laqueos  paraterunt  pedibus  meis^  et  incur- 
vaverunt  animam  meam, 

Vers.  10.  Foderunt  anie  faciem  meamfoveam^et 
ipu  inciderunt  in  eam.  Jud«os  sigiiiGcat  insidiaiores, 
qui  prxdicationibus  rectis  dolos  so  adneciere  credi- 
derunt,  sicut  evangelisu  de  Pharisa;is  dicit,  cum 
ante  euin  statuissent  adulteram  mulierem.  dicenies  : 
Uanc  invenimus  in  adulterio  deprehensam,  Moyses 
emm  preecepit  nobis  hujumodi  lafndare :  tu  autem  quid 
dicis  ( Joan,  viii,  3  )^  et  castera  hujusmodi,  qua  ma- 
ligoa  inlerrogatio  commovebat.  Pedes  autam  Cliristi 
sunt  increpationes  malorum  promissionesque  flde- 
lium,  quibus  illeln  hoc  mundo  evangelizans,  quasi 
quibusdain  pedibus  incedebat.  Sequitur,  et  incurta- 


queinadmoduin  confitcaniur,  instiiuit.  N)ui  el 
lus  Paulus  sequeiis  magistroni,  parutuni  se  pni 
dum  ait :  Gloriamur  in  tribulationibus ,  tami 
litam  tribulaiio  patientiam  operatur^  palientia  p 
nem  (liom.  v,  5),  etc. 

Vcrs.  ii,  Exturge,  gloia  mea ;  eisurge,  p§i 
et  cithara :  cxsurgam  dUuculo,  Per  tropologiaai 
dicitur,  quasi  surge  ad  iniraculum  faciendun 
scriptuni  est  et  in  undecitno  psalino :  Nune  ex 
dicit  Dominus  {Psal,  m,6).  Qui  serino  ad  pc 
divinam  propter  eiprinieiid:i8  causas  nh  hain 
becillitate  tran>laius  est.  Geminat  elia:n  :  1 
psalterium  et  cithara,  Qu:v  (igura  dicitiir  epc 
idest  iteraiio  verbi;  quod  etiain  iii  su|ieriui 
^  fecit,  ubi  ait :  Paratum  cer  meum^  Deus,  pan 
mean.  Hic  enim  natura  assuinpt.L*  humanitit 
mitur.  Psalterium  fuit,  quaiido  caro  operab; 
vina  mandata,  ut  sancta  se  conversatioiic  ti 
Ci.hara  vero  gloriosani  signilicat  passioiii-i 
tensis  nervis  diuunicraiisqiie  osiiibus^  vini 
lientias  intcllectuali  quodatn  carmine  per 
Addidil,  exsurgam  diluculo ,  quod  est  iiitdf  i 
noctis,  ct  diei  claritatein  :  quo  tempore  eui 
rcxisse  Evangelii  leclio  sancia  tesiaiur;  ail 
Diluculo  valde  vcnil  Maria  ad  monumenlum  (Li 
I),  et  rcliqua. 

Vers.  13.  Con/itebor  tibi  in  populiSf  Domis 
mum  dicam  tibi  inter  gentes,  Islud  jam  dicitiH 


verunt  animam  meam.  Ilic  pictas  Domini  banctilasque 

de^cribitur.    /nciinMiiwrimf  eiiiin   animam  Chrisii ,      "•••"••••*'""•  "'•  •;•••;  »-"■—  """"'»'■";  -"-— • 

.        ......  ,  .  '  >^  membroruin,  quia  ipsumconstat  Palriin  p«» 

quando  Meler.t.  Jud*.  credcre  nolaerunt.  Ips«cnim  C  .  ^,  ^^^  ^.^^^^.^ 

condolendo  ( sicut  et  ahbi  dicit )  jejunus  et  sierilis      '       *  *        ' 

reddebaiur.  Aninta  enim  ejus  in  suis  aciibus  curvari 

»00  poterat,  quae  peccati  maculam  non  habebat.  Ad- 

iecit,  foderunt  atUefaciem  meamfoveam,  Bene  diciiur 

Javea  scoieutia  morlis,  quas  iniiiit  ad  fovcam.  In  e jus 

eoim  Oiciem  diveruut :  Reusest  mortis{Matth,  xxvi, 

66) ;  et  ideo  dicU  sunl  fmfeam  fodere ,  quia  eum  neci 

visi  sunt  tradidisse.  Addidit  sententiam  generalem, 

tt  ipii  ineideruni  in  eam.  Omnis  cniin  injusia  vox  suos 

priiis  damnat  auciores,  etanieqiiam  alieri  noceat,  se 

prius  ipsa  condemiiat.  Quod  simililer  ci  Saloniuii  di<- 

cit :  Qid  fodil  foceam  incidet  in  eam  (Eccli,  x ,  8). 

Vers.  11.  Paratum  cor  meumtJ^eus^  paratum  cor 

meum;  cantabo  et  psalmum  dicam  Domino*  Postquaiii 


Lur  : 

Nam  qiiod  ail,  psalmum  dicam  tibi  imer  genie 
stem  significat  actinn  uni\crsalis  Ecclcsi», 
omnes  gcntcs  liiiguis  variis  psalniodiam  Doo 
vota  meulc  persolvit. 

Vers.  li.  Quoniam  magnificata  est  usfiue  i 
misericordia  tua ,  et  usque  ad  nubes  veritas  i 
cst  causa  coufessionis ,  i>tii  promissio  psal 
Quoniam  magnilicata  Cbt  miscricordia  Domini 
cxtos ;  id  est  quiu  humanilas  Filii  usque  ad  i 
rcj;na  |.erduct:i  est.  Periclitinii  quippe  bon 
peccaiis  teuebatur  obnoxius,  fecit  miseri 
siiain,  utdi>pciisalione  niirabilifarereteximlo 
nefaiidi  populi  judicio  puiabant  extrcmum.  S 


Uixit  nialorum  debilas  ptenas,  iiunc  venit  ad  lert  am  D  ct  uique  ad  nubes  veriias  tua.  yubes  signlQc 


partein»  in  qua  post  rcsurrectioiiein  acturum  se  gra- 
tias  pollicetur.  Sed  per  iilud  gralias  agit ,  per  <|uud 
et  resurrexit  a  moriuis.  Gxtoruui  deitas  Cliristi  cuin 
Patre  coaeterna,  scinpcr  pruetaat,  seuiperomnipoicns, 
sciiiper  a!quali&  csl.  Nain  quanivis  laqueos  parassct 
inimicus,  foveaui  aperuissct  ingratus,  paratum  se  di- 
cil  ad  «gendas  gialias,  <iuia  sihi  sciciiat  resurreeiio- 


plir.ias,  (]Uos  Spirilus  suneli  irrigua  verilas, ' 
piusus  iinber  iiiiplevit.  Merilo  eniin  nubei  v 
quia  cuilesli  fonie  saliali  sunl,  cl  supra  steri 
caiures  spiritualis  copix  dona  fuderunt;  i 
pra:posterato  suiil  ordine  oollocaia.  Yerita^ 
pure  anicrioi,  miicricordia  vero  adventu  p^ 
(jux  ideo  coininuuta  sunt,  ut  sine  aliqiia  di 
iii  his  poluis^ci  unuin  dccus,  uniis  auclor  agi 


iiis  ghiriain  modis  oinnibus  alfuinrain.  Sed  iu  quo  sii 

paratns,  per  verba  sequeiitia  declaratur  :  Cantabo  ci  %    Vers.  15.  Exalture  super  cotlos^  Deus;et  « 

psalmum  dicam  Domiuo,  Cantare  dixinius,  vocibus  nem  terram  gloria  tua,  Hniic  verhum  et  io 

gratiaiii  roferre;  psalmum  dicere^  praHlicabiii  Douii-  paric  jam  dixil,  fidem  nostram  t.'ili  promissio 

num  aclione  laudare.  Quae  duo  sufieriori  geminalioni  liriuans,  quia  super  omncs  creaturas  ejus  no 

meriko  rjdeutur  sptata »  quaiido  io  utroiue  se  proli-  glorla  reguatura. 


I^'5 


EXPOSITIO  IN  PSALTEKIUM.  TSAL.  LVIL  4W= 

Conclusio  pialmi.  A  legatur  in  Evangello  :  Nolite  judicare,  ne  iudicmitn^ 


Qiiis  virlirein  psalini  liujus,  quis  bcncvolenliam 
digiie  piiMii  effuri?  Oiat  Ghristus,  ut  nos  doceat ;  rc- 
siirgit,iit  tios  ertgni;  laudes  Palri  dicit ,  ut  nos  in- 
striiat.  yeriio  \ia  iioslra,  merilo  redcmptio,  meriio 
apiid  Patrein  nosler  192  Icgitur  Advbcatus.  Ame- 
iiius  clemeDlem  defensorem ,  ne  paliamur  scverum 
iudicoiM.  Ultra  unr.iem  esse  coiistai  aiueniiam  reuin 
loto  corde  iion  eipciere,  qui  iios  ad  aeterna  gaudia 
tam  crebris  aduioniii^mibus  cognoscilur  invitare. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LVIL 

lis  /frieni ,  ne  ditperda$  David  in  tiluli  inscriptione, 

Qoainvis  verba  ista  friMiuenler  ilerenlur,  non  pige- 
bit  tJinien  eadem  per  singul.i  loca  declarare,  ut  p  al- 


(Luc.  VI,  37).  Sed  ista  senteutia  tion  nobis  tollil  in 
tolum  liccniiamjudicandi;  nam  quoddicii,  notUeju^ 
dicare,  de  illis  factis  vutt  intelligi  qu»  sensus  noster 
non  prxvalet  iniueri.  Sunt  enim  quasdam  media  quti; 
ignoramus  quo  animo  flant»  quia  ei  bono  et  malp 
fleri  possunt,  de  quibus  temerarium  est  homini  judi« 
care.  Ilic  auiem  praecipit  nobis  de  his  qii»  manifesta. 
%\ini  juita  judicate,  Itu  fit  ut  sententi»  istae,  dum  dis- 
cussai  fuerint,  nequaquam  sibi  contrari»  esse  vi* 
deaniur.  Quem  locum  Pater  Augiisiiiius  de  Sermoue 
Domini  in  inoute,  libro  secundo  (C^ap,  28)  latius  dilt- 
gentiusqiie  iractavit. 

Vers.  2.  Etenim  in  eorde  iniquitate»  operandni  in 
terra ;  iniquitatem  manui  veitras  concinnant.  Ac  si  di- 


morampiissitdigiiiiasaestimari.  Illassiquidcmdomos  B  ccrei  :  Quomodo  potuistis  de  me  judicare,  qui  t> 


eoofidenter  intramus,  quarnin  peneiralia  inipsa  fronie 
fogaotcimus.  In  finem  signincat  Christuin,  qiii  in 
boe  psalmo  locoturns  csi.  Ne  disperdai  David  in  lituli 
Uicripfione.  Et  David  sxpe  diximus  Ghrisium  sigiii- 
icare,  qiiia  et  rex  erat,  et  noinen  cjti^  nianu  roriis 
sive  desiderabilis  interpreiaiur,  qu.>d  et  Domiiio 
roinpetenter  apiatur.  CominDiieiiir  crgo  Pontiiis  Pila- 
Xes^  ne  diiperdat  scripttini  titutum  qiii  Rcgem  Doiiii- 
Bnm  dt*clarabat :  quia  red«li  iioii  poierat  incassmn 
quod  diviiia  nosccbaturju  sioneconscripttim.  neg«»m 
eoim  illum quis  polrai  abolere ,  qiiem  coiislat  cssc 
coeli  terrxqiie  creaiorem?  Qiiod  adeo  frequenier  rc- 
petitur,  ut  ezcusaiio  coniradicentibus  auferaiur. 

Dhiiio  psalmi. 

Dominus  Chrislus  ct  viriuiibus  Salvator  et  moni- 
lii,  in  prima  narntione  psalnii  Judxoruin  cognosci- 
tar  exprobrare  nequitiam.  Sed  diimillis  imputai  quoe 
lecerunt,  oos  ne  faciamus  similia  commonemur.  Se- 
cjnda  narraiioiie  reiribiitiones  corum  aptissimis 
coniparationibus  declaral.  Terlia  qualis  flat  corrcciio 
[u  lorum  dc  peccatorum  ultione  mcmoraiur. 

Expositio  pialnii, 

Yer-.  I.  Sivcreutique.justitiamloquimini^juitajudi' 
ufe,fim  honunum.  Christus  DominusJudxosinvehitur 
\mi.  A.y  couvenit]  dc  his  qux  longa  posi  eraiit  xiate 
factur.  Lo^tttilur  eniin  falso  ;tt<(iriam  legis,  qui  non 
mt  recU  judicaturi.  Vere  aiitem  illi  «qiiabilia  di- 
cvnt,  qui  jnsta  facturi  sunt;  sermo  enini  rectiiS  vitx 


eorde  vestro  iniqiutatei  operamini ,  nbi  pcrfcctuiO' 
criinen  est,  antequam  flat,  etoniue  malum  pleciibile 
fit,  quod  desiderium  pravs  vo'unlalia  acciisatf  In- 
terra  vero  dicit,  sive  arcaiio  pcctoris,  sive  supra  po- 
puluin  cui  principes  ei  Pharis:i!i  prxesse  vidcbantur. 
Et  vide  qiiia  supra  cordis  iui.juitaies  |>osiiil  :  niiiic 
e:iain  per  ina/ius  res  signiiicit  ;>ctiiales,  iit  nonsoluin 
Cigitatiiin  scelus,  sed  ctiaui  cuinpletuin  cs^e  doc 'alur. 
Concinnnnt  cnim  ad  ioiquiiaies  bciie  positum  est. 
Concinnaiio  autein  signilicat,  (lu.indo  cx  niultis  par- 
tibus  sibi  (Onvenii  ailunata  perversiias. 

Vers.  3.  Alienati  sunt  peccatores  ab  uiero  [cd.,a: 
vutva]yerraverunt  a  ventre,  tocuii  sunt  ftlsa,  Merito  pec- 
catores  taiiquam  abortivos,  projectos  ab  utero  dicit 
C  Ecclcsiae,  qui  nulla  doctrinae  conlirinaliune  perfccii 
sunt;  scd  tanqitam  leoerae  lecudis  faiuata  mollities, 
non  ad  lucem  vitalem,  sed  in  peilidia^  tenebras  pro- 
bintur  alijecti.  Juste  quippe  uterum  habcre  dicitur 
Ecclesia,  quae  no^  sacro  baptismate  profundit  in  per- 
peiuiun  lucem.  Sed  vac  illis  qui  Immaturi  ab  ejus 
visceribus  exienint !  Sequitor,  erravernnt  a  ventre^  lO' 
euti  iunt  fatsa.  Erraverunt  utique  a  ventre,  qiii  conlra- 
ria  matri  dogmaia  suiit  seculi ,  iiec  alvum  sanctan^ 
pi:i  devotione  venerantur.  ipsi  cnim  et  fatsa  tocnti 
iunt,  qui  ab  ejussanciis  iradiiionibiiscrravcruni. 

Vers.  4.  Ira  ilHi  iecundum  simUitudinem  serpentis^ 
iicut  aspidii  iurdas  et  obturantii  aurei  iuai,  Ira  JiidxO'- 
ruin  per  similitudinem  niinis  aptissimam  dcfiniinr. 
Ohstinatorum  quippe  hominum  va  irrevocabilis  est 


debet  esse  consimilis.  Voces  ergo  illas  hicarguitJu-  Dqoi,  ne  doceiitium  |ircdicatioiies  exaudiant,  procu- 


d.corum,  quando  captiose  diccbant :  MagiMer^  scimus 
^na  a  Dco  tenisti ,  et  viam  Dei  in  veriiate  doces, 
{MMith.  sxii,  16).  Isia  qtiidcm  justa  crant,  sed  illi  c.i 
veraciter  minlme  toquebantur :  quouiam  si  fuissent 
certis>ima  menie  prolata,  irreprehcnsibilia  eorum 
pocuerant  esse  judicia ;  nec  postea  dixissent  Pontio 
FiUio  :  Crueifige^  crucifige,  quia  se  Dei  FiHum  esse 
(M/&aMl  (Joan.  xix,  G,  8).  Sic  enim  judicavcrunt,  ul 
BOBrecte,  sed  ficie  locuti  justitiam  coniprobentur. 
llee  arguinentum  iu  topicis  dicitur  a  contrario.  Con- 
Inhuoi  est  enim  recta  loqui ,  ct  pcrversa  faccre. 
Nonnulli  vero  hinc  fiiciunt  quassiioneni ,  dicciucs, 
^ic  quidem  praeecptum  esse  ;  Justa  judicate,  cum 


niiii  sibi  voluntariam  surdilatem.  Cui  maloconsuetiulo 
aspidis  comparatur,  qu;c  no  vcrba  incantantis  exau  - 
diat,  suasque  latebras  dcrelnquat,  uuam  aurem  cau> 
dx  su%  iofleclione  dicilur  oblurare,  alteram  vcro  in 
terram  deprimere.  Cui  merito  JuJaei  comparati  suni, 
qni  cordis  auribus  obturatis,  sanctae  Scriplurae  audire 
noluerunt  saluberriniani  jossioncm.  Oblurare  enhn  a 
sacerdotibus  iracium  est,  qiii  aures  suas  tbure  re- 
plebant,  ne  peregrlnis  verbis  intercedentibus,  confusa 
Cirniinum  niemoria  turbaretur. 

Vers.  5.  Qute  non  exaudiet  vocem  incantantium ,  et 
veneficla  qua^  incantantur  a  sapiente,  In  exponenda  si- 
mlliiudiiie  pcrscvciat.  Dicit  enim  dc  aspide  ^iuf  non 


W  N.  AURIilLfl  CASSIODORl  408 

enmdu  voeem  ineanlantimm :  mique  qiioniain  auribus  A  pereat.  Auferentur^  dicit,  a  conspechi  Domini,  qnaiido 


damnaiis  obsnrduil,  nee  passa  est  andire  Tocem  qo» 
illain  trabere  potuisset  ad  lucem.  0  hnmannro  genus ! 
m.sl  illuroinetur  miscricordia  divinA,  caecissimumesi: 
iTeaturo  193  ^^  imaginem  I>ei«  simi^itudinem  vult 
habere serpentis.  Sapientpm  yero  bunc  dieimiis  nun» 
dana  artis  operaioreoi,  qul  proposlt^m  rcm,  Domino 
se  juTanie,  astuta  cotnplet  industria.  Nota  igUiir  qiio- 
niam  dicuntur  sipientes  et  in  malo,  de  quibus  lcgitnr : 
Vfn  tapiens,  uln  seriba  (/  Cor.  i,  20)?  et  bis  similia. 

Vers*  6.  Deus  conteret  dentes  earum  in  ore  ipiorum ; 
motas  teonum  eonfringet  Dominui,  Introitus  secundie 
nnrrationis  aperitur,  in  qua  describimr  qu»  sint 
mala  possuri  qui  contempsernni»  ut  aspides,  divina 
prsedicatione  salvarl.  Priroum  dicii  dentes  eorum  spe- 


in  gehenune  tormenta  mittondi  sunt.  Deni(]ue  sic  se* 
qiiitiir,  super  eos  cecidit  ignis^  et  non  viderunt  solemp 
Ignem  dicit  malae  mentis  antorem,  quem  in  boc  stt* 
culo  coecatis  sensibus  haiiserunt ;  qui  tenebrat  potias 
quam  illuminat,  qui  non  aperit,  sed  claiidit  aspe- 
cium.  Talis  enim  ignis  super  impios  cadit ,  ut  solem 
verum,  id  est  Dominum  Salratorem  viilcre  non  poa- 
sint;  siciit  et  ipsi  in  judicio  futuro  dicturi  sunt :  Sot 
non  orttts  est  nobis,  etjustitia  lumen  non  luxit  nofns 
{Sap,  v,  ()).  fllum  enim  solem  conspicere  nequeunt, 
nisi  qui  eiim  mfUrlis  ei  sanctis  menlibus  intiientnr. 
Vers.  9.  Priusquam  producant  spino!  vestrof  rham^ 
nos  :  sicut  viventes^  sicut  in  ira  absorbet  eos,  Rhamnus 
spinarum  genus  est  permolestum,  qnod  prius  in 


eialitar  eouiereudos^  quaiido  dolosa  Terb.i  ipsorum  B  l)crl>am  mollissiiuam  pubescit;  sed  ubi  adulta  aetate 


et  eaptios»  interrogationes  deduci  bantur  ad  nihi<^ 
lum;  slent  eis  contigit  quando  subdnle  inierrogabant 
coi  nummus  Cftsaris  pendereiur.  Seil  ule  a  Domiuo 
respaosom  recepere,  ut  iinde  tentaverant  mordere, 
contritis  dentibus  viderentur  abscedere.  Ait  enim  : 
Reddite  Ceesari  qum  gunt  Ca^saris^  n  Deo  quee  Dei 
tuni  (Maith,  xxii,  21 ).  Sequiiur ,  in  ore  iptorum  mo^ 
las  leonum  eonfringet  Dominus.  Hic  nescio  quid  vi  'e- 
inr  excrescere,  quando  et  leones  nominavitet  molax  : 
Itlos  videlicet  significans,  qui  non  jani  cnpii  m  vrr- 


calunrit,  ramusculos  producit  acuminatos,  postea- 
que  ejus  siides  diire^cunt  in  arboream  firmitaiem. 
Hoc  ergo  Jiidacis  prxsens  senteniia  comminator, 
quod  prius  absorbeanlur  quam  longa  «tate  eorum 
malitia  convalescat,  sicut  et  in  alio  loco  de  lalibof 
dicit  :  Viri  sanguinum  et  dolosi  non  dimidiabunt  diee 
tuos{Psal.  Liv,  24).  Sequitur  celeritas  perdilionia 
eorum,  sicut  vivfntes,  sicut  in  ira  absorbft  eos.  Bena 
dicii,  sicut  viventes^  quia  vivere  vidciitur  et  mortui 
sunt.  Omnis  enini  peccator  in  praviiate  dcgens  veri- 


bis,  sed  beliuinri  fremitu  in  necem  Domini  consur-  .  ^^^*  nioriiur,  sicut  ail  Aposlolus  :  Vidua  iiuaindeU-^ 
gere  tentaverunt.  Aspides  erant,  qnando  ei  insidiose  "'*  est^vivens  mortua  p.st  (l  Tim.  v,  C).  Quod  autem 
dixerant :  Licet  dare  tribulum  Cassari  (Jbidem,  17)?  «''jecit,  sxcut  in  ira  absorbet  eos,  illud  signiticat,  qaia 
Leones  fuerunt,  qoando  cruento  ore  clamaverunt :  Dominus  lanquam  iratus,  peccaiores  videtur  perceU 
Crucifige,  eruci/ige  (Lue,  xxiii,  21).  fta  Insania  eorum  C  '^*"^  "^"  iratus;  de  quo  scriplum  est  :  Tu  autem^ 
non  solum  veneno  serpentis ,  sed  immanibus  belluis      Domine  virtutum,  cum  tranquillitaie  judicas  (Sap.  xii» 


comparata  describitur.  In  ore  autem  ipsorum  motm 
confringebanlur^  qnando  diciis  non  pnterant  respon« 
dere  verissimis. 

Vers.  7.  Ad  nihitum  devenient  velut  aqua  decurrens  : 
intendit  arcum  $uum  donec  infirmentur,  Dixit  aspides^ 
dixit  leones  :  nunc  venit  ad  torrentes,  qui  hiemalibus 
imbribus  concitati,  subita  inundatione  dcscendnnt. 
In  boc  terribiles ,  quia  improvisi ;  In  hoc  pericnlosi, 
qiiia  praecipites.  Sed  mox  ut  impciu  iranseunie,  quasi 
iitrocia  colla  posiierint,  sereno  coelo  deficiunt,  qni 
nubibus  conipluentibos  intumesciint.  Qu»  figura 
dicilur  synathroismos,  id  est  congregatio,  ubi  mul- 
tas  res  et  crimina  sub  aliqua  narrationo  colligimiis. 


i8).  Nam  quod  dictum  est,  absorbet  eos,  eornm  subi- 
tum  significavit  interiium,  quia  quanta  Doroino  in 
sustinendo  palientia  fuit,  tanla  erit  percussio  iu  ce- 
leritate  jiidicii.  Et  rcspice  quia  sicut  snperius  dii<»bos 
versibus  in  peccatis  auxesim  fecit,  ita  et  hicper  qua- 
tuor  creseit  in  poenis. 

Vers.  10.  Lceiabitur  justus  cum  viderit  rindictam 
impiorum;manus  suas  (avabitin  sanguine  peccaloriu 
Memhrum  icrti»  narrationis  ingreditur,  iu  quo  ju* 
slorum  lapliliam  ct  sccleratorum  eliam  in  isto  saeculo 
dicil  proveniro  vindictam.  Videbit  enim  vindiclam 
impiorumjustus,  cum  eos  respexerit  Ulia  f.icere,  uude 
seniper  debeani  fi)rmidare.  Omne  eniiu  malum  suain 


0  inaudita  saevitia  Judaeorum!  Comp.irantiir  illis  tot  D  P^rlai,  Jum  commiuilur,  ullionem  ,  quia  lorqiienio 

conscieiitia  ipse  iii  se  probalur  implere  vindicum. 
Contra  justus  ixtiis  esi,  quamvis  molesiiarum  fasce 
deprimalur;  aniino  enim  liber  est,  unde  vera  laeiitia 
S(  inper  exsurgit.  Sic  uiraque  genera  hominum  qua* 
litates  suaruin  in  se  sustineni  actionum.  Sequiinr* 
manus  suas  tavabit  in  sanguine  peccatorum.  Qnid  esi 
hoc,  qiiod  ille  qui  praecepit  orare  pro  inimicis»  tn 
peccatorum  sanguine  piorum  manus  asserit  abluendai  t 
Sd  lioc,  si  diligentius  intucmur,  correctionis  poiios 
quam  saeviii.i;  praesubit  exemplum.  Nain  ctira  sam* 
guis  peccatoris  elTundilur,  manus^  id  est  actus  justts- 
siini  corriguntur.  Impio  cnim  pereuDte,  commoaelur 
innoxius  cautius  se  diligentiusque  iradare.  lu  flt  qi 


ingeiitiaroala,undeimmania  novimus  venire  pericul.i, 
Addidit  :  Intendit  areum  suum  donec  infirmentur.  Ilic 
eleuientla  divinae  virtotis  ostenditur,  cujus  arcus  ten- 
ditur  ad  saliiiem.  Deus  enim  conira  malos  arma  eiix 
potesUlis  intendit ,  et  tandiu  terrct  donec  infirmati 
cedant,  et  ad  eonfessionis  salutem  meliorau  se 
inenie  converunt. 

Vers.  8.  Sicut  cera  tiquefacta  aufcrentur ;  super  eos 
eecidit  iqnis^  et  non  viderunt  solem,  Siiperius  dixit  de 
liis  quos  convertendos  esse  Domini  lerrore  pronun- 
liat;  nuncexponit  eos  qui,  perfidia  faciente,  in  sua 
obstinatione  durati  sunt.  Istisdigna  vicissitudo  red- 
ditur,  ut  illa  cordis  duriiia  siViil  cera  liquefacta  dis- 


109  EXrOSmO  IN  PSALTEUIUM.  PSAL.  LYIII.  419 

iwniii  jiisii  non  cnidcliter,  scd  pie  sanguls  peccato-  A  Rarrilega  somnlat  iniqiiifis;  sed  In  duabiis  n^tiins 

uniiis  afqne  pcrrcciis    permaiiere  Domiiiiim  Cliri- 


m  emundet;  sicnt  Salomnn  dicit :  S/ii/'o  percunte^ 
fffpfeiu  QsiuUoT  fit  (Prov.  xxi,  il). 

Ven.  \\,  Et  dicet  homo  ;.  Si  utique  est  fructus  ju- 
f(o,  u^Hpie  e$t  Beuz  judicani  eos  in  terra.  Cum  Isia 
Buot,  ^uae  superius  dicta  sunt,  tunc  fidelis  intelligit 
aiqoe  dicit :  Si  justi  eiiam  hic  bonorum  suorum 
prannia  consequuniur,  manirestum  est  el  in  hac  terra 
de  6*8  jiidicareDominum.  qui  eos  degere  inrnicluosa 
uncritate  non  patilur.  Viitt  cnim  intelligi  quia  ncc 
mali  in  hoc  sxculo  omnino  a  poena  sunt  liberi,quam- 
visflorere  videantur;  nec  boni  a  benefldo  seque- 
iirati.  194^'^^  mundanis  oneribus  im|irimanliir. 
Quod  argumentum  dicitur  a  consequentibus ,  quan* 
do,  cani  JQSto  daniur  praemia,  jiistus  est  Dominus. 

toneluslo  psalmi. 

Ecce  ▼eras  Sol  qui  tenebras  nostras  caliginesque 
ditcalieiifi,  quid  in  veritate  sentire  debeamus  osten- 
4iL  Jaiii  nemo  sit  dubius,  nemo  remurmurel :  quia 
lii  isio  mundo  Deum  occulte  res  humanas  examinare 
QQgiiescimus,  qood  in  boc  ssculo  facere  manirestius 
«Hnprobalur.  Merito  ergo  istum  Solem  verissimuin 
^iem  dicimus,  qni  ad  niimerum  borarom  per  duo- 
mbh  apostolos  luinen  su»  veriiatis  infudit. 
im  et  ipse  sic  dicit :  Abraham  concupivit  videre  diem 
:  vidit^  et  gavisus  esl  {Joan,  viii,  5(>).  Dies  iste 
imm  mentium,  dies  isie  justoriiin  est :  cui  iiec 
«•Iiiam  caligo  prsepedit,  nec  nox  aliquando  (enebrosa 
^■ccedit. 

EXrOSlTIO  liN  PSALMUM  LVIIL  C 

iu  finem^  tte  disperdas  David  in  tUuli  inscriptione : 
qnundo  niisit  Saul,  et  custodivit  domum  ejus^  ut  eum 
inl^ficeret  (I  R^g,  xix,  11). 

/a  finem^  jam  dictum  cst  sine  nnc.  iVe  diaperdas 

Iktidin  tituliihscriptione;  et  boc  quoque  freqiientcr 

praitor,  ut  Passio  Domini  per  bxc  indicia  declarclu". 

Irrite  siquidem  tentabat  di<perdere  Judscornm  iiis  i- 

aia,  quod  divina  toties  inierdixit  aucioriias.  Per  hu- 

jiis  enim  It/tc/i  incorruptibilem  intcriptionem^  mani- 

(etat  regni  Domini  incommiyabilem  firmiiatem.  Se- 

(piliir,  quando  mi%i(  Sau/,  et  cuslodivit  domum  ejus^  ut 

tm  imterfieerel,  Hoc  quoque  ad  passionem  Domini 

esQTeuienier  aptatur.   Domus  enim    indicat  monu- 

meiilnm  ubi  tridnana  morte   requievit,  ad  quod  cu- 

ttodicndum  miserunl  principes  JiidaKirum,   ad  glo-  D 

rannominis  ejus  qu^si  disperdendam  :  nc  per  frau- 

^  diceretur  resurg«*rc,  qnod  auditiis  riierat  Cliri- 

M  aalea  pnrdicasse.  Sed  melius  quod  inimici  per 

KBalQeniiit  pMbrare,  ut  lotus  mundu}  factum  fir- 

■101  potoisset  agnoscerp.  Indubitaium  siqiiidem   te- 

ttioKNtiam  e<t,  qood  prxslat  ingratus;  et  nonpotest 

fraiMsam  dici,  quod  confirmat  ille  qui  reus  est. 

Qttpropier  eaosis  istas  nullus  ambigat  ad  passionem 

l^iai  pertinere,  unde  psalmus  isie  dicturus  cst. 

Sed  boc  •olUcile  debemus*  intclligere,  ut  quando  lo- 

^ltar  Domioos  Christus,  qua;dam  ab  humilitate  car- 

M,  qosdtm  ab  excellentia  divinitatis  ejus  accipere 

Mumm$  :  noa  doot  filios  puiaDtes,  sicut  Nestorii 


sium,  sicut  doaisstmonim  Patriim  sanci»  Chalcc- 
donensis  fynodalis  leslatur  aucioritas.  Ait  enim 
{Parte  ii,  ael,  5) :  Unuin  eumdemquc  Flliuin  Doini- 
niim  nostnim  Jesum  Cliristum  confiieri  consonan^er 
omnes  instruimur  et  docemur  :  perfectuni  euindcm 
in  divinitaie,  et  perfeclum  eumdem  in  carne;  Deuin 
veraclter  hominemque  eumdem,  ipsum  veraclter  ex 
anima  rationali  et  corpore;  ououvcov,  id  ost  iiniMS 
essentiae  Patri  secundiim  diviniiatein,  et  ofiovc-iov 
nobis  eumdcm  ipsum  secundum  humaniiatem,  per 
omnia  nobis  absque  soluminodo  peccatoconsimilem. 
Ante  snecuta  qnidem  de  Palre  natuin  secundum  divi- 
nitatem,  in  novissimis  autcm  dicbus  eumdem  ipsnm 
B  propter  iios  et  propter  nostram  salutem  ex  Maria 
Virgine  natnm,  Giotoxov,  id  esi  Dei  Genitrice  secun- 
dum  bumanilatem  :  unum  eumdcmque  Christum  Fi- 
lium  Dei,  Domlnum  unigenitum ,  in  dnabus  naturis 
sine  confusione,  sine  conversione,  sine  dlvisioiie 
et  sinc  separatione  noscendum.  Nusquam  naturaruin 
diflTerentiam  per  unitatcm  penitus  amputaiam  ;  ma- 
gis  autem  salva  proprietate  utriusqiic  naturae,  et  in 
unam  cocnnte  personam,  unamque  subsistentiam; 
nec  in  duas  divisum  partitumque  persoiias,  iinum 
eumdemque  Filium  unigenituin,  Deum  verum,  Jesum 
Christiim  Dominum  confitemur.  Sancta  fi<les,  invio- 
laia  vcritas,  amplectenda  prxdicaiio,  quam  luerito 
per  Spirituin  sanctum  convenientcr  clTusam,  per  to- 
tuin  uiundnm  catliolica  confiietur  Ecclesia. 

C  Divisio  psaimi. 

Primo  ingressu  psalmi  orat  Dominus  Chrigios , 
non  ex  eo  quod  de  Patre  natus  est  Deus,  sed  ex  en 
qiiod  deMaria  Virgine  factus  esi  homo,  ne  ei  inimiri 
ipsius  nocere  praevaleant ;  ad  instar  lumins  materia<f 
lis  ex  imo  surgens,  ad  resurrectionis  sux  paulatim 
conscendens  excellentissimam  summitatem.  Secundo 
proseijuitur,  quemadmoduro  in  fine  saeculi  conver- 
tendi  sinl  Judxi ,  et  pro  eis  oraiio  mirabili  pietaie 
depromitur.  tertio  dcsignat  qiiae  facturi  sint  post 
conversionem,  et  se  in  sauctis  suis  gaudere  testator. 
Qu»  piirtes  diapsalmatis  lermino  dividuntur  ;  ot 
non  lam  exquisitx  quam  minus  neglect»  este  decla* 
rentur. 

Expositio  psalnd, 

Vers.  I.  Eripe  me  de  inimicis  meis^  Deus  meus, 
et  ab  in$urgenlibus  in  me  libera  me,  Dum  humaiiitas 
Domini  Salvatoris  eripi  se  ab  tnimicoriim  spiritualium 
insidiis  postularet,  quibus  tamen  non  tenebatur  ob- 
Doxia ,  siciit  ipse  dicit :  Veniel  princeps  hujus  mundi^ 
et  in  me  non  inveniet  quidquam  (Joan,  xiv,  30),  nobis 
quod  npcessarie  petamus  oslcndit.  Ille  quippe  sine 
macnla  pcccaiorum,  diabolum,  vel  ministros  ejus 
Judxos  averti  a  se  propobila  bumiiitaie  deprecatur; 
nosautem  sic  petimus,  ut  capti  atque  noxii  ab  inn 
roundis  spiritibus  diviiia  misericordia  liberemur.  Ca« 
put  nostrum  hoc  quidcm  petit,  sed  sine  lego  pec« 
cati :  nieuibra  vero  similiter  rogaot,  sed  dellctis  ob- 


ill 


M.  AURLLII  CASSIODORI 


iiuxia.  Inimicorum  niilcm  quatuor  cssc  genera  per  A  jus  suuiu  cxitiuui  justc  pcrdcrc:,  uisi  ad  viU 


liunc  ei  aiium  versum  evidenier  ostendit.  Priinuiu 
dixit  eripi  se  ab  inimici$  lanlum,  <|ui  dispositum  qui- 
dein  nocendi  habere  poternnl :  non  laroen,  ut  con- 
feslim  Ixderent,  ardeniius  appetebant.  Additur  se- 
cunduro,  et  ab  insurgentibus  in  me  libera  me.  Ab  in- 
9urgetttibus  dicil,  quasi  jam  iniquitatis  su«c  tempe- 
gtaie  commotis,  el  futuris  cladibus  nuiini  indigna- 
tione  prxparaiis. 

Vers.  2.  Eripe  me  de  operanlibus  iniquiiatem^  et 
de  virii  $anguinum  libera  me,  Dicit  tcrlium  genus,  ut 
illi  qiii  iDSurrexeraut  mente  durata,  195  scelus 
eiiain  operatione  complerent;  nec  cogitationibiis 
taatum  iniquiiatem  suam,  sed  operis  quoque  ipsius 
consummatione  monstrarent.  Sequitur,  el  de  virit 


nis  ct  aiictorem.  Sic  triste  frigus  vcnieiiti 
dissolvitur  :  sic  nox  Icnebrosa  discedit,  qua 
rilas serenae  luiis  advenerit.  Sed  bacc  de  se 
cil  Caput  nostrura.  Cuteruiii  ista  professio  i 
non  poiest  convenire  subjectis. 

Vers.  4.  Sine  iniquitate  cucurri,  et  dirigei 
surge  in  occursum  mt/ti,  et  vide.  Potest  quii 
el  non  diriyi^  ut  illi  quorum  vita  tortuosis 
irrotatur ;  nec  ad  rectum  perveniunt  iier  q 
verilate  diriguntur.  Cbri>tus  cniin  niundana 
rccto  tramite  transcurrit;  ncc  iniquitas  ill 
poluit,  quae  actus  semper  liumanit;>tis  iiitoi 
ipso  enim  octavus  deciinus  psalmus  aii :  1 
ui  gigas  ad  currendam  tnam  :  a  summo  cceti 


$anguinum  Ubera  me»  Venit  ad  quartum  genus,  ul  B  ejus^  et  occursns  ejus  tuque  ad  summum  $ji 


isti  inimici  uon  solas  contumeiias  appetere  videren- 
tur»  sed  ipsum  quoqne  ^anguinem  effundere  festina- 
reni.  llic  autem  significat  Judaeos,  qui  Innocentis 
sanguinem  sacrilego  crimine  damnaverunt,  quando 
dixerunt :  Crucifige,  crucifige  {Luc,  xxiii,  21);  et 
lierum  :  Sanguis  ejus  super  nos  et  super  fiHos  no- 
%tros(Matth,  xxvii,  25).  Qui  merito  virt  sanguinum 
dicti  sunl,  quoniam  supra  se  injuste  mortis  onera 
■usceperunt.  Pctit  ergo  se  ab  eis  pro  humana  infir- 
mitate  eripi  et  liberari,  qui  tolum  tainen  voluntarie 
sustinebat.  Et  intende  quia  per  Hguram  epembasim, 
quae  iteratio  nuncupalur,  in  bis  duobus  versibus 
verba  geminavit,  eripe  me^  et  libera  me. 
Vers.  5.  Quia  ecce  occupaverunt  animam   m^ani, 


xvui ,  6,  7).  Hmc  eiiim  erat  dtri^i,  nnde  ve 
rediret.  Sed  sic  venit  a  Patre,  ut  non  rec 
Patre ;  sic  discessit  a  miindo,  ut  non  desen 
les,  sicut  ipse  ait :  Non  vos  dimitlam  orpkan 
XIV,  18) ;  et,  Ecee  ego  vobiscum  sAm  usqm 
summationemswculi  {3fatth,  xxviii,  20).  S'it 
surge  in  occursum  mihi,  Hic  jam  tropicis  al|i 
potentia  resurrectionisexprlmitur,  ut  petatPa 
occurrere,  ad  se  scilicet  venientem ;  cuin  m 
ipso  aliquaiido  discesi^crit,  nec  iste  ad  euin» 
ad  superiiain  n:iiura:n  perliuet,  facie  tiovlta 
nerit :  sed  sieut  ipsc  in  Evangelio  dicit :  Eg 
tre,  et  Pater  in  me  est  (Joan,  xiv,  il)  Quo 
addidit,  etvide,  sigtii(ical,  fac  videri;  siciil 


irruerunt  in  me  fortes;  neque  iniquitas  mea,  neque  pec-  C  dicium  csi  :   Nunc  cognovi  quoniam  diligis  i 


catufn  matim,  Domine,  Anima  bic  dicitur  vita  corpo- 
ralis.  C:eierum  animam  Domini  Salvaioris  nulla  po- 
tult  adversitas  oeeupare^  qus  unita  Deo  immaculata 
se  conversaiione  tracMnrit.  Sed  cum  dicitur  anima 
occupata,  tempus  ostenditur  passionia.  Sequitur, 
irrN^Mnl  iii  me  fortes,  Fortes  diabolum  signiGcat  ciim 
ininistris ;  sicut  ipse  in  Evangelio  dicit :  Nemo  po^ 
test  intrare  in  domum  fortis,  et  va»a  ejus  diripere^  nhi 
prius  alligaverit  fortem  (Marc.  iii,  27).  Ipsl  enim  iu 
corde  Judae  ascenderunt,  ut  Salvater  roorti  tradere- 
lur.  Ipsi  populum  pessimis  instigationibus  incitarunt, 
ut  Liberalorem  humaiii  generis  perGda  voluntale 
damnarent.  Qui  fortes  ideo  dicuntur,  quia  mortalium 
siiperant  frigiles  imbecillitates.  Caeterum  potentiae 


Deum  tuum  [Gen,  xxii ,  12) ;  id  est,  cogm 
Tn^pica  est  eniin  ista  locutio,  et  iii  Scripturl 
creberrima  consueludiue  s>em-na'ur. 

Vers.  5.  Et  ta,  Domne  Deus  viriutumf 
racl^ 

Vers.  G.  Intende  ad  visilandas  omneM  gm 
niiserearis  omnibus  qui  operantur  iniquilaUm, 
versiouli  in  uiio  exponendi  sutu,  quoniaiii  d 
vicein  pendere  noscuntur.  Post  resurrectlfl 
mirabilem  narrationeiif;  pius  Advocatus  h 
pronobis,  diceus  ad  Patrem  :  Et  tu,  Dm 
virtulum,  Deuslsrael;  qui  non  putarisnisl 
lius  Israel,  id  est  unius  gentis  :  intende  nuii) 
tandas    omnes    gentes ,    ut   tibi   credeiitlii 


Christi  fortes  esse  non  poterani,  qui  eos  divinis  vi-  D  crescat  cx  gentibus ,  quia  sieriiitalem  fid( 


ribus  alligavit.  Addidll,  neque  iniquitas  mea^  nejue 
peccatum  meum  ,  Domine.  Quamvis  in  Dominum 
Salvatorem  diabtdica  fonihid )  surrexerit ,  modo 
eum  in  pinna  templi  consiitut-ndo,  modo  offcrcndo 
divltias :  tamen  nihil  tale  iu  euin  prxsumere  ausi 
aunt,  qualia  nobis  vitiorum  tentamenta  efficaciter 
ingerere  consuerunt.  luiquiias  hic  pro  malevolentia 
iutelligenda  est ;  peccatum  vero  pertinet  ad  scclcris 
opcrationeni,  quae  oinnitnodis  a  Duminj  fuisse  pro- 
banlur  extranea.  Natura  euim  humanitatis  a  Doiniiio 
assuinpta  probatur  e&se,  nou  culpa ;  sed  tamcu  ip- 
sum  fortein  ^ustinuit  teiitaiorcm,  quia  carncm  no- 
sir«e  fragilitatis  assuinpsit ;  nec  alitcr  fiicri  potult  ut 


daico  populo  compcrisii.  Et  rcspice  qnc 
gentes  dicat ,  quoniam  de  universis  nationl 
(Domino  juvante)  credituri ;  sirut  est  illuJ  : 
tibi  genles  ha:reditatem  luam^  el  posscsiiom 
tnminos  terrce  (P<a/.  n,8).  IJbiauleni  revi 
Judaeos,  dicil :  Non  miserearis  omnibus  qm 
tur  iniquiiatcm,  U^c  oralio  (si  bene  con 
praecepiis  ejus  in  nulla  parte  dissentit.  Dicci 
Non  miserearis  omnibuSt  osteiidit  illis  esse 
duin  qui  puro  studio  supplicabunt.  Nam  Ik 
biuiiines  opcrentur  iniquitatem,  illis  tameo  |M 
cssc  uon  dubium  est  qui  pracdcstinati  sunt,  i 
devuta  mcute  courugiuiii. 


415 


Exrosma  ln  psalteuium.  psal.  lyi». 


iii 


Vcrs.  7.  Camerieniur  ad  vesperam,  ei  famem  patien-  A  fiabcbis  omnes  getites.  Irridendus  cos  pronuniiac,  qui 


ftir  ut  coneSf  et  cireaibunt  civitatem.  Yciitnai  esl  ad 
psaliDi  jauuatn  secundam  ,  in  qua  Judaici  populi  Tu- 
tara  coDfcrsip  declaraiar.  Significai  crgo  in  iine 
UNindi  ex  els  innumeros  Duniino  esse  crediiuros  ; 
quiid  el  Apostolus  dicil :  Nolo  vos  tgnorare,  fraireSy 
WK^sterium  hoc^  ut  non  silis  vobisipsis  sapienies,  quia 
cmta$  ex  parte  Israel  contigit ,  donec  ptenitudo  gen* 
tmm  iniroiret ,  et  sic  omnis  Israel  salvus  fieret 
{Rom.  XI  y  25),  eic.  Yidcs  ei  ibi  promissum  esse,  ui 
qaatDTis  sera,  (amcn  aliquando  salutirera  coiiYcr- 
sione  salveniur;  el  idco  »d  similiiudiiiem  dii  i,  linis 
niundi  vespera  conipcteni^T  edicilur.  Sequilur,  et 
famem  palientur  ut  canes,  lllius  tcmporis  Jud;cor(ini 
l^nificat  volunlatem  ,  quia   sicut  nunc  crudelissiina 


prxdicationcs  rcclas  audirc  nolnerint,  sicut  est  il- 
Iitil  Salonionis  :  Mei^  auUm  increpationibus  non  tii- 
tendebatis,  srd  irrita  facieba  is  cousilia  mea ;  ideoifue 
et  cgo  in  vesira  perditione  ridebo  ,  (jratulabor  quando 
tupervenerit  vobis  ititeritus  {Prov.  i,  2o,  !26).  Derisui 
eniin  enint,  quando  iiianes  et  fatui  ab  aelerni  rcgni 
intiomissione  pellcntur.  Sequitur,  pro  nihilo  habebis 
omncs  gentes.  Gentes^  et  in  bono  ei  'n\  malo  poni  iio- 
tissimum  cst.  Ilic  lamcn  illos  dicit  qui  obslinati(»ne 
crudcli  in  sua  nequitia  perscverant.  Ipsos  eiiim  pro 
nihilo  liabet  Doininus,  qui  eum  creaturirnm  oinniinn 
non  veneranlur  auclorem.  Nam  si  ho<*  univer<alitcr 
dictuin  inlelligas,  unile  erit  Ectlesia  DHiiini  con- 
striienda?  Sed  mos  est  Scripturjc  diviiue  dicere  pro 


ebstiDatione  durati  sunt,  iia  et  lunc  tidei  avidissima  B  parie  totum,  secundum  illud  Domini  dicium  :  iYam 


desideria  patientur.  Qui  merito  c  mibas  comparantur, 
i|«oniap)  Anticliristuin  illuiii  immanisbimam  belluam, 
iJei  calore  raptaii,  religiosis  latralibus  insequentur. 
Gm^senim  s  canendo  dicti  sunt.  Meliores  eruni  tunc 
«niesy  quam  nunc  sint  bomines  :  quando  legem  in 
qva  modo  ddlinqunnt,  tunc  Gdeliter  defensare  196 
cohtendunt.  Natn  quod  dicil,  fameni^  coelestis  verbi 
s^lficai  avi  iitatem ,  sicut  ait  prupheta  :  Ecce  in^ 
itteo  famem  tuper  terrapi^  non  famcm  paniSi  neque  st- 
Ite  aquce,  ud  famem  audiendi  verbum  Dei  {Amos  viii, 
II).  Addidity  et  circuibunt  civitatem.  In  eadcm  coro- 
p^ratioDe  permansiu  Canum  enim  coiisuetudo  est  illa 
loea  defeDdere,  in  quibus  se  noruut  aiimoniam  repe* 
rire :  ita  et  Judxi  jam  conversi  civitatem ,  id  est  san- 


cum  venerit  Filius  hominis,  pulas  inveniet  fidem  in 
terra  (Luc.  xviii,  8)?  Quod  et  si  hoc  generaliler 
velis  .iccipere,  quibus  dicendum  est :  Venile^  benedi- 
eti  Patris  mei^  possidete  paratwn  vobis  reiintun  a  con- 
Biitiitione  mundi  (Matth,  xxv,  5i)?  R'St:iiergo  u(  hie 
onines  gentes  eos  intelligas  qui  perfidia  facicnte  dam- 
iiandi  sunt.  Sunt  eniin  ex  omnibus  geniilms  pcri- 
tari,  sicut  justos  constat  ei  omiiibus  uutionibus  con« 
gregari. 

Ye.s.  10.  Fortitudinem  meam  ad  te  custodiam  , 
quia,  DeuSy  susceptor  meus  es.  Superius  fortes  dixi- 
mtfs  esse  diabolum  cum  ministris,  cpii  fortitndinem 
suani  in  se  ponentcs,  ab  aeierna  celsitudine  corrue- 
ruiil.  Sed  Dominus  Christus  humanii:  ignorantia;  for- 


dam  Ecclcsiam  dercndeut,  quam  corrcctis  praidica-  G  mam  ver  tatis  osiendens,  fortitudinem  liumaniialis 


ioaibus  drcuibunt.  Canes  eiiim  fidelibus  comparatos 
Evangelii  Scriptura  test:itur.  Dicit  quippe  roulitr 
Chauanaea  :  Vtique^  Domine  :  nam  et  canes  edunt  de 
wki$  quw  cadunt  de  mensa  duminorum  suorum 
{Marc.  VII,  28).  Uoc  schema  dicitur  xmgma,  id  est 
sbscora  sententia,  qux  et  ipsa  pertinet  ad  allego- 
tiam ;  aliud  enim  dicit,  et  aliud  significat. 

Yers.  8.  Eue  ipsi  loquentur  in  ore  <uo,  ei  gladius 

h  labm  eorum :  quoniam  quis    audivit  ?  Loquenlur 

IbDC  tanc  tn  ore  suo,  quod  nunc  habere  non  nieren- 

iur  ifi  corde,  aliosque  ad  hona  converlent,  quae  ipsi 

^os  credere  nuluerunt.  Sequitur,  et  gludius  in  la^ 

Aiis  eomm.  Erit  ulique  in  labiis  eorum  gladlus  coele- 

tb,  qui  legttor  bis  aculus,  ex  utroque  Tcstamento 


suae,  Domini  dicit  benenciis  applicaudam ;  ut  sicut 
per  illuin  insidiatorem  noxia  didicimus,  ita  per  ve- 
ruin  Rcdeinplorem,  qux  sunt  profutura  noscamus. 
Nam  qiiod  a  t,  ad  te  custodiam,  mulata  syilaba  S'gni- 
ficat  pcr  te  cnsiodiam  fortiiudinem  meam;  quud  in  Sc  i- 
pturis  divinis  saepius  invenitur.  Qu:e  ligura  dicitur 
prothcsios  parall.tge,  cuin  altera  propositio  proaltora 
ponitur.  Scquilur,  quia^  Deus,  suscepior  meus  es.  Mt^— 
rito  illi  suam  fortitudinem  pronuntiai  deputaudam, 
quem  susceptorem  siKim  esse  noscehat. 

Yers.  11.  Deus  meus^  misericordia  ejus  pra^veniet 
me  :  Deus  meus^  oslende  mihi  inler  inimicos  meus,  Cx- 
ponit  quod  supcrius  dixit :  Fortitudincm  meam  ad 
te  cusiodiam,  Mhil  enim  ci  diunum  obtulit  humana 


s,  et  ad  saiiitatem  feliccs  animas  sui  vuliiera- D  conditio,  uinuTerelur  niiineris  ejus  largitate  gaudcre. 


%loue  perduceiis,  de  quo  ait  Apostolus  :  Et  gladium 
«IpfnlHS,  quod  est  verbum  Dei  (Ephes.  vi,  17).  Addi- 
«lil,  quoniamquis  audivit?  lUiixQ  prxmisit  tn  la^its  eo- 
esse  gtadium,  id  est  in  ore  ipsorum  proe.iicatio- 
Ireqoentissimas  ,  qnoniam  rarus  gentilis  audiiu« 
est,  cum  in  scelerata  Antichrisn  religione  per- 
^rtnt.  Quis  e  lim,  cuin  pondere  proferenduin 
W«quasl  |ienenullus,  quasi  oinnino  rarlssimus.  Si- 
Calflcat  eiiini  hu!c  syllaba  fre|uonter  nullum,  ul 
lUod,  Quis  :imilis  iibi  (Mich.  vii,  18)?  aliquando 
taom,  Qt  illud  :  Quis  dabit  ex  Sion  satutare  Isruel 
(Pm/.  xiii,7)? 
Vcn.  9.  Et  tu,  Domine,  deridebit  eot;  pro  nihilo 


0  vere  pictas  siupcnda  lireatoris!  De  se  nos  docet 
quod  in  noliis  iiitelligere  el  custodire  debeamus.  Sed 
vx  iliis  qui  hanc  regulam  decliiianies,  in  hcminis 
putant  arbitri')  consistere,  ut  inereaiur  ad  aliqua  Dei 
muncra  pervcnire  !  Ipse  eniin  douat,  ut  bona  veii- 
inus;  ipse  perlicit,  iit  ad  ejus  praroia  pcrvenire  pos- 
sirous;  quod  Apostolus  lucididsime  declaravit  :  Quid 
autem  habes  quod  non  accepisii?  Si  autem  accepisti, 
quid  gloriariSf  quasi  non  acceperis(l  Cor.  iv,  7)?  Desi- 
nat  ergo  Pclagiana  h^resis  rcdivivas  suscitare  ca- 
luinuias.  Nihil  boni  cx  nobisinelipsis  babere  possu- 
inus,  nibi  hoc  a  Doiniiio  sump>erimus.  Sequitur, 
Dcus  meus  >  ostende  mihi  intcr  initnicos  meot^  S<icusr 


4f5  M.  AURELII 

duni  dicit  mnniis  beneficii,  ut  eliam  mter  inimieos 
ipsius  virtus  m^jeslalis  ejus  possil  ostendi ;  scilicet 
ut  de  blasplicmis  fiaiit  rcUgiofei,  et  de  iiiiqua  couvcr- 
satioue  justissimi. 

Vers.  12.  Ne  occiderii  eo$^  nequando  obliviican' 
tur  legi»  tws :  ditperge  Hlos  in  virtute  tuQj  ei  deslrue 
€0S,  ffrotector  meus  Domine,  Iloc  esl  qiiod  snperiiis 
dixit,  oitende  nuhi  inter  inimieos  meos ;  quoniam  ab 
istis  inimicis,  qoi  Deo  largienie  credituri  sunt,  idco 
ira  suspenditur»  ne  Domini  legem  usque  in  finem  sx* 
cuU  ignorare  videantur,  et  incipiaiit  sic  perire,  ut 
iiuUus  ex  eis  possit  bonos  fructus  eniergere.  06/t- 
viseitur  eniin  legem  qui  ejus  praecepta  uon  complct, 
quamvis  animo  verba  ipsius  tenere  videaiur.  Preca- 
tur  ergo  ne  gens  Judxorum  funditus  pereat,  sed  ma- 
gis  errasse  se  gloriosa  saiisfactione  cognoscai.  Addi- 
dit,  disperge  illos  in  virtute  tua,  De  Judaeis  boc  di- 
cium  lestatur  eorum  facia  dispersio,  ui  penc  per 
totum  niundum  divisi  dispersique  declareulur.  Nam 
quamvis  juri  [ed.,  jugoj  Romano  sint  subditi,  suo  ta- 
men  more  vivunt  ubique  dispersi.  Hoc  est :  Ne  ocm 
cidcris  eos ;  nam  si  fuissent,  ut  merebantur,  cxstincti, 
spes  conversionis  eorum  fundilus  imeriissct.  Dis- 
persi  ergo  suni  Jud»i,  sive  ut  ad  converiiionis  provo« 
carentur  studia ;  seu  (sicut  quidam  volunt)  ut  inter 
contentiones  hxreticorum,  ab  inimicis  suis  veteris 
lcgis  paratum  testimonium  haberet  Ei.clesia ;  dum  il- 
lud  iiidubil.intcr  crcditur,  quod  adversario  suffra- 
gante  firmulur.  Sequilur,  et  destrue  eos^  protector 
meus  Domine,  Adliuc  in  iisdem  supplicationibus  per- 
scverat,  ut  desiructi  Judxi  in  meiius  conslruantur, 
sitque  s:iluiaris  elevatlo  posl  ruinam.  Nonenim  Pau- 
lus  aposlolus  surrexerat  ad  saluiem»  nisi  ad  vocem 
Domini  cadere  meruisset. 

197  Vers»13.  Ddicta  oris  eorum,  sermo  labiorum 
ipsorum^  et  comprehendantur  in  superbia  sua ,  et  de 
exsccratione  et  mendacio  evellentur,  Delicta  oris  eo- 
rum^  id  est  cogitaiiuDum  iiisanix  fucrunt,  quaiido 
consilium  fecerunt  ut  neci  traderent  Dominum  Sal- 
valorem.  Sermo  quoque  labiorum  ipsorum  delestabilis 
fuit,  quando  dixeruut :  Reus  est  mortis  {Matth,  xxvi, 
G6).  Jn  superbia  comprehensi  <un/,quando  iidem  dixe- 
runt :  Quis  tibi  dedit  hanc  potestatem  ?  Et  in  qua  po» 
testate  hcec  facis  (Ibid.,  xxi,  25)?  Captos  enim  constat 
in  Muperbia  sua^  quando  i/ideriint  postea  rcsurgeiitem, 
qnem  prius  facientem  miracularespnerunt.Sequitur, 
€t  de  exsecrationeetmendacio  evellentur;  scilicet  quau- 
do  ab  eis  post  conversionem  dedecus  amoveiur,  quod 
in  cunciis  gentibus  nunc  habere  noscuniur.  De  men- 
dado  iidem  eveUentur,  qiiando  Scripturas  divinas 
veraci  illuminatione  cognoverint,  qujs  nunc  subsafsa 
Interpretatione  suscipiunt. 

Vers.  14.  In  ira  consummationis  et  non  eruni;  et 
seient  quia  Deus  dominabiSur  Jacob,  et  finium  terras. 
Ira  Domini  diiobus  dicitur  modis  :  sive  quando  viii- 
dicatadsalutem,  utest  illud  :  Flagellat  ei\im  omuem 
(iUum  quem  recipit  {Hebr,  xii,  6) ;  sive  qu:nido  tnitlit 
iu  ignem  xternum.de  quoalius  psalmus  ait :  Domine, 
ne  ifi  ira  tua  arguas  me,  neque  in  furor^  tuo  corripias 


CASSIODORl  *>« 

A  me  {Psal.  vi,  i,  et  xxxvii,i).  Abusive  quippe  tractimi 
est  ab  lioniinibuSy  quia  quando  aliquam  culpam  viu« 
dicamus,  pcrperam  factis  irascimur.  C.x*teniin  DeMS 
omDia  sub  tianquillitate  dijudicat,  quia  ncscit  p€»r« 
turbationis  su-.tinerc  confus».  Cousummaiionem  vero 
illam  dicit,  qunm  unusquisque  p:uiiur,  quamlo  nie- 
mor  peccatorum  siiorum  interna  se  casiigaiione 
discrucial.  Non  erunt  ntiquc  superbi,  dum  cosconslet 
ad  hnmilitatis  pQeniieiiliani  esse  ventiiros.  Sequitur, 
et  scient  quia  Deus  dominabitur  Jacob^  et  finium  ternp. 
Cuin  Judxi  fuerint  perfccla  rcligione  veraciter  insti- 
tuti,  tunc  agiioscent  Christiim  Dominuin  essu  Jacob 
patriarchx  sui,  quod  prim  tus  non  crcdebant.  Et 
finium  terra;^  id  est  catholico!  Ecclesiae,  quae  toio 
orbe  diflusa  esi,  quod  modo  dnrato  cordc  non  sa- 

B  piunt. 

Vcrs.  15.  Convertentur  ad  vesperam^  et  famem  pa- 
tientur  ut  canes^  et  circuibunt  civitatem,  Post  seciuidi 
diaplasmaiis  iiitcrjectionem,  ad  ingressum  tertiuin 
venit :  ubi  Iterum  convcrsio  Judaeorum  et  resurreetio 
Domini  Salvatoris  ostenditur.  Et  quoniam  praeseos 
versus,  qiii  in  secunda  parte  jam  posHus  est  iisdem 
verbis,  sed  non  ipso  intellectii  repetitur,  quod  in  Scri- 
ptiiris  divinis  inesse  saepa  jam  diximus.  Ule  euini 
primus  pertinet  ad  finem  sxculi,  isle  ad  Domini  pas- 
sioiiem ;  sic  enim  utrorumque  sequentia  manifesiant, 
et  ideo  sccundum  causas  praedictas  eorum  est  inten^ 
tio  perquirenda.  In  soperiori  enim  divisione  vesperam 
diximus  finem  saeculi  significare;  sed  hic  initium 
ipsum  sext»  xtatis  osiendilur,  quod  est  vespera^ 

C  quando  Dominus  Salvalor  mundo  salutaris  advenit. 
Sic  enim  de  ipso  dicit  Moyses  :  Occidetis  agnmm  ad 
tesperam  {Exod,  xu,  6);  post  cujus  rcsurroctioiili 
miraculum  inulliludo  credidil  Judseorum.  Sequisur,  ef 
famem  palientur  ul  canes,  Canis^  vor.icissimiim  aninial 
atquc  importunum,  consuevii  illas  domos  latratiluis 
defendere  in  quibiis  edacitatem  suam  novit  accepto 
pane  satiari.  His  meriio  comp  irantur  Judaei,  qui  Chri- 
stian»  fidei  munere  saginatl,  Ecclesiaro  Dei  clamosa 
prxdicatione  defendere  fesiinabunt;  sicut  Paiiloapo- 
stolo  contigii,  ut  qui  anie  fuit  persecutor  Christiani 
nominis,  postea  divino  munere  jungeretur  apostolis. 
Addidii,  et  circuibunt  civitatem,  Civitatem  signincat 
Jerusalem,  quas  universalitor  per  munduin  nosciiur 
e^se  diffusa.  Hanc  ergo  circuisse  Paulum,  saluiares 

D  gcneri  humano  testantur  Epistolae,  qu»  per  universas 
genles  velut  sacra  divina  lonuerunt.  0  canem  isium 
beaium !  qui  populos  persequitur  infideles  ,  fures 
abigit,  et  ovilia  sancta  ciisiodit;  cujus  latratus  per 
totum  mundum  quasi  grandisona  luba  coiicrepuit. 

Vers.  16.  ipst  dispergentur  ad  manducandum;  » 
vero  non  fueritH  saturati,  et  murmurabunl,  l>ti  ergo 
qiii  veram  merueruni  habere  doctrinam,  ad  mandu- 
candum  dispergunturt  cibum  scilicet  spiritualem;  iit 
convertantur  gentes  ad  lidein  catholicam  venientes; 
sicut  Pelro  apostolo  in  visione  dictum  est  :  Macta,  et 
manduca  {Act,  x»  15).  Sequitury  si  vero  non  fuerint 
satnrati,  et  murmurubunt,  Saturantur  doctores,  quan- 
do  praedicationcs  suas  viderint  popuios  desideranter 


w 


EXP0SI1I0  IN  rSALTCRIIJM.  PSAL.  LIX. 


m 


Mtimiere.  Conlra  jojuul  murmurant^  %\  verba  sua  A  confltcniiuin  (le8|»eranduni  1  0  p.ir  benigmus  ei  |)o* 


fnictificare  non  cognoveriiit  in  nienlibas  perfldorum. 
Iloa  ergo  verbi  Doniini  distributores  murmurare  posse 
dicit,  si  non  fueriul  populorom  credulilate  saturati; 
ticut  ipse  dicit  et  in  trigesiino  quarto  psalino :  Re- 
trikuebmt  miki  mala  pro  bonis,  stefililatem  animte  mece 
{PM.  ixiiv,  12). 

Vert.  17.  Ego  autem  eantabo  virtulem  tuam^  et 
enMltuho  mane  mi$erieordiam  tuani  :  quia  factus  e$ 
pueepior  miu$.  et  ^efugium  meum  in  die  tribuiationis 
mem.  Postquam  de  Juda&oruin  conversione  locuius 
est,  ad  Paireni  snbito  vcrba  converiit.  Qu£  figura 
dteitur  proplionesis,  Latinc  cxcl:imatio.  Ipsc  cnini 
cantabit  in  sancils  suis,  duin  ejus  ineiubra  gaudebunt. 
Etqnale  est  illud  gaudiuin  dc  Domini  scmper  con- 


tcstas!  Nam  qui  proiuimicis  oias«quistuoruinpas«ii 
formidare  quod  pereal?  Dona  facere  quae  praicipis; 
dona  iiuplcre  «iiiod  expedit  :  quia  sicut  nihil  pr.ficr 
le  sumus,  iia  tecuiii  boni  lotnni  pussumus  implcre 
quod  nitimiir. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LIX. 

Jn  finem^  pro  hi$  qui  immutabuntur,  in  tituli  in$cri' 
ptione  if)$i  David  in  doctrinum  :  eum  $uccendit  Me- 
$opotaniiam  Syrice^  et  Syriam  Sobui^  el  com)ertii 
Joab^  et  percussit  Edom  [ed.,  Jdumoeam]  tn  valle 
Salinarum  duodecim  miliia, 

Titulus  bic,  nisi  compeiidium  quairamus,  inlerpre- 
tatione  noininuin  et  commemoratione  bellorum 
omiiino  prolixus  est.  In  primo  posilum  c  t  :  /it  fineni 


.    ^.  ...  /iw  qui  immulabuntur,  Commutantur  aiitem  in  finem. 

lenplattone  gaudere !    Nam  sicut  virlus  divina  nun- n  ^, .     .    .,  .  ^.^.  .    ^,^^.^   j««.„-.^   n     •      ci 
^  „.     .       _    _     j.  1  1    •    •      •_         ■*  qui  votens  liominis  crrore  deposilo,  Doinino  Salva- 

tori   pura  inetitis   iDlenlione  famulanlur;  de  quibu^ 


qnain  deflcil,  iia  nec  gaudiuiii  quod  de  ipsius  inspc- 
etione  provenerit.  Sequitnr,  et  ex$uttabo  mane  mi^e" 
rieordiam  tuam.  Mane  scilicel,  cum  noi  sxculi  istius 
ebtcitni  transierit,  quando  jain  mitericordia  Domini 
in  tanctorum  rcmuuertitione  eluceseit ;  ibi  eniui  ipse 
extttltaturus  est  tanquam  Kei  et  Douiinus,  ubi  suum 
populuin  in  se  gaudere  conspexerit.  Addidit,  giifa 
factuM  ei  $u$cep'or  meu$.  iLxposuit  quare  In  Christo 
Doiiiino  ex$uila9ii  humanitas,  quia  factu$  e$t  $u$ceptor 
«eifs.  Ipse  eniffl  suscipitur,  quaudo  Ecclcsia  cuncta 
salvatur ;  quale  est  lllud  :  Si  qui$  fecit  uni  cx  minimi$ 
islis,  mihi  fecit  {Maiih,  xxv,  40).  Adjecil,  et  refmjium 
.  meum  tn  die  tribuiafiom$  meas,  0  «|uain  graium  est 
refuglmm^  qtiando  t  ibulatiiiiis  tempore condoiiatur ! 


dicitur  :  Fui$ti$  enim  aliquando  tenebrce,  nune  autem 
iux  in  Domino  {Ephe$,  v,  8).  Quemadmodum  vero 
possint  inmiutari,  subler  exponit,tn  tituli  in$criplione 
David  in  doclrinam.  Tiiuii  inseriptio^  Jesum  Christum 
tignifical  Hegem.  Sic  ergo  mutentur,  ut  deserentes 
diabolum,  Hegem  sibi  Christum  esse  cogiioscjnt. 
Duvid  enim  saepe  diximus  Domi.ium  significare.  Jn 
doctrinam,  adde  scilicet  Christiauam  :  quia  nou  suffi- 
cil  cuiquam  illum  Regem  suum  dicere,  nlsi  ei  cju^ 
qui  studeal  prxceplis  obedire.  Sequitur,  cum  suceen- 
dit  Mciopotamiam  Syriie,  eic.  Ilas  victorias,  poNttiir^m 
Sauli  succossit  in  regno,  recisse  David  Regnin  liisto- 
ria  comprehendit  {Jl  R>'g.  vni),   quas   incon,:;ruuin 


Oninis  enim  caro  suspecta  est,  quandiu  audi.ii  :  Ve-  q  ^1^^,^^  sub  liac  concinnilaie  dcproniere,  quando  ibi 


wie,  benedicA  Patri$  mei  {Ibid.^  54),  etc.  Sed  tuiic 
«ternuin  refugium  efflcitur,  quando  ad  isiam  vocein 
defidentissimam  pervenilur.  lloc,  sicut  et  in  supe- 
rioribut  diximus»  accipiendiim  cst  a  parie  membro- 
tmn, 

Vert.  iS.  Adjutor  menf,  tibi  p$aHamj  quia,  Deu$^ 
m'eep*or  m€u$  fs,  Oevs  %neH$  nmericordia  mea,  Dixi- 
■ut  psalniiiin  ad  actualem  pertinere  virtutcm,  qtiam 
caro  DoiiiiDi  S«lvatoris  eti^im  in  lioc  mundo  sancta 
ctvenerabili  operatione  inonstravit.  Hepeiit  etiam 
Irvqueiitcr  beneflcia,  ot  nobis,  quemadmodum  gratias 
agere  debeamus,  ostendat.  Su$eeptor  enim  humani- 
btit  iiostr»  198  Verbum  est,  quod  eam  in  M.trioB 
Virgiiiis  niero  sibi  tociare  alqtie  unire  dignatiim  esl. 


latissime  narrata  noscutitur.  lloc  taincn  debemus 
advertere,  bella  isia  Qguraliter  posita  proiUer  victo- 
rias  Domini  Salvatoris,  quas  in  toiomuiido  dc  |uiga- 
nis  ngit  et  pcrfldis,  quorum  verba  psalmns  iste  dictu- 
rusesi,ut  rcvera  destrocti  a  superstitione  veieri, 
Diereantur  per  gratiam  novi  hominis  iuiniulari. 

Divisio  p$ainii, 

Populus  ille  qui  erat  priscis  crroi  ibus  illigatws,  in 
Dovam  gratiam  sanctae  religi^^nis  adveniens,  primo 
capite  supplicat,  ut  post  arnictioiiem,  quain  satisfa- 
cieiido  passus  cst,  benendi  n>)vitate  leparctur.  Se- 
cundo,  inlerpoiitione  diapsalmatis  collocata,  idem 
populus  rogat  ut  post  tribulaiiunes  quas  pertulil,  de< 


Mquaquamf.icta  conf.isinne  vel  perniixtionesubstan  j)  ducatur  a Domino  in  raunilissimamciviiaiem,  pcleiii 


liamm,  ted  un'tate  ineffabili  aique  incnnrrabill  per- 
ttaneote.  Adjecit,  Deu$  meu$,  mi$erieordia  mea,  Mira- 
kilit  et  ampleetcnda  seutcntia.  Nam  cuin  multa  dixis- 
lct,  iiec  tamen  fuissent  omnia  comprebcnsa,  ad  po- 
Mremnm  imo  vcrbo  cotnplexus  est :  Quid  est  Dcu$ 
■m,  id  ett,  Mi$ericordia  mea.  Ibi  onniia  suat  b  'ne- 
tcit,  ubi  univci  sa  niunera  desiguata.  Quid  enini  boui 
iOB  seDiitiir,  ufoi  mfs^rtVord/a  donata  cOo^noscitur? 

Conciusio  p$almi. 

Diiliciiuu<9  Domiiie  Cbrisie,  qiiam  niulia  iii  carne 
pMulcris,  ct  qiiia  pro  pcrsccutoribua  tuis  seiii|ier 
travcrit.  0  vere  Judicein  pium,  sub  qiio  nii!Ii  cst 


auxilium  sibi  de  iribulatione  coocediy  quod  soli  Do- 
Diiiio  probatur  esse  possibile. 

Expo$'tio  psa/fitt. 

Vers.  i .  Deu$^  repuli$ti  no$  et  de$truxi$ti  no$ ;  ira- 
tu$  es  et  mi$ertu$  e$  nobi$,  Populus  ille  qui  erat 
priscis  erroribus  illigalus,  repuitum  se  et  de$lructum 
sub  graiiaruin  actione  coniinemorat ;  ut  strngcs  ilas 
dcbellatarum  gcntium,  quas  litulus  rcgem  David 
fecisse  prsecinuit  (sicut  diciuni  est)  mana  forti.^  el 
dcsiderabilis  Cbristiis  in  universo  mundo  potiut  pe- 
regissc  dcclarctur,  non  fcno,  sed  convcrsionit  stii* 
dio;  noii  per  igiieni  visibilem,  sed  per  charitatit  ar- 
dorem ;  quomodo  Divinitas  debellare  tc  viocere  Ir- 


119 


II.  ADRELII  CASSIOIMJRI 


m 


YisibUiter  consncvit.   Qui   populus  supplical  ut  »  \  ilcvolo.  Ostendit  enm  dura  fiilolibut  fiuis,  quaiido 


▼eteresuperstiiione  destructus,  ct  in  simcto  proposita 
cnmmutAtus,  novsc  rcgeneralionis  graiiara  conse- 
quatur.  Nec  nioveat  quod  numerus  pluralis  adjunctus 
esi.  Popiilus  enim  cum  dicidir,  piures  in  eo  signid» 
cari  posse  non  dubium  est.  Nam  cum  diciml,  repU' 
/f</i,  ostendunt  divino  munere  a  studio  scelerum 
se  fiiis(:e  revocatos,  ne  in  pravis  dogmalibus  eorum 
\iin  Gniretur.  Scquitur,  et  destruxiiti  nos.  Meritoad 
gratiarum  artionem  venit  tsta  destructio,  quae  sic 
cvertit  ut  construat,  sicdeponit  ut  erigat,  sic  bumi- 
liat  ut  ad  coBlorum  regna  perducat.  Hapc  enim  Tcr- 
ba  non  ingratorum  siiscipias,  sed  mngis  gaudentinm 
fsse  Cognoscas.  Addidit,  iratus  es  ei  misertus  es  nobis, 
Iratusj  advcrsatos dcbemus  adveriere, quorum super- 


11  artyrum  catervas  sxvis  passionibus  «cquisiviu 
Ostendit  enim  in  boc  iransiluro  mundo  justis  dura^ 
ut  reddat  in  illa  Ktcrnitatc  pretiosa.  Non  enim  jubet 
vacare  famulos  suos,  nec  de  latiludine  se  oiiosa  tra- 
ctare :  sed  ut,  duris  laboribus  exercitail,  ad  ivalinam 
ejus  misericordiae  mcreantur  addiici.  Sic  enim«et 
Paulus  dicit  :  Nemo  coronatur^  nisi  iegitime  eerUUus 
fuerit  {II  Tim,  ii,  5).  Addidit,  Potasti  nos  vino  com» 
punetionis.  Vino  comparata  est  virtus,  qux  in  bonum 
propositum  sludium  nostrae  voluntaiis  immutat,  et 
facit  recta  sapere,  postqnam  se  inde  meruerint  lio« 
mines  divina  largiiate  complere.  Conira  hoc  liuma- 
num  poculum  sanitntem  meniis  excuiiens,  intromit^ 
tii  vorba  vanitatis.  Sed  potus  ille  non  oris,  sed  inentig 


stitioncs  ct  vitiajustiuaesuxvirtute  prostravit.  Nmis  3  est;  nec  bumana  industria  iT.Tparatur,  si  d  diviiia 


congruc  populus  cl  iratum  sihi  dicit  Dominum,  cum 
|)eccaret,  et  misertfimf  dum  ad  conversionis  remeilia 
confugisset.  Sic  utrasque  causas  singulis  sermonibus 
fecit  intelligi.  Qux  (igura  dicitur  «mpbasis,  id  est 
exaggeraiio,  clariorem  pra^bens  Intellectum  quant 
verba  per  seipsa  declarant.  Ira  misericors.  indigna- 
tio  salutaris,  captivitas  libcra,  advcrsatio  fructuosa. 
tratus  est  ergo,  quando  su}  erstitiones  eorum'  sub- 
vertii ;  misertust  quando  eos  ad  cultum  verac  religio- 
nis  adduxit. 

Yers.  2.  Commovisti  terram  et  eonturbasti  eam:ta' 
na  cortritiones  ejuSy  quia  mota  est.  Terram^  univef- 
sum  pcccaiorem  dcbemus  inielligere,  qiii  adYentu 
Lcminicommotus  est;  sicut  et  in  alio  psalmodictu- 


i.ispiratione  concediiur,  siciit  superiiis  dictum  cst : 
Et  poculum  luum  inebrians  quam  praclarum  esi  (P$aU 
xxH,  5) !  Nam  quid  sit  Isiud  poculum,  pulcbre  bre- 
viterque  drfinilum  est,  id  est,  vinum  in  quo  noii  est 
vitiosa  copia,  sed  compunciionis  uberias. 

Vers.  4.  Dedisti  metuentibus  te  sigmpcationem^  ut 
fugiant  a  facie  arcus,  Dedit  timentibus  significatio- 
nem,  quando  pcr  Scripturas  suas  edocuit  in  lioe 
mundo  passiones  muliiplices  suos  fldelissimos  susti- 
nere,  sicut  in  Evangelio  dicit :  Tradent  enim  vos  anU 
reges  et  prasides^  et  in  synagogis  suis  flageUabunt  vos^ 
et  eritis  odio  omnibus  gentibut  propter  nomen  meum 
(Matth,  X,  i7,  i8).  Peirus  ((lioque  apos(olus  dicit : 
Tempus  est  ul  judicium  incipiat  a  domo  Dd  (/  Pelrm 


rus  csl :  Viait,  et  commota  est  terra  (Psal»  xcvi,  4).  C  iv»  17).  Vides  ergo  quia  significationem  dedit  f/merifi- 


Commi  li  suut  ergo  pcccatores,  quando  cuiluras  suas 
Iko  cognovcrunt  abominabiles  exstitisse,  qiiando  si- 
iniila«ra  sun  tandem  aliquando  intellexerunt  esse 
lapidca.  Animadverterunt  etiam  divitias  el  honores, 
ciceraque  mundi  hnjus  apud  Deum  poslrema,  quae 
ante  piitavere  praccipua.  Conturbati  suni  quoqiie« 
qua"do  iuter  doclrinas  ajias  audicrunt.  Apprehendite 
disciplinam^  139  nequando  irascatur  Dominus,  ei 
pereatis  de  viajusta  (Psal.  ii,  42).  El  vide  ordinem 
psarmi  ptilcberrima  narratione  dispositum;  piius 
enim  fult,  ut  commoverentur;  posi,  ut  conturbaren' 
tur.  Sequitiiry  sana  contritiones  ejus^  quia  mota  esl. 
Ccelcsti  Medico  produntur  vulnera,  ut  contritis  a^gris 
conipetcns    medicina   succurrat.   Sed   intellignmus 


bus  se..\\xc  ideo  fieri  ut  futuri  judicii  poena  pos&it 
evadi.  Ipsa  enim  causa  subsequilur,  ut  fugiani  a  faci$ 
arcus.  Facies  arcus  diem  judicii  evidenter  osteiidit, 
ubi  Novi  ct  Veteris  Testamenti  quasi  duobus  iiiflexjs 
jiigis  oninis  populns  judicaiur.  Sed  ille  ab  isto  arcn 
sngiitam,  id  est  sententiam  non  suscipit,  qui  se  in 
humilitatem  confessionis  dcvota  intentioiie  proslra« 
verit.  Agamus  ergo  Domiuo  graiias,  qui  per  signifi" 
cationes  praedicationum  timeri  fecit  liunc  arcum^  per 
qiiem  iu  judicio  Domini  omhis  petcutiiur  indevotus. 
Vers.  5.  (Jt  liberentur  dilecii  tui  :  salvum  me  fae 
dextera  /tia,  et  exaudi  me,  Populus  ille  fidelium,  divi- 
nis  jam  virtutibiis  subjugaius ,  secundam  partem 
supplicatiouis  ingreditur,   deprccans  lit   Dei  virtus 


qiiandiu  eos  dicit  afnicios,  ut  usquc  ad  contritiones  D  tribulalionas  eorum  in  gaudii  alncritatem  convertat. 


pcrvenisse  vidcantur.  Ista  esl  coniritfo  qn^e  nos  efil- 
cit  forliorcs  :  ista  est  debilitatioqnae  rcddit  valenics. 
Conteriii>urenim  menlc,  qnando  ad  bumiliiatcm  lota 
animi  intenlione  desecndimus,  sicul  in  quinqnngc- 
simo  psalnio  dictum  est :  Ccr  contritum  et  humilia' 
lum  Devs  non  spernit  (PsaL  l,  49).  Et  ut  misericor- 
d  am  clenu  nlissimi  Jndicis  impetrarct,  addidit,  quia 
mota  est^  id  esi  a  pristino  errore  Iranslata  est ;  ut  tibi 
Doniino  p:ireat,  qunc  antc  idolisserviebau 

Ver>.  5.  Ostendisti  populo  tuo  dura;  potasti  nos 
vino  coMputut:onis.  Posi  viclorias  saluiares  quns 
Doininus  de  mundi  is.ius  rcconciliatione  perfecit  per 
grdi*ain,  dicit  populo  fuo,  id  cst  tibi  su!  jngaio  aiquc 


El  bene  precaiur  popuius  isle  ut  salvus  fiat  dextera^ 
quia  in  ipsa  paile  staturi  sunl,  qui  perpelua  felicitate 
gaudebunt.  Poierai  supplicare  ut  salvus  fleret  ct  io 
hoc  sxculo,  sicut  in  languoribus  petitur,  sicut  in 
tribulationibus  postulatur  :  sed  dextcra  Domiiii  m/- 
vum  se  fieri  dc[  recalur,  ubi  aeterna  salus  est,  et  sina 
line  Ixtilia. 

Vers.  6.  Deus  locutus  esi  in  sancto  suo  :  Lce'abor^ 
et  dividam  Sichimam,  ei  convallem  labernaeulorvm 
melibor.  Dem  Paier  locutus  esl  in  sancto  stco,  id  cst  in 
Chrislo,  qiiando  Verbum  caro  factuin  e>t  et  muiidi 
Salvalor  appaniit.  Locutus  est  autcm  siguificnt  evan* 
gelicam  vcritatem,  per  quam  venit  redemptio  fiJe^ 


49 


rXPOSITIO  IN  PSALTEKIUM.  FSAL.  LIX 


m 


vitim  et  bftlttudo  sanclonim.   Aildidif,  Uvtahnr,  el  A  sissitnain  resarrc(*(i<»iiem  suam  enniulii  spei  n«»sira 


ikndam  Sickimanu  Juslo  hrlabatur  poiHiluit,  cni 
froi»pere  laeutus  fuernt  Dominus.  Sed  bacc  Hebraca 
MMDiiui,  per  huoc  elalio»  ires  versus  qui  sequuntur, 
mi\ia  Grscis  Lalinisque  sermonibus,  figuram  f.iciunt 
Mrdi^mos,  quxe  ni  diversarum  cummixlione  lingna- 
nim.  Nunc  ad  exponenda  verba  Tcnianius.  Sichima 
inlerprel.iUir  bumeri;  et  quoniam  ad  onus  portandum 
divinom  hameri  decenter  apiantur,  bic  dixii :  Ori*i- 
(lam  Sickimam^  id  est  onus  devotionis  divinx,  quod 
iniciiique  «^lesti  disiributionc  concediiur.  lloc  est 
onas  qood  si  defuerit  cadimus,  si  portamus  erigimur ; 
de  qoo  scriptoro  esl :  Jugum  meum  $uave  etl,  et  onus 
meum l€te{Matth,  xi,  30).  Laetus  crgo  populus  c/ivt- 
dire  se  dicit  supra  humeros  snos  gratiam  servituiis 


COjMosissimum  fructum?  sicut  in  ICvangelio  Douiintis 
dicit :  Sisi  granum  Iritici  cadent  in  terram  niorinum 
faerit^  ipsum  solum  manet;  si  aulcm  mortuum  fuerii^ 
vuiltum  fruaum  affirt  {Joan.  xii,  2i).  Adjecil,  Juda 
rex  meus,  Juda  Clih^tns  significatur,  qui  secundnm 
carrnm  de  Judae  stirpe  descendil.  Isle  ergo  popnlus 
a  liiuli  ill.)  inscriptione  oon  discropat,  qiii  regrni 
sibi  Jtidam,  id  est  Salvatorem  esse  tesiatur.  Et  cuin 
exsuliatione  dicendum  esl  :  Juda  rex  meu$,  quoniam 
h»c  est  fidclium  gloriosa  confessio. 

Yers.  8.  Moab  olla  speimece;  in  Idumccam  exten-' 
dam  calceamentum  meum ;  mihi  allophyli  subditi  sunt. 
iloab  pro  genlibus  pouilur,  unde  congregandam  pr-e- 
dicebat  EcclcMan.  Olla  spci  tribulalio  signlficatur. 


et  idei«  quara  oovit  levissimo  fasce  portare.  Addidit,  B  sed  illa  quam  in  boc  roundo  sanctissinii  siisiinrnt 


e%  emnalUm  tabemaculorum  metibor.  Patriarcba  Jacob 

supellectili  pecoribusque  ditissimus,  cum  se  a  Laban 

soeero  suo  uiigrare  decrevisset,  venit  ad  conval'em 

Sjriae,  abi  m.tnsionem  ponens,  oves  ejus  quievisse 

namatur,  loco  ipsi  ex  liabitatione  siia  tabernaciiia 

■omen  imponens;  et  qula  oves  Jacob  bic  JudaiCie 

plebi  convenienter  aptantur,  populum  qui  typum 

fanelx  tenet  Ecclesiae  dicit  :  Metibor  et  eonvallem 

iakermaculorum,  iil  est,  de  Judaica  colleclione  habebo 

noB  minimani  portionem.  Constat  enim  de  vartis  na- 

lioiiibus  Ecclesiam  Domini,  quasi  ex  diversis  floribus, 

in  Biia  coronae  specie  esse  formatam.  Coitra//ti  enim 

dicfi  est  quasi  cavaia  vallis. 

Yerg.  7.  Meus  est  Galaad,  et  meus  est  Manasses,  et 


Cliristiani,  quoe  ad  spem  vilae  alernaB,  D  >nuno  pra- 
slanle,  porrigitur»  sicut  dicil  Apostolus  :  illorlamur 
in  tribulalionibus^  scientes  quia  tribula/io  pntientiam 
operatur  :  patientia  autem  probationem^  probatio  veo 
spem,  spes  antem  non  confundit  (Rom.  v,  i),  clc.  Olla 
vero  et  in  roalam  parleni  ponitur,  eo  quod  iu  scnsu 
pravo  velut  unda  decoctionls  exaestuat ;  de  bac  scri* 
pium  est  :  Otla  succensa  in  Aquilone  (Jer,  i,  ij); 
quod  utiqiie  diaboli  significat  m.acbinaiiones ,  qui 
dixit  :  Ponam  scdem  meam  ad  Aquiloncm  (Itai.  xiv, 
i3).  Sequitur,  in  Idumwam  extendam  calceatnentum 
meum,  Iduma;a  tcrrena  significat,  quibus  mundiis 
teoetur  obnoxius.  Ad  bxc  pervenit  Evangelinm, 
quando  peccatoribus  clemeniia  diviwa  subvenit.  CaU 


ra  OKais.  Discutiamus  ba^c  nomina,  quoniam  ea, 
kicot  jam  dixlrous,  ^igniQcationes  rerum  C(»ntinere 
oaiHfestuni  e&t.  Calaad  interpretalur  acervus  lesli- 
■oofiy  quod  ad  marlyres  reieri  i  |;osse  non  dubium 
ot.  Testes  enim  Gneca  lingiia  mariyres  dicunlur. 
b%9  orervus  ille  tesiimonii,  qui  ccelestium  granorum 
lotteros  uto  collectot  est,  magnam  signilicat  ese 
mnynim  congregationem.  Acervus  enini  de  imo 
ivfesst  od  sumronm  tendit;  qul  jusie  roariyribus 
ciaporator,  qaoiiiam  ad  immoptalia  dona  p»*rducii, 
ctleMi  saiirailiate  potiitntor.  Honc  ergo  acervum 
•erilo  soiiin  lldelis  popolos  dicit»  ex  quo  constat 
Seqoitor,  el  meus  tst  Manasses.  Manasses 


^Tem\ms.  A,^  Eihraim]  fortUudo  capitismei;  JudaC  ^^^»^^^^*^^^   cnim   praedicationcm    Evangelii  convc- 

nienler  advertimus,  quia  sicut  pcdibus  nosiris  niuni- 
luin.i  calceamentorum  inolesiias  spinaruni  aras(|uc 
injnrias  repellunl,  ita  ct  ^itx  nostrx  glorios'8simum 
iustilntwm,  quod  frequenler  gressibus  comparatur, 
evangcli<a  prsemunit  aucloritas,  ut  lali  bencficio 
coinmuniii,  biinc  mundum  siue  aliquibus  Ixsioitibus, 
muniente  Doinino/ transeamus.  Scriptum  est  eniro  : 
Quam  speciosi  pedes  eorum  qui  annuntiant  pacem,  qui 
anuuntiant  bona  (Jsai,  lii,  7) !  et  calceati  pedes  in 
praiparationem  Evangelii  (Eplies.  vi,  15).  Hoc  est  ergo 
ealceamentum  quod  nos  inunit  contra  vitia,  h.TC  de* 
fen^io  qna  sxcnll  hujus  spinosa  transcendit,  ul 
bvdere  non  qneant,  qux  aciiiiiinatis  insidiis  proban- 
flHerpietatur  olliius.  fnur  illas  enim  |>ersecitliones  .  I"r  armata.  Adjecit,  mihi  allophyli  subditi  sunt.  Hoc 
ideiiun,  niagimm  opprobrium  videbatur  Eiclcsia  I)  l<l«")  <Ii^'i(popHlusCbrisiianus  a//o;;A9/o<,  id  estalie- 

nigenas  s  bi  subditos,  quos  jam  qiiidcm  conslat  esse 
coi.fcssf  s.  Scd  istos  allophylos  (ictos  vull  inlelligi 
Chrisiianos,  qui  intcr  ndcles  as^idna  quidem  fre- 
quciitalionc  conveniunl ;  scd  quoiiiam  vivunt  animo 
perverso,  non  sunt  rognaiuri  cum  Domino. 

Vers.  9.  Quis  dcducet  me  in  civitatcm  munitam?  aut 
quis  dcducet  me  us./ue  in  lduma:am?  Desiderio  fuluras 
bc  litndinis  fid*  lis  poptilus  exclaniat  ad  Dominum  : 
Quis  detlucet  me?  id  est  nullis,  nisi  tu  solus  Dens. 
Ciniatem  munitam  Jcrusalem  futuram  ditit,  quae  sic 
iiiuniia  atque  |Cifccia  eril,  ut  nnl'a  uherins  perse* 
«ulione  .  uaiiatur,  nec  allophylos  bal.enl  mixtos 
qr.os  iiunc  snsiincl  paiicntcr  Ecdesia.  Seqnitur  ;  Aut 


linere,  quando  quiconque  200  Christianns  in- 
foisiefy  praecejio  ptincipum  paganorum  capi- 
tell  crimine  daronabatur.  iloe  ergo  opprobriuni  jain 
ilor  abolitum  et  felici  oblivione' consuinpiuro, 
Cbriaiianuro  esse  in  orbe  Roinano  nunc  g!o- 
etl.  Merito  crgo  Odelis  populus  dicit  oblivioiiem 
*V^ai  eftse  suam,  qux  eral  de  scelcrum  aboliiioie 
^^ntora,  fticot  Joseph  dic^l  :  OHivisci  me  fecit  Dcus 
^^^lmemei  domum  patris  mei  (Gen,  xli,  M).  Adiiidit, 
^*  Efrem  foriitudo  capitis  mei»  E/frcm  fruclilicaiio 
^%dlur;  sed  q'ac  sil  ista  fruclilicatio  consequfiitcr 
^^poniUir,  [ortitudo  rapiiis  mei,  Quis  alter  ni.^i  Sal- 
est  Doiniuus,  qui  canie  rooricndo  per  glcrio- 


A^Z  M.  AURELII  CASSIODORI  I» 

quh  deducei  me  u$que  m  IdHmcamf  lUumtBa^  siciii  A  si^ue,  opus  suni  «mia,  qui  babere  tiiia  prdlMriE  aii* 


superius  diiirous,  terreiia  ftignificat.  Qui$  deducet 
me?  sub  inlerrogalione  legendum  est,  ipse,  scilieel 
Deus,  quein  dicit  inferius.  Desiderai  enim  et  ilios 
popoios  sibi  applicari,  qiii  adliuc  non  meruerunt  esse 
perfecti,  ut  compleio  nuiuero  prsedesiinatorom,  si- 
mol  ad  aDternx  beaiitudinis  gaudia  pervenirent. 

Vers.  iO.  Nonne  lu,  Deus,  qui  repuUiti  nos;  et  non 
egredieris,  Deus,  in  virtutibus  nostris?  Dicendo,  Nonne 
tu^  Deus?  ostendit  de  quo  superius,  quis,  diccbat.  Tu 
revcra.  Domine,  perdiices  ad  regna  tua,  qui  nos  fe- 
c's  i  damnare  simulacra ,  ut  proiit  nobis  te  secutus, 
qiiem  evidenter  agnovimus  solum  Grealorem  no- 
Kirum,  solum  debere  esse  propitium.  Dicit  eiiim  : 
Qui  repulisti  nos^  id  esl  a  malo  prohibuisii,  ne  in 


xilia?  Ipse  enim  pio  te  pugiiat,  cui  nulius  resistit; 
ipse  in^eqiiiiur,  quem  nulius  decliiiai.  Ad  mUuluwi 
quippe  perducit  ininucas  fiaeliiim  suorum,  quooiaiit 
delet  eos  de  iiliro  vivemiuui,  ubi  sibi  scripli  videbao- 
tur  elali. 

Coneluiio  psalmi. 

Ecce  inundi  istius,  si  seciiiiduni  Domiiii  tolerelur 
iniperiuin,  be^ta  contritio.  Ecce  Iruniifitaiem  terreois 
culminibus  celsiorem,  quaudo  non  pote^t  defitere, 
cui  venit  auxiiium  de  tribulatione;  etin  ip»o  periculo 
beneficium  rcperit,  quod  atterere  consuevit.  Sine  le 
enim  Deus,  universus  mundl  reus  est  principoius. 
Anxia  sibi  est  quaelibet  potestas,  et  per  te  gaudei 
huniilitas.   Recondili  sunt,  Domine,  tliesauri  tol; 


nostra  volunlate  versaremur  erronei.  Hepulit  enim  B  ^y^^^  videlur  ad  faciem,  aliud  facis  inius  habere  ve- 


Doiiiiiius  a  re!ig»one  perversa,  quein  dignatur  per- 
ducere  ad  dogmata  Chrisliana,  sicul  et  iii  priino 
versu  hujus  psalini  dictum  cst  :  Deus,  reputisti  nos 
€t  destruxisti  nos  :  iratus  es,  et  misertus  es  nobis.  Se- 
quitnr,  Et  non  egredieris,  Deus,  in  virtutibus  nostris, 
Sensus  lalis  est :  quamvis  in  fuluro  de  misericordise 
lux  spe  magna  Ixieniur,  tamen  in  prxsenti  saeculo 
non  ii:)  nos  cernimus  adjuvari,  ut  adversarios  iio- 
stros,  tc  opitulante,  viiicamus.  H;cc  cum  non  fiant, 
sed  niagis  arflictionibiis  exponamur,  xstimant  ini- 
mici,  qu(»d  iion  egrediaris  in  virtutibm  nostris.  Verum 
isla  dissiinulatio  sahitaris  et  gloriosa  probatio  est, 
sicut  dicit  Aposlolus  :  id  enim  quod  in  prwsenti  est 


ritatem.  Quis  possit  enarrare  inagnificentlani  tuam, 
qui  nosii  temporales  tribulationes  in  gandia  aeiema 
convertere?  Et  illud  apud  te  est  pretiosum,  quod 
in  hoc  mundo  sceleratis  hominibus  videtur  abje« 
ctum. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LX. 
In  finem^  in  hynmis  Datid* 

Absoluiom  et  brevissimum  psaimuni  LatiniUs  e» 
compendium  tiluli  evidenter  insinuat.  Noa  eniro, 
ut  supra ,  nominibus  obscuris  bistoriaque  coropletus 
est»  ui  evidenier  appareat  litulorum  indicia  revera 
salutarium  praecones  esse  psalmorum.  In  finem  signi* 
ficare  Dominum  Salvatorem  iiullus  ignoiat,  cuni  jam 


momcntaneum  et  leve  trtbuialwnis  nostro!,  supra  mo-      .       r  .•  *.-  i  *    t    u       •   n 

....  .  .    p  hoc  fiequenli  exposilione  claruerit.  in  numiiM  Grx« 

dum  m  subltmtlate  (Bternai  q  or.oi  pondus  operatur  tn^  ,    ,  .    •  .         .^.  •     •    i     j-i 

iiobis  (II  Cor,  iv,  17). 

Vers.  \{.  Da  nobis  auxitium  de  ti ibuldtione ^  et  vana 
salus  iiominis.  Posti|uam  dixit  sancta  congrcgaiio  ah 
inimicis  se  in  lioc  sacculo  inihime  viiidicari,  venit  ad 
consolatoriam  oratioiicin ,  ut  de  tribulalioite  mundl 
istius,  quain  jugiier  sustinebat,  Domini  proveniret 
auxiliuin  :  sciens  lanto  unuinquemqoe  illic  conso- 
landuin.  quaiito  hic  pro  ejiis  nonrnie  fucril  vehemen* 
ter  afflicius,  sicui  in  Evangeiio  dicit  :  Beati  qui 
penecutionem  pjtiuntur  propter  jtistitiam,  quoniatn 
ipsorum  est  regnum  coelorum  (Matth^  v,  iO).  Sequi- 
tur»  et  vana  salus  homiuis.  Salutem  non  potest  prs- 
stare  indigus  salutis,  idcoque  sperare  in  honiine  non 
debet,  qui  propriis  viiibus  probatur  esse  infirifiiis. 
Ilmc  cst  quod  Jeremias  proplieli  dicil :  Maledictus  ^ 
homo  qui  spem  suam  pouit  in  hominCt  ^^  ^  Domino 
recedit  cor  ejus  (Jer.  xvii,  5). 

Vers.  12.  In  Deo  facicmtis  virtntem^  et  ipse  ad  ni- 
hilum  dcdueet  tribulantes  nos,  Pi^pulus  beatoruin, 
bumaiia  coiifideiilia  dcrelicia,  In  Deo  se  dicii  facne 
pDSse  virtutcm,  Non  eniin  cuni  diabolo,  inceudio.  gla- 
dioqiie  cerlandum  es( ,  sed  illis  viriulibus  quhus 
Christus  ipse  pugiiavit,  ul  supeibiani  bumililatc  vin- 
camus,  divitias  inundi  p.iupcrtate  supereuins.  Ad 
postremuin  ipse  ta  Deo  201  T^^i^  virtuiem,  qui  iii 
uandatis  ejus  jugilcr  pcrseverans,  diabolicas  lonia- 
tiones  eodem  miserante  calcaverit.  Scquitur,  et  ipse 
ad  nihiium  deducet  tribulanles  nos.  Quid  tibi,  fitlelis- 


cuin  vocabulum  est;  interpreiaiur  enim  in  laudibus, 
qiiia  toius  psalmus  Christi  prvconia  persoiiabiL  Da- 
vid  autein  ipsuin  siguificat  Dominum  Salvailoreiii, 
cujus  laudem  decantat  populus  Christianus,  qui  tolo 
orbe  difl^usus  est. 

Divisio  psaltni. 

In  prima  parte  psalmi  a  finibus  lerrae  deprecAtur 
populus  fidelis,  ut  cjus  audiatur  oratio;  quateiius  io 
•aiicta  Eccles^ia  perseveraiis  •  aUruiii  cjtis  velamine 
protegatur.  Scciinda  parte  gratias  agit,  quod  juslis 
liaTeditatem  suam  pius  Miserator  indiilsit,  d  ihmiicii 
suum  iii  selernam  gloriam  consecravit :  ex  qiia  re 
se  laudes  redditurum  Jugiter  Douiiuo  pollice* 
tDr< 

Expositi0  psalnti, 

Vers.  1.  Erattdi^  Deus^  deprecationem  mtam;  m- 
tetide  oratiotii  meas.  Fidelis  populus,  qui  tanien  nem- 
bra  sunt  Domini»  sancta  charitate  succensns,  pe.il  ot 
ejus  audiatur  oraiio.  Sed  considereinus  quid  sit  bnc, 
qiiod  exaudiri  deprecationem  suam  petit ,  et  <iilfti/^t 
orationi  suac  :  si  qua  ha;c  poterimiis  subtilitate  divi- 
dere.  Deprecatio  csl  assidua  quideni  coromuiiisque 
supplicatio,  quam  et  hominibus  a  qitibus  aliquid  pe- 
tiiiius,  frequenler  offerimus;  haoc  a  Domino  depie- 
catur  audiri.  Ora.icni  vero  suae,  quam  laiituro  Saiicts 
Triniiali  jure  persolviinus,  posiulavit  in.endi,  id  esi 
prositici  atque  misercri,  quoniam  eam  purissiniam 
divinis  cou.^peclihus  oiTcrebat.  Cujus  talis  virlus  tU, 


425  KX?0SITI0  IN  PSALTKRIUM.  PSAL.  LX.  420 

•I  eam  fldelitcr  ilepromilur »  probabilc  desideriuin  A  Omnisquiinbabitalin  tabernaculonomini,  iu  sacciilii 


obliiiert  nionstreiur. 

Vers.  i.  A  finibu»  ierros  ad  U  clamatn ;  dum  aitjia- 
niur  cor  meum,  in  petra  exaltasti  me :  deduxi$ti  me, 
CiNigr^at*o  sjncta  jiistorum,  qux  est  haeredilas 
DuiQini,  di*pressa  malis  saeculi,  in  univer&is  sita  gen- 
libas  coo)iemisccns,  clamal  ad  Dominum,  quac  ct 
carn'S  nece<>sitatibus  subjaccbat,  ct  ab  ejus  vitiis 
Uto  men^is  desiderio  desinere  fcs tinab.it.  Clamat 
anim  a  fimbu$  Urras^  id  est  ab  universo  orbe  torra- 
ram»  in  quo  est  omnipotentis  Domini  Ccclesia  coii- 
stilaU.  Sed  non  a  solis  finibu$  boc  clamatur,  verum 
e&iam  ab  interioribus ,  et  umbilico  ipso  (crrarum, 
ticut  in  decimo  octavo  psalmo  dictum  est :  In  omnem 
ienam  emit  $onu$  eorum  {P$aL  xviii,  5).  Clamat 


protegitur  in  velamento  alarum  ejus.  Justus  igiiur 
in  sxcula  proiegitur  in  velaniento  alarum  ejiis.  Nunc 
ad  exponenda  verba  redeamus.  Mens  sancta  Domini 
Cbristi  sibi  beneHcia  largienda  confidit,  quo  in  buju^ 
mumli  pcriculis  in  tabemaculo  Domini  tulissime  per- 
severet;  «t  boc  non  ad  breve  teropus,  sed  quoasquc 
sscula  vitae  istius  diviiia  administraiionc  peragan- 
tar.  Ita  enim  fldelium  populus  decursa  sibi  actatc 
succedens,  in  tabernaculo  Domini  per  saecula  conii- 
netor.  Sed  inlendamus  quare  frequenier  velamenium 
alarum  Domini  sacris  defcnsionibus  comparctur» 
Primum,  quod  alue  avium  in  modum  palmarum  quasi 
qusedam  costae  puicherrimae  porriguntur.  Deinde, 
quia  sic  defendunt,  ut  onerare  non  po»8int.  Tertio, 


ergo  iste  popohis  qui  superius  dictus  est :  Exaudi^  B  quoniam  aestus  et  frigoris  inclomentiam  a  dileetis 


pullis  affectuosa  protectione  depellunl*  lu  defensio 
Domiui,  si  ad  eum  pie  confugiamus,  polestates  aercas 
a  nobis  cfHcit  alienas ,  ut  nec  furor  eorum  inceosus 
noceat,  nec  venenum  frigidum  viperea  quaiitate  p<  r- 
culia*.  Merito  ergo  protectio  Domini  alb  noj^ciuir 
comparata,  qusD  nec  subjectos  onarant,  et  Issioneni 
lotitts  contrarietatis  emendanl. 

Vers.  6.  Quoniam  tu,  Deu$,  €xaudi$ti  orationem 
meam  :  dedi$ti  iiosredHaUm  timentibu$  nomen  futint. 
Inlerpo^ito  diapsalmate,  populus  fldelis  venit  ad  se- 
eundam  partem  laetus  et  exsultans,  quia  oraiionem 
suam  gloriatur  aodilam ;  per  figuram  scilieet  aetiolo- 
giam,  causam  rei  rationeraque  snbjungit  cuf  in  ve* 
lamento  alarum  Domini  protectioneque  Ixietur : 
fheiiae  esl,  ul  illa  qaae  ventura  sunt  pro  praeeeritis  G  merito,  qnoniam  ejus  exaudita  probaiur  oratio.  So- 


DetLi^  deprecationem  meam  :  intende  orationi  mea:. 
IM*il  eiiam  quando  iste  clamor  velut  sacrificium 
Deo  faerit  immolatus  in  anxietate  cordis :  quando 
Mixios  clamatur  ad  Dominum,  cum  pcriclitanli  ani- 
■ue  remedia  necessaria  postulantur.  Sequitur  clamo- 
ria  exauditio,  ei  praemium  singulare  justornm,  in 
pHrm  esaltaiti  me.  Petra  significal  Dominum  Salva- 
,  sii  ui  dicil  Apostoliis  :  Petra  autem  erat  Chri- 

(I  Cor.  X,  4).  /fi  bac  petra  se  exattatum  esse 
pnNrantiat,  in  qua  omnls  aedificatus  est  Cbrisiianus. 
Cboslal  enim  exattatum^  qui  ibi  noscitur  esse  fun- 
JniM.  Adjpctum  est,  deduxi$ti  me;  in  illam  scilicel 
■ilmram  requiein  quam  beaiis  suis  Dominus  pollice- 

Ram  qaod  dixit,  deduxi$ti  me^  usus  iste  pro- 


tfeal;  sicui  in  Tigesimo  primo  psalmo  jam  dictum 
M :  FodeTuni  manu$  mea$  et  pede$  meo$ ,  dinumeru' 
wenmi  omma  o$$a  mea  (PsaL  xxi,  18).  Quae  figura 
Mlur  prolepsis,  id  esl  praeorcupatio  futinoruro.- 

Yarf .  5.  Qma  factue  e$  $pe$  mea^  turri$  fortitudini$ 
a  fach  mimici.  Causa  redditur  qiiare  sit  deduclus  ad 
liMiiaa  :  qaia  spem  suam  constituerat  sibi  Domi- 
m,  %m  eooOdentes  aedificat,  et  in  se  praesumentes 
Miper  exallai,  sicut  dicit  Aposlolus  :  Gtoriamur  in 
lnhdaiioHibu$^  $ciente$  quia  tributatio  paiientiam  ope* 
Nfor,  paiientia  probationem,  probatio  vero  spm,  $pe$ 
e$lem  non  confundit  {Rom.  v.  3,  4,  5),  etc.  Sequitur 
mino  magna  comparatio  :  Tarni  fortitudini$  a  facie 
■d.  Per  ftirris  fortitudinem  ipsum  Dominum  signi- 


quilur,  dedi$ti  hagreditatem  CmenUbue  nomen  laicm. 
Emreditatem  significat  futuri  saeculi  regnum,quod 
beatis  famulis  pollicelur.  Haeredilas  qiiae  noti  morte 
relinqaitur,  sed  cum  largitore  suo  perpetuo  munere 
possidetur;  qux  sic  vrnit  ad  fllios,  nt  a  t«'Slatore 
minime  deseratuc.  Ikec  haerediias  non  liabet  flnem ; 
sed  cum  semel  suscipia  fuerily  nonquam  a  nobis 
aliqua  permutaiione  discedit. 

Vcrs.  6.  Die$  $uper  die$  Regi$  adjiciee ;  anno$  ejut 
ueque  in  diem  $acuti  et  UBCula,  iEternitatcm  signlfieai 
Domini  Salvatoris,  qui  vere  Rex  noster  dieilur,  qiio- 
Aiam  ab  ipso  regimur,  ei  ejus  virtaie  saivamur.  Dieh 
enim  $npra  die$  more  humaniiatis  profertar,  qui  ideo 
plurimi  dicuiitur,  quoni^im  illis  el  noctoa  suceedere 
lcal  Solvatorem.  Turri$  enim  civitatis  muros  vindi-  D  comprobauiur.  In  illa  vero  aeternitate  unus  est  dies» 


i 


CH,  el  imientes  bostes  cx  alio  vulnerat;  sic  virtus 
ilni  popalam  suum  defendit,  cum  aperte  inimi- 
ejos  oris  sur  coniradictioiie  prostraverit.  Sed 
illa  Tinolibas  esi  plena,  non  gladiis ;  pugnat 
i,  000  prslio;  Jul>ens  ouinia,  non  dccertans: 
aries  qaassai ,  non  aliqua  machinamenta 
,  nee  localiier  defendii,  snd  per  loium 
fomuloe  suos  invicu  protectione  custo- 

f oro.  4.  Sukabitabo  in  tabernaeuto  tuo  in  $acuia : 

W§m§ar  w  woUmeiUo  atarum  tuarum.  Et  hic  quo  tue 

^031  cologorieos  sjllogismus  enascitur,  qui  eo  modo 

^iigilor.  Josios  inbabital  in  labernaculo  Domini. 

Patcol.  LXX. 


qiii  nullo  termino  finietiir;  sicul  in  alio  psalmo  dicit: 
Quia  metior  e$t  die$  una  tn  atriie  tui$  $uper  miUia  {P$, 
Lxsxiii,  11).  Hoc  eiiam  et  de  annis  dcbemus  aeci- 
pere,  quoniam  lalia  tropiee  dicuntur  de  Domino 
Cbri>to.  Denique  ei  versus  Ipse  sic  sequitar»  utque 
in  diem  $<eculi  et  $weuta ,  ut  ostenderet  unam  dieni 
esse  apod  Dominum,  qui  saeeola  ista  transeendii. 
Dicta  sunl  quippe  MBcii/a,  quod  in  se  revolvant  teni- 
pora. 

Vcrs.  7.  Permanebil  in  asternum  in  conepectu  Dm  : 
mieericordiam  et  veritn!tcm  eju$  quit  requiret  eorum  f 
Ccce  illa  diei  aeiernitas  evidenter  expressa  est;  sed 
liof  jain  a  parte  membroram  congmenttt  ^^\\f\Vit  ^ 

U 


497  M.  AURCLII  CASSIODORI  42S 

»i(  nt  muliis  locis  conslal  expositum  :  quoniam  quae  A  nim    polest  specialiier  et   conlincntes  hujusmodi 
stN)i]nii(\]r  capiii  convenire  non  possunt.  Dicit  enim:      aliquos  indicsirc. 


PtrmaiiebU  in  teternum  in  eonspectu  Dei;  quod  de 
populo  rideli  magis  congruenter  adTeriituf;  hoc 
«tiam  et  sequentia  declarant.  Adjecit,  misericordiam 
et  veritatem qui$ requiret  eorum? Qu^re enim  quxratur 
misericordia,  ubi  nullus  est  miser?  Quare  verius, 
ubi  cuncli  Deum  videbunt?  Nullus  siquidero  eorum 
indifus  erit  bonorum  talium,  cum  in  aelernum  pos- 
sideant  regna  coelorum ;  sicut  ipse  Dominus  apostolis 
guis  dicit :  Nunc  quidem  tristiliam  habetis;  rursum  autem 
videbo  vos,  et  Itetabitur  cor  vestrum,  et  gaudium  vestrum 
nemo  auferet  a  vobis  (Joan.  xvi,  2i).  In  illa  die  non 
rogabitis  me  quidquam.  Sic  fit  ut  nenio  saiictorum 
misericordiam  2Ui  veritatem  requirat^  cum  illius  con- 
teinplalionis  inaestimabili  ipunera  p^Trfrualur. 

Vers.  8.  Sic  psallam  nomini  /tio,  Deus,  in  scecuhm 
tCBculi :  ut  reddam  vota  mea  de  die  indiem,  Sic  sigiii- 
ficat  ita,  quemadmodum  iti  subsequenlibus  declarabit. 
Psallere  enim  se  dicit  populus  beatonim  sempiterno 
nomini ;  verum  hoc  non  brevi  tempore,  sed  in  scecu* 
lum  siBculi,  significans  devotionem  suam  immutabili 
perennilate  mansuram.  Sequitur,  ut  reddam  vota 
mea  de  die  to  diem.  Hxc  eadem  decora  divcrsitate 
repetiintur.  Nam  quod  sigiiiOcat  roeculum  saculi,  hoc 
declarai  de  die  in  diem,  id  est  semper ;  ut  et  hic  vota 
noslra  reddamusj  et  ibi  laudes  Domini  perpt»tua  hi- 
Saritate  cantemus.  Vota  eniin  sun  se  Domroo  reddere 
compromittit,  ut  ei  xternas  gratias  sufficienter  ex- 
soWat;  sicutetalius  psalmus  divM  :Vota  mea  Do- 


203  EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXI. 

In  fincm^  pro  Idiihum  psalmus  Dacid. 

Inter  verba  notissiina  liiuli  repelit  Idithum^d% 
quo  proxime  in  irigesiino  oclavo  psalino  jam  dixi- 
nius.  Sub  islius  quippe  nominis  significalione  semper 
aliqiiid  declaratur  eximium.  Est  enim  ejus  interpre- 
tatio,  transiliens  eos ,  id  est  amatores  hujus  sxculi, 
quos  miles  Christi  contempta  mundi  voluptate  trans- 
cendit.  Sed  quoniam  ista  transililio  beatum  nol»ia 
videtur  significare  propositum,  introducitur  quidam 
sanctus,  qui  et  mundi  desideria  reliquerat,  et  in 
Domino  spe  firmissima  permanebat.  Talis  enim 
praemittit  finem,  id  est  Doniinuin  Christum.  Sequiiur 
B  quoque  psalmus,  hoc  est  probabilis  vita,  quae  Domuii 
regulis  obsecundat.  Conjnngitur  etlam  David^  at  viia 
laudabilis  ad  Dominum  Cluistum  tendere  videatur, 
ubi  est  saluiaris  et  absoluta  perrectio. 

Diviaio  psalmi, 

Transilitor  iste,  quem  diximus,  saecularium  vitio- 
rum,  cunl  orbem  lerrarum  plenum  saevis  viderei 
i^rrorihus,  alios  persecutores,  alios  haereiicosy  alios 
vanis  desideriis  implicari.  In  primo  membro  psalml 
airniiam  suani  Deo  profitetur  esse  subjcciam  ,  quia 
per  Filium  unigeniluni  inuiius  saluiare  su  cepit» 
arguens  eos  qui  solo  nomine  se  dici  desiderani 
Chrisiianos.  Scciinda  parte  iterum  animam  suam 
subtiiiam  dicit  esse  Domino  Patri,  quoniam  per  rjus 
Verbuin  sjluiarem  patienliara  conqiiisivit  :  (onfir- 


mino  reddam  in  atriis  domus  Domini,  in  conspectu  C  mans  plebcm  confessione  fideli,  ut  tolo  cordis  af- 


omnis  populi  ejus,  tit  medio  lnt,  Jerusalem  {Psal.  cxv, 
48,  isi).  Reddamus  ergo  vota  nostra  in  isto  transito- 
rio  die,  ut  in  illa  perennitate  laudes  Domini,  eodem 
praestante ,  decantare  mereamur* 

Conclusio  psalmi. 

Audiant  Donatistae  a  finibus  terrce  Ecclesiam  c/a- 
mare^  et  ipsi  eam  localem  dicere  proUnus  cod- 
qiiiescant.  Contra  vocero  mundi  quis  possit  audiri? 
Impudentisiimum  est  adversum  trium  lestimonium 
ioqui ,  ei^ontra  generalem  sententiam  non  erubescunt 
impudenter  armari?  Gur  novis  inventionihus  animas 
faiigant?  Accipiant  certe  quod  credant,  non  quod 
sua  inlquitate  pervertant.  Orat  fidelis  populus  a  fini' 


fcctu  spcrare  debeat  scniper  in  Domino.  Terlio  mem- 
bro  errantes  populos  monei  ut  in  Deo  magis  quam 
in  mundi  istius  caduca  debemt  felicitate  confidere. 

Expositie  psalmi. 
Vers.  1.  Nonne  Deo  subdita  [mss.  A.,  F.,  subjecla] 
erit  anima  mea?  ab  ipso  enim  salutare  meum.  Per  to- 
tum  p^aimum  pro  univcrsali  parie  sanclorum,  unus 
introducitur  fidelium,  qui  saeculi  vitia  reliaqucns. 
soli  Deo  se  subdilum  esse  commemorat.  Hoc  est 
eniin  Domino  dici  subjectum,  a  mundanis  vitiis  esse 
vacuum,  et  sancta  creduliiate  completum.  Est  eiiim 
increpativus  modus  contra  eos  qui  putant  eum  nimia 
prosperitate  feriatum,et  quasi  in  quadam  quietissuas 
otiosum  essc  Ixtiiia.  Nonne  converlendum   esi,  ui 


bus  terrw^  quia  faetus  est  Dominus  spes  ejus;  postea-  f)  phinius  fiat.  Dicamus  cnim  :  Ne  non  Deo  subdita  erii 


que  sc  auditum  bymnidica  exsultatione  gratulalur, 
quoniam  in  conspectu  Domini  jugiler  npparebit. 
Uuid  jam  satisfaciat,  si  hoc  non  satiai?  Vidcmus 
quotidie  fieri  quod  promisit,  videmus  mundum  a:l 
Christianae  fidei  regutas  convenire.  Et,  proh  dolor ! 
falsitas  ni  itur  ahscondere  qnod  decrevit  veritas 
indicsre.  Ilujns  autem  psalmi  nec  siipputatio  vacai. 
Scxtgenarins  enim  numcrus  pertinet  ad  continentes 
ct  viduss,  qood  digitorum  ipsorum  mtitua  designat 
infixio  [tiu.  A.,  F.,  inflexio].  Unde  psalmus  iste  fide- 
libtts  Domini  sexagenaria  praeinia  pollicetur;  non 
qood  ibi  aul  martyres  aut  virgiiies  desint,  qui  fructu 
cintenario  gloriantur;  sed  in  congregatione  muUo- 


anima  mea  ?  Quae  figura  dicilur  anostrophe,  Id  est 
conversio.  Subditus  est  utique  Deo  qui  semper  bu- 
mililer  atque  strenue  illud  agit  quod  ad  ejus  roau- 
data  cognoverit  periinere.  In  ipso  delectatur,  in  ipso 
reficitnr,  et  praeler  eum  nihil  aliud  mens  beatissima 
concupiscit.  Erit  inlinilum  tempus  significat,  quod 
nullo  fine  claudendum  est.  Seqnitur  causa  jusfis- 
sinia,  quare  Deo  Patri  subdita  sit  anima  beail.  Dl» 
cilautem,afr  ipso  enim  salutare  meum;  id  est»  unige- 
niius  Filius,  qui  recte  credentibus  salutaris  existit. 
Ab  ipso  enim  cuin  dicitur,  Filius  significatur.  Raec 
enim  propria  unus  Deus  sancta  Trlniias  habet,  qood 
Pater  ingenltus,  Filius  genitus,  Spiritus  sancUis  a 


45!) 


EXPOSITIO  1N  PSALTEniUM.  !»SAL.  LXI. 


47.0 


l»aite  ei  FilioprocedU.Iloc  rieles  inicgra,  lioc  caiho-  A  puisione  quassalum.  Sed  iHa  comparalioms  204 


lica  profilelur  Ecclcsi:i.  Rene  itnqiic  IdUhum  Deo 
aQbtiilum  le  esse  profitcris,  a  quo  inaslimabile  bene- 
llciam  le  siisceplsse  lcslaris.  Sed  ul  sancluin  Vcrbuiii 
«aa  alqiie  squabili  [m».  A,y  xquali]  vcner.itiune  co- 
lerelor»  intende  quid  scquilur.  ^^ 

Vers.  2.  Etenim  ip$e  est  Deus  meus  tt  salularis 
MCm;  adjntor  mcus,  non  movebor  amplius^  Dixeral  su- 
perios  a  Palre  genitum  salulii  auclorcm,  nunc  qui 
lil  isle  sabilaris  trina  confessione  coinplectilur. 
Primo  ne  rainore:ii  crcderes  dicit :  Ipse  est  Deus 
miu$;  sicut  supra  de  fatre  Dcuni  dicit.  i£quali(as- 
eniro  summi  noroinis  subslantiani  et  potenliam  uni- 
latis  ostendit.  Unde  Pater  Augustinus  in  libro  dcciino 
qvinto  de  Trinitate  ( Cap.  3,  ante  med. )  ita  dicii  : 


iilum  nobis  sensam  indicare  noscuntur.  Putatis  iuse- 
cutores  sacrilegi  Cbristiiinum  populum  defensorero 
firroissimum  non  habere,  quem  sic  passim  impia  vo- 
lunlate  irucidatis? 

Vers.  4.  Verumtamen  honorem  meum  cogilaverunl, 
repellere,  cucurri  in  siti ;  ore  suo  benedicebant^  etcorde 
suo  maledicebant.  Superior  ycrsus  respicit  ad  paga- 
no$,  iste  autem  ad  Judxos  el  ficlos  pertinet  Gliristia- 
nos.  Duobuseuim  modis  laborat  Ecclcsia,sive  quando 
eam  gentilis  error  insequitur,  sive  quando  baerelici 
prava  contentione  dilacerant.  Honor  erat  sancli  viii 
calholicnei  fidelis  Gcc!e8ia,Cbriaiisipse  qui  membris 
suis  et  capul  et  digniias  est.  Hunc  inndcics  repellere 
cogilabanl,  quando,  ne  puro  Cfnle  coierclnr,  sacii- 


Ratione  eliam  reddila  iiitelligentibus,  clarum  est  iu  B  legisdoginai;busobviabanl.Tunc  sanc  iis  vircursnm 


ssbstantia  veritalis,  non  solutu  Patrem  Filio  no.i 
esae  majorem,  sed  iitc  ambos  siinul  aliquid  esse  ma- 
jos  qoam  solum  Spiritum  sanctum ;  aut  quoslibci 
deos  in  eadem  Tiinitate  majus  esse  aliquid  quam 
■mim;  aut  omnes  siinul  tres  majus  aliquid  e&se 
quro  singulos.  Sic  perfcctam  atque  singularem  na- 
taram  sanctae  Trinitatis  inirabili  verilate  monstn.v  t« 
Rfpctil  udutaris  meus  :  salus  enim  bumani  grneris 
^s  in  Adam  perierat,  redintegrata  est  per  Dominnni 
Gbristum.  Sequitur,  adjutor  meus  :  quia  iii  mundi 
btius  eoncertationibns  implicatn  solns  adjutorium 
inrstitit ,  ut  mundi  vitia  transcendcre  poluisset.  A'on 
mo^ebor  ampliHS^non  snperba  professio  est.  Nonenim 
aioviTi  poferof ,  cujus  Deus  et  salutarisct  adjntorerat 


vitae  su:l'  in  siiis  sterilitate  peragcbat,  qnia  invenire 
iioii  potcMt  quem  potarel.  lloc  enin!  sitis  agil,  ui  fo- 
r's  positum  linmorem  desidoret  in  siia  nieinbra  tra- 
jicere.  Inde  esi  illud  evangelicu  t*,  Silio  {Joan.  xix, 
28);  Mulier,  da  mihi  bibere  {Joan,  iv,  7 );  nou  ut  ab 
illa  aquain  lautummodo  prrriperct  p-islulavi(,  sed  ut 
ei  fidei  poium,  quoipsa  snliaretur.  ingereret.  Sequi- 
tur  etiam  causa  sitis,  ore  suo  tfenedicebant.  Quod  illis 
accidit  qui  legcm  Dominifa  laci  ineJilMlione  perirans* 
eani,  ct  nun  hoc  operibus  demoi.slrant  quod  ore 
pronuutiant.  Adilitnm  esl,  et  corde  suo  maledicebant^ 
Corde  eniin  maledicunt  qui  sanclas  Scrit>turas  vitiu 
perversA  iiovitalis  intelliguut. 

Vcrs.  5.   Verumtamcn    Deo  subdita  erit    anima 


Doniiniis  Cbristus.  Quo  loco  figuram  possumus  for-  C  "•«''.  quoniam  ab  ipso  est  patientia  mea.  Posl  diapsal- 

matis  pausalioiiein,  venit  Idiihum  ad  secunduin 
membrum  psalmi,  similia  repetens  qux  supcrius 
dixit,  animam  suam  Deo  esse  subjectam;  ut  ipsa  re- 
petitio  menti  nostrae  robur  credulitatis  infigcret.  Scd 
i&tud  diligenlius  persrrutemur,  quia  causa  gratula* 
lionis,  qunntum  ad  vcrba,  non  viiletur  csse  ronsim;' 
lis.  Ibi  enim  dicit,  ab  ipso  salutare  meum ;  bic  »it, 
quoniam  abipso  patientia  mea.  Sed  licetaliis  verbis 
dicatur,  unum  lamcu  esse  intelligimus  si  altius  pcr* 
scruiemur.  Patientia  quippe  nostra  Chrislus  est  Do- 
niinuS;  propter  quem  et  adversa  lihenter  patimiir, 
elsuscepi^e  rcgulx  observatione  gaudemus.Sicenini 
el  in  scpiuagesiino  psalfuo  canlatur  :  Quoniam  tu  es 
paiieiuia  mea,  Domine  {Psal.  lxx,  .^).  Nain  ut  enin- 


lassis  advertere  qure  dicitur  cpidiortbosis,  Laline 
inperioris  rei  correctio.  Nam  quod  adjerit,  amplius^ 
significat  aliquando  se  motum.  Fuit  enim  tempus 
qnando  iste  Idilhum  pr.rgravalus  carnis  imbe(  illi- 
lale  titubavit :  sed  poslqtiam  veri  dogmatis  illunrina- 
tinne  completiis  eii,  movert  non  poterat,  qu',  juvanie 
DMnioo,  fidei  firmiuie  coostabat. 

Vert.  3.  Quousque  irruitis  in  homines,  interfieitis 
«atrcraot « tanquam  parieti  inclinato  et  maceria  im^ 
phmf  Postqiiam  fidem  suam  trina  prx*dicatione 
nlgavii,  ad  perseculores  Cbristianorum  vcrba  cou- 
Krlit.  Dicii  enim  :  Quaiidiu  agmine  facto  snpra  ho- 
■ines  iiiiiocentes  irruitis?  Non  vos  revocat  limor 
MnuSy  ut  inde  magis  saeviatis,  quia  cnlturas  d.i*- 


MNmm  eontempias  esse  Cognoscitis.  Et  ne  puia- D  dem  in  boc  sermouescnsum  pos>is  advcrlere.apcrte 
ns  persecniionem  isLim  aui  niiditalibus  ficri,  aut      seque.iiia  dccl;irare  noscuntur. 


tonnentis  levibus  aciitiri,  aildidit,  interfieitis  unvcr- 
<M,  ut  usque  ad  morlero  perducerent,  quos  Oeo  di!- 
^esse  sentireot.  Unitersos  autem,  dcvolos  inicl- 
%efe  deliemus.Sequuuiur  aptissiinx  comparationes. 
''«sfMmi  paritii  inelinato,  qui  etsi  non  iinpellalur 
^caabli :  qula  in  casum  vergit  quidquid  a  solidilaie 
^  fuerit  inclinatum.  Addidit,  et  maceriee  impulstF. 
^tetriM  esl  saxorum  sicca  constroctio,  qu»  sine 
%wlifainine  impensx,in  altum  ducta  componitur. 
Klae  de  ipsa  noviiate  babere  eam  ercdercs  aliquam 
irwiaiem,  dlxit,  impulsee^  ui  facile  ad  imujn  verge- 
mfBodaulveotorumflatibos,  autaliqua  ruerai  im* 


Vers.  G.  Etenim  ipse  est  Deus  meus,  et  salutaris 
meus ;  adjutor  meus^  non  emigrabo.  In  Deo  salutare 
meum  et  gloria  mea ;  Deus  auxitii  mei,  ct  spcs  mea  in 
Deo  est.  In  bis  duobus  versibus  Ciirislu<(  Doniinus  in* 
dicatur,  de  quo  snperius  dixit,  patientia  mea.  Gt  tan- 
quam  si  ei  diceretur  :  Quis  est  iste  patientia  tua? 
respondit  :  Ipse  est  Deus  meus,  ot  saiutaris  meus  : 
qui:i  revera  anims  su»  salutem  jam  tunc  per  incar- 
nanduro  Verbum  provenire  noscebat.  .\ddidii,  adJH» 
tor  meus  :  ne  suis  applicaret  virtulibus  quod  evasii. 
Sequilur,  non  emigrabOj  scilicet  de  bac  credulitale 
quam  leneo ;  sicut  in  decimo  psalmo  |am  iUm\w  ^^u 


m  Bf.  AURELII  CASSIODORI  432 

In  Donvno  confido  :  quomodo  dicitl»  anim(e  mece :  A  pernaB  verilaits  veniunc,  ut  vani  raiionabililer  esse 

dicunfur.  Scd  liuic  rei  addidil  viiiiigi  quo  maxiine 


Trammgra  in  montem  $:cut  passer  (Psal,  x,  S)?Qua- 
propter  non  se  inuialunim  dicil  essc  scnleniiam, 
^nia  hoc  sibi  utitc  cngnuveral  quod  tenebat.  Congc- 
nriiiat  In  /)eosn!ulcm,  non  ut  gentium  dii  perpetuam 
morteni.  Adjecit  cti.im,  et  (jloria  mea,  ut  non  solum 
salcis,  seiletinm  illi  credidisse  sit  gloria.  Ponit  quo- 
que,  Deus  auxiUi  mei,  ne sibi  aliquid  humana  dtpu- 
taret  infirmitas.  Ad  postremuin  quo  ciincia  conclude- 
rct,  dixit :  Spes  mea  in  Deo  est,  ut  et  illa  prxterita, 
qux  perceperat,  Domino  depularet,  et  futuram  siiam 
b«atiiQdinem  sanctus  vir  ipsi  modis  omnibiis  appli- 

carel. 

Vers.  7.  Sperate  in  eum ,  omnis  conventus  plebis ; 
effundile  coram  illo  corda  vestra  :  Deus  adjulor  noster 


laborat  h«jmaniias.  Mendaces  filii  hominum  in  state- 
ris;  sive  illos  iangit,qui  pomleribus  iniquis  emcn- 
tiu.ii  decipiunt  siinplicilatem;  sive  qiiod  hominessibi 
placcnies,  jiisii  alque  immobiles  videri  volunt»  cum 
siiit  deceptrici  miitabiliraie  fallaces.  Jn  stateris  eniin^ 
hoc  signidcat  quasi  in  libra  jusiiti^  coll.  cali,  non 
creduiitur  ainare  fallaciam.  Sequitur,  ut  dedpiaut  ipti 
de  ^anitate  in  idipsum,  Potemnt  enim  non  deci|tef^ 
si  eorum  posset  nequitia  deprehendi;  sed  205  ^™ 
jiisti  esse  credantur,  facilius  tecta  perversitate  deci* 
piuut.  /fi  idipsum,  scillcet  in  xquiiaie ,  quam  false 
habere  perfidi  homines  aestimantur. 

Yers.  9.  Nolitesperare  in  iniqttitate^  et  in  rapini*  [ms. 


esl.  Postquam  fidei  sux  sacramenta  vulgavil,  con-  B  A.,  el  rapinas]  nolite  concupiscere.  Ipsos  adhuc  rooiiel 


versus  ad  plebcm,  quae  varia  superstilionum  vanit.ite 
hborabai,  eomroonet  ut  spera  suam  debeani  in  Do- 
mini  viriuie  reponere.  Dicit  enim  :  Sperate  in  eum, 
in  illum  scilicet  quem  sibi  et  Deom  professus  fuerat 
et  saluteni,  vel  CKtera  quae  sunt  dicta  supcrius.  Ow- 
ms  conventus  plebis.  Alloquendo  plebem  non  excipit 
|)0tentes,  quia  mos  e>t  Scripturae  diviux  sic  ad  par- 
lem  loquiy  ut  nec  reliqoos  praeterniiitere  videatur. 
Adjccit,  effundile  coram  illo  eorda  vestra.  Effundit 
aiite  Dominuro  eor  suum ,  qui  peccaia  sua  uberrirois 
lacryinis  conlitetur.  Cor  euim  aliter  cffundi  non  po- 
lcst,  nisi  creberrimo  imbre  lacrymarum ;  sicut  iii 
iiuadragesimo  primo  psalmo  dictum  est :  Hmc  recor- 
datus  sum^  el  effudi  in  me  animam  meam(PsaL  xu,  5). 


quos  detestabili  probaverat  consuetudine  vitiatos. 
Docet  ne  sperare  debeani,  ubi  fructus  boui  desidcrii 
non  potest  invcniri.  In  maliiia  enim  qui  sperai,  se- 
ipsum  decipit ,  quia  nulla  utilitas  inde  nascitur,  sed 
potius  aeterna  poena  procuraiur ;  sicut  in  alio  psaliua 
jain  dictum  est :  Qui  aulem  diligit  iniquitatem^  odit 
animam  suam  (Psal,  x,  6).  Venit  etiaro  ad  pauperes, 
qui  necessitate  victus  furtivnm  aliquid  concupiscuuu 
Dicit  cniin,  et  in  rapinis  nolite  concupi^cere,  Non  eniui 
potest  crimeii  rapinje  indigeniia  tollere,  ncc  quod. 
vtndiciae  subjicet  excusari ;  sed  potius  continet  noe 
iile  qui  pluit  supcr  justos  et  impios,  qui  dat  escam 
omni  carui.  Nimls  ergo  ineptum  est  Creatoris  poteo- 
tiaui  relinquere,  ct  ad  spem  criminuro  convolare.  Sed 


Uuod  iiiter  proiiria  Scripturas  divinae  non  immcrito  C  ^^  ^olos  paiiperes  crederes  fuisse  commonitos. 


compulanius. 

Vers.  8.  Verumtamen  vani  filii  hominum ,  menda-^ 
ces  filii  liominum  in  stateris  :  ut  decipiant  ipsi  de  va- 
nitate  in  idipsum.  Secundo  diapsalmaie  decurso,  ve- 
iiii  ad  tei  lium  membrum ,  exprobrans  horoinibus 
nequitias  suas;  propier  quod  salutaris  hujus  psalmi 
sacramenta  vulgata  sunt,  ut  pravas  persuasioues 
suas,  emendata  in  roel.us  voluutaie ,  relinquerent. 
Dicit  enim  sententiam  frcqueater  iteratam  :  Variim- 
lamen  vani  filii  hominum,  ut  vitium  suuro  cognoscens 
huinanitas,  ad  aucloreiusalutisalque  veritalis  celerri- 
roa  supplicatione  fesiinet.  Sic  enim  in  trigesimo  octavo 
psalino  dictuni  est  :  Verumtamen  universa  vanitat 
omnis  homo  vivens  (Psaf,  xxxviii,  6).  Quod  et  Sapicns 


qunti  versu  vciiit  ad  divites,  ut  iiitroducto  salulari, 
inoderaminey  nec  isie  ambiat,  nec  ille  superbiau 

Vers.  iO.  Divitite  si  affluant,  nolite  cor  appanerg. 
Non  damnat  laigis  divitias  quibus  dispensatio  modi- 
flcata  prxstaiur ;  nam  si  cor  eis  non  apponitur^  ut  io 
ipsis  singularis  felicitus  judicetur,  profecto  necessa- 
riu!  sunt.  Inde  enim  egentibus  subvenitur,  inde  reO* 
ciuntur  aDgruti,  inde  puuperuronuditas  operitur,  iuUe 
plures  ad  cceiorum  regna  perveniuni.  Naro  coiitra, 
qui  diviiis  appunit  cor  suum,  amuro  nun  vut  e\pen* 
Oere,  seJ  celuie,  patrimouia  cupit  srinper  .'>ugere; 
^i  dum  ibi  spes  lola  reponitur,  fames  earum  rerura 
sempcr  augeiur.  Meriio  ergo  praecipit  divitibui  nnii 
amare  quod  possideni  :  sicut  Ap  istolqs  dicit :  PrtB* 


iile  frei|uenler  repetii  dicens  :  Omnia  vanitas  vamta-  D  cipe  divitibus  hujus  mundi  non  superbe  sapere,  nequa 


tum  (Eccle,  i,  ^).  NonnuIIos  auieni  movere  solet,  cur 
ct  in  Psalniis  legatur :  Vani  filii  hominum ;  et  in  S/ 
lomone  :  Universa  vanltas  (Ibid,,  14)?  Nunquid  coi- 
lesiia  ct  tcrrestria,  qux  Deus  creavit,  ei  omnia  valde 
bona,  cuncta  iu  vaiiitale  consistunt?Non  utique,  scd 
comparata  polioribus  illn  minora  nimis  et  inania  ju- 
dicantur;  sicut  ait  bcatus  Hieronymus  :  Lucerna 
lampadis  comparatione  pro  niliilo  est;  laropas  stellae 
coniparatione  non  lucet ;  stellam  lunae  confer,  et  caeca 
esi;  lunaro  soli  junge,  non  rulilal;  solcm  Chrisio 
confer,  et  tenebrai  siiiii.  Sic  omnia  vana  fiunt,  quae 
diim  roelioribus  comparantur,  fuigorc  proprio  mi- 
nuuiitur.  Sic  hoinines,  curo  ad  coniparationcm  su- 


sperare  in  incerto  divitiarnm,  sed  in  Deo  ttoo,  qui  proB'- 
siat  nobis  omnia  ad  fruendum,  Diviles  sint  tn  operibua 
bonis^  facile  tribujnt  (1  Tim,  vi,  17,  18),  etc. 

Vcrs.  ii.  Semel  locutus  est  Dms;  duo  hwc  audiwi : 
quia  potestas  Dei  est,  et  tibi^  Domine^  ndsericordia  : 
quia  tu  reddes  singulis  secundum  opera  eorum.  Sicut 
initium  psalmi  a  Patre  coepii  et  Filio,  ita  et  nune 
series  ejus  decurs:i  concludkur.  Dieit  enim  :  Semei 
loculus  est  Deus,  Si  litieiaui  intendas,  quaestio  noa 
parva  sub  rilur.  Locuius  est  enim  frequenler  Deus 
pairibus  noslris,  Noe,  Abrahx,  Isaac,  Jacob,  Moyei, 
caeterisque  sanctis  suis  :  sed  setnel  atque  speeialiter 
locutus  esi  Filiosuo,  sicut  ait  secundus  psalmus :  Da^ 


^  EXPOSITIO  IN  rSALTERIUM.  PSAL.  LXIL  m 

tmnui  dml  ad  me:  FUiu$  meus  tt  tu,  ego  hodie  genui  A  qiii  bonis  spiritualibus  omnino  nudati  lunl.  lliDC  est 

quoci  (liiuciilo  ad  Dominum  vigilat  Ecclesia ,  depre- 


§e.  {PsaL  II,  7).  Hoc  enim  nulii  allcri  lociitum  Pa- 
(rem  fuisse  m^nirestum  e>l.  El  ut  quidatn  sentire  vo- 
luerunt,  heutut  esttemel  Deus:  quoniam  unum  Ver- 
buffl  ante  tempora  genuit  consubstantiale  sibi,  im- 
measum,  coaeternum,  et  coxqunliter  potens.  Genilus 
estenim  Deus  verus  de  Deo  vero,  lumen  de  lumin'', 
immortalis  de  imroortali,  invisibilis  ex  invisibili, 
omnipotens  de  oronipotenie,  et  cxtera,  qiiae  unitas 
iila  incomprehensibilis  vere  crcditur  habere  com- 
nunia.  Discoiiamus  etiam  quae  sunt  ista  duo  qu£  se 
Jditkum  dicit  audiitte;  qui  postquam  vilia  liumana 
calcaverat,  provccius  ad  conlcmplaiionem  divinam, 
per  aurem  mcntis  auscultans,  cognovii  potestatem  ha- 
bere  Filium  in  semetipso ,  sicut  est  illud  Evangelii : 
Potettaiem  habeoponendi  animam  meam,  e.t  potettalem  B 
kabeo  iterum  tumendi  eam  {Joan.  x,  i8).  Sequitur 
Hlud  secundum,  et  tibif  Domine,  mitericordia,  sub- 
audlendum  placel.  Utrumque  enim  Dcitatis  est,  ut  et 
misericorditer  possit  [mtt.  A.,  F.,  prosii],  et  poten- 
ter  misereatur.  Sed  ut  lioc  de  Domino  Chriao  dictiim 
pliniiis  potuisses  advertere,  sequitur  (empus  judlcii, 
quia  tu  reddet  tinguUt  tecunduin  opera  eorum ;  sicut 
legilar :  Pater  non  judicat  quemquam^  ted  omnejttdi» 
eiuM  dedit  Filio  (Joan.  v,  22). 

Conclusio  ptnlmi, 

Reipiciamiis  in  lioc  psalmo  sententiarum  lumint, 
qnasi  quisdam  relucerc  candelas.  Lampat  fides,  eo- 
mscat  veritaa  quam  debeat  Christianiis  populus  in- 


cans  ne  nuindi  hujus  erroribus  impliceiiir. 

Diviiio  ptalmi, 

Sponsa  illa  spiriiualis,  qus  membra  coniinet  Do- 
mini  Salvatoris,  primo  modo  insatiabili  desiderio  se 
dicit  cssc  raptatam,  ut  virluiem  Domini  cernere 
potuisset :  opians  ut  ejns  aniraa  i)onorum  omniura 
pingucdine  repleatur,  quatenus  ejus  digna  possit 
iaudilius  inveniri.  ^econdo  modo  gratias  agii,  qiiia  - 
sub  206  velamine  alarum  Domini»  mundi  istias 
procellas  evaserit,  inimicosque  suos  in  inferiora  tev- 
rae  asserens  esse  damnandos ;  Regem  vero  Christum 
in  I>eo  Patre  cum  sanctis  praedicat  esse  istaturum. 

Expotitio  ptalmi* 

Vers.  1.  Deut^  Deut  meiM,  ad  te  de  luce  vigilo;  li- 
tivit  in  teanima  mea.  Primum  ipsa  rcpotitio  venernndi 
nominis  alTectum  piae  deprecationis  ostendit.  Dicenda 
ciiim,  Deut,  Deut  meui,  suum  quodammodo  dicit 
cs>e  ;  ut  ejus  se  magis  tali  desiderio  posiit  osien- 
dere.  Addidit,  ad  te  de^  luce  vigilo,  Ad  ipsum  vigila- 
tur,  quoties  in  mundi  ambitione  dormitur ;  namlila 
sic  consequimnr,  si  ista  deserere  festinemos.  Bene 
aulcm  adjecit,  dUuculo,  quando  tempus  dominic» 
resurreciionis  eluxit,iit  tunc  ejus  iaudes  caiieret, 
qu.indo  gcnus  humanum  exemplo  suae  resurreclionts 
aiiiiiiavit.  Sequitur,  titivit  in  te  anima  mea.  Sitivlt^ 
proptcr  aquani  posilum  est,  quam  in  Evangeiio  di- 


........    ^.  cil :  Mutier,  ti  tciret  donum  Dd,  et  quit  est  qui  a  te 

toen :  oe  mundi  istius  tenebris  obcaecatus,  recte  c  .  ...  V.  7.        .^: 

^^, 2.^«««.^«..«.  AKa«..u#«^«.;i;....^.  ^aquampetit,tup2tittet  Ab  eo,  et  dedittet  tibt  aquam 

vivam  (Joan,  iv,  10).  St(t(  ergo  am'ma  fidelium  Deum, 


idei  tramitem  non  sequatur.  Abscedat  gentilis  error, 
b«reticorum  miirmura  conquiescant,  vanitas  bomi- 
Mim  fillaeiaque  descratur.  Non  in  ingenio,  non  in 
saecvli  dogmatibus  praDsumatur ;  sed  in  vera  sapien- 
lia  pooaiur  spes,  qu»  talia  solct  dare  qualia  nullus 
possit  arguere.  Fac,  Domine,  et  nos  vitia  iransilire, 
•t  ad  le  possiiiiiis  purgaiis  mentibus  pervenire. 

EXP09ITI0  IN  PSALMUM  LIII. 
Ptalmut  bamd^  cum  ettet  in  deterto  Idummee. 

Ptatmutei  David  frequenter  indicant  Dominom 
Christum ,  Irequenter  Ecclesiam  :  quia  Christus  in 
nembris  suis  est,  et  membra  in  suo  capite  contineu- 
tor.  Nam  si  quid  patiatur  caput,  merobra  compatiun  < 
Inr;  etiierum  si  membra  vexeniur,  caput  sine  dubi- 


quando  mand.ita  ejus  et  virtutes  eximias  concupiscit, 
quando  ipsum  desiderat  videre,  a  quo  bonoriim 
omnia  fluenta  constat  emannre.  Ipsa  est  ergo  anima 
quae  culta  rebus  ccelestibas,  desertum  ssiimat  mun- 
dum,  qux  ^cinper  exxstuat,  semper  ritit,  donec  ad 
fontein  iilum  misericordiae  diviiiae  pervenire  me< 
reaiur. 

Vers.  2.  Quam  multipUciter  tibi  caro  mea  I  in  de^ 
terlo,  et  m  invto,  et  iuaquoso.  Superius  diiit  in  Dcum 
tititte  animam  suam ;  iiunc  et  carnem  multipliciter  si- 
mile  desiderium  habere  tesiatur :  ut  sicut  utrarum- 
que  rerum  auctor  est  Deus,  ita  ab  utrisqqjs  partibos 
expetaiur.Sed  intendamus  quudmu/ltf>/tcr(er  dieendo. 


latione  ccmipatitur;  sicut  et  Apostolus  ait:  Si  quid  D  ptusdicit  in  Deo  sitisse  carncm,  ut  quanto  fragilier 


^flar  «fuim  membrum^  compatiuntur  omnia  membra ; 
UH  gl^rificatur  unum  membrum,  congaudent  omnia 
membra  (I  Cor.  xii,  26).  Qiiapropier  Ecclesix,  quas 
ia  hoc  psalmo  locutura  est,  nierito  proposiia  suiit 
▼erka,  qiue  signiflcant  Dominum  SaUatorem.  Ho^c 
i;itar  fii  deterto  Idumace  habitai,  rd  est  in  hujassne- 
ciii  aridiute,  ubi  sitit,  obi  desrderat,  ubi  misericor- 
ditm  Domioi  expetit  arobienter,  donec  ad  illaro 
aieroamgtoriam  venire  mereatur.  Idvnuea  enim  locus 
m  obi  David  fu^^iens  perseculionem  Saulis  latuisse 
Qogiioscitar.  Nominis  enim  ipsius  interpretatio  est 
(licttt  jam  ssepe  diximus)  terreaa  ;  ut  evidentcr  in- 
vdligaiBOs  descrtum  istud  significarc  tcrrcnus  acius, 


est,  tant> ardentius  pium  mcdicum  appetiisse  viJea- 
lur.  Sitit  ergo  anima  populi  heati  vinutesquas  san- 
ct.i  Sciiptura  commendai ;  scd  iteium  innumcrabilia 
suiit  quac  caro  ^ibi  a  Dco  cognoscitur  postulare. 
Uiraque  eniro  indigent  sahari ;  sedcaro  plos  cget 
cibo,  potu,  veslitu,  vehiciilo,  somno,  teroperie  hu- 
roorum,  salubritato  aeris,  suinptu,  cjpterisque  qui- 
bus  aniina  noii  indigei ;  sed  Iixc  iiecessiias  corporis 
expeiere  dcclaratur.  Addid>t  ubi  multipliciter  gitirei 
raro  ejus ,  scilicet  t/i  deterto  (sicut  et  titulus  diyit), 
hoc  est  in  muiidi  istius  indigentia  et  stertlitatc  jt> 
juna.  Sequitur,  et  in  iuvio^  quia  mondus  in  se  uou 
liabctviam,  nisi  Dominum  Salvatorem,  qui  iter  esf 


I3S 


M.  AURELU  GAS810D0R1 


lZi6 


caecorum,  el  per  sc  erraniium  reciiludo  salutaris.  /^ 
Addidil,  et  inaquoso,  id  e&t  gleriii  alquo  infructuoso. 
Aquosum  eiiim  dicinius,  quod  aquis  abundat  irri- 
guis ;  inaquosumxero aridum  alque steriie,  ui  merilo 
ejus  aninia  nimia  6iccitate  durescat.  Unde  per  hxc' 
tri.1  noinina  mundi  istius  nccessitas  indicalur. 

Vers.  3.  Sie  in  tancto  apparui  libi,  ut  viderem  tir- 
tutem  tuam  et  gtoriam  luam,  Sustinendo  sitim,  quam 
dixerat,  carnis  et  animx  in  deserto,  el  in  invio,  et 
innquoso,  quod  ad  biijus  muiidi  sierililatem  perlinere 
cognuvinius :  lunc  apparuitse  se  dicit  Ecclesia  in  tan* 
cto  fidelique  propo>iio,  quando  Gbrislum  verum 
Dcum  esse  cognovii.  Intendamus  autem  quod  dicit, 
apparui  libi^  utviderem  virtutem  tuam ,  quia  nemo  ve- 
ritatem  viJel,  nisi  Deo  prius  apparere  potuerit.  Nam 


Yers.  6.  Sieut  adipe  et  pinguedine  repleatur  anima 
mea;  et  tabia  extuiationis  taudabunt  nomen  tuum, 
Scripturas  divinas  novimus  per  similitudines  tcrre- 
nas  plcrumque  coclestia  sacr.imeiita  nionstrare.  Adi* 
pes  igilur  sunl  viscerum  cras^a  velamina,  qu»  in- 
lerna  jccoris  operiunt  aique  concludunt.  Pingued^ 
vcro  esr  sagiiiat%  pccudis  nutrita  cibis  obesitas.  Ipsn 
fuil  sacrificiis  digna,  et  iiiunolalionibus  congrua.  Qua 
similitudifie  pelit  Ecclesia  animam  suain  virlutum 
pinguedine  saginari,  ut  digna  Domiiio  possit  offerri. 
Pinguis  enim  anima  esse  non  polest,  iiisi  a  Doroino 
pastanituerit.  Sed  pinguedo  animx  divinarum  rerum 
scieiUia  e^t,  recta  lldes,  inconcussa  patientia,  et  cae* 
lcra,  unde  sxculi  istius  maeies  jejuna  soperator. 
Sequitur,  et  labia  exsuttationls  taudabunt  nomeu  tuum» 


81  sol  iste  nos  videre  facil  quando  lumine  suae  clari-  B  ^icca  enim  tabia  aridiute  peccali,  divinis  non  pote- 


taiis  infulserit,  quanto  magis  tirfu<  divina,  sine  qua 
nihil  bonum  nec  accipere  possumus,  nec  tenere  ! 

Vers.  4.  Quia  melior  est  misericordia  tua  super  vt- 
tam :  tabia  mea  taudabunt  te.  Misericordiam  dicit  Do- 
mini  praeinia,  qu»  sanclis  suis  larga  pietate  proniit- 
tit,  qux  longe  potior  est  a  vilapraesenti.  Istamenim 
innumerabiles  aeruninae  possident,  illam  tranquillitas 
selerna  comilatur ;  qua:  taiitum  dintat  a  rouodiali  luce, 
qiiantum  tormenta  po&sunt  ab  xterna  requie  discre- 
pare.  Hinc  est  quod  et  mariyrum  calervae  mortem 
Lujus  8;£culi  libenter  aflectant ,  quia  norunt  pro  isto 
iiiterita  temporali  perpetue  se  csse  victuros ;  sicut 
dicit  Aposlolus  :  Nvn  sunt  condignce  passiones  hujus 
temporis  ad  [uturam  gloriam  quce  revelabitur  in  nobis 


rant  207  I^iudibus  occupari;  sicui  el  in  alio  psalmo 
legitur  :  Peccatori  autem  dixit  Deus  :  Quare  tu  enarroi 
justitias  meas(PsaL  xlix,  16)?  etc.  Sedcum  pingue- 
dinem  misericordiaeDomini  animadevota  perceperit, 
nomen  ejus  digna  cxsultniione  laudabit. 

Vers.  7.  Si  memor  fni  tui  super  siratum  meum^  in 
matutinis  meditaborin  te.  la  isto  ct  iii  inferiore  versu» 
isto  modo  hypoiheticus  nobis  syllogismus  apparet. 
Si  memor  fui  tui  super  stratum  meum,  et  iii  roatu- 
tinis  meditabor  in  le  :  quia  factus  es  adjutor  meus,  el 
in  velamenio  alaruin  tuarum  exsultabo.  Attamen 
memor  fui  lui  super  straium  meum,  et  in  matutinis 
meditabor  in  te,  quia  factus  es  adjutor  meus.  In  ve- 
iamentu  igiiur  alarum  luarum  exsultabo.  llujus  iu- 


{Rom.  viii,  18).  Sequitur,   labia  mea  laudabunt  <e.  G  (jtiesaeculidifCicultatibus  enumeratis,  quas  ift  tfeserlo, 


Post  beneficia  quae  pracuiisit,  devutae  laudis  obse- 
quiium  pullicetur,  quod  Dco  noverai  esse  gratissi- 
mum  ;  8icui  in  Evangelio  Domijnus  dicit,  cum  decem 
curasset :  Nonne  decem  mundaii  suntfeif  Non  eitin^ 
ventus  qui  rcverteretur^  et  daret  laudem  Deo,  nisi  hic 
Samariianus  {Luc,  xvii,  18)?  Sancta  eniro  niens  dis- 
simulare  non  voluit  quod  cognoverat  accusandum. 

Vers.  5.  Sic  benedicam  le  in  vila  mea,  et  in  nomine 
tuo  levabo  manus  meas.  Sic  ad  superiora  respicii,  quae 
dixerat  :  Metior  est  miscricordia  tua  supcr  viiam. 
Sermo  brevis  iu  syllaba,  sed  ingens  in  quantiiale 
proinissio.  Quid  eniin  m.ijus  hoino  dare  putestquam 
ciim  Creatori  suo  libentcr  animam  probalur  olTcrre? 
Benedicit en\m  unusquisque  invita  sua  perfecteDeum, 


et  in  inviOf  et  inaquoto  sancta  Eccle^ia  toleravit,  ve- 
nit  ad  secundum  roodum,  ubi  securitatem  suain  Do- 
mino  asserit  esse  subjectam,  quia  sub  vetamento  edm^ 
rum  ejus  inimicorum  potoit  vitare  versutiaa :  sigai- 
ficans  et  in  tribulaiionibus  ipsum  expeti  debere,  el 
in  securitatibus  nomini  ejus  esse  psallenduro.  Nam 
cum  dicit :  Si  memor  fui^  ostendit  se  recordaiionem 
Domini  sempcr  habuibse,  uec  in  rebus  prosperis 
oblitam  fuisse,  quando  solent  humana  corda  coliata 
beneficia  iii  memoria  non  habere.  Per  stratum  enini 
signiflcat  quietcm,  ubi  solemus  in  somnos  corpora 
nosira  remitlere,  et  ad  refectionis  gaudia  pervenire. 
Aptandum  est  rebus  prosperis  et  quietis,  quando 
Deum  in  memoria  vix  habemus.  Redit  enim  ad  illud 


quando  bonis  operibus  in  hac  luce  versatur.   Addi-  D  quodsupcrius  dixit,  ad  te  de  tuce  vigito.  Recteaiqui- 


dit,  et  in  nomine  tuo  tevabo  manus  nieas.  In  nomine 
Doinini  tevat  manus  su>s,  qui  opcribus  sanciis  insi- 
atendo,  tensis  mauibus  orat  ad  Dominum ,  ut  ipsa 
oratio  sanctae  crucis  designet  crfigiem.  Saope  enim 
commonemur  lalilcr  exorare ;  namei  Moyses  quando 
contra  Ainalecitas  pu;;iiavil,  tensis  ad  coelum  mani- 
bu8  supplicabat  (Ejcod.  xvii,  11).  Legitiiret  in  alio 
psalmo:  Expandi  manusmeas  ad  te  {Psat,  cxlii,  6); 
ei  Apostulus  dicit :  Levantes  puras  manus  sine  ira  et 
disceptatione  (1  Tim,  ii,  8).  Et  intellige  quia  in  hac 
inanuum  exsensione  commonemur  operam  debere 
uos  habere  sanctis»imam,  quam  et  sancia  Gdes  com- 
mendet,  et  ac.iunuiu  foeditas  nulla  commaculct. 


dcm  fldelis  in  matulinis  vigilat,  quoniam  nee  inler 
prospera  sua  oblivisci  poterat  lucis  auclorem  ;  bto 
Ap't8tolii8  dicit :  Vos  eslis  fitii  tuciset  fUH  diei  (/  Thess, 
V,  5). 

Vers.  8.  Quia  factus  es  adjutor  meus^  et  in  velamenlta 
atarum  tuarum  exsuttabo.  Veraus  iste  continet  bene* 
ticia  quae  illi  fuerant  Domino  iargiente  collata.  In 
periculis  quippe  ei  fuit  adjutcrf  cum  esset  in  deserto^ 
et  in  inviOf  et  inaquoso,  Sub  umbra  atarum  ejiis  ex- 
suttat  Ecclesi:»,  quando  cst  supra  stratum  suum,  id 
est  in  pro8peris  collocita.  Sic  intentioneu\  tuiius 
psalmi,  unius  vcrsus  brevitate  conclusii. 

Vcrs.  9.  AdhtBsit  anima  mea  post  te;  me  suscepii 


157  EXP08ITI0  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXIII.  438 

dexura  tua.  Respiciamns  votum  desideranlis,  ut  non  A  e  iam,  taiabitur  in  Domno^  id  esl  in  Palre;  siriit 


se  Ticinam  ,  scd  adhaainc  Doraino  dicat  Ecclesia ; 
quod  Yerbum  congluiinauonem  qunmdam  cognosci- 
tur  indicare  ;  ul  nunquam  recedat  a  bono  proposito 
qui  adhaeret  Domino.  Quod  nimia  charitas,  nimius 
rarit  aflectus,  ui  ita  diliginius,  qu.itcniis  adhsercntes 
Deo,  semper  esse  possimns  ;  sicut  ei  Aposto'us  dicit: 
Qnt  adtugret  Domino  unus  spiritui  est  (I  Cor.  vi,  17). 
Addidit,  poitte,  quia  pcccavii  Pelrus  at^ostolus  cum 
prxire  voiuit,  dirtiimquc  rst  illi  a  D  >mino  :  Itedi  re- 
tro  me^  Satanas  {Marc,  vin,  53)  Qiiod  proprium  Scri« 
ptunC' divinnn  cst,  ul  quos  Doininus  Iiherai*c  niavull, 
post  se  redire  prxcipiat,ubi  niillus  locus  erroriscst. 
Seqniiur,  me  tuscepit  dextera  tua.  Dextera  Pairis 
Christus  cst  Dominu<i,  qui  suscepii  Ecclesiam  alarnm 
soarum  Tclainin»^  pni(cgoiid:im. 

Vers.  iO.  Ipsi  vero  in  vanum  quaiierunt  animam 
meam;  inircibuut  in  inferiora  terras,  /psi,  cum  dicit, 
illoi  signiflrat  qui  conirarictntihus  scelestis  Cliristum 
exstingocretentavcrunt :  in  quo  omnessanari,  omnes 
Tivere  probitissinte  cnmprohaniur.  In  vanum  quas- 
thruni  animam  ipsius,  quando  falsis  criminatioiiibus 
saDguinem  ejus  eiTundere  decreveruni,  qul  post  tri- 
dmiin  resurrecturus  erat  in  gloriam  sdmpiternam. 
Seqiiitur  poena  pcccanlium,  iniroibunt  in  inferiora 
terrm :  quia  non  ad  coelos  evecii  sunt,  sed  deorsum 
ws  terrac  "vi^cera  sorbucnmt.  Ma!ae  siquidcm  cogiia- 
tiones  in  ima  terro;  vergunmr,  quia  de  ipsis  cxeunt, 
ct  iii  eimdem  itcrum  coenositaiem  volvuntur.  Quod 
Juda*is  evidcntcr  accidit,  ciim  iii  blaspbemiis,  et  in 
lonoceiitis  cruore  versati  suni. 

Vers. il.  Tradentur  in  nvmus  gladii,  partet  vulpium 
trunt,  Tra(ft/a  esf  tn  manus^/af/ti  gcnsJudaea,  quando 
eam  principes  Romanorum  Vespasianus  et  Tilus  cx- 
de  iocendioque  vasiaverunt.  Vulpis  enim  inler  feras 
aninial  est  omnino  subdolum,  quod  et  fraudibus  ci- 
bum  qoxrit,  et  salutem  suam  callida  illusione  cu- 
stodii.  Ilis  meiito  dolosi  bomincs  comparjniur,  qui 
ftjinulata  versutia  iniquitaies  suas  eriicere  moliuntur. 
Quod  bene  ad  lleroilcm  refertur,  de  quo  Dominus 
^liiit ;  Ite,  et  dkile  vu'pi  illi :  Non  apprehendel  pro- 
phetam  extra  Jerusalem  {Luc,  xui,  3i).  Et  in  Canticis 
Canticoruro  ait :  Cupite  nobis  vulpes  exterminantes  vi- 
neam  {Cant,  ii,  i.5}.  Quod  liestiolse  gcnus  in  malo 
frequcftter  ponitur,  quoniam   niuiia  (sicui  dixjnns) 


ipse  icslalur  :  Ego  in  Patreet  Pater  in  mc  est  {Joan, 
XIV,  iO).  Adjecit,  laudabuntur  omnes,  Cum  sancti  Dci 
Chrisium  lauddnt,  i|>si  flunt  sine  dubitat-one  laudaLi- 
les,  quia  non  possunl  prxconia  ejus  digne  narrare, 
oisi  qui  ad  (lalmam  indulgentiae  meruerint  pervcnire. 
Addidit,  qui  jurant  in  eo.  Non  dixit,  qui  jiiraiit  pcr 
eum,  ne  jusjurandumcrederes  imperatum,  quod  aiibi 
vetuisse  cognosciiur.  Ipse  enim  dicit  :  Nolite  jurare^ 
neque per  cmlum^  nequeper  terram  {3Iatth,  t,  34),  etc. 
Sad  jurant  in  eot  qui  ci  mentis  obsequiiim  invioln- 
bile  compromittunt.  Nam  et  alibi  verbum  isiud  si- 
gnificat  promissionem  fldelem,  sicutct  inaliopsalmo 
legitur  :  Juravil  Dominus  David  veritatem ,  et  non 
fruslrabitur  eum   {Psal,  cxxxi,  it).   Jurare  quippe 

I)  Divinitas  per  aiium  non  potcrai,  qiiae  similcm  non 
babebai. 

Qnia  obstructum  eM  os  loquentium  iniqua,  flcddit 
causam  IxtitiiV,  unde  rex  Ixlclur  in  Domino,  et  lau- 
deiitur  om:  esqui  ei  promissionis  sunedevotiODero  fi- 
deliter  impleverunl.  Quia  obstructum  est  os  loqutn' 
tium  iniqua,  In  isto  mundo  non  omiiiiio  conticescunt, 
qui  ini  {uis  locutionibus  studero  monMranlur.  Sed 
melius  tempus  iilius  judicationis  advertiiur,  qu^ndo 
gencraliter  convicia  omnis  iniquitas  obmuicscet, 
208  c^  ullerius  non  loquetur  quod  nuliaienus  sibi 
prodesse  cognoscit.  Et  intende  quod  in  binis  superio' 
ribus  versibus  peccalororo  viudicta  relata  est,  *ei 
s^nctoruro  cum  Domino  bealitudo  narraia  est.  Quod 
scbema  Graece  dicitur  syndiasmos,  Lotine  colla^io; 

G  quod  hic  aestimo  competcnier  apiandum,  quoniaro 
diversarum  partiom  bona  malaqiie  collaiione  facta 
rereruntur. 

Conclusio  psaltui» 

0  verc  sancta  roater  Kcclesia,  quae  fldeles  Deo  sa- 
cris  nuiris  uberibus,  ei  facis  siue  doiore  ferre,  qii» 
te  in  mondi  isiios  colluciaiione  lil  eiiter  asscris  per- 
tulisse.  Dicis  etiam  graiias  Domino  scmper  esse  rc- 
ferendas,ut  nunquam  tribulaiio  demergat,  cum  in 
ipsis  nobis,  quod  ainare  possimus,  exponas.  Deinde 
quid  maiis,  quid  bonis  provenire  possit,  ostcndis  ; 
qiiatenus  omni  dubiiatione  detersa,  vero  Principi 
totis  devotionis  nisibus  bcrviatur.  Conccde,  Kex 
aeterne,  ui  qui  nunc  sauciae  matris  prasdicaiiona  g.iti- 


callid:ute  est  versulum.  Judx'i  enim  coelestia  cr»- D  ^*®™"*' ""^"^8^"^^^  tua  fuluro  inunere  perfruamur. 
dcre  nolnerunl,  et  partes  vulpium  facti  sunt,  id  est  EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXill. 

in  sulxlolorQm  roslitiam  transienifit.  ttivc  pnrtes  vul-  ,    c  /        n    -^ 

/  In  finem,  psalmus  David. 

fium  eruni^  Hlud  sigmucat,  quando  in  i!la  Jerosoly- 
miiana  vaslatione  cadavera  Juda^orum  escae  fuenint 
nlphtm  feranimquc  reliquarum.  Yel,  sicul  aliis  vi- 
somesl,  Jodxi  partes  vulpium  suni,  duin  se  dolosis 
ei  fraodulentjs  prava  voluntate  conjungunt. 

Vers.  i%  Rexvero  la:tabitur  in  Domino;  laudabun" 
Uar  omneM  qm  jurant  in  eo,  Regm  dicit  Dominurn 
SalTaioreni ;  ipse  eoim  esi  Rex  in  aeiernum,  quod 
ipii  specialiter  conveulrc  indicavil  incommulabilis 
titulus  paasionis.  Nam  et  ipsc  interroganti  Pil.n»  de 
sedixit:  Ego  tn  hoenatus  itim  {Jpan,  xviii.  57).  Dicil 


Tituli  hujus  verba  (sicut  snnpe  dictum  est)  absolutc 
referuntur  ad  Dominum  Christum,  qoi  pcr  tofuni 
psalmum  locuturus  est.  Sunt  eniro  sine  aiiqua  tiisio* 
fm  iiarratione  conscrip'a,  ut  ipsa  claritas  titiili  )u- 
cero  nobis  venturi  psalmi  videatur  afflare.  Est  etiiiu 
Dominus  de  sua  passione  dicturus,  qux  inundo  vi- 
tam  praestiiit,  et  lumen  eredutitaiis  infudit.  Audia- 
mus  ergo  intcntis  animis,  quia  licet  saep '  repetatur, 
novam  tamen  uiilitatem  ex  ea  semper  accipimus. 
Qui    psalmos   sextus  essc  cognosciiur   Iioruin  qui 


m  M.  AUREUI  CASSlODOftl  UO 

pssionem  refturreclioncinquc  dominicaui  brevi  re-  A  muro  silii  noceant,  qui  aherum  gravare  fesiiniiiC 


lalione  contingunt. 

Divitio  pialmi. 

Rex  et  caput  nofttrum  DominusChrisiue  Terun  lio* 
minem  se  assumptnrum  esse  declarani,  priroa  posi- 
tione  orat  ut  a  populi  Judaici  timore  libeFctur  :  dolos 
eonim  faciaque  impia,  quasi  jam  fuerint  transaeia 
comniemorans.  Docens  illos  defecisse  in  persecuiio- 
nibus  suis,  se  autem  ad  resurredionis  gloriam  per- 
Tenisse.  Secunda  positione  irridet  sxviliam  Jodaeo- 
rum  ,  quia  magis  ipsi  conturbati  sunt  de  sceleribus 
siiis,  qiiando  resurgente  Doroino,  ejus  annuntlata  est 
fortitudo.  Tuiic  enim  laetitia  justoruro,  et  rectae  lidei 
virtus  apparuii. 

Expoiilio  p$atmi, 

Vers.  1.  Exaudi^  Deu$,  oratiMem  meam  eum  tribu-' 
lor;  a  timore  inimici  etipe  animam  meam.  A  partc  bu- 
maniiatis  assuniptx,  in  qua  passurus  erat,  postulat 
Dominus  Christus,  ut  in  tribulaiione  positi,  ejus 
exaudialur  oratio,  quando  totis  viribus  pelitur  quod 
prodesse  scnlilur.  Sed  quid  petat  diligeniius  audia- 
nius.  Subdidit  enim,  a  timore  inimiei  eripe  animam 
meam.  Non  postulat  ut  mlnime  pro  omnium  salute  mo- 
riatur  [unde  Peirum  arguit  dicentem :  Propitiu$  tibi  e$lo^ 
Domine^  nonerittibihoc{Matth.\vi^^%)],seduiatimore 
populi  persequentis  anima  erepta  sanctx  dispensa- 
tionis  suac  compleat  passionein.  Sic  tnim  proposita 
boiia  ad  eflecium  perveniunt,  quando  persequens  non 
liroelur.  Nam  si  bumana  cedat  inflrmitas  iniquitas 
non  vincitur,  sed  potius  aucta  robora.ur. 

Vers.  2.  Prolexi$ii  me  a  conventu  malignanlium^  a 
multitudine  operantium  iniquitatem.  Consideremus 
qiiemadmodum  se  protecium  dicat  esse  qui  pasSus 
csl,  et  non  doleamus  moriem,  quam  fidelibus  Dcmini 
scderatorura  volontas  inferre  tenta?it.  Pratectu$  est 
piane  a  conveutu  malignantium,  quia  dum  illi  eum 
rrederent  communiler  mori,  resurrectionis  ejus  glo- 
ria  probantur  esse  coufusi.  Protectu$  eu  denique 
virtute  divinilatis  suae,  quia  filius  erat  bominis,  et 
idein  Fiiius  Dei  in  duabus  naturis  una  sine  aliqua 
diibiiatiune  persona  :  Uaben$  in  pote$iate  ponendi 
MHimam  $uam,  et  iterum  $umendi  eam  (Joan,  x,  18). 
Protectu$  e$t  itaque,  quia  malignorum  insidias  po- 
tonli^  siiae  ?irUUe  superavit.  Addidil,  a  nmUHudiue 


Sed  respiciamus  quoddixit,  lin§Ma$  tua$  exacuanMt; 
illud  scilicet  tempus  oslendens  quando  ona  voee  eb- 
maverunt :  Crucifige^  crueifige  {Luc.  xxiii,  21).  !■ 
vicem  quippe  lacii  est  sceleris  probta  senteiitia ;  nee 
interest  qiii  occldat,  si  innoceiitem  aliqois  occideii- 
dum  «sse  pronuntiet.  Sequiiur,  imenderuHt  arcum 
rem  amaram ;  id  est  occultas  insidias,  quae,  ut  illi 
putabaiit,  minime  sentirentur.  Perfidum  siquidem 
Judam  datis  iriginta  argenleis  solliciuverunt  ui  fieret 
tradiior,  qui  ejus  videbatur  fuisse  discipulus.  0  r€t 
amara  el  omni  felle  delerior,  convivam  ad  proditio- 
iiein,  di^cipulum  ad  necem,  conservatorem  pecuoiaB 
pra^mio  subito  ruissecorrupiuni ! 

Vcrs.  4.  Ut  $agittent  in  occulti$  immacutatum  ;  su- 

B  bito  $agittabunt  eum,  et  non  timebunt,  De  superlorilMls 
peiidet  isle  versiculus,  intenderunt  arcum^  ut  iogil^ 
tent  in  occulti$  immaculatum.  In  occulti$^  sic  acd- 
piendum  esu  nt  Judaei  putavcrunt.  Cacterum  aotui 
eorum  occultus  esse  Cbristo  non  poiuit,  qui  frequen- 
ter  praedicius  est  antequaro  fieret.  imiiuiciilaiiuii 
duobus  dicirous  roodis:  suut  isli  cororounes  imnun»- 
iati  qui  roiscricordia  Doinini  abluli  redduntur  omDiiia 
purissimi;  sic.ut  in  quinquagesimo  psalmo  dictttn 
est:  Lavabl$  me^et  $uper  nivem  dealbabor  {P$al.  l,  9). 
Immaculatu$  auteni  solus  vere  dicitur  203  Cbristus» 
qui  nullam  contraxit  maculam  peccaioruin,  sed  coe- 
lesli  puritate  niundissunus  ab  omni  delicto  probaiur 
alienus.  Merito  ergo  se  siguiiicans  dixit:  Vt  $a§fHeMt 
immaculatum ;  quatcnus  Judaeis  timor  major  cresce* 

C  ret,  qui  innocentis  sanguinein  fundere  restinaruut. 
Sequilur,  stt6i(o  tagittab'unt  etim,  et  non  timebunt, 
Subito,  et  bic  ita  accipiendum  e^ii,  sicut  Judaiii  da- 
mentissiini  putaverunt.  Naro  quoroodo  credendum 
estsubituro,  quod  discipulis  constatessepraedictumT 
Sicut  in  Cvangelio  legiiur  :  Ecce  a$cendimu$  Jerot9^ 
lymam^  et  Filiu$  hominit  tradetur  ut  crudfgatur 
{Matth,  XX,  18) ;  et  bis  similia,quas  de  sua  passione 
praedixit.  Nam  quod  dixil,  $agitiabunt  eum^  et  non  fi- 
mebunt^  osleiidit  malignae  cogitationis  eflectuin,  uc 
non  solum  iraclatum  scclus,  sed  etiam  impletum  esse 
videretur. 

Vers.  5.  Firmaverunt  $ibi  verbum  malum ;  ditpo» 
tuerunt  ut  abtconderent  laqueot ;  dixerunt :  Quit  vide* 
bii  not?   Verbum  maium  firmaverunt  tibi^  quando 


optrautium  iniquiiatem.  Supra  dixii,  a  conveutu  ma-  ^  dixerunl :  Reut  ett  mortit  {Matth,  xxvi,  66);  sive 


lignantium^  quod  ad  consiiia  potest  rcferri ;  nunc,  a 
multiludine  operantlum  iniquitatem,  ut  actiim  expri- 
nieret  pr^opr-iie  pas.si»iiis. 

Vers.  3.  Quia  exacununt  ut  gladium  linguat 
tuat ;  intenderunt  arcum  rem  amaram.  Per  lios  qiia- 
liior  versus  ttS(|ue  ad  divisionem,  per  diversas  alle- 
gorins  Jud;corufn  signilicat  persecutionem.  SeJ  bic 
rctlditur  cau.sa  justissima  qiiare  protectut  $it  a  muUi- 
tudinc  operautium  iniquifatem.  Nam  quaiilum  illi  /m- 
guat  tuat  velui  morliferum  gladium  exacuebant,  laii- 
iiiin  eurufii  iiiiquitas  fraiigebatur ;  ut  in  se  pnlius 
niala  cfmvcriereiil,  qux  conira  iuiiocentis  saiiguinein 
|)r«Tparabant.  Iste  eiiiiu  pcccaniium  mos  est,  ut  pri- 


quaiido  professi  siint  :  Sanguit  ejut  tuper  not  et  ni- 
per  filiot  nottrot  (Matth.  xxvii,  i5).  Firmaverunt 
ulique  diclum  est,  obstinatione  durissima ,  non  verV- 
tatis  niuniinine  so'idaia.  Sequitur,  ditpotuerunt  ut 
abtconderent  laqueot ;  dixerunt :  Quit  videbit  no$  ?  Hie 
describitur  coiisuetudo  pcccanliuro.  Omnis  eniin  qi|l 
dolum  parat,  boininem  se  puiat  fallere ,  ut  pos&il  ad 
suas  nequitias  pervcnire.  Sic  Judxi  scelerata  menle 
coiifusi  Cbristum  tantummndo  hominem  polanltSy 
inaligiiitalem  suam  non  credebaiil  a^nosci,  cui  cuncta 
coelfstia  vel  tcrrena  veracius  patenl ,  quam  sibi  ipsa 
sunl  cognitii. 
Vcrs.  6.  Scrutati  tunt  iniquitates ;  deftceruia  tcru* 


Ul 


EXPOSITM)  m  PSALTfiRlUM»  PSAL.  LXIll. 


44i 


tantef  «rmfiiiiiiiii.  Acudetkomoad  eor  alium^  $i  isaU  A  poftsil  absoluU  scatealla.  hfimatm  rmra  fMf  <iM- 


takitwr  Deui.  lo  bis  duabus  senientiis  Tersus  iste  dl- 
visus  est.  Dicit  enim  queniadinodum  se  consilia  pra? a 
confundant,  et  in  operc  cogitaiionis  su»  mens  mali- 
giia  dellciau  Conira  bona  voluntas  et  illuminaius  sen- 
sus  quem  profectum  babere  videatur  ostandii ;  ut 
quanto  se  (>eo  proximat,  tanto  dtvinitatem  sibl  exal- 
laiani  esse  cognoscat.  Scrutaii  tuni  Judsl  inigmuuei^ 
qnas  utique  praeierniiitere  debuissent,  dum  nulbiin 
ibi  fructum  salutis  suas  poterant  invenire.  IMierant 
enim:  Si  dimiurimui  eum  stc,  venient  Romam,  et  tol" 
lemt  nobie  et  locum  et  gentem  {Joan.  xi,  48).  Perum" 
tati  tunt  etiam  iniquitatet^  cum  Dominum  audisseat 
dicentoni  paralyiico  :  Dimittunlur  tibi  peccata  tua 
(MLtth.  n»2) ;  illi  protiniis  eum  blaspbemare  puiave- 


gwB  Jtidacorum,  quando  dixenint :  Si  FHiue  Dei  esr, 
deecendat  de  cruce  {Matth,  xxvii,  40).  Et  viderunt 
postea  resurgeniem  de  sepulcro,  quem  de  cnicis  de- 
sceiidere  non  credebant  posse  patibulo.  Ubi  est,  Judxi, 
infidelitas  vestra  ?  Adbiic  de  vivo  dicebatis :  Si  Res 
Israel  esit  deuendat  deeruee  (Ibid.^  42).  Vosipsoe 
consulo ,  vosipsos  judiciuin  peto ;  quanto  mirabillus 
est  morluum  posse  resnrgere,  quain  adbuc  vivum  de 
cruce  velle  descendere  !  Parva  petistis,  dum  majora 
provenerint.Sed  infidelilasvestra  non  potuitsanari  si- 
gnis  multo  fortioribus  quam  petistls.  Addiium  est,  con» 
turbati  $unt  omnee  gui  videbant  eo$;  rcos  seilicetatqiie 
confusos,  contra  quorum  linguas  resurrectio  Chrlsti 
gloriosa  provenit.  0  nova  mentis  ei  admiranda  callo- 


miii,  quibus  ail  Dominus  :  Quid  cogitatit  neguam  m  B  sitas!  De  niorum  confusione  turbabantur  alii,  et  iilo- 


eordibue  vestrii  ?  Perscrutati  sunt  quoque  iniquitates, 
sicut  Evaiigelium  dicit,  cum  diversas  interrogationes 
insidiantes  adhU)ebant  ut  invenirent  qua  ex  causa 
aceusarent  eum.  Sequitur  pesna  peccantium,  DefeU' 
Tuni  icrutantei  icrutinium  :  quia  semper  in  cogitatio- 
iiibos  suis  dciiciunl  qui  ad  res  pessiinas  pervenire 
conteiidunt :  de  quibus  et  alio  loco  dictum  est :  in/^- 
mmti  sKfil,  nec  fuit  gui  adjuvaret  eoi  {Pud,  cvi,  li). 
CoBseqiiitur  pars  secunda  sentenrue :  Accedet  homo  ad 
cer  altum^  et  exaltabitur  Deui,  Cum  dicit  :  Accedet 
hamo  ad  cor  allum,  illos  significat  qui  res  divinas  pia 
IntentloDe  perquirunt.  Cor  enim  altum  tunc  est, 
qoaiido  cee!estla  cogiia'«  et  terrena  devitat.  Isie  non 
defleit  sicut  illi  qiii  scrutinium  perscruuntur,  sed  ma- 


rum  protervitas  ad  poenitudinem  non  poteratinclinari. 
Conturbati  sunt  enim  ex  iilis  quidam  credentes, 
quando  ad  apostolos  venerunt  et  dixeront :  Qmd  fa- 
demui^  viri  fratrei  {Aet,  ii,  37)?  A  quibus  salutaria 
monita  percipienfes,  per  sanetam  baptisma  dilui  me- 
ruerunt  a  damnatione  perpetua. 

Yers.  9.  Et  timuit  omnii  homo;  et  onmmtiaverMnt 
opera  Dei^  et  facia  ejm  inteUexerunl.Freqatnftr  dixi- 
mus  generalitaiem  pro  parte  poni.  Omnis  enim  homo 
bic  intelligendus  esi,  non  ille  universalis,  sed  qui  ju- 
dicium  futurum  considerata  Domini  potesiate  formi- 
dat.  Nara  ut  intelllgas  de  fidelibus  tantom  dici,  vide 
quid  sequitur  :  Et  annuntiaverwU  opera  Dei;  sciliceC 
gloriam  resorreciionis,  agnitionem  in  confractlone 


gis  DMgisque  crescit,  et  usque  ad  boc  pervenit,ulabG  panis,  ascensionem  in  cuelis,  variis  linguis  locutos 


eo  sommos  atquc  oniuipotens  Deus  esse  credatur; 
DOii  qood  Deus  altior  fiat,  se*]  quia  in  corde  sancti 
bomitiis  semper  Divinitas  considerata  grandescat.  Ct 
DoU  qoia  soperios  de  perlidis  Judaeis  dictum  est,  quia 
defecenint  in  c*  giurrnibus  suis;  iiuuc  autem  de 
aposioiis  dicitur  cunctisque  fidelibus,  in  quorum 
corde  Untum  exalutus  est  Deus ,  quantum  cogiu- 
lioiies  veras  atque  sanctissimas  puris  mentibus  iutra- 
verunt. 

Vers.  7.  SagitUB  parvulorum  factte  sunt  plagm  «o- 
rviM.  Post  enumerationem  Judaicae  praviialis,  quam 
in  oecem  Domini  peragerc  tentaveruiit,  venit  ad  se- 
condam  positionem,  ubi  fremilus  eorumet  dura  con^ 
silii  aptissima  comparaiione  deridet.  Quae  figura  di- 


fuisse  discipulos,  et  caetera  quae  per  apostolos  suof 
post  resurrectionem  suain  Dominui  Salvator  osten- 
dii.  Isia  enlm  annuiifiavencK(  prxdicando  diversls;  et, 
proh  dolor !  gentes  210  ^uclills  credidere  miraculis» 
quibus  illi  nolueriint  animum  praebere  nee  visis. 
Additum  est,  et  facta  ejui  intellexerunt ;  utiquc  intel- 
lexerunt  esse  divina,  qoia  talia  implere  noo  poterat 
bomana  fragiliias. 

Yers.  10«  Lielabitur  justui  in  Domino^  el  iperaoii 
in  eo  ;  et  laudabuntur  omaei  tecti  corde^  Aodivimoa 
promissionem  Domini,  etsententiam  verisskne  jii- 
dicantis.  Juitum  In  fotoro  dicil  esse  laetaturum,  quia 
bic  discipulos  soos  noverat  diversaruin  passionum 
afQictionibus  ingravandos ;  sed  lcetabuntur^  qunndo 


eilur  ironia.  Quid  enim  levius  quidve  inanius  quain  D  sedebunt  in  jiididojudicanies  duodecim  tribus  IsraeL 


v^om  Judicem  failseadjudicare,  quam  occidere  velle 
qoi  mortoos  suscitabat,  qoam  ligatum  iradere  qui 
mondi  viocula  dissolvebat?  Parvulorum  siquidem  lo- 
fiifie  inania  tela  sunt,  qui  ludendi  studiofragiies  can- 
nos  iD  sagitUrum  coDSuetudinein  jacere  consueve- 
ront.  Kic  Judaeorum  vou  inefficaci  maligniute 
saevlssittia,  non  intuleruntflendammortem,sed  potius 
gioriosissimam  passionem,  ulesque  plagas  dederont 
qoibos  mors  Ipsa  moreretor,  et  promissa  mundi  sos- 
pitas  veiociter  impleretur. 

Vers.  8.  Ei  infirmattB  iunt  contra  eoi  linguce  eorum ; 
conturbati  iunt  omnes  gui  videbant  eoi.  In  hoc  ver&o 
Origenis  e^t  sequcndairaiii^laiio,  ui  nobis  consiare 


Contristati  suot  ad  tempus,  laetabuntur  iii  xiernuin^ 
quia  majora  sunt  praemia  Domini  quam  qiiae  illi  a 
fidelibus,  munere  tamen  ipsius,  probantur  offerrL 
Sed  ne  crederes  solis  apostolis  dici,  sequiiur  sententia 
generalis ,  et  laudabuntur  omnei  recti  corde.  Corde 
recti  sunt  qui  per  reetas  semitas  Domini  gradiuntur* 
Ab  illa  eiiim  regula  qui  pedeu  voluerit  amovere  dls« 
torlos  est ;  nec  potest  quisquam  racfm  dici,  nisi  qoi 
ilii  veriuti  praedicaiionique  consesftit.  Tales  eoim 
redduntur  semper  laudabiles,  quia  et  Domiiium  laor 
dant,  et  ab  ipsa  Yeritate  laudantur.  Quid  eniin  lau- 
dabilius  quam  ab  ipso  Judice  iu  conspeciu  omnium 
angelorum  gloriose  et  desideranter  audire  :  Veniiep 


145  M.  AUREL1I  CAS810D0RI  4i  i 

bmeMctl  Patfii  mei  ( JfoiiA.  iif,  54),  et  reliqua,  qaae  A  allegorica  comparaiione  dcscribens),  sanclosque  ejns 
nos  Evangelii  texins  edocuit. 

Concluhio  p$almi. 


Nifflis  proflcue  nos  ex  persona  sua  Dominus  Ghrl- 
stus  instruxit ,  ut  ipse  exponeret  passionem  suam, 
cujus  nemo  poiest  refutare  sententiam.  Nam  cum  Ja- 
d»i8  dicimus  :  Ecclesia  calboiica  loquilur,  illi  forsiun 
negligenter  acclpiunt.  Gum  eis  objicimus  propbetam 
saum,  illi  nibilominus  ad  faisas  interpretatlones  re- 
currunt,  ut  aliquod  argumentum  proveniat  excusa- 
tioni  de  assumptione  mendacii.  Nunc  quid  dicturi 
sunt  obstinail,  qui  ipsum  Dominum  audiunt  de  se  fa- 
tura  proloquentem,  cui  prxsumpserunt  ingererecru- 
delissimam  passionem;  cujus  resurrectionem  iiiter 


bymnidica  in  ipsum  exsultatione  gaudere. 

Expotitio  p$almi. 


Vers.  t.  Te  decet  hymnut^  Deus^  in  Sion ;  et  tiM 
reddeiur  votum  in  Jeru$alem.  Reversa  plebs  ad  Domi- 
num  de  captlTiiate  peccati,  in  magna  exsoltaiione 
prorupil ,  asserens  solum  Deum  decere  hymnum,  non 
dsmonam  turbas,  ut  putabat  ante  genliliias.  Habui'- 
rat  enim  carmina  quac  immundis  spiritibus  idolisque 
fundebat ;  sed  ad  lamen  veriiatis  adducta,  ipsum  so- 
lum  dicit  debere  laudari,  qui  Grcntor  omnium  pro- 
batur  agnosci ;  nec  tamen  alibi  nisi  in  Sion,  id  e  t  iu 
contemplatione.  Sed  ista  contemplatio  rect»  fidei 


,   .  ,  >.       •  j  u*.  lumen  declarat ;  in  ipsa  enim  venis  hymnus  dicrtnr 

eos  factam  mundos  agnovit,  qui  debitas  poenas  incre- ^  ^     .      ..    .  ..'  .„.  ,. 

.,.-.,..  .  "^     .  ...-.  «  B  Domino  disciplinabili  cnrmine,   non  linguii;  clnmorc 

dulis,  fldelibus  autem  aeterna  pnpmia  compromititt  7  ^\       ,  .     ,    .  ... 

perverso.  Sed  ut  boc  expressius  intirnaret  adjccit. 


Supplicaie,  Judaei,  dum  tempus  est,  quaerite  dum  po- 
testla  ioter  agnos  potius  ad  dexieram  recipi,  ne  adsi- 
nistram  cum  haedis  vos  coiitingat  expelli. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXIV. 

in  finem ,  p$almu$  David,  canticum  Jeremice  et  Exe- 
ekiel  de  populo  traH$migrationi$  ^  cum  inciperent 
prQfici$d. 

Jn  finem^  p$almu$  David,  verba  jam  nota  sunt ; 
resiat  nt  sequentia  dicere  debeamas.  Gum  populus 
llebraeorum  propter  inobedientiam  suam  captivus  a 
Chaldaeorum  gente  duceretur,  Jeremia$  et  Ezechid 
propbetae  dixerunt  {Jer,  xxv,  ii)eos  post  septuaginta 
annos  in  suam  pairiam  esse  rcdituros ,  eversamqoe 


et  tibi  reddetur  votum  in  Jenualem.  Ab  infideltbos  vo- 
ta  reddebaniur  et  Marti,  et  Veneri,  cxtcrisque  d.T.- 
monibus ;  ut  si  quis  fuisset  de  praelio  liberatus,  sa- 
crificabat  Gradivo ;  si  quis  ad  foedum  «dulterium 
pervenisset,  adorandam  deam  libidinis  aestiinai>at. 
Nuncautem  verltate  recogniia,  de  bonis  operibus  in 
Jeru$alem  Deo  soli  votum  dicit  e$$e  reddeudum,  qoac 
est  visio  pacis,  in  qua  manei  fixa  immobilisque  feli- 
citas. 

Vers.  2.  Exaudi  orationem  meam ;  ad  te  omnis  caro 
veniet,  Iste  popuius  qui  prius  dixerat :  Te  decet  hym- 
niM,  DeiM,  in  Sion,  i!unc  ad  Dominum  hymnidica 
supplicatione  proclamat  dicens  :  Exaudi  orationem 


ab  hostibiis  Jerusalem   meliore  statu  reparaiuros.  ^ '"^«"^  "^»>CP""S  ^*<^«f«'»  211  ^»^  caeieiisf.- 

Addidit :  De  populo  transmigrationie,  utique  Hebraeo, 

qui  in  Babyloniam  civitatem  migraius  est ;  quod  spl- 

ritualiter  significat,  quando  peccatis  facieniibos  in 

diaboll   polesiaie    traducimur.    Babylonia    quippe 

(sicat  svpe  memoratum  est)  interpretaiur  confusio, 

quam  specialiter  ad  diabolum  manifestum  est  perti- 

nere.  Iste  ergo  populus,  qui  Babyloniam  deserens 

post  capiivitatem ,  ad  Jenisalem  civitaiem  Domini 

festinabat,  illos  respicit  qui  mundi  istius  confusione 

damnata,  ad  Ecclcsiam  Ghrisli  venire  contendunt. 

Quibus  auctoritate  Patriim  totus  isie  psalmus  aptan- 

dus  est :  quoniam,  quando  iste  populus  revertebatur 

ad  Jerusalem,  Jeremias  et  Ezechiel  morte  praeventi 

aunt.  Sed  ut  nodum  quaestionis  bujus  evitemus,  ta- 


ciendum  esse  praedixerat.  Ipse  populus  omticnem 
suam  exaudiri  petit,  quem  superius  diximus.  Sciens 
enim  se  esse  moriturum,  illum  rogabat  ad  quem  se 
post  banc  vitam  venturum  esse  noscebai ;  ui  liic  ci 
parceret,  ne  ibi  de  ipso  judicarei.  Sic  enim  dc  \IU> 
judicio  dicit  Apostolus  :  Omne$  enim  $tabimu$  ante 
tribunat  Chri$ti^  ut  recipiat  unusquitque  propria  cvr- 
pori$  prout  ^eiitf,  tive  bonum,  $ive  malum  {II  Cor.  v, 
iO).  llicenimcarnm,  nonsolum  sanctos,  sed  omnein 
bominem  debemus  advertere  :  quia  oiitnes  ad  euin 
constat  esse  veniuros,  sivc  damnandos,  sive  in  aeter- 
nam  requiem  collocandos.  Et  nola  quod  in  St  riptu- 
ris  divinis  frequcnter  et  sola  anima,  et  sola  caro  pro 
bomine  ponitur  ;  ut  est  illud  in  Gencsi :  Et  intrave- 


lis  nobis  sit  ordo  verborum  :  In  finem,  p$almu$  Da-  ® ''«"'  *«  ^gVP^^»^  ^^^  •'«^o*  animis  septuayinla  quin- 


vid,  canticum  de  poputo  tran$migratJoni$f  per  prophe- 
tiam  Jeremtce  el  Euchiet,  cum  inciperent  profici$ci. 
Sic  recte  intelligitar,  ut  verba  magis  ad  populum 
quam  ad  Jeremiam  et  Ezechiet  peninere  videantur. 

/Hv/m  psalmi. 

Popnlas  iste  qui  sxculi  peccata  deseruit,  revertens 
•d  Dominum  Salvaiorem,  primo  ingressu  psalmi, 
aoctorem  suum  liberatus  agnoscens,  orationem  soam 
postolat  debere  cognosci ,  definiens  sotum  illum  bea- 
tom  esse  qni  ad  ejus  atria  meruerit  pervenire.  Se- 
cnnda  sectione,  spem  dicit  Dominum  omnium  flnlum 
ease  terrarum  (diversas  laudes  ipsius,  potentiamque 


que  [ms.  A.,  duce\  {Geu.  xlvi,  27j.  Et  bic  :  Ad  te 
omni$  caro  veniet,  Quo  loco  uiiilinmm  est  synecdoche 
schematis  meminisse,  quic  siynificat  a  parie  toium. 

Vers.  3.  Verba  iniquoruin  pra^vatuerunt  $ttper  nos^ 
et  imptetatibu$  no$lris  tu  propitiaberis.  Pra:valueruni 
quidem  verba  iniquorum,  quando  pagani  parentes 
peri>uaserant  filiis  suis  aniiquos  ritiis  et  sacrilegia 
qiiae  colebant.  Tracii  enim  per  inrantiam,  illud  viden- 
tar  secuti,  quod  ruJibus  aniniis  inibiberuni.  Profva- 
luerunt  super  no$,  dictum  est,  lanquam  aliquod  allis- 
simum  mare,  quod  abundaniia  fluentorum  objecta 
quxqne  submergit ,  et  enatare  non  siiiit  quaecuniine 
voraverit.  Scd  bis  erroribus  pietas  divina  subvenit. 


145  EXPOSmO  IN  PSALTERIUII.  PSAL.  LXIV.  446 

qiumdo  salutem  muiido  adventu  Domini  Salvntoris  A     Vcr.^.  G.  Mirabile  in  ccquitafe,   Exaudi  nos ,  Dens 


hidalsit.  Perscrulaiidom  est  au(em*quid  vclit  propi- 
tiatos  intelligi.  Apte  dicimus  lioc  de  sacerdotibus, 
quoHes  per  immolala  sacriHcia  peccatis  nostris  pro- 
pitiam  faciunt  Divinitatem ;  ut  ira  qux  dcbebatur 
delictis,  converiatur  in  graliam  salutis ;  et  qtii  eraot 
factis  suis  justissime  rei,  reddanlur  Diviniiatis  mu- 
neribus  absoluti.  Sic  Diviniias  propitiata  est  humano 
geiieri,  quando  nobis  el  sacerdotem  et  hostiain  ipsum 
eootullt  Christum ;  sicul  dicit  Aposlolus:  Deus  erat  in 
Ckristo  mundum  reconcilians  sibi ,  non  reputans  illis 
delicia  eorum  (tl  Cor,  v,  10). 

Vers.  4.  Beatus  quem  elegisti  et  as<iimp»tstr\  inha- 
bitabit  in  tabernacu'is[ms,  A.,  in  atriis]  /uis.  Quidaro 
bnnc  versum  aptaiidnm  x^timant  Domino  Salvaiori ; 


salutaris  noster.  Qiiod  dixit,  Mirabile  in  aquitate^  ad 
templttm  respicit  pra^ictum ;  multis  enim  modis  po- 
testesse  mirabile,  Sed  addidit,  in  eequitnte^  ot  illinn 
advenium  ipsius  dcbolsBes  advertere,  cnm  bonos  se- 
gregat  a  m.ilis,  et  unicuique  digiia  retribnit.  Verom 
ut  hoc  de  ipso  intelligere  deberemus,  se^iaitur : 
Exaudi  nos ,  Deus^  salularis  noster.  Ipse  enim  Deos 
Salvator  noster  est  qui  mundo  saluiem  conlulit,  et 
humano  gcneri  sua  pieiate  subvenit. 

Vcrs.  7.  Spes  omnium  pnium  terra^  et  in  mari  longe» 
Pcstquam  populus  ille  coiiversus  orationein  suam 
simplici  corde  profundit,  bonisque  Domini  se  asse* 
ruit  esse  completum,  venit  ad  secuudam  sectionem, 
in  qua  laudes  Domini  virtutrsque  describit.  Nam  sen- 


ied  ntis  illum  magis  ad  communem  beatum  dlcimiis  B  ^"^  ^^^^  Judxorum   persuasiones ,  el  hxreticoriim 

prava  dogmata  falce  veritaiis  abscidit.  Spes  enim 
Domini  non  est  localis,  neque  unius  gentis,  sed  om^ 
nium  finium  terrce^  qiiando  illi  per  universnm  orbetfi 
humilia  vota  fuiiduntur.  Qui  merito  omnium  spes  est, 
quando  6delibus  cunctis  xterna  praemia  comproroi- 
sit.  Sed  ne  hoc  tanturo  de  sola  terra  intelligeres, 
quam  magnam  vocant,  addidit,  et  in  mari  longe.  Slve 
ad  insolas  rcspicit,  quas  non  videbatur  terr»  Gnibus 
inclusisse;  sive  ad  mare  longum,  id  est  totius  sxculi 
habitaiionem  :  de  quo  alibi  dicit  :  Hoe  mare  mngnum 
et  spatiosum  manibus  (Psal,  ciii,  ZH),  Longuin  est 
eiiim ,  quoniam  habitatio  fjus  innumeras  continet 
nationes.  Nam  mare,  mundum  debcre  intelligi  Do- 
mintzs  quoque  teslatur;  ait  enim  discipulis  siiis  :  Fa- 
^€[edt  tmima  mea  in  airia  Domini  (Psal.  lxxxiii,  3).  C  ^am  vos  piseatores  hominum  (Matth.  iv,  19).  Ubi  enirn 

pisces  roaxime,  nisi  in  mari  sunt  T  Mari  quippe  jusie 
coroparalur  hic  mundus,  quia  ralsiiatibus  amarus 
est,  fluciibus  diabolicis  qiiatitur,  et  vitiornm  tcmpe- 
statibus  commovetur. 

Vers.  8.  Prasparant  montes  in  virtute  tua^  acciitctns 
potentia,  Versum  istum  paulo  diligcntius  perscrute- 
mur,  est  enim  verborom  subtiliiaie  profundus.  Quod 
enim  dictom  est,  Prceparans  montes  in  virtute ,  ad 
terrenas  altitodines  omnino  non  pertinet.  Prxparare 
Ycro  non  dicimus,  nisi  218  H^od  ad  competenies 
alios  osus  neeessaria  qualitate  providetur.  VA  ideo 


refereiidum.  Dixerai  enim  superius,  Impietatibus 

Monrk  tu  propiiiaberis ;  nunc  seqtiitur ,  Beatus  quem 

€iegi$d  et  astumpsisti;  ot  non  hoc  de  illo  singulariter 

innaeolato,  sed  de  peccatore  absoluie  dlxisse  no- 

ccatur.  Beaius  est  igitur  quem  elegit  Dominus.  Sed 

'vide  qoid  alt  elegisti ,  ut  hanc  electioneni  nemo  sois 

nerilis  applicaret,  sicot  ipse  iii  Evangelio  dicit :  Non 

me  elegistis^  sed  ego  elegi  vos  (Joan,  xv,  i6).  As- 

f,  est  autem  in  aetemam  requiem  collocari,  quam 

sanctis  sois   pius  Dominus  compromittit.  Sed  qtiid 

ttiibus  contingit  ipse  sobsequitur,  Inhabitabit  in  ta- 

MemMeutis  tuis.  Inhabitare  dicimus  eos  qui  adepturo 

loeiini  nulla  permutaiione  derelinquunt.  Sed  qualls 

mii  ista  babitatio,  in  alio  psalmo  dicit :  Coneupivit^  el 


Ibi  eoim  habitare  jam  praeroium  est,  quia  nequeunt 

Hloc  Intffiire,  nisi  quos  coelestis  misericordia  digna- 

mar  eligere. 

Yers.  5.  Replebimur  in  bonis  domus  tuas :  sanetum 

mi  templum  tuum,  Si  bona  dorous  Dei,  id  est  Jerusa- 
lem  fuiorae  ad  liquidum  voluerit  perscruiari  mens 
lifiroaiia,  non  sofGcit;  de  quibus  dicit  Apostolus : 
ituod  ecutus  non  vidit,  nee  auris  audivit,  nec  in  cor 
Aoattnia  aseendil^  quce  prceparavit  Deus  his  qui  diligunl 
eum  (/  Cor.  ii,  9).  Sed  quia  fas  est  pro  partc  audila 
loqni,  i/oiiiii«eju8  6oiia  sunt  tricenarius,  sexngenarios 


et  cei:ienariu8  fructus,  quero  ibi  ^anctis  suis  fidelibus^  prceparatos  montes  apostolos  per  allegoriam  dccenier 
Dominos  poliicetur.  Sunl  etiam  et  hic  bona  domus  accipimus,  qui  ad  verburo  prxdicationis  eleCi  sunr, 
ejos,  qoae  dicii  Apostolud :  Alii  enim  datur  sermo  sa-  forlitudinem  habeotes  fidei,  et  allitudiuem  sanctita- 
fUntite,  tstii  sermo  sciemia,  atii  fides  in  eodem  Spiritu,  J)  tis,  humiles  conversatione,  sed  merito  ceisiores.  Hos 


tdH  gratia  sanitatum,  atii  genera  tinguarum^  atii  inter» 
pretmHones  urmonnm  [I  Cor,  xii,  8, 9),  etc.  Et  iniucre 
qood  dixit,  Beptebimur^  quasi  ad  mensuraro  no- 
itram»  qu  tnioro  possumus  capere,  potabimur  :  signi- 
lcm  illod  quod  ideni  Apostolus  dicit :  Vnicui^ue 
mtHm  nmtrum  data  est  gratia  seeundum  mensuram 
donationi$  Otristi  (Ephes,  iv,  7).  Sequiior,  sanctum 
e$t  temptum  tuum.  Sive  boc  pertioet  ad  domoro  Dei, 
qn«  esl  Ecclesia ;  sive  ad  incarnationem  Domini,  sicot 
legitor  in  Evangelio  :  Destruite  templum  hoc,  et  in 
triduo  adificabo  itlud  (Joan.  ii,  10) ;  et  paulo  post 
ait  Evangelista  :  Uoe  enim  dicebat  de  tempto  corpO' 
ris  sirf. 


Dominus  preeparavit  in  virtute  sua,  quia  per  cos  fecit 
magna  miracula ;  ut  et  magnitudine  verbi  iiicredulos 
converterent ,  et  factorum  admiratiune  duriss  ma 
eorda  mollirent.  Sed  quemadmodum  hsc  prwparave- 
ritj  consequenter  exponit,  accinctus  potentia,  id  est 
indutus  majestate  sua.  Ilumanitas  eiiiin  Doiniiii 
Veibi  poteslate  prxcincta  est;  ut  quod  bomo  non 
habuit,  virios  divina  prxstaret.  Arxingimus  cnim  nos 
honore  baltei ,  duro  tamen  alia  sil  digniias  cinguii , 
quam  natura  cingeniis.  Sic  ei  in  psalmo  qiiadragesi- 
roo  quarto  dictiim  esl  :  Aceingere  gtadio  tuo  circa 
femur,  potentissime  (Psat,  xliv,  4);  etalibi :  Prwcin- 
xisti  me  tcetitia  (Psai.  xxix,  12).  H;icc  enim  ct  talia 


417  M.  AURELIl  CASSIODORS  44S 

duas  naturas  iudicanc  Doiniui  Cluristi  plenissimas  A  sumiiur,  unto  sobrieUUm  meiktibus  Jonare  digiui 


atque  perfectas  in  una  eademque  personay  sicut  om- 
nis  cailiolica  confitetur  Ecclesia. 

Vers.  9.  Qui  eoniurbas  profundum  maris  :  sonum 
fiueluum  ^ui  quii  iustinebii  f  Turbabuntur  gentei, 
Postquam  per  aliegoriam  moiitium  dixit  apostolos 
esse  pra^paratos,  nunc  exponitquid  per  eos  Domi- 
uus  fuerit  operatus.  Turbavit  enim  apostolis  praedi- 
cantibus  non  solum  superficiem  maris,  sed  fuudum 
roaris ,  id  est  gentiliura  corda  demersa  profundius. 
Nam  cum  sua  uumina  conticuisse  ct* rnereiit,  et  anni* 
liilaia  esse  sentirent,  merito  corde  turbati  sunt,  quan- 
do  spes  suas  ad  nihilum  pervenisse  noscebant.  Nam 
cum  saeculum  mare  dicatur,  congrue  fuiido  maris 
comparaia  sunt  corda  demeotium;  inde  enim  surgit, 


tur.  Quapropter  hoc  genus  koculionis  io  Scriplurii 
divin  s  est  proprium,  quoniam  in  bono  plerum*iue 
poniiur.  In  scripturis  auiem  sxcularibuF,  vel  in  coin- 
munibiis  fabulis  ebrieUs  in lonam  piriem  penitus 
non  habetur.  Subjungit,  mtt/n'p/tcaiit  iocupletaretam. 
Yerba  ista  inexplicabilem  modum  donaiionis  osten- 
dunt.  Nam  qui  muUipUcat  locupleta  e ,  quautum  ail 
non  videtur  exprimcre,  sed  in  immensum  ducitur 
quod  verbis  ulibus  pollicelur :  locuples  enim  diei- 
tur,  loca  plura  lenens.  Ipsa  est  terra  quam  dignatns 
est  assumere,  non  qiiam  bumaniutis  more  calcavit, 
Isum  siqutdem  quam  terimus  non  iocupleundam  le- 
gimus,  sed  potius  iinmuundam ;  sicut  Isaia»  dicit : 
Erit  ccelum  novum^  et  terra  nova  (/lat.  lxv,  17}. 


quodfluctusexciUtpeccatorum;indevenitinopinau  B     Vers.  42.  Fiumen  Dei  repletum  eit  aquii ;  paroiti 


commotio,  quae  innocentiam  verberat,  sanctosque 
defatigat.  Sequitur,  tonum  /luctuum  ejui  quk  iuitine- 
bit  f  Hic  signiflcat  persecutores,  qui  licet  ipsi  velut 
fluctus  aliissimi  concitentur ,  ionui  eorum ,  id  est 
dicu  crudolia  nullatenus  ab  bominibus  sustinentur, 
nisi  divina  gratia  concedente  eorum  protervia  fracta 
superetur.  Qtiti  iuitinebit  f  qnantum  ad  bominum 
pertinet  fragiiiutem  dicitur.  Nam,  dono  Dominisuf- 
f*agante,  mariyres  eorom  violentiam  superare  potue- 
runt :  unde  maxime  conturbatx  sunt  gentes,  quando 
fldelissimos  cernebant ,  et  vivos  facere  virtutes,  et 
mortaos  supplicaniium  vou  complere :  contra  siia 
numina  et  eorum  potentiam  pavesceroy  et  responsa 
denegare.  Tunc  enim  et  Delpbicus  Apoilo  conlicait; 


eibum  Ulorum^  quia  lia  est  prceparaiio  tua^  Beue  natse- 
ricordia  Dumini  pleiiissimo  fluvio  comparator.  MiHi 
eoim  aliqna  sicciute  potest  imminui,  qiii  poutioai- 
bus  crebris  neseit  expendi.  Mundialis  aqua  aui  ia- 
bribus  accipit  augmentnm,  aut  siccitate  defectum-; 
Dei  vero  flovius  semper  plenus,  s^per  aeqnalli 
est;  de  quo  dictam  est:  Fluminii  impetui  ImUfM 
civitatem  Dei  (Pio/.  xlv,  5) ;  et  ipse  Dominus  ia 
Evangelio  ait :  Qut  biberit  ex  aqua  quam  ego  4o  «, 
iion  iitUt  unquam;  ied  fiet  in  eo  [om  aqux  ialienHi  Im 
vtlaiii  cBternam  {Joam,  iv,  45).  Nec  moveat  quod  aKbt 
singulari,  alilH  plurali  numero  fiumina  sunt  iHisita. 
UniUtis  enim  virtus  esi  multa  complecti.  Nana  cum 
dicamus  pluraliter  Ecclesias ,  unam  tameu  coastit 


tunca  Delphis  Diana  disccssit;  tunc  Cytberea  Venus  G  ^^  cathoiicam,  quod  innumeris  vicibus  cognoscitar 


erubuit.  Sed  quid,  rogo,  gentes  lacere  poterant, 
quando  sua  numina  trepidare  cemebant? 

Vers.  iO.  Et  timebunt  omna  qui  habitoMfinei  terrce 
atignii  tuii;exitui  matulini  et  vapere  delectaberii. 
Ilic  tempiis  significat  qoo  apostoli  diversa  signa  fa- 
ciebant.  Necesse  enim  erat  ut  universius  contremi- 
sceret,  quae  orl>em  lerrae  babiure  videbatur,  quando 
talia  signa  cernebai  qus  nec  lectio  eorum  prodide- 
rat,  nec  visio  ulla  monstraverat.  Ipse  entm  dixit  unde 
timor  ille  concipi  potuisset ,  id  est »  a  ugnii  tuii, 
Addidit ,  exiltis  malutini  et  veipere  deleclaberii.  Exitui 
matutini  est  quando  aliquis  ex  mundi  istius  feliciute 
ad  Dominum  converiiiur  Salvatorem.  Jfoinltntcm 
enim  tempus  semper  clarescit,  et  processu  diei  gra- 


esio  meinoratum.  Sed  pos.quam  de  pmu  flumials 
dixii,  de  cibo  spirituali  subjecit,  ne  convivium  H^ 
mini  copiosissimum  aniicossuos  reiinqiicret  ei  aiiqoa 
parte  jejunos.  Dicit  enim,  paraiti  dbum  iUorum.  Ci- 
bui  ille  non  dentibus  manditur,  sed  anim»  avidiuie 
devoratur ;  de  quo  dictuui  est :  Pauem  ceeU  deditme  ; 
panem  angetorum  manducajoit  homo  (Fial,  lxxvii,  i5). 
Sic  totum  ad  commuiiionem  sacram  convenienter 
referlur,  quando  et  ejiis  sanguincni  bibimus,  ei  do 
ejus  corpore  saginamur.  Et  ne  albiuid  casualit^r 
factum  puUres,  sicut  arbitralur  irridendageatilitis, 
subdidit,  Qiita  ita  eit  pra:paratie  tua.  Sic  enim  omiiia 
contigerunt  quemadmoduin  suni  ab  ipso  disposiu  , 
sicut  ipse  in  Evangelio  dicit :  Nonne  quinque  pueserei 


tiam  illuuiinationis  acquiril.  (Juod  autem  dixit,  el  D  v^''^*^  dipondio^  et  unus  ex  illii  non  cadei  eaper 


vetpere  delectaberis  ,  significat  quando  gravia  palien- 
tibus  semper  obscunim  est :  sed  lamen  ad  Dominum 
veniunt  Creaiorem,  qui  moerores  eorum  convertit  in 
gaudium.  Ita  utraruinque  rerum  exUu  delectabitur  Do- 
niinus,  quia  undiijue  devolos  per  abundantiam  suae 
iargitatis  acquirit. 

Vers.  11.  VisUasti  terram  et  inebriasti  eam;  mulii- 
plieasti  locupletare  eam,  Terram  hic  genus  humanum 
debemus  accipere,  quod  satiatuui  atque  refecluin  est 
quando  Domimis  adveuire  dignattis  est.  Sed  unde  isu 
terra  debriau  sit ,  alter  psalmus  exponit  dicens :  Et 
poculum  tuum  inebriatu^  quam  prcrclarum  est !  Ebric- 
us  felix,  satictas  saluiaris ,  quac  quanlo  copiosius 


terram  sine  voluntaie  Patris  vesiri  {Luc.  xu,  6)? 

Vers.  13.  Rivos  ejus  inebriot  muUipUca  generaiio' 
nes  ejus :  in  stiUicidiis  ejus  Uelabitur  cum  esarieiwr» 
Rivos  213  clum  hic  dicit  aposulos,  vel  alios  fide- 
les,  qui  de  illo  Dei  semper  repieto  fluiniue  biberout* 
Sed  ne  pouim  ipsorum  crederes  esse  tenuisaiaiaia  , 
dicit  rivos  ipsos  inebriandos ,  ui  ad  UnUm  satieUtein 
perveniant,  quanU  et  ipsis  abunde  suiflciat,  el  aiiis 
profuiura  concedat.  Redit  igitur  ad  singularem  nomo- 
rum,  quem  ecclesiastic»  uiiiLiti  diximus  conTeoire* 
Dicit  eriim,  multiptica  generationes  ejut^  iliiua  acilioeC 
rivi  qui  de  flumine  sancto  profluit ,  ut  per  genera- 
tiones  succcdeuici  prxdicatio  bcaia  uoo  deficiat,  scd 


440  EXPOSmO  LN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXV.  450 

miUlifftieetur^  unde  caiholica  sempcr  crescal  Eccle*  A      Vers.  tC.  Induli  sunt  erielet  otium^  et  convailes 

abundabunt  frumento  :  etenim  eiamabunt  ei  tiymnum 


lia;  ot  qui  modo  imbuuntor  sacro  dogmale;  post 
aliot  docere  Tideantiir ;  quod  quoiidie  Heri  evidenler 
agno«cimnft.  Dictum  est  de  rivis,  qiii  pertineiit  ad 
proTectos  [ed.^  perfeciosl :  nunc  dicii  dc  stilticidiis, 
qu»  ad  inchoantes  respiciunt  Chrisiiajios,  quando  an- 
gnsUita  primordia  latissima  non  potest  introiredoctri- 
Iia;dequibu8  dicitApostohis :  Son  potuivobisloquiqua' 
it  sfririiuaiibus^  sed  quasi  carnalibus.  Quaii  parvulis  in 
f^kristo  lae  vobis  potum  dedi,  non  escam(l  Cor.  iii,  1,2). 
Stitiieidia  eniro  sonl  gutuie  qiix  de  teciis  cadunt, 
Don  ponderev  scd  assiduitate  penetrantia,  qnse  qiian- 
lUD  dtstent  a  rivis  etiam  viyualis  UMbis  ratio  patcfa- 
tiu  Ergo  in  primoidiis  suis  tatabilur  omnis  fidelis , 
cvm  eatorietur  ex  aqua  et  S|»iritu  sanct»,  qnando  vere 


dicent,  indwi  hunt,  illam  veslcm  niiptialem  significaC 
qua  arietes  ovinm ,  id  est  aposloii  et  sancti  rel  qui 
yestieniur,  qiii  doctrinx  bonae  [ms,  C,  bono]  dnces 
exsiiterunt  populo  Ghrisliano.  Sequitur,  et  eonvaitet 
abundabunt  frumento.  Convalles  populos  Sfgiiincant 
hum  lcs  ,  quia  nihii  his  humitius,  qua»  in  quadam 
terrae  concaviiate  deseendutif.  isti  ergo  humilcs 
abundabunt  frumento ,  stcut  ille  publtcanus  qui  iiee 
oculos  audebat  ad  coeluro  erigere,  nec  alirfua  nr^rr* 
tcruin  pnesumptione  conftdere.  Abundnvit  frumento^ 
quia  humilis  convallis  fuit  :  ereclus  est  quia  ,  prae- 
stante  Domino,  se  ipse  dejectt :  et  ideo  fortlor  factns 
est,  quia  vires  suas  invalidas  esse  confessus  cst.  Ad» 


rmiftciniur,  et  glori.f  Domini  ipsius  digDaiioiie  prx-  fi  jecit,  clamabunt  et  hymnum  dicent.  Finaiis  ista  con- 

closio  ostendit  nobis  allusioues  illas  quas  •operius 
dixit,  mysiica  similitudine  suscipiendas.  Neque  enim 
liiies  deserti  clamabunt ,  nec  convalles »  nec  arieies 
oviiim ,  nec  cxtera  qux  dixit  anterius ;  sed  elama' 
bunt  illi  et  hymnum  dicent^  ad  quo8  res  isiae  compro* 
babili  similitudine  referuntur.  Dixit  enim  prius  da- 
mabunt ,  et  ne  clamorero  ipsum  crederes  esse  confu- 
ftum»  addidit,  et  hymnum  dicent ,  id  est  laudem,  qvm 
raUoiiabiiibus  creaiuris  noscitur  convenire  suaviter. 

Con«fiisto  psalmi, 

Intclligamus  populum  illum  heatum  qui  venit  ad 

Dominom  Christum ,  quali  suavitate  laetatus  est;  et 

scitmus  inaestimabile  esse  beneficiom ,  quod  Unta 
VM»   imuMlus  convenienter  advertitur ,   per  quem      ,    .  .   ,.    ^  ^«i^k,«i..«.    h.».»..».  ^»^..^ 

^^  •-     -.  1  .  .     E»    I    •     »     ^   •.     •     i^     X       r  legitur  exsuluiione  celebratum.  Hymnum  quoqoe 

«Mbolica  dihlatur  Ecclesia.  Benedtcit  enira  Domiuus  C    r  . .^..„  «.«1«.;  ^m>s.m^i^^t    «»«»t«. 

■  ■  ejus  quem  primo  versu  psalmi  promisertt ,  quanu 


'•  Est  eiiim  nobis  tuiic  magna  Ixtitia,  quando 
autiqvl  hominis  veiustate  deposita,  in  novae  rcgene- 
i|tioiiis  gaudla  coinmuumur.  Scd  iicet  hxc  Dei  ,mu« 
alio  modo  in  auctoritate  posiu  videantur , 
tamen  provectus  nostri  ordinem  videntur 
certissimum.  Primo  enim  ariditas  fidei 
foibiiMiam  stillicldiis  animatur;  post  rivis  afBucn- 
libiii  Irrigamur :  deinde,  sicut  dicit  versus  superior, 
m4  llamlnls  illius  plenitudinem ,  jovanie  Domino , 
jMrveiiiinus.  Sic  per  h.xc  tria  divini  muneris  ordo 
^eclaratnr. 

1. 14.  Benedices  coronam  anni  beniynilatis  tua, 
tui  replebuntur  ubertate,  Corona  anni  totus 


fere  fecerit  Christiarios  flundne^  rivo,  stiliicidio^ 

jam  8U|:erias  dixit.  Deinde  vide  quid  sequitur  : 

i  l«t  repiebuntwr  ubertate.  Campos  dicit  fideles 

aiqne  justos «  qui    aequaliuti  coiitporiim 

iisimo  pectore  comparantur.  Tales  enim  ubertate 

qoia  fmctum  tricenarium,  et  sexagena- 

,  vel  centenariumy  Domino  largiente,  prsesta- 


¥er8. 15.  Pinyueseent  finet  deserti ,  et  exsuUatione 
€oiU$  accingentur,  Fines  deserii  populi  gentium  sunt, 
mi  qmm  duIIqs  propheu  fuerat  destinatus;  sed  toti  in 
nailone  prophetaiiant.  Isii  ergo  fines  deserti^ 
raagno  munere  Divinikitiseffecii  sunt,  quando 
m6  eos  aposioloruin  prj:dlcatio  sancia  pervenit,  et 


gratia  diversiutis  omavitt  laudem  incamationis  ejus 
mirabili  breviute  describens ,  et  quid  mtiodo  prcstl- 
terit,  fidelis  institutor  edocoit.  Ad  postremum  iu 
resurrectione  ventura  universos  sanctos  ejus  hymni- 
dica  in  eo  dicit  exsultatione  gaudere.  Sic  et  prssentia 
mirabili  breviute  narravii ,  et  ad  spem  maxiinani 
concitandam  futura  nobis  prxinia  comproinisil.  Tri- 
bue,  Rex  coelestis,  utei  nos  erepti  ab  aridiute  pec- 
cati ,  flumine  misericordi.-i!  tiiae  copiosius  irrigatl « 
pinguesccre  mereamur,  ut  liymnum  cum  sanctis  tuia 
tibi  jugiter  decantare  possimus. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXV. 
In  finem^  psalmus  David^  canticum  resurrectionis. 


Sraria  tHwiini  per  fldero  decori  factl  suni ,  quos  pri-  D     Quarovis   haec  noroina  quae  in  capite  tituli  sunt 

posita ,  pnnmissa  expositione  videantur  esse  notis- 
slma,  umen  non  erit  importunum  scientibus  inter* 
dum  ipsa  repetere «  ut  intentio  ii*tius  lnscriptioiiis 
evidentius  possit  agnosci.  In  flnem^  quod  dictum  est , 
respicit  ad  Dominum  214  Salvatorem ,  sicut  dicit 
Apostolus  :  Ftftis  enim  leyis  Christus  ad  justitiamomni 
eredenti  {Hom.  x,  4).  Psalmus  ipsiiro  siiie  ambiguiute 
denuntiat,  quia  psalmus  ex  superioribus  sonat,  sicut 
opera  ejus  dicUque  soiiucraiit.  David  autem  dictum 
est  inierpreuri  desiderabilis  et  manu  fortis ,  qiiae 
verba  speclaliter  pertinent  ad  Rrgem  nostmm  cl 
Dominuro  Christum,  Hcstat  nunc  ut  sequentia  dicere 
debeamus.  Canticum  istud  generale ,  qiiod  dici  de 


locredoliutis  roacies  borr<;nda  torpabat.  Priroa 

salio  per  propbeus  in  Judaea  natione  prove- 

■il;  seceiida  In  gentibus  per  apostolos  longe  lateqoe 

4Mssa  esl.  Sed  plus  de  istis  finibus  deserti  framentum 

irirtas  Dooini  conquisivlt ,  quam  de  illis  terris  quae 

eakc  videbantttr«  apparult;  sicut  propbeu  dicit : 

leCarv»  tieriii$  qum  non  parit ;  erumpe  et  clama,  qum 

SM  pmimi$  :  quia  multi  fUH  desertte  mayis  quam  ejus 

qmt  hahei  mrum.  Coiiee  vero  eopiosos  martyres  debe- 

Macdpere,  quia  ipsi  sunt  post  apostolos  eelsiores. 

Iie  eoim  significat,  exssdtaiione  accinyenlurf  quia , 

prasiante  Doaiino,  perveniunt  ad  aeteroum  gaudium 

fm  tolerantiam  passioniim. 


45t  M.  AUftELII  GASSIODORI  m 

Domlno  Salvatore  prxmissa  nomitia  docuerunt,  de  A  dicium   esl,  date  gloriam  laudi  ejus^  ei  imtidoiiuui 


gloriosa  ipsius  resurrectione  pr«edicatur,  per  qnod  Cc- 
clesia  geuies  admonel,  quas  per  graliam  Domini  prae- 
sciebat  esse  crediluras,  ut  communiler  gaudeant,  quse 
eranl  in  suo  Capiie  reparandae.  Sed  quoniam  gcns 
Judasa  se  tantum  ad  beaue  vitae  prxmia  putabal  esse 
venturam,  qiiia  inter  caeteras  naliones,  quae  adhuc 
idolis  dedilae  serviebant,  sola  legera  veri  Doroinl 
liabere  videbatur  (sed  erat  infldeliiatis  suae  vitio 
peccaiura)  propbeiiae  spirilu  caniicum  istud  sancta 
profudii  Ecclesia :  assercns  spem  illam  resurreciionis 
uoi)  solum  fiJeles  ex  Judaeis ,  sed  universilatem  de 
cunctis  gcniibus  babituram;  sicut  Domitius  dicil  : 
Vtvo  egOt  dicit  Dominuij  et  implebilur  gloria  mea  uni^ 
versa  lerra  (Num,  xiv,  ^i).  Denique  ct  psa'nuis  isie 
sic  incboal :  Jubilate  Deo^  omni»  teira, 

Divifio  psalmi. 

Contra  persiiasionem  Judaeorum ,  qui  se  dicebani 
solos  ad  beatam  viiam  prae  omnibus  pertlnere,  mater 
Eeclcsia  spein  generalis  resurrcctionis  interpositis 
Iribus  diapsalmatibus  laeta  decanta?.  Primo  ordine 
hortans  universitatem  ,  nt  de  Domini  resurrectione 
congaudeat,  quse  cunctis  erat  fldelibus  aeterna  praeroia 
praestitura.  Sccundo  ordine  inviiat  omnes  ut  venianl 
ad  Dei  oper:i  coiisideraiida ;  quateniis  una  crcduli^as 
jungai  quos  unum  praemium  exspeclare  videbatur. 
Teriio  iterum  monet  gentes  ut  Dominum  benedicant, 
qui  nos  licet  diversis  probet  tribulationibus ,  lamen 
ad  requiem  suae  nuscraiionis  adducet.  Quarto  ordine 
iterum  invilat  universitaiein,  ut  comnionila  [ed.,  com- 


coeleste  siliculosis  animis  hanriainus.  Dat  glorimm 
laudi  ejus  qui  praccoiiia  Domini  rrequentaia  exsulta- 
tione  concflebrat,  ut  totum  ipsi  liepuians,  nibil  bo- 
manis  aestimei  viribns  applicandum.  Vitandum  esl 
enim  et  omni  siudio  rugiendujn  ne  fiagilitas  bumana 
landibus  suis  ambiat  erigi,  qux  niagis  deliel  josta 
iiicrepaiione  culpari. 

Vcrs.  2.  Diciie  Deo  :  Quam  terribilia  sunt  opera  luaj 
in  viuUitHdine  tirtulis  tuw  meutientur  libi  ininuei  tuL 
Audiainns  quid  Ecclesia  j^entes  uno  cominaie  doceal 
dicere ,  et  m.ignani  cnusatn  religionis  sub  brevitate 
conciuiiere.  Quam  terribilia  sunt  opera  tua  !  Quamvis 
6pera  Doniini  dicai  esse  terribilia,  lanien  quautnm 
terroris  babcant  non  edixit;  sed  opera  Doinini  bac 
])  raiione  arbiiror  esse  metueniia  ,  ut  consideremus 
quid  nobis  possit  accidere,  si  illa  ninjebtas,  qam  miin- 
dum  tiiiserala  r  spexil,  pecc.ais  nosiris  racienlibiis 
reddaiur  infcnsa.  Deus  enim  pro  nobis  dignatas  esi 
homo  fieri,  sicut  Lco  papa  ad  Flavianum  scribeos, 
doctor  a  postolicus  dicit  (Epist.  1 0^ad  Flaman.^cap,  4) : 
Creator  angelorum  unus  passus  est  esse  morialium : 
invisibilis  in  suis,  visibilis  est  factus  in  oosiris;  ia* 
comprehensibilis  voluil  coroprehendi ;  aote  teinpora 
roanens,  esse  coepit  ex  lempore.  Uiiivcrsitaiis  Domi- 
nus,  servilem  formaro  obumbrata  niajesutis  soae  im- 
mensitate  suscepit.  Impassibilis  De:is  noo  esi  dedi* 
gnaius  liomo  esse  passibilis,  et  iinmorial  s  morils 
iegibus  subjacere.  Ila^c  si  considereuius ,  terribilia 
nobis  sunt  opera  Domini,  quando  tanioi  dignaiioni 


,    .,^       .    .  ..  «  .     r  "®c  "»"^  possumus  exbibere,  quod  pro  uosira  salule 

inunilal  exemplo  liberationis  suae,  amplius  confldal  ^  ..    ^,     „_ ,    .....  «■       . 

^  ^  •      f  dignaiur  nos  coelestis  pielas  admonere.  Sic  enim  ei 


iii    Domino  :  l>enedicens  eum  ,  quoniam  orationem 
ejus  exaudire  dignatus  est. 

Expositio  psalmi, 

Vers.  i .  Jubiiate  Deo,  omnis  terra ;  psalmum  dicite 
noniini  ejus;  date  gloriam  laudi  ejus,  Sahcta  Ecclesla, 
sicut  dixiinus,  omfii  terrce  dicil  esse  gaudendum,  qnae 
erat  Cbristo  Domino  creditnra.  Jubitntio  enim  dicitur 
exsnltatio  cordis ,  quae  iminensitate  sui  verbis  non 
polest  explicari.  Unde  merilo  a  inli  verbo  snmpsit 
inilium,  ut  niagni  bencficii  incomprehensibilis  pro- 
baretur  e^se  laetitia.  Nam  cum  dicit,  omnis  terra^ 
non  humum,  sed  fideles  significat  ac  devotos,  qui  de 
taii   poleranl  gandcre  miraculo.  Quae  figura  dicilnr 


aiibi  lcgitur  :  Domhie^  audivi  auditum  luicm,  el  timm; 
consideravi  opera  tua,  et  expavi  (liabac,  iii,  2).  Sed 
tlinor  isie  affectuosus  ei  pius  est,  dulcedinem  hslMQS« 
non  amaritudinis  qiialitatem;  spem  g^nerans,  oon 
diffideniiain  creans;  desiderium  cumulans,  noo  sr- 
dorem  charitatis  exstiuguens.  Seqnitur,  tn  multitudmM 
virtuiis  tucB  mentientur  tibi  inimici  tui,  Muititudo  nr* 
tutis  erat,  quod  curabal  homines  diversa  ioflrmitaie 
laboraiites;  sed  in  bac  virtute  mentiebanlur  iniwdei 
ejtis,  qnando  diccbant :  Hxc  signa  in  Beelzebutb  facil 
(Mattli,  XII ,  24).  Mentiti  sunt  etiain  tit  multitudine 
viriutis  ejus,  qu:indo  dicit  :  Videbilis  Fitium  Ikondms 
venieniemin  nubibus  coiU  (Matth,  xxvi,  64,  G5).  El 


meionymia,  id  est  tran«mutalio,  qiiotie^  pcr  id  quod  j)  illi  dixerunt :  Diasphemavii ;  quid  adhic  egeiuuM  tesii'- 


conlinct,  id  quod  continetur  edicitur.  Judxos  enim 
tali  praedicatione  convincit,  qui  spem  beaiae  resur* 
rectionis  sibi  tanlum  xstimabanl  esse  poliicitam. 
Sequitur,  psabnum  dicite  nomini  ejus.  Vo&i  illain  inex- 
plicabilem  jnbilaiionem  congrunm  fuil  ut  ad  psalmo- 
diam  crediiuros  populos  horlaretur;  quatenus  quod 
animo  conceperat,  deprompiis  laudibus  explicarel* 
lilud  enim  soli  Deo.  cognitnm  ,  istud  fuerat  ei.  ab 
Jioniinibus  audiendum ,  sicut  legitur :  Corde  creditur 
ad  jusiiiiam ;  ore  autem  fit  confessio  ad  salutem  (Rom. 
X,  iO).  Quod  autem  dicit,  nomini  ejus  ^  significat 
Domiiium  Salvatorem»  cu]us  adveniu  mundi  vulnera 
probantur  esse  curata.  Intendamus  quoqne  qsidd 


bus?  Ad  posireiiium  mentiti  sunlinmultiiHdinevirtsh' 
tis  ejiis,  quaiido  post  rcsurrectionis  gloriam  data  pe- 
cunia  custodibns  dlcebant  :  Didte  quia  tenerunt  noeta 
discipuli  ejuSy  et  furati  sunt  ettm,  nobis  dormientibui 
(Matih,  xxviii,  15*.  Sic  venerabilis  inaler  sub  coio- 
peiidio  breviiaiis  fjlurae  sanctae  incarnationis  niysle- 
ria  declaravil.     *>^ 

Vcis.  3.  Omnis  terra  adoret  /e,  et  psaiiat  tibi;  p$ai^ 
mum  dicat  nomini  tuo^  Aitissime,  Quis  superius  meo- 
titos  fuisse  dixit  inimicos,  nuiic  generalitas  admon^ 
l,ur  ut  veraciter  adoret  Dominuro  915  Chrislom. 
Addidit,  et  psaiiat  tibi,  quod  revera  dlvinis  deeei 
viriulibus  exhiberi.  Subsequilur,  psalmum  dicat  no- 


455  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSx\L.  LXV.  I5i 

«tiii  tuc  ^  AUiuime.  Prius  diiorat,  piallat  tibi^  post  A  meavit,  miindi  hujus  significabat  flueiita  «ccare  posse 


iierum  |)ene  ipsa  ?erba  repciiit,  sed  bene  perquiren- 
ilbus  longe  diversa  sunt;  prius  enim  psalmodiam 
Intelligi  Toluit  :  hic  vero  opera  sanclitatis  admonuit. 
Nam  cuin  dicit,  nomini  tuo^  Aliimme,  sigolficat,  sicut 
supra  diclum  est,  Dominum  Salvatorem ,  qui  Altit- 
fimss  jure  dicitur  :  quia  nibil  supra  se  aliius,  sicnt 
Paleret  Spiritus  sanclus,  quidquam  baberecitgnosci- 
lur.  Quod  nomen  positum  est  ad  convincendam  spe- 
cialiter  snpcrhiam  Judxorum,  qui  sic  abjectum  esse 
credidernnt,  uteum  crucifigere  non  paveront.  Simul 
eliam  boc  nomiite  convicii  sunt  Ariani;  nam  qui  est 
Altisumut  in  deilatesua,non  potesibabere  majorem. 
'  Yers.  4.  Venite  et  videte  opera  Domini,  quam  terri- 
Inlis  in  coniiliis  super  filios  liominum.  Sponsa  Kcgis 


trausire,  et  ad  pcenitentix  (ulissima  pervenire.  Unda 
necessc  fuit  ut  Ecclesia  cum  sanctis  viris  tn  idip^um 
80  diceret  esse  Itetaturam ,  ubl  e&t  gaudii  nostri  fons 
et  saiutis  xlernx  origo  praeparata.  Quod  vero  aii  t^i, 
in  idipium^  inler  propria  Sctiplurx  divinx  couDume- 
randum  est. 

Vers.  6.  Qui  dominatur  in  virtute  sua  in  teternum^ 
oculi  ejus  super  gentes  respiciunt.  Exposuit  quod  dixe- 
rat,  Lwtahimur  in  idipsum;  scilicet  :  Qui  dominatur 
in  virtute  sua  in  (Bternum,  Dominari  eniai  possunt  el 
principes  terrarum ;  sed  non  in  virtute  sua^  neque  in 
asternum.  Quapropler  hxc  duo  addita  sunt,  ut  omni- 
poieiitis  Regis  virius  possit  oslendi.  Ei  ne  promis* 
siones  pra:dic(as  inanes  putaret  adhuc  cxra  geiitililas. 


«leriii  ordine  secundo  geutes  ii.viiat  ut  miracula  B  addidit ,  oculi  ejus  su^^er  gentes  respiciunt ,  ut  quod 


Veiefii  Teslamenti  devotis  possin(  meiaibus  iniueri ; 
^mwiins  quod  Hebrxo  populo  in  figura  coutigit,  in 
te  cognoscanl  verissime  fuisse  compl-tum.  Proprie 
varo  diclom  est,  Venite,  quasi  adhuc  longe  positis, 
qoasi  adbuc  in  Babylonia  civitate  inoraniibus.  Videte 
poaitiiin  est,  id  esl  lumine  cordis  agnoscite.  Ca^terum 
amlibQS  oculis  videre  non  poterant ,  quds  consl.v 
bifil  esse  prxtcr  ta.  Opera  Domini  iion  ista  dicii  qu« 
Ofliiics  pariier  vident,  coelum,  tcrram,  mareel  omnia 
qoae  in  eis  suut;  sed  illa  invitat  cos  specialiter  in- 
leeri ,  qas  fidelissimi  spiritualiter  agnoverunt , 
llebraeis  fugicDtibus  divisura  mare  patuisse,  qua- 
dragiota  annis  populos  ad  saturitatem  pastos  In 
eremo»  siccis  pedibus  Iransitum  Jordanis  fluenta 


illae  per  se  videre  non  poterant,  a!ipec(u  veri  luniinis 
intueren(ur  alfla(u:.  Dominus  enim  quos  respicit  iilu- 
miuat;  quos  visitare  disponit ,  et  liberat. 

Vers.  7.  Qui  in  ira  provocant ,  non  exaltentur  in 
semetipsis,  Consuetudo  fragiliiatis  nostrae  congrua 
brevitale  descripta  csi,  quia  dum  talia  facimus  unde 
ad  iram  Dominuin  provocemus,  exaltamurin  nobit- 
medpsis,  peccaia  nostra  magis  cupientes  defendere. 
Sed  hos  proliibe(  in  seipsis  exaltarif  quos  oportel  hu- 
miles  inveniri.  Fideles  enim  non  in  se,  sed  in  Cbrislo 
exaltari  oporiet ,  ubi  aliitudo  firma  esi,  e(  nunquam 
rulturus  ascensus. 

Vers.  8.  Benedicite^  gentes^  Deum  ttosfrum,  et  audlte 
vocem  laudis  ejus.  Venit  ad  tertium  membrum,  in  quo 


praebuisse,  el  caetera  quae  Judaels  figuraliter  coDtige-  G  gentes  monet  ut  Deum  verum  consona  praedxatioiie 


nini.  Subjeclt ,  quam  terribilis  in  consHiis  super  filios 
komimum,  Filios  bominum  fecit  terribiles  atque  me- 
luendos  [ms,  A.,  factusesi  terribilisatquemetuendus, 
nuDt  «ic),  cum  per  eos  miracula  magna  monstravii. 
Vjmm  quas  sini  isla  opera ,  quae  yult  gentcs  adhuc 
rodesagnoscere,8equen(ia  declarabunt. 

Vers.  5.  Qui  converUt  mare  in  aridam  ,  et  flumina 
pertramsibunt  pede  :  ibi  Uetabimur  inidipsum,  ls(a  sunl 
operu  Domhu ,  qnae  superior  versus  admonuil.  Con- 
Hrtii  mare  in  aridamy  quando  Hebraeum  populum  per 
mediot  fluctus  iter  fecit  babere  (errenum.  Flumina 
pertiransmt  pede^  quaodo  Jordane  dextra  lacvaque 
difiso,  in  terram  repromissionis  Judaicum  dedux  t 
exereitam.  Sed  quaeroDdum  est  ad  quid  plurali  nu- 


glorificent.  Sequilur,  et  audite  voeem  laudis  ejus ,  id 
est  qua:  dicit  Pater  de  Filio  fideli  credulitate  susci- 
pite.  Voxenlm  taudis  i()Sius  est :  Hic  esi  Filius  meus 
dilectuSf  in  quo  miki  bene  complucui  (Uatth,  iii ,  17). 
Quam  purissimis  acdevotis  nienlibus  oportet  audiri^ 
ut  unus  atqae  idem  credatur  Dominus  Christus  ,  qui 
ante  s;ccula  ex  Patre  progenius  est  consubstantiaiis 
ipsl,  et  ex  Maria  Virgine  procreatus,  nobis  dignatus 
est  fieri  in  assumpta  humanitate  consimilis.  Sancla 
eniui  Ecclesia  in  bac  fide  vivit,  in  hacfide  profi^it, 
u(  in  Domino  Christo  nec  sine  vera  divinitate  buma- 
nitas\  nec  sine  vera  credatur  bumani(ate  divinitas. 
Vers.  9.  Qui  posuit  animam  meam  ad  vitam,  et  non 
dedit  commoveri  pedes  meos.  Nunc  enumerat  quibus  ex 


nero  fiumina  posuerit,  dum  legamus  in  iordane  tan-  ^  causis  misericordia  Domini  pracdicetur.  Duo  sun(  i^ta 


tnaoiodocontigisse?  Non  immeri(o,quia  Ilce(  in  ipso 
loloiumodo  contigerit ,  frequenter  tamen  ibidem  ac- 
cidisse  monsiratur.  Nam  el  Eliae  illic  talis  transitiis 
lw(,  el  discifiulo  ipsius  redeund  similiter  fluminis 
ipiius  fluenta  paiuerunt  {IV  Reg,  ii,  8,  14).  Sive 
^oia  Scripiurae  divinae  mos  est,  et  unum  pro  pluri- 
OHS  dicerOt  et  pluriroa  onllaiis  nomine  voci(are. 
SeqQitur,  ibi  imtabimur  in  idiptum.  Hic  jam  sacra- 
"leaui  illorum  operum  festinat  osiendere,  quia  In 
conun  praefiguratioiie  veraci(er  posl  Iae(aius  est  po- 
Nus  Cbristiiiiius.  Nam  quod  gens  Judaea  per  maria 
^•uisivit,  sequens  Cbristi  baptisma  nuntiabat.  Quod 
flufflioa  sine  altitudinls  periculo  siccis  pedibus  trans* 


sacramenia  liberalionis  nostrae  :  primum  qiiod  nos 
per  munus  baptismatis  ducit  ad  viiam ;  non  enini  illuc 
nos(ris  merids  pervenimus,  sed  ipsius  beneficio  mi- 
serationis  attrabimur.  Deinde  ne  nos  exinde  peruiii- 
tat  expelii,  qui  gravibus  vitiis  prob.tmur  onerati.  Ipse 
enim  nos  ponit  ad  vilam  qui  dixit :  Ego  sum  via^  veri* 
tas,  et  vita  (Joan,  xiv,  6).  Ipse  gressus  n  stros  non 
aiuit  commoveri,  qui  manum  suam  Petrone  mergo- 
retur  extendit  (Ha/i/i.  xiv,  31).  Et  ne  crederes  oliose 
ista  dici ,  a  quibus  periculis  liberata  fuerit ,  subter 
enumerai. 

Vcrs.  10.  Quoniam  probasti  nos^  Deus  :  igne  nos 
examinastiy  sieut  igne  examinatur  argentum.  Hactenus 


4S5  M.  AURELll 

tifigiilari  namero  prophetnse  fidetur  Ecclesia ;  nanc  A 
pltir.iliier  loqnitur  ex  membris  suis »  per  lios  tres 
vers!  8  exponens  fideles  Domint  quaniis  tribulaiioni- 
btts  aimiganlur.  ProbaH  nos  racit  Deus,  quando  per 
diversn  216  i^enera  tentationum  pro  sui  nominis 
confeHsioue  toleranliam  beaue  passionis  indulget. 
Non  enim  ille  nos  probando  novit,  sed  prafesciendo 
eof  noscit.  Sequunlur  dirersae  martymm  poenae.  Igns 
enim  charitatis  examinatur  b^ta  conscientia  ,  quas 
tantoro  Chrisli  Domini  amore  succenditur,  ut  irren- 
fium  flaromarum  tormenta  vincantur.  Sed  iste  ignit 
Bon  consumptorios,  sed  purgatorius  est.  Daiur  enim 
argenti  exemplum,  quod  igne  ideo  decoqnitur ,  nt 
puriuB  inde  reddatur.  Jaceret  enim  massa  argenti 
cum  sordibus  suis,  nisi  magni  caloris  beneficio  uativa 
inquinam*  nta  deptrneret.  B 

Vers.  1 1.  Induxiiii  nos  in  laqueum ;  poiuitti  tribuh- 
tiones  indorso  nostro,  Induxisti  not  in  taqueum,  id  est 
inirare  nos  fecisti  custodiae  catenas  quas  martjrres 
sustinere  roeruerunt.  lAiqueut  qui  non  deciperet,  sed 
probarel :  qui  corpus  quidem  necteret ,  sed  animae 
vlncula  dissolveret;  qui  nen  ad  reatum  perdueeret» 
•ed  absolvtionis  dona  praesiaret.  Addidit,  posuitfi 
trilmtationet  in  dorto  nottro ;  videlicet  verbera  qoae  et 
Paulus  pertulit ,  et  reliqua  fidelium  turba  sustinuit. 
Ad  hoc  verberibus  humillati ,  ut  diaboiicam  super- 
biam  cum  mundi  ipsius  delectatione  respuerent.  Nam 
cum  dicit :  Potuitii  iribulationes  in  dorto  nottro^  •!• 
gnificat  corporeos  dolores,  quos  de  illatis  verberibus 
siHlinebant. 

Vers.  13.  /mpofiiijrt  hominet  tuper  capUa  nottra  :  C 
trantivimut  per  iynem  et  aquam ,  et  induxitti  not  in 
refrigeriunu  Impotuitti,  dicii,  ot  oronla  ipsius  volun- 
tatefacta  Riisse  constaret ,  sicut  dicitDoniinus  Pilato: 
Nonhaberetpoiettatemin  tne,  nisitibi  data  fuissetdes»- 
per(Jottn.  xix,  li).Seqtiiiur,  AomfRes,ut  intelligeres 
pecoatores,  quippe  qui  persecntionibtts  saevis  sanctos 
niartyres  diversis  cruciatibus  afOigebant.  Super  eapita 
itoiira,  hoc  est,  ot  dares  cis  potestaten  capitalem  in 
nos  ferre  sententiam.  Addidit,  /rimfiWmiis  per  ignem 
et  aquam^  qu<Hi  uiique  factum  esi,  quamio  alios-mar- 
tvrutn  ignis  ahsumpsii,  alios  aqua  devoravit,  et  per 
diver^a  eletnenta  mors  corum  probaHir  impleia.  Se- 
quitur  saeculi  Ulius  beaia  promissio,  et  induxisti  nos 
in  refrigerium ,  ui  isia  omnia  quae  in  mcinbris  suis 
paliebatur  Ecclesia,  noiiad  detestabilem  poenam.s  d  D 
•d  quielis  beatitiidiiiem  cogiiosceres  esse  collata.  Re* 
frigerium  est  eniin  |  ost  penirentes  curas  deleciabilis 
et  amoena  securilas,  quam  in  illa  retributione  susci- 
piunl  qui  pati  pro  Domini  nomine  meruerunt. 

Vers.  15.  Introibo  in  domum  tuam  in  holocauslis; 
reddam  tibi  vota  mea,  Hic  redeuni  merobra  Christi  ad 
nunieruro  singularem.  Dicit  enim  corpus  ejus  tn  do* 
mum  ipsius  se  feliciler  tn<ralicr«m,  id  est  in  illam  . 
fuiuram  Jerusalero  ubi  iion  hoiocausta  peciidum ,  sed 
puritasquaTiiur  animarMm.  Et  intende  quoniam  sleut 
tribus  versibus  superioribus  piBiias  maityruin  dixit, 
iia  nunc  aliis  quatuor  usque  ad  fiiiem  divisionis  coin- 
ineiiiorat  bona  beatorum;  ut  fideles  iu  duris  afniciio- 


CASSIODORI  4'6 

nibus  roboraret ,  quibus  tanla  pracmia  polliceiur. 
Ilotoeaustum  eniin  dicitur  totiim  inccnsum.  Gt  quit 
se  supprius  examinntum  igne  dixerat  sicui  argentum* 
juste  se  holocnustum  oblaturum  dicit,  hoc  est  purga- 
tam  delictis  animam  suam.  Sei|uiiur,  reddam  tibi  rota 
mea,  id  est  ut  laudes  luas  suh  perpctuitaie  decantein, 
et  cum  aiigelis  et  potestatlbns,  ihronis  ct  dominatin* 
nibtis  hymniim  misericordisc  tuae  semper  edicaro. 
Ilacc  sunt  enim  vota  fldelium,  haec  desideria  siqipn- 
cium  Chrisiianorum ,  ut  in  illa  societate  reclpiantur, 
qui  se  fidei  et  operum  sanctitaie  junxenint. 

Vers.  14.  Quce  distlnxerunt  tubia  mea ,  et  tocutum 
est  ot  mcum  in  tribulaiione  mca.  Illa  vota  exponii,  quc 
superiusdixit,  id  esl  quof  distinxerunt  tabia  mea ;  fideles 
enim  quamvis  in  afniclione  sint  posili  (sicut  Job  Tuit), 
Doroinum  laudant,  et  se  semper  accusani.  Ideoqiie 
probanlnr(itiitfi.9tiere  vota  tabiit  suis,  quia  dubiwi^  Mt 
est  divisnm  esse  quod  bumanitati  impotaturt  cl  Di«* 
vinitati  semper  offertur.  Et  respice  beatam  toiemithie 
sanctitatero,  ut  iFa  se  vot»  laudis  dicat  re  Idere  pest 
resurrectionero,  quae  in  tribnlutlimeconcinuit,  qaM>lo 
frequcDter  carnis  imbecillltaie  peccatur,  et  diolorrlMiB 
victa  plerumque  non  sinliur  aniina  probabilU  cvim^ 
plere  disposita.  Hic  autem  Dei  munere  tanta  e&pku 
cbaritatis  ostendltur ,  ut  adversa  omiila  svperanae 
monstrelur. 

Vers.  15.  ffoloeautta  meduttata  offeram  tibi  eum 
incen$o  et  arietibut,  Adhuc  ipsa  vota  qu»  su|>erius 
memoravity  exponit.  Ilotocautta  meduUata  sunt  sa- 
crificia  quae  puro  alque  intimo  corde  divinis  coiispe- 
ctibos  damus.  Nam  quando  in  vicero  holocaustl  con- 
iritionero  cordis  offerimus ,  oportet  ut  inlus  babeai 
pnrissimaro  fidem,  intus  habeat  opera  fidei ,  quae  ad 
vicem  medullae  oblationem  pingiiissimam  reddani  :• 
oe  sit  aridum  atque  vacuum  quod  dlvinis  conspecti- 
bus  immolarous.  Quapnipter  talia  se  hotocautta  pro- 
iniltit  offerre,  quae  firmitalem  habeant  medullae,  at 
pinguedinem  fidei  salutaris.  Addidit ,  cum  incenta  d 
arietibut.  Incentum  significat  orationes,  qua-  ad  instar 
thymiainalis  divinis  conspeciibus  offeruntnr;  slciil 
alrbi  legitur  :  Intret  oratio  mea  ticut  ineensum  in  coh* 
tpectu  tuo  (Ptttl.  cxL,  2).  Arietet  vero  sigiiiflcant 
apostolos,  qui  duces  Christiano  populo  piis  pnediea* 
lionibus  exsliterunt.  Et  respice  quoniam  utruroqiie 
conjunxit,  dicendo,  cnm  incento  et  arietibut.  Ipsoni 
revera  incensum  snavissimum  est  Doinino,  qO'*d 
apostolurum  traditionibus  prob.iior  adjunctum.  He- 
mento  autem  quod  hic  versus  et  sequens  allegorlce 
proferuulur;  per  sigiilficanlias  enim  aniroaliiiin  de- 
claralur  oblatio  devotorum. 

Vers.  16.  O/feram  tibi  boves  cum  lurdt.  BcueM  »• 
teltiguntur  prxdicatores,  qui  pectora  bumana  felicili-r 
exarantcs ,  eorum  sensibus  coelestis  verbi  semina 
fructiiosa  condebant.  Hirci  vero  Intelliguntiir,  qui 
diabolicis  pravitatibus  studentes  hispidis  vitiis  ve- 
stiuniiir.  Hircut  enim  dictus  esl  quasi  hirsutus.  S«d 
el  eos  cum  bobus  offen  Ecclesia ,  quando  cooversi 
Christo  Domino  confitentur.  Hircut  eniin  fuil  ille 
lairo  qui  pcndebat  in  cruce ;  sed  mox  factus  est  bot , 


151  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXM. 

fiiMMload  conTersioaem  veritatU,  Domino  respicieDte,  A  Coucium  p$almi. 


458 


perfenit.  Dixil  enim  :  Metnenio  mei ,  Dom\n€t  cum  re- 
mru  tn  Ttgfmm  luum  (Lue.  xxiii,  4i). 

Yen.  i**.  Vemte  ei  audite ,  el  narrabo  vobis ,  omne$ 
qm  iimetii  Dominum^  quanta  fecit  aninue  me(e.  Venit 
ailquarUin  posiiionem,  ubi  iiou  jam  rudes,  sedfideles 
adTocal  ac  defotos  :  jam  nitiii  de  pasi^ionibus  suis 
coinneiuorans ,  sed  totum  ile  animae  sux  liberat'>one 
loculura.  Audiamus  quanta  [ecit  aninuB  ipsius ,  ut  el 
BOi  discimqs  expetere,  217  ^^^  hkiUi  oostr;e  co- 
gaoTerimiis  Dominuin  contulisse. 

Vers.  18.  i4d  ip$um  ore  meo  c/amopt,  et  exaltavi  $ub 
Hagna  mea.  His  duabus  rebus  ditigenler  iinpletis  per* 
flbcluft  efficitur  Cbristianus.  Priraum,  ut  ad  Dominum 
ekmei  ora  suo,  id  eal  recla  conscientia,  non  volun- 


Pediseqna  quUlem  evpositione  psalmas  isie  de« 
cursus  est ,  sed  inodo  nobis  est  ejus  adunanda  con- 
lexlio,  ul  virtus  biijns  rantici  evidenter  possil  ag* 
nosci.  Primura  salutarilor  getiies  allocula  esl  sancta 
raater  Ecclesia,  ut  generaliter  in  Doniiiii  laudibiis 
occupentur,  qualenus  supernum  desiderium  niuiidi 
nobit  toUat  aflecluin.  Deiiide  invital  eas,  ul  discant 
miracula  Veleris  Testamenli  ad  prsQligurationem 
iilis  polius  visa  fuisse  concedi ;  quaienus  ad  speni 
inaximam  sequeiis  populus  concitetur ,  quando  quie 
veteri  p^ipulo  suiit  prjestita,  futuru;  regeneratioiiis 
beiieficia  uunti:ibant.  Docuit  iios  etiam  «luoniam  de 
divcrsis  cladibus  quas  bic  populus  sustinet  Cbri- 
stianus,  Doiiiini  miseratione  liberetur,  et  ad  illani  fe- 


laie  perversa.Sic  enim  de  bisdicimus  qui  aliqua  ra-  B  ijcem  pairiam,  ipso  largiei.le,  perveniac.  Promlssio 

lione  fallunlur  :  Meotem  suaro  non  babet;  sunl  alie- 

■a  qoas  loquilur.  Ergo  ore  suo  clamat ,  qui  Dotnino 

pmi  ftopplical :  quia  illud  non  nosirura,  sed  omiiino 

diaboltciin  esl  quod  cognoscitur  esse  perversum. 

Seeondiiin  sequitur ,  et  exaliaw  $ub  lingua  mea.  Sub 

tk§m  didl,  in  conscientia  :  quia  cor  noslrum  $ub 

InifM  nostra  esl,  ubi  laciia  cogilatione  laudamus,  et 

mitare  nobis  illuin  videmur ,  qui  semper  probatur 

Aliisumus.  Et  vide  ordiiiem  re'  um.  Prinio  dixil  oris 

damorem ;  deinde  veuil  ad  purissimum  cordis  af- 

lecium,  onde  et  taciti  solemus  audiri. 

Vert.  19.  Imqwtalem  $i  con$pexi  in  corde  meo^  non 
mudiai  Dlw.  Quod  dixerat :  Exaltavi  $ub  lingua 
,  ipsum  diligentcr  exponit.  Nain  qui  Deum  lau- 


singularis,  sponsio  desiderabilis,  el  bic,  ipso  prote- 
genie,  custodiri,  et  ibl ,  eodeiii  largicnte ,  in  «temo 
praemio  cotlocari.  Hoc  si  fixo  animo  semper  iuteiidi- 
mus ,  nunquam  mundi  islius  pericula  formidamus ; 
sed  cum  laeiitia  summa  caiitaljfmus,  quod  in  bujus 
psalmi  fiae  conscriptum  est  :  Betiedfctu$  Dominue^ 
qui  non  amovit  deprecutionem  meam  et  mi$ericordiam 
$uam  a  me. 

EXPOSITIO  LN  PSALMUM  LXVI. 

In  finem,  in  hymnis ,  p8almu$  cantici  David. 

Ilymnus  et  caniicum  biec  duo  nomina,  nisi  subti- 
liier  iiispiciantur,  ununi  videalur  propeniodum   ia- 

77.*  '■"'™  ^'"^" rT''^  '  ^'^iZ'~   ^  dicare  mysterium  :  quia  utraque  laudem  Domini  si» 

«1  m  corde  soo,  non  debet  sensum  vana  Imagm  -  C      ^  ,.  .. 

gnifieare  moiisiranlur.  //ymfmm  diximus  carmen  esse 

roetri  alicujus  iege  compositum;  sicut  omnes  psalmos 

iii  Uebraea  lingua  conslat  cssc  formaios.  lli  quoiies 

soli  ponuntur  iu  litulis,  significautur  organis  el  tym- 


tiane  conruiidere,  nec  ariquam  iniquitatem  con$picere^ 
led  toum  iUi  menlem  vigilanlissime  depulare ,  ut 
leenB  in  eo  diabolus  nequeat  invenire.  Sic  enim  pu- 
rilai  oranlis  accipilur ,  si  nuliis  cogilationum  sordi- 
In  polloalor.  Dtcil  eniro :  Si  boc  fecl,  non  exaudiai 
Oeas  ;  oslendeni  qnoniam  qoi  lalia  (aciunl,  inanibut 
iWonibtft  itlodunlur. 

Ver».  iO.  Propterea  exmudivii  me  Deu$^  et  intendit 
iMi  orttitoiiis  meee.  Quia  non  conspexeral  iniquilatem 
ia  corde  auo,  protiierea  se  dicii  auditum.  ille  enim 
danor  ascendit  ad  Dominum  qui  poilulionem  rerum 
M  habet  bumaoanim.  Inleadenles  enim  ad  ipsuin  , 
lalen  reeipbnos  vidssiUidinerat  ul  el  ille  nos  mise- 
•iiiMdai.  Denique  boc  sequilur ,  <l  iiti^itdtl  voci 


pauis  (uisse  prolati.  Sed  i  le  hymnue  quem  nunc  pro- 
pbeta  canit,'  ideo  praemisil  in  finem^  quia  lota  oratio 
ad  Dominum  Cbrisium  sine  dubilaiione  dirigilur. 
P$almu$  vcro  cantici  esl  qui  sola  linmanae  vocis  mo- 
dulatione  canebatur.  Sed  nune  per  bxc  nomina 
uUrumque  deprebendiiiir  potuisse  conjungi ,  ut  ei 
inslrUmeniis  musicis  el  bumana  voce  caneretur ;  ci 
ideo  oinnis  cantus  et  hymnu$  est,  non  oranis  hymnu$ 
el  cantuse:»t.  Nam  boc  nobis  di»iinctionis  biijus  pr»- 
Kiet  iiidicium,  quia  psatmi  qui  caniicum  noii  habeaiy 


.  Sii|>p(iceinus  ergo  ut  donet  nobis  ora-  d  '*°'*"'"  **'  ""  """"^  «"«rumenu  caouri. 


pnrisaiman ,  qualeous  fideliter  exeralus ,  et 
flle  mm  pleainune  de  i4M!rario  sux  pietaiis  exaudial. 
Vort.  21.  Beuediciui  Dominue,  qui  nou  amom  de- 
meam  ei  mieerieordiam  $uam  a  me.  Duo 
•onneia  siint.  Qoando  Deut  deprecationem  uon 
if  miserieordiam  suam  sine  dubitaiione  conce» 
tfan  euiD  oralio  nostra  suspenditur,  et  illios  mi- 
ia  proleiator.  Consideremus  eiiam  quarlx 
laitiHm ,  qoa  fuerit  verilate  concepluin.  Dixii 
:  Ytuiie  et  mtdUe  quaula  fedt  animm  mecs.  Se- 
esi  in  flne  veraeissimas  promittionis  effectus  : 
noe  deprecutiauam  ejua  muovieu  cognoscitur , 
mieerieofdiam  •««■i  suspeadi^se  monsiraiur. 
PmoL.  LXX. 


Diviuo  p$almi, 

Posl  sexageslmi  quinti  psalmi  canlicum  Resurre- 
ctionis,  mirabtli  ordine  deprecationem  suain  propbeia 
subjunxii,ul  benedicli  ad  divinam  cognitionem  de- 
duci  niereamur,  ad  quani  nostra  non  possint  merila 
perveaire.  Prima  ergo  parte  fidelibus  luquens  sup- 
plical  ul  benedici  cum  ipsis  mereaiur  a  Domino ; 
quatenus  illuminati  corde ,  ia  cunctis  g<>ntibu8  Cbri- 
Slom  Dominuni  prxdicandumesse  coguoscanl.  Deiade 
eonveisus  ad  Dominuni ,  propheiiae  spiriiu  eonfiten- 
Oura  illi  dieil  a  populis,  quia  gentes  judicat  tu  aequi- 
tale.  Tertio  eumdem  versum  lepetit,  quem  supcrius 
dixii,  lioc  mysierium  adjiciens,  quia  fruaum  suum 

15 


<^9  M.  AURGUl  CASSIOOOIU  4:0 

terra  jam  proiiilil;  et  ideo  frequeniMo  verbo  postu-  A     Vers.  5.  Confiuatiiur  ilbi  pdjmh,  Dett$;  confHean^ 
lat  no8  debere  bcnedici. 

Expositio  pialmi, 

Vers.  I.  Hnij  msereatur  nostri^  et  benedicat  hm; 
tUuniinei  vuUum  tuum  super  noe^  et  misereatur  nobii. 
Sappiicationem  suam  218  propheta  dirigens  ad  ne» 
cetsarii  nomiHis  cneurrit  auxiiium»  Bena  enim  prios 
meereri  peiiit»  qui  de  meriioruHi  suomm  opere  non 
pracsumpsiU  Prius  enim  fuit ,  ui  miserereiur  erranti- 
bu8«  ei  poslea  benedictionis  suae  dona  prxstarel. 
Nam  benedictio  Domini  nos  semper  augmenlat :  sive 
cum  illum  benedidmut^  noa  absolate  proOcirous ;  sivo 
cumnosiile  benidixeritf  animai  nostrae  profutura 
concedit.  Sed  quaeramus  quam  benedictionem  poe- 
tulat,  quia  multa  sunt  q«»y  largiente  Doraino,  coa-  B  dieas  populoe  in  a^uitate,  et  genles  in  terra  dirigia. 


tnr  tibi  populi  omnes,  Post(|uam  ridem  proTcniro 
pulis  cxoravii  proplietu  ,  venil  ad  secuoiiam  parietii 
dicens  ad  Doraintim  :  Confiieantur  tibi  popnU,  Deus^ 
Confiteautur  verbum  aeqtiivocum  est ;  nam  ei  laudcSy 
et  peccaifirum  deploraiiones  nostitur  indicaie  coo- 
fessio.  Sed  hic  ulnimt|ue  deb<.*t  intelligi,  ut  et  pec- 
cat»  sua  confiteaniur  populi^  et  gloriain  Doroini  pra!- 
dicare  non  desiuant.  Dcnique  verbum  ipsum  in  uiui 
▼ersu  ftoseiiur  esse  gemin;ttum «  ui  a  fideli  populo 
[ms.  A.,  F.,  ad  fidelem  populuui]  totura  cugiioseeroa 
esse  faeiendom.  Nam  quod  addidit,  omfies,  Donaii- 
staruni  pravitates  eii&it,  qiii  pntant  £cclesiam  Domi- 
ni  in  orbe  lerrarum  noi  esse  diifusam. 
Vers.  i.  Leeteniur  et  exsuUeni  fentes  :  quoniamjn' 


ceduntur.  BenedixU  Adam  ante  peccatum  dicens  ei : 
Cresdte  et  muUipUcmnini^  et  replete  terram^  et  domt- 
namini  ejus  {Gen.  i,  28).  Benedixit  Abraham  cum 
diiit :  Benedicens  benedicam  /e,  el  muUiplicans  muUi- 
pticabo  semen  tuum  sicul  steUas  cwU  et  sicut  arenam 
qute  est  ad  orammaris  {GeH.  siii,  i7).  fi«uedi:R(  etiam 
terras  in  varios  fructns  ,  iit  indigentiam  nosiras  fra- 
gilitaiis  cxcluderet.  Sed  hic  illam  benediclionem  pe- 
tiit,  quain  subter  exponit,  ut  tenebras  nostrae  men* 
tis  excludens ,  claritate  nos  Domini  Salvatoris  {//«> 
minet.  Sequitiir  qoippe,  itluminet  vultum  suum  super 
nos,  Hac  erat  petitio  benedictionis ,  ul  illuminaret 
vuUum  suum  super  eos  :  quia  eum  videre  iion  p.ite- 


Quaereiidum  nobis  est  quare  moneat-gentes  tatari  eS 
extultare ,  cum  judicium  Dominum  dicot  esso  faetit- 
rumt  Metuereenim  potest  ret  coiiscieHtia,  cam  ou- 
dit  veracem  Dominum  judicaturum.  Sed  de  iliis  dieii 
qui  jam  c(mfessi  peircata  ,  formidare  nequeunt  ven- 
iura  judicia.  lilis  enim  non  judei,  aed  advocatas  osi 
Cbristos,  qui  se  proprio  eonfessione  damnaveruiit. 
Quapropler  exsuUent  gentes  et  gaudeant,  quas  facievi 
ejus  in  confessione  praevenire  merucruni.  Sequitnr 
causa-  lastitias  :  qoia  miserieordi  judici  probanlur 
esse  confessi ,  qni  novii  humiliura  corda  sanare»  el 
soperbororo  colia  concidere.  Nam  ut  illam  coofes- 
sionem  quam  diximus  ,  deboisses  advertere ,  dicil , 
et  gentes  in  terra  dirigiSf  olique  in  hoc  mundo ,  obi 


rant,  qui  in  suis  viribus  luminis  beneficia  noii  habe- 
liant.  lilum  enim  bumanus  videre  non  polcst  sensus,  C  eas  facis  delicta  propria  eonftteri ,  ui  dial>olico 
nisi  qui  splendoris  ipsius  fuerit  ciariiaie  pcrfusus.  queanl  errore  subverii.  * 
Repelil,  et  misereatur  nobis.  Neccssaria  iloratio,  quo- 
niam  et  a  misericordia  Domini  proticere  in<  ipinius , 
etin  hoixsL  spe,  i)So  largienie,  servainur.  Quu*  (igura 
dicitur  epeml>asis,  id  est,  repelitio  crebra  serinonis. 
•  Vers.  2.  Ut  cognoscamus  in  terra  viam  tuam ,  in 
omnibus  gentibus  salutare  tuum.  Evidenter  expressit 
quod  superius  dixii,  benedicat  ncs;  et,  illuminet  vu/- 
ittiit  suum  super  nos.  Ad  hoc  enim  ista  proficiuiU,  ut 
in  hoc  mundo  cogn  scamus  vium  illam  verilatis,  id 
est  Dominom  Salvatorem,  qui  nos  ducit  ad  vitam  : 
io  qua  ncmo  errare  poterii»  nisi  qui  ab  ejus  regulis 
deviare  praesumit.  Et  ne  nos  probare  hoc  exempiis 
alils  egeremns ,  quis  esset  via ,  coosequenter  expo- 


Vers.  5.  Confiteantur  M  popn/i,  Deu$;  confiteentur 
tibi  popuU  omms.  Venit  ad  terliam  narralionei»t  !> 
qoa  voramn  quidem  seeondae  partis  repetit^  ted  om- 
nino  rem  akiam  subler  adjecit.  fai  soperiorl  eoim  vor- 
80  posoit :  LcBtentur  et  exiuUent  genles ;  minc  aotCQi 
dieit :  Terra  dedit  fructum  suum ;  o€  etsi  onov  idl- 
tium  sonel«  noo  lame»  seMos  ipee  propter  seqoen- 
tia  ad  caosas  8imiies  tondere  ? ideatur.  Istos  rero 
popnlot  qoos  freqoeoler  ropoiil,  qoidam  ooa  doodo- 
cim  frlbus  Inielligero  voioermit,  qo«  io  iUo  jodicio 
remonerationis  groliam  eonseqooour. 

Yers.  6.  7<rra  dedU  frueium  euum  :  beuedieat  tm 
Deus,  Deus  noster.  Terra  dedU  ftuctum  s^um^  scilieol 


suit,  tn  omnibus  gentibus  saiutare  tuum;  ut  nec  unius  ^  conrsssiones  popolorom ,  qood  sopcrloo  prevooiro 

loci  vta  isia  crederetur,  et  quale  esset  beneficium 

mundl ,  testimonio  nominis  sui  potuisset  agnosci. 

Quod  nomen  ipsi  Christo  Domino  evidenier  apiatum 

est,  quando  beatus  ilfe  Simeon  euin  in  n>anibus  ac- 

ciplens  dixit :  Nunc  dhnitte  servum  tuum  in  pace^  quia 

tiderunt  ocuti  mei  satutare  tuum ,  quod  parnsti  anie 

faciem  omnium  populorum  {Lue.  ii,  ^),  elc.  Consi- 

dera  etiam  qood  in  primo  verso  loqoitur  ad  popu- 

lum  fi<felem,  et  snbito  convertltor  ad    Domlnnro 

Christnin,  non  injorio,  qnoniam  hoc  est  membris 

loqni  qiiod  capili.  Haec  llgora  dicitur  prosphonesis, 

Id  est  exetamaiio,  qiioives  inter  alia  quae  loquiniur  , 

ad  Dominmn  sobilo  verba  convertimus. 


necessaria  repctitioiie  memoravil.  Rovort  si 
quem  pia  nomini  largiiatepereepil»  noaquomdii- 
bolo  scminante  generavit.  D^tf  etiam  terra  frueiuM 
suum ,  quiindo  Dominum  Salvatorem  dlversanim 
gentium  torlia  suscepit.  Hia  enim  qoe  oral  peccato 
Adte  spinis[ms.  G.,  peecatonim  8pinis]et  Iribulispk- 
na,  vitaiem  froctun  intolit,  cum  Doroini  jussiooibos 
obedivii.  Tunc  enim  apostolorum  (ides  in  vaurias  lio- 
guas  saneto  Spiritu  repiente  proropit;  Umc.viriotos 
inaestimabiles  mqndui  agoovit ;  Mine  revoro  fruclum 
soom  terra  protoltl,  qoaado  sj^nas  diaboli  triboloo- 
que  desemil.  Ei  qoio  froetus  proveniro  potoit,  juio 
bencdictio  posiulatnr ;  didt  enim  :  Benedieai  ttos 


461   •  EXrOolTlO  LN  I>SALTF-R!U».  PSAL.  LXVIL 

BtHS,  Deu$  noster.  DiicrDl  semel  Deus;  sed  ne  gen-  A  Dhntio  psatm. 


m 


lilium  lyoininiis  putarelur,  quia  ipsi  Deuin  sc  dicniil 
colere,  quamvis  vanis  erroribus  impliceniur ,  addi- 
dit  umen,  Deut  nosler;  ut  revera  ipse  sotos  toleii- 
diis  Deus  credalur ,  quem  sancla  cathotica  colit  et 
coufiietur  Ecclehia,  hoc  est,  Patrem,  et  Filiuni,  ct 
Spirituln  sancium. 

Vers.  t.  Benedical  nos  Deus ,  et  metuant  eUm  om- 
»es  fiiies  terra.  Geniihat ,  Benedical  noSj  quod  ssrpe 
repetenduin  est,  et  sii;e  fine  cdnsiat  opianduin  :  quia 
seiiiper  necessarium ,  scinper  probatur  esse  profi- 
cnum.  Quae  figiira  <liciiur  tautotogia  ,  id  est  ejusdem 
sermcinis  iteratio.  Inlueamur  etiam  quemadmodum 
limor  Dei  inter  219  m^gn^  muncra  postuletur, 
qiiando  post  benedictioncin  pcr.t.im  metus  ejus  con- 


^  Providentiae  spiritu  propbeia  eompletus,  qaaa  fnt- 

micis  Domini  accrdant,  vel  qnx  fidelibtts  iri  fotura 

judicatioiie  contingaut,  per  optafirum  modum  primo 

ingressu  psalini  hujus  convt-nienter  cdicil^  ut  et  pef- 

fidos  de  poena  terreat,  et  famutos  Doniini  profrnissa 

remun^ratione  laetificet.  Secund»  ingressu  viriutes 

significat  quas  contulit  populo  Judacfornro ;  ac  deinde 

d;cit  quemadroodnm  ei  his  peirfech  Ecclesiaro.  Ter- 

lio  per  raontis  speciem  significat  Domtnuro  ^ilvato- 

rein,  asserens  quae  beneficia  pra^stitefiC  Ecclesiae, 

qiiando  eam  resarreciionis  sa.e  munere  snblevavit. 

Q'.):irto  inimicorum  Domini  superbiam  conquassan- 

dani  esse  pronuntiat,  et  conversiones  e(  nmrtyfia  ab 

ncroqHC  sexu  etiani  ex  pessimis  dicit  esse  facieAda  , 


cedi  ierrce  finibus  exoralur.  Est  eniin   inier  prima  fi  cum  adventus  Domiiri    iuuifdo  salutaris   illuxeril. 


Dei  munefa ,  quoniam  qui  illum  liinere  noruni ,  et 
aoare  non  desinunt.  S:c  eniin  ci  Salomon  dicit :  Ini- 
fjm  sapientiee  timor  Domini  (Eccli.  i,  16),  et  in  alio 
^lmo  :  Titneat  Dominum  omnis  terra  (Psal.  xxxii,  8). 
Sed  iimor  isle  non  ex  humana  irepidatione  contin- 
filf  sed  dlvina  inspiratlone  pr;L'S(aiur.  Hunc  ergo  ti- 
niofein  terree  /inibus  propheta  iniseratus  optavit,  ut 
ei  credere  incip^reni ,  et  credita  cauia  sollicitudine 
oiiiodirent. 

Conclusio  psalmi, 

Qiiam  btissimos  Adei  eampoa  sub  breviiare  su»- 
\issiina  paalmMS  iste  eomplexus  esi !  Supplicavii  enim 
Domino  CbrisiOt  ui  adventu  suo  benedicere  nos 


Ouinio  dicit  in  ecclesiis  Doininum  debere  benedicl « 
uhi  apostolr,  et  Cbristus  ipse  praedicavit :  supplicans 
ut  dona  qntR  dedit  fldelibus  suis,  conservare  digne- 
tur.  Monet  etiaro  ut  velociter  ad  Dominum  veiriani 
qui  in  boc  mundo  (anquam  in  ifigypto  ei  i£thiopia 
eommorantur.  Sexto  ingressa  universitatem  mone( 
ut  psallat  Domino  Chrisio ,  qul  Jam  resurrecticmis 
guae  miracula  patefecit;  ac  dcii(tde  psalmum  domini- 
ea  laude  conclusit. 

Expstitio  psedmi. 


Vcrs.  1.  Exsurgat  Deus^  et  dissipenturinimid  ejus; 

et  fugiani  a  facie  ejus  qui  oderunt  eum.  Confideuief 

, «•^.^.^  j-«  ^,. . .^  „„  .«I  r       ..        prophetj  videtur  optare  quod  uovii  esse  ventururo. 

Imai  pieiaie  dignetur :  quatenus  salus  ttsumii  exspe-  r»  tl   .       .  ......  ... 

...   ^  . .^^«^.    ^.  r     .  •     •     j-    ^  Peiit  enim  resurreciionem  Cbrisii ,  in  qua  disnpa" 

ctaia  geniibu»  mnotescat,  et  fructum  misericordiaB  '       ^  '^ 


i^sius  de  pleidssima  religione  percipianl.  Sii  ergo 
•oIms  ei  breviiate  dulcissimus,  et  propbei^ae  soas 
digiiiiaie  praBclariis,  quando  illud  ante  toi  saecula 
praedixii  »  qunU  jam  s-.tlutari:er  mundits  agnovit» 
Praesie,  Rex  «terue^  ui  siciii  te  in  bmniliiate  &imts 
veoisse  cogneviioiis,  iia  et  in  d^fitatis  potentia  con- 
(essom  Dobis  cleBientem  jiKiicem  seniianras. 

EIPOSITM)  IN  PSALMGM  LXVII. 
hs  fitmm,  pseUmus  eantici  DaM. 

Tim  nominis  i^iius  blnc  debemus  advertere,  qiiia 
4tm/Mt  dicamr,  in  initio  semper  apponiiur ;  signi- 
lesi  emn  remm  caput  et  ajternalc  principiuin,  sic- 
H  ipse   in  Evsngelio  dieit  :  Ego  sum  princtpium , 


rfn<iir  adversi,  sciticet  Judaei,  qui  resurreciionis  ejus 
vldendo  potenti;(m,  sceleris  sui  facinora  formidabant. 
Uttio  quippe  eorum  uno  verbo  descripta  6s(.  Non 
enim  in  unaro  gentem  popuius  ipse  collecius  est,  se(f 
per  orbem  ter^aruin  elTusa  cliaritate  dispersus  est. 
Sequitiir  inaestimabilis  poeoa  maledicii :  ut  ab  ejus 
facie  fugiant  cujus  ubique  constai  esse  prxseniiam. 
Quale  est  eniro  semper  fugere,  e(  infensi  judieis  prae- 
ientiam  non  vitaref  Addidii,  ^woderunt  «nm,  ui  eos 
sigiiificarel  qui  in  sua  pertinacia  coristiternni.  Odium 
enim  ilfis  rebus  debemus  qulbos  nos  icquiescere 
nullaienus  posse  profftemor. 

Vers.  2.  Sicut  deftdt  furhus  defieiant. 

Vers.  5.  Stcur  /Iui(  eera  d  fade  ignis,  tk  pereant 


prifplar  quodet  loquor  vobis  {Joan.  viu,  S6).  Sequitur  K>  peccaores  a  facie  Dei.  In  istis  doobus  versibus  sub 


psdmuM  eaatkf^  qoi  humana  tantum  solei,  ui  dictum 

esi,  voee  csntarl.  DuM  antem  Ipsum  Dominum  de- 

^nai,  (|iiero  e(  ^nu  Hleprononliat.  Longus  psalmus, 

^  ad  tetidiam  relevandum  qoinque  diapsalmatibus 

l^nenolaius,  per  qoae  nos  divi^iones  competenter  iin- 

.  Nam  Keet  has  rn  aliis  psslmis ,  quanlum 

Dooiines ,  homana  perscruretur  imiusiria , 

fsmee  incisiones  absolute  seqoendae  sunt,  quas 

tfiapsaliiialar  divina  fecit  auctoritas.  Sciendum 

amefli  leto  psalme  per  mysticas  simrlitudines 

oiiBrt^ni  loqei ,  qui  seenmientis  evangelicis 

replettis  est,  et  aseMsienfs  Cbristi  de>cr|- 

>t'ioQe  devdtt  roonstratnr  esse  prsciptius. 


comparatlone  geroina  peccatondrro  poena  praedicitur. 
Fumus  esi  enim  ex  flamma  ista  6>rruptibiK  ^urgens 
tenebrosa  conglobatio»qu£,  qaantum  plus  extollitur, 
tantmp  per  inane  lenuatur.  Huic  peccatores  merito 
comparaiiiur ,  quoniam  ex  flamma  nequiiiae  sune  pro- 
docuni  fuiiiiferas  aciiou  s,  qiiae  licet  ad  altlora,  su- 
perbia  faciente,  consurgant,  necesse  est  ut  sua  ma- 
gis,  Telut  fumos,  elatione  deficiant.  Sequitur  eorum 
alia  comparatio.  Cera  est  ex  favis  cotleeta  tenera  moU 
lisque  sobstamia,  qux  sic  ignls  calore  resolvitur,  ui 
ejiis  eorpulenthi  penitus  ubsuinatur.  Hujus  similitudo 
dclinqaentibus  compeienteraptatur,  quoniam  in  jii- 
dicio  Dci  a  facie  ipMus  sic  dispereunt  pectatores^ 


ii;S  M.  AURELll  CASSIODOni  4G4 

queiti;idinodain  cenedeKi|iiaiiludoproiiiiio  igne  con-  A     Vers.  6.  Turbabuntur  a  facie  ejus  Patris  orphano 
stimitur.  El  intucre  qaod  bic  p^ccatores  in  subslan- 


tia  8ua  non  dicit  posse  consumi ,  qui  perpetuo  igne 
torqnendi  sonl;  sed  dicit  eos  a  facie  Dei  esse  peritu^ 
roi ,  qnia  nunquaro  ad  grat  aoi  ipsius  beneGciaque 
venluri  sunt,  sicut  quidam  erraniium  dicere  tenta- 
verunt.  Et  nota  quod  in  his  versibus  figura  est  para- 
bule,  id  est  rerum  dissiuiilium  comparatio;  pecca- 
toribus  euiin  funius  et  cera  comparaia  noscuntur. 
Vers.  4.  Et  jusii  eputeHtur^  et  exsultent  in  conspe- 
ctuDei;delectentur  in  tatitia.  Sicui  superius  dicta  est 
pOBna  peccatomniy  iia  nuncjustorum  reniuncratio 
veniura  narratur.  Epulas  diciinus  exquisitas  et  abuM- 
dantes  cupias  ciborumt  quibus  et  corpus  reliciiur, 
ct  plenimque  desideriiim  220  edacitatls  augetur 


rum  let  Judicis  viduarum  :  Deus  in  loco  sancto  suo» 
rostqnam  diiit  in  conspeclu  Domiui  be^itis  este 
gaudendnm  ,  nunc  a  facie  ipsius  prsedones  alque  im- 
pios  asserit  e^se  pcllcndos,  qni  orplianos  ac  viduas 
sxva  cupiditate  dilaccraiit.  Turbati  enim  ct  nimium 
formidaiites  a  facie  Dei  talcs  expeiluiitur,  qo;indo  • 
audierint :  Ite  in  ignem  atimum^  qui  paralus  est  dia^ 
bolo  et  angelis  ejus  {Matth.  xxv,  41).  Sed  qui  sit  ist« 
a  cujus  farie  peiruntur,  exponit,  id  est,  Pairis  orpha" 
n.rum  et  Judicis  viduarum,  De  quo  et  alibi  legitur  : 
Pupitto  et  viduos  tu  eris  adjulor  (Psal,  ix,  14).  QulJ 
ergo  deprxdaior  eoruiu  pati  poterit,  qui  jiidicis  stii 
susceptos  impia  laceratione  contrivit?  Patris  autem 
et  Judicis  genitivos  posuii  casus ,  ut  quid  sil  Deus  « 


llis  comparantur  pabula  fidelium  ,  sagina  justorum»  B  ^i^  cooiplexionibus  possit  ostendi.  Addiilit  qiiuque, . 

...     -  -  .  -         -    ..  n •„  I M _..! 1?--  1    ^    •         .    . 


qui  saturati  adbuc  desideraot,  et  de  ccelestibus  deli- 
ciis  inexplebiliter  farciuntur.  Scil  ubi  reperiantur 
isix  delici;e,  subsequenler  adjungitur;  scilicet  m 
conspectu  Dd ,  ubi  seinper  est  desiderabilis  et  vera 
Ixtitia.  Quale  est  eniin  exsultare  sub  conspectu  tan* 
ti  judicis,  ut  illuin  quem  bic  juste  metuimus ,  ipsius 
munsre  liberati  siU)  ejns  prxsentia  gaudeamus?  Ad- 
jecit,  delectentur  in  Iwtitia,  ut  boc  ipsum  illos  possit 
delectare,  quod  laeti  sunt  :  quia  dum  I.ititiam  siiam 
nullo  norunt  fiiie  claudendain,  suavius  in  ea  d:/6- 
ctantur^  quam  se  amissuros  esse  non  siMUiunt.  Sic 
bcatitudinis  illius  ventura  felicitas  sublucenttbus 
quibusdam  modulis  indicaiur. 

Vers.  5.  Cantate  Deo^  psalmum  dicite  nomini  ejus ; 


Z>eii«  tn /oco5a)ic/o  tfio,  subaudienduin  est,  qui  ini- 
mulabilem  servat  fimiamque  senlentiam;  sicut  de 
ipso  a  Patre  Au;;u  lino  dictum  est :  Mutas  tempora, 
nec  mu.as  consilia  ,Lib,  i  Conf,^  eap,  4). 

Ycrs.  7.  Deus^  qui  habitare  fucit  unaiiimes  in  domo ; 
qui  cducit  vinctos  in  fortitudtne,  iu  boc  versu  et  duo- 
bus  aliis  qui  sequiiniur  per  duodecimam  specieoi 
delinitionis  qux  Graice  xar'  t iratvov,  Latine  per  lau- 
denidicitur,  declaraiur  quis  sit  Dous,  id  est,  Qui 
habitare  facit  unanimes  in  domo  ;  sicut  legitur  in  Ac- 
tibus  apostoloruin  :  Multitudinis  autem  credentium 
erat  cor  unum  et  anima  una  {Acl.  iv ,  3i).  Sive  qtiia 
propbetx  et  evaiigelistx  in  domo  Djinini  unum  sen- 
ticnlcs ,  verbum  veritalis  coiisentanea  prTdicatione 


iter  fatite  ei ,  qui  ascendit  suptr  occaaum;  Dominus  C  '^^"^*  ^""^*  ^^  ^l*^i  ipse  dicturus  est :  Quam  bonum 


nomen  est  ei;  exsultaie  in  conspeitu  cjus,  Pobtquam 
pessimorum  poenas  justorumque  prxmia  veutura 
narravit ,  bortatur  populos  propbeta  ut  in  bis  qux 
audierant  fideli  mente  praesomentes ,  laudes  Deo 
hymiiidica  exsultatione  concelebrent.  Cantat  enim  Deo 
qui  coniemplationem  ejus  puro  ac  lideli  semper 
animo  contuetur.  Psalmum  dicit  nomini  e/ics,  qui 
opera  efficit,  quc  ille  pnec<>pit.  Sequiiur,  iier  faciie 
et,  id  est  corda  vtrstra  purilicata  prxparate ,  qua 
dignetur  sanctus  Dominus  introire;  sive  praedica- 
tionibus  beatis  cunctos  imbuitc,  sicut  Isaias  propbeta 
dicit  :  Parate  vias  Domini^  rcctas  facite  semitas  ejus 
{hai,  XL,  5).  Sed  cui  fiat  istud  iter  edicitur,  qui  as- 
cendit  super  occasum.  Ascendit  ulique  Dominus  Cliri- 


et  quam  jucundum  habtare'fratres  in  unuiu  (Ps/i/. 
cxxxii,  i)!  In  domo  enim  illius  ipsi  habitant  qui  ae 
luuiua  cbariiate  consocinnt.  Indomo  veroEccIesiam 
significai.  Sequitur,  quieducit  vinctos  in  fortitudima. 
Ilic  bumanuin  genus  significat ,  quod  ▼inctum  lege 
peccati  fortitodinis  suv.  robore  liberavit.  Alligato 
enim  diabolo,  eduxit  vinctos  quos  tenebat  ille  capti- 
vos.  Bene  autem  diciiim  est ,  eduxit ,  quia  eos  ab 
iiiferno  liberans ,  ad  gaudia  res^ni  coelcstis  elevaviu 
Vers.  8.  Similiter  eos  qui  in  iram  provocant ,  ^m 
habitnnt  in  sepulcris.  Knunierat  adbuc  quot  edocit 
\iuclos  iii  foriitudine  sua.  In  iram  cniin  ffrovocant 
Doniiiiuin,  biaspheini  ct  pcssiina  se  conversalipoe 
iraciantes.  Ipsi  siint  quippe  qui  vivi  habitant  im  u* 


stusstfper  oecasuma^  mortuis  rcsurgendo,  utCiiptivam  ^  pulcris^  id  cst  qiii  in  fctiJa  et  carnali  actione  sepulti 


duceret  nostram  captivitatem ,  et  mors  relinqueret 
liberos,  quos  peccatis  alligautibus  tenebat  obnoxios. 
Nccesse  enim  fuit  iit  occoftis  tenebrosus  cederei, 
supcr  q'iein  Sol  justiti»  probabatur  exorius.  Et  ne 
quis  ainbigeret,  quis  ascendii  super  oceasum^  dicit  : 
Dominus  nomen  est  ei ,  ut  nemo  duliitaTei  Deum  esse 
Doniinum  Salvatorem ,  qucm  ncfandi  Julaei  velut 
rominunem  bominem  irunidandum  esse  putaveruiit. 
Seqniiur,  extuliate  in  conspectu  ejus;mn\n  pr»- 
scntia  bomlnuoi ,  nbi  esl  caduca  Ixiitia ,  Sv  d  in  con* 
spectuejuSf  ubi  jugiler  se  purilas  inentis  oblectat; 
et  qiiaslibet  bic  a^ruinnas  patialur  ,  cousideratione 
foturi  prxfflii  seoiper  erigitur. 


sunt  :  de  quibus  et  in  alio  loco  dicium  est :  Sepul» 
crum  patens  est  guttur  eorum  {Psal.  v,  II).  Nam  I  cel 
moriuos  visualiier  suscitaverit ,  huuiaiium  lamen 
genus  de  tepulcris  cripuit ,  quando  eis  per  veram 
fidem  \iUt  gHUdia  votiva  restitiiit. 

Vers.  9.  Deus ,  cum  egredertris  eoram  papulo  fso;  — 
dum  trausgredereris  in  deserto,  Jungendum  est  lHlie=- 
versui,  cognosceris.  Adhucenim  in  operationis  ^oip 
laudibus  (>erseverat.  Egressus  est  quideni  Daui  eanm 
populo  laraelitico,  dum  in  coluinna  ignis  appanut, 
dum  in  deserio  eos  maonse  largitate  aaiitvit.  Sed 
boc  melius  ad  popolum  rei^picit  Cbrisiianom.  Egv^ 
ditur  enim  coram  populo ,  qiiando  educit  vinctoi  la 


m  EXrOSlTIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXVII.  -466 

foriiludine  sua;  q:  aiido  rosusciianinr  qui  in  ieput-  \  concessum  est.  Nain  ipsum  quoque  EvangerHiiu  nuU' 


cris  habilant,  Ip.^um  eniin  couliieiur  fidelis,  quundo 
in  operibus  ningnis  ejns  pieiaiem  potcntiaiiique  co- 
gaoscit.  TransgressHs  est  eliam  in  deserlo,  qiiaudo  ad 
|:cntet  venil,  ad  qua<  ^opliela  nullns  accessit;  qux 
Telut  ereiiius  desolalu  a  veibo  Don»ini  leddebantur 
aiie.  as. 

Yers.  10.  Terra  mota  est;  etenim  cceli  distiilaverunl 
a  faeie  Dti,  mons  Sina  a  facie  Dei  Israel.  Inlerjecto 
fliapsalmale,  veuit  ad  secundum  ingressum,  ubi  enu- 
iiierat  qux  Israelitico  populo  virlus  diviiia  concessii. 
Terra  mota  est,  id  esi  terrcni  bomines  videndo  lam 
u*agna  miracula  creiliderunl.  Ca^li  distillaverunl  a 
f^icie  Dei,  quando  in  viccm  stillicidiorum  mann.i 
descendit  a  facie  Dei ,  quia  per  columnam  ignis  ac 


tarum  constat  csse  virtutum.  Quid  cniin  fortius  quam 
animas  salvare,  qux  errorum  suorum  viliis  poterant 
iiitcrire  ?  sicul  Jac>bus  apostolus  dicit  :  Scire  debet 
quis^  quia  qui  converti  fecerit  peccatoretn  ab  errore  rw 
8110?,  salvat  animam  eju$^  et  operil  muUitudinem  dtli- 
clorum  (Jac.  v,  20). 

Vers.  li.  Rex  virtulum  dilecti ,  el  tpedn  domus  di' 
videre  spolia.  Versus  isie  sollicillus  inqiiiratur,  est 
enim  vei  borum  subtiliiate  perpleius.  Hic  enim ,  di- 
Uctum^  Filium  Patris  debemus  tceipere,  sical  ipse 
in  Evangeiio  dicit :  Hic  e$t  Filius  meus  dilectus » tn 
quo  mihi  bene  comptacui  (Matth*  iii,  17).  Qiiod  sclic- 
nia  dicllur  anlonomasia ,  id  est  vice  nominis  posiia , 
qiiando  sic  aliud  nomen  pooilnr,  ut  tamen  illud  quod 


Dobia   prxseniia   ipsius  nosrebalur.  Mons  quoque  B  necessarium  fucrit  sentiatur.  Dilecti  ergo  Pater,  Itex 


Sirnt  a  facie  Dei  fuinavii,  quando  ibi  Moyses  in  diia- 
bos  labulis  legcm  bealus  accepit.  Nam  et  in  Exodo 
ila  scriptuiii  est :  Totus  autem  mont  Sina  fumabat , 
eo  quod  Domin  s  descendisset  super  eum  (Exod,  xix, 
18). 

Vtr^.  II.  Pluviam  volunlariam  segregans  Deus 
k(greditati  tua:;  etenim  infirmata  est :  tu  vero  perfeci- 
iii  eam.  Exponit  illud  quod  superius  dixit  :  Caii  di- 
I  ilLsverunt.  \\m  est  enim  piuvia  voiuntaria  qiiam  tunc 
coincdendi  avida  gcns  Judxa  promeruii.  221  ^^"^ 
ut  vulnntaii  ejus  salisncreU  inexpe:t'.:m  miraculuni 
niundiis  accepil.  Piuvia  sl^uidcni  ilia  voiuntaria  fi.ii, 
«ou  ista  qux  gcneraliler  ubiqnc  difTundilur.  Deniq^e 
Kk*  sequitur :  Scgregans  Deus  itcereditaii  <n(F,  qiiia  non 


;tngelorum  et  potestatuin  est»  qui  viriutlbus  impe- 
rat ;  quod  et  de  Filio  convenienter  accipitury  de  quo 
a!ius  psalmus  dicit :  Dominus  virtutum  ipu  est  Rex 
glorias  (Psal.  xxiii ,  16) ;  quod  Umen  sanct»  Trinlt.ili 
certum  esi  coovenire.  Hic  tamen  Patrem  vult  intel- 
ligi  9  quia  diiecti  posuit ,  id  esl  Cliristi.  Seqnitur,  et 
species  domus  dividere  spotia.  Pulcbriiudo  domus  di- 
vinae  cognosciiur,  qiiando  spolia  diaboli .  id  est  bo- 
mines  sceleiati  in  Doniini  Eccleslam  tiansferuntnr.. 
Spoiia  siquidem  diaboli  suni  populi  quos  Dominus 
alligaio  forle  liberavit ,  sicut  in  Evangelio  ipse  dicit : 
Nemo  intrat  in  domum  fortis  et  vasa  ejus  diripit »  nisi 
prius  alligaveril  fortem ,  et  tunc  domum  iiHus  diripiet 
(Marc.  111,27).  Uis  enim  spoiiis  domum  suae  pote* 


lioc  Domluus  aliis  gentibus  dedii,  qnod  luic  llebraeo  C  ^^^'^^  ornavii,  Ecclesiam  sanctam  gaudcre  fecil.  quo- 
l>opulo  mlseratus  indulsit.  Ilwreditas  enim  ipsiu^  fuil 
l^»pulus  llebriorum,  sicut  legiiur :  Et  facta  est  por- 


^o  Damini  populus  ejus ,  Jacob  funicuius  iiarcdiiatis 
^Jus  {Deut.  xxxii.  9).  Hxc  si  ad  teuipus  infirmala 
^Wy  Domino  Salvatori  miniine  crcdendo,  perfecit  hce 
^^sRtatem  snam  ,  quando  gentes  reliqiias  in  supple- 
»utum  creduli  atis  admittit. 
Yers.  ii.  Animalia  tua  inhabitabunt  in  ea :  parasti 
dmteedine  tua  poHperi,  Deui.  Quia  superius  dixeral 
terediia!e  Domini ,  tu  vero  perfecisti  eam ,  nunc 
^KI^I  uode  eam  perficeret.  Animalia  fuerunt  genles 
religioDe  vacuatx ;  sed  cum  ad  Dominum  vene- 
,  faet»  sunt  ejus ,  quae  jaro  nibtl  indigeant ,  sed 
^"^liooibili  ac  pleuo  lumine  compleaniur.  Hxc  habi^ 


niam  ferocis  inimici  vota  frustravit. 

Vers.  15.  Si  dcrmiatis  intcr  medlot  eieros,  pennm 
coiumbas  deargentaios  •  ei  posteriora  dorsi  ejus  in  spe* 
cie  auri.  Subaudiendum ,  susclpicnt  vos.  Hic  dormire^ 
non  stuporem  somni  significat,  aul  obiivionem  rerum 
quam  pali  consnevimus  dofmientcs;  sed  dormientes 
dicit,  in  praecepiis  Domini  quiescentes,  et  in  id- 
ipsum  requiem  liabentes.  Cieros  eiiim  aucioritaie 
Pairum  duo  Testamenta  debeinus  accipere,  inter 
qu»  monei  continere  atque  quiescere  Cbristianos. 
Sensus  ergo  talis  est.  Commonet  fideles  :  si  dor- 
miatis  inter  diio  Testamenta,  hoe  est,  si  animam 
vcstramJn  Scripturis  divinis  ultima  dormitione  re- 
ponatis.  Dormilionem  vero  pro  morte  poni  Domi- 


f  in  Ecelosia,  cum  verae  religionis  culium,  ipso  D  niis  in  Evangclio  lestatur  dicens  :  Laxarus  amicu* 


iwniute,  perceperint.  Iterumque  quae  sint  isia  afit- 

coiitequenter  exponitur ;  dicit  enim  :  Paratti 

^dulcedine  tua  pauperi^   beus,    Pamsti  sigtiificat 

^jJeMiiMrt^s,  qui  ab  origine  mundi,  ipso  miserante, 

^iC|iinll  sunt.  In  duicedine  tua ,  non  s.-eculi  hnjus 

Ui  wmm  pitiunlary  sed  in  illa  suavitate  in  qui 

«Tnpcrci  Dei  r^ges  ditlssimos  antecellunt. 

Ven.  13.  Donrinus  dabit  verbum  evangeliiantibus 
wtme»  uuiliai  [ms.  A.,  vtrfiil^  inii//a].  Versus  istius 
«de  IjUs  est :  Dominus  dabit  Tirtutes  multas  evan- 
fetemilws  verbum.  Dedit  enim  virlutes  multas  apo- 
siolis ,  qni  verburo  cjus  veneranda  eonfessione  prae- 
diabunt^  qvaadt  eis  Ungueniium  lurbas  sanare 


notter  dormit ;  ted  eamut  ut  a  tomno  tuseitemus  eum 
(Joan.  XI,  ll).Seqnilur,  petince  eolumba:  deargentauc. 
Per  hxecommata  (sicut  superius  dixhnus)  subau* 
dienduro,  susdpient  vos.  Penn<r  signiftcant  celerita  - 
tem ,  quae  nos  in  illam  patriam  ducnnt ,  si  hic  in  lege 
Domini  qiiiescere  mereamur.  Coiumbas  deargentatm 
Ecclesiam  significant,  qu.ne  in^rito  cotumba  deargen- 
tata  dicitnr,  quia  innocentiam  habet  columbm ,  et  d1- 
vinis  eloqniis  argenteo  colore  resplendet;  de  qua- 
scriptiim  est :  Una  est  columba  mea,  uiia  est  dilecta 
mea  (Cant,  vi,  8).  Ilujus  columba  posteriora,  Id  est 
ullima,  in  specie  auri  clarittcata  resplendent,  qula 
postquam  d«  hec  muiulo  diKesieni  ^  viv^  araei^^ 


IGl  M.  AUREJJl  CASSIODORI  Aas 

ejus  gralia  rcluccbit.  Et  respice  quod  in  boc  inundo  A  boniim  rredilur,  in  montis  istii:i  <  st  grat*.a  consti 
argento  eainparata  est :  in  illa  vero  resurreciione      tutum  ! 


auri  eam  specle  dicit  ornandaro  ,  sicut  in  quadrage- 
simo  quarto  psalmo  jam  dicium  est :  AstitU  reg^na  a 
desUris  tuh  in  ve»titu  deaurato,  circumamicla  vnTietate 
(PiaL  XLiv,  10). 

Vers.  16.  Dum  disceTnit  ccelestis  reges  supir  ter" 
tmnt  Mtv«  ieaihfLbuntur  in  Selmon,  Post  diapsatmatis 
•iJgntiuro  •  venit  a4  psalmi  tertium  nieuibrum ,  ubi 
•iHimerat  dooa  quaa  contulerit  Eeclesi»  resurreetio« 
me  gloria  ceolribaU  Dominus.  Ceslenis  regu  suut 
aposioli  sanetique  pootiGees ,  vel  caeiori  fideles ,  qui 
prelMbltiler  regere  eorpon  soa  divino  munere  me- 
meruBi.  Rei  ergo  a  regeudo  vocaius  est.  E«  merito 


Vers.  18.  Utquid  suscepisti  [ed.,  suscepisti  iiosl 
montes  uberes  ?  mons  in  que  henfpladtum  est  Deo  Ao- 
bitare  in  eo,  Dixit  superius  montem  debere  intelligi 
Domnum  Salvatorem ;  sed  nunc  reprcbendit  pro- 
phctn  ,  ne  qtiis  debeat  montes  istos  intelligere^  qui 
aposfolorum  eminc.ntiie  comparantur,  quamvis  et 
ipsos  per  Dei  graiiitip  uberes  esse  noscamus.  Addidit 
enim ,  mons  in  quo  beneplacitum  est  Deo  habitwe  m 
eo.  Sed  qoem  montem  deberemus  tdvertere ,  evi- 
denter  de»ignat.  Cliristns  est  enim  solus  mona  qui 
Pairi  complacuit ,  ut  in  eodem  babltaret ;  sicut  Ipse 
t«*st:itur :  Hic  esl  Filius  meus  dUectus ,  fii  quo  mihi 
bene  complacui  (  Matth,  iii,  17).  Nan  qnod  dicit : 


liee  ilUt  Bomeo  impositttm  est,  qui  cupidiletes  s«-  q  Babitare  in  eo,  el  Pairi,  et  Filip  ulrumque  com- 


ooll  refrenare  dlviDa  virtute  potuerunt,  sicut  Apo- 
stolttS  quosdam  increpans  dicit :  Sine  nobis  regnatis , 
ei  iiftiuim  regnaretis  ;  ut  ei  nos  vobiscum  conregnare" 
mu§  {ICor,  IV,  8).  Hos  ergo  reges  dum  iuper  eam  co- 
lumbam  quta  superins  dixit ,  diseernit  concorditer 
Dominus  atque  distribuit ,  stiper  nivem  dealbabunlnr 
in  Seinum ,  id  est  supra  candorem  nivis  elocescunt , 
qui  Eeclesiam  regere  fideliter  alque  ordinare  no- 
seunliir.  Qaod  autem  dictum  esi  tn  Selmon ,  nomen 
hujus  montis  umbra  interpretatur,  quae  bic  congroe 
divina  virtus  inteliigitur.  Ipsa  eniin  ab  apstu  vitioram 
nos  defendii  ae  reficit  *  ipsa  nobis  ccBlestia  dona  con- 
cedlti  sieot  sancis  Marix  angelus  annuntiavit  :  5pt- 
fitus  sanetus  superveniet  in  te,  et  virtus  Altissimi 


mune  est ;  sicut  ipse  in  Evangelio  dicit :  Ego  in  Pa" 
tre  ^  et  Pater  in  me  esi  {Joan.  xiv,  10).  Cum  ergo 
dicit ,  in  quo  beneplacitum  est  Deo  habitare  in  eo,  tJi 
Que ,  et  tn  f  0  ,  quia  communi  lingtix  non  convenit , 
proprium  boc  Scripturx  divinae  esse  dicamus;  sicul 
et  in  sexagesimo  quinto  psalmo  di\it :  Ibi ,  inid- 
ipsum  (Psat,  lxv,  6). 

Vers.  19.  Etenim  Donunu»  habitabit  u$i^e  tn  /i- 
nem,  Post  illos  montes  qoos  dixerat  non  dcbe«« 
inlelligi,  qui  apostolorum  eminenti»  comparantur 
(quia  de  Domino  Salvatore  loquebatur,  qui  est 
mons  montium ,  et  sancius  sanctoruui ,  et  Rex  re- 
gum ,  et  Dominus  dominantiom  ) ,  redit  ad  •aliiiis 
Auctorem  dicens,  montibus  Hlis,  id  est  apostulis 


olmmhabU  Hbi  ( tnc.  i ,  55 ) ;  el  alibi :  Sub  umbra  c  ,„,„,,!,„«  DomJaum  f.hrislom  u»qut  f«  (h,e,n:  sei- 

atarum  imarum  protege  me  (  PsaL  xvi ,  9 ).  Ilxc  est 

umbra  qu«  in  bono  ponitur.  Denique  hudem  monils 

seqneoti  versu  diciunis  est.  Deaibabuntur  autem  po- 

nitur  et  in  malo ;  sicut  in  Actibus  aposiolorum  le- 

gilur :  Percutiet  t$  Downnus ,  parj#s  deatbate  ( Act, 


xiiiiy  S ) ;  hoe  et  Evangdium  qiioque  testaiur  :  St- 
milee  eslis  menumentis  dealbatitf  qum  piena  sunt  osei^ 
bus  mertuorum  (Matth,  xxiii    27). 

S^ii,  17.  Montem  Dei  monlem  uberem;  mons  coa" 
gulaiui,  jmS  ^^'^*  pingMis,  Per  qnintam  speciem 
dt  liniiiciiis,  quap  Gr^N»  xotcc  n&v  >c;iv,  Latine  ad  ver- 
bnm  dicitur,  espooit  propbeta  quis  sil  nioiis  iiie  Sel- 
mott ,  quem  superius  dixit ;  ac  si  diceret :  ifontem 
dico ,  id  esi  ipsum  Dominum  Salvatorem ,  de  quo 


licet  usque  ad  majestatis  su»  pe:  fecti&simum  teruii* 
num ,  qui  est  finis  sine  flne ,  ei  bonorum  oinBiom 
perrecta  pleniiudo. 

Vers.  20.  Currus  D^i  decem  miUium  muitipies^ 
miiiia  lcstantium  :  Dominns  in  iili»  in  Sina  iu  »anc$e. 
Consuetudo  esi  Scriptur»  divin»  allegorice  loqui, 
01  cum  aliud  dicat,  aliud  velit  intelllgi ;  qnod  la 
boc  psai.iio  positum  frequenter  invenies.  Unde  hle 
ctfrrai  significatur  hominum  joncta  copulatio,  qoia 
ita  sanctos  cbariias  vincit ,  sicut  ioris  et  jugis  aiil« 
malia  sociantur.  Unde  et  Domlnns  ait :  Jugum  nmm 
suave  e»t ,  et  onus  meus  ieve  est  {Matth.  xi ,  30).  Saa- 
f tiirum  ergo  unanimitas  eurrus  est  Dttmini ,  queas 
ille  velut  auriga  insidet ,  et  ad  voiuBtatis  sam  Bsia^ 


Isaias  propheta  cecinit :  Krit  in  novissimis  d:ebus  "  steriiim  saluiari  loi^e  moderatur.  6ed  ut  istom 


praparatu»  mon»  domus  Domini  in  vertice  montium^ 
ei  eievabitur  super  eolie»,  et  ibunt  ad  eum  omne» 
gente»  (is/zi.  ii,2).  Addidit,  montem  uberem^  ex 
quo  perpetua  et  suavia  fiueou  desceiiduni,  qui 
aquas  babet  Irriguas  •  ei  cmlesti  suavUate  couditas. 
Subjungit ,  mon»  coaguiatu» ,  scilicet  propter  parvu- 
los  eoutrieiidos ,  qui  non  esea  corpuleiita ,  sed  coa- 
gulalo  lacte  poiandi  sunt.  Add.dit  etiam ,  mon»  pia* 
gtfti,  quia  fcrtiliiaie  aua  semper  nberrimus  est.  0 
mons  breviter  quidem  budntus ,  sed  ctslestiuin  re- 
rum  qualitate  copiosus :  ex  quo  aquae  vivae  decur- 
ruut ,  lac  in  parvulorum  sajuiem  pr»paraiur,  pin- 
guedo  spiritualis  agnoscitur,  et  quidquid  sumnie 


Oitendei  et  nnn  equis  deditum ,  sed  hunianis  cogiia* 
ti.mibus  attributum,  ait,  duem  miiUum  muliipieai^ 
qiiod  liene  ad  innumeros  popuios,  non  ad  eqoos 
nosc.iur  pertinere.  Subjunxit ,  miilia  leeiantium , 
quod  utique  de  fidelibus  debet  iotelligi.  Et  ut  oatcB* 
doretur  laetiiiae  pleniiudo,  ail,  ^iujiiie  iii  iiUe,  qfm. 
mngnx  exsulutionis  est  eomolus ,  et  bonoron  m- 
nium  dulcedo  mirabilis.  Seqiiitur,  in  Sina  in  eategU. 
Sina  mons  est  deserti  ii«  quo  Moyses  legen  aeoefil, 
inlerpretaturque  mandatum,  ubi  revera  DeraJBws 
requie^cit ,  qu  >niam  in  sanctia  naodatis  eJBS  aoiet 
prxsentia  contiieri. 
Vers   21.  iecendMi  in  aiimm^  eaptkmn  insii  enpi^ 


4G0  EXPosmo  iN  psALTEUiUM.  PSAL.  LxviL  rrcr 

tUtitcttt.  Uuam  piilcl.re  por  idoam  flgnram  iMiimplia-  A  dicla  sunl.  Deiiiqne  sic  seqniliir,  et  Dommi  eiifiis 


Dhs  acltit  describiUir  !  Ide»  esl  enini  siieces ,  ntiu 
raai  fuiuram  vel.U  ocults  ofTersnies  motiim  sniiui 
Goufilamus.  Ille  enim  cruein«iis  deioeiidii  :id  intc- 
riHt  ei  iU>eraioi  a  cap'iviiaiH  perduxii  ad  coel  s. 
Neeesse  enim  fuit  morteiU  perire,  cirus  regnum 
vi  a  pcrvasiL  Hicc  sunl  spolia  dla  quos  supcrlus  di- 
Kii,  und«}  sancu  ornatur  Ccclesia,  iHuie  Dominl 
regna  [ed.j  casira]  romnlenda  suni.  Aseendit  i|>se 
atique  ^ui  proitter  n'»s  descendit  eruendos  [ed., 
erudiendos  J.  /n  alium ,  videlieet  supra  coelos  eoelo- 
nuu ;  et  quod  super  omiies  altitudines  atque  lionores 
esse  dignoscitur,  sedel  ad  dexleram  Patrs.  i^ws 
fua  iidelium  de  eoiices^a  libertate  diii)i4et,  eum  sii 
cistiBctus  ioteriius,  et  capiivaia  capiiv>ia8  ? 

Vers*  2i.  Dedii  danti  homimbu$ :  etenim  qvi  non 
ertdutU  kihabitarst  D^miniu  Deus.  Adluic  in  illa 
triuuipbi  simrlitudioe  perseverat,  quando  ad  im- 
Diensa  ^udiJ  concitunda  fesiivitas  indicitur,  et  dona 
prsi^tantur.  D0ita  ciiun  Pomini  fuerunt  super  apo- 
sioicis  Spiiitub  sancti  cooces  a  nagnalia ;  sive  quod 
Uocior  geatiuni  dii  it :  Unicuique  autem  nottrwn  dnta 
esi  grata  secuudum  mensuram  donafionit  Chri$ti  ( Ephe», 
if ,  7  ).  Sequitur,  elenimqui  non  credunt  mhabiiare^ 
DQmiMUs  Deus.  Ilic  subaudiendum  e&t ,  eos  couver- 
lit»  ot  nobis  possit  verbis  integris  constare  senten- 
lia.  Mam  Qui  non  creduni  iahabiiarey  id  esi  qui  ad 
Domiui  n^ligunt  pciietralia  pcrvenire,  ul  in  dotno 
cjiis  cum  fldeiibu^  babitare  piaevaleant,  Dominus 


mortis.  Exiius  mortis  qui  Domlno  fuil ,  ipse  nos  li- 
berat,  ipse  a  morte  perpeiua  faiit  cxirc.  Quol  pul- 
cbre  art>itror  e  se  ^ul>junctnin  ,  ne  bnmniia  causa- 
retur  iu§rmilas,  quare  morior?  qusre  delicioT  Ad- 
liibi:a  est  qucrelis  nosiris  magna  c>  raiio  .  Domini 
exitut  mottis.  Exitus  morlis  est  Domini^  hoc  cst  re- 
surreciio  voliva  fideliHm.  Revera  exitus  iltl  singula- 
ris  ac  inirabilis  fuit ,  quia  et  ipse  ab  inferis  egressos 
eiit ,  et  nos  inde  suo  inuuere  priBstiiit  extre. 

Vers»  i5.  Yerumtatuen  Deut  conqnaHobit  capita 
ittimicorum  tuorum :  verticem  caj^Ui  perambuianlium 
in  ddictis  suis.  Ne  mala  perlioaciufii  inuiia  esse 
credereniur,  dicit :  Veramfaiii^  Dftif  eonqHassabii 
capita  immicorum  tuorum :  quatenns  snpra  pet  ftdos 
g  et  pertinaees  viiidictam  quoque  pmveRire  cogno- 
sceres.  Capita  inimieorum  sunt  aticiercs  judalcne  qui  • 
dem  sediiionit,  sed  ettereiicorum  ^inedubiiatione 
doctores.  lUi  eaim  io  carne  Cbristum  perseCHti  sunt ; 
isti  autem  cr^  deliores  in  ips^m  ctiam  ( si  dici  fas 
e^t)  Deiiatem  desacviunt.  Sequiiur,  fwticem  capilli 
perambulantium  ^  id  est,  qui  tales  sibi  calumniamm 
ibinulias  qiiaeruni ,  nl  ipsos  veriices  eafnliorum  pcr- 
ambulare  ac  perscrutari  i  osse  vi  eaiitur :  siguili- 
cans  versutias  ioaniun  qu.tisiioniim,  qus  profuiura 
deseruni ,  et  non  necessaria  detesiabili  diiputatione 
perquirunU  Ei  uieorum  sCudii  inania  eomprobaret, 
addidit ,  in  delictis  suis :  ubi  cogiiatio  insipiens  fuit » 
quae  per.:uxit  ad  culpa^ ;  ut  sunt  Manieha^,  Prisci* 
liauistx,  Donaiist»,  Montani,  ei  caetcri  q«i  se  cce- 


JUuM  eos  converiit ,  «(ui  fi  em  suam  bu.nano  geiieri      ^^^,^.  ^  .^  ,.^^,,^jj^^  m*£cuerunt. 

■liserattts  indulgcl.  Ipsa  euim  est  gralia  quae  gratis  ^     Vers.  20.  Dixil  Dominus  :  Ex  D 


<la'Ur,  quia  nos  ip^ius  bona  prxveniiini,  duro  et 
ipium  quuque  bouuui  velle  couceditur. 

Vers.  ^.  Benedictus  Dominwt  de  die  in  diem : 
fratptrum  iter  faeivt  nobit  Deus  salntaris  noster.  Vo^i 
irwnpbalem  iliam  descriptioucm  ,   brevis  quidem, 
aed  magna  dicitur  laiis.  Benedietus  Dominus  de  die 
ta  diem ,  id  est  cunclis  diebus  omnique  lemporc  be« 
nedieendos  est.  Qui  ascendit  in  altum,  capiiv  m  du- 
sii  empHtitatim^  dedit  dona  hominibuSf  ipse  eti  m  , 
protperum  iter  faciet  noHt.  Iter  quippe  cursulu  vitae 
signiflleat  qai  jam  prosper  effectus  est ,  quoniam  Re- 
dcmploreni  suum  mundus  agnovit.  Adjecit,  Deut 
taiutmt  noster,   ut  nuHus  de  prospero  dubilaret  ili- 
■«re,  cni  dnx  talntarit  est  Domiiius  Christus.  Dicaiii 
inilii  qooft  speciacula  buniana  detectant ,  quid  talu  ^ 
ia  adiiiontlNM  poinposis  consuluni  videant  ?  lluc  ani- 
Ms,  Ink  cra  deOeetant,  iliud  salutiriter  corde  rc- 
•picianl:  «nde  non  ad  fugiiivm  Istitiam,  scd  al 
eatuluiioiieffl  destineniiir  .Tternain. 
Yoia.  ti.  Deut  notier^  Deut  tatvos  faciendi :  el 
Damini  axitns  mortis.  P-  si  dinpsalinatis  inci- 
ad  qttarttro  ve.it  ingressum ,   ubi   dicit 
qnmdmodum  niorte  ^na  uos  salvos  cfrecerii.  Ait 
eite:  Demt  irojttr,  Deiis  salvos  faciendi^  subaudia- 
■n  liie ,  faahet  potestatem  totfm  fadendi  nos.  Qua  • 
Kopter  ipae  nos  tatvot  fecii  qui  esi  Deus  [ed.,  Do- 
■iiiiis]  aoiltff  Jotus  Christus,  qui  pro  nobis  nioti 
ost,  fw  atcendit  ht  alium,  ci  focit  illa  qux 


Batan  convertain: 

convertam  de  profundit  marit.  In  hoc  versu  aactontas 

nobis  doclissimi  Ilierooymi  absolule  se^iuenda  est» 

qnia  translatio  ejiis  lucida  cuuctam  nobis  abrogat 

quxstionem.  Dixit  Dominut.  QiwTsmm  quid  dixerii , 

quia  nescio  quani  magua  promissio  csi  qiuim  Domi- 

nus  |<ol  icetur.  Batan  inlerpretatur  siccitiS ,  quie  bu- 

m^num  genus  possederat  ariditate  pecciiti ;  sed  eam 

D  minus  convertit  ad  viridiiali  m  suam ,  dum  illi  Qu- 

vios  salulis  infudit,  et  geriniuare  fecit  vitas  fru- 

ctum ,  quae  prius  inferebat  exitium.  Adjecit ,  conver' 

tam  de  profundis  marit ,  scilicet  populos  qnos  de 

niundi  islius  profundo  liberaviL  Mare  euim  mnii- 

dum  istum  debere  suscipi ,  frequemi  lectione  jam 

notum  cst,  qui  ei  gusiu  amartis  est,  et  fiiioium. 

fluciibus  inquictus. 

Vers.  27.  Ut  intinguatur  pes  iuus  in  sanguint :  /iit- 
gua  canum  tuorum  ex  inimicis  ab  ipto.  lilum  popu- 
lum  qiiem  superius  convertendum  dixerat  ex  pro- 
fundis  niaris,  nunc  ad  quid  p<^rducatur  exponit>; 
utique  ui  pes  ejus,  id  est,  actio  boni  propoaiti  na- 
que  ad  Eanguinem  gloriosi  martyrii  perveuirei.  Naro 
qui  ante  gradtebaiur  in  voluptuoso  mari ,  post  am- 
bulare  fecii  in  sanguine ,  quod  esi  duniro  iter  carni , 
scd  beata  via  esi  anim.«,quain,ipso  niiserante^traiis- 
imus,  sl  in  eo  spem  nostram  cordaque  repoiiimaa. 
Addiu  est  obscura  quidcin ,  sed  nimis  ampleciemia 
scnlenlia  :  Lingua  canum  tuorum  e%  inimids  ab  ipso, 
Citnes  et  in  malo  ponuuiur,  sicut  A^&tA\»&  i>X\  Vv 


471  M.  AUUELII  CASSIODORI  47^ 

det$  eanetf  videte  matos  operanos  (Philip,  iii,  2) ;  et  A  <i'fC'  debet,  ubi  recta  fides  esi,  et  vera  eonfessio. 


iu  bonOy  Bicui  hic  positum  est :  de  quibns  ait  in 
Kvnngelio  Chananaea  :  Utique^  Domine,  nam  ei  ca^ 
nes  ednnt  de  nucis  qure  eadunt  de  mensa  dominorum 
sttorum  (  Marc.  lvih  ,  7  ) ;  et  in  alio  psalmo  dicium 
esl :  Convertentur  ad  resperam ,  et  famem  pafientur  ut 
canes  ( PsaL  ltiii,  7 ).  Isii  euim  eanes  pro  Domino 
latrare  non  desinimt,  domumque  cjus  cauiissima 
tagaciiate  custodiunt.  Hic  ergo  dieit :  Lin^ua  canum 
tuorum  ex  inimicis  ab  ipso^  qula  prius  inimici  fue« 
rnnt,  qui  posiea  clamosis  latratibus  Ecclesiam  Do- 
mini  vindicarunl.  Sed  boc  ip^um  a  quo  fiiTi  potuis- 
set ,  adjecit ,  id  e!»t ,  ab  ipso,  Ab  ipso  utique  Domino, 
qui  amara  mutat  in  dulcedinem ,  trislitiam  vertit  in 
gaudium ,  «gritudines  detestabiles  in  s  ilutem. 


Ibi  iiiim  jure  laudatur,  ubi  non  maledicitur.  Nani 
quomodo  ab  illo  laudem  suscipiat ,  qui  se  iroiHi' 
super>tiiione  224  commaculat?  Sequitur,  de  fon^ 
tibus  Israeif  de  doctriua  scilicei  Chrisiiaiia ,  quani 
aposioli  gcniibus  infuderant.  Fons  enim  religionis 
inde  per  cxieras  naiiones  enianavii.  Fons  quippe 
a  fovendo  dictus  est,  quod  corpora  nostra  labore 
fessn  refoveal. 

Vers.  51 .  Ibi  Benjamin  adeleseeniior  rn  pawnre  : 
principes  Juda  duces  eorum :  principes  Zabuion ,  prfii- 
cipes  JSephihalim.  Iluiic  modum  lociitionis  proprinm 
Scripturaruin  divinanim  esse  diiimas,  quando  lle- 
brsBa  iiomiiia  ad  aliquod  mysterioni  signiAcationlft 
interserit.  Dubium  qulppe  non  est  omnes  prophelat 


Vers.  i8.  Vtst  niiii  ^essus  tni,  Deus :  ingressus  B  evangelicoe  praedicationis  beatnm  tempos  optasse; 


Dei  mei  ftefs,  gtU  est  in  sancto  ipsius.  Toius  hie 
versus  incarnationem  significal  Doroinl  Salvcttoris. 
Dicit  enim  :  Viu  sunt  gressus  tui ,  Deus ,  sive  per 
asiumpti  corporis  formam,  sive  per  vestigia  prftdi- 
cationis ,  quibus  innocenter  ille  in  hoc  mundo  san- 
ctis  gressibus  ambulavit.  Et  ul  Dominum  Salvatorem 
evidenter  ostenderet ,  adjecit ,  ingressus  Dei  mei  l(e- 
gis^  quia  ipse  Rex  in  hoc  mundo  specialiler  ingres- 
sus  tii ,  de  quo  scriptum  est  in  tiiulo  passionis : 
Rex  JudoBorum  {Mare.  xv ,  26).  Nant  et  corpus  ipsius 
evidenler  expressit  dicens* :  Otii  est  in  sancto  ipsius. 
Sanctum  Ciiim  fuit  lemplum  corporis  Domiiii  Chribti; 
in  eo  enim  erat  plenitudo  divinitatis ,  quam  perfidi 
videre  non  poterant. 


quod  nunc  Psalmigraphiis  vebementer  affectans» 
per  nomina  tribuunt ,  et  Dominum  Christum  et  ipsos 
indicasse  probatur  aposiolos.  Ibi  Benjamin  adoU' 
scentior  in  pavore.  /6t,  scilicet  in  leroplo  Jerusalem. 
ubi  verba  Domini  Paulus  audivit ;  quod  et  lextiis 
Actoum  apostolorum  evidenter  enarrat.  Sive ,  ut  qni- 
dam  volunt ,  ibi ,  in  Ecclesia ,  ubi  dixit  psallendum 
esse.  Benjamin  Paulnm  designat  aposiolum ,  qui  fnit 
de  tribu  Benjamin ;  ipse  enim  dicil  :  Nam  et  ego  Is' 
raelita  sum  ex  semine  Abraham ,  de  tribu  Benjamin 
(Philip.  11,5).  Adotescentior  in  pavore ,  quia  scilicet 
jctaie  fuil  adolescens,  sicut  in  Aciibus  apostoloruin 
in  passione  bcati  Sl:  pbnni  Lucas  dicil  :  Et  falsi  le- 
stes  deposuernnt  vestlmeitta  sva  secus  pedes  cujutdam 


Vers.  29.  Pramenerunt  principes  conjuncti  psallen-  C  adoleicentis  nomine  Sauli  (Act.  vii ,  57).  Qiii  quamvis 


tibus  in  medio  juvenum  tympanistriarum,  Principes 
apostolos  slgnificat,  qui  et  principes  sunt  credentium 
populorum ,  et  prmenerunt  oroiies  in  sanciitale  do- 
ctrinx  :  et  ideo  doces  eifecti  siint,  qiiia  ipsos  snnt 
populi  poslea  subseouii.  Addidit,  conjuncti  psallenti- 
bus  :ne  crederes  paucos  fuisse,  fonjunciam  qtioqne 
inultididinem  psaHentium  convenienter  adjunxit ,  qui 
jim  laudes  Domini  non  voce  tanium ,  sed  et  bonis 
actibos  pcrsonarent.  Sequilur,  tn  medio  juvenum  tym- 
panistriarum.  Ne  srxum  femineuin  crederes  esse 
contemptum,  tti  medio  dicit  isium  aciumyurentim  tym- 
panistriarum^  id  est  juvencularum  prima  aRtate  flo- 
rentium ,  qoie  tympana  sua ,  hoc  est  corporis  ten- 
sionem  ad  Domini  laudes  gloriamque  verterunt , 


esset  adolescens  a;tate ,  adolescent.or  exstitit  in  pa- 
vore^  quando  ad  vocem  Doinini  corruit,  qui  ei  mi- 
ficratus  intoouit :  Saule ,  Saule ,  quiil  me  persequeris 
(Aet.  IX ,  4)  ?  Adolescens  auiom  ab  adolendo ,  id  e»l 
a  crcscendo  dlctus  est.  Princtp^s  Juda^  Dominuin 
indicat  S^iLvatorem ,  qni  de  tribu  Juda  descendil , 
sicut  Joanncs  in  Apocalypsi  dicit :  Vicit  Leo  da  tribm 
Jnda,  radix  David  (Apoc,  v,  5).  Addidit ,  duces  eorum^ 
id  est  populoruni ,  qui  erant  in  Ecclesia  constiluti , 
quod  non  soluin  ad  Pauliim  vel  ad  DomiHum  f  sed 
ei  ad  illos  aptandum  esi  quos  dixit  infcrius ,  pniict- 
pes  Zabulon ,  principes  Nephthalim.  Zabuion  et  Nepk- 
thalim  tribus  fuerunt  Judaico  populo  constitube, 
unde  reliqni  apostoli  trabere  leguntur  originem.  Et 


macerantes  se  jejuniis ,  carnisque  magis  afQlctione  I^  bi  omnes  principes  bene  appellali  sunt ,  quia  eos 

gaudenles ;  quod  hodieque  in  multis  virginibus  di- 

vina  virtus  operatur.  Alii  vero  tymparvstriarum ,  ec- 

clesiarum  intelligi  voluerunt ,  quarum  atria  velut 

quibusdam  tympan's  laudes  Domini  populorum  jubi- 

latione  concelebrnnt :  de  quibus  sequenti  versu  di- 

cturus  est. 

Vers.  50.  In  ecclesiis  benedieite  Deum  Dominum^ 
de  fonttbus  IsraeL  Inlerjccto  diapsalmate ,  ad  quin- 
lam  psalmi  Iranslatus  est  sectionem ,  in  qua  dicit 
utii  Domintis  debeat  benedicl.  Ait  cnim  fidetibus :  In 
cecte^s  benedieite  Denm  Dominum,  quia  non  per  di- 
versa  conveniieula  paganorom ,  neqiie  b.xreticorum 
spetuneas^  sed  ift  Ecelesia  cathoiica  Dominus  bene» 


honorc  ac  primatu  dignissimos  fidermm  lurbt 
quebatur.  Dicuntur  cnim  principes  et  qui  reges  noa 
sunt ,  sicut  in  Exodo  legiiur  in  dedicatione  taberna^ 
cu!i,  quomodo  obtuleiiot  dona  duodecim  principee, 
singuli  dc  singulis  tribubus  Israel  (Exod.  kxxv.S?). 
Congruit  autem  ipsorum  quoque  nominum  significa- 
lioiies  ediccre ,  quoniam  et  ips»  probantur  Ecdeeiai  : 
convcnire.  Juda  confessio  dicitur ;  Zabulon  babita-  ^ 
culum  fortiludinis ;  Nephthalim  dilat:itio  oiet.  Qua 
si  diligenter  inspicis ,  Ecclesia  catholic«  compelen- 
ter  aptabij;. 

Vcrs.  52.  Manda,  Deus^  virtuti  tute,  eonprmm 
hoCt  Deus,  (juod  operJus  es  tn  nobis^  Post  iUam  de 


in  EXrOSlTIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXVII.  47i 

aiivenlu  Domiiii  bealis^imam  prxdicationem ,  qua^i  A  reras  silvarum  increpare,  tauros  abjicere,  vacets  po- 


jam  inaeslimabili  acceplo  niunere.  ad  Palrem  pro< 
pbela  convertitur  dicens  :  Manda,  Deut,  vktuti  tuas. 
Virtos  enini  Patris ,  Cbristus  esi  Douiinus ,  sicut 
Apostolus  dicit  :  Chri$tum  Dei  rirtutem  et  Dei  ta- 
jnemlimm  (/  Cor.  i,  21).  Maiuia  ad  personarum  perli- 
net  distiiictionem  ;  nam  unuin  velle  illis  e&t ,  unum 
posse  perpeloe.  Qu  d  auiem  mandetw,  edicii,  Con- 
^rma  hcc^  Deu$^  qnod  operatut  et  iu  nobis.  Magna 
pelilio,  ut  confirmel  J)eu$  in  nobit  fidcro  suain, 
(piani  donare  dignaius  est.  Opus  eiiim  Domini  fuit , 
nt  caeca  geniilitas  lumine  vcritatis  .'ifflaia,  verum 
Doniinum  Salvniorem  cognoscere  poliiissel ,  sccuii- 
dom  illud  Apostoli  :  Benedieius  Deut,  et  Pater  Do- 
fMnt  i0»lri  Jesu  Chrisli^  qui  benedixit  nos  in  omni 


pulorum  invehere ;  ul  hi  qui  approbati  sunl ,  id  est 
quos  charitas  spiriiualis,decocti8  sordibus  viliorum« 
velut  argentum  muiidissiinum  ,  ad  animae  puriiatem 
usqiie  perduxit ,  corroborenlur  atque  proflciant.  Ad- 
jecia  est  quoque  senteniia  qunc  dissiparet  hxrcticos. 
]psi  enim  sunl  genles  qua  bella  volunt ,  Id  est  quae 
conteniionilius  non  ad  profectum  aDimae  tendunt , 
sed  ut  perversis  sutsionibus  captivent  animas  in- 
nocftiues. 

Vers.  36.  Offerunl  veloeiter  tx  jBgypto  :  jElhiapia 
festinat  manus  dare  Deo,  Non  graval  et  bunc  versum 
secundum  iranslaiionem  Patris  Hieronymi  recipere , 
qui  ct  propter  Hebraicaro  veritatem  seqiiendus  est , 
et  neium  nobis  ambiguitatis  absolvit.  Mgyptus  et 


kfnedietione  spirituali  in  ccelestibus :  in  quo  et  elegit  B  JEthiopia  pro  incolaruin  suorum  teiiebrosa  nigredine 


iios  anu  mundi  eonstitutionem ,  ut  essemus  sancti  et 
iwnnaeuUui  in  ipso  {Ephes,  i »  5 ,  4). 

Vers.  53.  A  templo  tuo  quod  est  in  Jerusalem ,  tibi 
•fereni  reges  munera,  Cum  soleant  in  templo  mu- 
oflerri ,  hic  a  templo  Jerusalem  dicit  nihilomi- 
olTerenda.  A  templo  ergo  Jerusatem  offerunt  re- 
[Tfs  munera ,  qui  in  Ecclesia  Dei  recta  conversatione 
riyentes ,  sui  eordis  offerunt  puritatem ,  qu.mdo  jam 
renitor  ad  praemium ,  quando  grana  scgregantur  a 
palets,  et  una  fit  Jenjsalero  mater  omiiium  qui  sub 
Cbrtsti  lege  vixerunt.  Reges  uirumque  possnmus  ac- 
ciiere,  qnia  ct  ipsi  imperaiorcs  oireruiitseipsos  Deo 
munera  ;  sive  Gdeles  honiincs ,  qui  suum  corpus  per 
Oiiisti  graliam  regerc  meruerunt.  Et  respice  qiiod 


semper  in  malo  ponuntur.  Qu»  ligura  dicitur  synec- 
docbe ,  id  est  a  parie  totum ;  signiHcat  eniro  mun- 
duro,  qui  densis  tencbris  225  vitioniin  diabolo 
preinebatur  obnoxius.  Hic  Domini  clarSGcatus  lo- 
mine  ad  aeternae  vitae  meruit  muiiera  pervenire. 
Gimmonet  ergo  propheta  geniium  populos  ut  offe- 
rant  velociter  ex  JSgypto  Deo  niunera ,  boe  est  ani- 
mas  stias  roundana  sorde  purgatas.  jEthiopia  quoque 
festinet  manus  dare  Deo.  Metapbora  a  bellanlibus 
tracia,  qui,  ne  crudeliier  intereanl,  manus  suas  vi- 
ctoribus  deduiii,  ut,  arniis  deposiiis,  pcricolum  mor- 
lio  evadant :  sic  jEthiopia  comnionelur  ne  se  tardet 
Deo  iradero,  quatenus  vicla  florcat ,  quae  in  sua  li- 
bcrtale  sordebat. 


Jerusalem  tantum  dicit  Doinini  lempluin ,  ubi  et  vi-  C      Vers.  37.  Regna  terrx^  tantate  Deo,  psallite  Do- 


aio  pacis  est,  et  discordanlium  hxreticorum  non 
auiscetur  adversitas. 

Vers.  34.  Increpa  feras  silvarum ;  concilium  tauro- 
wnm  inter  varcas  popttlorum.  Ut  illa  sancta  credulitas 
confessionis  monimine  Grmaretur,  dicit  propheia  : 
Jnerepa  feras  vlvarum  ,  id  est  argue  superbos  homi- 
M  et  feroces,  qui  in  prava  persuasione  consistunt, 
«t  istorum  inveciio  Gdelium  sit  solidaia  munitio. 
Pre  iniquis  enim  hominibus  vel  diabolo  feras  ponit, 
oical  10  alio  psaimo  dicitur  :  Exterminavit  eam  aper 
denltm ,  et  dnguiaHs  ferus  depastus  est  eam  (PsaL 
usix,  14).  Addidit,  concilium  taurorum  inter  vaecas 
fOfaUrum ;  sobjooge  nihilominus  increpandom ,  hoc 
ett  hsretieos  indomitos,  qui  erecia  cervice  sedu- 


mino,  Hnnc  quoque  parlem  pulchra  exboriatione 
conclusit.  Dicens  ciiim ,  Regna  terras ,  omne  genus 
humanum  signiGcare  voluit ;  quia  licet  sint  gentes 
quae  non  habeant  reges,  tamen  boc  verbo  concludi- 
torqiiidquid  gentium  esse  sentitur.  Quod  dicit,  can- 
tatCj  ad  aniinx  respicit  puritatero ;  psallite ,  ad  ope- 
ras  sanctissiroas,  quae  Domino  probantur  acceptae. 

Vers.  38.  Psallite  Deo,  qui  ascendit  super  calos  cob- 
lorum  ab  Oriente  :  ecce  dabit  vocem  suamf  vocem  vir- 
ttttts  su<B.  Post  quinti  diapsalroatis  interpositionem 
propheta  venit  ad  sextam  partem,  admonens  Gdeles 
ot  Deo  psallant ,  qul  resurrexit  a  mortuis.  Nam  cui 
Deo  psatlerent  exponitur,  qui  ascendil  super  ccelos 
coe/orum,  Doroinusutique  Jesus,  qui  de  eoelo  descendit 


oaimas  innocentes ,  et  ad  suum  gregem  trabunt  D  *^  lilierandam   inGrmiUtem  nostrae  naturae;  ipse 


^tot  iofeliei  persoasione  decipiunt.  Vaccas  quoqne 
fopalarmm  sont  roolieres ,  ductili  volunlate  levissi- 
M,  qoae  perGdiae  doctores  tanquaro  tauros  sequun- 
tir,  de  qoibus  dieit  Apostolus :  Ex  his  enim  sunt  qui 
ftaHramt  domoSj  et  captivas  ducunt  mulierculas  oite- 
fvlas  paccatis ,  qum  ducuntur  variis  desideriis ,  semper 
Hseeaiet^  ei  ad  sdenUam  teritatis  nunquam  pervenien' 
ks  {II  Ttm.  in ,  6 ,  7).  Cor  ergo  tales  dcbeant  incre- 
fari ,  subier  adjectnro  est. 

Vcrs.  35.  Vl  non  exctudantur  hi  qui  probati  sunt  ar- 
fMt;  Ssperge  gentet  quee  beUa  volunt.  Utilitas  illius 
iMnpotioais  osienu  esi ,  quia  duro  (alsitas  argui- 
i«r,  Biliilominis  reritas  comprobatur.  Oporict  euiin 


eliam  superc€Rlosc<Klorumascendit,qu\  sedet  ad  dex- 
teram  Patris.  Considcrandum  esi  autcm  quod  fre- 
quenter  in  Scripturis  divinis  plurali  numero  c<r/os 
dictos  iiivenles,  dum  legatur,  /n  principio  feeit  Deus 
eoclum  et  ttrram  ( Gen.  i,  1 ),  cuin  tamen  pluraliter 
dicti ,  et  coeli  legantur  el  lerrae.  Modus  enim  iste  lo- 
cutionis  latius  palet,  ut  abusive  singularia  plurali 
numero  dicamus,  et  pluralia  singulari.  Ab  Oriente 
vero  quod  dixit,  Jerosolymam  evidenter  ostendit, 
quae  est  in  Orieniis  partibus  collocaia  :  unde  Domi- 
nu<,  apostolis  videntibus,  asccndit  ad  coelos  :  terr^ 
multis  plena  miraculisy  ubi  Gdclium  credulitas  plus 
aspectibus  quam  lectionibus  eroditur.  De  qua  polckre 


175  M.  AIRCLII  CASSiODORI  470 

«c  vere  Leo  paier  aposulious  dixii  :  £i  qtiod  alibi  A  g^^imrial  Deui  Israel,  n(  in  bominum  curdibus  uift* 

gcret,  ubi  Deut  mirabilis  apparerct. 

Ip$e  dabii  virtuietn  et  foriiludinem  plebi  [ed.,  ple- 
bis]  suaSf  benedictus  Deits,  Ne  quis  de  bnmana  imlse- 


noo  iicet  im)r  credi,  ibi  nou  polebt  non  videri.  Qnid 
^lm  laboral  inteliectus,  cui  est  magisier  asticctus? 
El  ciir  iecta  vel  aadila  swnt  di>bia,  ubi  se  cl  visui  et 
iaelui  tota  humajt»  salutis  ingerunt  sucrameataT 
Unde  nec  iNud  quoque  ludico  ifanseundiira,  quod  illi 
triamphaH  ascen^oni,  yiam  quoque  imagincm  taber- 
nacnli  in  Epislola  ad  HelHa;os  beacus  aposiolus  Pau- 
lus  miraMliler  applicavil  dicens  :  Christus  autem 
asiistens  Pontifex  futurorum  6onortim,  per  amplius  et 
perfectiui  tabemaeuium  non  tnanufaciumf  id  est  non 
kujus  creatiomif  fHque  per  sanguinem  hircomm  et  «i- 
luiorum ,  ted  per  proprlum  ionguinem  introivit  semel 
in  ameta,  tsiema  redemptione  inventa  (ife6r.  iv,  It). 
Et  ilernm  :  Non  enim  in  manufaeta  sanda  Jesus  in- 


eiilitnte  dirOderet,  nec  se  crederet  ad  tanta  prxmia 
pervcnire,  veraci  promi^sione  firmatur,  quia  Domi- 
nns  dabit  fKhelibns  suis  vrrtutem  patientix,  et  fidei 
fortiiHdinem,  ol  possii.tad  ^eterna  praemi»  pervenlre. 
Fa  n\  designarcl  evidcntius  qui  possii  dare  qus  su- 
periiis  dixil,  addidit,  benedictus  Deus,  id  esl,  qui 
oniniiim  ore  semperque  debeat  benedici,  ut  sicul 
nnnquam  beneficiis  cessat,  ita  et  benedictioues  sem- 
per  accipiat.  N<m  enim  duobus  verbis  latideni  cjus 
credamos  breviler  explicandam;  nam  et  qni  Scripluras 
ejns  mediiatur,   benedicit  Dominum;  et  qui  jus>a 


iroivii  exemptaria  verornm ;  $ed  in  ipsum  ccelum ,  ut  B  tpsius  sancia  operatione  compleveril ,  benedicit  Do- 


appareai  nune  vuliui  Dei  pro  nobis  ( Ibid. ,  24  y.  Sic 
fgiior  actns  iste  magnificos,  qui  nonc  per  gaudia  prae- 
elsra  describitur,  illo  labernaeulo  congrue  prsefigu- 
ralas  esse  raonstratur.  Sequitur,  ecce  dabtt  vocem 
ffcam,  voeem  vimifr»  tum,  Hoc  roultis  modis  inlelligl 
polesi.  Dedit  voeem  suam,  qnando  paralytico  dixil : 
Surgeeiambula;  qiiando  Lazanim  suscitavit,  qnando 
daemonibtts  ut  obsessos  relinquereiit  impcravit.  Dabii 
etiam  voeem  virtutis  suce,  qnando  in  novissimo  die,  ul 
resorgat  humanum  genusedixerii.Quid  enim  fortius 
qu:im  revocare  favillas  ad  corpus  mobile,  vivamque 
substantiam,  et  naluram  illam  mortaliiatis  ad  aeter- 
nne  vils  dona  perducere?  sicut  in  Evangelio  legilur : 
Veniel  hora^  et  qui  sunt  in  monumenti$  audient  vocem 
cjus,  it  procedent  (Joan.  v,  28). 

Vers.  39.  Date  honorem  Deo  super  Isrnel :  magni- 
ficentia  ejut  et  virtus  ejus  in  nubibus.  Adhuc  in  ipsls 
exhortationibus  perscverat.  Cum  cnim  dlcit :  Date 
honorem  Dco^  ipsi  magis  ut  honorentur  hortatus  est ; 
nam  qui  Deo  dai  laudes  se  facit  esse  laodabilem;  sic 
cl  qui  illi  dat  honorem  sibi  conquiril  sine  dubio  di* 
gnitatem.  Super  Israel  dum  dicitur,  Ecciesia  caibo- 
Fica  slgnificator,  in  qua  Deus  vere  conspicitury  dum 
recta  fide  sentitur.  Israd  enim  interpretatur  vir  vl- 
dens  beuro.  Quapropter  alibi  non  poiesl  videri,  nisi 
Ibi  ubi  ei  probator  verissime  populus  confiieri.  Se- 
qiiitur,  magnificentia  ejus,  et  virtus  ejus  in  nubibus. 
Magmficcntia  perlinet  ad  iflud ,  quia  semper  magiia 
facit;  virltts,  quoniam  Iniperio  ejus  famulalur  efle- 


roinnm;  et  qui  ei  fideliter  coiifitelur,  benedicit  Donii> 
num.  Sic  fit  ut  brevis  isla  laudatio,  tolius  vitae  no- 
airae  tempore  sub  assiduitaic  solvatur. 

Conclusio  psalmi, 

Cucurrit  copio8:is  psalmiis  IngenLium  niere  fliMPio- 
rura,  qui  quanlum  plus  terras  occupanl,  tanio  anipljiis 
agros  fecundjnl.  Fluvius  qui  Ron  ore,  sed  flMgit 
auribos  hauriaiur;  fiuvius  qui  poteiur  raenie,  non 
corpore;  Auvius  qiii  &iac  aliquo  humore  semper  irri- 
guus  cst,  puros  seusus  ijiebriaits,  ei  peccatis  «brioa 
ad  sobrietalem  meolis  adducens.  Aqua  qux  yMuul 
silim  tdlil  el  famrm,  quoe  non  digostionibus  226  ^^- 
funditur,  sed  percepta  seinper  augetur.  Oremus  ut 
p  isie  nos  fluvius  sine  interinissiooe  possideai.  Non 
erimus  arcna  sierilis,  sed  ager  reciudus,  si  bone- 
ficio  Domini  alveus  ejus  nos  semper  leneai  occup- 
los.  Memenio  lamen  quod  hic  psalmus  a  censioneoi 
Doiniui  mirabili  prae  csteris  fulgore  deseripMl. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXVilL 

In  /Sitfm,  pro  hit  qui  commutabuntur,  David, 

In  finem  ad  Dominum  respicere  Salvaiorem  nullus 
ignorat,  qui  in  boc  psalmo  suam  narraturus  esi  pes« 
sionem ;  ita  ut  ejus  vcrba  et  evangelica  testeiiir  tu- 
ctoriias,  et  de  eo  Apostolus  sumere  doceatur  exero- 
plum.  Legitur  eiiim  in  Evangelio  :  Et  dederuni  in  e^ 
cam  meam  fel,  et  in  siti  niea  potaxerunt  me  aeett 
{Joan,  II,  (7);  el  alibi  :  Zelus  domus  tu0  comeditne. 
Aposiolos  quoque  PauJus  aii  :  Fiat  mensa  eorum  eth 


ctus.  Omnia  enim  facit  quas  vuU  in  coelo  et  in  terra  D  ram  ipsis  in  laqueum,  et  in  retribulionemf  et  in 


{Psal.  cxxxiv,  9).  Sed  ista  magnificentia  et  virtus  Do- 
mini  tn  nubibus  esse  dicitur,  non  in  istis  visibilibus, 
quae  aut  aquas  depluunt,  aul  corpulenta  qualitate  den- 
aantur ;  sed  aliquas  poleslates  designal  superna  ra- 
tione  pollentes,  quse  jussis  Domini  iniellecluali  con- 
dilione  famulantur;  de  quibus  dictomest  :  Mandabo 
nubibus  meis,  ne  pluaut  super  eam  imbrem  {Isai,  v,  6). 
Mnltis  enim  significationibus  sermo  iste  repletus  est; 
quod  eliam  respicit  ad  upostolos  et  propbetas. 

Vers.  40.  Mirabilit  Deus  in  sanctis  suiStDeus  IsraeL 
Ecce  ne  nube^  illas  iotelligeres  aereas,  dlcil :  Mira- 
hHit  Deut  in  tanctit  tuit,  sive  in  aogelis,  sive  in  bo- 
roinibos ,  qni  ejos  jnssionibus  obsecuodanl.  Iterum 


•^401- 

dalum ;  obscureniur  oculi  eorum  ne  videant^  et  doreum 
eorum  semper  incurva  (Rom.  xi,  9).  Quos  versus  bie 
posiios,  memor  leclor,  invenies.  Unde  quis  dubiuire 
possit  hunc  psalmum  p&ssioni  dominicae  convenire» 
cui  lalis  ac  tanta  in  hunc  iniellectum  sui&agalar 
auctorilas?  Sequitur,  prohitqm  commutabuniur.  isu 
igilur  commutatio  significjtpopuJosCbrisiianos,  qui, 
veteris  homin'S  praviiaio  deposiia,  in  novae  regene- 
raiionis  sunl  munere  commutati.  Pro  hit  auiem  qood 
dictum  est,  intelligendum  esl  quoniam  revera  pasaio 
Domini  pro  cunctis  fidelibus  collocata  [  tut.  G.,  coi- 
lata]  monstralur.  David  quoque  subjiiocuim  est,  ui 
cl  finis  et  iuitium  Domino  Cbrislo  congruerei ;  sicoi 


477  EXrOSlTiO  IN  PSALTEIlllJM.  PSAL.  LXVin.  m 

ipie  de  sedicil  :  Egotitm  Alphaet  Omega,  initiumet  A  allusionibus  Dominus  describere  eonaprolialur,  Sed 


fim  {Apoc,  j|  8).  Sic  tolius  psalmi  virlus  Uliili 
bujus  dt>posi(iODe  declaralur.  Mera>  nto  aulem  quar- 
ium  bujie  esse  psalinorum  qui  passionem  resurre- 
ctiojusmque  domiiiicam  laiius  eloquuniur* 

Diviiio  pmlmi. 

Ilaciemm  dispsahnaturo  beneflcio  divisiones  itiire- 
pidos  adnotavi  ,  sciens  segregationem  ibi  mcrito 
pooi,  abi  silentia  diviiia  provenenini.  Nunc  auiem 
offemiit  Oominum  ut  qiii  donat  in  lerra  viam,  ipse  in 
abyttfs  caiita  pnestet  itinera.  Per^totum  psalmum 
( ticiit  diiimus )  ex  forina  servi  loquiiur  Gbristus. 
Priaio  etpiie  deprecator  ut  8'<ilvus  fiat  a  Patre, 
qoonitm  gratis  a  iudaeis  mullas  tribulatioiies  inse- 
ciiiioiiesqiit  perpetsus  est.  Secundo  capiie  posmlat  a 
ptrte  flicoibrorttiii  ne  decipiatur  spes  fidelium  in  ejus 
rtnirreelioiie  confltt  :  omnit  st  dicens  «quaniml* 
ler  snt&iouisse  qux  iniqui  videbantur  ingerere.  Tertio 
praetUir  ut  ipsius  eKaudiatvr  oratio,  quatenns  de  luto 
bijot  taecuii  ejus  eonverstiio  immacul<ta  libereiur. 
Sflitt  MflMiue  dieit  Dtum,  qnantis  inimicorum  appe- 
itltr  iutidis,  ut  usque  ad  Ptssionis  exittm  macbi- 
Mlo  ditcrimifit  perveniret.  Quario,  virlute  pnescien- 
li«  swe»  qti»  coniingere  poterant  inimicis,  venlura 
provuiitiat.  Qitinto  a  forma  servi  se  pauperem  pro- 
iJtliir ;  oiide  el  laadet  se  diclt  redditurum  pateniJB 
eleaieBiiaB  :  hortans  fideles  ul  in  Domino  debeant 
CMiddere,  qui  Eoclesiam  suam  de  muiidi  isiius  ad- 
icrtiltte  liberavii,  et  saoctit  suis  in  ea  perenni  feli- 
ciitte  prutpexit. 

Expoiitio  piolmi, 

?ers.  1 .  Sahum  me  fac,  D  u$ :  quoniam  intraiterunt 

^me  wque  ad  ammam  mcam,  Deitaiem  Gbrisii  im- 

pissibilem  caiicta  mentissanitasconfitetur;  scd  as- 

nmpsit  infirmiiaiem  nosiram,  qux  stibjacere  posset 

eiiiio.  Cx  ipst  nunc  dispensationc  clamat :  Salvum 

«e  fac^  Deut^  ut  quia  morlem  refugere  non  debuit 

fitfli  voluniarie  sustinebat,  resurrectlonis  auxilium 

Wultvit ,  ut  humtnitas  ejus  celerius  fieri  saiva  po- 

iiittet.  Pttsus  est  eniro  ille  quia  voluit,  patiuntur 

iMrijret  ct  nolentes;  sic  enim  ipse  Dominus  Pelro 

disit  apostolo  :  Cum  tenuerii ,  aliui  te  praBcinget ,  el 

imcei  quo  tu  non  vii  {Joan,  xxi,  18).  Nunc  causa  rcd* 

Cilor  qntre  se  talvum  fieri  po^tulabat :  scilicet,  quo- 


bunc  vertum  subtiliier  inquiramus,  quia  non  ptrvti 
profundiutis  esse  dignoscittir.  Iii  iila  couditione  re^ 
rum  de  limo  quidem  terrae  hoininem  Deus  oreavii, 
ted  non  de  profundo.  Facti  sunt  auiem  bomijics  /t- 
mus  profundi,  quando  et  originali  et  quotidianis  pec- 
calis  tenentur  obnoxii.  Per  bunc  limum  profundi 
infixuieu  Dominus,  qtiaudo  deroentium  turba  J^^dwo- 
rum  clamabat  :  Crucifige,  prucifige  {Joan,  tis,  6), 
Qiiorum  caro  origiiiali  peccaio  dedita  liiqus  ertt; 
ted  sceleratacailiditas  profiiit^/j  sibi  Domen  adjeeerai* 
tjmifi  eiiim  dictiis  est,  quasi  ligaos  hnmum.  Sequi- 
tar,  et  non  est  iubitanlia.  Omae  malum  subsiautit 
non  esl,  quia  subsiantit  dici  non  poiest,  qu»  t  Do^ 
minocreaia  non  est;  non  enim  subsistit,  sed  accidit, 

B  Qcc  exirinsecus  manet,  sed  tantum  vixietiju'  esse  dura 
provenit.  Veraciter  ergo  negat  fuiste  iftkitauiiam  vi- 
tiatim  naturam,  qiiam  a  se  noverai  non  creatam.  Sic 
et  in  alio  psalmo  legitur  :  Rl  iubnantiu  meu  tanquam 
uihil  ante  te  at  {Piui.  xxxviit ,  6) ;  non  illt  lilique 
quam  Deus  creare  potuit,  sed  quae,  diabolo  suadente, 
vitiaia  succuhuit.  Sive  illud  »impliciier  dcbemus  att- 
veriere  :  Crucifixus  sum  iaiquitatc  Judaeorum,  et 
non  eslcariiisvirtus  evadendi  roortiferam  patsionem. 
Addidit,  veni  iu  aliitudinetn  marii^  el  lempcitai  de- 
menit  me.  Ille  qui  supra  maria  fixis  gressibui  ambu- 
Iavit,qui  Petro  dextcram  nc  mergereiur  exleodit, 
quem^dmodum  se  tempestate  dicit  eae  demenum? 
llic  aliitudo  maris  copiosam  populi  sigaificat  insa- 
niam.  Item  tempestai  cst  scdilio  concitata  deiDen- 

Gtium;  ipsa  enim  demenii  Dominum  Salvalorem, 
qqando  eum  pervenirc  fecit  ad  crucem. 

Vers.  5.  Laboravi  elamani^  raucce  factm  iuni  faucei 
mea  :  defecerunt  oculi  mei^  dum  ipero  in  Deum 
meuni  [ms.  G.  et  ed.,  vimm].  Quxrendura  esl  quem- 
admodum  hic  dicil,  Laboravi  clamam,  dum  legatar 
ip  Evangclio  :  iVoii  respondebat  227  ^  ter^iiiii; 
quod  Isaiat  quoque  dicit :  Sicut  otii  ad  occisionem 
duciui  esl,  el  iicui  agnui  coram  tondente  le,  iie  non 
apermi  oi  iuum  (/lai.  liii,  7).  Uirumqut  verum, 
utrumque  completum  esi ;  nara  et  taeait  eum  trade- 
reiur,  ut  ejus  dispositio  ad  niundi  salularem  termi- 
num  pervenirel,  tt  omnmo  clamabat  cum  dicebtt : 
Palerjuite,  mundui  te  non  cognovit  {Joan.  ^vii,  25); 
vel  illud  :  Pater^  ii  fieri  potest^  trauieat  a  me  cdix  iue 


wtreneTunt  aquas  mque  adanimam  meam.  Aquai  J)  {Matth.  xxvi,  39 ) ;  et  iteriira  :  Pater,  ignoice  iilii , 


^ro  teditionibus  plebis  motuque  populorum  dcbere 
tttcipl  tspius  Scripturt  divina  lestalur,  sicut  est  il- 
Wd  :  Fonitan  vetut  aqua  abiorbuiaent  noi  {  PiaL 
^ini«  i ).  Et  sequilur,  Torrentem  pertramivit  anima 
^mira  :  foreitan  periraniiiiet  anima  nonra  aquam  iU" 
^^Merabilem,  Quapropter  populus  ille  JucJaicus  uique  ad 
^iouim  Domini  Salvatoris  tittravi^  quando  eiun  cru- 
^ifigere  tceleraia  meiite  pra^umpeit. 

Yert.  %.  infixui  ium  in  limum  profuudi^  et  non  eit 

wukittmiia;  vem  m  aiiilvi/iit^m  mtrii,  et  tempeitai  de- 

«wrstiM.  Piimo  tciendum  estaehema  esse  characte- 

risoMt»  quiB  Lttioe  inlonDatio  vel  descriptio  nuncu- 

paUv;  ptttiooem  qoippe  suam.  futurtm  quibutdam 


^uia  neiciunt  quid  faciuni  {Lue.  ixiii,  54).  Nam  et  illo 
tenipore/a^oranic/amti;!/,  quando dicebat :  Vcs  vobii^ 
icribce  ei  phariiCBi;  v<e  mundo  ab  icandalii  {  Matih, 
xxiii,  13;  iiem^  xvi.i,  7),  el  his  similia.  Laborabat 
ergo  clamam,  quaiido  non  audiebaiur  a  perfidis. 
Labor  eniin  ioauditum  signiticat  clamorein,  quia 
laborare  illos  non  dicimut,  quos  votum  suum  imple- 
visse  testtmur.  Denique  sic  tequiiur,  rnucm  faeta 
iunt  faucei  mecc.  Raucedo  qnando  fauees  nostrtt 
possidet,  verba  noslra  ad  alienas  aures  conriisa  per« 
veniunt.  Merito  ergo  dicit  fanca  suas  roneiii  eiie 
factai,  quia  dicta  ejus  nequaquam  sacrilegut  populus 
audicbat.  Adjecit,  defeeerunt  oculi  tneif  dum  $peto  iu 


110  M.  AUUELII  CASSIODOni  ^^ 

Oeum  menm,  Ooi/oi  islos  carnales  de/ecisie  credamus  A  qaiabsolvendisunldcbiiis  siiis.  Dominus  aolem  Chri- 


Domino,  qui  morlc  conclusi  sunl,  quia  cordis  oculos 
in  sua  deitate  semper  intentos  babuil,  qui  nunquaro 
camis  lege  pecCAvit. 

Vers.  4.  Multiplicali  sunl  svper  capHios  capitis  mei 
^ui  oderunl  me  gratis.  Scimus  capiHos  nostros  ad  de- 
^orem  capilis  esse  concessos  :  sic  Ecclesiae  aposloli 
i\mi  tribuli,  nt,  sicut  caesaries  ornat  caput,  ita  ei 
imines  fideles  decorare  probentur  Ecclesiam.  Ergo 
ot  ostenderet  plus  e^se  numerum  inGdelium  quam 
devotorum,  dicit  muHiplieatos  esse  perfldos  JnddK)8 
supra  numeriim  rapiUorum,  id  est,  recte  crcdentiiim. 
Qnod  si  ad  litteram  velis  accipere,  per  auxesin  di- 
clum  est,  ul  per  hoc  turbam  Judaicae  muliitudinis  in- 
dicaret.  S^quitur,  qui  oderuni  nte gratis,  Gratis  plane, 


stus  peccatn  nou  habuit,  siciit  ipse  dicit :  Kcce  veniet 
pinceps  mundi  htijus,  et  non  inveniet  in  me  quidquam 
{Joan.  xiv,  50);  de  quo  et  Isaias  dicit  :  Peccatuin 
non  fecit,  nee  dotus  inventus  est  in  ore  ejus  {Isai,  liii, 
9)  :  sed  roagis,  sicut  dicit  Aposlolus  :  Eum  qui  non 
novcrat  peceatum,  pro  nobis  peecatum  feeit  {11  Cor.  ▼, 
21 ) ;  id  est,  Pater  Filium  suum  hostiam  pro  peccalis 
constiluit  immolandum.  Quod  Pater  Augustinus  in 
lihro  Enchiridion  (Cap.  41)  subiiliter  comprehenJil 
atque  disseruii.  Quapropter  insipientiam  vel  deUcla 
a  parte  membroriiro  posita  debemos  accipere.  Quae 
figiira  dicitur  tapinosis,  id  est  humilialio,  ciim  verbis 
hiiiniliimis  rei  roinuitur  magnitudo. 

Yers.  7.  iVott  erubescant  in  me,  qui  te  exspceiant^ 


qnaudo  illum  persecuti  suiit,  quem  propitium  optare  B  Oomine  Dens  virtutum;  non  revercan  ur  super  me^qui 


debuerunl.  Gratis  enim  lunc  odisse  dlcimur,  qoando 
quempiam  sine  aliquibus  oflensionibus  exsecramur ; 
sicut  et  ifl  trigesimo  quarto  psnlmo  jam  diclum  est : 
Qwn^m  gratis  absconderunt  mihi  interitum  taquei  sui 
{Psal.  xixiv,  7). 

Vcrs.  5.  Conft^Lati  $unt  in^nid  wf»,  qui  me  perst- 
qumtur  infutte;  qucs  non  rapui,  tunc  exsolvebam,  Su- 
periiis  dixit  :  Super  capUlos  cupitis  niultipUeatos  ini- 
inicos ;  el  ne  crederes  tantum  eos  numerosos,  non 
otiam  noxios  fuisse,  addidit,  confortati  uunt,  qnando 
id  qiiod  conabanlur  cfficere,  probaniur  implesse.  Et 
ut  ilios  inimicos  sua  culpa  cognosceres  eiciialos, 
.idjecit ,  qui  me  persequuntur  tnjuste ;  hoc  est,  quod 
superius  dixit,  gratis,  Revcra  injnstum  fuii  ut  qui 


requirunt  /e,  Deus  IsraeL  Ecce  versiis  is!e  declaravil 
a  membris  dictum  qnod  siiperius  ail.  Precatur  eiiim 
Jrsus  Christus,  ne  de  se  ipso  erubescant  qui  resur* 
rectionero  ejus  gloriose  dcsiderio  sustioebanf»  quam 
carnalibus  oculis  non  pulerant  intueri;  sicut  ipse 
Dominus  dixil  :  Multi  prophettg  et  justi  eufnerumi 
vileri  qwe  vos  videtis^  el  audire  qum  vos  auditig 
(Matth.  xui,  17).  Pelit  ergo  innrmitas  cariiis,  ne  aH« 
tcr  eveniat  quam  Spiritiis  sanctus  praedixerat  per 
pn>[)betas.  Cum  enim  dicit  :  Domine  Deut  virtutum^ 
oHendit  impossibile  nihil  esse  omnipotentiae  ipsius. 
Nain  qui  virtutibus  iraperat,  non  est  quod  non  pro 
suavoluntate  peificial.  Et  iiitende  quemadmodum  ad 
resurreclionis  roysterium  transreralur.  DLcit  enim  : 


venerat  ad  Judaicos  populos  salvandos,  eos  potius  C  ^^on  revereantur  super  me  qui  requiruni  <e,  Deus  Is- 


invenisset  inimicos.  Subjunxit,  qu(e  non  rapui,  tune 
exsolvebatn.  Rapuit  Adam  suasus  a  diabolo,  qiiando 
hoc  quod  ilii  praeceptum  inhibuerat,  prxsumpsit  at- 
tingere.  Et  roerilo  morte  damuatus  esi,  quia  viiae 
ddegit  contennicre  Prxcepiorem.  Christus  aute:u 
peccata  non  rapuit ,  delicta  nescivit ,  et  tnnien  crii* 
cem ,  quasi  aliquod  delictum  perpetrassel ,  excepit, 
ct  solvit  pro  nobis  quod  pro  se  jusie  non  periulit; 
et  ut  nostrae  roortis  chirographum  vacuarei,  ipse  lo* 
tins  culpse  persolvit  debitam  quantitatem. 

Vers.  0.  Deus^  tu  sdt  insipientiam  meam,  et  delicta 
mea  a  te  non  tunt  abuondita.  Venll  ad  secundiim  ca- 
put,  ubi  jam  loquitur  pro  parleroembroruro.  Iiisipiens 
cnim  esse  non  poiest  Christus,  de  quo  Jicit  Aposfo- 


rael;  id  est,  non  humanas  insuhationes  diulius  de 
mea  dormitione  sustineant,  qui  te  requirere  compro- 
bantur.  Et  bene  addidit,  Deus  Israel ,  ut  qui  diviiii- 
latem  ejus  poterani  intueri,  non  seducerentur  infir- 
niilate  caroali. 

Vers.  8.  Quoniam  propter  te  supportavi  imprepe* 
rium :  operuil  revcrentla  faciem  meain.  Redii  ad  per* 
sonam  suain  pcr  bos  sex  versus  pene  usque  ad  finem 
divisionis,  eiiumerans  diversa  convicia  quae  perlulil 
a  Judaeis.  Quod  schcma  dicilur  synathroismos ,  Li- 
tine  congregatio,  iibi  multas  res  ad  invidiani  facien- 
dam  in  unum  cuinuium  congrcgamus.  Supportavit 
criim  improperium ,  cum  ei  dicebalur  a  Judxis  :  Im 
Belzebuth  ejicis  dasmonia  {Matth.  xii,  24);  et  alibi  : 


lus :  Dei  virtutem,  et  Dei  sapUntiam  {ICor.  i,  24).  Sed  D  ^;^^^  homo  vorax  et  potator  vini,  publieanorum  ei  pee- 


insipiintiam  habire  pro  illis  dicilur,  qui,  sicut  ail  li* 
lulus,  commutati  esse  noscunlur.  De  insipientibus 
enim  factl  sanl  vere  sapientes,  quia  rectas  religionis 
graiiam  posl  magna  ciimina  perceperunl;  de  quibut 
i^lem  dicit  apostolus  :  Qwe  stulta  sunt  hnjut  mundi 
elegii  DeuSf  ui  confundat  sapientes  {Ibidem,  27). 
Simili  modo  pro  suo  corporef  Capui  loquitur  Chiistus 
dicens  :  Delicta  mea  a  te  non  sunt  abscondita.  Cer- 
tum  esl  enim  quia  Deo  manifcsta  sunt  cuncta  quae 
gerimus,  el  nobis  plerumque  ignoia  sunt  qua$  culpis 
surripienlibus  perpetramus.  De  bumana  quippe  igno- 
ranlia  diclum  e»l  :  Delicta  quisintelligit  {Psal,  xviir, 
i5)?licriioergo  ad  illos  rcferenda  sunt  delicta  ista, 


calorum  amicus  {Idem,  xi,  19) ;  et  alibi  :  Nonne  Me 
est  fabri  lilius  {Matth.  xiii ,  55)?  et  his  similia.  Se- 
quitur  illud  q>iod  solet  ev^nire  in  bono  negotio  lace- 
raiis ,  quos  laiiio  ampliiis  constat  ad  tempiis  Iribles 
effici,  quaiiio  in  se  cognovciint  iuiqua  confingi. 

Vers.  9.  Extraneus  factus  sum  fratribut  mm,  al 
hospes  2SS  /^'<''  matris  mew,  Judxos  hic  appelUl 
frntres,  qni  erant  ei  sanguinis  vicinitale  conjuncti  : 
qiiibus  extraneut  factut  est,  qiiando  ei  credere  no» 
luerunl.  Nam  cuin  ipse  esset  de  teroine  Abrabam 
secundum  carnem,  illi  roalis  operibus  abdicati ,  a 
patriarchae  sunt  origine  segregati ,  sicut  ail  in  Evan* 
gclio  :  Si  filii  Abraha  etsetis,  opera  Abrahte  fecistetit 


4«!   .  EXrOSlTIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LlViU.  m 

(iiMiii.  viiiy  59).  Adjecil»  el  ho$pei  /i/rii  matrii  mca,  A  operui^  dixit,  animam  meam^  quasi  aliqoo  pallio  trn 

8lili%  circumdedi.  Sequilur,  el  faetum  esd  mihi  in 


l/«spt/<m  dicimas  queinlibel  domuni  noslram  ad  tem- 
pus  lialiitantem,  qui  noo  iiomine  consanguinitaliSySed 
lanquaro  peregrinus  excipitar.  Matrem  vero  suani 
Synagogain  dicit,  de  qua ori us  est,  dum  in  Judxa  gente 
nasci  dignatus  est.  filios  ergo  matris  ipsos  dicil, 
qvos  suptirius  dixit  et  fratres.  Sod  isti  /l/ti,  si  fuissent 
Tcriy  noo  ut  hospitem  habuissent,  sed  ut  tratrem  cba- 
riisimum  suseepissent  Dominum  Chrislum. 

Vers.  10.  QuoRfafii  ulus  domus  tuos  comedit  me^ 
H  &pprobria  exprobrantium  tibi  ceciderunt  super  me. 
ip5a  est  seoteniia  quam  evangelisis  coinmemorant. 
Qoapropier  nallos  ambigat  hunc  psalmom  passionis 
dominicae  pra&dicere  veritatem»  quando  et  incarnatus 
Di*i  Filius  ipsa  verba  locutas  est.  Comedebat  enim 


opprobrium.  Seroper  boni  malls  opprobrio  sunt,  qaia 
minime  eorum  scelerilms  acquiescunt,  dum  illis  stu- 
diose  deirahtmt,  quibus  nulia  socieiate  junguniur. 
Tesiantiir  enim  isla  opprobria,  alapas,  flagell;i«  coii« 
sputa,  qu»  Doroinus  Salvator  ab  iiisana  plebe  per- 
pessus  est. 

Vers.  12.  Et  posui  vestimentum  meum  cilicium^  et 
factus  sum  illis  in  paraboiam.  Per  cilicium  tristitia 
sigiiificatur  ei  lacrymae,  quando  Dominus  humani 
generis  iinbecillitaie  permotus,  suscitaiurus  Lazaniin 
flevit.  Nusquaiu  enim  legiiur  Dominum  asum  fuisse 
cilicio.  Factus  esl  quoque  Judaeis  tn  parabolam^ 
quando  per  simililudines  quasdam  carnalein  populum 


uluB  <(omi.«Dei.qaandorun>culofactocubedra8  B  t^"*'  ''''«'«''"^'  *"="'  *"  Evangelio  legitur  :  Dixit 


vendenlium  columbas,  et  nommulariorum  mensas 
everiit  {Joan.  ii,  15),  docens  aliud  esse  templum 
saBCinm,  aliud  negotialionis  offlcium.  Sed  istam 
lelnin  quid  fuerit  consecutum  patenter  adjnngitur, 
el  opprobria  exprobrantium  tibi  ceciderunt  super  me. 
Nam  postqnam  indigni  salutaribus  monitis  increpa- 
banlur,  opprobria  sitpra  eum  quasi  couferta  tela  mi- 
leniol,  ut  pro  admonitionibus  sanciis  vicissiladinem 
rodiierent  jurgiorom.  Dicebant  cnim  :  Nonne  hic  esl 
ftiuM  MaricB  el  Joseph  {Luc.  iv,  22).  Et  iii  alio  loco  : 
HwHc  autem  nrscimus  unde  sil  {Joan.  ix,  29);  et  hls 
siroilia  qn;c  insana  Judxorum  turba  loqtiebatur.  Sed 
qnod  dicit,  exprobrantium  tibi,  quxrendum  esl  quare 
dicai  Pairi  exprobr*lum,  dum  non  legamus  a  Judxis 
lempore 
petratum 

ii  septoagesimo  scptimo  psalmo  dicturus  est  :  Et 
male  hcuti  snnl  de  Deo,  et  d:xenmt  :  Nunquid  pote^ 
rU  Deus  ptrmre  mentam  in  deserlo  {PsaL  lxxvii,  19)? 
Vel  qoaDdo  insani  de  forninto  vitulo  diceoant :  Hi 
sem  dti  tui^  lerael,  qui  te  eduxerunt  de  terra  jEgypti 
(£sM^.sxxii,  5).Uiidenunc  recteChristu  Dominusdi- 
^ceeidmeiupT^  geopprobria,  qu2  Deo  Patri  anterio- 
rikos  leoporibos  exprobrabanl,  nt  ex  consuetadine 
in|'8  inpia ,  quam  hoc  noviter  aliquid  putares  ef« 
ieeuiai.  Sequitur,  ceciderutU  super  me^  ut  effectum 
■irtk  oslenderet,  qoero  cracis  dignatiooe  suscepii. 
Tioeeoim  cadanlsuper  nos  niala,  qaando  ea  viiare 

Ma  poesamus 


Dominus  parabolam  ad  turbam  ( Matth.  xui,  54);  el 
in  alio  psalmo  :  Aperiam  in  parabolis  os  meum  {PsaU 
Lxxvii,  2).  Parabola  cst  eniin  natura  discrepanliuni 
rcrum  sub  aliqua  similiiudine  facta  comparatio :  more 
providentix  suaR ,  ut  qui  coelestia  capere  non  pote- 
raiit,  per  tcrrenas  similitudines  audiia  percipere  po- 
tuissent. 

Vers.  15.  Adversum  me  exercebantur  [ed. ,  loque" 
bantur\  qui  sedebant  in  porla;  et  in  me  psallebant  qui 
bibcbant  linum.  In  portis  sedent  qui  convcntibus  bo- 
minum  sedula  ctiriositate  miscentnr.  Nam  sicut  porta 
cuniium  ac  redeunlium  turbas  excipit,  ita  diversa 
trivia,  vel  platex  populorum  numerositate  complen-* 
tur.  Porta  quippe  dicia  est  quod  inde  portenlur  om- 


.     .    ri     .  .  /^i  .  ..  .  ,      t'A  nia.  Dicii  eaim  passiouem  suam  gentis  Judaicx  fuisse 

passionis  Domini  Chrisli  lale  aliquid  per-  r  *  .   .  ,.  

«ci  u.  .n.-u'       •       ^  labulam,  ut  nullus  excipereturquia  ta  icollocutione 

T  Sed  exprobraium  est  Patri  abeis,sicut         , ,  ,.  r«    !.         ,   .  ...    . 

redderetiir  alienus.  Testis  est  hujus  causaB  ille  iucut 

Evangelii  ubi  Gieophas  a  Dominb  necdum  revelalo 

interr<'gatus  esi,  et  ille  respondit :  Tii  solus  peregri^ 

nus  es  in  Jetusaiem^  et  non  cognoviiti  quee  faeta  iuni. 

in  ea  in  diebui  hii  {Luc.  xxiv,  18)  ?  Omnes  enim  cives 

eamdem  fabulam  habuisse  Knoasirantur,  quaiido  pe« 

regrinus  diciiur,  qui  fanjus  cau^se  putabatur  ignarus. 

De  opprobriis  ac  conviciis  Judaeorum  bactenas  esl 

iocutus  ;  nunc,  quantum  mibi  videtury  de  Adelibus 

dicit  .  Et  in  me  piollebant  qui  bibebant  vtmcm.  la 

Deum  psallunl  qiii  actione  probabili  diriganlur,  el 

operibus  reddunt  qiix  monitis  ccelestia  mandala  sus- 

cipiunt.  r^ain  ul  boc  de  fideiibus  inieliigere  debere* 

mus,  aii  :  Qui  bibebant  vinum,  Vinum  non  el>rietati8» 


Ters.  f  f.  Kt  openu  in  jejunio  animam  meam,  et  ^  sed  illud  spirituale  de  quo  legitur  :  Poeulum  tuum 


taUmeitinopprobrium  mihi.  Jejunium  dicimus,  quo* 
tics  a  dbis  earnalibas  abstioema«,  nec  esuriem  no- 
Mraa  aliqaa  comeslione  satiamiis.  Ad  qaam  similitu* 
diien  jejanasse  se  dicit  Dominas  Cbristus,  quia 
lM«niiaro  fidem  qoam  valde  e<uriebat,  minime  poie- 
rat  invenire,  sicut  ei  in  trigesimo  quarlo  psalmo 
dktum  esi  :  Ego  autem^  cum  mihi  molesti  eaent^  tit- 
iMtbam  me  cilicio,  et  humiliabam  in  jejunio  animam 
metm  {Psat.  ixiit,  15).  Rodein  modo  et  sitire  se 
disit,  qoando  ad  S>mariUinani  vcnit,  et  aqoam  pe- 
Uit,  dicens  :  Sitio,  da  mihi  bibtre  {Joan.  iv,  8) ;  id  e- 1, 
Bi  Adem  ab  ea  quam  qnserebal  agnosceret.  Sed  quia 
j«jioiuai  islod  ab  buuiana  iodevottone  trahebatur, 


inebriam  quam  prmlarum  ut  {  Psal.  xxii,  5)  I  Ipsi 
enim  psallebant,  qui  por  intelligeiitiam  supernam  sa* 
lutari  neclare  potabantur.  Alii  hoc  Jiidasis  peifidis 
applicant,  qui,  quasi  impleta  cogitatioiie  sua,  de  nece 
Domini  temulentissinie  garriebant. 

Vers.  14.  Ego  vero  orationem  meam  ad  te^  Domine : 
tempus  beneplaciti,  Deus,  in  muUitudine  misericordi^e 
tua.  Veiiit  ad  lertiuiii  caput,  ubi  contra  maledicta 
Judxorum  orationis  sujc  exposuit  sanclitaiem  coele* 
siis  Docior,  insinuans  jurglis  bominum  non  inflam- 
matis  rixii,  sed  ^iisoruiionibus  obviaiidum.  Videamus 
nunc  quid  sid  tempus  beneplaciti,  lilud  ttmpus  esl  bc^ 
neplaciii ,  quando  incarnaiionis  sux  beneficio  peri* 


485  M.  AURELtl  CASSiODORI  m 

cliUDlem  in«nduinabiiniiiiDCiiiHibcraviieiiiio.  floc  A  ('^rov.  x?iii,  3).   Uep^iU  Uarmii  e«aid6lit  sensain 


tempui  691  beneplaciti^  de  qiio  ei  Apostolus  adt :  Ecce 
nunc  temfnu  acceptabile^  ecce  nune  diet  aalutii  {tlCon 
VI,  2).  Tempus  quod  vicit  onnia  surcula)  lempuf 
quod  munduDi  repsiraviA  labenlem;  tempus  qaod 
aelernitaiem  ctmtulii  el  saluicm.  Sed  lioc  lenipus 
quomodo  provenerll  decenter  eipoiiii;  ait  eiiim  : 
Jn  muUitidine  mitericordi<B  tuce.  Nain  si  muiUtudo  mi* 
tericardifB  noii  ruisset,  neqoaqnam  redimi  poleramus 
289  obnoxii»  Noii  enim  parva  misericordia  fuii, 
quds  lani  ingentia  peccata  superavit.  Multitudo  qoi« 
dem  fuit  delicii;  sed  mulio  numerosior  miaeriCfTrdia 
illa  qoae  vicil;  sicul  el  in  quinqusgesimo  psalmo  di« 
clum  esi  :  Ei  tecundwU  muUiiwlincm  miserioordmum 
tuarum,  dele iniqmitatem  meam  {PhU^  1*«^)« 


aiih  verbis  quam  superius  dixerat :  I^ep^  vstqeni  #»- 
'  pef  me  puient  os  iiiKni,  Putew  enim  e«i  lerr»  alnui 
excavaia  proCtindiUs,  ia  qnem  pef  allefferianar  vef«3 
incidont  peccatores,  quondo  se  a  vliiosa  voioAWe 
Don  abslrabuni;  ur^efqne  super  Ooi  of  tnum  coiickH 
dere,  cum  usqne  ad  mortis  autt  lempus  in  pessima 
voluniate  persisioiit.  Iloe  ergo  lolum  a  se  ctfAci  pctH 
aiiciiuin,  fnoniam  peccaU  conlagia  dod  liabebal;  ul 
membia  sua  cognoscereni  qu.uais  pericul;s  subiace- 
reiil,  nisi  clemenlissimi  Doinini  muneie  resjitirarofii. 
QujsTigura  dic  lur  melabole,  id  esl  iieraiio,  qnando 
una  res  repetitur  sub  varietate  verbonim.  Legiuir 
etiam  puteut  in  maio,  ut  in  IU)ro  Geneseos :  Yallk 
autem  tilvettrit  hal>ebal  puieot  muUot  biiuminit  (Gejf» 


Ycrs.  i5.  E»audi  wein  veritate  talHtie  tum,  Cotvi'  B  xiv,  iO);  in   islos  saciUegi  profanique  miliunuir. 


memorato  tempore  miserioordi»,  qao  passione  saa 
saluiem  niundo  prae^iiit,  eonseqiiens  fuH  ol  ec  re-* 
surreciionem  sibi  evenire  precaretor,  qnam  i»  veri- 
late  polliciins  fue:ai  per  propbeia».  Precaiiif  ergo 
Palraii  non  iiaiura  deitatis,  qna  ei  semper  g^quafis 
esiy  sed  inirmiias  asMmpii  honiinls,  in  qua  mfnor 
esl  Paire. 

Vers.  16.  Eripe  me  de  luto^  ut  non  inhcBream;  /i- 
bera  me  ex  odientibut  me^  a  de  profundo  aquarum. 
Per  assumpis  camis  iNfirmkaiem,  in  qua  imseria 
jaceat  geiius  bumanum,  poienter  exponitur.  Doce^ 
nur  eiiim  at  in  iisdem  Tcrbi^  et  nos  Deuin  rogemnsy 
quibvs  caput  Bosiram  exorasse  cognoscimus.  Hoc 
plane  sobifliter  perserutandum  est,  quare  se  supe- 


Sunt  eiiam  el  in  bonam  partem  fnemoraii,  qui  Seri- 
piuras  divinas  repositas  io  altissima  profundiiate  si- 
gnificaniy  qualcs  fuerunl  patrlarcbae,  Abraliaiu,  l&aac, 
et  Jacob,  vei  ille  de  quo  Moyses  in  ereme  HvtMraeiiM 
populum  Domini  jussione  satiavit.  Sic  utri^que  [m* 
teis  unum  qaidem  nomen,  sed  causa  diversa  esi :  ilfi 
enim  io  tartarum  dirigunt,  isli  ad  ooiloriiin  regna 
IransmiltuuU 

Vers.  18.  Exaudi  me,  Domtne,  quomam  bemgna  esi 
mitericordia  tua ;  secna^ttm  mu/itiudi/toM  mlisrttlio- 
num  [ed.,  mitericordiarum]  tuarum  retpice  in  me.  Pe- 
riculis  humanae  fragilitatis  (ut  oporiebat)  exposiliSf 
voce  membrorum  ad  illam  salutarem  reveriitur  de- 
precationem ;  dicit  enim  :  Exaudi  me^  Domine,  cau- 


rlus  infixam  limo  dixeril ,  ei  bic  ne  rn  ipso  haerere  G  samque  quare  exaudiaiur  adjungit :  non  quia  mere^ 


possil  exoral.  Infixos  utiqHe  limo  fuii,  quoniam  sus- 
ceiM»  carnis  infirmiiaie  lenebatnr,  unde  etiam  mor- 
tettvcrucis  accepil.  HiG  autem  eompetenicr  exposcit 
ni  aoiraa  ejua  a  desideriis  luieiS}  id  esi  hujas  mundi 
cupidiaiibus  reddator  aliena.  Quod  bene  susclpicur 
a  pane  menibroromy  quia  ille  tuto  inhcerere  non  po- 
teratf  qai  peccatl  maeulam  non  habebat.  Libera  me 
ex  adieniilhiM  ms.  Isiud  ad  Jifdaicam  pepulum  mani- 
festuis  esi  peniwere,  qoia  resurgenieChrlsto  eorum 
odia  frosirMa  evsnuerunt.  Nam  qiiod  dicit :  De  pro» 
fuada  aquarumf  ad  po^fum  ipsom  nonf  est  dublum 
periinoie,  qui  el  jMroftfndu»  erai  nniiigailaie  consilii, 
ei  sedif ionibus  larMeniUff. 
Vers.  17«  Non  me  demerfat  tempettat  oquiB^  neque 


lur  humanilas,  sed  quia  mitencordia  Donttiii  esi  te« 
ntjrmi,   semperque  ad  bencfaciendum  paraia;  cun( 
lamen  pie  petitur,  et  ei  purissime  supplicaiur.  E^ 
ui  ipsam  benignviatem  pius  doctor  expoiieret«  adje— ' 
cii,  tecundum  multiiudiHem  miteraiionum  tuarum  r«-> 
tpicein  me.  Ad  ipsam  seuiper  redii,  qaam  debilibu» 
scit  patronam,  cui  omnia  peccata  cedunt,  quamvii 
numerosissima  comprobeiuur.  Ct  iniuere  qtiod  ubi 
pielas  posiuiaiur,  semper  bonio  rcspici  diciiur ;  na» 
si  peccaia   respiciat,  nos   sii>e    dubiiatioae  eon* 
demnai. 

Vers.  19*  Ne  aeertat  faciem  tuam  a  puero  tuo;  qua^ 
niam'  tribulor  velociter  exaudi  me.  Suscepti  bomiiMt 
forma  servatur;  nam  sicut  iu  se  respici  oravii,  ita 


abtorbeai  me  p^ofundum^  neque  urgeai  super  me  pt^^  nunc  ne  avertat  faeiem  suam  a  puero  suo  depreGator. 


ifas  ot  suum»  Simili  modo  ei  iste  ^ersos  ponltur, 
qnemadmodum  et  ille  saperior.  Dicii  efrim  in  se^ 
cufido  vers»  psalmi  r  F^nt  in  altitudinem  marie^  et 
timpetiat  demertit  nte;  ei  blc  rogst  ne  demergator  a 
Ihictibas,  id  est  a  sa^cali  isiins  lempesi.^e  saevissinia» 
quae  in  modum  maris  ammas  obrafi,  quando  eas  vf- 
lio  pfavitaiis  involverii.  Deniquo  per  lotum  tracta- 
iam  hoc  decenter  insiiivai;  ail  enim  :  Neque  abter- 
heai  me  profundmn.  Profundum  utiqne  peccaCorum 
eat,  qsiod  voraciiate  quadam  deglutit  animas  impio- 
nn»,  tti  ad  pceoiludinem  redire  nequeant,  quri  de 
aciuum  snoruin  iniqoilale  des|ierairt;  srcul  legitur  : 
Peccaior  cum  venerit  in  profundum  mo/oricm,  epernit 


Puer  enhn  rreqnaiter  legitur  Dominiuf  Cbrislas  ab 
innocenfiae^  purftate,  cfui  simplex  aeiss  boc  lienefi- 
Citwa  largilof ,  ui  Ticia  innmfi  maliitamque  noa  dili- 
gaf;  sicot  fpse  CCSiatus  est :  Tatium  ettenim  reqnum 
cctterum  {Matih,  \tx,  fi).  Legitur  enim  puer^  aecun- 
dum  ilfud :  Ecce  pner  meut  quem  etegi^  dilectut  meut 
m  quo  eQntptaenii  anima  mecf{Ittti,  xLii,  1) ;  ei  aiibi: 
Pirer  nafti5  est  nobit,  et  fUiut  dattu  eti  nobit  (!dcm, 
IX,  0).  Juste  ergo  remedhim  vetoeiter  petii,  qui  se 
positum  in  tflbnlatione  cognoscit.  TotiflT  enim  viri- 
bos  salus  poscicur,  cum  tcmpore  necessiiatia  optatur. 
Ver?.  20.  Irttende  animce  ntea^  et  tibera  eam  :  pro" 
pter  fn.micos  meot  eripe  me.  Intende^  dicit,  ontmir 


m 


EXrOSlTIO  IN  PSALTERIUM.  VSkL.  LXYIII. 


W 


,  nc  fterm  «ompos  fiat  niterationi»,  eum  eain  A  tori,  juste  dicit  non  se  inTeiifne  qvi  elns  •nimiim 

Hlfiiiitas    pro|iitijita   respexerit.'  Seqnitor   qaoque     coiisolareiur. 

Vers.  25.  Et  dederunt  in  eteam  meam  (ei^  et  in  iiU 
mea  potaverunt  me  aeeto.  Iste  versns  cst  qiil  consum- 
maTil  venerandam  Domini  passionem ;  Matihapus  enim 
rcftTt  (Cap.  xxvii,  54),  cum  Domimis  dixisset,  Si' 
tio,  oblatum  illi  fetcum  a^cetopermixtifm;  ut  reteia 
fauia  Judxorom  amarltudo  potionis  ipsius  et  ausieri- 
tas  indiearet.  flle  enitn  dixit,  St(io,  quia  fidem  fn 
ipsis  desideraiam  non  poterat  invciiire.  Isti  obtale- 
runt  amarissimos  mores  suos,  qui  nulla  eompun- 
Gtione  eonvcrsi  sunt. 

Vers.  24.  fial  mensa  eorum  eoram  iptis  in  laqueum^ 
ei  in  reiribuiiomm,  et  in  seandalam.  Postqunm  ia 
oratione  sua  futuram  exposiiit  passinnem,  veniens 

fsMtt  patientifle   miseratus   instrueret.   Improperium  g  ad  qunrtum  modum  non  maledicendi  voto,  sed  quod 


lywrfe  debeat  inlendi;  scilicef,  propter  inimi' 
en  meos  ertpe  me*  Propfer  inimicos  enim  celerrimum 
petebM  resurreetioiiis  aiixilium ,  u(  qvi  contempse- 
nnt  cruciftxum,  fenio  die  re^urgenti  credere  de- 
b«i-sent ;  qmitenfis  tali  beneficio  liberati,  a  perpetoa 
dmnMione  redderentiir  excepti. 

Yers.  21.  7n  enim  sds  improperium  meum^  confu' 
«OAM  ei  ferecundkim  meam ;  in  eonspeetu  luo  sunt 
omnes  tribulantes  me,  Improperium,  eonfusionem  et 
uretundiam  pro  humano  genere  sie  suscepit  Doini- 
WM  Salfaior,  ol  mortem.  Non  enim  ista  pro  suo 
r^tii  su!»ti»)uif,  sed  omnia  baec  innocens  pertulit ,  ut 
Ros  boHiR  Magister  in  t^libus  rebus  posiios  exemplo 


qiiippe  pertulit,  quando  drcebant  Judxi  :  Blasphema- 
ml^  ^id  adkue  egemus  testibus  (Malth,  xxvi,  05)  ? 
Cvnfusioncm^  cum  plebs  iinana  Judaeonim  clamaret : 
AHoe  taltos  fecii^  seipsum  salvum  fteere  non  potest 
{Idem^  ixvn,  4i).  Verecundiam,  quando  230  ^^*' 
pts  flngellisqne  eaedebatur,  et  Pontio  Pilato  imma- 
cslatns  Agnus  laMqusMi  reas  tradltus  esl.  Sequitur, 
imeonspeeiu  t»o  sunt  omms  qui  iribulant  me;  scllicet 
qaitalta  faciebanl,  ante  conspectum  Divinitatiseraiit 
}am  pobiti,  quamvis  ad  lempus  judicii  adliuc  non  vl- 
dcreiilur  adJudi.  Hoc  ad  invidfam  pertinel  excitan- 
dam,  ol  neftirium  scelus  praesente  Majestate  com- 
Biilterenl. 
Vers.  22.  Improperium  exspectavit  cor  meum^  et 


erat  cmersurum  prxdicens,  per  (otam  divisionem 
Judaeis  digna  factis  pronuntiat  esse  ventara.  Mensa 
Domini  est  ulriusque  legis  intellectualis  epulatio,  in 
qua  convivanim  more  pascuntur,  qui  delicias  Do- 
mini  avidiiate  mentis  esariunt,  et  snncti  Spiritossa- 
luberrima  ebrietate  complentur.  Ipsa  mensa  est  quam 
apostolorum  corona  praecingens,  dapes  coelestis  mii- 
neris  absiimebat.  Mensa  enim  et  iu  bono  et  in  malo 
ponitiir,  sicul  dicit  Apostolus  :  Non  poteslis  mensa 
Domini  pariicipes  esse  et  mensce  dcemoniorum  (/  CoTm 
X,  21).  ftlam  ergo  sanctam  liabuerunt  Jiidaei,  qiiando 
mandata  Domini  sub  imegriiate  colueront.  fH)st- 
quam  vero  a  flde  jejunare  coeperunt,  mensa  eorum 
coram  ipsis  gentibus  tradita  est,  irt  gravias  doleret 


msefinm;€t  sustinvkqui  simui  eontristaretur,  et  non  C^^^   videntibos   adempia  felicitas ,   sicut  eos    in 


fiai;  ei  eonsoiantem  me,  et  non  inveni.  Impreperium 
et mueroin  exspcctavit  cor  ejus,  quando  intqailates 
Jitfseormi,  et  diversa  qase  passas  est,  pro  sua  vo- 
Inl»  e  sustHioit,  et  consideratione  hnmani  perlculi 
pitsiQfieni  saam  benignus  excepit ,  sicut  in  Cvange- 
lis  tegiiuf :  Detiderio  desideravi  hoe  pascha  mandu^ 
ttre  vobiteum  (Lue,  ixn,  15).  Aliler  enim  itla  crnci- 
bio  provenire  non  potoii,  nisi  iMias  desidt^rium 
fctesel;  eontra  cujos  desideriimi  volantatemqne 
Jidaeiiruffn  insania  minime  prxvalere  poiuisseL  Se- 
qmliir,  ei  sii«ftiiifi  qui  sintul  contristaretur^  et  non  fuit, 
Si  pMsionem  Domlni  qaaeras,  et  discipulos  ejus  con- 
Iflsutos  invemes  qaando  traditus  est  Pilaio,  et  mal- 
lit  ilios  ll<teliam  quando  doeebatar  atf  crucem.  Sed 


i*)v.ingoiio  Dominus  increpat,  dicens  :  Anferetur  a 
vobis  regnum  Dei^  et  dabitur  genti  facienti  fructum  ejut 
(Matth.  XXI,  45).  Sed  ne  qoem  inoveat  qaod  dicif, 
m^nsa  eorum,  qiiae  retera  Domini  esse  cognoscitur, 
stmiliter  ipse  Dominos  iii  Evangelio  dicit :  In  lege 
vettta  tcriptum  est  (Joan,  vin,  17);  non  quia  Juda^o- 
ram  eraf,  sed  quia  ipsis  coiistat  fulsse  prolatam.  Se-* 
quitur,  in  laqueum^  sciKcet  ot  de  littera,  in  qiia  Ju- 
dsel  ali<^8  astriMgere  conabantor,  ipsi  in  eara  poiius 
eaifereiit  obligaii.  Addiium  est,  et  in  retribuiionem^ 
qnfa  snhtrncta  illa  mensa  et  gentibns  tradfta  malo- 
rum  retributio  fait ;  qiiippe  quando  in  ea  epulari  iio- 
lenfes,  ab  ea  merito  videntor  exciudl.  Adjicitur,  ei 
in  scandalum.  qufa  deserentes  pacis  aiictorem,  ipsi 


Uc  bOd  tstam  coutristationem  fidelium  debemiis  ac-  D  sibi  et  rixas  et  prava  stadia  concitaverunt.  Vindicta 


dpere,  ifiiando  ifii  eam  modis  ommbos  habiierunl» 
|fO  qini  Pieims  aodivit :  Redi  retro,  Satanas  (Mare, 
itt,  35) :  sed  bte  magis  persecutomm  tristitiam  de- 
tenras  edvertere,  quem  Indevotse  menles  concordi- 
ter  refpaenini,  qnando  keti  scelus  suam  videbantor 
iaplere ;  t>ro  qnibiis  etitra  Domious  in  Passione  po- 
ritos  eiorabat  diceos  :  Pafer,  igneisce  i7/rs,  quia  ne- 
leiaat  quid  fachmi  (Lue.  ixiii,  51).  In  illonim  enini 
friititta  soclam  non  babiiit,  quos  scelos  peragcre 
nbstimta  inente  cernebat.  Adjecit,  et  consotantem 
Mf,  «I  iioii  tfiveiii.  Doctores  sanctos  ille  populus  con- 
lobtar,  in  quo  prxdicationum  verba  proflciunt.  Scd 
qnja  Judxonim  pertinacia  resistcbat  Domino  Salva- 


gravis,  uUio  vehemeiM,  bamani  generis  refcctionem 
Jejiinis  faucibus  amisisse. 

Vers.  25.  Obscurentur  ocuti  eorum  ne  videant ;  et 
dorsum  illorum  semper  incurva.  Constat  hanc  poe- 
nam  atrocium  fuisse  Judxoram,  nt  obscuratis  oculis 
Solem  verissimum  non  viderent,  Nam  qui  intendere 
noluerant,  ipsa  illis  oplatur  poena,  ne  videani,  Attje- 
cit,  et  dorsum  illorum  semper  incurva.  Iloc  illis  eve- 
nit  qui  nimio  delictorum  pondere  praegravati,  cervi- 
cem  suam  in  terram  cernuti  seinper  incurvant ;  nec 
eis  ad  coelum  respiciendi  possibilitas  datur,  qui  gra*' 
vati  sunt  onere  peccatorum.  Dorsum  eNiin  dictnm 
est,  quasi  descendens  deorsam.  Nam  qvod  dixif, 


487  M.  AURELIl  CASSIODOai  488 

iempir^  fttgDifieat  impiofty  qui  nuUa   satisfactione  A  Pharaanit  {Exod.  i,  SO);  noii  quia  rm  maltiii  IV^ 


conversi  sunt. 

Yers.  26.  Effunde  tuper  eot  iram  luam,  et  indigna' 
tio  ir<e  tuce  apprehendal  eot,  Cuin  diciiur,  Effunde^ 
magnitudo  irae  significatiir,  qux  in  morem  fluminis 
copiosa  descendit.  Iloc  eliam  designai,  super  eot^  ut 
non  tantum  eos  possit  contingere,  sed  etiam  proiie- 
turobruere.  Sequitur,  et  indignatio  irm  tuas.  Indignar 
tio  est  ira,  quando  Tindicia  vehemens  in  peccaioris 
nece  consurgit,  et  illudconsequilur  quod  timetur.  Ad- 
jecit,  apprehendut  eot,  quasi  damnatos  et  terrilos  qui- 
busdam  manibus  appreliendat ;  ut  non  liceai  efriigere, 
quod  daiur  pro  sceleribus  subtinere. 

Vers.  27.  Fiat  habilatio  eorum  deterta,  et  in  taber- 
naculit  eorum  non  tii  ^ui  inhabiiet.  Hoc  uirumque  Ju- 


niiuiis  apposuii,  sel  quia  fieri  permisit»  quod  aaliui 
muitorum  eipedire  judicaTit.  Additur  pocna  pec- 
cati,  ne  intrent  in  juttitiam  Domiot,  id  est  ne  partiei- 
pes  Christo  fiani  iu  illo  regno  justitiae.  Itli  enim  ad 
justiiiam,  hoc  est  ad  regimm  Domini  porveniont  qui 
bic  eam  sereno  mentis  lumine  contuentur.  Quod  per- 
fidis  accidere  non  poiest,  qui  cordis  obstinationt 
caecali  suat.  Vel  sic,  Appone  iniquilatem  tuper  im- 
quitatem  iptorum^  quoniani  occiderunt  prophetas  el 
Dominutn  nec:)veriint. 

Vt-rs.  50.  Delemtur  de  libro  viventium^  et  eum  /m- 
ttit  non  tcribantur.  Verba  talia  per  tropicam  locutio* 
nem  de  Deo  dici  frequenii  lectione  notissimum  etl. 
Naro  delere^  et  tcribere,  ei  librum  habere  datum  est 


dxis  cootigisse  maniresium  esi,  cum  civitas  illa  Je-  B  bomini  causa  niemorix,  ut  quod  mentis  infirmiuie 

rusalem  frequeoti  captiviiaie  deleta  est.  Facium  est 

enim  ut  et  domus  privai£  fiereiit  desertae,  et  taber- 

nacula,  id  est  Domini  templumy  vci  Regis  palali:im 

siiie  cultore  remanerent.  Et  nota  quod  in  domtbus 

privatis  habilationem  posuit,  in  Domini  tempium  in- 

babitaiionem.  Ibi  enim  babiiamus  mansione  coipo- 

rea ;  hic  auicm  inhabilamut^  ubi  frequcntamus  devo- 

tse  meniis  affectu. 
Vers.  28.  Quoniam  quem  tu  percuttitti,  perteculi 

tunt :  el  tuper  dolorem  vulnerum  meorum  addiderunt, 

Inier  infidelium  jusiissimas  pcenas  causa  poniiur  do- 

luinicae  passionis,  quia  percussum  pertecwi  tunt^ 

sibique   tradilum   detcstnbili  feritaie    necaverunl, 

sicut  ipse  dixit :  Non  haberet  in  me  potettatem^  nisi 

tibidata  ettet  detuper  (Joan.  \ii,  il).  Legttur  231  C  mina  vestra  scripta  sunt  in  coelit  {Lue.  x,  20).  Iloe 

enim  accidere  negat  eis  qui  non  sunl,  sicut  lituloi 
ail,  piis  satisfactionibus  immutali. 

Vera.  31.  Pauper  et  dolent  ego  sMm,  et  soiiw  fmi.» 
talm  tua]  vultut  tui,  Deuty  tuuepit  me.  Postquam  iii- 
dxis  qu»  fuerant  emersura  propheiiae  praedicHione 
competenter  optavit,  venit  ad  quintam  partem,  nbl 
niultis  modis  eipoiiit  a  dispensatione  iocamaiiOAii 
sui  propositi  sanctitatem.  Dicit  enim  :  Pmiper  et 
dolent  ego  eum.  Pauper^  sicot  dicit  Apostolus :  Qd 
pro  nobit  pauper  factut  ett^  cum  ettet  divet,  ut  t/tftt 
inopia  not  diviiet  eteemut  {II  Cor,  viii,  9).  Doleot, 
quia,  sicut  Isaias  dicit :  Infirmitatet  nottrat  ipta  pot* 
taiit,  et  pro  omnibut  doluit  {Itai,  un^  4).  Et  qoare 
dicit :  Ego  lum,  curo  mulii  pauperes  siut  doleiiles? 


retinere  non  poierat,  acijumento  scripturae,  cum 
posceret,  potuisset  agnoscere.  Sic  enim  et  Moyscs 
dicit  ad  Dominum  :  Si  huic  populo  non  parcit^  deie 
me  de  libro  viventium  (Exod.  xixii,  5i).  Sed  liber  iste, 
Domini  notitia  est  inviolabilis  firmaque  beutentia. 
Dicilurergo  de  Judaeis :  Deleantur  de  libro  viventium^ 
non  quia  scripli  erant,  sed  quia  scrrptos  se  esse  jo- 
dieabant.  Ibi  enim  quod  scribiiur  deleri  non  potest, 
quia  totum  in  praedestinatione  solidatum  esi;  et 
nullus  evenlus  mutarc  poicrit  quod  ilia  providcniia 
superna  decrevii.  Sequitur,  etiumjutiit  non  tcriban* 
tur.  Idem  ipsc  locutionis  est  inodus,  ui  scribere  dicat 
Deom,  quod  est  in  illa  judicatione  facturus ,  sicut  io 
Evangelio  dicit :  Sed  potius  in  hoe  gaudete^  quia  no- 


ctiam  :  Qttt  proprio  Filio  non  pepercity  ted  pro  nobit 
omtttbut  tradidit  illum  {Rom.  viii,  32).  Scriptum  est 
quoqoe  absolutios,  quia  Dens  frequenier  percutit  ad 
salutem ,  ut  est  illud  Deuteronomii :  Ego  occidam  et 
vivere  faciam,  percutiam  et  ego  tanabo  (Deut.  xxiii, 
59).  Quapropter  percussum  se  dicit  Domiuos  Jesus 
Cbristus  a  dispensatione  qua  passus  est.  Sed  hinc  Ju- 
dxi  detestabiles  exstiterunt,  quoniam  quod  oporiuit 
pro  mundo  fieri,  per  ipsos  crudeli  voto  probatur 
impletum.  Sequilur,  et  tuper  dolorem  vulnerum  meo^ 
rum  addiderunt,  Eodem  modo  dicu  est  et  ista  sen- 
tentia.  Delor  erat  vulnerum  pio  Domino,  cur  non  de 
infideli  populo  sitim  soam  esuriemque  satiabat.  Ad- 
diderunt  Judifi  gloriosam  qnidem  Domino,  sed  sibi 


perniciosissimain  passionem ,  ut  illi  detestabile  in-  J)  Sed  ideo  sibi  banc  proprietatem  deputaTii,  qvk 


ferrent  exitium,  qui  venerat  pro  salute  cunctorum. 
Yei*s.  S9.  Appone  imquitatem  tuper  iniquitatem 
iptorum.  et  non  intrent  in  tuam  justitiam.  Iniquitae 
prima  fuit  Judaicse  na  ionis,  ut  prophelas  ad  se  mis- 
sos  exstinguerent.  Appotta  ett  auiem  iniquitat  tuper 
kuquitatem  iptorum,  quando  ipsum  quoqoe  Dominum 
nostrum  Jesum  Christuin  crucifigere  maluerunt; 
qood  in  Evangelio  colonori«m  et  vioeae  parabola 
dicta  testatur  :  Qmdam  habuit  viaeam^  et  tepe  circum" 
dedit  eam  (ilatth.  xii,  53),  usque  ad  locum  ubi  ait  : 
Et  ejicientet  eum  extra  vineam  oeciderunt.  Sic  enim 
dicitur,  Appone  iniquitatem^  pcr  tropicam  loculionem, 
quemadinodoin  lectuin  est :  Induravit  Dominut  cor 


nemoaUer  hunc  dolorem  pro  totius  mondi  culpa  Stts- 
tinuit.  Sed  hoc  per  figuram  dicitur  metriasmoo,  id 
est  mediocritatem,  quando  rem  magnam  hamiliM 
voto  dejicimus;  quod  persons  Domini  Christi  firei^ 
quenter  aptatur.  Sequitur,  et  talut  vuUut  tui^  jD(m^ 
sttic^pi^  me.  Suicepii  uiique  humanitatem  omnipo« 
tens  Verbum,  qiiando  muodum  Deo  recoociliaN 
dignatus  esl.  Salut  vultut  tw,  forma  unigeniti  FiUt, 
in  qiia  aequalis  est  Patri ;  qux  salutaris  recto  didlVt 
per  quam  fidelibus  medicina  confertor.  SuuepU  aie, 
dicitur  a  parte  qua  minor  est  Patre,  ut  coUocttos  a4 
deiteram  ejus,  et  pauperutem  depouerel  et  dolo* 
rcm. 


im  EXPOSITIO  IN  PSALTEUIUM.  PSAL.  LXVIll.  490 

Yers.  52.   Lautlabo  nomen  Dei   cum  eantico,  et  \  enim  iibcrat  a  liqticis  canialiljus,  qiios  f  uis  regulb 
wogttifieabo  eum  in  iaude,  11*  c  Itciic  potcst  iiitcHigi 


ab  his  qui  comiiuitati  siint,  id  cst  n  pnrie  ineiiibro- 
mm.  Laudkt  eiiiin  in  Ecclcsia  nomen  Domini  capiit 
Dosirum  cum  canlico,  qu.in(lo  hymnica  cxsuUatiutie 
fit  adflnalio  roagna  fidclium.  Ipse  enini  iii  iiofois  ct 
budst  ei  magnificat,  qnod  uos  vcraciter  landare 
cognoscil.  Nam  si  iiobis  esurientibus  esurit,  si  iiobis 
siiirntibus  sitit,  qucinadinodum  el  iiobis  laudanubus 
non  ipse  coU:iudal? 

Vers.  55   Et  placebil  Deo  $uper  vitulum  noieUum, 

cQrnua  producfniem  et  ungutas,  llic  psalniodix  vir- 

(us  ei[K)n!tur  :  quia  niulto  acceptior  csL.1aus  piiro 

oorde  fnsa  Deo,  quam  pote«t  pecudum  p'acere  inacta- 

lio.  Iftte  enim  priorls  oblationis  nios  fuil,  ui  pro  pec- 


connexos  agnoverit. 

Vcrs.  36.  Laudent  eum  cceli  et  terra^  marc  et  nmnia 
quw  in  eis  sunt,  Daiiir  niagnariim  rerurn  brevis  ei 
absolnia  sententia,  nt  in  cceli  commemorationc  om- 
nia  euiii  dvbennt  laudnre  ca;Ie$tia,  lcrrnc  qiioque  t-  r- 
rcstria,  maris  univcrsa  nntantla.  Ei  ut  (ierel  pfTfLvo  a 
( onclus  o,  dictuin  e^t,  ^  omnia  qnir.  in  els  suni.  Sic  nd 
Dninini  lauics  invitainr  quid.)nid  rrcalHrardm  cs«e 
cogn  >S(ilur;  sic  ct  A|»os(oIus  cnniplectitur  dicens  : 
Ui  m  nomiue  Jesu  omne  genu  flectatur  coelettium^ 
terrestrinm  et  mfen/omm,  et  omws  lihgua  confiteatur 
quia  Dvminus  Jesus  Chris'us  in  glvria  est  Dd  Patris 
{Pliilip.tt,  m. 

Vcrs.  57.  Quowam  Deus  satvam  fodtt  Sion^  et 


caiis  offerreinr  uovetiHS  tifulus.  Significabat  cnim  B  «•rf'7«««^««'«^  civitates  Juda^;  et  inhabitabunt  ibi,  et 


hxc  Tictiraa  innocentis  ac  nova:  vitx  mnnera  secu- 
tiira,  quc  defensionein  haberct  in  cornibus,  peJuni 
vero  mimifDen  in  ungulis,  pcr  quns  sa^culi  isiius  as- 
pera  conversaiione  sanc-tissima  calcaremns.  I^rodu- 
^entem^  quod  ait,  cornua,  iliud  significat,  (|uia  Chri- 
&tianoruni  popu'us  per  dies  8iiigu'os  virtutc  Doinini 
iper  aujjoiiir. 

Vers.  Si.  Videant  pauperes  et  leetentur ;  ^uarile 
1,  «I  ritfcl  anima  vestra.  Postquain  dixit  pliis  esse 
Mcrifieia  landis  quam  pecuduni  inimolationes,  cob- 
weriilur  ad  paup^ires ,  commonens  ut  debeani  Iwtari, 
nuando  jani  non  in  solis  facultatibus  oblatio  posiia 
«?si,  scit  in  menlis  aireciu,  ubi  ci  pauper  potcsi  esse 


hcereditate  acquirent  eam.  Quale  opus  sil  Domtni  in 
Krcl(*sia!  su7  constnictionc,  fi  laudum  ipsaruni 
ning'iitudiMe  poienier  adverlltor,  qitando  ccB'nm, 
terra,  inare,  ct  omnia  qnx  in  cis  snni,  landareBii- 
iiiinum  comnion 'iilur,  qiiia  ioluam  [acici  Sion^  qiia! 
b  c  mullis  pcrsccntionibus,  niultis  faligatur  aogustils. 
Sion  eiiiiii  Jcrosolyniiiano  tciTipIo  cobaeret,  parvui 
oninino  colliculus,  scd  nominis  qiialitate  grande- 
sccns ;  significai  cnim  i>peculalioncm,  qua  sula  revpi- 
citur  Deus,  iu  qua  diriguniur  corda  fidclium,  cl  oiii- 
nium  creaturaruin  ratiooabilium  una  (eiicilas,  si  Domi- 
iium  contcmplentur  auclorem.  jEdificaia!  sunt  enim 
civitdtes  JudiCf  quando  Ecclesia  cailiolica  pcr  huini» 
liiatem  pinro  toto  orbe  dilTusa  cst.  Non  eiiim  in  aedi- 


tliiissimus.  NuUle  crgo,  dlviies,  gloriari,  qui  poiesiii      Qciis  parietnm  gaudct  Dominns,  qiii  sunt  utiquc  ve- 
liabere  f  itulos  conioa  producenlca  ci  ungulas  ,  quia  ^  ^^^^^^^  ^^^110^1 ;  ged  iidelium  de? otione.  hoc  est  lapi- 


Deus  iftla  rcspnli,  et  mundi^simum  cor  ret)uirii, 
^ood  iUi  magis  babent  qiii  divitias  vestras  obnoxia 
«lenle  nou  qiia^ruut.  Sequitur,  quce  ite  Deum,  et  vivet 
uiiii  Milra.  Paupcres  luonet  ut  eikCani  menli»  qu:c- 
raiii,  noa  corptris,  ei  illuni  pancm  dcsidercni  nngc- 
lumoi,  ande  polius  aniuia  saginelur.  Respiciamns 
^nid  dkil»  rtv«f  amma  vcstra,  dum  et  pccca'orum 
liMl  mtuna*  Sed  illud  proprie  vivere  diciinus,  quod 
ia  bciiitodinis  jucundiiaie  consistil.  lilud  autem  li* 
cd fiTal,  S32  ^^^^  J"^^  puiarous,  quod  peipctua 
iriiiiiia  el  gravisisiniia  doloribus  (»nera'ur. 

Vcrt.  35.  Quewiam  exaudivit  pauperet  Dominus^ 
ci  iiwfM  nof  iMii  eprevit.  Esaudiri  qnidcm  pauperes 


dibus  vivis,  unde  ierusalein  futura  consiruilur«  FJ 
bcne  dictum  est,  civitates  Judm^  id  esi  Domini  Salva- 
toris,  qui  ex  origine  Judcc  carnis  propagatione  de* 
ficcndil;  sicui  dc  ipsolegiiiir :  \icii  Leo  de  tribu  Judu 
{Apoe.  V,  5).  Sed  ne  tanturo  civitates^  noneUnin  ba- 
bitationes  futuras  advcrteres,  dicit,  et  inhabiabuni 
ibi;  qiiod  csi  propiie  fidelium  inhabitewf^  nbi  con- 
sianier  roenlis  puriiate  versantur.  Ilanc  autcio  EUs 
clesiam  hic  h.ibiiant  Christiani.  Ha-reditate  %ero  ac- 
quirent  eam,  quando  ad  Jerusalem  illam  sternaw 
Domini  mi$cratione  pervencrint.  Omreditas  enini 
ipsa  esl  qua;,  sicni  jaro  tKctuin  csl,  non  roorte,  sed 
tesiaiore  in  aetcrnuni  vivente  prxslabitur. 


Midiinoi ;  sed  qai  sint  isti  pauperes  dili-  ^     Vers.  59.  Et  umen  servorum  ejus  pottidebit  eam. 


fcMfawwqnranas.  Pan^ret  sunt  Cbrisii,  slcut  sxpc 
qui  inMidi  isiius  diTitias  volapiaiesqiie 
ir,  ei  eiigunl  iiidigeniiiim  humanarnm  re- 
■t  spiritnalibns  epul  s  rardanlur.  llos  exaudiri 
^im  Dmdmm  ChrlsMis,  qni  indigentia  mundi  repleti 
M,  ei  lanqnaw  si  UHnn  pOBsideani,  sic  panperta- 
(ii  Mue  secwitale  Isiantur;  sicot  Aposlolus  monei : 
TnifMainiAil  kmkeMeit  ei  omnia  pottideutet  {II  Cor. 
*i«  W).  Maai  qnod  dicil ,  et  vinctot  tuot  non  spr rrit, 
OMMqnldeni  oommiiniler  vindi  sumus  lege  pec- 
iMi,  el  qMib««dam  cofflpedibns  in  etiti^  quia  deside- 
rii  bmana  per(|uiriinus.  Sed  Dominus  vinctot  tuot 
imtpemitf  id  esl  qui  ejns  leglbus  vinciuniur.  Ipsos 
PiTnoL.  L\X. 


et  qui  ditigunt  nomen  ejus  inhabitabunt  in  ea.  Terini- 
num  psalmi  istius  promiss  0  beata  concludit ;  sed 
quantum  grande  est  prxinium,  tanlum  adliibere  in- 
telllgemiae  dcbemus  adn'sum.  Semen  bic  opcraro 
sanctam,  non  carnis  pregcniem  debcmus  accipcre. 
Nain  illos  reprobaios  constat  esse.  qui  se  ex  Abrah» 
dcscendere  gloriabantiir  origine,  quibus  diclum  est 
a  D'>mino :  Si  fitii  Abraha:  esseiis,  opera  Abrahas  fecit 
t  tit  (Joan.  vni,  59).  Quod  si  temen  bonos  actus,  iit 
in  roultis  locis  dtcium  esl,  vclinius  advertcre,  intc- 
gm  iidbis  poieril  coiistiro  seiitentia.  Nain  qnicunque 
imitatores  eonim  sunt,  qui  Deo  ractornm  probitaie 
p'acueriint,  ipsi  p''ttidebuni  futuraro  terraro,  quM 

16 


ICft  M.  AUfiELIl  CASSIODORl 

niillo  jam  fiiie  mutanda  esl;  regnum  scilicet  D6-  A  verfoa  posita  sunt,  melus  esl  fntiri  jiidii 

mini,  quoi  sanciis  suis  (Idcliier  pollicctur.  Et  ne 

r<»rsiiaQ  semeu  istud  delralieres  ad  camis  origiiiem, 

iiiide  iudaei  maxiiae  gloriaiiiur,  pracceptum  addidit 

Kencrale  :  Ei  (fui  dUnjuni  uomen  ejus  iHhabttabunl  iii 

ra.  I|isiim  est  eniin  qiiod  fuperius  dixit,  s^m^ii  servo- 

^um,  quod  hic,  ^iii'  diligunt  nomenejus.  Inha' itabuut 

in  ea,  dixit,  perjtetua  felicilate  potienlur.  Tcrra, 

quac  jam  non  spinas  tribulosqne  producit,  qii%  lio- 

miiios  lab<»re  non  pascit,  qux  veiiena  iion  pnrturif, 

quas  nun<|uain  siios  iiic>ila8  perdit,  qu»  non  vicissim 

sole  atque  astris,  sed  quod  e>l  felicius,  jiigiier  dc 

proprio  auctore  lucebit.  Et  noia  qtiod  ordiiie  suo 

(.salmus  iste  conclusus  est.  Primum  qiiod  ex  pcsona 

Domini  CliristipioUlusest.  Deinde  inchoavitabora*  ..  ,  r  ......  . 

-,......  .  .^   n  quidem,  sed  lelici  clade  laborabat,  pnina 

tione.  Teriio  pa^sionis  domiuicae  ge&ta  memoravit.  B  n^„,. „.'..,  .i^..,^„... , ._.i. 

Quarto  verbis  Evangelii  assona  vcritaie  consensii. 

Quinto  in  spe  Gdelis  populi  dicta  conclusit.  Sic  qiiar- 

lus  isle  psalmus  est  qui  paisionem  Domiui  praedicia 

lege  proplietavii. 

Concluiio  pealmt. 

.\udivimus  psaliiium  coelesii  dispensaiione  mira- 
bilem^  ubi  qiiauta  est  in  divinitate  potestas,  tanta 
in  humanitate constat  bomililas.  Assumpsit  sanilinn 
Verhum  naturam  nostrae  inibecillitatis,  siciit  tituliis 
alt :  Pro  hit  qui  commutabuntur ;  ut  per  indebitnm 
uKirtem  ssam  liberaret  nos  a  tnorte  justissima.  In- 
Iravii  ercbi  [ms,  A.^  xrea]  claosirn,  ut  panderciitur 
iiifeina.  Vicius  esi  intiTitns  S>lvatori8  adventii,  e^ 
|>erpetuas  tcnebras  jure  perdidit,  postquaiii  xl<  rnuin 


cordatio  peccatorum  ;  hic  auiein  s|>es  lib 
et  futuri  prxmii  proniissa  securitas  sostine 
ut  hanc  recordationem  ostenderet,  adjecll, 
vum  me  fecit  Dominus  ;  ul  non  de  metu  lia 
ria,  sed  dc  acccpto  l)cn«-n<*io  pr<»barctur  < 
cept.i.  Congruiim  quippe  fuil,  ul  qtioniani 
riori  psalmo  pa$>ionein  suani  narraveral 
Cliristus,  speinqiie  resurrcclionis  addidei 
caput  suum  simiiiter  ei  mijii^bra  loqiiereulu 
nus  et  pi8*>ioncs  siias  Gdeles  edicereut,  et : 
tiv;c  resurrectionis  assuinerent. 

Divisio  psalmi, 

llartyruin  confessorinnqiie  populiis,  qiii  i 
lidem,  sed  felici  cla<1e  laborabat,  prima 
Dominuin  deprecatur  ol  a  per8e<iuenliimi 
lilierclur,  et  irrisiones  ci  ruin  irriias  fattiat; 
«conversi,  dicia  sua  saUiiariter  eritl>cscanl. 
partc  supplicat  ui  magiiiGcans  Doiniuuni 
turba  Gleliuin,  quoniam  ipsc  pauperes  < 
suos  juvare  et  liberare  dignatur. 

Expositio  psafmi. 

Vers.  1.  Deus,  in  adjutorium  meum  tnlm 
mine^  ad  adjuvandum  me  festina,  Pia  confi 
lium  sumit  a  Domiiio,  uiide  novit  perid 
venire  praisidium.  Et  ut  a^rumnas  suas  be 
rum  marlyrum  coetusostendcret,  dicit,  m  oi 
fneum  iniende.  Tunc  c n  m  adjutorium  p 
quaiido  periculis   suhjacemus ;   ut  ali<|«o 


I  •«   ff\  u  II    *.   ^*  c\  t.  C  sublcvati,  calaroitates  diversarum  bos^iiniii 

liimen  acccpt.  Debcllavit  diabolum  per  humanain  •  i       ^  ci  o-mni  pw  luiu» 


ii;Uuram,  qiiam  tenebat  obnoxi;im;  et  per  imbecilli- 
tnicm  cariiis  supcratus  est  fortis,  quando  supra  inii- 
versas  ratiunabiles  creaturas  extulit  quo.1  omnibuf 
spiritualibu8  infirmius  fuit.  Cai  enim  dixit  angei  rum, 
Mcul  Apostolus  ait,  Sede  a.dextris  meis  (Hebr»  i,  15)? 
Nani  qua*libet  alia  iiatura  non  cst  unita  Clirlslo,  scd 
8ola  carnis  nostrae  gloriflcata  susceptio.  Havera  oin- 
nipoteus,  revera  roisericors,  qui  damnaia  bcavit, 
perdiiu  restituit,  obnoxia  liberavii,  miserias  nostras 
a  iiobis  fecit  alienas,  et  praestilit  homiiiem  per  siiam 
morlem  vivere,  qoem  creatam  iromortalem  diabolus 
fecerat  inierire.  Concede,  omnipotens  Deus,  ot  qui 
pro  nobis  carne  dignatus  es  pati,  donos  nobis  quud 
coronare  digneria* 

233  EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXIX. 

In  fiHem  Dapid^  in  rememorationem  quod  ealvum  me 

fecit  Dominus. 

Finis  et  David^  ut  saepius  dictum  eslt  signiGcant 
Dominum  Sal  vaiorem,  aJ  quem  diriguntur  haec  verba 
lldelium  ;  quia  totus  hic  psalinus  ex  persona  marty- 
rum  dicitur,  qui  varia  quidem  persecutione  labora- 
bant,  sed  spem  Gxam  babere  in  Domino  minime  de- 
sinebant.  Adjectutn  est,  in  rememorationem.  Duobus 
euiin  modis  meinores  suuius,  eum  peccatorum  re- 
cordatioiie  supernam  justitiam  formidamuSy  et  itc- 
rum  dum  concessa  benencia  purissimo  corde  reti- 
nemus.  In  trigesimo  sepiiino  itaque  psalmo,  ul>i  h.xc 


passionum.  Intende^  dicit,  propilius  reipii 
oronia  Doniinus,  eliam  cum  nonrogatur,  agnc 
nios  iste  pericliiantii.m  rst,  ut  iia  liberari  a 
80  a  Doroino  respici  posse  cognoscanL  Gt  n 
pro.raiieretur  benelicium  quod  sciebat  i 
esse,  adji  cit  :  Domine^  ad  adjuvandum  m 
Sic  dicitur,  festina,  quasi  misericordia  dtvh 
ret,  et  per  moram  adventus  ejus  Aereiil  i 
graviora.  F^adna  ergo  dicit  DomtNo,  qai  |i 
de  hujus  sffculi  clade  liberari.  Nam  illl  co^f 
Toluntas  et  acceleraia  perfectio,  dum  obm 
tori  serviunt,  quoniam  ejus  imperio  cunei 
lauiur.  Sic  in  U:.oversirulo  multa  conclw 
Quae  Ggura  dicitor  epiirochasmos,  id  est  ilji 
D  tio,  cuin  ea  qux  latiiis  sentiendn  sunl,  brti 
plicantur.  Sed  non  scquendus  in  omnibua  §fl 
hunc  locum  facundissimus  Cassianus  (in  d^ 
latione  {Cap.  10)  plurima  de  ejus  utU:t»t9  J 
tanto  honore  concelebral,  ut  quidquid  miii 
sumpserini,  sine  hujus  versiculi  trina  iteraii 
incboent.  Quem  repetiu  saepitis  laude  conga 
uimis  utilem  probat  esse  ejus  memoriam. 

Vers.  2.  Confundantur  et  revereaniwr  Um 
qid  qucerunt  animam  mcam ;  avertantur  rwif 
e  ubeuant  qui  cogitanl  mihi  mala.  ImiMoi 
sui  populus.  marlyrum,  emeudatioBem  iBh 
suorum  exposiulans,  dleii:  Confundaniur H  i 
tur  inimici  mei.  Contundi  est,  quando  volniili 


405  EXPOSiTrO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXIX.  m 

iniqin  conscieiitia   stndio  TcrU>tis  agiiosccns.  de  A  niini  cessnri.  Et  ul   nobis  sci^us  ipsc  inan'.fesiiM<% 


facti  sui  perversitate  tiirbatur.  Revereri  cst,  quando 
infttiliaiii  Isp&nm  nostra  opcrationc  cognoscinnis,  et 
pro  bis  rebtis  poenas  nos  incurrerc  forniiJnmiis. 
Quod  iltis  accidit  qui,  perversitatc  damnata,  ad  pic- 
taiem  Doinini  converionis  studio  redirc  festinant. 
Sequitur,  qmi  quaruni  animam  meam.  Reiie  singu- 
laii  nitiuero  animwn  suam  posuit  turba  fidelinm,  qui- 
bos  m  (siciit  Scriptura  dicit)  amma  et  coruuum  {AcL 
t^t  S-)-  Quarebant  crgo  iuimici  animam  fidcliuin  non 
id  Teneraiii>nem,  sed  ul  lalisrucicntcs  odlis  suis 
eam  a  corpore  suo  segrcgarcnt.  Quod  factum  csi  in 
martynim  p.-iiisioiilbus,  quaiido  eos  Irucidabat  per- 
Miculor  inCeii>us.  Lcgitur  et  in  bono,  ^iKFri,  sirut 
cat :  Feriil  fuga  a  me,  et  non  est  qui  requirat  animam 


elucesont,  verboniin  orJo  reddcndus  cst ;  hoe  est : 
Dicant  semper  qui  (Hlignni  salutare  tuum  :  Magnif^ct- 
tur  Dominus.  Inteliig.imiis  lioc  vcrbum  ab  buinan:! 
consnetudine  fuisso  inutualuin.  MagnifiLatur  enitn 
ilte  qui  laudibiis  crescil,  qui  l>ona  opinionc  grando* 
scit.  CtTtcrnm  Dcus  ntji  tiabct  iiuTeineittum,  quia 
ipse  in  se  lotns,  ^ingiilaris.  ct  ineflcibilis  inieHigtur 
plenitndo ;  nec  aliunde  porest  cresccre,  qui  consuevit 
creat  r  s  omnibns  increnienta  prxslare.  Sed  magiii- 
fkando,  nos  indc  proficimus,  eteum  laudcs  Deo  san- 
eia  menie  persolvimus,  nostra  conscientia  sem;cr 
augcinr. 

Vers.  5.  Erf»  ve^o  egmus  et  paupsr  tum;  Deus,ad' 
ju9a  me  :  adjntor  meus  et  liberator  meus  es  tu^  Do" 


{PsaL  cxLi,  5).  Et  qoia  hoc  verbuin  boinonj-  B  mine  :  ne  tafdaoeris.  Tnrba  fidelium  cum  dominic.e 


est,  aiidtdit,  ut  aulerant  eam ;  quatenus  istnd  in 
mlum  positnm  intclllgere  debuisscs.  Suljnniit, 
e^ertaniwr  reirorsum  et  erubescant  qui  cogitant  mihi 
Mte.  ^Mrrtfiir  re:rorsum  qui  (si(*ut  s.Tpe  dicluin  est), 
a  prava  cogitationc  discedcns,  Doniini  jussa  subse* 
qoilur.  Sensns  ergo  talis  e  t :  Qui  cogtlant  milii  mala, 
banc  retiibuiionem  susdpianl,  nc  in  sua  in:qnit:*te 
periistani.  0  |>ia  sanctonim,  etiam  ipsa  qnx  putatnr 
adTersiiaK !  Me*iu.<»  optabant  inimicis  qi:aro  sibi  ipsi 
pffare  vidcbaniur  in  prosperis  constituri. 

V*'r«.  3.  Atertantur  stalim  erubescenlei^  qui  dicuut 
mld:  Enge^  euge,  Prioris  sepsus  excullio  cst,  ul  a 
MO  proj^Osito  erubescentes,  velociter  compellantur 
abtcedere,  qui    falsis    laudationibus  cognoscuntnr 


passioiiis  imitaretiir  exeinplum,  ipsa  qaoqiie  VtTlia 
ejiis  ad  su»m  transtulit  psalmodiam.  Dicit  eniin  <& 
lersona  sua  Dominiis  in  alio  psafmo  :  Ego  toro  egc- 
nus  el  pavper  sum ;  Dominui  curam  habet  mei  (FsuL 
XXXIX,  18);  sicut  et  hk  dietum  est  a  persona  betti- 
runi.  Sed  duni  di(*il  :  Ego  vero  egenus  et  pauper  sum, 
significat  illos  diviles  fuisse  mundanos.  ile  qnlliUtt 
dicit :  Confundanlur  et  reoereawur  inimici  weif  qnt 
qumunt  aitimam  nmm.  Sed  videamus,  cuih  sit  coe- 
losti  tliesauro  ditissiina,  abiqiie  se  egenani  et  panpe- 
rem  dieit  gloriosa  paiiperlas;  nii|tie,  quia  niuiidan.is 
copias  non  habet,  et  intus,  ubi  est  dives,  semperaiuliii. 
seniper  desiderat,  semper  accipit;  ticiit  Aposiulusdi- 
cit :  Fratres^  ego  me non  arbiiror  apprekeniisse  (Phit  p. 


fiddissiiiios  inerepare.  Eugj  enim  sormo  laudantis  C  "".  ^^);  et  iterum  :  Siquit  exiitimat  se  tcire  aliqud. 


cst;  fed  bie  sub  ironia,  id  rst  sub  irrisione  dictuin 
adv€rti  debct,  quoniam  ab  inimicis  videlur  essc  p  o- 
titam.  Sive  illos  increpat  qni  arflictione^  martymm 
pSiiasqne  caltaud.mC,  et  lon  ad  aurt  ris  gloriam 
Mfennit  qnnd  eis  est  larga  pietatc  conccssism.  Nam 
■Manqve  viiiosnm  cst,  aut  alienis  caiauiitatibus  il- 
More«  aat  homines  de  sua  possibilitate  laudare. 

Veit.  i.  Extutlent  et  tanteniur  in  te  omnes  qui  qux- 
fmmi  Uf  Domine^  ei  deant  semper  Magmficeiur  Do- 
Mimt,  fnt  diirguni  iotutare  tuum.  Postquam  de  per- 
«eqsentiain  iniqnitite.et  conversione  locntus  e^t,  se- 
pofitione  deprecatur  ut  exsultent  et  ta^tentur 
qm  ditigunt  Dominum  Chrislnm.  Illis  eniin 
ewAitio  et  vereciindia,  istis  exsnltatio  el  Ixiltia  pe 


necdum  eognovii  quemadmodum  eum  oporteai  tcire 
(/  Cor,  vin,  2).  Vides  merito  dici  taies  egenos,  lales 
pjttperes,  qui  continne  acquirere  gratiam  Diviniiatis 
exoptant.  Egeni  enim  snmns  qiiando  jngiier  indigc- 
mus ;  pauperetf  dum  seinper  ad  beneficia  ipslus  avida 
meiile  properamus.  Sequtlur,  Deus^adjuva  me,  id 
esl  in  tribulatione  mnndana,  ufoi  cum  viiiornm  ad- 
versitate  pugnamus,  ubi  et  spiritus  immnndos  bostrs 
patimur,  et  Domini  miseratione  liberamvr.  Addidii 
utnimqne  conjunctum ;  ut  adjutor  sit  Dominns  iu 
neressitatibus,  et  de  hac  sxculi  clade  liberator,  Li 
intende  qnia  dicii,  <»,  Domine,  ut  tola  si-es  nosn.i 
ad  eum  debeal  fixa  respicere.  Sequitur,  ne  tardave- 
ris»  Periclitantium  mos  est  lardum  judicare,  quamvis 


nonis  optatar;  S34  Mcut  in  Evangelio  Dominus  D  celerrimum  prastctur  auxilium.  llle  enim  com|>eten 

i4kz  Ei  ibunt  kiin  supplieium  (B.ernum^  justi  autem 

biiCM  etiernam  (Matth,  xxv,  4^).  Scd  h.inc  verucis 

Iniiis  modom  competenter  insii.uat.  Diccndo  eniin, 

lice»  fletur  cadacam  esse  Ixlitiam  qux  liumana 

|m»«iiiptione  gloriatur.  Adjiincturo  est,  omnei  qui 

faKrsffl  1«,  D^mine^  non  siiis  vinbus,  scd  lua  pie- 

lili  reqaitttl.  Nam  ot  te  quaereret  genas  humannm, 

li  Htad  de  coeto  proapieiens  misericorditcr  inqnisi- 

ll;  ipie  enim  ad  nos  venit,  ut  :id  illuni   ledire  mc- 

flremar.  lati  tamen  ^m  l^omtniim  queerunt.  qnid  dc- 

hurt  dieeie  salntarit-r  admonentur,  id  est,  dicaut 

tOHper :  Magmfieetur  Dominut,  Semper^  continuuni 

knpot  oslendii,  quia  nanqoam  debet  a  laude  Do- 


ter  et  mensurate  facit  omnia;  sed  nos  tardum  puta- 
mns,  quod  desiderio  magno  requiriinus. 

Conclutio  ptatmi, 

Totns  hie  ptalmus  coelehtis  pliilosopbijc  luce 
resplendei;  est  eniin  morali  prob.tJte  fonnatus  : 
peiens  iii  afQiciionibas  reroediam,  et  inimicorum  ta- 
luberiimain  confusionem;  ut  enibescentes  mala  sua 
deserant,  qui  pravisactibut  obsecuiid.int.  Deinde  bo* 
iiornm  Ixtitiain  et  atterna  gaiidia  coinpromitlil,  ei 
quod  csi  in  affiictione  summa  prxsidium,  cclcrriine 
Doininum  vcnire  deprecaiur,  qni  hujus  mundi  pr.c* 
gravantes  angustias  advcutus  stii  visitationc  subnio- 
veat.  lllo  cnim  viso,  diaboli  corruii  superbia,  qujo 


IK  M.  AUHELIl  GASSIODORI 

olim  impia  dominalione  rcgnabat.  Rt 'rigatiis  csi  qui  A  tameii,  Deus,  in  le  speravi ;  igiiur  non  confun 


mnndiini  peccalorum  vinculis  illigabat;  et  eousqu*; 
Doinini  virtutc  pcrduclus  est,  ut  nunc  sanctos  pa- 
veat,  qui  pridem  humano  generi  nequissiiuus  iinpe* 
rabat.  Unde  desiderantcr  et  sxpe  diccndum  est  : 
Adjutor  meu$  et  protector  meu$  e$  tu,  Domlne :  ne 
tardaveri  , 

EXrOSlTIO  IN  PSALMUM  LXX. 

David  psalmu$f  pUorum  Jonadab ,  et  priorum  capti- 

vorum. 


David  et  p$almu$  assidua  ileratione  noiissima 
sunU  Quod  auiem  dicit,  (Hiorum  ionadab,  et  priorum 
captivorum,  virtutem  psalmi  pcr  historicas  causns 
insinuaty  in  veuibulo  moneos,  quod  in  penetralibus 
inquiratur.  Jeremias  enim  propbcta  referl  {Jer.  viii, 
9)  Joiiadab  fuisse  Dei  saccrdotem,  qui  filiis  suis  prae-  B  f«n^«  noii  debeat  m  a:ternum,  scilicel  quoubt 
cepit  in    templo  dcgere,  el  probab  li  se  sobriela:e     '*''''"  "*  Domino. 


aetcrnum.  Nunc  quae  sequunlur,  Domino  ]oi 
iractemus.  FJigiturquidam  ndelium^quictpriiiil 
pot  ibus  fuit,  ct  in  pneseiili  esse  non  desinit,  al 
ad  finem  saeculi  perrecta  in  Domino  mentis  sol 
consislit.  Ilic  loiam  spem  suam  in  Douano  pc 
gratix  nobis  divinoe  sacrainenta  commendal,  n 
in  nobis  praesuinentcs,  muneris  ejus  pros|ieriU 
cueniur.  Iritelligainus  quid  esl ,  quod  sq  pei 
confundi  in  (rternum;  scilicel  In  illa  judicii  rc 
lioiie  ubi  confundi  omMno  poenalc  est.  Ilic  eni 
qurnler  prospere  confundimur  ,  quanda  a  p 
iiitcntionc  revocamur ,  ei  in  bonam  parteib  U 
probabiliter  erubeseimus,  qui  pridem  de  nosti 
Ie:e  gaudebamus.  Prsemisii  ergo  oausam  qiui 


traclare;  quod  cos  conslat  fecisse,  et  obedientias 
suae  apud  Deiim  magnan»  gratiam  comperisse ;  qui 
nune  pro  lidelibus  ac  devotts  ponuntur.  Nam  et 
ipsvm  nomen  indicai  causam.  Jonadab  quippe  intcr- 
preiatnr  Dmiini  spontaneus,  id  est,  qui  Deo  incoa- 
cio  dcsiderio  serviebal ,  sicut  scriptum  e>t :  Volim- 
larie  $acrificabo  tibi  (P$al,  liii,  8).  Sequitur,  et  prio- 
rum  captivorum,  Hanc  historiam  Reguin  leitus  enar- 
ral.  Nam  cum  Israeliticus  populus  divina  mandatu 
contomneret,  primx,  sccund.e,  ci  leriiir  capiivitaii 
decreliis  fuerat  subjacerc.  Sed  ut  agnoscens  ad  snp- 
plicationem  Domini  corrccia  mi*nle  reiuearcl,  anic- 
i^uani  prima  captivius  provcnircl,  per  propbeiam 


Vers.  2.  In  tua  justiiia  Ubera  me ,  et  erif 
inclina  aurcm  tuam  ad  me^  et  libera  me,  Cum 
//) /ua;Ni/t<ta  ,  nii>cricordi:im  petit  dvina.ni: 
quippe  cst  jislitio}  parcorc  supplicanli.  Sic 
sequitali  ipsius  placliuui  est  boinini  reniitten 
sua  iioscilur  facta  dainitiro.  Libcra  ab  iinmiiM 
periculis  didi;  eripe  a  poiestate  diabidi,  nec 
sub  aeiernilate  dantneuir.  Cum  enini  dicit,  l 
huniilciii  sc  jiccre  profileiur  :  qnia  ni^i  diviu: 
ad  liomincin  se  liberandum  inciinaveril ,  a< 
niiseiicordinm  suis  ineriiis  iion  poiest  pei 
qu  im  cupit.  Non  est  cnim  cujusquain  mcriiun 
ad  iiluni  atlingal,  iiisi  ipse  inisericois  ad  peo 


cis  lioc  malum  dcnuniiavii  esse  venturum.  Scd  il  i  C  pronus  advcniai. 


eonstieta  nequitia  in  sua  obsiinationc  manseruni. 
4ai  crgo  nunc  in  l<  co  conlumacium  poimntur,  qui 
frei|uenter  admoniti  corrigere  nolncrujt.  Gonimo- 
lioinur  ergo  in  hoc  liiulo  ul  devolioneni  liabeumus 
fi liorum  Jonadabf  nm  conlamaci.im  Jiidicoruin,  qui 
i-aplivi  csse  incrueru.it.  P^alnius  eniin  lolus  ad  ho- 
inincm  pertinel  (idclcm  qui  mundi  spcin  reiiuens,  in 
I)<)niiuo  p*:ra  devoiione  conlisus  Csl  :  graiiam  divi- 
niiaiis  tola  nobis  inlentione  commendnus,  per  qiiain 
peccatorum  noslrorum  nexibus  possimiis  ab^olvi. 

Divitio  p$nlmi, 

Ver  figuram  cthopicinm  introducilur  persona  ge- 
n 3ralis,  quac  peccatorum  caplivitaie  libLTata  divins 
niandatis  adhivrebat  :  prar^dicans  235  "t^ohls  Christi 


Ycrs.  5.  E$  0  milii  in  Deum  proiectorem^  el  la 
munitum,  nt  salvunh  me  facias  :  quoniam  furi$ 
tum  niium  ei  refngium  meum  e$  tu,  Potest  al 
nisi  bene  iiispicialur,  ofTendere,  quod  siipra 
clionem  divinnm  muniltini  loiuninosciluraddi 
qunsi  vcro  locus  dcfendnl,  quem  virlus  super 
vimlicai.  Sed  prima  scuKMiiia  rogal  ut  ab  h 
spirilual  bus  cjsis  anima  proiegalur;  deiiid 
ciiain  corporis  sospitaicm,  qtsse  ah  inimiconu 
ac  glndiis  loco  munitissimo  vindicatur.  Meta|i 
casiellis  tracta  ,  ({uia  tunc  advcrsarios  evai 
quando  locis  m  niiissiinis  viiid  cam.ir.  Sed  loe 
divina  protectio  cst,  s.cu  in  alio  p^almo  dictl 
umbra  atarum  tuarum  protege  me  (P$al.  i 


f>omini  «ximi»m  cl.ar.latein,  qux  ..ulligmerit  s  pras-  D  Q"""''*  *="'"'  •^""  ^"''*'»  *""'"*•  """«  ""^ 


cedentibus  gratis  semper  impenditur.  llxc  in  prima 
parle  psahni  ab  hunianis  iniquilaiihus  jugitcr  se  pctil 
debcrc  liber.iri,  ul  Doinino  graiias  rcfetTC  me  catur. 
Sccundo  loco  supplioai  ne  in  sencclire  eju^  bcneli- 
ciis  privelur,  cujus  auxilio  in  juveiitute  protccla 
csi.  Teriio  loco  dona  ejus  cnumerans,  jugiter  se 
agere  gratias  poll  ceiur. 

Expomtio  psalmi, 

Sen,  1.  Deu$t  in  te  $pcravi ;  Domine,  non  confun' 
dar  in  iPternum.  Hic  iterum  bypothetici  syllogimi 
facies  nobis  decora  subridet  eo  modo.  Si ,  Deus,  in 
te  stieravi,  Domine,  n  >n  confundar  in  xternum  :  at- 


sUWab  formidamus  ;  quoniain  fraudalur  neqai 
ille  propiio  volo,  ubi  cst  divina  defeubi ).  Et  T 
suis  qu mi  pulchre  sunt  redd.ta.  FirmattmHiM 
linet  ad  proteciorem;  refugium  ad  iocumwa» 
Uu;r.  duo  me.ilo  sibi  a  Domino  veniro  creiiidi 
1  ihil  suis  viribus  :i|  plicavit.  iilsti  wo  hic  el  alii 
licndum  ,  ut  fitmamenium  in  hoc  sxculo  Vk 
dicaiur ,  ubi  ct  paiien:ia  quxiitur;  Tefugmm 
beaiitudiue  a^lcrna  ubi  jam  ali^uo  I  periculai 
tinielur. 

Vcrs.  i.  Deus  meu$,  cripe  me  de  manu  p^ 
et  de  mann  contra  leg  m  ageiui$ei  ifii^ui .  Clama 
ir.e  generalis  (quia  capiivus  fueral  lege  pecca) 


m  EXPOSITIO  IN  PSALTEUIUMv  PSAL.  LXX.  m 

per  ditiDam  gratiam  se  conriJclial  absolvi)  nt  eripia-  A  prxsens  sxculum  et  fulurum.  Ilic  enim  Hli  |iru  Whe- 


Hpr  a  potcstate  noiia  peccatoris  ,  qui  'semper  illud 
affectat  fticere  quod  nec  divinx  legi,nec  aequitati  cer< 
iviD  est  ci)nvenire.  Sed  qoia  peccatorem  universnliter 
diieral,  nunc  eum  pardbus  duabns  exponit  dicens :  De 
mmm  eontra  legem  agentis  et  t/itV/ui.  Contra  legem  agit 
qai  accepla  legf  facit  contra  rcgulas  mandaiorum  :  ut 
sttut  Judaei ,  qui  inler  reliquas  genles  legem  susce- 
pissenosrunfur.  Iniqui  vero  sunt  pagani,  qn.imvi.  et 
Judiei,  qui  nuila  Domini  lege  rcfrenanlur,  sed  more 
ftraruQi  faciunt  qiiodcuiique  libucrit.  Sic  omnem 
peicatorem  duabus  his  pariibus  probaiur  amplcxus. 
Ila  el  Apostoliis  loquiiur  de  gei<ere  iitroqiie  peccan- 
Uum  :  Qni  $ine  legc  peccaterunt^  sine  lege  peribunt  ; 
ei  qui  t«  lege  peccaverunt  ,  per  legem  judiiabuntur 
(ffow.  II,  l^). 


rationc  cantnmus  ,  ibi  aalem  gratias  pro  a^teriia  re- 
muneranone  perngimus.  Ita  fit  ut  Dominus  luudari 
semper  debcat ,  quia  continuum  est  omiie  quod 
pr:csla(. 

Ycrs  7.  Tanquam  prodigium  facius  iufh  mutlit  : 
et  tu  adjutor  fortis.  Prodigium  in  boc  s;rculo  fit  fid-  - 
lis ,  quiiiido  alia  sectatur  quam  polcst  amare  pec- 
cantium  multitudlo  :  qiixrunt  illi  diviiias,  isie  p:iu- 
periem ;  qu%runt  illi  epulaiioiics,  iste  jcjuiiia;  qna^- 
runt  denique  illi  gaudia  ,  iste  tristitiam.  Quemadmo* 
dum  ergo  non  potest  videri  proe/f^itim,  qui  sc  coiUni 
niultorum  cognoscilur  tractare  coiisciisum?  l!oc  Cht 
quud  oratores  humile  [ed.^  huinilis]  cuusxgenus  essn 
dixcrunl,  quod  sic  cniitenip  ibilc  creditur,  ut  por- 
li  lentum  pntiiis  xstiuielur.  Scd  ncgligcntla;  sunl  hu> 
nian;e  imputationes,  quandu  divinx  nobis  probantur 
favere  virtules.  Ciiducom  est  enim  omne  conirarium, 
ubl  adjutor  prcbatur  essc  fortissimiis  S?d  cum  di- 
cil,  udjHlor^  adiiKiiiet  ul,  Dei  gratia  sulTragaute,  iius 
quoi]ue  ad  btmum  niti  et  coniende  e  debeamiis,  ne 
divinis  beneliciis  inveniamur  adversi. 

Vers.  8.  Repleatur  os  nieum  laude  tua ,  ut  pos!>im 
enntare  gloriam  tuam  ,  tota  die  magnificentiam  tuam, 
D.xit  bactcnus  bumano  generi  quain  diversa  bcnc- 
ficia  coniulis^et,  niinc  quoque  et  lioc  letit  a  Donii< 
110,  ut  lossil  ei  graiias  agcre  comp(  tcntcr.  ^am  si 
i  le  ot  nostrum  non  repleal^  nec  lingua  movetur,  nec 
disideiii  boiicsla  flanimanlor.  Kh^na  (>»i  considere- 
mu>)  niistra  leliiitas  esl  h  luiii  pet*MC,  icc  pelendo 


Vcrs.  $.  Quoniam  tu  es  palientia  mea ,  Domine ; 
tpet  mea  a  juventute  mca.  Dicit  quapropter  de  manu 
pitcaiorlt  eripi  dcbiii>set ;  scilicet ,  qu  a  patientia 
ipftius  Dominut  erat;  ul  cuni  ad  ipsuiu  intenderei  , 
e:  per  eum  se  salvaiidum  crederet ,  omiila  libcnti 
animo  sustinerel.  /^'(i<7t(ia  est  enim  honesiatis  aiil 
Miiilali^  caus  1 ,  rerum  arduarum  ac  diflici!ium  vo- 
liMlaria  et  diuturna  perpessio.  Seqtiitur,  tpes  mea  a 
pKuntute  mea.  Pr^emisit  palientiam,  et  sp  t  ejus  di- 

gaesecuta  c»t;  sicuti  ci  Apo>tolijs  dicit  :  Tribulaiio 

fetientium  operatur,  pniieutia  probationem ,  probiitio 

uttm  tpem  (Rom.  v,  5,  4).  Prius  est  cnim  ,  ut  cum 

Dri  gratia  per  patientiam  |>r4'bemur  ,  el  tunc  tllaiii 

frKluosaiii  «pfni,  ipso  donante,  babere  merebirour. 

KaiD  quod  ;iddidit,  a  jutentute  mea^  illam  M.'taiein  si-  C  scinper  I  orrcre.  Crcator  nosier  inde  n.agis  i<treuiJi- 


liiftcat  in  qua  Domino  crcdidit.  Nam  quocunquo 
iMp^re  ad  ipsuw  veniotiir  ,  nieriio  jnventut  iio^ira 
Adior ,  quia  iii  ipsa  plenissimo  robore  solidamur. 
Ske  illnd,  a  juventuie  mea,  s''gniricat  ex  qiio  coepit 
oeira  diaboli  pug'  are  vetsutias.  Ipsa  enim  a^tas  est 
«{■sad  certaroen  diiigi  ur,  et  ad  colluclaiiones  ar- 
daas  a|i|iss'ma  vivacitate  pr.Tparatur. 

Vers.  6.  In  le  confirmatut  sum  ex  utero ;  d>*  ventre 
Mlrtf  meo!  tu  et  protector  nieut  7  in  te  cantatio  mea 
semper.  Hutic  Ter»uni  paulo  sollicilius  perscrulcmnr, 
■eaoM  aliqu  i  obviai  e  pOssit  absurditas.  Dixit  eniin : 
Spn  wua  a  jmoentute  mea,  Nunquid  confirmaiio  ejiis 
laDcvui  esse  potuit,  qiiando  in  malerno  utero  nulla 
bdlas  raiione  vegelaius  est ,  maxime  cuin  legatnr 


tur,  bi  a  pia  sup|.licationis  iiitportunitate  ct:ssetur. 
Sequitnr  cnusa  cur  rcpteri  dcsideravcrit  os  tuum  lau* 
dibus  Christi ,  scilictt,  ut  possim  cantare gtoriam  tuant. 
Gloria  eslniultosum  ore  cclebrata  laudaiio.  Sid  huic 
lN»no  addidtt  perpctuitatcm ;  nam  cum  ponii,  toia  dii\ 
nunquid  iioctihns  a  laudibi^s  Douiini  dieit  e^se  ces- 
sandnni ,  miix  nie  cum  se  iilo  tempore  laud  bus  Do- 
niini  catliolica  tonsolctur  Ecclesia?  Toi.c  ehini  \c- 
spert.ni ,  tunc  n(?ctnrni,  tunc  maiuiini  peraguntor, 
cum  populiis  fidi  lis  invigilai.  Scd  di(endo  dieni  , 
conclusit  et  noctcni ;  sicut  ct  iu  Gencsi  lcgilur  : 
Factum  etl  vespere ,  et  factum  ett  maue  diet  nnus 
{Gen.  1,  5).  Qua!  fi^ura  du  itur  synct  dociic,  id  cst  a 
paile  tolnm.   Magn  fic.niam  vcro  liicit,  qui»  niagiia 


lueemm  in  imquitatibut  eoncep  ut  ftiin,  et  in  dd  ctit  D  prasstilit,  ut  anrcm  ^nam  ad  liuinilcm  indinarct ,  iii 


FqKril  HU  mater  mea  (Ptal.  l,  7)?  Sed  hic  uterum 
Mieue  matrU  Ecclesiae  delienius  ac<  i(»ere ,  ubi  pri- 
■itM  Uei  rudimento  concipimnr,  dcinde  ex  aqiia  et 
NWUl  •ancto  gcnefaniur.  Tunc  eniin  ci>nfirni»tio 
Mra  pulenC  esse  Domiuus ,  quando  ad  eiiin  fdei 
^nere  venerimus.  Addidit ,  tu  et  protector  meut ; 
*li<|ue.  quuniam  Mdversus  286  diaboli  iiequiiias 
Vieiiof  prolegil  ac  defcudii ;  ci  in  hoc  mundo  ptai^tat 
**iiere,  ne  peccaiis  potii«nus  oneranlibus  iiiterirc. 
Sepiiliir  relributio  prscmiorum ,  ut  sicut  .«cinper  be- 
Hcia,  ita  el  psalmodia  debeat  essc  coiitinua*  Nam 
^tapus  a  louiieribiis  nou  vacai,  qnare  se  quispiam 
>keittt  gluri(icati<'ii«  supeudal?  Significat  enim  et 


proiegeret  periclilaniem,  ui  cri|>e  ct  de  mauu  pccca- 
toris,  ut  eain  confirmurtt  cx  uteio,  ct  de  ventre  ma- 
Iris  prolegere  dccrc\iss(*t.  Sic  uno  matjnipc^ntice 
iiomiiie  pia.*dicttirHm  bencficioruro  laus  cuncia  con- 
clusa  csi. 

Veis.  9.  Neprojicia$  me  in  lenipore  tcnectuiit;  cum 
defeeerit  virtut  mca,  ne  derelinquat  me.  Venit  ad  sc- 
cundam  partein ,  in  qua  vchcnicntins  srpplical  nt' 
tenipore  fnedutis  tuas  projiciatur  a  Domino,  i;uar.do 
fessa  viriiis  cor|ioris  plus  i  digctadjuvari.  Sed  h;inc 
senectulcm  non  solum  Tialem  finilimam  dchemus 
accipeic,  sed  ctiam  cim  iribulalionibuscrebris  ntqne 
marljfriis  robiir  anima!  coiisciipscil.  IIoc  enim  slgni- 


i<)9  M.  AUfiGLU 

Mcal,  cum  defecerxi  t  ir/ui  mea^  id  e>t  ^iiaiiilo  paiicn- 
fijB  lirniiias  qunssata  mollescii ,  nec  sustinere  potest 
viiibus  suis  oiius  tribulationis  impositum.  Tunc  ergo 
i<e  peiit  non  del>erc  dtrelinqui ,  quia  cum  ipso  toium 
poterat  sustinere. 

Vers.  iO.  Quia  dixerunl  ininiici  mei.  mihi ,  et  ^ui 
tuUodiebantaftimain  meam  cenuHum  fecerunti^i  unum. 
lieddilur  causa  cur  ad  subvenieiiduin  pictas  Domini 
dcbeai  provocari  :  quimium  debiiitaie  capiaia  insi- 
d  aotiuin  fcrvor  acceiisus  cst ,  dum  crcdunt  facile 
tlecipi,  a  quo  nmi  polest  dercciis  viribus  obviari#  Et 
ne  credereutur  levcs  inimict  auim»  su»  ,  dicit  ad- 
vorsus  C(  8  qui  custodiebant  cum ,  ad  decipiendi  sci- 
licel  siudium,  n^ui  ad  saliitis  votum.  Sequiiur ,  ron- 
iilium  fecernnt  in  unum,  Truculentior  seuiper  est 
iuimictiruni  adunata  colleciio,  et  quod  uon  dividitur, 
^ravius  uno  fasce  portatur.  Nain  cujusmoili  sit  Istud 
toitst/itim  siibsequcuier  exponit  :  ait  enim  : 

Veis.  il.  Dicenles  :  Deus  derdjquii  eum;  perse- 
lyuimftit,  et  comprehendite  eum,  quia  non  est  qui  eripiat 
ewH.  lloc  esi  qu  d  vir  illc  fldelissiiuus  sive  in  aflli- 
clionibus  positus,  sive  in  scnili  xtate  meiiicbat.  Ilo- 
stes  cniin  cariiales  muiidana  potius  coutucntes,  cuin 
rideiiul  bomiiiem  crebra  calamitale  faligalam,  cre- 
dunt  a  Deo  descrtuin,  qui  divinam  put.int  graiiaiii  in 
solis  corporeis  viribusconstitutam.  Perie^tiimtmcttm, 
riixcrunl,  quia  fugere  non  poteral.  Comprehendite,  quia 
rcluciari  violeniissimis  noii  valebat.  Ex  eo  cnim  a  Do- 
mitio  derelicium  arbilrali  sunt,  quia  eum  truculentiae 
sux  trad  tum  esse  seiiserunt.  Qiiod  quidam  el  Do- 
luiuo  Salvatori  appiicnndum  esse  putaverunl.  Sed 
decentior  ordo  cst  dictioiiis  :  ne  pt  rsonam  quam  in 
med.uui  deduximus,  incongrua  subito  varieiate  mu- 
lemtis.  Seqiiitur,  quia  non  est  qui  eripial  eum.  De- 
mcBtes  prorsus,  qui  boc  aestimabant  potius  quod 
vidcbaut,  quasi  Dcus  deserat  pnemiis,  quos  exponit 
hijuriis,  et  non  niagis  coronare  velit ,  quos  probari 
debere  periniltit.  Sic  dehberai  qui  ad  oculum  judi- 
eai.  Negavit  pnfsentem  Dominum  qui  (idelibus  suis 
visuale  venire  non  putuvit  auxilium ,  duin  credidii 
iion  cxisiere  quem  nrbiiribatur  bumanis  conspecti- 
bus  uou  adcsc>e. 

Vers.  i^.  Deus^  ne  elongeris  a  me;  Deu$  meus^  in 
adjuiorium  meum  respice.  Humana  putai  inUrmitas 
elongare  Deuin ,  quindo  ei  venire  tardai  auxilium. 
llle  eiiiiu  nec  motu  progreditur,  nec  de  loco  ad  lo- 
cuni  traiisfeftur;  sed  omnia  ineflabiliter  replens , 
universa  voluntalis  8U£  virtuiibus  administrat.  Petii 
ergo  ne  graiia  ejus  ab  ipso  discedai ,  et  gravioribus 
iniquorum  exponaiur  iii8idiis.  Addidit»  Dcui  ^inad- 
futoriammeumresjnce,  Quia  se  noverat  affligenduro, 
«r.ii  ui  per  adjutorium  Domini  ei  digna  paiienlia 
tribiiatur.  Nam  quem  ille  adjuvat,  maiorum  contri- 
tioiie  non  dcGcit;  sed  tunc  spe  pAiius  erigitur, 
quan>io  tribulationum  fdsce  prxgravaiur. 

Vcrs.  13.  Confundantur  et  de/iciant  detrahentes 
anim(B  mece;  operiantur  confusione  et  pudore  qui  qwe- 
runt  mala  mihi.  Venii  ad  increpationes  salaberrimas, 
fiuaies  caiholic»  facereconsucviiEcclesia.  237  ^^'<- 


GASSIODORI 

A  fundantur  eoim  dicit,  cum  iua  videriai  4i 
non  mutari.  Deficianl  detrahentes  tmimtB  mm^ 
obloqucntes  inauiier,  qui  institutum  rectM  i 
cibus  derogaiionibus  soleni  oblatrare.  AdmoM 
t  lcs  paiieniije  virlute  superori ,  quoa  tanliii 
ceyii  sustiiiere ,  ui  ipsi  magis  iu  suis  oblucvi 
dencere  videuniur;  quaienus  saliem  cesseai 
mietate  fatigati ,  si  neqiieant  desincre  raiioo 
vicii.  Scquitur,  operiantur  confusioneet  pudm 
clicrriuis  verbis  dcpingiiur  iniqiiorum  veniu 
reciio.  Operiantur  dixit ,  quasi  quodam  voto 
vei  ecuiidix  eorum  facies  obie}(antiir ;  qiiod  m 
cidere  bis  qui  actiones  prisiinas  viia  nieUor 
deninant.  Addidit,  ^iit  qua:runt  mala  mi7i/,  tii 
niulier  pcriclitan:i  Job  proprio  viro  dicebt 

D  verbum  in  Deumy  et  morere  (Job  ii,  9j.  Quiii 
soleiit  faccre  suasores  »  qui  l>landimeiito  salii 
ne  V  occulto  vulnere  animas  videniur  impeiei 
Vcrs.  14.  tgo  autem  semper  in  te  speraba^ 
ciam  super  omnem  laudem  tuam,  Dcciirsa  #i 
tioiie,  quam  peccaloribus  deprecaliis  est  accid 
suam  deleciaiionem  bonumque  convertiiur;  i 
illi  de  divina  poientia  desperabant,  iia  isle  $pi 
sanper  dieat  in  Doraiuo.  Quae  (^ura  diciiur  sj 
id  e&t  collatio,  quando  quis  meliorem  catisan 
qu.im  adversarii  esse  dcinonstrai.  Sequiiiir, 
ciam  supcr  omnem  iaudem  tuam,  Hoc  piaoe  o 
geniius  iutuearaur  oiiscurum  est.  Nam  qiiamvii 
luudibtis  niliil  possii  adjici,  quando  aagmenli 
recip  t  admiranda  perfectio,  iamen  esl  quod 

C  miuibus  possit  nova  pracdicaiione  celebrwi 
cum  dixero  Verbum  Pairis  fecisse  coeluro  et 
ci  omnia  qu»  in  eis  suiit ,  perfecia  PominiM 
lii  ne  laudavi.  Sed  cuin  adjunxero  incarnilai 
pro  saluie  cunctorum,  adjeci  cumulum  laudil 
nis.  Sic  eniin  iiiferiora  lesianiur ,  qu4»d  itll 
adjectio  ad  iucarnalionem  oinnipoteniis  VerU 
liite  periine:it. 

Vers.  15.  Os  meum  pronuntiavil  juslitiam 
toia  die  salutare  tuum  :  quia  non  cogn&vi  m§ 
nes.  Jusiilia  Patris  Salvalor  est  Dominus  ,  qi 
/jroiiiifi.Kiliirum  gentibus  poilicetur.  Et  ne  foftl 
crcderes  esse  justitiam ,  addidit  satutare  tmm 
eiiim  aliud  denuni.are  potuit  fldelis,  nisi  tiiU 
CbristianasurrexitTundeEcciesise  in  loioorbel 

D  pullularuntT  unde  8alus  mundi  gloriosa  iRcafl 
pn»veuil?  Toia  vero  die  (sicut  s£pe  dician  ei 
tinuum  tempus  ostendit.  Sequitur ,  quia  n§H  i 
negotiationes,  Pars  ista  versus ,  iiisi  beiie  reqi 
recipere  cognoscilur  quxstionem.  Nam  8i  •■i 
gotiuior  omninodamnandus  est,  nec  illi  bane  | 
refugiiint ,  qiii  arles  reliquas  cxercore  iKMi 
Quid  cst eiim  aliud  negotiatiOj  nisi  qac  pesi 
lius  conslare  [ed.,  comparari],  carin^  velle  4il 
re?  Deiode  in  vitas  Pairum  Paphnutiura  lllo 
ctissimam  virura  per  revelationem  negolibli 
nius  comparaium ,  et  invenimus  hodicqoelB  I 
Dei  iractantea  quidem  mercimonia,  sed  aiMM 
pollentes.  Actus  eoim  pessimua ,  non  res  I 


501 


EXrOSlTlO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXL 


»2 


dniiiiidlur ;  skul  el  divileai  legimus  non  iiitroire  in  A  aelalem  qux  nunc  agiliir  pruxima  fiiii ,  quando  pro- 


re^niini  coRloruui,  cum  lamen  Job,  Abraliam,  Isaac, 
Jac4>b,  palriarcliae  facultuiibus  qiioque  fucrinlalflucn- 
le».  Negoiiatores  ergo  itli  alioniiiiabiles  xslimanlur, 
q«i  jusiiliam  Doiiiini  miuime  consideranles ,  |ier 
iuiUMHleralum  pecunia;  ambiuim  poliuutilur,  merces 
uiat  plvs  perjuriis  onerando  (|uain  pretiisi.  Tales  Do- 
niiniis  ejecii  de  lemplo  diceiis  :  NoUte  facere  domum 
Patri$  mei  domum  negoOalionit ,  speluncam  latronum 
{Jcam,  II,  16).  Ergo  sensus  isie  taliler  complei  lendus 
e*»! ,  ul  ptiiamos  :  0$  meum  pronuniiavit  jmstitiom 
luam ,  quia  non  cognovi  negoliationei  ,  illas  scilicet 
4|itc  melis  aciibas  inquinantur. 

Vert.  l(i.  Introibo  in  poteniiam  Domini ;  Domine^ 
mummreibor  justma!  luw  tolius.  Potenliam  bomines  a*sli- 


ficit  fldes,  et  per  univcrsas  Ecclesias  Dei  popiilns 
augelur,  cum  niundi  istius  lempora  fugitiTa  derre- 
soQui.  Senium  autetn  lempus  illnd  occiduum  iiitelli* 
genduni  pulo,  quando  cl  s;Rviis  ille  lyr.iiinus  advenicl, 
et  turba  niartyrum  hanc  vitain  nptato  flnc  conciiidet. 
Sequitur,  donec  atinuntiem  brachitm  238  '**""  9^' 
neralioni.  Homo  itle  fldelis  loqui  ur  iniroductiis  , 
petens  a  Domino  ut  usque  ad  teneciam  et  senium  in 
Ccclesix  coiigregaiioiie  permaneat ,  donec  braehium 
Pairis,  id  esl  Dominum  Salvatorein  succedenti  ge- 
neraiioni  bominum  debeat  praedicare,  sicut  legitiir  : 
Etbrachium  Domini  cui  retetalum  est  (Isai,  liii,  1)? 
ut  rciigio  Cliiistiaua  tolius  mundi  «levotione  dilatc* 
lur,  maxiiiie  cuni  in  flne  saccuii  sauciorum  pnede- 


niant  per uegotia* ioncs  arquirere,  ei  in  hoc  muiido  fieri  B  stinalus  numerus  complealur. 


pnnniBenies.  Isle  bf atus,  negtecio  tali  proposilo,  fn- 
irc»f>«  sedieil  tii  pvient  am  Domiiri,  id  est  ad  regna  coe- 
li^^iia,  ubi  revcra  pervenissecerta  fercitasest.  Inlroibo 
auteiD  dii't,  ut  osicndert*t  Jerusalem  supernam  clau- 
um  perfidis,  aperiam  esse  fidelibus.  Ct  quid  ib:  fa- 
ctunis  sil  subscquenter  cnarrat :  Demine,  memorabor 
jitstitieB  luee  sol  us;  illo  scilicct  lem|K>re  cuni  agnoa 
icqueiArsit  ab  lia*dis  ,  cuin  loios  geiitiiini  populos 
■emenlanc;!  .Tquitiite  discernit,  niui  impi<»s  in  ge- 
heM»ni,  fidelcs  uiitdi  iii  rpqiiietn  senipiternnm.Tunc 
emm  Tere  nieiuor  erit  justiiiae  solius  Domini ,  quo- 
sian  <*aDi  ct  mirabiicm,  et  sii^gularein  esse  cognoscit. 
Vers.  17.  Deus »  docuisti  me  a  juventute  mea ;  et 
MfW  utiuc  pronuntiabo  mirabilia  lua.Juvevtnlem  diii- 


Vers.  19.  Omni  quce  ventura  est  :  poteutiam  tuaiu 
el  justiliam  tuam^  Deus,  usque  in  attissima,  Omui  qva 
lentiira  est^  ad  siiperioris  vei  siis  extreuia  jiingcnduiii 
est ,  id  esl  yencialioni.  Cl  ne  forsU:in  pulares  il!is 
lanluin  denunlianduin  fuisse  brachium  Domioi,  id  e»! 
Doniiiium  Cbristum,  qui  eodeni  tempore  fueriint.  cum 
ille  pro  nobis  iiicjrnari  dignatus  est,addidit,  que  ven- 
lura  cstf  iit  hanc  praidicationcm  iisquc  nd  fincm  sae- 
culi  cognoscercs  csse  facJcndain.  Se<]uilur,  potentiam 
tnam  ct  justiliam  tuain  ,  Dens;  hic  quoque  reddL^n- 
diiin  est,  doncc  annuntiem,  Num  potentia  ad  gratiam 
incarnationis  respicil ,  pcr  quatn  hom.nein  liheraru 
dignatu^  est;  justitia  ad  jiidicium,  in  quo  Adam  iiio- 
bcdienti  inortem  adduxisse  cogno  citur.  Nec  moveit 


ra  debere  accipi  e^  qno  coe.  erii  homo  atl  diviiiam  C  4"^^'  online  prsepostcrato  dicta  sunt ,  cum  hoc  fre 


intam  f»ervenire,  quia  tuti<t  aniiniK  vi<ibus  flfniiis, 
bMC  uicipit  esse  tobiistus.  Docuitti  auieiii,  sive  ad 
liksspertinet  dtvinos,  sive  ad  iiifusam  cceliius  fldcm. 
ClM  Untum  hanc  scientiam  in  primordiis  crcdercs 
M|iMiltiD,  dicit ,  quod  bcatis  m  niilms  solet  acci- 
dMs;  d  usque  nune,  iit  per  spatia  temporum  ejos 
doeiriMi  crevi^&e  videretur.  Seqiiiur,  pronuuiiabo 
mUlfc  1««.  C iif|ue  mtraN/<a  fueiiint^ut  doccreiur 
iadsauSy  «t  ei  perfido  fieret  devotns ,  ut  e\  pecca- 
Itrt  jMisstmus.  Hasc  ergo  sc  prapdicalurum  csse 
inaiaiial,  quae  in  ipso  fecerat  divina  ctcmentia. 

Vcrs.  18.  Et  usque  in  teneelam  et  senium,  Dens  , 
^itrelimqua9  me  :  donec  unnuniiem  brachinm  luuin 
|MMf#w.  Apud  Grccos  dtio  nomiiia  ist.i  divor>a 


qiienier  in  Scriptnris  sanctis  invenias.  Usquein  altU' 
siina  \cro  illud  declaral,  quia  utruiiiqiie  mirabilc, 
ulniiiique  g'oriosum  est ,  rcparatuni  hoiniiicni  pcr 
grniiam,  qui  prius  fuerat  per  jiistitiain  jure  d:inina- 
tus.  Tondainus  eiiain  inlellectum  usque  in  altitsima  , 
quia  Dcus  homo  sedei  ad  dexiernui  Patris  ,  reguaui 
cuni  eo  el  Spiritu  saucto  per  iuflnita  sxcula  f-xcu- 
loruin. 

Yers.  -0.  Quce  fecisli  magnalia !  Deus,  quis  simili^ 
tibi?  Postquam  graiinm  Grentorts  cl  jiisiitiam  ejus 
usque  iii  nliissima  dixit  essc  progressnm ,  veiiit  ad 
teniam  partem  ,  ubi  hyuinica  essultatione  con- 
ccebrat  quantam  justitiam  peccantibiis  oslenderil , 
et  convcrsis  iterum  clemcntiam  sux  pietaiis  indul- 


;  temcctam  gravitatem  vocant,  senium  xttcm  D  seril.  Adam  quippc  inobcdicnlem  protinus  paradisi 


iMlimaiii.  Sed  quia  Latiuitas  haic  duo  dissonaiitia 
M  Mm  habuity  hic  xtatcs  duae  ,  quasi  siinili  no- 
Mt  Buncupautur»  id  esl,  tcnecta  et  seninm.  Sensus 
•q^  laiis  est,  ut  quia  se  d>xerat  a  JMven.iHc  sua  do- 
ttaiipiil  solam  D^ini  jusiitiam  prx^dicarct,  nunc. 
ftfil  «1  Deqiie  iu  matura  ,  neque  in  senili  aetate 
iraDoiuiiio;  quaicnus  cjus  hiniiudine  ro- 
usqoe  ad  Unem  suuni  Inudes  poseit  debitas 
I»  Sed  videainus  aetates  lsl«  quibus  sunt  as- 
lenporibus.  JuveiUus  fuit  Ccilei>i«,  quan- 
crw;ittsu8  est  Chrisius ,  qiiando  mar- 
l«rba  dimicavil ,  et  morientibus  fidelibus 
virios  apparuit.  Senectam  vero  dicimus 


voluptaie  privavit;  latronein  confiientem  ad  rjos 
amonna  velocilcr  inlromisit.  H;cc  sunl  mngna^ia  qua^ 
Dominum  fecissc  tcstaiur ;  quoniam  ct  ad  )«idicandum 
siiigularitcr  fortis  ostenditur,  et  ad  liberandum  nul- 
lus  ci  similis  inveniiur.  Quai!  curo  admiratione  Ie« 
genduin  est,  quia  nullus  comprehenilcrc ,  nullus 
sufficit  digne  laudare.  Magnalia  enim  a  magnitudine 
Tocitantar «  quas  siuporem  humani«  mentibus  per 
suain  videntiir  facere  grnnditatem.  Intulit  qnoque  : 
Qtiit  simHis  tibi  f  quia  ex  operibus  suis  cognoseitiir 
singularis.  M>gnitudo  siquidcm  facti ,  potentiam  te« 
statur  audoris. 
Vcrs.  21 .  Quanlas  ostendisti  mihi  tfibulationes  mul* 


503  ^  M.  AURELII  CASSIODORI  501 

$M  et  ma{at!el  comerwt  vmficasii  me.  Quantat  iiem  A  csgc  rerUath,  qaasi  8|iirihi:J  a  clolin  Tiiium  Domini 
ftub  aUiniraliaiic  legcndum  esl,  quasi  inniimerabil«!S      incorrupiii  sapore  scrvaiili  i. 


passioBCS.  lotcDtie  eliam  quod  dicit,  oitenditti :  quia 
fiJilibus  aU  |fr9Bsci>s  duras  tribulationet  oslendii ,-  et 
qiiaiiivis  malas  vel  multw  csse  videamur  ,  in  bonum 
i:imen  recidurit ,  quia  prodesse  contendunt.  Multas 
«>rgo  quaiitita'cin  ,  malas  indicant  qnalilaiein.  Se- 
quitur^  et  convertus  vivifka$H  me,  Si  naluram  Vcrbi 
cunsidcres,  seinper  iiiconvertilMlis,  scmper  prttbalur 
linmobilis;  sed  conversut  dicil  per  iropologiam  ,  id 
est  GtMivcvti  mc  rc«'.isti  :  quia  dislorlus  fucram  legc 
pcccuti.  Fideliiini  quippe  tribulatio  ducit  ad  vilam  , 
Mcul  in  Cvnngelio  dicit :  Beati  qui  lu§ent,  quonuim 
ipii  consol ,bttiitur  (Mutth.  v,  S). 


Ver§.  24.  Psaltam  tibi,  Deiis  ,  in  eiihara  ^  sancttm 
JsraeL  Frcqiiciiter  diximus  li  !clium  Cliristianorum 
duas  maximas  csse  virtutcs ,  spirilualcm  ad  benc 
credenduin,  achiali^m  ad  bene  rgcndum,  qiias  hic  se 
per  spccies  musicas  uirasquc  D  miino  oblataniiii 
essti  promittit.  Nam  quod  ad  spiritiinlem  Tirtutem 
perlinei,  in  superiorc  versu  psainHim  se  canialuram 
esse  pollicitus  esi ;  qucid  ad  actuakm,  in  cilbara  lan- 
dare  se  Dominum  dicil.  Psalinus  enini  (sicut  ssepe 
dicliim  est)  de  siipcrioribus  sonat;  ciibara  de  inft'- 
rioribiis  mclos  ad  superna  transniitlit.  Scd  eui  psal- 
iaiur  vel  citbarizctur  dicii,  sancio  Itrael^  non  qiiein 
gniiilitas  pulabat  erroBcuui ,   scd  quera  patribvs 


Ver5.  2^.  Et  de  abystis  lerrw  Ueium  reduxisti  me ;      ^^^^.^  ^^^^  ^^^^  ostendcrat. 
muliiplicattijustiiiam  tuam,  et  comersus  cxh.rlatus  et  »      ^ers.  25.  i^mdehunt  lahia  mea  ,  dnm  cantavero 


me,  Abyssos  quidein  legimus  altiiudines  divini  st^i 
hm ,  sicut  in  alio  loco  Ps:ilmista  dicit  :  Judicia  tua 
nbyssus  mutta  {Pt^al,  xxxv ,  7).  Scd  hic  idco  terra 
additum  est ,  ut  profundas  meiisuras  et  voragiocs 
debuisses  iiitelligere  peccaloruin,  uiide  se  rrcquenrcr 
ad  vilx  ga  dia  revocatuni  esve  profitetur.  Sed  ad- 
vcrtamus  quid  sibi  vel:t  lioc  quod  t>riim  dicit.  Jle- 
rum  posiluiu  cst  |>ro  frcqncnii,  eo  quod  muitipl  ciler 
aliquid  iteretur.  In  sexto  qnippe  psalino  uucioriiaicm 
sccuti  ninjorum,  dixiinus  septcm  modis  rcmissioneni 
nobis  Doiiiinuni  conccdere  peccalorum.  Priino  per 
baptismuni,  secundo  per  niarlyriuin,  leriio  pcr  clee- 
mo^ynas,  qiiarto  cum  debitoribus  nosiris  debita  re- 


tibi :  239  ^^  onima  mea  quam  redemisti,  L^bia,  os 
interioris  bomiiiis  dicit ;  babet  cnini  ct  nieiis  vocein 
siiam,  qua  lacile  clamat  ad  Doiniiiuiii.  Nain  ul  hoc 
spiiitna  iier  intclligercs ,  adj^cit,  aninia  mea  quam 
redemisti,  Ipsa  ergo  gaudet  in  labiis  suis  inlernis , 
qux  se  redcmpiam  esse  crgnoscit. 

Vers.  25.  Sed  et  lingua  mea  tola  die  meditahitur 
juultiam  liiam,  cum  confusi  et  reveriti  fuerint  qm 
qi.ffrunt  mala  mi,M.  Sicut  .siipcrius  dixit:  Psallam 
veritatem  tuain  in  vasis  psalmorum  el  cilhara,  si* 
gnificarc  volens  animae  corporisque  virtnles ,  ita  cl 
labia  cordis  sui  cantatura  promisii.  Nunc  auiem  ad- 
jecit,  tinguam  meditaturam  esse  jmstitiam  Dei^  id  esl 


raxaimis,  quinto  per  <  onvcrsioiiem  fr.tnji» ,  scxto  ^  corporis  sui  subslanliam,  qua  tunc  plenissime  lau- 


per  abuiidanliam  cbaritaiis ,  scptimo  per  ttccniicn 
liain.  Forte  adhuc  cl  aliis  rcinissionibis  nostra  rra- 
gilitas  subtcvatiir.  Scicnduni  tainen  ideo  iterum 
diclum ,  ut  mcdicina  ejus  frcquentior  indicctur. 
Nam  qiioJ  dicil ,  mut.ipticasti  justitiam  tuam ,  su- 
pcriorem  sensuni  probatur  exponcre  :  qiiia  justi- 
tiam  suain  mutiipticat  ,  quando  nobis  per  divcrsas 
causas  alflii  rloiiufn  Fubvenire  dignatur.  Justitia  eniiii 
Domini  saepe  dicitiir,  cum  misericordiain  facit ,  et 
iterum  miserirordia  ipsius  jusiitia  nuncupatury  quia 
sibi  sempcr  utrumque  conjunctiim  est ,  sicul  in  ccn- 
lesimo  psal:i:o  legitur  :  Misericordium  et  judicium 
cantaho   tihi ,    Domine  (  Psot.  c  ,  1 ).   Scquifur  ,  et 


des  Doniini  medi:abilur,  qiiando  rcgnum  ejus  in  iila 
rcsurreciionc  |>crceperit.  Sed  ut  lincin  saecoli  debuis- 
scs  advertere,  sequiiur,  cnm  confusi  et  reveriti  fueriut 
qui  qucerunt  mata  mihi.  Quod  uiiqne  plenissime  lune 
fiet,  quando  adextris  justi,  ct  a  siuistris  impii  rneriiii 
collocati.  Diiohus  enim  modis  confunduntur  et  riwt' 
rentur  ii;iniici,  quando  aut  bic  poenilenliam  gerunl^ 
et  se  errasse  cognoscnni ;  aut  certe  iii  advcntu  Salva- 
toris,  duro  ill  i  quae  (ieri  non  credcbanl,  suis  ocnHs 
iiianifosta  consiiexcrinl.  Tuiic  crgo  srcurc  exsulia- 
tionis  lempus  csl  fanctis,  qiiando  jam  ioeum  donii- 
natioiiis  impii  non  liabcbuiii ;  et  I.Ptabontur  jiisti, 
cuin  malorum  omniuin  tcrminus  adveneril,  et  hona 
Doniiiius  sinc  nne  concesserit,  in  qua  Christianoniin 


Conctusio  psatmi. 


conversus  extiorlatus  es  lue.  Hoc  verbi.im  qiiain  pater- 

..nn.  sU  debe.niis  adverlcre.  ul  ra.....los  s..os  q..an.vis  j,  ^.^^^^^^  i„defecta  pelilio. 

}»rxmissa  districtione  casiiget ,  tamen  trisles  per- 

inanere  non  patiiur ,  dum  Scripturarutn  divinaruin 

eo9  saucto  alloquio  consolatur.  Exhortitio ,  coiiso- 

hlio  debet  inlelligi,  qunc  aniniosconipouit,  nfflictio- 

nein  relcTai ,  et  nienteiu  ^anai  divcisis  I.ioguoiibu!» 

sauciatam. 


Vers.  23.  Ego  autem  confitebor  tihi  in  vasis  psal- 
morum  veritatem  tuam.  Cuin  Doininus  ndelibus  9u'.s 
per  exliortationcs  pias  praQniia  seierna  promiscrit, 
hlc  jam  justus  illc  generalis  Ijiius  vcritatem  sc  psal  - 
«cre  confitetur  ,  id  est,  quia  Doinini  promissa  coni- 
[ilcnda  sunt;  dum  nescit  fallerc,  qnoii  actenia  Veritas 
[)<»)Ucetur.  Pulchre  autcm  defbiituni  cst  psabnos  vctsa 


Cuni  totus  liic  psalmus  gratiam  Domini,  qnx  gra- 
tis  datur,  snmnia  intentione  coinmendet,  admonet 
«liam  nos  incarnationein  Verbi,  per  quam  salua  h«- 
inano  gcneri  provenit,  felici  vicinitale  declarandam  : 
inore  solis,  qui  proxima  luce  consurgcns,  roseaoi 
prxmiitit  auroram  ;  ut  gratiam  prapclari  spiendoris 
prspparatus  possil  oculus  inlueri.  Patres  enim  nclstri 
psalniorum  numerum  in  Vcteris  ac  Novi  Te^lamenli 
sacramentis  ita  crediderunt  esse  div  dcndum»  scpieni 
scilicet  decadas  ponentcs  in  sabbatum,  qnod  ad  pri- 
n\»m  illam  pertinei  sine  dnbitailone  cultcHram ;  oct»' 


M5  KXPOSITIO  IN  PSAI.TLRILM.  PSAL.  LXXL  R06 

fero  nostro  tcmporc  il  piiianics,  qni  rcsiirreelionem  A  pro  nobis  ;  qiiein  rcvcra  di<  crc  nos  rccie  paciriciiiii 


ConDini  pcr  singuLts  licbilouia  as  tlie  octava  vencra- 
Dur;  vi  iileo  per  uliainqiie  suppulationcm  Yt>.lus 
et  Novum  Teftanientum  sacratus  isie  numerus  (Ji- 
gnoscitur  coniinerc  psalroorum.  Qu«<d  enim  cenniiu 
qninqiiaginta  possunt  iri  nuinero  siiigulonim,  Loc 
valent  8igiiiGcare  quindeciui  di  cudes  in  oriliue  de- 
narinrum  ;  coqiie  Ht  ut  calculuK  i:>tc  psaliuorum  No- 
TO  et  Vetcri  Tc8iauieul«i  conipi  tiMitcr  apieiur.  Scicn- 
«Iqrk  est  plauc  qnod  in  prim.i  parte  Yctcris  Te^io- 
menlt,  et  nova  inisccat  sacrauienlj  mysierii.  l)i«'ic 
etiiin  in  septcnario  numcro  ct  pabsioiiem  Doniiiti 
Cbristi,  ci  in  octavo  calcnlo  multa  poiiit  de  Yetfri 
Te^tamento,  ut  u;rumqiie  cultnrx  nostrut  convenire 
iniidis  ontnibus  seniiilur.  Mcmini^se  aiitem  dcbemiis 


i{isiua  verba  toianiur  cum  dicil :  Pucetn  meam  do 
vobit,  pacem  mtam  reiinquo  vobi$  {Jonn,  iiv,  i7). 
Sed  I  ai  i^ta  nou  e2»t  quaui  belia  disturbeiil,  non  est 
quaro  iuquietudo  ulla  concutiat ;  s«'d  iiui  erturbat.i 
seinper  atque  xterna  inaneii**,  nu|:ius  inimici  contra- 
rieiate  dissolvitur.  Ipsa  esi  de  qua  propbeta  dicit : 
Dabo  vobis  solalium  veruui,  paccm  su|»er  paccin. 

Dioisio  psalmi, 

Pcr  lotum  psalmum  propfiol.i  loqucns,  adventiim 
sigiiificat  Doiiiini  SaIv:ito;is;  in  una  ead«>mi|iic  por- 
sonu  niodo  Uuuianitatem  cjus,  inodo  divinitateiu  nl' 
ternis  p.>r(ibiis  cvidcnter  240  (>stcndens.  In  prlma 
parle  verba  faeit  ad  P.-itrem,  judicium  Fiiio  petens 


...  _  ..  I    ■ -j     •  I-  •  n  ad  poniilos  judicnndMS  ,  quod  tamcn  pnfdcstinatuiii 

nrithro*  ticain,  vcl.alias  discipliiias  psalmos  coniine- IS  ,  •  •      •     •    i- 


moraie  n-cqiienter,  quas  iu  sub*>e  jucnlibus,  proul 
fue  it  opportunuin,  de  ip^is  perstrictim  aliquid  rou;- 
Diemurare  cnrabimus  ;  ut  qiiamvis  brcviter  dicia, 
iion  tainen  videan(ur  essc  prxterita.  Tantum  est  ul 
.istrulo^iam  saciilegam  mmuii  a  intcnlioiie  fugiamus, 
qu:«in  ctiam  m^bilium  pliilosopliorum  judicia  daiuiia- 
feruiit.  Qujpropler  pruiscnli  opcri  termiiium  pona- 
Diis,  quatenus  el  quics  parumpcr  adbibita  kcioris 
rfparet  studiuin,  et  fu;ura  par^  dige^ta  psaiinoruui 
<1e  signilicaDtia  INovi  Tesiameiiti  sumat  com|:eicnicr 
iniauni.  Amen. 

EXPOSinO  IN  OCTO  DKCADAS 

MOVO  TESTAMENTO  CO^IVLME.NTES. 

PRyEFATW. 

m 

Cspiicaiis  scptcm  decadibus  (sicut  dictum  est)  in 
Igurjin  Yeieris  Testameoii,  nunc  ad  reliquas  octo 
veniaiDiis,  quarum  numerus  plenissime  nobis  resur- 
rectionis  dominicx  cogiioscitur  iiidicare  mysterium  , 
nt,  liis  partibus  diligentcr  inspeclis,  revcra  libcr 
l*salinoruiD  totius  divinx  Scriptur^  thesaurum  com- 
p!eiiis  esse  videatur.  Nam  licet  sint  oini:ia  spiriiua- 
libus  plena  divitiis,  et  magnis  illustraia  lumtnibus  , 
peoe  nulluin  timen  ex  his  (ut  arbitror)  voluuien  in- 
Teiiies,  quod  tautis  rebus  coelesiibus  doceatur  esse 
eiMnplctiiiD.  Nec  moveat  quod  pars  illa  quam  dixi- 
■us  aJ  sacramentum  Tesiameuti  Yeteris  pertincre, 
a  fceatiiadine  Domini  Salvatoris  sumit  initipm ;  et  ite- 


anle  sxcula  esse  cognoscitur.  Secundn,  in  judic  o 
Domiiii  filios  p.inperuin  dirit  csse  salvundos,  et  bu- 
miliandam  diaboli  sine  dubitation^  snpcrbiani.  Nnin 
el  ipsuin  quoque  Yirginis  parlum  per  quasdam  simi- 
litudincs  mirnbiliter  cognoscilur  indicare.  Tertia 
parte  rcfcrt  qnx  bona  eontigcrint  de  Spiritu  sancto, 
el  Maria  Yirgine,  nnto  Doinino  (^.bristo.  Qiiana  nb 
omnibns  rcgibus  diiit  ad<  rnuduin,  qnia  bunianuiu 
genus  a  diaboli  potestate  liberavit.  Qu  nti  pronnn- 
tiat ,  quoniam  humanis  oculis  visus,  flrnianienium 
fiiit  credentium,  et  provectns  sine  dnbiiatione  ju- 
storum.  Sexta  xlerno  Domino  totius  niundi  con- 
scnsu  laudes  pcrbibct  essc  solvendas.  Septima  bym- 
n''ni  Domino  Cbristo  juruiidlssinia  devotionc  |icr« 
^  solvil.  Sic  Novi  Testamcnti  clarum  manifcstumquc 
iniilum  per  liujus  psalini  sericm  constai  exprcs- 
siim. 

Expotitio  psatmi, 

Yers.  I.  O^tis,  judicium  twim  Ilegi  da^  etjmli  iam 
tuam  Filio  Regis.  Cum  dieitur,  Deu^y  non  videtiir 
hoc  noinen  aliquam  dcsignasse  personam  ;  sed  quo- 
niam  sequilur,  da  Filio^  certissime  Paier  invocatus 
esse  coguo^citur.  Illud  eniro  nomen  relativuin  est, 
et  boc,  quod  non  dicit»  indicnt ;  sicut  servi  appella- 
tione  sentilur  et  dominus.  Scire  autcm  dclicmus  nd 
distinguend:is  declarandasque  pcrsonas  sanctx  Tri- 
nitatis  sola  bxc  nomina  posse  sufficere.  Nain  cum 
dixeris,  Deiis  Pater,  Deus  Filitis,  Deus  Spiritus  san- 


.  ..  ,    .   .        .  ...       ctus,  plemssime  sanctx  Tniiitntis  visns  es  dcclara>so 

raui  in  subsequeniibus  psalrois  invdntes  quod  primis  t\  ..  «m  •  •  • 

.     .  .,  .  ..  .1     U  persouas.  H;ec  cnim  nomma  in  sancta  Tnnitate  sola 

suiit  propria  ;  c;etcra  vero,  ij  esl  natura,  polestas. 


coustai  temporibus  aciitatum.  Qiix  oinuiuo  non  dc- 
brnt  advcrsa  judicari ,  quia  et  Yetus  Testamenium 
der<Iofo  plenum  esi,  et  Novum  facil  peruinque  Ye- 
lerts  uieiitioaem.  Nunc  ad  titiilum  veniamus,  qui  in- 
lcrpreiatioue  iiominld  sui  ad  Novi  Te>tamenli  no- 
KitBr  pertincre  roysterium;  inscribitur  cnim  : 

IN  SALOMONEM  PSALMUS  LXXl. 

Sdonttn  iate.'*pretatur  pacificus.  Quis  est  auieui 
pacificas  nisi  Domious  Chrisias  qiti  lioini- 
diaboli  fersulia  decepUim,  ad  Creaioris  sui  re- 
VDcavic  obsequiom,  feeitquc  culere  salutis  p:incipem, 
fut  «equebatur  mtserrimus  rooriis  aucturcm?  Ipse 
aiin  Mddiator  Tei  cl  liominum  hodiequc  interpcUat 


aelcrniias,  ouinipotentia,  et  bis  siuiilia  probantur 
esse  communia.  Qunproptcr  beatissiams  propbeta 
desiderio  glorioso  flammatus,  peiit  a  Patre  judiciuni 
dari  Filio,  quod  scicbat  csse  venturnm  ;  sicut  iii 
CvangeliO  legilur  :  Pater  nonjudicat  quemquam  ;  sid 
omne  judicium  dedit  Ftlio  {Joan.  v,  2^).  Judtcium 
enim  dictum  est  quasi  juris  dicium,  id  est  quod  in  eo 
jusdlcatur.  Et  ut  veracissiroa  probarctur  esse  peli- 
tio,  eadero  Iterum  sequenti  commate  geminavit.  Iloc 
est  enim  qnod  dicit,  et  justitiam  tuam  Ft7Jo  llegit^ 
quoil  superiiis  ait :  Judicium  tuum  Regi  da,  Quoil  in 
Scriptoris  diviuis  ad  eiprimcndam  caosam  frequenler 


5' »7 


M.  AI3URMI  CASSIODORI 


5()a 


invenis  esse  rfpcrthim  ;  siciiiest  illud  :   Qni  habitat  A  dicio  es^^e  probantur  abjecli,  dum  et  a  te^tiiiioniis 


in  caein  irridekU  ron^  ei  Domtnus  subxannnbit  eos  (Pial. 
II,  4) ;  el  illnd  :  Cieii  enarrant  gl  riam  Dei,  ct  opera 
manuum  fju$  annnnliat  firmamentum  {Psal,  XTtii,  2). 
Nani  el  6e(|uens  ve»sus  codem  mo«1o  depromitur. 
Qiij*  ftgitrn  dicilur  epiuione,  id  csi  repclitio  crebra 
scnteotiae,  quoties  una  res  ad  ii>culcand.im  cnusaui 
divei«:s  sermonilms  iteratur.  Ilcniiuisse  auicm  de- 
l)eiiius,  qiioliosruniiue  auiipse  UominusChrislussibi 
peiii  d.iri,  aul  alier  ul  ci  Cdnccdatiir  cx)  oslulat,  iia- 
inram  humnnitatis  evidenier  osiendi.  Cxicrum  Ver- 
biini  oiiinipoiens  cum  lotum  habeiit  Patris,  nihil  sibi 
iniit|;ci  dari ,  sicut  ipse  in  Flvangclio  dicit :  Omnia 
Pairls  mea  mnt  (Joan.  xvi,  15). 
Vers.  ±.  Judicare  populum  tuum  in  tua  jiistilia^  et 


rrmoii  sunt,  et  a  con^essu  honornlHli  submoventur. 
Dcus  aniem  pnuperes  non  in  hnmnna,  sed  in  sua  jw» 
sti'ia  judieabit ,  (|uia  ip.«os  niagis  elegit,  qiios  inoria- 
litns  superba  despexit.  Addidii  qnoque,  popii/i,  iHii 
8nba*»dienduin  est  fidelis.  Non  eiiiui  qno-ctinque 
pnu;>eres  Dominiis  el  git,  sed  quales  ipse  dicii : 
Ueati  pauperes  spiritu^  quoniam  ipsorum  est  regnum 
emiorum  (MatfJi.  v,  5).  Sequitnr,  et  satvos  facitt  fitios 
paupemm,  Pauperes  Chrisii  suni  apostoli  vrl  pro- 
pheiiT,  qni  mundi  istius  opuleniiam  eiecta  Do.i  ini 
pnupcrtate  contcmpserunt ,  de  quo  scrip'um  csi: 
Qui  cum  dives  esset^  pauper  factus  est  prop  er  nos  (li 
Cor.  viii,  9).  Quoruin  fllii  suni  populi  Chiistiani; 
eorum  enim  prxdicntione  generati  suut,  quilms  do- 


up>res  tuos  in  jud  cio.  Exp<mit  causam  quare  pe-  B  centibus  credere  merucrunt ,   sicul  Apostolus  dicii : 


pn 

tivcrit  Filio  jud  cium  dari,  scilicct,  uijudicet  orbm 
itMranim  per  justitiain  Patris,  qunui  tainen  et  Filii 
css'  noii  dubiuin  cst.  Nam  ideo  dicit  Pairi,  in  tua 
jnstiiia^  ne  qnis  ansu  sncrih  go  discrepare  sibimet  in 
alj<{uo  suiictain  xstiuiet  Tr  niiatein.  Seqnitur,  et  paii- 
pcres  tuos  in  judicio.  Dicit  etiam  pauperes  Palris, 
diiiii  ol  Chrisli  Dumini  esse.dcclareuiur;  ui  idem 
iiitelligalur  in  illi  mnjestate  niliil  poiesiatis  es^e  di- 
visnin  ,  sicul  ipse  in  Cvaiige^io  dicit :  Omnia  qua: 
iiabet  Pater  mea  sunt  (Joan.  xvi,  16).  Pauperes  crgo 
Dci  suut  qui,  niundana  superbia  derelicti«  humilitati 
se  per  oninia  tradiderunt.  Nani  et  si  lauper  snpcr- 
biat,  non  esi  Dei  pauper ;  et  si  locnples  huinililatein 
diligat,  iion  est  sxculi  div^s.  Vuiuniales  enim  taliuin 
sunt  iiispiciend;e,  non  uomiiia. 

Vers.  3.  Suscipiani  monles  pacem  popuio  tuo ,  ei 
ro//eiytii/ffmm.  Per  moti^tfs  signiQcari  frequenier  dixi 
nios  apostolos  et  propbetas,  qui  ad  snperna  Hrmiter 
elevati  ccelesii  gratiae  proximantnr.  Isti  crgo  ialesp.7- 
cem,  id  e<il  Christom  iuscipiant  (ideli  popnlo  prffidicnn- 
dum.  Ipse  esi  eniin  Doniini  popuins  qni  ei  crcd.dii,  et 
spiritoali  se  conversaiionetractav  t.  Secpiilnr,  et  coHe$ 
iustitiam.  Coiies  dicii  inferiori  gradu  cxteros  bea- 
tos,  qui  recte  Doniini  videntur  pnndicare  manda  a. 
Nam  et  pacem  (quod  superius  dixit)  J[)«  minum  sigiii- 
flcal  S.ilvatorem  ;  eijustitiam,  eum  ipsum  sin  '  dubi- 
iaiione  designat ;  sicnt  ei  alibi  legitur  :  Justitia  et 
pax  oscuiatas  sunt  (Psai.  lxxxiv,  II).  Pax  eiiiin  vere 
dicitur,  quia  per  ipsum  hiimo  reconciliaius  esi  Deo; 


Fiiivii  met,  91101  iterum  pnrturiOf  donec  Ciiristus  foT' 
melur  in  vo/rrj  (Ga/.  IV,  IV);  et  ilernin  :  In  Christa 
Jt^su  per  Evangelium  ego  vos  genui  (I  Cor,  iv,  15). 
ilo^  ergo  salvos  faciet^  qnos  niios  apostolorum  esso 
cognoveril.  Adjecit,  et  itumiliabit  catumniatorem. 
241  Caiumniatorem  diabolum  signirical,  superbiim, 
crudelem,  iiisatiabiiem,  malorum  omninin  principem. 
Discutianius  eiiini  quare  dictus  est  calnnmiator. 
K  litteram  jndices  antiqui  damualionibus  affigebaiii  ; 
et  quoniain  criidclis  inipngnntnr  c  ondeinnationibni 
favel  alienis,  K  liiierx  militem  caiumnintorcm  appei- 
lar**  voloeruiit.  Caiumniator  iiaquc  esi  qui  innoccn- 
tiam  aruMiain  in  realnui  niiitnr  exquisila  machiiia- 
tione  pcrducere ;  q>iod  diabolo  congrue  videtur  ap- 
C  talum,  qui  humanum  genns  suis  frandihus  tol  Bjpculii 
prohatur  impetere  [mi.  A.,  impedire].  Quid  enim 
plus  calumniosam  quain  jmctorem  esse  criiirinum,  ei 
Ciilturam  sibi  velle  vlndicare  terrarum  T  llHnc  eiiim 
spiritualein  lyraniium  humiliabit  Dojirimis,  qiian- 
do  illo  cum  perfidis  damnato,  fldeles  se  viderinl  re- 
giiare  cuin  Cbrisio. 

Vers.  5.  Et  periftanebit  cum  soie^  et  anie  lunam^  in 
siccuium  swcuii.  llic  hooor  saucuc  incamaiioiiis  ei« 
|H)niiur,  quaR  pvsrniaiici  unita  cim  Verbo ;  sedei  euim 
ad  dexteram  Pairis,  rcgnans  in  gloria  8eiu|iiiema. 
6'o/ quippe  legitor  Vcrbuin  Pniris,  Filius  De*,  ifiii 
DiMis  bonio ,  uiius  ex  duabus  el  in  du.ibiis  nxiurts 
distinctis  aique  perfeciis  peniiauet  CkrisMis ;  de  ipto 
eiiim  dicturi  sont  iiupii :  Sol  non  erfns  e$t  nobis ,  #f 
Justitia,  quoniam  oibem  terrarum  sob  sequitaie  jn-  Djustitia:  Inmen  nen  tuxit  nobis  (Sap.  v,  6).  Sequitur» 


dicabit,  qoi  etiain  diabolum  pcr  justitiam  inagis 
qiiam  poteniiae  viriuie  superavit. 

Vers.  4.  in  sua  justitia  juuicabit  pauperes  poputi, 
et  saivos  faciet  fitios  pauperum  :  et  humitiabii  catum» 
niaiorem.  Ilacienus  optatido  locutus  esi ,  nanc  ve- 
iiiens  ad  secundam  partein  propbeti»  virtule,  quae 
sint  advento  Domini  pracstnnda,  divcrsarum  parabo- 
Inrmn  piilcherrima  varietate  commeniorai.  Nam  cum 
snperius  dixerit  Patri,  in  tuajustiiia^  nuncdicitde 
Filio,  rn  suajustitia;  ut  nrniiter  teueas  nihil  ibi  esse 
aut  discrepans  aut  divisum ;  sed  quae  esi  Patris, 
ipsa  e»i  el  Filii  sine  dubitalione  justitia.  Nam  ei  ali« 
icr  potest  intclligi.  Pauperee  Chrisii  saeculi  isiius  ja- 


ct  ante  tunam  in  $(ecuium  tcBcuti;  SHbamliendiHn  qiiod 
superius  dixit ,  permanebit,  PermanH  vero  Chrisius 
onre /fmam,  scili. ei  auiec<nspcr(uiN  Ecclesise,  quem 
cordis  semper  lumiuibus  c(Hitiieiiir.  Luna  e»im  Ee- 
cicsiui:  liierito  com[Kiratiir ,  quje  naiivuTM  noii  haliei 
spleiidorcm,  sed  a  sole  ceriis  reodis  sus<ipii  |i  men; 
qnod  a^ironomi  iiitcr  alia  dili^enier  ex|)onuiit.  Iliruni 
prorsus  ei  allius  stupendum  lot  sidernm  cursus»  tam 
ingcntium  reruin  arduns  siibtJesque  mcnsuras  uiunere 
Crealoi  is  usque  ad  hiiinanain  poiuissc  pervenire  no- 
tltiam.  Sic  ergo  Ecclcsia  a  vero  illo  Crcaiore  meiisti- 
rnte  suscepit  lamen  ,  qux  niodo  pei  seculionibus  vi- 
dctur  imminui,  iicruiiique  iraiiquiHitate  recej>ia,  da« 


609  R&VOSITiO  IN  rSALTERILM.  TSAL   LXXL  510 

riMinii  luiiiiuis  liilarluie  completur.  Nain  quod  dixii,  A  s'a,  nut  constiiutus  praidesiinatoruin  numerus  coin- 
ii  ueeuhm  s^tculu  lempus  imlicai  omnino  perpelunro,      plrntur. 


licut  legitur  :  Ei  regni  eju$  non  erit  /iitti  (/mu*.  ix,  7). 
Vers.  6.  Ei  de^ceiidct  icut  pluvia  in  ve//iis,  et  iicut 
t^Uiddia  nUluniiu  luper  ler.am.  lli<*  in«>U'ii  mysteriuin 
gloriosac  nativi  asiseipouitiir.  Nain  I>oniiiiu!i  illu  vir- 
lutDiu  anle  cujus  coikspectum  lera  lreriierart:i  con- 
coiiiiir,  nmnis  creatar^i  lurbaiur,  cuin  uon  potest 
iiibtenus  sustineri,  quaitdo  se  mavuli  maniresla  po- 
lestate  cognosci,  voluit  leniier  in  uiero  virginali  sine 
aliquo  slrcp^tn,  taiiqu-ni  piuvia  in  vellus  s^^niK  de- 
aeeuderv;  ut  ?irtu:em  su:im  iiinc  inagis  osleiiderot,  si 
iiUin  iiieirjbileui  poient  ain  teinp^^rasset ;  sicut  dicit 
Aposloliit  :  Qui  cum  in  forma  Dei  eiset,  non  mpinam 
arbiiraius  est  esu  se  (cquaiem  Deo;  »cd  tenielipsum 


Vcrs.  8.  Et  dominabitur  a  mari  ufque  ad  mare^  et  a 
flumine  usqtts  ad  terminos  orhis  terree.  Dominabitur^ 
diiit,  cultu  religionis  laiius  innolescit  olique  Doini- 
nus  Chri^tus,  d>*  qno  6upt>riora  canunt,  et  iuferiora 
diciura  suul.  Isliid  aulem  ad  Salnmoncm  liliiKu  David 
oinuiinodis  uon  poie.^t  periinere,  qui  uniuin  iii  gentti 
jutlu^a  rci  fuisse  cogiiosci:ur.  Mare  enim  Ocea  .uiu 
debemus  adverlere ,  (|ni  aream  lotius  lerrae  (  sicui 
quidaiu  dicunl)  limlio  suo  circumncius  inc.ludil.  Nniu 
si  iituria  isia  nostraiia  velis  inteiligere,  totius  mundi 
aiiibilum,  queni  vcrsus  isie  biguificai,  non  prscvalebiA 
adveriere.  Seqnitnr,  et  a  flumine  usqn  ad  terminot 
orbis  terras,  l*utcbrn  qiiidein  brexitas,  scd  ing(*niia 


exinanimt  formam  scrviaccipiens,  in  similitudine  homi-  B  nol>i^  sucramenla  prorudii.  A  flumine,  a  Jordane  di- 


iiaifii  fadus^  et  httbitu  inrentus  ut  homo  (Philip.  ii,  6, 
7).  Scd  cnnsiilereinus  Inntae  rei  «{ualis  siniilitudo  ^it 
posiia.  VilUra  lan u  siut  ovinin,  qnae  sic  aqunni  re- 
cipiunl,  ut  iiulla  divisione  rumpaniiir,  et  ileruin  sc 
reddunl,  iit  iu  snis  integritalibus  p>-r8everenl.  Audite, 
u  qoi  adbue  estis  increduli,  ei  pudcat  hoc  de  summa 
Divin. taie  uou  crcdere,  quod  videtis  minimas  cre-iluras 
iadicare.  Sequitiir,eUictt(  ttillicidia  sHHaniasuperter' 
ra»;  seiiicel  quae  in  modum  roris  sumroa  leniute  de- 
icendiini.  Ha*c  si  pura  menie  consideres,  hxsiiaiionem 
de  iHirttt  VirgiDis  nou  babebis.  Illud  euim  ingens  nii- 
racttluin ,  ut  siue  aliqua  dubilatione  credi  possii , 
eiemplo  duplici  comprobavii.  Ilic  Ambrosius  ille 
^uedani  Ecelesice  candela  mirabili  fulgore  lampavii, 
Ceens  (7o»i.  V,  hym.  U) : 

Veiii,  Redemptor  genlium, 
O^-tende  partnin  Virginis, 
Miretur  ouine  saB<  uluin, 
Talis  decet  parliis  Deum. 

IJBde  etiam  beatissimi  papx  Leonis  corusco  simi'is 
srrao  respl«!ndttit.  Ail  enini  (Epist.  10,  ad  Flaviam^ 
ce^.  i) :  Conceptus  est  quippe  de  Spiriiu  sancto  inira 
Mrmni  Virgiois  matris,  qu^^e  illum  ita  salva  virgn'.- 
laie  edidity  quemadiDOdum  salva  virginiiate  cooce- 
pii.  Digni  Paires,  et  pootificatus  arce  pollentes,  quo- 
i«n  suaTissima  doctrina  sermonum  lantum  vnluit 
dtclarare  niraculum  [ms,  A.,  mysteiium]. 

Veri.  7.  Oriemr  jn  diebus  ejus  justitia  et  abundanlia 
WiSf  donac  txiollatur  luna.  Nunc  venii  aJ  teriiam 


cii,  uiide  per  lotuin  orbem  lerraniiu  snlnberrima  re- 
giil.i  s:icri  baptisinaiisemnnavit.  IIoc  auiem  per  figu- 
ram  per  piirasi^;  diciuiu  esl,  id  esC  pcr  circnilnin. 
tolius  muiidi  aiiib  luin  per  niaria  fluviuniqiie  >igni< 
ficaiis. 

Vcrs.  9.  Coram  iilo  proctdcnt  Mthiopcs ;  et  inimici 
ejut  lerram  linfjent.  £thiopes  peccatorfS  pnpulos  de- 
biMuus  advertcre;  nam  sicut  illi  tetcrriino  corio  vc- 
sliuniur,  ila  animaedelinqucntium  sceleruui  o'  scuri« 
tnte  (eneltrantur.  £igo  isli  AHthiopes ,  qui  suul 
peccaiores,  anle  illuni  proctduni,  quando  se  poeni* 
teutiae  bumiliuie  prosternunt.  Adjecl,  et  iuimici 
ejus  terram  lingeut,  illos  qiiibus  est  Douiini  nii!>era- 
tioiie  parccndum,  coram  ipso  disii  procid^re.  Isti  aii< 
G  tein  Judivi  pcrlinaces  inimici  noinininiur,  qui  in  sua 
olisrniaiioiie  niansiiri  siint.  Qu:e  crgo  illis  cst  poena  ! 
Terram  Imgunt,  id  esi  terram  sapiuiU;  hoc  eniiu.sapit 
unicuiquc  quod  iingit :  qoibus  in  modum  serpenlis 
2i2  bumus  est  esea  pcenalis.  Hoc  ad  bnmilit.iteni 
ipsius  jttste  dicimus  csse  refereadum  ,  qn  niam  qui 
Cliiistum  Deum  credere  nolueruiil,  tali  ultione  dani- 
natidi  sunt. 

Vers.  10  Rfes  Tharsis  et  insulm  munera  offerent ; 
re§es  Arabttm  ei  Saba  dona  adducent.  Tharsis^  refe- 
rcule  PatreHicronynio  {lnlsai.cap.\iLij,rers.  1),  in^ 
terprctatur  conteiuplatio;  qnod  ad  fldeles  referenduiii 
esse  non  dubiumesl,  qui  in  divina  conieniplatione 
defisi  sunt.  Re§es  CT%oTharsis,  id  est  doniinaiores 
viiioruiu,  dona  offcruni  Dfimino,  qiiando  ei  probanlor 


pmen,  iii  qua  per  ordinem  describuntur,  in  oriu  suo  D  aniino  scrvire  d-voto.  Insulce  vero  sunl,  qiii  circum- 

fluenlia  imindi  vitia  a  suis  corporibus  exclnsernnl» 
nec  dominaiur  iu  eis  mare  niundnnum,  qnoil  perlido- 
rthu  cordibu<  consiai  inrnsum.  Insula  enim  dicta  csl, 
eo  quo<l  in  salo  sit  po^iia.  Ipsi  sunl  ergo  pnri  pertoris 
mmiera,  qu;e  divinis  allaribus  offeruntur ,  ip^um  sa- 
critlciuui  quod  Dominus  suaviter  assnuiit  oblatum. 
Sequilur,  rt^tjes  Arabum  ei  Snba  dona  adducent.  Ara- 
bia  ponitnr  pro  hominibns  siavi  et  lerrena  se  dele- 
cUlicme  iraciantibus.  Nain  sicut  illa  pairia  diversls 
aroiualibusseiisum  narium  mufcet,  ita  isii  ad  deiecla* 
tiooes  mollissimas  illecebris  sx  uliribus  invitantnr. 
Refos  eigo  Arabia  sunt,  qui  blandimenta  corporum 
rigida  subjiciunt  disciplinaD.  Sirailiter  SaH,  unde 


qualia  quantaque  praestiterit.  InieUigamus 
rrgf»  qiioildiiit :  Orietur  justitia^  quusi  anle  non  iue- 
rilvqttas  s*-m;ier  adoraiuJa  [ms,  A.,  in  adoranibij  ma« 
iwte  regaavit.  SeJ  orietur  dicit  ex  reinpore  sanclae 
iKamationis,  qoando  erat  pariu  Virginis  nascitura. 
iuitiiia  enini  Vcrbum  i^atris  esi,  qiiod  oinnein  crea- 
Ivaai  ei  lempora  fecit  uoiversa;  de  quo  legilor : 
rcriios  dd  ierra  ortM  esi ,  et  jusiina  de  ccelo  prospexit 
{Nai,  Ltii.v,  12).  Addidit,  ei  abuudantia  paeis^  do- 
^exi^iimtiirluna;  elbic  quoque  subaudiendum  e^l, 
«JMr.  AkundotUia  ergo  pacis  est,  dum  religio  Ghri- 
MiaMnini  t«to  orbe  dilataiur.  Donec  exiollatur  luma. 
iakp  id  est  qoandiu  protendaior  ei  augeaior  Eccle- 


Mi  U.  AURFUI 

Sab.Ti  (itcli  siidI,  qnnmvis  corporali  delcciatione  prnc- 
valeal,  ci  jucunJis  odoribus  sit  reforta  ,  su^iviora  'a- 
ineii  conversi  ejus  populi  ofleninl  dona  vi:tuiam. 
Quoil  autem  dicii,  adducent,  ad  ipsos  respicit  oflc- 
reiidos  ;  qiiiji  post  advenlum  Domiiii  pecuduui  sacri- 
fici»  cessavernnu 

Yers.  i\,  El  adorabunt  eum  omne$  reges  lerra; 
omnes  §enie$  servient  ei.  Venit  ad  quartum  membruiii , 
uIm  adorandoro  Domtnum  a  cunclis  g^nlibus  dicit,  et 
hnierieia  ipsius  subier  expin  il.  Tcr  omnei  reges  , 
cuiicias  nos  voliiit  inlelligcre  n:aior.es  ;  quia  nnila 
gens  est  qu«  in  parte  poputi  sui  propriiim  non  adorct 
aiicioreni.  Ei  ideo  ne  lanlum  dc  regibiis  atlverleres 
dlctuin,  nddiilil,  omnei  gentes  tervient  ei;  scilicet  qnas 
pcr  uiiiversum  niundiim  ct  hngirs  dividunfur  et  pa- 
Ir.is.  Sic  Duna?i  pcrfidia  noscitur  csse  convicta ,  qui 
localem  piitai  E<cle»i:im,  quam  per  lotum  orliem 
conslat  csse  dilTusam.  Et  iniiiere  q;iia  dixit,  reget 
ttdorahunt^  q  i  puiantur  adorandi;  ^eri/r^a  autein  «<t* 
tire^  qiine  tcrrenos  dominos  habcre  noscun:ur. 

Vcrs.  1"2.  Qnin  Uberav  t  pattperem  a  poten  e,  et  ino- 
l>^m  cni  no  i  erat  adjntor,  Causam  rcddit  quarc  Do- 
iiiino  Chrisio  ab  universis  gentibiis  servialiir  :  quia 
pouperem ,  id  csl  ridclcm  populum  a  potcnte  diabi>Io 
liberavit,  qiieui  snpra  catumniatorem  dixil ;  huiic  nlio 
loco  rorlemnoininnl,  sicutcst  istiid  Evangel.i :  Nemo 
intrat  in  domum  fortit,  ut  9a$a  ejun  diripiat^  nisi  prins 
aUigaierit  fortew  (Ma'tlu  x  i,  29).  Qurc  vocabula  ma- 
litiam  ejussignincnnt,  non  hoiiorem,  iiefandam  nstu- 
liam,  non  iaudabilcm  principatum.  Seqnirur,  et  ino- 
pem  cui  non  erat  adjutor.  El  bic  siibaudiendum  est  u 
communi  Ubernvit.  Inopem  vero  diximiis  plus  esse 
quam  pnuperem«  qui  o^^em  non  liabci  vita;»  nec  sua 
prxvalet  facultate  subsislere.  Hos  ergo  liberavit  Do- 
minus  Ghristiis,  dum  vcniens  in  bunc  mundum  dia- 
liOli  jiisiissimc  pressit  nstuliam,  et  inopia:  huniani  ge- 
niris  spiiiiuais  affliientiae  gratis  d  na  concessiu 
Mcrit »  crgo  snbjunxii,  cui  non  erat  adjutor,  quia  bu- 
munum  geni:s  ad  idolorum  culturam  exsccranda  se 
supcrslitione  contuleral.  Et  quid  ab  eis  adjuvari  po- 
lcrnt,  qu;c  vel  .«ensum  pecuduui  nou  babebant? 

Vers.  13.  Parcet  pauperi  et  inopi^  et  anima$  paupe- 
rumsalvas  faciet.  Cnm  diiit,  parcet,  generaliter mn- 
nes  peccatorcs  osiendii.  Illis  ergo  parcitur  qui  in 
aliquo  reatu  detineniur.  Parcet  ergo  et  cleciis  suis, 
qui  licct  sancia  conversatione  resplendeant,  nliqua 
sihi  tnmen  e;ent  dimitli.  Sed  nc  piitareiur  usqiie  nd 
boc  tantum  Domiuum  parccre,  ut  a  tormentis  dcbitis 
paiipcres  libcraret,  addidit,  animas  pauperum  salvas 
faciet ;  ut  quibus  dimitlil  peccata,  eis  et  prxniia  fu'* 
liira  concedat.  Ipsi  CMim  aalvi  fient^  qui  regnuin  Dei 
possidei)uni.  Unde  iiec  isiud  potcst  congnicre  Salo- 
moni,  ut  animas  salvas  faceret^  qiiod  soli  Divinitali 
CvTluin  est  convenirc. 

Vers.  4i<  Ex  usnris  et  iniqnttate  Uberavit  animas 
eorum^  et  pra'ctarum  nomen  eorum  coram  ipso.  Usura: 
ab  usu  appellutse  sunt,  qua!  (redii.T.  pecunio!  semper 
pmciiraiit  augineutuin.  Sic  in  peccato  versantibus 
usura  crescil  inalorum ,  quando  quod  ia  teinporali 


CASSIODORI  !;!? 

A  conversalionc  dcliuquunt,  in  selerna  caUinitate  reci- 
piuiit.  Ab  istis  ergo  usuris^  vel  ab  ipsa  obligationo 
peccati  tiberantur  fl Jetes  aniflias ,  qiiando  per  poent- 
tenliam  reddunlur  divinis  n*uneribus  ab>olut:e.  Se- 
quitiir,  et  prasctarum  nomen  eorum  coram  ipgo,  ftevera 
prasctarum  nomen^  ut  Clirtsliani  di^antiir,  ut  de  siio 
Uege  resplendentit ,  et  acccpta  vocubuli  digniiata 
gloricntur.  Qiiod  tamon  Isaias  iucrepansJud.^cos  pne- 
cinuisse  dignoscilnr,  dicciif  :  Intcrficiet  vo$  DtmifiMs 
Deut,  et  servos  suos  vocabit  nomine  atio{lsai.  lsv, 
1^)),  uliqiie  Chrislianos.  Addidit  etinm,  ctram  tjM«« 
qiioniam  anie  ip  uin  et  iii  ipsius  regno  victuri  Mint. 
Felix  praesentia  aiiie  Deum  sempt^r  esse,  qucm  jaiit 
tion  forniides  (.flendere.  Addc  quod  tale  prcminui 
est  ilium  v  dore ,  ad  qiiem  nuUo  modi)  possit  nuiie 

B  vol  ipsa  cogilntio  pcrvenirc.  Sic  in  isiis  paucissitnif 
V*  rbis  felicilniis  illin^,  quamvis  icctum,  ali  tuod  ta- 
mfn  nobis  dosignaiur  indiciuin. 

Vt>rs.  15.  Et  vivet^  el  dabitur  ei  de  auro  /lrii6t(P,  et 
ad-ralmnt  de  ipso  seypp  r :  tota  die  beuedicenl  eum, 
Krcc  jatn  prxilicix  visionis  quintus  est  inodus  ^  ubi 
l>rd!sciiiiaiii  Domiui  coniu-iiise  dicit  lidci  votuiii,  et 
(iriiinmenta  lerrnrum.  Nnm  cum  dic  I,  et  vivet^  aeicr- 
nilniein  t  jiis  innjcsttiiis  ostenilil;  sicut  iu  Veteri  Tc* 
stnmeuto  crcbro  lcgilur  :  Vicit  Dominus,  Vivit  erg» 
nou  rronturae  cujiisquam  ^iln,  qua  vel  angeli  poiiun* 
tur,  sed  beaiilud^ne  singulnri,qun  ^o!n  Triiiitassamta 
pe:  fruitnr.  Sc(|uilur ,  ct  dabitnr  ei  de  auro  Araitr, 
Auri,m  Arab'a:  prx  cxti  ris  icrris  fcrlur  esse  purissi- 
nium,  et  summo  splendorc  |ireiiosiim.  Qitod.lN-ne  ad 

C  sapienlinm  refcrtur,  quoniam  lcgimus  :  Accipite  pru* 
deittiam  sicut  arge.tum^  et  sapientiam  sicut  (turum  pro^ 
batnm  (Prov.  viii,  10).  De  ista  ergo  snpientia  qux  per 
atirum  Arubi(e  signiricalur,  dabitur  Domino  luunus, 
ciiiii  ad  eum  devoti  purgntifisiino  corde  perveiierint. 
Sive  mngorum  munern  f<irt  sse  signilival,  qua*  merim 
awo  Arabiw  compnrnniur  ,  qiioniam  puriiaie  cordis 
otilata  snnt.  Aiitqui  aureum  coloreni  p:.lclierriniuni 
vocaverunt ;  el  ideo  aiiruni  nb  aura  dicliim  essc  2^^ 
volucrunl,  quod  nimis  gratifSimo  colore  resplendeaL 
Nam  hodieque  aureum  dicimos,  quod  piilchruiD  vo- 
lumus  asslimare.  Sequitiir,  et  adorabunt  de  ifno  $em' 
per,  lloc  ad  humauiiatcm  ipsius  consiat  referri » 
qiiando  ore  proprio  qiiemadmodum  orareiur  insli- 
tuii.  Notum  cst  enim  dominicu;  oraliouis  bcneficiun, 

D  quo  utitur  sempcr  Ecclesia ,  quam  fnnciissimus  Pa- 
ter  Cyprianus  Cartbagiiiiensis  antistes  et  roartyr,  pii- 
miis  exponens,  breviiaiem  illain  profnndissiniam  iiii- 
rabili  eloqiieniiae  dctore  dilatavit.  Adjecit,  toia  die 
benedicent  eum,  Tota  d>,  totius  vitae  iiostrae  tempuf 
ostendit,  qua:  merito  dics  dicitur,  quia  fldeliun 
corda  nullis  icncb:is  obrxcantur. 

Vers.  16.  Et  erit  fir.namentum  in  tetra  in  $timim$ 
moniium ;  superexioUetnr  super  Libanum  frueiu$  ejms, 
Summa  montium  excellentiam  s  gniflcant  proplieta- 
rum ,  qiios  frequcnter  dicimus  accipi  debere  \ifO 
montibus,  Firmamentum  autem  islonim  montium  est 
utiqiie  Doiniiiiis  Cbristus,  quoniam  qiiod  por  iMos  dd 
ipso  prxdictum  e  t,  eodein  venionle  constai  iuipie- 


Iit5 


EXPOSmO  IN  PSALTEUIUM.  PSAL.  L\X». 


511 


tiiii«  Sequiiur,  mperexlolUtur  super  Libanum  fruclui  A  xxii,  18).  Et  qiiia  iribus  iiominavil,  no  iioc  de  |iaucis 


^MM.  Quia  snpcrius  sanclos  Dei  montibus  comparavit, 
«cipse  esl  mons  montium;  liic  clec  os  est  iiions, 
cvjiis  fructus  Oiimparetur  Domiiio  ilhri^li».  In  Libano 
Mquidem  (sicut  saepe  diximus)  cedri  nascuulur  exi- 
mis,  siinmaque  proceritate  poUentes.  Sed  quid  po- 
tesl  fntetihus  iiomini  simile  reperiri ,  a  quo  sancti 
prod«cuntur  excelsi?  Neqiie  enim  lale  est,  quainvii 
proceras  arbores  in  quamlibet  allitudinem  crescere, 
vel  nabi'a  tangerc,  qiiale  beatos  ad  coelesiis  regni 
ftidb  penreiilre. 

?ers.  17.  Et  porebunt  de  civilale  sicut  fenum  terra^ : 
«1  iiomeii  ejui  benedictum  in  sa^culn.  Ni>nniiilain  vi- 
deUir  facere  qua^siionem  ,  quia  fenum  terra  nunc 
clernc  vi  k  simile  facit,  quod  frequeiiler  iinpiis  lc- 


gentibus  inlelligcre  potuisscs,  qiix  sub  boc  iiomina 
populum  babucruiit  divisiim,  addidit,  omnes  genles 
magnificabunt  eum,  Magnipc.bunt  cum  dicii»  laiida- 
bunt  utique  bignificat.  Nain  ilhim  quii  poiest  faccre 
grandiorcrn,  cui  omr.es  viilules  suminitalf^sque  de- 
serviuMt?  Sed  illum  pr.ncdicando  nos  magnipcamur^ 
quia  ipsius  Inudj  proGcimus.  Hoc  eniin  a  I  praeco- 
nium  Dcitatis  ejus  dici  nul'a  (Otest  perversilas  dif- 
lileri. 

Vers.  19.  Denedictus  Dominus  Deux  Israel^  qni  facit 
mirabilia  magna  solus,  Sepiima  vero  pars,  qujc  su- 
perest,  iulroiiur,  ubi  decursis  omnibiis  Dominiis 
Chrislus  niagna  eisultatione  laudatur.  Quando  D:)- 
minum  prxdicainus,  bcnedicere  quidem  iliuni  dici- 


gilor  comparainm;  quod  omnino  non  debel  permo-  H  mur,  non  quod  pcr  nos  ai:t  saiiciificclur,  aut  cre- 


▼ere.  Sicut  cnim  dicitur  Christus  leo,  quia  polens 
rei  feranim  e>t;  ei  alia  vero  parie  diabolus  intelli- 
fitur  leo,  quia  ferox  et  iriiculentus  esse  dignosciiur  ; 
ila  ei  fenum,  quia  primitivus  terr»  fructus  est,  virens 
alqne  graiissimus ,  sanctis  Domiiii  non  incongruc 
cenperalur :  ei  iiia  vero  parle  qua  ciio  nrescit  cl 
ieceiililury  peccatiiribus  jure  similatur.  Ila  fit  ut  di- 
varftit  qoalitaitbus  iuspectis,  uiia  caJcmque  rcs  ap- 
liisiiiie  [ed.^  diversimode]  coinparetur.  Floreiunt 
CffO  de  civitale  jusli,  id  est  de  l^crlosia  Dei,  slcut  fe- 
emm  ierree^  cujiis  non  xtas  sanciis ,  sed  decora  viri- 
dius  comparaltir.  Et  iiispic  eodum  qiiod  dicit,  de 
eiMafe  fiorebunt,  non  iii  civiiate,  quia  de  ista  c.vt- 
Uie  htijus  saeculi,  in  illa  porebunt  be.itiiudine  sem- 


scat;scdcum  nos  iile  sua  bcnediclione  sanciificar, 
tunc  e!  tuilio  provenit,  ei  aiigmonta  i>roreduut.  Kt 
qui  sit  iste  dominns  per  quintam  speciem  dcnnl 
titMiis  evideiiler  Insinuat  :  Deus  hrael^  id  cst  Dcu> 
onivcr^sc  lerrne;  sicut  alitis  prophela  dicit:  Quiertiit 
te^  Deus  Is^arlf  ipse  Deus  univesoe  terrce  vocabUur 
{Isai,  Liv,  5).  Addidit,  qui  facit  mirvbitia  magna  lo/uf, 
qnia  nullo  iiidiget  adjuiore.  Nam  licct  ct  angeli  et 
niiilti  justi  miracula  f:iciant,  noq  soli,  sed  Doiniuo 
juvanie,  peificiunr. 

Vers  20.  Et  benedictum  nomen  majestatis  ejus  irt 
ceternum,  et  in  saculum  sceculi ;  et  replebitur  majestate 
ejus  omnis  terra:  pat^  pat,  Superiore  versu  Dcum  dicit 
es  e  benedictum ;  sccundo  nomen  majestat.s  ejus ,  sci- 


tJiema.  llic  enim  iribulalionthus  aniciuntur,  ut  ibi  C  licet  quia  de  Christo  dicti  sunl  Christiani,  quod  vo- 


perpeina  graiulatione  coroneniur.  ^equilur,  sii  nomen 
ipu  beuedictum  in  saeula.  Postquam  descripsit  bea- 
litadiaem  saiictorum,  rev«  rtitiir  ad  laudcm  Domiiii, 
pia  illi  beaii  sunt ;  ac  si  dic*^ret :  In  a^leriium  glori- 
itelur  Deus,  qui  xtcrnam  ghiriam  prsestaturus  ag- 
aijciiar. 

Vert.  I  ^.  Ante  solem  permat*et  nomen  ejns;  et  bene- 
ikemiuT  im  ipto  omnes  tribus  terras  :  omne.t  genten 
9o§mficabuHt  eum,  Janiia  scxtae  partis  aperilur  ,  ubi 
fi  aUmiM  Domini  sigiiificalur,  et  terr<ruiii  oin- 
liia  generale  aervitium.  Et  ne  sanclum  Dci  Filiiim 
laiporaleni  aliqui>  blasphema  ci^gitatioiie  scnlirel, 
iMeoninem  crea^uram  nometi ejus permaneie  p;  ofcss  is 
•il»siciil  £vangelium  dicit:  /n  principio  erat  Verbum^ 
siffertum erat  apud  Deum  ,  et  Deus  arat  Verbum.  Hoc  D 
snaiuprinripio  apud  Detim  {Joan.  i,  i,i).  Ecce  nomiii 
<juqiiod  p.rmutnet  in  .'eiernum.  Nam  ulillud  Verbum 
ittelligaSy  quod  est  posituin  aute  solemf  sequitur, 
smmM  per  t.-  «ttm  facta  sunt ,  tt  sine  ipso  factum  est 
«Uf  {iMem^  3).  Vides  ergo  nomen  ejus  exslitisse  anle 
creatons  nniversas ;  quippe  qiii  creator  esl  oninium. 
Homm  enini  diclum  est,  quod  notam  rem  faciat.  Hic 
HfaM  pro  omnibus  creaiuris  ponii,  quia  conspectibus 
tssiris  gralior  elcrescll.  Ilaec  cst  enim  species  scbe- 
naiis  Mroecdoehe,  qiiae  significat  a  parte  toltim.  Se- 
^iaiat^bonediceulur  in  ipso  omnes  tribusterra,  In  ipso^ 
Denino  Chrisio  dicit;  sicut  et  Abrahae  dicium  est : 
/s  jeuiiiie  fiici  benedicentur  omnes  tribus  terrm  {Cen, 


cahulum  lotius  orbis  lerminum  sacra  vencratione 
coinplevit.  Nam  sicut  ipse  aeternus  est,  iia  el  nomi- 
nis  cjus  pr.icoiiia  perseverant.  Nain  quod  scquiiur, 
et  replebitur  majeslate  ejus  omnis  terra^  sanctos  d  cit, 
qui  ipsius  clarilicatioiic  repleii  suut.  Teiram  eiiini 
hic  omiiem  fldelem  debemus  accipcre,  qiialcin  revera 
Dominus  reptere  diguntur.  Adjecii,  fiat,  fifit,  Opi^nlis 
cst  quidem  dicere  fial  ^  scd  itimium  dcsiderantis  ip- 
sum  rcpetere.  Quod  nmgis  ad  myslerium  aliquoruui 
psalmorum  positum  debomus  adveneie,  nou  (sicu'. 
aliquiiuis  visum  cs!)  lihri  uniiatem  nd  mulias  perdu- 
cere  scctioncs.  Magnidcus  psalinos,  quem  gemin  ila 
voia  secuta  sunt;  adveiitus  enim  Douiini  omnino  de- 
buit  dc^iderantcr  optnri. 

24i  Conclusio  paalmi, 

Perpeiidainus,  nuditores  eiimii ,  contra  Euivchi< 
et  Nestorii  hella  nefari:!  oliin  nobis  .irin.i  rectx  fidoi 
fuisse  provi.«a ;  ui  iu  ituabus  namris  verissiuiis  aiqua 
pcrfectis  in  una  p^rsona  existere  et  perinanere  crcdj- 
tur  Deus,  Dei  Filius,  Doininus  Jesus  Chrisius  :  nc  ad 
eos  comprimcndos  laborare  possiiiius,  qui  taniae  au- 
ctorilatis  nibore  commoniMi.ur.  Nam  cum  ulraniqu«* 
naiuram  in  hoc  psalmo  r^iieriaiinis  exprcssam,  E'>iy- 
chis  prnvum  doguia  unam  naiuram  defeiidcotis  ei- 
peliitur.  Cum  veio  una  ptT^o.a  Christl  Douiiui  pm- 
dicatur,  Neslorli  vcn^na  damnantur,  quia  cum  hie 
usalmus  diias  opcrationcs  dicai,  uaum  taineu  Domioi 


nir>  M.  AURELII 

Cbristi  cognosci^ur  prxdicare  personam.  Non  enim 
quidquam  plurali  numero  dixit,  quia  unum  Filiuro 
credi  voluit.  Ipse  est  enim  qui  ei  Patre  ante  sxcula 
naius  est,  qui  in  utero  Virginis  carnem  noslrae  morla- 
litatis  assunipsii,  liomousion  Patri  secundum  divini- 
tatem ,  homousion  quoque  nobis  secunduni  huma- 
uititem,  invisibilis  deit.ite,  fuclus  cst  huinanilate 
vihibilis.  Pati  bumo  propter  nos  dignaius  esi,  per  se 
inipassibilis  Deus,  non  suminitaiem  divinilatis  immi- 
niiens ,  sed  bumilitatem  cariiis  exalians.  Hoc  sancta 
propbetia  dicit ,  hoc  Cvan^eliorum  frequeiiter  textus 
insiuuat,  hoc  per  toium  mundum  beaia  canit  Eccle^ia, 
ul  a  caiholica  (ide  ille  cOc^uoscaiiir  extrancus  ,  qui 
lali  non  fueril  stabiliiate  fiindaliis.  Mcinciito  pra^terca 
quod  b  c  qiiarliis  ea  psalmus  ex  bis  quos  de  duab  s 
natups  locuiuros  esse  prxdiiimus. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXX1I. 

Deleceruni  laudes  David  fiUi  Jeae ,  psalmus  Asaph» 

Dum  iu  liiulis  superioribus  David  tanlum  videatur 
a  rriptu^,  bic  addidit,  /i/it  Jc8$e;  scilicet  ut  iUum 
David  pairem  Saloinoiiis  intclligere  debcatnus;  quod 
ad  personam  exprimendain  propbetae  competenter 
:u{jectum  est.  Ilxc  nona  esl  speciea  definitionis*  qiiaiu 
Grx'ci  xctO'  uTroTviruffcv,  Laiini  pcr  quamdani  imagina- 
lionein  [e(/.,imaginem]  dicunt,  qiiando  nominatama^ 
tre  vcl  patre ,  ad  inteliigentiam  iiidividux  personse 
sensus  nosler  adduciiur.  Congreganiur  eti^iin  muli» 
res  ad  pers<>Dascoiiimuniter  [ed.,  comitt* r]  expiiraen- 
das;  ut  esl  illud  :  Socratos  filiiis  Sopbroni^ci,  cujus 
mater  esi  Pbfnarete,  calvus,  venlrn>us,  siinus.  ll»rc 
eniiii  o  :  n'>a  solnm  Socratem  itidicure  ac  defiiiije 
nos  uiiiur.  S«^d  in  hac  re  tania  poncnda  sunt,  quanta 
possitiit  individui  dlA  quo  quaerilnr,  ab  orouibus  cacte- 
ris  sequestrare  persoiuiin.  Laudet  ergo  islius  David 
defeeine  dicil;  qnod  nisi  perscruleinur ,  omiiino 
conlrariuin  esi,  ut in medio  pene  opere  projbtfta:  di- 
cai  pmiconia  dcfecisse.  Sed  causam  biijus  dicii  ab 
origiue  pcrquiraii;U8.  Cuin  Israeliticus  populus  de 
ieria  i£^ypii  per  miracula  buinaitis  oculis  apparen- 
lia  liberaretur,  pro  collalis  beneflciis  Deo  laudes  per 
sucrificia  pecuduui,  et  instrumeiiioruui  musicoriim 
consonaiione  reddebat;  quae  in  Ggiiram  facta  suut 
usque  ad  pleniludinem  tcmporis  quo  Cbrstus  Doini- 
nus  adveniret.  Isi.'e  ergo  laudes  temporaies,  quGe  pro 
diviiiis  beiieflciis  reddebantur,  defecerunt  atque  mu- 
tatae  sunt,  quia  nnuc  Kcclesia  catholica  immolatio- 
nem  corporis  et  sanguinis  Cbristi,  et  saoctam  peragit 
psalmodiam.  Sequitiir,  ptalmus  Asaph,  Asaph  signi- 
fivare  Synagogam  Hebraea  lingna  teslaiur,  quie  D(>« 
tiiinum  r{uidem  colebat ;  sed  videndo  fl  irere  malos, 
4n  pessimas  cogit;iiiones  inciderat;  ex  cu^us  persona 
in  boc  psalino  ipse  Asaph  loi]uitur,  qui  iii  suo  nomine 
Syiiagogecoiiiinel  sigiiincationein.  Degenlilibusenim 
populis.  et  de  liis  qui  legem  Domini  susceperuni, 
multa  diciurus  est,  qiiae  ad  emenda'.i<  nem  nosirain 
UiiliierdicuiUur,netalibuscogita  iouibus  poUuaniur. 

Divisio  psalmi, 

Sictti  disliuus,  Asaph  et  iy\\Q  Synngogae  per  tolum 


5IG 


CASSIODOm 

A  loqultur  pf^ahnum.  Iii  prima  parte  zelasse  se  liieil 
felicitatem  mundi,  pacein  coniHefis  pecc«ionini :  ait- 
niirans  cur  inimicis  Dei  et  paganis  prosperitas  lanU 
provenerit,  i.t  os  suuiu  usque  ad  ciKlum  extoHera 
videreniur.  S>*cunda  parte  re^-ersurum  dicil  popuiuro 
suiim  ad  salubre  coiistiiuin ,  ei  pristiii  e  cogliatioiiii 
ei  ubescere  pravltaiem ,  donec  ultima  inipiorum  itt* 
telligere  aiqne  consptcere  niereaiur.  Tertia  pirlet 
piopter  dolos  siios  mala  impiis  provenire  tesiaiur  » 
qtiia  sancios  viros  feliriiate  sua  scandaliauiffe  viJe- 
baiiiiir,  se  tanien  beneflcio  Doniiiii  de  bis  malis  asserit 
esse  liberatiim.  Quarta  dicii,  quomodo  ad  perfeeUim 
inletlectuiii,  Domino  miseranie,  perveiierit. 

Expositio  ptalmi, 
Vers.  1.  Quam  bonus  Israel  Deus  his  qui  rectosntu 

D  ccrde  [<  d.,  rectis  c.  rilijl  iii  coidatus  Asaph ,  quoiiiaiii 
istlus  saeculi  felicibus  invidiss  t,  et  osque  ad  niiniani 
ii  istitiam  inde  pervenet  it ,  quia  Dominus  peccatores 
i:i  hoc  sacculo  florere  paieretur,  se  ip^e  eundemn^i  s 
eructavii  vt^ram  suavemque  senientiam,  diieiis  : 
Bonum  esse  Deum^  sed  his  qui  recio  sunt  eordr^  id  esl 
qui  opera  ejus  studio  petatis  inielligunu  Unde  ad* 
▼ertilur  pravis  disiortisqne  mortalibus  disposilionera 
cjus  sacrilegis  cogilaiioiiibus  displieeie.  Sic  sanii 
octriis  serenissimus  sol  refulget,  econtr»  ohscoms 
videtur  iltis  quorum  lumina  intirmiiaie  deltiieitiar. 
Vers.  3.  Mei  autem  pene  moti  suni  pedes,  pgne  ef^ 
fusi  sunt  gretsus  mei.  Ut  int'  lligeres  sancium  virun 
contra  sesuperiorem  proiuli  se  sententiam,  qutnifa- 
miliare  seniper  esi  juslis,  suunr  profiielur  erroreoi ; 

C  Hl  pene  lapsum  se  diceret,  cni  administraiio  Doiihiu 
irraiionabiiiter  displicebat.  Scripiura  freqoeiiler  pfr 
tropologiam  appellai  pedero  arbiuriuin  roeniiji «  quo 
fixa  voluntaie  consistii.  Hunc  dicil  peno  fuisse  oonH 
moium,  quaiido  a  vero  tnicliectu  ejus  animuodi^cre» 
pabai.  Nam  cuiu  d:cit,  pene,  ciio  se  ad  viam  vcriiaiis 
rcdiisse  coroiueinorat;  ut  daninarct  erroreiu  qoi  sur* 
ripere  festinabat.  Sequilur,  p«iie  efusi  sunl  gressus 
mei,  Cressui  bigniticare  diiimus  actus  hiimanos,  qui- 
bus  per  vitae  uostrje  semitas  ainbutamus.  Ergo  g^-essus 
isti  bonae  conversationis  peuc  in  aliam  pariem  fuerunt 
dllapsi,  quando  sub  ingratiiiidi  e  animi  T.debanlur 
245  iuipiis  tania  concedi.  Et  respice  qoia  pene  ef» 
fusos  d.cii  gressus  suos,  non  lapsos;  oi  intelligas 
vigorem  mentis  nostrj:  tan<|iiani  liqiiiduin  eleuien- 

D  ium  dis|)crgi  posr^,  cuin  a  ^tr\  cog  iaiione  cosp  rii 
discrepare.  Unde  inletligiinus  et  sanctis  viris  (O^ita- 
iiones  pravas  frequcnier  surripere ;  sed  iiemro  iii  sa- 
niiaiem  pristinara  eos  reverti ,  quando  a  semelipsis 
fuerini  celeriter,  Doniino  p  aestante»  correcfti. 

Veri.  3.  Qiita  seiavi  in  peeeatortbus^  pacem  pe  ea- 
torum  videns.  Secuta  esl  causa  cur  gtessiis  <-jiis  vido- 
reniur  efl^undi ,  qiiia  peccaiorihus  sic  fiiil  tuvidu!^, 
ut  eos  graviter  ferret  quieios.  0  incongrunn  lelimi 
invidero  periluris,  et  eos  putare  felices,  quoi  a*ieriia 
cerlum  csi  damnaiione  percelli.  Seqiiiiir,  pucem 
peccatorum  videns,  Re\era  quia  pox  isia  iiou  inlelii- 
gitur,  sed  videiur,  aspecius  nosiros  eludens,  sed  in 
sua  nece  grandescens,  Nam  curo  peccalores  videiitiir 


[,17  EXPOSITJO  IN  I'SALTi:iUlJM.  TSAL.  LXXIL  513 

loc*j|U«li'S,  miillisqiie  domiiiari  popii  is,  ei  iii  mun  lo  A  g*ie  cst  eiiim  Yaliduinqne  peccalum ,  quod  arbiirio 


MMi  esse  quud  timcanl,  puianliir  liaberc  paceiii ; 
led  1^1  isia  cuiR  conscientia  seroper  litigal,  rixniiir 
iatiiiiseciis;  etcum  boslem  non  habeat,  secum  ij)^ 
ilccertat. 

Vers.  4.  Quia  non  est  dedinalio  morli  eorum ,  et 
firmamLnium  in  plaga  eorum,  Adbuc  dieit  de  prospe- 
ritaiibtis  imp  orum.  Ait  eniiii :  Quia  non  est  decU- 
naiio  morti  eorum,  id  est,  quia  in  morleni  cilius  non 
decliiiani,  nec  die  protinus  urgeniur  exlremo  :  sed 
cuoi  eis  ad  pQenitcndnm  doiur  spatium  \itap,  illi 
■u^is  scclera  probaiitur  augere.  SiMiuitur,  el  fir- 
wmmentum  in  plaga  eorum ,  subaudieiidum  non  est : 
qvoniam  vel  si  eos  liic  conling;K  aliqua  adversiiaio 
pcrstringi,  diuilna  itlis  non  fidetur  |>ermanere  ir  sli- 


magis  qu:im  necessilaie  c<mmiiltitur.  Nam  ut  eiag- 
gerarclur  culpa«  iu  abundantia  rerum  eos  magis  dicit 
dcliqiii  se,  quam  aliquod  scelus  inopix  excu^alione 
cngitasse.  Addidii,  lran$ierunt  in  dispositionem  cordis. 
Transierunt,  qiinsi  a  rectis  semiiis  erraverunt.  Nam 
hodipque  sic  dicimiis  :  Transivil  nos,  quando  ab  ali- 
qua  veritale  sensus  noster  ertaveril.  Peccaiores  eniin, 
ifi  dispositionem  cordis  transierunt,  id  est  erraverunr, 
quando  sorie  leterrima  ratlonabiles  homiiies  iiiseii- 
satis  idolis  serviobant. 

Vers.  8.  Cogitarerunl  et  loeuti  sunt  nequitiam  ;  tnt- 
quiiatem  in  Exce!to  locuti  sunt,  Duplex  malum  est 
nequitiam  cogiiare,  eamqiie  tanquam  boiiuiu  aliqiind 
pa!am  proferre;  nam  quoin  decuerat  propter  coj^iln* 


lia;  ei  ideo  ad  iiiedicum  iion  rccurrunt,  quia  ne-  B  ijonem  sceleris  poeuitere,  culpam  gemiuat ,  duiii 


qoaquam  in  mundanis  languoribus  longo  tempure 
iaeiierunt. 

Vrrs.  5.  In  labMbus  hominum  non  sunt,  et  cum 
ktmumbut  non  flageltabunlur,  llomines  liic  sanct  s 
viros  intelligamns,  qui  et  labores  in  hoc  sxculo 
ScstiDCiU  ,  et  diversirum  afniciionum  nag»lla  pa- 
lianlur,  ut  correcti  ad  Dominum  redire  mereantur. 
Utnd  peccatorib.is  obstinaiis  mm  proveiiit,  qiiod  ad 
•alutetn  datur  devotis.  Si  viro  dictiim  contr.i  s,  iri- 
iQales  nequit  ns  a:sliinamu3,  polesl  de  ipsis  coire- 
Dicitler  adverti ,  qui  in  lioc  inundo  sceleribus  suis 
eoograas  noii  recipiuiit  uliiones.  Nec  cum  hominlbut 
fa§eUtintur,  qiti  cum  scquncibus  siiis  divina  jussione 
damoaiidi  sui;|.  Tribulatio  siqiiidem  isiius  s:i  ciili  ri>le- 


facinora  i  ogitata  divulgat*  IUud  maxime  quoil  aCii- 
sisse  nefarium  est,  dixisse  sacrilegium.  Sequiiur, 
iniquifatem  in  Excetto  locuti  sunt,  lloc  est  qu  il 
meiis  pcrli<la  parturiebai ,  ut  contra  siiuin  aucioreui 
blasphema  verba  loquerotur;  ut  illum  qiiem  bu- 
dare  nemo  digne  suriicit,  ad  ir  m  provocet  iiijuriu^a 
loquaciias. 

Vers.  9.  Posue  unt  in  coslo  [ed.*,  in  c(eium\  ot  sunw^ 
et  tingua  eorum  iransivit  super  tenam.  Ponit  in  tat  > 
cssuum  <|ui  Jovem,  Meriurium ,  cit^icraqne  pirieiiiii 
qu;e  numina  Deo  putat  esse  siinil>a.  Ponit  etiniii 
in  ccsio  01  tuum  qui  rc<  humanas  tyrinnica  volunta  e 
iMiisgressus ,  malorum  suorum  niilliim  forc  pui:il 
iiltoreni ;  sed  poiius  superlia  iniquituic  subjectus, 


libut  voliTa  corr<*ciio  esl,  quani  iuipii  uon  accip.unt ,  C  Dewii  credit  non  ci*giio»cere  qiiod   diflTert  i«i  lciii- 


^iiiain  a  ruturis  luuneribus  arcebuulur. 

Vcrs.  6.  /d.  0  lenuit  eos  superbia  eorum;  operti  sunt 
miuilaie  et  impietate  sua,  Intendamus  quo  p.Tveiierit 
peeraiorum  resoluia  seruriias,  et  desinamus  illorum 
piidiis  invidere,  qtios  in  toveam  cognosciiiius  ir- 
nnssc.  Malorum  quippe  libertas  confert  absolute 
Superbiam,  dum  contemptum  scniper  nuirlt  impuiiiia 
prolcrvitas,  ct  subjectum  sc  malis  essc  non  credit, 
^  nihil  qiiod  obviare  possit  expaverit.  r^ntiif  autem 
^ii«  id  esi,  qiia^i  quibusdam  mauibus  appreliendit, 
Oldabi  nequeani,  cum  jam  lenentur  astricli.  Sm- 
perkia  eorum  dixit.  qu.c  revera  diaboli  est ;  ipso  enim 
wctorc  hoc  f.«cinus  exstitit,  quod  eum  :rlerna  cru 
Ciaiioiic  damnavit.  Sequitur,  operit  suat  iniquitate  et 


porc  vindicare.  S«*qiiitur,  et  tingua  eorum  transivi' 
super  terram,  Super  icrram  iillque  trannunt,  qiii  uili:i 
mensuram  hum:in  latis  loquuntnr;  et  dum  sint  ipsi 
imbecillitate  fiagiles,  tonere  se  immortules  aes  imaiit 
dii;niiates, 

Vers.  10.  Ideo  revertetur  hue  populus  m^..s,  ct  d.cs 
pleni  invenientur  in  eis,  Postquam  nialorum  licentiain 
descripsit  ct  consuetudines  pcssimorum,  nunc  ve« 
niens  ad  secundam  partem,  ad  viam  veritalis  id«o 
reversurum  popti/iim  dicil,  qooniam  Domini  illumii.a- 
tionecoiiiplendasest.  Scd  quia  illos  rtversos  dicimiis 
qui  de  locis  pairiotcis  exierunt,  longruum  cst  illos 
po|  ulos  h  c  adviTtete,  qui  aliquaiido  in  accepti  l)o- 
mini  lege  inanscrunt,  sed  per  varia  desitiena  iiiuii- 


impuiatesua.  Si  dixisset  ainicti ,  esset  lllis  for>itan  D  dana  dispersi  sunl ,  et  iterum  corrccii  ad  Domini 


icl  lilierain  capul ;  sed  cum  dicit  opertot^  totos  e<is 
inleHigaiuus  cssc  demersos.  Iniquitas  enim  tH>test 
e>ce  mcdiocris ;  sed  addidit  impietaiem^  qiix  maloram 
oain-uai  probaiur  cxtrema.  tlt  considera  quonlam  hic 
vcrsus  et  subscquentes  malorum  scelera  moresque 
tocribunl. 

Vcrs.  7.  PrQdiit  [ms.  G.,  provenit]  quasi  ex  adipe 
HfrlfffT  earum;  trantierunt  in  ditpositionem  cordis, 
Cx  m4Cic  provenit  mnlitia,  quando  scclus  aliquod 
^i8i|iuim  mundanis  opibus  desolatus  cxcogitat.  Ex 
tttfipi  aoteni  proccdit  tm^ut/ai,  quando  hi  qui  afQuen- 
lia  |*>mcntissxcu'i,  Domino  prx&tanie,  repleti  sunt, 
i|«idi|aiia  iu  diviiia:u  dctiaciionem  dolinjuunt.  Pin- 


prTcepia  redierunt.  Quaproptor  Asaph  hunc  poputum 
ad  se  rediisse  dicit,  qui  ad  agnitionem  veritaiis, 
Domino  pr.Tslante,  reveisus  csi.  Srquitnr,  et  dics 
pteni  invenienlur  in  eis,  Dies  246  P'^'"  ^***^*  qi^stodo 
Chrisiiis  Domiuiis  iii  pleniiiidine  teniporis,  qnaii^ 
propiict.e  ceciiieruiit,  advenire  dignaltis  est ;  si<'nt 
Apostolusdicii  :  Cum  autem  venit  pleniiudo  tewporis^ 
miiit  Deus  Fil  um  suum  (Galat,  iv,  4).  Tuiic  crga 
dies  pleui  Judaicum  pop.:luni  perfidia  siia  vaciiaiiiiii 
repereiuni ,  quando  iiitcr  eos  aliqui  corde  revelato 
Chri^tum  Dominuin  cunspiccie  meruerunt. 

Vcrs.  11.  £/  dixeru*it :  Quomodo  tcivit  Deus  :  et  si 
est  scientia  iu  Excdso  f  ir.o>  quos  superius  revereos 


ri9  M    AinRUl  CASSILH)0R1  520 

esse  memoravit,  nunc  cx  qiu  cogiiaiione  Iranseanl  A  succcnderiu  Squiliir,  et  indkx  meu$  in  matuiino. 


cvidenter  expouii;  nt  Domini  misericorda  declarc- 
tur,  qui  (le  bliisplicmis  facit  jtislos,  cl  de  invipicnlil)U8 
populi  prudenies  erficit  ac  devolos.  Diibiiaverunt 
enini  sciisse  D>Miro  lol  mala  sceteralissimos  commi- 
sissc,  quibus  vitlebant  oinnia  muiidi  secunda  pro- 
vei-irc ;  nescitnles  paenas  cos  gravif^res  incnrrere, 
qui  tandiu  exspecinii,  in  sua  probali  sunt  obstina* 
tione  mansisse;  sicut  et  nonagesimus  tertius  psalmus 
dicil  do  la!ib»s  :  Et  dixerunt :  Non  videbil  Dominus^ 
nec  intelliget  Deu$  Jacob  (Psat.  xciii,  7).  Sequilur, 
ei  si  est  seientia  in  Excelso  f  Blaspliemus  isie  scnsus 
osl ,  pt  in  insiplonti  volunlate  conceptus,  dubiiasse 
scienliain  esse  in  eo  q  li  snpientiam  humano  donat 
ingenio,  qui  et  augelos  ipso<,  et  potestates  ccelorum 


Ecce  jam  ad  temperiem  saititatis  rrdiit,  qui  mortM- 
sis  caloribus  xstuabai.  Indicem  dicit  sibi  IKinilnum 
Cliristum,  qni  nobis  viam  vcritaiis  evangclici^  praeJi- 
cationibus  indicavit;  et  tempore  matutino  resargens, 
spem  nostram  de  isto  mundo  auferens,  ad  cosiornni 
regna  protendit. 

Vers.  ^5.  Si  dlcebam  :  Narrabo  $ic  :  ecee  natio 
fitiorum  tuorum^  cui  dispoui,  Jain  vicina  vcrilate 
coinmonitus  secum  ipse  delibeMt,  ct  ad  tantam  rcro 
perducius  cogilaiione  muUiplici  fluctuat.  Diceb;vt 
cnim  :  Si  annuntiavcro  plebi  Deuin  mortalia  non 
curare,  occuirere  sibi  pulat  praedicaiiones  priores, 
quas  Israelitis  ante  prxdixer.it,  ut  Deum  colerent, 
cne'i  terraeque  Creatorcm,  qui  per  suani  sapientiam 


providentije  luce  locupletal.  Scitiis  cnim  dicius  est,  B  universa  disponit,  bonis  inalisquc  pro  siioruin  actuuMi 


qu:isi  scire  citus.  Unde  supr.i  memoratus  psalmus 
dicit  :  Qtii  ptantavit  aurem  non  audiet ,  qui  pnxit 
oculum  uon  consiUrat,  qui  corripit  gentes  non  arguet 

(tbid,,  9)? 

Yers.  12.  Ecce  ipsi  pcccatores  et  abundantes  in  sce- 
culo  obtinuerunt  divitias.  Proditum  est  qiiod  insi- 
pieniinin  coida  raiigabat,  quorum  ratiocinritio  est  sine 
ratione,  tractatus  sine  consilio,  cogitatio  sine  sa- 
por«;  ut  idco  non  pularct  Deiim  sciisse  qnod  agilur, 
qnia  peccaiore»  i\v  itias  possidcbant ;  qu:isi  illis  justis 
ac  liJelibus  taiia  sil  poUicilus,  ct  non  npgs  pau- 
percs  in  mundo  esse  voluit,  quibiis  cocloruin  regna 
proiuisit. 

Vers.  15.  Et  diii :  Ergo  sine  causa  juttificuvi  cor 


qiialilate  restiiUens.   Qio  nodo  ergo  po^erat  aliicr 
narrare,  qui  talia  visus  cst  ante  docuifse  ? 

Vers.  16.  Existimabam  ut  cognoscerem^  hoc  (abor 
est  ante  me.  Primus  gradus  ct  scientix,  quand« 
cfeperimus  intelligere  minime  iiossc ,  quod  ante  nos 
scire  putabamus.  Priiis  euim  perMiaserat  sihi  Dcum 
non  curare  moriaiia,  quoiiiam  pcccaiores  videbtt 
diviiias  possidere  ;  modo  autein  existimat  esse  (|uae- 
rendum ,  ut  veritatem  rei  mereatur  agnoscere.  Con- 
stai  ergo  rcpudiaium  priorem  sensum ,  qiiando  alter 
ut  agnoscatur  exquiritur.  Sequilu  *,  hoc  labor  est  ante 
me,  Revera  scstuanti  laboriosinii  crat  taniain  rein 
lucida  veriiate  cogno^cere ;  ut  ei  prospcrilates  pec* 
calorum  despiccret ,  ct  Oomiiii  patienti:iin  veritatis 


mcwn^  et  lavi  inler  innocentes  manus  meas?  Asaph  &e  C  ipsius  consideratione  taiidaret.  Ante  me^  qiiod  dixit. 


quoque  faiuis  cogitationibus  profitetnr  illusum;  sicut 
superius  di\it :  Blei  autem  peiie  moti  sunt  pedes,  pene 
effusi  sunt  gressus  mei;  ut  cum  se  prolitclur  talia  re- 
pudiasse,  in  nostris  scnsibus  pravas  cogitJtion^s  non 
binat  ullaicnus  inlroire.  Quaproptcr  increpatlvc  pro- 
linnliaiidimi  est :  Ergo  sine  causa  justificavi  cor  meum? 
qua&i  inani  spe  aliquis  se  puiet  elusuin ,  si  in  lioc 
sibi  inuiido  fructum  justiiix  non  senliat  csse  collatuin. 
Causa  enim  a  casu  dicta  cst,  quod  saepe  boiia  sit, 
sx{)e  mala.  Iloc  genus  caiisx  ab  orntoribus  anceps 
dicitur,  qiiod  inaxime  in  dcliberationibiis  provenit, 
quando  dubius  est  animiis  quid  sequalur.  Addidil,  et 
taii  inter  innocentes  wanus  meas.  Adbiic  hoc  ipsutn 
quod  ccepii  e^Lsequilur.   Ac  si  diceret :  Quid  niihi 


fortiiudinem  d.fficulialis  oste.idit.  Quis  enim  inolem 
islain  ignorantije,  nisi  pcr  gratiam  possit  niviniiatii 
iiTumpere?  Sicutel  in  alio  psahno  Irgitur  :  El  in  Dc9 
meo  transgrediar  murum  (Psal.  xvii,  5U). 

Yers.  17.  Donec  intrem  in  sanciuuriuni  Det^  et  ifr- 
tetligani  in  noviss:nia  [ed.,  novissimis]  eorum.  Ad- 
veriit  aliqiian«lo  Asaph,  quod  intelligere  festintbat. 
Hopctit  euiin  pra^dictiu  qusc^tionis  aliier  veriiatem 
se  non  potuisse  cogno^core,  nisi  legcm  divinam,  quod 
esi  sanctuarium  Dci,  contuciis,  in:elligerel  novi^sima 
peccatorum  :  quoni.im  in  luluro  judicio  felicilns 
huinana  dainnabitiir,  <\i\x  tiic  ad  icmpus  florere  inon- 
stralur.  Qiio  rcmcdio  hacsitatio  cunrta  sublata  esi, 
quia  non  debei  pius  aniinus  ofTcudi,  coin  sc  magis 


profiiit  piobabili  nie  convf^r^aiione  tractasse,  si  di-  ])  rebus  talibus  sentiat  e<ioceri.  Quod  genus  uratioiii« 


viiias  possident  qui  vitia  non  reiinquunt  ?  Lavat  eniin 
inter  innocentes  manus  suas  qui  pias  operationei  lau- 
dabili  peragit  instituto.  Nam  Pilatus  non  lavit  int(r 
innocentes  manus  suas  quando  flagcllatum  Duminuin 
cruci  tradidit  af.igonilum. 

Vers.  14.  Et  fui  ftageltatus  tota  die  :  et  index  meus 
[inss.  G.et  F.^castigatio  nitfaJinma/ti/fno.Qiiasipcenas 
suas  adhuc  cominetnoiat,  quas,  ut  illi  videbatur,  ir- 
rite  sustinebat ;  ut  iste  flageltaius  pauper  esset,  cuin 
impiiiB  securus  suas  divilias  possideret.  Pessima 
reputatio,  sed  vicina  correctio,  Sicut  xgroiis  fleri 
soht,  (|iii  tunc  diutino  lan^iore  liberanlur,  quando 
iu  a*gritudinis  fine  eos  copiosior  fe1>r<iuni  flamma 


dicitor  deliberaiivum,  quando  et  paric^  ponuntur, 
quse  nos  dubios  reddiini,  ct  eligilur  senientia,  qaae 
ei  utiliiati  conveniat  et  decori.  Dixit  enim  quod  e'8 
scrupuluin  cominovchat  :  Si  dicebam^  Narrabo  »c» 
Occurrebat  utique  illa  fiFtla  varietas  :  Eece  mitio 
fit.orum  tuoruniy  cui  d  sposui.  Ad  postrenium  eligitiir 
seutenlia  qua;  cuncta  salvarct  :  lloc  labor  est  ant* 
me,  donec  intrem  in  sanctuarium  Deij  et  inteltigam  in 
novissima  eoium.  Sic  deliberaiivuin  genns  prtibus 
suis  regiilari  observ:itione  coinpletuin  est.  Scieiiduin 
est  sane  de  topicis  otnnia  qiiidem  argumenia  prociv 
dcre;  sed  quando  gencraliter  dicuntur,  247  ad 
dialecticos  perlinent;  quando  auiem  particittmiin  ei 


5i1 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXXU. 


hU 


specialiler  expritiiunlur,  oraioribus  convcniic  non  A  s^< ulo  imaginem  in  se  Doiiiini  pollucrunt,  ita  in  ilU 


dubium  esi. 

Vers.  iS.  Verumtamen  propter  dolot  poiuisii  ei$ 
mala;  dejedsti  eot  dum  allevarentur.  Ataph  venil  ad 
UTtiuro  membnim ,  ubi  peccatDruni  commcniorat 
uliiones,  quas  superius  eis  diierat  in  ruiuruin  gravi- 
ler  iiifligendas.  Et  ne  omnino  in  mundo  mali  puia- 
rcntur  inmiunes,  aut  sreYera  sua  creiierentur  habere 
modis  omnibus  impunita,  dicit :  Posuitti  eis  mala; 
ni  quarovis  mundana  feliciiaie  potiantur,  realum  in  se 
gesiem,  qui  non  poicst  deserere  omnino  criminosos. 
Kmii  lales  etiani  hic  rrequenier  iticurrunt  ruinas, 
qnas  eorum  vel  suspicio  nou  bahebat.  Sequitur, 
dejeeisti  eos  dum  allevarentur,  Dejecisti  dam  dicit,  ei 
allo  significavit  elisos.  £t  ut  hoc  inlelligeies,  addidil, 


fuiura  patria  eorum  eHngics  iion  videbitur,  qui  in 
gcbennx  sequcstraiioac  miitendi  siint.  Peribit  ergo 
imagot  quando  se  eis  ipsa  veritas  alienaia  sublraxe 
rit;  ncc  similitudinem  relinere  possunt,  de  cujus 
beaiiiudine  nil  habebunt.  Imago  cnim  est  alicujus  rei 
exisleniis  similiiudo  foriiiaia. 

Yers.  21.  Quia  delcctatum  est  cor  meum^  et  renes  mei 
resoluti  tunt,  Superius  propheiavit  impios  a  regiio 
Ooniini  subinovendos,  niinc  causam  reddit  quia  per 
ipso!»  facluin  fuerat,  ut  cor  ejus  noxia  deiectaiionc 
mundufiis  riicitalibus  invideret.  Unde  apparet  gra- 
vissiiniim  esse  peccatuin,  quando  aliquis  occasionem 
prxbueril  unde  allerius  conscieniia  polluatur;  sicut 
nec  illa  res  parva  est,  qu.c  juvanle  Domino  bonis 


dum  allevarentur,   id  esl,  dum  in  cotliurnum  su- B  Pr^slalcxemplum.  Addidit,  etrenesmeir^so/tirixunz. 


perbiae  amplitudine  ruinosa  conscenderenl.  Et  per- 
pende  qiiia  ipsuru  lempus  elevaiionis  signiricat  quod 
ruins.  Non  enim  dixil,  posiquam  elevati  sunt;  sed, 
dum  aUetarentur^  (luoruin  erigi  cadere  est,  ei  suble- 
vare  deniersio  :  quQniam  ad  illam  summilaiem  len- 
dunt,  qux  subiia  prxcipitaiione  dissolvitur;  sicut  jam 
et  in  alio  psalmo  dictum  esl :  Vidi  impium  superexd^ 
latum  ei  clevalum  ncut  cedrot  Libani :  et  transivi^  et 
teci  non  erat  (Psal.  xxxvi,  35) ,  el  reliqua. 

Vers.  19.  Quomodo  facti  sunt  in  desolationem !  su- 
Ulo  defecerunt ;  perierunt  propter  iniquitalem  suam, 
Quomodo  adinirantis  est ,  ul  subilo  desolatus  app.i- 
reat,  qui  tanta  feliciiaie  pollebat.  Des^laius,  uiique 
desertus  ab  illis  rebus  qux  eum  tanquam  numcrosa 


Benes  frequenter  diximus  pro  mentis  consiantia  poiii. 
Nam  sicut  isli  corpus  coiitinent,  ita  anima!  slabiliia- 
tem  et  illa  cuslodit.  Renes  ergo  suos  dixit  esse  reso^ 
lutos^  quia  mund^oarum  rerum  felicitalem  incauta 
voliiniate  qnxsierat. 

Vers.  22.  Et  ego  ad  niliitum  redactus  sum ,  et  ne- 
tcivi ;  ut  jumentum  factus  tum  apud  te.  Merito  ad 
nihilum  redaclus  fuerat^  qui  talibus  dcsideriis  inlix- 
rebat,  ut  peccjtoribus  invidendo,  auctori  suo  faccre 
viderelur  injuriam.  Ad  n.hitum  enim  pervenii  qui 
friictu  verae  iniolligeitti.'?  vacuntus  agiioscitur.  kt 
hoc  (lutque  nescisse  se  dicit.  Ipsa  est  enim  profunda 
igfioranlia  nescire  quod  pecces  :  unde  in  alio  psalmo 
dictum  est :  Delicta  quis  liteltigit  {Ps:it,  xviii,  13)? 


bmiUa  circuibant.  Hoc  euim  contingere  malis  posse  C  Sequitur,  ut  jumenlum  factut  sum  apud  te.  Jure  se 


iion  dubium  est,  quando  debilum  pavenda;  mortis 

liicurrunt.  Sequitur,  subito  defecerunt,  Exponit  etiam 

fueniadmodum  ad  desotationem  pervenerint,  qui  prius 

felicia  malis  evenisse  mirabantur.  Nam  quod  dicit , 

^Mto  dcfecerunt,  significat  repentinae  mortis  adven- 

tmi.  £i  ne  ilios  crederes  commaniier  mori,  addidif, 

^«HtfriiRl  propter  iniquitntem  tuam  :  quia  mali  sic  in 

sapculo  defleiuni,  ut  tamen  iterum  in  illa  dainua- 

perpeiua  clade  moriantur. 

Vert.  20.  Vetut  somnium  exsurgentis^  Dominet  in 

tua  imagimem  ipsorum  ad  nihilum   rediges, 

^■lebra  comparatio.  Taleiu  dicit  ei^se  feliiitaiem 

ilorum,  quile  tommum  evigilantiom.   Pra^stigiis 

quibusdam  elusi,  frequenter  :id  illa  nos  pervc- 


jumentum  dlcit,  quem  carnalis  xmulalio  qiiasi  irra- 
tion:ibiIe  animal  iusidebat.  Apud  Deum  enim  in  vico 
suiit  pecudum,  qui  ejus  praeceptis  resistuni,  ci  aliud 
seutire  volunt  quam  sanctis  regulis  continetur ;  sicut 
in  alio  psalino  dictum  est  :  Notite  fieri  ticut  equus  ct 
mtt/tis,  quibus  non  esl  intettectus  (Ptat,  xx\i,  9). 

Vers.  23.  Et  ego  semper  tecum ;  tenuisii  manum 
dexteram  meam»  Cum  dicil,  Ei  ego  semper  tecum^ 
ostendit  se  ab  idolis  alienum  auctori  Doinino  pura 
mente  credidisse.  Sed  in  hoc  errabat,  quia  de  pecea- 
toru'i}  felicitate  Doinini  jtidicia  di^cernere  nescicbat. 
tjuapropter  hic  distinclio  plena  poiieiida  e4 ,  qm»- 
niam  esl  compleia  scnieutia.  Sequitur,  tenuisti  ma- 
num  dexleram  meam,  Di\il,  tenuisti  manum;  et  ne 
m  •oniiHaroas,  quu:  niinia  cupiditate  perquirimus.  D  putares  sinistram  (quia  et  ipi^a  pars  habet  corporis 


Vhniper  enim  subito  dives  eriiciinr,  criminosns  hono- 

>^«UIi&  invenitur,  fruiiur  alier  optato  conjugio,  non- 

^■llas  desideraio  |.otitur  imperio.  Et  bis  omnibns 

Wbito  derclictif ,  patentibus  oculis  noii  respicimus, 

^n  clauso  lumlQe  cernebamus.  Kcce  illa  admiranda 

lelititas  impioruin  pervenit  ad  somnium.   Sic  euim 

jam  mortui  diviiias  possidere  non  possuiil,  sicut 

cviglantes  sua  gaudia  perdideruni.  In  hoc  aulem 

CMimale  distinctio  plena  figenda  cst ,  quoniain  de 

ivperioribas  pendet.   Sequitur,  Dom'ne^  in  civila'e 

tm  magHnem  eorum  ad  nihitum  rediget.  Hic  jam  dicit 

ftteflMdmodum  in  illa  Jerusalcm  coelesti  inipii  divinis 

M  pofsiot  apparere  con»pectibus;  sed  sicut  in  isto 

Patjiol.  LXX. 


manum),  aildidit,  dexteram  meam,  Cujus  enim  hicc 
pars  u  Domino  tenetur,  scmper  absolvitur  atque  li- 
beratur ;  sicut  Petro  mergenii  dexteram  tenuit  Domi- 
nus,  eumque  fecit  elementum  iiquidum  fixo  calcare 
vesiigio. 

Vers.  2i.  /n  voluntate  tua  deduxisti  me,  et  cum 
gtoria  assumpsisti  me.  Hic  quoque  gralia  Domini  si- 
gnificatur,  qua  redeniit  peccatores.  Non  cnim  dixit, 
merilis  meis,  sed  votuntate  tua  deduxisti  me;  ad 
inlelleclum  scilicet  saluberrimum ,  ad  qiiem  post 
roortiferas  cogitationes  tanqnam  de  loco  bcpulcri, 
Domino  vivificante ,  reversus  est.  Sequitur,  cr  cam 
gtoria  assumpslsti  me,  llic  deiiuniiat  Domini  incaiiu- 

17 


r>i3 


52i 


M.  AUREUI  GASSIODORI 
tioncm  ruturam,  iii  qua  hoiniiicin  a$sumere  pieUte  A  paulisper  reccsserat,  ul  reiliret,  quaiiJo,  sicut  g»pe 


sua  dignalus  est.  Quid  eniin  inirabiiius  quam  roorta- 
lem  fiaiuram  incaniaiione  Yeibi  ad  Pairis  dcxieram 
collocatam,  el  eam  vivos  el  niortuos  judicaturam, 
qux  post  delietuin  primi  hominis  diabolicis  tentatio- 
nibus  subjacebat?  Unde  etiam  probatissime  atqiie 
cxpres^e  Joannes  Conslanlinopotitanus  episcopus  nit 
( In  homil,  de  Ascent. ) :  Gognoscamtis  248  4*'® 
natura  e^t,  cui  dixit:  Esto  meae  particeps  sedis;  illa 
naliira  quae  audivil :  Terra  es  et  in  terram  ibit  (Gen, 
111,  19). 

Yers.  25.  Quid  enim  mihi  restat  In  calo,  et  a  te  quid 
votui  super  terram  ?  Postquam  dixil  quemadmodum 
a  pravo  sensu  voluniate  Domini  fuerit  absolutus,  ad 
quartum  venit  ingrcssum:  uhi  j:ini  bona  misericonliae 


diclum  est,  cogitationes  pravas  de  peccatorum  felt- 
citate  conlraxerat.  Sequilur,  perdidisti  omnes  qui 
fomicantur  abs  te,  Fomxcari  est  a  Domino,  quando 
adulterinis  cogitationibus  ah  ejus  amore  casto  devia- 
mu8 ,  et  luxuriam  saecult  praeponentes  praeceptorum 
coelesiium  npn  recipimus  discipiinaro.  Quod  ilios 
facere  manifestum  est ,  qui  culturas  idolorum  vanas» 
que  supersiitiones  impietatis  affectant;  et  quidquid 
posircmo  contra  catholicam  fidcm  creditur,  pollutis 
seiisibus  fornicatur. 

Yers.  !28.  Mihi  autem  adhcerere  Deo  bonum  est,  po» 
nere  in  Deo  sptm  menm :  ui  annuntiem  omnes  iaudes 
tuas  in  portis  filice  Sion.  Ecce  declaialus  est  sensu» 
il!e  quom  diximns :  quia  licet  prava  se  cogiiatione 


[ci/.y  bonam  misericordiamj  ipsius  iiberatus  enuroe- 3  Pf>lluent ,   t<imen  a  cultura  Domini  non  recessit. 


ral.  Nam  ciim  dicit,  Quid  restat  in  cotlo^  sitbaudien- 
diim  est,  qiiid  amplius  petam,  id  est,  quain  quod 
niuiido  daturus  es?  BeneGcium  scilicet  sancUB  incar- 
uationis  tu£ ;  ut  Deus  homo  ex  duabus  ci  iii  duabiis 
naturis  disiinctis  atque  perfeclis  unns  Christus  ap- 
pareat,  et  damnatutn  lege  peccati  per  gratiam  re- 
deinplionis  absolvat.  Increpativc  autem  coiiira  se 
dicit  quod  scqiiitur»  et  a  te  quid  volui  super  terram  f 
quasi  dicerei :  Ego  veritatis  ignarus,  qualia  supcr 
terram  sperabam,  ut  peccatorum  bona  cuperem  ha- 
\h*re  communia,  ciim  lu  bcneficia  parares  in  xterni- 
late  mansu:a?  Istje  sunl  potius  iliviiix  qiias  salubriter 
cui'ere  delieauius;  ista  felicitas  dc  qua  se  Ghristianus 
gautleat  es<e  locupleteni ;  ui  sit  pauper  in  hoc  ssculo, 
divi^s  ia  ccelo. 

Vers.  it).  Defecit  caro  mea  et  cor  meum  :  Deus  cor- 
dis  mei^  et  pars  mea  Deus  in  soecuia.  Defectus  diclus 
esi,  qiioniam  decsi  illi  efTecius.  Et  jure  cogitaiio 
cariialis  defecerat^  qnae  sc  errasse  noscibat.  Sed  iili 
coiiraetur,  cui  culpam  revelare  remedium  esi :  de- 
licta  confiteri  securitas.  Et  nota  quod  in  uho  versu, 
cor  et  in  bono  ponitur  et  in  malo.  Defecit  cor,  utique 
inala  cogitatio.  Deus  cordis^  bonum  inteliectiim  signi- 
ncat,  cum  se  errasse  salubriter  seutiebat.  lllud  quo- 
que.notandum  est,  qood  frequenter  Scriptura  divina 
ile  corporis  istiusmodi  parte  dicit  enianare  consilia ; 
sicul  scripium  est :  De  corde  homims  procedunt  cogi' 
tationes  maloe  {Matth,  xv,  19).  Qu.imvis  aliqui  dicant 
jn  cerebro  esse  sapienlise  sedem.  Sed  illi  potius  dl- 


Dicit  enim ,  bonum  sibi  esse  adhnsrere  Domino.  Is 
tniin  Divinitati  adhasret  qui  se  illi  vera  fide  alquo 
('perum  probilaie  coiijuiigit.  Nam  sicut  impios  dicit 
elongatos',  iia  se  Domino  adhxrere  profiietur;  ni 
iilis  contraria  faciendo,  disparem  vicissimdiocm  rc- 
muneraiioiiis  iiiveniat.  Seiiuilur,  ponere  in  Deo  spem 
niiam,  Exponit  verbum  quod  supcrius  dixit.  Ille 
enim  adhwret  Deo  qui  spem  suam  ponit  in  Domino  : 
qiiia  nihil  poiest  esse  beatius  quam  illi  omnia  com- 
mittere,  qui  novit  sois  cuhoribus  congrue  profutura 
pracstare.  Addidit,  nt  annuntiem  omnes  laudes  tuas  in, 
portis  filia:  Sion,  Sion  frequenter  diximus  montem 
esse  Jerosolymis  constituium,  qui  nostra  lingua  spe*> 
cuiaiio  interpretaiur.  Islius  ergo  contemplationis 
Q  filiam,  catholicam  constat  esse  Ecclesiam ,  ubi  revera 
laudes  Domino  reJdit,  qui  pura  mente  credidcril. 
/fi  portis,  ipsum  ingressum  Ghristianitatis  mavult  in- 
t^lHgi,  quando  ad  veram  fideni  |  crcipiendam  populiis 
novae  regenerationis  adducitnr. 

Conclusio  psalmi, 

Quam  mirabiliter  Asaph  iste  cujus  nomen  indicat 
Synagogam,  el  pr8eterito&  errores  respuii,  et  futurae 
bi>na  credulitatis  assump>it!  Ddiberavit  enim  sa- 
pienter,  elegit  cximie,  ut  non  immerito  post  illam 
superioris  psalmi  de  adventu  Domini  salutiferam 
promissionem,  septuagesimi  secundi  psalmi  ei  nu- 
merus  convenisse  videaiur,  quando  utrasqiie  cogita- 
lionum  partes,  velui  jusia  libra  discernens,  aequabiii 
totum    moderatione    pensavit.    Gompleia   est    hi« 


centi  de  corde  noslro  credendum  est,  qul  corda  no-  D  admonitionibus  instilutio  Ghristiani,  ut  nec  cogiia- 


sira  formavit.  Sequitur,  et  pars  mea  Deus  in  scecula, 
lllius  bominis  pars  Deus  est,  qui  se  majestali  ipsius 
ct  credulitate  consociat,  ei  probabili  actione  com- 
mendat.  In  scecula  vero  quod  addidit,  sempcr  se  ipsi 
adhaerere  promisil.  Qiiod  revera  perfectorum  est 
nunquam  ab  illo  velle  discedere,  sine  quo  contingit 
semper  errare. 

Yers.  27.  Quia  ecce  qui  elongant  se  a  te  peribunt ; 
perdidisti  omnes  qui  fornieantur  abs  te,  lllorum  me- 
inor  est  de  quibos  superius  dixit :  Subito  defecerunt; 
perierunt  propter  iniquitatem  suam,  Illi  eniin  se  eion" 
gaterunt  ab  eo,  qui  idolis  scrvicntes,  Deo  vero  nul- 
Ikm  rcvcreniiam  reddiderunt.  Istc  cnim  credens  Deo 


tionlbus  malia  delinquat,  qui  se  Domino  commendare 
festinat.  Praesta,  Dolnine,  ne  nos  talibus  invidere  fa- 
cias,  quos  tua  veritate  oondemnas ,  sed  exsecremor 
quos  horres,  et  amemus  certe  quos  diligis ;  quia  le- 
cum  neqiieuDt  habere  portionem,  nisi  qui  voluntates^ 
tuas  mente  devoiissima  subsequuutur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXIIL 

Jntellectus  Asaph, 

Intellectiu  significal  inspectionem  divinam ,  quam 
psalmus  iste  stiidio  pielatis  omnimodis  inluetur. 
Asaph  (sicut  saepe  jam  dictuin  esi)  interpretaiur  Gon- 
grcgttio,  qux  nunc  vocatur  Ecclesia.  Isia  futuras 


615 


EXPOSITIO  IN  rSALTERILM.  PSAL.  LXXIII.  m 

elad«s  civliaiis  Jerusalem  miseranda  laineniatione  A  jam  reservari  creditur,  quando  sanctis  locis  reveren- 


deplorat.  Mira  pielas,  siupeitda  clemcniin,  malum 
futnrum  prvscntem  sibi  faccre  planclum  ;  et  sic 
dolere  ven^ura,  quasi  jam  probeiitur  esse  suscepia  ! 
Quotl  genus  dictionis  charitaie  plenum ,  proxiinique 
dilictione  coropunctum  et  in  hoc  psalmo ,  et  in 
septua^esimo  octavo,  et  in  centesimo  trigesiiiio  sexto 
reperies  fuissc  cantatuni.  Scire  autem  debemus  quid 
iiitersit  inter  poenitcnlcs  et  lamentantes,  quoniam 
sunt  tristes  lacrymae  utrisque  commuiies.  Posnitentes 
pro  siiis  |ieccalis,  aul  pro  generalitaiis  excessibus 
rog:*nt;  ut  Dominus  249^^^'^^  dimittat,  ne  puniat 
erratacum  judical.  Lamentantes  vcro  pieiati»  intuiiQ 
deflent  civitaiis  ruinas,  el  interitum  suorum  civium, 
qiiem  [ms,  A.,  quae]  aut  jam  passi,  aut  ccrte  passuri 


lia  non  habetur  ?  /2eptt/i<ii,  abjecisti  est,  quasi  alienos 
a  tua  defensione  fecisti.  /a  /fitem,  hic  interiium  si* 
gnific:U  et  capliviiaiem,  quam  Jerusnicm  temporlbus 
Vespasiani  atqtie  Titi  prineipum  a  Romanis  legitur 
pertiilisse.  Sequitur,  Iratus  esi  furor  luus  super  ovei 
gregis  tui.  Oves  dicit  pcpuluiii  Jiidaeoriim,  ut  nomina" 
tiis  grex  pii  Pastoris  misericorJiam  commoveret.  Ad- 
didit  /ttt,  quia  semper  in  eis  tempcrantius  vindicamus, 
quos  aiiqiiando  nostros  fuisse  meminimus. 

Vers.  2.  Memcmo  congregallonis  tttm^  quam  ereasii 

.  ab  initio  :  liberasti  viryam  heereditatis  tum^  montis  [ms. 

A.,  mons]  Ston,  in  quo  habilasti.  Intuere  snllicite  quot 

moilis  benevoleniiam  Judicis  quoerat,  ut  oraiorum 

argumenta  hinc  iiivenias  fulsse  progressa.  Praesiiia 


iunt.  Unde  monel  Apostdus  cbariiatem  proxiini  per-  g  ^'^i'"  ^^^^  numerantur»  ut  ad   benencia  consuela 


suadens,  Gaudere  cum  gaudentibus,  flere  cum  flentibus 
(iSoin.  XII,  15).  Respiciamus  nuiic  ordinein  ipsiim 
positioncmque  psalmorum.  Septungcsimiis  primits 
psalmus  promisit  incarnationcm  Dumini  esse  ventii- 
ram.  In  scptuagesimo  secundo^  posipp^iiis  erroribus, 
Asaph  clcgil  quid  sequatur.  lii  proiscnti  aulem  ci« 
vitatis  subversio  deploraiur  ;  ul  diirissimus  animus 
Jadxoruni  vel  ipsiiis  «ivitatis  suae  calamiiatibus  ter- 
reretur.  Totum  fecii  Medicus  bonus,  si  sanitatem 
reclpere  voluissct  a^grotu*.  Meminerimus  aulcm  quod 
ecclesiastica  tradit  aoctoritas  bis  diebus  vastatam 
lerusalem,  quando  Cbristiiiii  Dominum  cruciflxit 
plebs  crudclifsiina  Judaeorum;  ut  non  sit  dubium 
food  temporis  nialum  receperit  praesumptionis  cx- 
cessus.  Nunc  ad  reliqua  transeamos. 

Divisio  psalmi, 

braelitariim  populus,  qui  figuram  co:itinet  devotis- 
sinae  Synago^ae,  per  lotum  loquitur  psalmum.  In 
prima  sectioue  deplorat  cur  traditi  fuerint  geniibus, 
ita  ul  sanctuarium  Domiiii  inimicorum  profanasset 
andacia,  niemorans  qnorumdam  JudfRorum  cor  im- 
poenitens  Domini  provocasse  censuram;  ex  quibus 
Unien  in  due  saccuii  converlendos  esse  prophetat. 
Seeondd  dicii,  advenlu  Christl  supersiitlones  et  ini- 
qnitaies  liomiium  fuisse  desiructas  :  enumerans  di- 
\ersa  euin  fecisse  magnalia,  Inter  quae  pctit  ut  Ju- 
ilxis  errantibus  subveuiret.  Tertia  sectione  rogat  ut 
menior  promissiontim  sunrum  ab  interitu  semen  eri- 


aniinus  boni  Judicis  invitetur.  Quapropter  rogat  ut 
sua  potius  benehcia  fn  eis.  quam  eorum  considerarft 
velit  crrata.  Congregatio  eiiim  Judaeorum  evidenter 
ipso  adjuvante  (^xvaluit ,  cuin  eos  sub  ^gyptib  po* 
pulo  ctescere  faciebai,  et  quando  placuit  miraculis 
insignibus  liberare  dignatiis  est.  Nam  cum  omnes 
creet  atqtie  disponat,  Judaeos  quasi  specialiier  creasse 
dicitur,  qnibus  et  legein  dedit,  et  propheias  contulit, 
ct  iiiiracula  niagna  cuncessit.  Ab  initio  dixit,  fldei 
sclicet  cultur.Tqoe  prolaiae,  quam  perMoysen  popu- 
lus  acccpit  Ilebraeus.  Sequiiur,  tiberasti  airgam  fttere" 
ditatis  tM(c.  HtFreditas  Domini  fuit  populus  Jud.ronim, 
quandiu  ei  puro  animo  serviebat.  Hanc  hmreditatem 
virgnm  appellavit  propter  Moysen  famulum  ojus,  cui 
Q  jussum  est  per  virgim  magiialia  facere,  ut  divina  for* 
titodine  roboratr,  de  terra  JSgypti  egrederi^ntiir  in- 
trepidi.  Per  banc  enim  virgam  Pharaonis  est  qua:^saia 
duritia,  per  eam  niaris  Rubri  Iluenta  divisa  siint, 
per  ipsam  de  slcco  lapide  flumina  manaverunt;  et 
merito  hareditas  ista  vocata  est  riri^a,  qu»  tanta  va  • 
iuit  implere  miracula.  Hxc  ideo  in  commcmoratio- 
nemvenit,  utpereainquanta  prasatiiisset  osteiideret. 
Addidit  quoque  cumuliim  perfectionis  insignem»  id 
est  moniis  Sion^  in  quo  habitasti,  lila  enim  qiiae  prae- 
cessere  mlraciila  usque  ad  montis  hujiis  inunera  pcr- 
venerunt.  Dubiuin  quippe  non  e^t  omnia  Veterit 
Testamenti  ideo  [ms4.,  a  Deo]  fuisse  facta,  iit  Novi 
veritas  promissa  seqieretiir.  Nam  qiiod  dicit,  mon/i< 


^    ,  ^ .  ,  , .   .^  Siou,  m  quo  habitastt^  Jerobolymam  uiique  significai 

|uai  Abrabae,  et  ad  ipsumascendatsuperbia  Romano- ^   .  ....  ,  _  ....  ,      .    •,  ,   .      .. 

.      .  .      ,       ,     ^        .      .     ^        .     D  civitatem,  in  qua  Israeliticus  poptilus  iiisidcbat,  ubi 

rum  qni  se  immamter  (m«.  A.,  r .» se  inamter |  extiile- 


runt.  Qiiein  psalmum  soliicitis  meniibus  audiamus  ; 
est  en:m  in  excidii  Jerosolymitini  lamentaliono  mi- 
rabilit. 

Ejkposilio  psalmi, 

Vers.  1.  Utquid^  Deus,  repulisti  in  finem?  iratus  est 
ptror  tuiu  iuper  oves  gvtgi^  fu'*  Ititroducitur  populus 
JiHLeorum  Dcosuppiicaiis,  ut  avprtcret  ab  Israeliiicis 
^viid  imininebat  exitlum.  Utquid?  quasrentis est,  non 
lm|tiitantis.  Uerilo  eiiim  terrilus  quanrebat  cur  san- 
ciiiarinm  Domini  passiirum  esset  n^f.indissimam  vasli- 
latem;  tiinens  ne,  quia  pennissa  est  templi  vastatio, 
Jndaicas  qnoq^ie  pfipulus  lunditus  iiitcrirct.  Niin  quis 


habitasse  declaral  Christi  Doinini  prae^cntiam  corpo- 
ralem ,  ui  haec  loca  non  sineret  iiicurrere  teterrimani 
vastitatcm,  In  quibus  humanis  oculis  apparere  digna- 
tus  est.  Fulgens  plaue  terra  miraculis,  dominica  vi-> 
sitatione  venerabilis,  ubi  d.ilum  est  oculis  camalibus 
videre,  quod  e.>i  summa  beatltudo  vel  crederc.  Quod 
argumentiim  dicitur  a  laude  rei  Lesae ;  ut  tanto  plus 
hoslibus  crcsceret  invidia,quanto  loca  sancta  fueranl 
eorum  prxsumplione  vastanda. 

Vers.  3.  Eieva  manum  tuam  in  superbiam  eorum  in 
finem  :  quanta  malignatus  at  inimicus  in  sanciis  tuis  I 
IKcc  vcrba  iion  sunt  irati,  sed  remedium  magis  cor* 
rcctionis  opiaiuis.  Prxvaluit  revera  Israi  lita:  petitio. 


/ 


n-27 


&I.  AUKIiiLli  CASSIODOR! 


528 


l!bi  eniin  aniplius  re!igiouis  Ciirislianai  cultus  eCflo-  A  coruniconleiiipldsexpnmitur,  tantuni  venire  vindicta 


rnit  qiiain  in  Romana  uibe,  qu£  prx  caeteris  terris 
Siiperslitioncs  sibi  ante  genlium  vindicavit?  Elevata 
cit  ergu  in  i|S>s  p)(en:ia  Domini,  quando  superbiam 
eorum  butnilitaiis  gralia  comimitavii,  per  luccns  eos 
m  pnem^  id  cst  ad  Dominum  Salvaturem.  Quanta 
pitiin  ncfandissiina  illic  sunt  signa  templorum!  Quot 
l£cclesiarum  coelestium  et  bealoruin  martyruin  dona 
Hiicueriint !  Ut  ulrisqiie  conspcctis,  revera  potenlia 
intelligalur  Domiiil  Christi,  qui  ex  tain  supersiiiiosa 
plebe  reddidit  sanctissimam  civilatem.  St^quitnr, 
quanta  malignatus  eu  inimicui  in  sanctis  tuis  !  Inimi- 
eufs  signincat  populum  Uomanorum,  qui  illo  tempore 
(sicut  dictum  esl)  insignis  idolorum  cullor  habebatur. 
Qui  malignalus  esl  in  locis  sanctis  ejus^  quando  sacer- 


celerius  postulatur.  Nam  in  big  duobus  versiculis  do- 
leniis  animus  vebementer  osteodilur »  ut  dicat,  sie 
posuerunt  signa  sua  in  templo  tuo,  quemadmodom 
solent  statna'  principnm  in  platets  per  loea  edita  col- 
locari,  ut  viantium  inemoria  vlsis  talibus  instroatur. 
Qoid  enim  exsecrabilius  quam  ui  hoc  auderent  facere 
io  penetralibus  templi,  quod  a  sacrilegis  pra^umitur 
in  plaieis?  Sequitur  alia  comparationis  miseranda 
conquestio,  ut  ita  dicat  ;antia«  illas  templi  revereo- 
dissimi  securibns  comminulas,  quemadmodtim  ezci- 
soribus  lignorum  silvae  solent  praeber&licentiam,  ubi 
nullus  ciistos,  nullus  contrarius  invenitur.  Antiqui 
aulem  januas  a  Jano  dictas  esse  voluerunt,  quod  per 
ipsum  anni  (ut  putabant)  prxberelur  ingressos.  Ad- 


dutes  tolaque  ministcria  250  tcmpli  in  prxdam  B  didit  quoque,  tn  idipsum^  in  templo  scHicei,  ut  facti 


missa  paluerunt,  cunciaque  gens  Hebrxorum  aut 
giadio  subjacuil,  aui  captivitati  subjugata  servivit. 
tloc  enini  nimis  acerrimum  bellum  Josephi  Historia 
septeio  libris  celebraia  describit. 

Yers.  4.  £l  gloriati  sunt  qui  oderunt  teinmedio 
airio  tuo ;  posuerunt  signa  sua  itgna^  et  non  cognove^ 
runt.  Hinc  jam  per  contempium  sacratissimi  templi 
major  in  prnBsumeiites  crescit  invidia  ;  ut  ipsam  qiio- 
dammodo  Diviiiiiaiem  contempsisse  videaiur,  quando 
sanctse  religionis  violator  arguitur.  Sed  cum  omne 
scelus  debeal  subsequi  poenitudo,  hic  positum  est, 
gloriati  sunt^  ut  oon  solum  peccasse,  sed  ipsum  quO' 
que  malum  ad  gloriam  suam  traiisse  vidcrentur.  Ad- 
didit  etiam,  qui  te  oderunt^  ut  patienter  non  debeat 


qualitas  de  loci  revereiilia  plus  dulcret.  Sequitur,  bi- 
penni  et  ascia  dejecerunt  eum,  Biptnni.  est  in  plagai 
lignorum  ferrum  ab  utraque  parle  formatum,  qnod  in 
excidcMidis  trabibiis  competeoter  aptatur.  Dicta  eai 
auiem  ab  eo  quod  bis  acuta  si(.  Pinnum  eniin  ant>qui 
aciiiuin  dicebant.  Ascia,  id  est  ferrum  in  obanci  iiasi 
more  curvatum,  perquam  maous  artificis  diligentius 
pcrsequiturquod  consial  minutiusabsciJendum.  Crgo 
ui  (ivilatem  illain  ostendat  fundilus  fuisse  vastatam, 
per  lixc  instiumenla  fabrilia,  et  magnas  res  simul  et 
parvissimas  dicit  esse  dejcctas.  Quidquid  enim  aut 
bipennis  excidcre,  aut  ascia  persequi  potnit,  manns 
truculenia  dejecii.  Quo  loco  ad  exprimendum  dolorem 
prophetx,  Jeremiai  sensus  ille  ponendus  est :  Videie 


hustiiieri,  quod  ab  inimicis  cognoscitur  perpetralum.  C  si  est  dolor  stcundum  dolorem  meum  qui  factut  eit  nu* 


Scquiiur,  tn  medio  alrio  tuo,  Hoc  ad  magnum  con- 
lemptum  pertinet  exprimeiidum  ,  ut  non  in  extremo 
aliquo  loco»  sed  in  medio  atrioy  sacrilegium  commi* 
sisse  dicaolur.  Quod  autem  adJidit,  signa  sua  signa^ 
et  non  cognoverunt ,  scilicet  aquilas,  dracooes,  caeie- 
ratiue  quibus  in  praelio  uti  solebat  Romanus  exerci- 
tus  ;  aut  certe  statuas  monimenta  victorix,  quas  im- 
pcratores  supra  fornices  piTiarum  io  suis  laudibus 
erigebant.  Se<|uitur  eliam  cum  dolore  dicluin,  signa ; 
ui  ipsa  repetiiio  ad  vin.iictam  celerem  justum  Judicem 
commoveret.  Qu£  figura  dicitur  epembasis,  quotics 
ad  auxesim  faciendam  de  vicino  eudem  verba  geini- 
nantur,  ostendeus  quia  huoKinis  est  viribus  applica- 
tuin,  quod  divina  fuerat  dispensatione  permissum. 


hi,  Dedit  me  Diminus  in  manibus^  et  non  potero  tiare 
(TAr^n.  1,12,  U). 

Vers.  (>.  Incendernnt  igni  tanctuarium  tuum ;  in  tern 
potluerunt  tabemaculum  nominis  tui,  Crescit  dolor, 
ubi  calamitas  eversionis  augetor.  Potuit  enim  bipennis 
ciascia  sola  lig  la  concidere,  sedad  postremum  ignem 
contigit  omnia  simul  devorare.  Sed  quid,  rogo,  de 
privatis  domibus  fieri  potuit,  ubi  furor  hostilis  $ajh 
ctuario  Domini  noo  pepercit?  Quod  autem  dicil,  t>>ii 
incenderuntf  In  ssecularibus  litteris  schema  dicitut 
pleonasmos,  nbi  et  superfluum  aliquid  poni  fas  est.  lo 
Scripluris  vero  divinis  (ut  mihi  videtur)  ha^figuranoo 
convenit,  ubi  totum  uii!e,  totum  necessarium,  toium- 
que  perfectum  est ;  sed  magis  per  bunc  modum  locu- 


Mam  ul  hunc  sensum  intelligas  esse  concepium,  in-  D  tionis  dictum  debemus  advertere,  sicut  usu  dicimu&: 


tulit,  et  non  cognoverunt.  Quod  si  cognovisseni,  libi 
iitique  reddidissent  sacrificia ;  non  autem  elegissent 
ad  dxmonum  redire  culturas.  Quse  captiviias  vel  ruina 
longis  post  temporibiis  facta  est,  quam  cognoscitur 
csse  propbetata.  Tunc  enim  quando  ista  dicebaiuur, 
teinplum  adhuc  Jerosolymis  non  erat  consiitutumi 
qiiippe  quod  a  Salomone  filio  ipsius  legitur  fabrica- 
ttiiu.  Unde  revera  coclcstis  prophetiae  magiia  virtus 
apparuit,  ul  ante  ipsius  eversio  praediceretur  quam 
ejus  conitruciio  provenire  potuisset. 

Yers.  5.  Sicut  in  via  super  summum  :  quasi  in  silva 
tignorum  securibus  exciderunt  januas  ejus  in  idipmm : 
iipewii  et  ascia  dejecerunt  eam,  Quantum  plus  inimi- 


Auribusmeis  audivi,  oculis  meis  vidi ;  cura  tameo  nec 
alienis  videre  oculis,  nec  auribus  audire  possit  extra* 
neis.  Seqoitur,  in  terra  poUuerunttabermculum  nomnii 
ttu.  Tabernaculumnominis  ejus,  templum  fuil  qoodSa- 
iomon  mirabilixdificationeconstroxit,  in  cujusdedi* 
catione  orans  ail :  Ego  autem  adi/ieavi  domum  ttofnmi 
ejus  {lll  Reg.  viii,  21),  ct  caetera.  Istud  ergo  tnberna- 
culum  quod  vtsitabat  virtus  ceelestis,  manus  poUuii 
vasiaioris,  et  usqiie  in  terram  deduxil  culmina,  qiue 
ad  laudem  Domini  probabautur  esse  construcla.  Ei 
nola  quod  in  his  quatuor  versibus  schema  iltud  nobi« 
lissimum  ponitur  auxesis,  quae  Laiioe  augnnentunr 
nuncupatur.  Cfcscii  euim  subinde  a4rocita»  facti » in 


m 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXX111. 


i}o 


0 


tam  imroaniler  excedenliliu^  ab  omnipolenti  Jiidice  A  improperalioiies  suslinebis,  qnas  Jud;eus  libi  movcl 


debeat  obTiari.  Quod  sive  in  laudibus,  sive  in  Tiiupe- 
raiionibus uiiliiernimis  ac  liecenler apponilur,  sicut 
fecii  Apostolus  dicens :  Scienies  quod  tribuiatio  pa- 
iienliafn  operatur,  palientia  aulem  probationem,  proba" 
lio  t^ro  ipem^  i>pe$  autem  non  confundit  (Rom,  v,  5, 
4,  5),  etc. 

Yers.  7.  Dixervnt  in  eorde  suo  coguatio  eorum  inter 
u  :  Venite  comprimamus  omnei  solemnitates  Domini  a 
terra.  Puluissenl  mala  supetiiis  enumerala  misericor- 
diaro  Domini  commovere,  nisi  adhuc  fuisset  in  Ju- 
dxis  obstinala  superbia.  r<am  liccl  lalia  perpessi  sint, 
a  blasphemiis  eorum  animus  non  recessit.  Dixerunt 
eniiu  iit  corde  tuo,  Et  nc  pauci  viderenlur  esse,  ad- 
didil,  eognatio  eorum  inter  se;  ul  impcenitenti  cordi 


incredulus?  Non  ut  eos  perderet,  qnos  flendos  esse 
judicabat ,  sed  ul  cpnfessionis  beneflcio  mutaret  in 
melius.  Sequilur,.  irritat  advenarius  nomen  tuum  in 
finem,  Hoc  esponit  quod  superius  dixii.  Tandiu  Do* 
minus  murmuraliones  patiiur  perfidorum,  donec  ad- 
versarios  suos  ad  confcssionem  sui  noiniiiis  roiser.iius 
adducat.  Illeenim  potens  est  sic  corrigere  deroganies, 
ut  qui  prius  mortifere  locuti  sunt,  posiea  pracdicare 
salttiai  iter  audiantur.  Irritat  eniin  a  canibus  iractum 
esi,  quorum  latratibus  R  litlera  plurimum  sonat.  /n 
finem  significatmundi  vesperam,  quando  gens  Judaeo- 
rum  pro  maxiroa  parle  creditura  est. 

Vers.  iO.  Utqwd  avertis  (aciem  tuam  et  dexleram 
tuam  de  medio  tinu  tuo  in  /!/iem?Qu»si  offtnso,  quasi 


merito  non  fuerit  suspensa  ca!amiias.  Seqiiilur,  Ve^  B  iraio  Domino  didt,  qui  nolit  pcccatores  populos  in 


nite^  comprimamus  omnes  solemnitatcs  Domini  a  teira. 
Ilic  verba  referuntur  irascentium  Judaeorum,  quoniam 
videraol  251  cversam  civitatem  suam,  et  Dei  san- 
eluaria  profanata  ,  insipienter  el  furiose  dixerunt : 
Abjicianius  legeiu  Domini,  qui  nos  vindicare  con- 
tempsit :  non  a:stimanies  mulio  eos  graviora  potuisse 
mereri,  qui  crucifigere  nisi  suot  Domioum  Cbristum. 
Talia  enim  Asaph  ex  sua  persona  dicere  non  poierat, 
quem  prseiinssus  lituli  intellectus  ornabat. 

Vers.  8.  Signa  nostra  non  vidimus  [ed.,  videmus], 
jam  non  est  propheta  :  et  no$  non  cognoseet  amplius. 
Uementissimi  homiiium  qui  talia  sibi  puiabant  posi 
reatunn  signa  posse  prxstari,  qualia  vidcbantuiv  nnle 
cnlpam  tam  immanissiinam  promereri.  Venicbat  uli- 


ttieri,  ut  adhuc  insna  videantur  perseverare  nequiiin. 
llleeiilm  quos  dispensatione  mirahili  placatus  aiten- 
derii,  corrigit :  quo6  propilius  intueCnr,  emend:it.  Sc- 
quitur,  et  dexteram  tuam  de  medio  sinu  tuo  in  ftnem, 
Aliudsacramcntum  tangiiur  VeierisTestamenti.Nam 
sicut  Moysi  datum  fuerat  per  virgam  miracula  facere 
{Exod.  IV,  6,  7),  ita  illi  prsecepium  esi  Ut  dexteram 
suam  in  sinuro  mitteret,  exindeqUe  prolata,  leprosa 
conspecta  esl.  Jussumque  illi  est,  ut  iterum  m:muni 
mitierei  in  sinum,  et  stalim  cuiata  est.  Signiiicans 
qiiia  populus  Judseorum  exiens  a  Domino  Christo  im- 
mundus  flerei ;  ad  eum  vero  conversus  reciperei  pri- 
stinam  sospilatem.  Quod  factum  ideo  commemoratur, 
ui  Judxorum  populum  in  antiquam  redire  prxdicerci 


qoe  iliis  in  animum  quantas  genles  patres  eoruin  Do-  C  sospiiatem.  Hoc  argiimentum  dicilur  abeventu,qu:in- 


mino  juvante  proslraveriiit,  quae  regna  momentanea 
coocertatione  subdiderinl;  ei  in  realu  maximo  con- 
siltuti,  ipsa  sibi  subtracta  dicebant  signa^  quae  patri- 
bus  suis  tunc  devolis  noverant  esse  collat.).  Sequitur, 
iam  non  est  propheta  :  et  nos  non  cognoscet  amplius. 
Adhuc  ipsasunl  verba  desperanlium  Judscorum.  Nam 
^ties  antiquis  lcmporibus  Israelilx  aliqiia  calanii- 
tate  premebantur,  euntes  ad  prophetas  inslruebantur 
ab  eis  jussu  Dominiquid  facere  debuisseni;  quibus 
taneo  eorum  dui  ilia  obetiire  coniemnebat.  Sed  cum 
606  eompleto  adventu  Doroini  non  haberent,  dicebant 
I  Doroino  se  fujsse  derelictos,  quamlo  eos,  per  qtios 
adrooneri  consueverant,  non  vidcbani.  De  talibus 
eoiiD  scripturo  est  :  Peccator,  cum  vewril  in  profun^ 


do  ad  illod  supplicatio  tendil,  ad  quod  rei  ordinem 
pervenire  cognoscii.  Scd  ne  in  tali  relaiione  diutiiis 
moraretur,  ad  laudes  Domini  festinus  accedit,  ut 
omnia  possibilia  dical  illi  qiii  tam  ingeiilia  cognosci- 
iur  opcrari. 

Vcrs.  11.  Deus  autem  Rex  noster  ante  scecula;  ope- 
ratus  'e$t  salutem  in  medio  <err(c.  Venii  au  secundam 
sectioiiem  intelleitus  ille  Asaph,  quem  titulus  prxci- 
nebat,  ei  spirilu  prophetiae  Dominom  Salvatorem 
pnedicii  esse  venturum,  enumerans  per  demonstra- 
iivuro  genus  oraiionis  quania  miracula  fecerit  in  coelo 
et  in  terra.  Etqnia  de  ejus  erat  incarnatione  dictorus, 
ne  quis  eum  Dominuro  crederet  lemporalem,  ante 
consiitutionem  roundi  Regem  eum  jam  fuisse  testatur , 


iftm  malorum,  spernil  (Prov.  xviii,  5).  lla!C  omnia  l^  sicut  ipse  in  Evangelio  aii  :  Ego  in  hoc  natus  sun* 


dici  non  poluerunt,  nisi  a  populo  Juda?orum,  qiiia 
Roraanis  ista  contraria  erant,  qiii  tunc  nefandis  idoiis 
serviebaot.  Revera  Asaph  intclligens  el  sanctitate 
prapeipaiis  fudit  pro  Jud;cis  mirabilem  supplicalioncm. 
Sed  ne  inclemeniia  Divinitatis  putaretur,  quo<l  pro 
ip6ts  Donprobatur  audiius,  subjunxii  cul(>as  di*$pera- 
liooesqfie  Jud(eurum ;  ut  debitas  uiiiones  su$cepcrint 
loerito,  in  quibus  nulla  fuit  inter  tam  niulta  eriinitia 
confrtta  peenitudo. 

Vert.  9.  Usquequo,  Deus^  mproperabit  inimicus ; 
mitat  adversariui  nomen  tuum  in  finem?  Clamal  taii- 
i\Qm  qiii  adjuiorem  pctil,  gemit  quomodo  vulneratus 
4|si  medieum  qusrtt,  dicens  Domino  :  Quandiu  isias 


{Joan,  xviii,  57).  Sacula  eniin  dicta  sunl,  quod  in  se 
revolvant  tempora.  Sequiiur,  operatus  est  salutem  in 
medio  terrm,  Quamvis  boc  el  de  fnciis  miraculis  possi  t 
intelligi,  qnae  corain  hominibus  visualiter  cognos^  iiiir 
operatus  ,  tamen  melius  hoc  de  auimarum  salute  &u- 
scipiamus,  quam  operatus  est  prxdicatione  vitali.  In 
mcdio  terra ;  ciinctis  scrlicet  cerncniibus  populis  , 
qiios  per  terra:  vocabulurn  datur  inielligi.  Quae  figura 
dicitur  metonymia,  quando  per  id  quod  contiiiet,  id 
quod  coniinelnr  ostenditur. 

Vers.  12.  Tu  confirmasti  in  virtute  tna  mare;  rofi- 
trivisti  capita  draconum  super  aquas.  Ut  rcvcra  osien- 
deret  quod  superiiis  dixit,  ante  taccuh  Regem  fui^se 


5'jl  M.  A(JhCLI  CASSiOOORl  z^oz 

Doiiiiimm  Salvatorcm,  qui  pro  iiobis  pati  dignnlus  A  lingua  fortis  interpretalQr,qtiodsxpcdiaboIuin  signi- 
est ;  ut  morlem  nioriemlo  dt  siruerel,  caplivi.-^  l  bor-      Gcare  jam  diximus. 


laiem,  rcis  prxntia  condonaret,  re^^ert  miracula  qnne 
quondam  fccil  in  gente  Judaeornm.  Omfirmavit  enim 
Rubri  maris  liquidas  abyssos,  quaiulo  in  duobus  h- 
leribus  sic  aqua  deAxa  est,  ut  mare  navigerum  itor 
ractTei  esse  tcrrenum.  Seqiiiiur,  conlrmsii  capita  dra^ 
CMum  iuper  aquas,  Mysterinm  superioris  miraculi 
decenter  exponit,  quia  illa  praefiguratio  transilus 
niaris  Uubri  aquas  sancti  baptismatis  indicalrat,  ubi 
capita  draconum,  id  est  spirituum  inimuiid<  rum  per- 
ducunur  ad  nihilum,  qtmndo  animas  quas  illi  pecca- 
torum  sordibus  Inquinaiit,  rons  salutaris  emundat. 
Et  nota  quod  in  boc  et  in  aliis  qualuor  vcrsibus  per 
flguram  synathrocsmos  singulas  congregat  l:<udcs; 


Vers.  15.  Tuus  est  dies  et  tua  est  nox;  tu  feusti 
solem  et  lunam,  Versus  iste  et  seqaens  omnibus  ad 
liiteram  patent.  Cunctarum  quijpe  rerum  creator  est 
D.  niinus;  sed  aptius  videntur,  si  spiritualiterexqui' 
ruiitar.  Diem  ponamus  justos  viros,  quibus  scmper 
sapientiae  lumen  irradiat ;  noctem  h^m-nes  tcrreo'  s, 
qiii  peccalis  facientibus  obscurantur;  sicut  !ii  alio 
psalmo  dictiMn  est  :  Dies  diei  eructat  verbum,  et  nox 
nocti  indicat  scientiam  {Psal.  xviii,5).  Sed  cum  dicit : 
Tiitis  est  dics  et  tua  est  nox^  siguificat  quoniam  in 
utrisque  Dcus  miracula  niagna  facit,  ut  ei  ilinni  mu- 
nere  sux  pieiatis  illumiiiel,  et  istum  pec<  atis  emen- 
datum,  regiii  sui  faciat  es^e  participem.  Addidit,  f» 


ut  fnumeraiio  ipsa  virlutuin  animum  oflensi  potcn-  B  f*cis!i  solem  et  lunam,  llxcomnia  nomina  per  exem- 


listimi  Judiiis  tempcraret. 

Vers.  13.  Jn  confregisti  caput  draconis;  dedisti  eum 
ffi  ^«rafn  populo  yEthiopum.  Ciim  snperius  dixer  t 
plurali  numero  eapita  draconum ,  sign  ficaro  volcns 
nequitias  spirituales,  modo  singulari  nnmrro  ponit 
draconem^  ut  ipsum  Saianam  indicare  videa:ur,  qni 
quantum  foriior,  lantum  nequior;  et  cum  singulari 
numero  ponitur,  iulcr  malignos  spiiitus  habcre  simi- 
lem  penitiis  abnegatur.  252  Confracium  est  enim 
eaput  ejiis,  qiiando  superbia  ipsius  de  ccelo  dejicta 
eat ;  et  nativam  clai  itaiem  retinere  non  meruii,  qui 
i^e  voluoiaria  obscuritale  maculavit.  Addidit,  dedsti 
eum  in  escam  populo  jEthiopum,  /Ethiopes  bcne  pec- 
calores  advertimus,  qui  anie  fuerant  tenebrosa  mente 


pla  magls  planius  expo::unlur.  Sol  sapientem  signi- 
ficat,  luna  slulium ,  sicut  sciiptnm  est :  Saptensper- 
manet  cicut  sol;  sluitus  autem  sicut  luna  mutatur  (Eccti, 
zxvii,  l^).  Pulclira  narfkatio,  ut  per  &iininiudines 
rerum  Oiniiipo:enlis  stupenda  magnalia  declarentur. 
Iii  I  rani!  us  i!>ineu  intelligendum  est  Creatorem  Dj- 
minum  suliiam  nimis  ct  copiosam  ostondere  pie- 
taieai. 

Vers.  16.  Tu  fecisii  omnes  termlnos  terrce  :  astatem 
et  ver  tu  fecisti  ea  :  meinor  eslo  hujus  creatr.rce  tua*^ 
Non  incongrue  terminos  terrce  dicimiis  omiies  apo>lo- 
los  et  prophetas.  Nam  sicut  termini  agrorum  fines 
[ed,,  funes]  di>linguunt,  ila  et  prxdicatores  Cbrisii 
verae  fidei  jura  custodiunt.  Sequilur,  a^staiem  ei  ver 


teterrimi ;  sed  ad  Dominum  conversi,  escam  coepe-  C  tu  fecisti  ea.  Per  hac  tcmpora  significat  fideles  diver- 


runt  habera  diabulum,  cnm  de  ejus  detractione  sa- 
lianlur.  Nam  hodieque  quem  pessimum  intelligi  vo- 
lumus,  diabolum  nuncupamus.  Omnibus  eiiim  culpis 
exsufllatur  admissis,  tolius  diciiur  auclor  erroris ,  cl 
8*eut  ille  Chrisiianos  iusequitur,  ila  ab  omnibus  exse- 
«Tabili  horrorediscerpitur.  Sic  fitutqui  paganisante 
venerabilis,  nunc  a  Chrii>tianis  detractionum  mor- 
sibus  conodaiur.  Sive  conversi  jam  fideles  escam 
possunt  babere  diabolum,  quando  per  ipsius  machi- 
namcnla  leiitationesque;iroficiunt;  ipso  eiiiin  perse- 
queute  martyres  fiunt,  ipso  aifligenle  paiieniix  mu« 
iiere  coronantur.  Quapropler  meriio  diabolus  illorum 
esca  dicitur,  quos  fdligaiionibus  crebris  ad  desideria 
votiva  perducit. 


Fa  mornm  qualitate  pollentes;alii  enimsunitanquaiu 
aestus  fidei  calore  ferventes  ad  martyriuin  usque  per'*> 
diicti;  alii  mansueludine  temperali  lanquam  ver  ^ 
a^quabili  Domino  devotione  famulanses.  Oinnia  cnim 
ei  ista  et  talia  ipse  fecii,  cujus  graiia  conceJiiur, 
q:!od  iii  b>iminuni  bona  voluniate  monsiratur.  Addi» 
dit,  itieifior  csio  hujus  creaturce  tuas.  Ileddit  causam 
cur  cniiiiieraiio  iila  praemissa  sit ;  scilicet,  ut  qui 
facere  coni«uevit  mngna,  Judxis  quoque  delinquenti- 
bus  miseraius  indulgeut.  l£t  ut  bencvoleniium  pii  Do- 
mini  provocaret,  beucficia  ejus  frequenter  enumeral ; 
ul  memor  esse  digaeiur  eormn  quos  creare  dignatus 
est. 

Vers.  17.  Inimicus  improperavil  Domino^  et  popukts 


Vers.  U.  Tu  dirupisti  fonles  et  torrentes,  tu  siccasti  ^  insipiehs  exacerbavit  nomcn  tuum.  Illorum  verborum 


fluvios  Ethan.  Hoe  lolum  per  a'lcgoriam  de  poccato- 
ribusdicit.  Fonles  iilos  appellai,  quorum  niala  jugi- 
tiT  influebanl;  torrentest  qui  subito  concitali  rapidis 
excursibus  irruebant.  Ilxc  enim  duo  gt^ncia  peccan- 
tium  Dominus  dirumpet,  cum  eos  a  «iiaboli  famula- 
tione  diviserit.  Sequitur,  siccasti  fluvios  Ethan.  Prio- 
rem  excolit  seiisum,  ul  fluvios^  id  est  iiiundaiioncs 
diabolica  iniquilate  collecias  iiou  i^olum  dirumpat  ac 
dividat,  verum  ciiam  desiccei  ei  auferat.  Fluvius 
entm  quando  siccatur,  ad  iiihiluin  sinc  dubitalione 
perdiicitur.  Quod  lunc  contingere  niiniresiuia  est, 
Miiitndo  donans  multitudinem  peccatorum,  diaboli 
coiistat  inundantia  periidsc  consilia.  Ethan  Hcbrxa 


meminii,  qus*  supcrius  dixit :  Venite^  comprimamuB 
omnes  dies  festos  Domini  a  terra,  elc.  Inimicus  utique 
fuit  iste  populiis  Juda^orum,  qui  talia  dixii  in  Donii- 
niim.  ul  illi  videreiur  exprobrare,  cui  vel  ei  aliqua 
parte  gratias  agere  nulla  poiest  creatura  sufficere. 
Sequilur,  et  populus  insipiens  exacerbavit  nomen  tuum, 
Insipiens  utique  qui  agebal  indigne,  ut  illa  putienter 
audiret,  qux  dchuisset  omnino  refugere.  £t  ei  boc 
Dominum  ad  irain  provocaverunt,  quia  non  pro  suis 
peccatis  talia  sibi  accidi^se  dixerunt,  sed  pula>cruiit 
injuslum  Dcum,  qui  quasi  nun  inerenlibus  doiuinari 
permittebat  interiium.  Consideremus  igitur  ordiiieiu 
saiubenimum  supplicautis.  Sic  procul|)abilibus  orat^ 


535  EXPOSITIO  IN  PSALTERICM.  PSAL.  LXXIIL  53i 

M  e6ruin  semper  confileaiur  errata.  Hoc  si  Judjei  fe-  A  vitio  velut  quodam  iiospiliorecipiunt,  qui  malis  acli- 
eiss«*nt   niente  devota,  potuerant  generaliter  debita      bus  poHnuniur. 


viiare  supplicia. 

Vrr».  i8.  Ne  trada$  betliis  animas  confiientes  tibi : 
4inhna§  pauperum  luorum  ne  obliviicaris  in  finem, 
A$aph  venit  ad  lerliam  sectionem,  cui  merito  proe- 
missus  esl  intellectus :  quando  aic  peccala  populi  su- 
perius  confes^us  est,  ut  tamen  devotos  a  Domino 
liberandos  esse  praesumai.  Supplicat  enim  vir  sancitts 
quod  sciebat  esse  venturum  ,  ul  fidclium  aninias  non 
indal,ne  diabolos  ad  sua  vota  t^erveniat.  Eranl  enim 
lo  illo  populo  eiiam  tunc  vasa  misericordise,  ex  qui- 
bus  fait  Simeon,  JNicudemus,  Naibanae),  de  quo  Do- 
uiinus  lestimoiiium  perhibet,  diceus  :  tcce  vere  Is- 
roflita,  m  quo  dolus  non  est  {Joan.  i,  47) ;  et  rcliqui 


Yers.  20.  Ne  avertatur  humilis  factus  confusus : 
pauper  et  inops  laudabunt  nomen  tuum,  In  loco  eorum 
qui  offendere  videbantur,  ponit  eos  qui  gratiam  Do- 
niini  habere  consiieverunt :  ut  diteciio  devotoruni 
odium  coniumaciiim  tempiTaret.  Quod  argiimentiiin 
niinis  accomiiiodum  est,quand«»  pro  aliijuo  detcstabdi 
ponilur  per<ona  graliosa.  Confundi  autem  noii  cst 
biimilis,  sed  supeibi,  qui  Deiglorlam  non  Signosteiis, 
biimaiiis  meriiis  applica^  si  quid  boni  (Dotnlno  prae- 
siante)  susceperit.  Contra,  liumiles  Deum  jugiter  /au- 
dani^  se  semper  accusant :  intelligenles  L>iviiiiiaiis 
esse  quod  sapiunt,  proprium  ntiqiiequod  delinquuiil. 
Istos  rogat  non  debere  confundi;  qnonian  quidqiiid 


iiui  Doraino  cordis  purilale  placiierunt.  Destias  enim  B  boni  perceperint,  Domini  muiicribus  intelligunt  ap- 


posuit  diabolum  cuoi  ministris,  qiiorum  rapita  (sicut 
superius  dixit)  contrivit  super  aquas.  Sequiiur,  et 
mmmas  pauperum  tuorum  ne  obtiviscaris  in  finem,  De 
illis  dicii  qui  supcrbia  mundi  repudiata,  ad  humilita- 
lem  se  sanciissimam  contulerunt :  rognns  ut  eis  Do- 
mini  Salvatoris  beneficia  non  negentur;  sed  quia 
paoperes  ejos  facti  ^unl,  ipsius  largiiale  ditescant. 

Yers.  i9.  Respice  in  testamentum  tuum  :  quia  repte" 
ti  sunt  qui  obscurati  sunt  terrce  domorum  imquiiatum, 
Respice^  dixit,  ut  digneris  implere  qu»  cognosceris 
iii(e  promisisse ;  sicut  scriptum  est :  Ecce  dies  ve^ 
mentf  didt  DominuSt  et  eonsummabo  domui  Israet  et 
ionau  Juda  testamentum  novum^  non  secundum  tesia» 
mentum  quod  disposui  palribus  eorum  (Jer,  xxiii,  5). 


plicanduin.Sequilur,  pauper  et  inops  laudabunt  nomin 
tuum,  Videamus  quam  sit  isla  gloriosa  paupcrtas , 
quam  felix  prohetiir  inopia,  qua;  D  minum  eliam  ta- 
cita  laudat^  ct  de  patieiiliae  su.c  virtiiie  concelebral. 
Bfulus  est  sl  p^allat  superbus;  paupcr  et  inops  taudant 
Dominum,  et  cum  videiiiur  habere  silenttum.  0  inx-* 
stimabile  bonum,  si  perpendatur  inlrinsecus!  Pauper 
Dei  d  ninr,  divessaeculi  nuncupatur  ;  iste  est  liegis 
xienii,  ille  temporis  utique  fugilivi.  Non  sibi  bahet 
q'ii  furis  dives  esi ,  iste  potius  idoneus  dicendus  est, 
qui  iti  ihesauris  animae  probatur  virtutes  eximias 
condidisse. 

Vers.  21.  Exsurge^  Domine^  judica  causam  tuam  : 
memor  esto  itnproperiorum  tuorum,  eomm  qwe  ab  tii- 


In  illo  enim  pollicitationes  temporales  sunl,  ut  fuit  C  ^ipiente  sunt  tota  die,  Post  cuncta  quse  dixit,  nunc 


terra  repromi>sionis  et  inimicorum  253  subjeclio. 
Tal.a  enim  rudi  populo  debuit  concedere ,  nt  ad  spi- 
riiualia  intrepidus  potuisset  subinde  festinare.  lo 
NoTO  autem  Testamento  promiltitur  imperturbabtlis 
liia,  regnuiQ  ciiju«  non  erii  finis,  bearitudoperpettn, 
rt  Domini  conicmplatio  gluriosa.  In  boc  ergo  /et/a- 
«!€»<•  respicere  dicit  Dominum  debere,  ut  cilo  erranti 
popiUo  debeat  profutura  praestare.  Revera  intelligen^ 
factos  est  Asaphf  qui  lalia  petit,  unde  totus  mundus 
potoisaet  al)soivi.  Et  vide  qiia  sapientiu  ruiicta  dis- 
carril :  qnia  noQ  erant  bona,  quae  delinquentis  po- 
pali  conmemorare  potuisset,  memioit  promissionis 
DoniDics  qux  semper  impleiur.  Sequitur  alia  cansa 
niiereiidi,  qux  diciturqualiiasabsoloia  :  Quia  repleti 


facit  Judicis  cansam;  ut  cum  efficacius  commoveret, 
cui  negotii  sui  qualilas  intimaiur.  Nunc  ad  ipsum 
Dominum  verbaconvertit,  expelens  al  caQsamsiiam 
contra  itlos  dijudicet,  qui  non  desinunt  pravis  miir- 
murationibius  iit&onarc  Judicut  enim  causmn  suam , 
diim  erranles  facit  niauife.^ta  cognoscere,  ulconverti 
prxdicent  quod  stuliis  ( ogitationibus  abnuebant. 
Sequitur,  Memor  esto  improperiorum  tuorum,  illorum 
scilicet  quae  superius  dicla  sunt :  Jam  non  est  pro» 
pheta^  et  nos  non  cognoscet  amplius,  Adjeoit,  eorum 
qua:  ab  insipiente  sunt  tota  die.  Ct  hoc  de  superiori- 
bus  pendet,  quoniam  ista  opprobria  ab  insipientibus 
dicta  venerunt.  Ct  ne  putarenlur  ad  tempus  efTusa , 
addidii,  tota  die ;  ut  ipsa  continuatio  mansueludinem 


swtqui  obuurati  sunt^  id  est  peccatures  qui  ignoran-  D  paiienlissimi  Jud.cis  iiidicaret. 


tic  olMCurilale  deroersi  suni ;  sicut  et  ipse  pro  eis  in 
cmee  positus  supplicavit,  dicens :  Pater,  ignosce  ilUs, 
qm  nesciunt  quid  faciunt  (Luc,  xxiii,  34).  Sod  repe- 
lamet  baDC  versum,  ut  contuxtio  vcrborum  facilius 
debeit  apparere.  Dixit,  Respicet  quia  repleti  sunt  qui 
•hcvrefi  sunt,  Repteti  enim  fueraiil  iniquitalibus,  et 
ieeeste  erat  ut  eos  sequeretur  obscuritas,  qui  merilo 
lenebris  comparantor,  quoniam  luinen  sapientix  pcr- 
dideriinl.  Addidily  terrce  domorum  iniquitatuw,  isli 
sont  terra  domorum  iniquitatum,  id  est  terreni  de 
dooio  iuiquitatum.  Et  ne  forle  hic  terram  in  bono  vo- 
laiises  accipere,  pulchre  definitum  est  quid  sit  corpus 
iiilldeiiomy  hue  est  domus  iniquitatum  :  quia  cuncla 


Vers.  22.  Ne  obliviscaris  voces  qumrentium  te:  su- 
perbia  eorum  qui  te  oderunt  ascendat  [ed. ,  ascendit] 
semtter  ad  te.  (n  primo  coinmale  miscuit  iierum  vota 
fideliiiin,  ne  ahjicial  preces  eornm  qui  ad  ipsum  lolo 
cordis  alTeclu  clainare  noscunlur ;  ut  inveniant  quem 
quaerunt,  ei  mereantur  cernere  [ms,  G.,  ed,,  cerie] 
quemexpetunt.  ^equ'iiviV,superbiaeorum  qui  te  oderunt 
ascendat  semper  ad  te,  iioc  congnie  dictum  de  Romaiiis 
advertimus,  de  quibus  superius  ait :  In  medio  atrio  tuo 
posuerunt  signa  sua;  utcoiilra  hosles  Jerusalenvonini- 
poteutem  Judicem  vehementissime  commoveret.  Su- 
perbia  est  euim  quam  Doroinus  specialiier  exsecraiur, 
pcr  quam  el  angelus  corruit,  el  primi  hominis  bea* 


555  M.  AURELIl  CASSIODORl 

litU'to  discessil.  El  considera  quam  prudenter  acer*  A 
rimum  viiium  in  fine  positum  est ,  ui  post  dmnia 
diceret  quod  mcmoriae  flnibus  conderelur.  Sic  de- 
plorant  simpliciier  et  prudenter  qui  pura  Domino 
roente  devoti  sunt :  sic  per  dolorem  quamyis  nimium 
falli  nesciunt  qui  piis  regulis  obsequunlur. 

Contlusio  piolmu 

Gognovistis,  auditores  egregii ,  quam  suaria  sint 
fldelissimis  viri»  oflicia  pieiatis :  quemadmodum  no- 
lint  proximos  suos  tristitiam  suslinere,  ut  de  futuris 
eorum  cladibus  tantis  lacrymis  afflignntur.  Ilacc  est 
revera  cbaritatis  sancta  perfeclio  prxsenlare  futura 
sibi  pericula,  quae  proximis  formidantur  esse  ventun. 
Quid  ageret  isie  de  conspecia  clade,  quam  [m<.  A., 


5:6 


Exposilio  ptalm, 
Vers.  i.  Confitebimur  tHfi^  Deui;  confitebimuriiiH^ 
et  invocabimui  nomen  luum :  narrabo  emma  mirabiiiM 
tua,  In  lioc  uno  verso  per  ordinem  regula  saocia! 
devotionis  exponilur;  nam  popnlus  ilie  Jadaicus  qui 
eratCbrisio  Domino  crediturus,  quem  tilolus  moiiet: 
Ne  corrumpoi  in  finem^  erumpit  in  voeem,  el  iq  con* 
fessionem  suam  devotissime  poliicetur.  Confiteri  est 
(sicut  saepe  diximus)  multorum  oonfatipne  (iie)  aliquid 
profiieri.  Nam  etsi  uniis  confessus  dicatuf,  alifs  jam 
in  fide  praecedeniibus,  vel  subsequentibus  cognosci- 
tur  esse  socialus.  Sequiiur  iterum,  confittbimur  tibi. 
Soliditatem  promissionis  repetiiio  ipsa  testatur,  qu» 
nunquaro  transitorie  ponilur,  nisi  ubi  mentis  firmitas 
indicatur ;  sicut  est  illiid :  Paratum  cor  meum^  Deui ; 


quando]  fuluram  sic  cognosciliir  compuncto  corde  ^  p^,^,„^  ,^,  ^,„^  (P^^,  ^^,^  gj^  ^j  his  similia.  Tibi 


doluisse?  Respiciamus  ergo  Scripturae  sanctx  quati 
sibi  veritate  consentiaut;  ut  anie  Ataph  adbuc  flo- 
rentem  Jerusalcm  deploravcrii,  quam  post  tot  annos 
Jeremias  peracta  captivitaie  deflevit.  Ulrumquepium, 
uirumque  gloriosum  ;  scd  plus  iste  nescio  quo  pacio 
misericors  fuisse  cognoscitur,  qui  adhuc  In  prosperis 
cnstitutus,  amarissimo  dolore  noscitur  esse  percul- 
sus.  Qiinpropter  considerare  nus  convenii»  quod  re- 
fuigente  varietate  conteztus  modo  laetaniium  jublla- 
lione»  modo  pmnitentium  gemitu,  modo  iiistiiutione 
salutari,  modt>  lamenianlium  dolore,  modo  saluiari 
incarnatione  prxdicta,  modo  pollicitatione  prxmio- 
rum,  modo  tcrrore  poenarum,  modo  laudibus  domi- 
iiicis  cunctus  Psalterii  texius  ornatus  esi.  Ul  sicut 


dictum  esi ,  ut  alionim  cultiini  Begaretur ;  qiiia  illa 
est  vera  devotio  qux  solum  justissime  veneratur  au- 
ciorem.  Et  illud  insp  ciamus,  qiioniam  mbnein  ple- 
rumque  general,  vel  semel  terreno  judici  crimini 
confiteri :  Deo  autem  frequentala  confessio  non  par- 
turit  periculum ,  sed  saluiem.  Pnlcherrimus  currii 
ordo  verborum.  Prius  se  dicli  eonfiteri^  id  est  peccata 
deflere ;  postea  invocare  nomen  Domini.  Sic  enim  di  - 
gnnm  est,  ut  ipsius  munere  prius  corda  nostra  con- 
fessione  purgemus,  et  sic  ad  auiilium  suscipienduin 
nomen  Domini  invocare  debeamus.  Nam  ad  quos  ve- 
nire  poierii,  nisi  quos  jam  proprios  t^%e  cognoscet  ? 
Quod  si  eum  invocet  indevotus,  judiciuin  sibi  videtur 


,    .    .  ^    .^  ^„         postulare,  non  veniam.  Praemittenda  sunt  enro  talia. 

corona  suavte.m.s  conseria  flor.bus  sp.ra.ncn  efQc.lc  „icon«den.erdlvinampos8imos.«eocoreclemen.iam. 
grar.osam,  iia  et  h.c  lilMjr  d.Tcrsis  T.rluium  fragrare      ^^^^.^^  ^„^^„  „,„^.„  ^.^,j.,;„  ,„^  Cum  superinl 

plurali  numcro  dixerit,  Confitebimur^  liic  singulari  dl- 
cit,  narrabo:  quia  populo  Dei  utrumque  Ccinvenil,  ct 
singulariter  diccre,  et  de  pluralitate  seniire.  Scd  isia 
narraiio  vox  introducia  est  fldelium ,  quia  non  roe- 
rentur  inagnalia  divina  rcvolvere,  ni^i  qui  se  cogno- 
scont  pura  dcvotione  Deo  servire.  Sic  cnim  in  abo 
psalmo  b^gitur :  Peccatori  autem  dixit  Deus :  Quare 
tu  enarrai  juslitias  meas  (PiaL  xlix ,  f  6)  ? etc.  Sed  quis 
possit  omnia  mirabilia  supefna  narrare,  nisi  ille  qul 
sanctam  Trinitatcm  hrcviter  rerum  oroniiifn  profl- 
tetur  auciorem,  et  individu.^e  volunfati  ejus  applicat 
quidquid  in  ccelo  et  in  lerra  inefTabili  administratione 
peragitur? 


scniiatur  odoribus. 

254  exposiTio  in  ps/vlmum  lxxiv. 

In  finem ,  ne  corrumpoi ,  psalmus  cantici  Asaph, 

Yerba  tituli  bujus,  nisi  ordine  suo  considcrcntur, 
obscura  suni.  Ataph  (sicut  saepe  diximus )  Synagoga 
significatur,  id  esl  congregalio  quae  credidil ,  non 
qux  obsiinaia  permansit.  Nam  post  resurrcclionem 
Domini  confe>sa  legimur  mulia  millia  Judxorum , 
sicut  inter  ala  testantur  Actus  aposiolorum.  Qua- 
propler  hunc  populuro  Anph  isie  nunc  admonei,  ne 
fidem  suaih  corrumpai  in  finem^  id  esl,  in  Dominum 
Salvatorero,  qui  ejus  credulitatem  accipere  mcruil , 


et  frucium  salutis  iiivenit.  Ista  cnim  munera  quandiu  rk     xi       f%  ^  .  •    .•.?     •  j- 

...     .  .-,.»'     yers.^,  Cum  accepero  tempusy  ego juitwoi  nidica' 

non  disperguntur,  manenius  illae.>i;  qtiando  fuerint      .      «i  .    •  r    •.      u-    ^i.  .        c  j 

r   ^         *  '   *  to.  Mutatio  personae  fecit  nobis  alteram  parlem.  Sed 


vitiata,  a  conspectu  Regis  reddimur  alieni.  Psalmum 
cantici  vero  diximus  esse,  cum  res  aciuales  spirituali 
contemplalionedisccniimus;  quod  totum  in  hoc  psal- 
mo,  diligens  lecior,  invenies. 

Ditiiio  psatmi, 

Primo  iiigressu  fideles  Judxi  dicturos  se  omnia 
ejiis  mirabilia  proflienur.  Secundo  Rex  ipse  loqui- 
tur  Jesus  Gbristus,  jiislitiam  se  judicaloram  promit- 
i  'us,  cum  tempus  generalis  resurreclionis  advenerit. 
Commonct  etiam  iie  quis  audeat  allquid  contra  divina 
inandata  praesnm«re «  iie  eum  possit  ailcrna  poena 
torqnere. 


Itinc  datur  inledigi  quemadmodum  Asaph  primo  verso 
perfeclae  religi'>n{s  regulam  comprehendit ,  ut  tani 
cito  mcrerctur  audirl.  Loquitur  enim  jam  Domintis 
Christus:  Cttni  accepero  tempUB^  dicit,  per  id  quod 
factus  est  homo ,  sicut  ait  in  Evangelio :  Dedit  at 
poteUaiem  judicium  facere,  quoniam  filiui  honunis  etl 
{Joan,  V,  27).  A  natura  vero  deitatis  audi  quid  di- 
cal :  Omwia  ^ao?  habet  Pater  mea  iunl ,  et  mea  Patri» 
sunt  (Joan.  xvi,  15).  Sed  ct  Hla  natura  quaeaccipit, 
el  illa  quae  dat ,  uniis  est  Dominus  Chrisius  ;  siciit 
dicit  Apostolus :  Ei  unm  Dominns  Jeiui  Chrittui^  por 
quem  omniaj  et  noi  per  ipium  (/  Cor.  viii,  6).  Sequi- 


857 


EXPOSITIO  IN  PSALTCRIUM.  I>SAL.  LXXIY. 


5a8 


lur,  ۤ0  junitioi  judicabo;  ut  compnncia  corda  mor-  A  stellarum  ad  aliquod  flagitium  ae  perTenissc,  ut  hoe 


laKom  ante  tempus  Judicii  !n  hoc  se  mundo  studio- 
sios  precarentor  absolvi ,  ne  venientes  in  folara  illa 
diseeptatTone  inopinatam  Judicis  sententiam  susti- 
nerent. 

Yers.  3.  Liquefaeta  e$t  terra,  et  omnei  habitantcs  in 
ea ;  ego  eonfirmavi  eolumnas  ejus.  Dicit  Dominus  ante 
advenium  suum  terram  esse  genns  humanum  ,  quod 
ab  llla  soliditate  verilaiis  in  peccatorum  labe  reso- 
tatom  est ;  quippe  quod  derclicto  auctore  nefandis 
idolis  servicbat.  Sed  quemadmodum  salutari  incar- 
natione  subrenerit  terras  liquefacta!,  subsequitur,  e§o 
emtfirmavi  cotumnas  ejus,  Columuas  a|K)stolos  debe* 
mus  accipere,  qui  confirmati  suitt  resurreciione , 
eum  in  Domini  passione  nutaverunt.  Nam  et  ipse 


magis  impuiet  Gonditori ,  quod  propria  voluntate 
peccavit.  Sed  quanto  veracius  quanloque  uiiliua,  ut 
suum  eonfiteaiur  scelus,  qai  cum  nefarium  perpc- 
traret  facinus,  ut  liberaretur  a  crimine,  iuTocare  ne- 
glexit  omnium  Redemptorem. 

Vers.  6.  Quia  neque  ab  Oriente,  neque  ab  Occidente^ 
neque  a  destrtis  montibus.  Versus  iste  aliquid  expetit 
subaudiendum,  ut  ejus  nobis  lucida  possit  apparere 
sententia.  Dicit  enim:  Quia  neque  ab  Orienle,  neque 
ab  Occidente,  neque  a  deserlis  montibus,  addeudum  , 
deest  Dominus,  ut  te  possit  agnoscere,  cum  eum  to- 
tum  ubique  constei  esse  praesentem  ,  sicut  alibi  le- 
gilur  :  Spiritus  Domini  reptevit  orbem  terrarum  (Sap. 
I,  7).  Quae  Hgura  in  sscularibus  lilteris  dicinir  ccli- 


eos  confirmaTit,  quando  Petro  apostolo  dixit :  Petre^  B  psis,  id  e$t  defectus,  quoties  pleno  intell^ctui  Tcrba 


quoiits  expetivit  vos  Satanas  ut  cribraret  sicul  tritieum ! 
tt  ego  rogavi  pro  te ,  ne  defieeret  fides  tua ;  et  tu  aU" 
ffMJuto  eonversus  confirma  fratres  tuos  {Luc,  xxn,  51» 
S2).  Ct  respice  verborum  aptissimam  contrarieiatem. 
Uquefadee  enim  terrw  ^  confirmata:  cotumnm  merilo 
SttbTeiiire  potuerunt.  Cotumnis  enim  merito  apostoli 
conparantur ,  quia  terrena  vitia  in  imo  deprimant, 
el  saperD»  Tiriates  ad  gratiara  regni  ccelestis  ex- 
lollBnu 

Vers.  4.  Dtxf  iniquis :  Notite  inique  agere;  et  deiin' 
q[umtibus  :  Sotile  exnttare  eornu^  Hoc  est  qiiod  supe- 
riiis  dixit :  Ego  confirmavi  cotumnas  eju$,  Dixit  enim 
per  propheias  atqiie  apostolos  moniu  Novi  et  Veteris 
T^Moienti «  ne  sceleraii  male  agerent,  sed  ad  Do- 


aiiqua  subtrahuntur.  Sed  hoc  factum  est  non  indi- 
gfentia  sermonis ,  sed  ut  studiosius  quxraiur  r.uod 
fucril  necessaria  tacitumitalc  suppressum.  Quapro- 
pter  de^inant  blasphemt  sacrilega  verba  cogitare , 
quando  se  Judex  proGtetur  essc  pra^eiiiem,  cui  sub- 
jaoel  omnia  sub  Teriiate  cognoscere.  Ct  nc  aliquis 
niiretur  in  complexione  mondi  duas  tantuin  paries 
positas  fuisse,  hoc  melius  S))irilualiter,  si  possumus, 
expotiamus.  Orientem^  ponamus  homines  jam  diTina 
claritale  conspicuos ;  Occidentem,  peccatores  quibus 
adhue  lunien  veritatis  abscondiiur;  descrtos  montes  , 
fatsos  pr£dicatores  forsitan  debemus  adTertere  ;  qui 
licet  moniium^  id  est  pra;dicaniium  sibi  usurpent  lo- 
cum,  tamcn  Tcritatc  deserti  siiiit ,  sicut  sunt  omnes 


miniiro  clto  se  humili  satisfactione   conTcrterent.  C  hsretici  vel  pagani.  Ergo  cum  omnibus  generibus 


Pfas  revera  mcdicus  obserrantiam  salubritaiis  dedit, 
ne  afqoe  ad  morbos  noxios  humana  infirmiias  per- 
feniret.  255  Seqiiitor,  tt  detinquentibus  notite  exal- 
tafe  eomu,  Siiliaadieudum  est  et  faic  quoque ,  Dim  , 
aed  prius  tni^tiis  ait ,  ut  omnia  peccata  concluderet. 
Na&c  Tcnit  ad  niaxlmum  Titium  excaaationis  ,  quo 
falde  laborat  huraauitas ;  ut  cum  se  quts  non  pati- 
lir  dicere  culpabilcm  ,  ad  exciisandas  excusaiiones 
Id  peecaiis,  peregriuas  quaacunqiie  sibi  eausas  exco- 
gikt  in  sno  dolicto,  modo  diabolum  argiiens,  modo 
saasoris  verba  dilacerahs,  qui  comu  suiim  videtur 
erigere,  quia  peccatom  suum  proprium  per  alios  [ed., 
aiiu]  niiitiir  excosare.  Quapropter  tales  ad  veniam 
redire  non  possunt,  quia  confessionis  remedia  per- 
didervnt. 

Ven.  5.  Notite.  extotlere  in  attum  eomu  vestrum  ; 
aafile  ioqui  adversus  Deum  imquitatem,  Repetila  con- 
laslBljo  formidinem  magn»  ultionis  ostendit,  quia 
laaiper  graTius  vindicatar  quod  iierata  jossiocie  prae- 
dpilor.  Nam  cam  dicit:  Nolite  exaltare  in  attum  cor» 
tt  veinriMi,  suadet  nt  a  blasphema  cogitaiione  cesse- 
lar,  qaoniaa  ille  m  altum  erigit  cornu  qui  contra 
Deom  ooncepta  iniqaitaie  remiirmurai.  Nam  vide 
qaid  aeqaitur,  notite  toqui  adversus  Deum  iniquitatem, 
Adhoc  in  excusationis  curando  viiio  perseverat.  Loqui-' 
tareniro  contra  Deum  iniquitatem,  qtiaiido  aliquis  sic 
cscimat  consiitutum  ,  ut  peccata  minime  declinare 
poUiiisel,  diccos :  Non  culpa  sua ,  sed  necessitaie 


hominum  Dcus  praesens  et  cogniior  esse  nionstre- 
tur  9  nihil  tale  quisquam  debet  pratsumere ,  qiiod 
eum  possit  in  illa  jiidicalione  damnare. 

Vers.  7.  Quoniam  Deusjudex  est:  hunc  humiliat, 
el  hunc  exaltat,  Ecce  omiiis  qu.Tstio  dc  medio  pro 
fana  suhlata  est :  Quoniam  Dcus  judex  est ,  et  cuiii 
slijudex,  jQstum  illum  esse  non  diibium  esi.  Judex 
enim  dum  dicilur,  xquissimus  sine  diibit:Uione  sen- 
titur.  Cl  ut  hoc  in  isto  Tcrbo  dtxlarelur  inclusum  , 
causa  redditur  siiicera  judicii :  Hunc  humiliat ,  ei 
hunc  exattat,  Humiliat  uliqtie  supcrbum,  exallat  h«i- 
milem ,  quia  ille  in  se,  iste  confidit  in  Domino.  Sic 
ei  in  Evangelio  lcgitur  :  Omnis  qui  se  exaltat  humi- 
tiabitur,  et  qui  se  humilial  exaltabitur  (Luc,  xiv,  ii). 
D  Vides  ergo  yisium  judicem  congruam  parlibus  pru- 
ferre  sententiam. 

Vers.  8.  Quia  calix  in  manu  Domini  vini  meri  ple- 
nus  est  mixto;  et  inclinavit  ex  hoc  in  hoc,  Sappe  dixi- 
miis  calicem  mensuram  esse  potahilem  ,  qua  aegra 
sili  corpora  rcparantur :  dictiis  a  calida  potioiict  qua 
frequt^nter  utiniur  convivantes  [r</. ,  comliibentes]. 
Ita  lex  Doniini  pulchre  calix  dicitur,  quae  anibieiiter 
ebibitaatquerecondila.animabuspncstatsuavissimam 
sospitatem.  Sequitur,  vini  meri  ptenus  est  mixto.  Vi^ 
num  in  divinis  Scripturis  significat  ceeleste  inystc- 
rium,  i^icut  in  illis  hydriis  factum  est  quas  Dominus 
aqua  fccil  impleri ;  ut  latices  fontium  ruborem  viiu 
miiiata  qualiiate  susciperent,  quem  natura  non  ha- 


;39 


&1.  AUaELll  CASSIODORI 


54d 


buil.  Uiide  bealus  Ambnjsius  in  liyinno  sanclae  Epi-  A  «"»5  sublimilalibus  erigunlur.  Rcspicianl  ergo  su- 


pliani»  mirabililer  declaroavil  splendidissima  luce 
verboruin  ( Tom,  V,  pag.  356 ).  0"od  aulem  dixil, 
vieri,  sincerilalem  designal,  quod  semper  purum  , 
semper  esl  iimpiilum.  Nain  refeclos  bomines  ad  glo- 
riani  vii  lulis,  non  ad  vitium  ebrielatis  addiicil,  sicui 
in  alio  psalmo  dicil :  Et  poculum  luum  inebriam , 
quam  praiclurum  est  {PsaL  xxii,  5)!  Plenvs  esi  mixlo 
uliqiie  Domiiii  calix :  unde  quamvis  jugiter  bibalur, 
nuuquam  timeii  expenJilur.Quod  autem  dixil,mtx<o, 
Novum  Vetusque  signiricat  Teslameiitiim,  quic  utra* 
que  permixla  aiiimarum  efficiunt  saluberrimam  po* 
lioaem.  Judaei  enim  vinum  biberuni,  sed  non  mtx- 
lum ,  quia  Novi  Testamenti  oolueruni  recipere  so- 
spitaiem.  liemque  Manicbxi  non  biberuni  mxtum 
viuum^  quia  NoTum  Tesiamentum  ex  parte  recipienies  » 
veteris  legis  sacramenta  ausu  temerario  respuerunl. 
Addidii,  et  incUnavil  ex  hoc  in  hoc,  liic  duos  populos 
absolute  significai,  Judseorum  scilicei  ei  gentium,  quo- 
niam  cx  ore  tulit  non  credentium  Judaeorom  quud  po- 
iandum  conversis  popuiis  gcntium  inclinavit.  Felix  ei 
secura  refectio  ab  illo  calicem  salutis  accipere,  qui 
semper  novit  profutura  prxsiare.  Ilic  modus  locutio- 
nis  proprius  esi  iii  litteris  sacris,  quoniam  in  scri- 
pturis  sxcularibus  ( ui  arbitror )  vix  praevatet  in- 
veniri. 

Vers.  9.  Verumtamen  fasx  ejus  non  est  exinanita ; 
bibent  ex  eo  omnes  peccatores  terrce.  Fasces  dlcuntur 
reliquiae  vini  considentes  in  densissimam  crissitudi- 
nem,  ad  quas  solct  pervenire  quando  liquor  itle  su- 


perbi ,  quam  sii  hic  turpc  mutilum  pecus  iroilari 
ct  erul)escant  se  inde  pratferrc ,  unde  fuiura  illis 
deformitas  cognoscitur  immiacre.  Sequitur,  et  exal^ 
tabuntur  cornuajusti.  Quae  figura  dicitur  catachrcsis, 
id  esi  abusio  ,  quoties  alieua  rerum  n  miiia  non  ha- 
bcntibns  commodantur.  Cornua  enim  justi  munera 
sunt  fuiiiri  judicii ,  quse  rcvera  firmiier  eriguiitur , 
quouiam  iii  xterua  pulcbfiluJine  permanebunt.  Pec^ 
catorum  bic  cornua  videuius,  quae  ibi  non  eriini :  ju- 
sloruin  bic  noii  cerninius,  qu.e  ibi  perpeluo  munere 
coiiceduulur.  0  buinilitas  eximie  decoranda,  qui*  hic 
cerneris  dcslituta  !  Quod  mnjus  preiium  babere  po- 
ierit  decus  luiim,  quani  ut  ille  eam  hic  assunipscrii, 
de  qiio  cuiicta  beatiiudo  siiie  fine  gaudebit  ? 

Conclusio  psalmi, 

Audivimus  verba  Domiui  non  dc  altitudinc  coeli , 
sed  de  sancia  scriptura  Psalterii :  cui  lanto  libcutius 
pareamus,  quanio  nos  communiicr  monuissc  dignatus 
csi.  Nam  cum  Dominus  Moysi  locuius  cst  (Exo(L  xix, 
iC),  fuigura  micuerunt,  concrcpucrunt  tonitrua,mons 
quoquc  Sina  iotus  fumavii,  cuncios  tcrror  moriis  in* 
vasil,  ci  vitale  mandaium  sic  pervcnit  ad  populos» 
ui  magno  sc  putarent  discrimine  perituros.  En  k>cn6- 
ficia  Domini  Salvatoris ,  si  intelliganiur,  jugitcr  ad- 
miranda,  linguam  ipsius  quotidic  gesiamus^in  mani-^ 
bus.  Voluntas  domiuica  patei  nobis  lilteris  com- 
prehensa  divinis,cl  per  corporalem  prxsiai  aspcctum, 
ul  iiiius  cordis  oculus  saluiariier  instruatur.  Nunquam 
iacet  si  eum  in  Scripturis  suis  consulcrc  festincnius : 


perior  probaiur  ex|  ensus.  Sed  quia  anterius  plenum  q  gempcr  ad  saluiaria  rcsponsa  paralus  csi,  ncc  abscns 

calicem  diximus,  jusie  bic  negavit  faicem  ejus  exina^ 

nitanif  ad  quam  perveniri  [^d. ,  pervenire]  non  po- 

iuii ;  quoniain  cunctis  potantibus  ejus  pleiiituJo  iion 

deficit.  Fasces  enim  hic  non  sordes,  scd  ima  illa  ai- 

quc  ultiina  vini  debemus  accipere.  Nam  quomodo 

fa:ces  haberc  potuii,  quod  merum  atque  purom  anie 

declaravit  ?  Sed  ui  ad  Isiam  fjecem  cognosceres  mi- 

nime  fuisse  pcrrcntum,  rcdii  ad  poculum  plenum  di- 

cens  :  Bibent  ex  eo  omnes  peccaiores  terrce,  Hic  signi- 

ficai  (quod  ssepe  diximus)  Jud«os  in  fine  ssculi  cum 

aliis  peccaioiibus  de  isto  calice  bibiiuros,  quando 

credcrc  meruerint,  sequc  256  Ccclesix  catholicae 

aduuata  fide  conjuuxerini.  Oniues  enim  ad  illam  par- 

iein  periinent,  qu£  credcre  (Domino  pra^stante)  roe- 


aliquando  rcddilur,  si  curo  puris  mentibus  appeta- 
mus.  Quaproptcr  abjiciamus  (ui  psalmus  monei)  so- 
peibiam ,  qu»  scclcratos  ab  ipso  dividii:  amemitt 
bumilitatem,  qux  sanctos  iili  coelesii  cbariiate  con- 
jungii. 

EXPOSITiO  IN  PSALMUM  LKXV. 

/n  /iiiem,  in  laudibus ,  psalmus  Asaph  ,  caniicum  Md 

Asst^rios, 

Omnia  vcrba  hujus  tituli  ex  praecedcntibus  expo- 
silionibus  debent  esse  nolissima.  Resiat  ergo  quod 
novum  intulit  ad  Assyrios  cxplanarc.  Assyrii  dirigen* 
tes  iuierpretantur,  qui  jam  fidei  regulis  docti,  rectis 


semitis  ambularc  contendunl.  Hos  alloquilur  Asaph , 

rueriirMuuVenini  pecwtorumin  siia  obsiinatio«e  d '*"***'  ^*"""^"  ""'*^"'  ""*""*'  «'««'"'^'"'- 
: .  *^  Diiisio  psalmi. 

Asaph^  ciijus  vocabulum  inierpretari  diximus  Sy- 

nagogam,  in  prima  parte  dirigenles,  id  est ,  fidelcs 

alloquilur  Jndaeos ;  designans  ubi  nomen  Doniini  fa» 

cium  sii  virtutum  dcclaraiione  noiissinium.  Secunda 

parte  dicit  admiranda  qux  gesseril.  Tertia  onincs 

devotos  admonet,  ut  Deo  terribili  muuera  ofTerre  non 

desiuant,  qui  spiiilum  principum  salutari  cmeiida- 

tione  purificat.  Qux  partcs  diapsalmatum  sunt  iiUcr- 

posiiioue  divisa. 

Expositio  psaliui, 

Vers.  I.  Notus  in  Judcea  Deus ;  in  Israel  magnum 
ncmen  ejus.  Polcsi  bic  versns  noinuilani  faccrc  qux- 


niansun  sunt. 

Vers.  iO.  Ego  autem  in  scecula  gaudebo ;  cantabo  Deo 
Jacob.  Gaudebo  ei  cantabo:  Gbristiis  dicit  de  membris 
suis,  qui  gaudet  dum  ab  eis  gaudetur ;  qui  cantat 
Deo  Jacobf  dum  psalmodiam  dicit  Ecclesia.  Quaecun- 
quc  cnlm  mcmbra  benc  gerunt,  h.rc  (sicui  sxpe  di- 
ctum  esi)  Gapiii  rationabiliter  applicantur. 

Vers.  i\,  Et  omnia  cornua  peccatorum  confringam; 
et  exaltabuntur  cornua  jusii,  Ecce  ¥ox  Judicis ,  eccc 
vox  Omnipoieutis  insonuit.  Nain  qui  ante  psullebat 
in  membrit  suis,  modo  confringit  cornua  peccatorix, 
Iii  illa  qoippc  judicatione  omnis  poteslas  huiniliabi- 
iur  iinpiorum,  ct  confracta  dispcreiini,  quae  bic  ina- 


r4i 


EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXXV. 


M? 


siionem,  cur  dictum  sit,  in  Judcca  notum  Deum,  ubi  A  telligi;  miroque  modo  in  sanctis  tantum  mcniibus 


lungts  Christnm  Dominum  conslat  esse  crncirixum. 
Sed  quid  sil  iudcea  debemus  inquirere,  ul  nobis  possil 
verilas  sententix  relucere.  Quamvis  enim  in  duode- 
cim  tribubus  Judxorum  foerit  populus  distributus,  a 
Juda  lamen  Glio  Jacob  Jiidxos  consiat  esse  vocatos  ; 
e\  cujus  genere  reges  sibi  divina  dispensatione  crea- 
veruui;  ut  vena  illa  regalis  origine  carnis  proveniret 
usque  ad  Principis  coelestis  adveniun).  Quapropter 
iudteam  veram  Chrisii  constat  esse  Ecclesiam.  /u- 
iwa  enim  cotifilens  inlerpretotur :  credens  in  iilum 
Ke^em  qui  per  Virginem  Mariam  yenii  ex  tribu  Juda. 
Naro  ilii  Judiii  proprie  non  dicuntur,  qui  se  a  Chri- 
sto,  id  est  a  Judcc  genere  extraneos  reddiderunt , 


rcquiescere  dicitur,  qui  omnem  locum  spatiosa  largi- 
tate  complectitur. 

Vers.  5.  Ihi  con(regit  eorniia  arcuum,  scutum^  gla* 
dium  et  hellum,  Ibi,  in  illa  pace  scilicet,  et  in  llla 
contemplaiione  Deii^tis  quam  superius  dixit.  Nam 
ubi  Dominus  pacis  habitare  dignatur,  isia  frangun* 
tur,  nec  possunt  lalia  praevalere,  nisi  ubi  se  bumana 
concertatio  probalur  accendere.  Cornua  arcuum  si- 
gnificant  malitiam  superborum,  ex  quibus  veniunt 
innoxiis  vuinera  et  nefanda  discrimina.  Scuium  hic 
accipiendum  est  ad  concertationes  iniquissimas  et 
diabolica  fraude  prxsumptas.  Cladius  ad  periculosa 
atque  mnnifesta  vutnera.  Posiremum  inlulit  bellum, 


uude  eis  nomen  constat  impositum.  Ipsi  enim  in  Do-    '  quod  absoI<ite  paci  nionslratur  esse  conlrariuin.  llxc 
niiui  traditione  dixerunt :  Nos  regem  non  habemus,  B  omnia  nolum  est  confracla  atque  minuta  discedere. 


Hui  Cnsarem  (Joan,  xix,  15).  Unde  ergo  Judici  ve- 

raciter  dici  possunt,  qui  uon  Regem  Christum,  seJ 

Oesarem  se  babere  professi  sunt  ?  Sequilur,  in  hrael 

wa^num  nomen  ejus,  Israel  interpretari  diximus,  vir 

Tideus  Di-um.  Et  quomodo  sibi  istud  nonicu  rationa- 

bdiier  viudienre  possunt,  qui  Deum  uon  agnost  enti^s, 

lanquam  bominem  crucifigere  decreveruiit ,   sicut 

<licil  Apostolus  :  Si  cognovissent,  nunquam  Dominum 

^iorUe  crucifixissent  (I  Cor.  ii,  8)  ?  AmisiTunt  ergo 

el  isluJ  uoniei),  qui  majesiati  ejus  ncquaquam  cie- 

dere  volueruut.  Miscrriini  hominum  !  qui  cum  niune- 

vibus  sacris  simul  et  nontiua  pcrdiderunt.  Ad  illos 

«rgo  (ul  dixiuius)  hic  psalmus  loquitur,  qiii  vero  lu- 

■uine  radiati  a  perGdDrum  iuiquitate  discreti  sunt : 


ubi  vcnire  certum  est  pncis  auctorem.  Quae  (igura 
dicitur  energia,  id  esi  imagi-alio,  quie  actum  rei 
incorporeis  oculis  subministrat. 

Vers.  4.  llluminans  tu  mirahiliter  a  montihus  cBter" 
nis.  Venit  ad  secundam  partein,  ubi  diversa  Domini 
miracula  consequenter  exponil.  Ei  ne  quxreretur 
ista  illuminaiio  unde  provenire  poiuisset,  ad<)idit, 
a  montihus  celernis,  Id  est  pracdicatoribus,  qui  vere 
montes  eeierni  sunt,  quia  perpeiua  et  incommutabili 
sublimitate  coiisistunl.  Terreiii  enim  montes  tempo- 
rales  et  iuanimali  sunt  :  illi  munere  Domiui  semper 
sapientes  norunt  esse  perpetui.  Et  pulchre  veritatis 
orUiuem  cuslodivit.  lUumlnnre  dixit  Dominum  ler 
montes  xternos,  quia  ipse  propheiis  atque  apostolis 


quibus  revera  matjnum  nomen  est  Domini ,  quando  Q  dedit,  quod  pcr  totum  mundum  praedicatione  sancia 


eum  paro  corde  confitentur  Regem  regum,  et  Domi- 
smm  dominamium  (Apoc.  xix,  16).   • 

257  Vers.2.  El  facius  est  in  pace  locuseju^,ethabi' 

Amoe/us  tn5ioit.ftiirabilisbrevisquesententia,quando 

iocum  Domini  pacem  esse  professus  est,   quia  nescit 

lu  alio  requiescere,  nisi  qui  se  novit  (Domiuo  pr;e- 

fttante)  tranquilla  conversaiiooe  iractare,  sicut  nch- 

S^m  est :  Super  quem  requiescil  Spiritus  meus^  nisi 

Muper  humilem,  et  quielumf  et  trementem  verba  mea 

C  Jmi*  lxvi,  2)?  Sed  ille  prubaiur  pacem  habere  cum 

'XMniuOy  qui  adversum  mandata  ejus  contraria  vo- 

^MUite  non  litigat,  qui  sequitur  jiissa  dominaniis,  et 

^J  iMDue  praeceplum  divinum  suumflectit  arbiirium. 

^aj  enini  yera  e^t  concordiam  habere  cum  moribus 


vulgalam  est.  Cl  memoria  reconde  quia  per  hoc  epi- 
ihelon,  teternis^  veros  praidicaioies  a  falsis  seque- 
stravit  hicrelicis.  Illi  enim  (Bttirni  dici  non  possuiit, 
qui  perversitiilis  caduca  doccnies,  cum  suis  dogina* 
tibus  dboleotur. 

Vers.  5.  Turbati  sunt  omnes  insiplentes  corde ;  dor- 
mierunt  somnum  suum,  et  nihil  invenerunt  omnes  viri 
divitiarum  in  manihus  suis.  Superius  dixit  fideles  a 
Domiuo  illuminaios  esse  per  montes,  iiunc  insipientes 
corde  turhatos  posuit  atque  confusos.  Non  immeriio, 
quoniam  de  prxdicaiionibus  sanciis  unde  illuininaii 
sunt  justi,  insipientes  inde  lurbati  sunf,  el  recedenles 
a  vero  luminc,  tenebrosa  mundi  dcsideria  sunt  scculi. 
Isti  dormierunt  vigilantes,  «omntcmque  in  bonis  acti- 


robi«,  et  litigare  cum  vitiis.  Inspiciendum  quoque  D  bus  habueruut,  qui  confusis  simper  turbabantur  er- 


ood  tocum  Domino  dedit,  qui  loco  non  ciaudilur ; 

cooi  ubique  sit  totiis,  nec  aliquibus  spaliis  am* 

iatitr,  localiter  tamen  iiiesse  dicitur  quibus  propilius 

dignatur.  Sequilur,  et  habitatio  cjus  in  Sion. 

(sicQt  sacpe  diximus)  mons  est  Jerosolymis  con- 

^^totos,  eui  nominis  interpretaiio  est  speculatio,  per 

^«am  Deus  fidelium  corde  prospicitur  [ms.  A.,  corda 

%Mrospicit].  Nam  cum  se  oculis  carnalibus  Deitas  re- 

^creuda  non  pandat,  cogitationi  tamsn*  purissiinae 

Ve  Divinitas  sunima  nondenegat;  ex  ipsa  enim  vi- 

^     d«ri«r  parte,  unde  ejus  portamus  imagii.em.  Nam  et 

^    ^pie  oiODt  fit  Sion^  qui  eum  meruerit  sincera  mcnte 

\    Uiuspicere.  In  illu  ergo  habitai,  a  quo  probatur  in- 


roribus.  Bene  auteiu  somnum  appetlavit  infidelium 
vitam,  quia  vigilare  non  est  profutura  negligere  et 
caduca  perqiiirere.  Et  bene  addidit  sutini,  ut  eos  a 
beatorum  quiete  discerneret.  Nam  i^te  somnus  fallax 
atquc  deceptor  est,  ui  niodo  sc  gaudcant  diviiias 
acquisiisse,  modo  nobiiissiino  conjugio  copulaios, 
niodo  claris  honoribus  fuisse  subveclos.  Sed  vide 
qualis  eos  confusio  suhscquaiur,  et  nihil  invenerunt 
viri  divitlarum  in  manibus  suis  ,  ut  soli  bominum 
penlant  [ms.A,^  qua?rantj  quod  minime  possederiini, 
fiatque  illis  in  insana  amissione  luctus,  qui  non  ha- 
buerunt  fruendo  laelitiam.  Et  intende  qucmadmodum 
avaros  dcsignat  atque  dcfiuit.  Dicit  eum^  viri  divi- 


«> 


13 


M.  AURCLIl  CASSlODOai 


5i4 


tiarum,  scilicet  qui  pecuniis  suis  captiva  menle  dc-  A  faceret  omnes  quietot  [mss.  G.,  A.,  maniu€to%\  terne. 


serriunt.  Sequilur  pulchra  emphasis,  ut  adhuc  in 
manibui  suis  quaerant,  cum  se  nihil  tenuisse  cogno- 
scant.  Emphasis  quippe  est  esaggeratio  duplex  :  una 
quse  plus  signiOcat  quam  dicit,  altera  quae  demon- 
sirat  etiam  id  quod  nnn  dicit.  Sed  hic  illa  pars  ejus 
est,  qu.'e  signincat  eiiam  quod  non  dicit.  Nam  po- 
nendo  viros  divitiarum^  totiiis  mundi  de»ideria  eos 
habuisse  designat,  ut  per  similiiudinem  $omm  dfversa 
desiderii  sui  perceptlone  luderentur. 

Yers.  6.  Ab  increpatione  tua^  Deus  Jacob,  dormita' 
verunt  qui  auenderunt  equos,  Cum  soleat  increpaiio 
itrenuos  viros  cautos  atque  vigilanles  erHcere,  bic 
ab  increpatione  Domini,  qui  est  Deus  iacob^  dormi- 
tasse  dicit  incredulos;  utique,  quia  sancta  moniia 


Verius  isie  ad  superiora  jungendus  est.  Dicil  enim  : 
Terra  tremuit  et  quievit^  cum  exsurgeret  in  judicio 
Deut.  Bene  autem  dicilur  exturgere  in  judicio  suo, 
quoniam  hic  quietus  omnia  perlulit,  cum  judicaius 
e^t  Christus,  quamvis  et  ibi  cuncta  sub  lranquillita<e 
dijudicet.  Sed  exsurge  tracium  est  a  judicihus  mundi, 
qui,  quando  aliquid  districta  severitate  censuerini, 
dicuntur  ex$urgere,  qnia  commoti  videntur  cdmmissa 
crimina  vindicare.  Et  ne  judicium  illud  ad  solam 
damnationem  malorum  crederes  esse  faciendum, 
addidit,  k^  salvos  faeeret  omnes  quietos  terrce.  Qtutti 
terne  sunt  qui  nullls  vitiis  mundl  hujus  inflammata 
voluniate  rapiuntur,  sed  xquabili  se  moderaiione 
tractantes  (sicul  superius  dictiim  est),  pnccm  roentis 


negligenter  atque  stupidis  roeniibus  audierunt.  Sed  B  probantur  liabere  tranquillam.  Ili  salvi  fiunt,  cum 


qni  sint  isli  qui  dormilaverunt^  consequenter  exponit: 
qui  ascenderunt  eqUos,  id  est  qui  in  superbiam  cre- 
scentes,  quasi  eqnls  currenlibus  mundi  istius  illece- 
bras  pervag^intur.  Et  si  causam  tanlae  praecipiiationis 
excuti»s,  fervor  ille  dormitat,  reslinalio  stertii, 
aciusque  ipse  tam  prxceps  somno  sepultus  cst.  Talis 
fuit  ille  Pliarao  qni  ascendens  currus  atque  equos, 
increpationes  Domini  obsiinata  mente  contempsit,  et 
dormitando  pervenit  ad  aeternum  somnum,  ubi  nulla 
requies  invenitur. 

Vcrs.  7.  Tu  terribilis  es,  et  quis  resislet  tibi?  tunc 
ab  ira  tua  [ms.  A.,  ex  tunc  ira  tua\,  Paulo  attentius 
intueamur  qi^id  versus  iste  pronuntiet.  Superius  di- 
xit  increpare  Dominum  eos  qui  ascendunt  equos,  id 


dono  Domini  praemia  promissa  recipiunt. 

Vt:rs.  10.  Quia  cogitatio  hominis  confilebitwr  tibi,  et 
reliquice  cogilalionum  diem  jestum  agent  tibi,  Ven.t  ad 
lerliam  partem,  monens  ut,  quia  solus  cst  Dominns 
cui  Testivitas  summa  d»beatur,  reddant  [ms.il.,  red- 
danturj  vola  Deo  lerribili,  qui  superbiam  principiini 
convertere  potest  ad  humillimam  sanctitatem.  Ccgi' 
tatio  vero  nostra  priinum  confitetut  Den,  qiiando  pec- 
cala  praeierita  huniili  satisfactione  damnavcrit.  Scd 
qnia  fragilitas  humana  semper  debet  Ingcre  quod 
pcccat,  addidit,  et  reHquim  cogitationum  dicm  festum 
agent  tibi,  Retiquice  cogitalionum  sunt,  post  efTosas 
lacrymas  et  assiduam  contritionem  cordis,  pr.Tieri- 
torum  crimiiium  recordata  pernicies.  Ilaec  Don:ino 


est  qui  ad  superbiam  prosiliunl.  In  illa  nutem  judi-  C  ogit  diem  feitnm,  quando  se  ab  illo  inieritu  peccatO' 


catione  cunclis  dicit  csse  terribilem,  quando  in  gloria 
majestatis  suae  veniens  superbos  addixerit,  ct  bunii- 
libus  corde  perpeluam  contulerit  dignitatem.  Ilic 
enim  multi  resistunt  prxceptis  ejus,  quando  illa  ma- 
gis  appetuni  quae  ipsius  monitis  inhibentur  :  tunc 
autem  quis  resistet  tibi?  IIoc  negaiive  legeniium  est, 
quia  nemo  ibi  potest  improboruni  rcsisiere,  ubi  co- 
gnoscunt  Dominum  omnia  scelerala  damnare.  Tunc 
enim  dicit,  id  est  tempore  judicii,  qui  258  ^tiam 
dies  irae  dicitur  et  furoris  :  quia  nihil  ulicrius  per 
paiientiam  dissimulabitur ,  quando  jam  in  impios 
vindicatnr. 

Vers.  8.  De  ccelo  judicium  jaculatus  [ms.  A.,  jacula- 
tum]  est;  terra  tremuit   et  quievit.  Ilic   virius   ipsa 


rum  sentii  esse  liberatam.  Hinc  esi  quod  Hobrjei 
emundnli  sordibus  peccalorum,  fcstivum  munus  Do- 
ntino  jnbenlur  oflcrre;  quod  et  quinquagesimus  psal- 
mns  mihi  videtur  tangere.  Nam  cum  dicit :  {Jnfue^ 
qnaque  lava  m^  ab  injustitia  mea^  et  a  delicto  meo 
munda  me  {Psal,  l,  4),  praeteriti  lemporis  pernic  es 
melu  venturi  judicii  Domino  confitetur.  Vis  etiam 
audire  agentem  propheiam  in  spiritn  diem  festum?^ 
Post  multa  consequitur  :  Tunc  acceptabis  sacri/icimvmi 
justitia;^  oblationes  et  holocausta;  lunc  impanent[mi^ 
G.  et  ed.,  imponam\  super  altare  tuum  vitulos  {Ibid  . 
21).  Sic  beaia  germanitas  psalmorum  mutua   sil^ 
veritatc  consentit. 
Vers.  II.  Vovete  et  reddite  Domino  Deo  testro 


judicationis  expoiiitur,  quia  de  illa  summitate  poten-  D  omnes  qui  in  circuitu  ejus  offertis    munera  terrihi 


tiae  sic  descendil  judieium  tanquam  fortissima  certa- 
que  mnnu  jaculum  destinatum.  Sed  lancea  isla  pla- 
gam  efQcit  temporalem  :  illud  autcm  judicium  impios 
SBtcrno  viilnere  sauciabit.  Seqnilur,  terra  tremuit  et 
quievit.  Terra  (sicut  sxpe  dictum  est)  liic  signiflcat 
corpulentos  ei  gravissimos  peccaiorcs,  qul  divinae 
sententiae  auctoriiale  damnandi  sunt.  Ili  treroencnt 
eum  audierint  :  Jte  in  ignem  wternum  {Matth,  xxv, 
il).  Quiesccnt^  cum  in  perpetua  damnaiione  reci- 
pientur.  Sed  quies  ista  sine  requie  esl  :  quiescunt 
enini  a  malis  operibus,  sed  in  supplicio  non  quie- 
fcnnt,  quippe  qui  xlerna  flamma  cruciandi  sunt. 
Vcn    9,  Cum  exsurgeret  in  judicio  Deus^  ut  salvos 


Cum  omnia  praecepia  Domini  nos  implere  cooveDia. 
silque  nobis  necesse  vocem  ejns  jussionis  aadlra 
bic  admonet  Asaph  ut  primuin  vovere ,  postea  ret 
dere  debeamus.  Non  immerito,  quia  sunt  malta  qi 
etiam  non  promitlentes  debeamus  exsolvere,  nt 
illiid,  Non  occides^  non  mcBchaberis,  non  furtum  fai 
{Exod,  XX,  15),  et  caetera  delicta  quae  vetamur  e' 
ccre.  Alia  sunt  quae  nisi  voveamus,  implere  ni 
lege  constringimnr,  ul  virginilatem  servare,  eremi 
pctere,  et  quotidiana  nos  maceralione  jejunii 
stringere.  Talia  ergo  invitat  promitti,  quae  nisi  pc^V^- 
cearaur,  omnimodis  non  debemus.   Licet  eniin   ^/ 
conjugium  quaerere,  et  in  sancta  Ecd^iacommora^ 


i 


54"»  rXPOSlTIO  !N  PSALTCRIUM.  TSAL.  LXXVI.  5i3 

ei  coBnpelenti  fefeciione  gaudcre  :  sed  tamen  liis  A  congregatione  cantabiiur,  qiix  Asaph  nomineconii' 
melion  com  promissa  fuerini,  jubet  e$se  reddenda^      nttur. 


sieal  dicit  Apostolus  :  Qid  matrinwnie  jungit  wrginem 
guamf  bcne  faeii ;  et  qui  non  jungit^  melius  facit  (I  Car. 
\ii,  58).  Addidii,  Deo  vestro,  ut  signiiicet  fideies,  qui 
coltora  saoclx  Trinitatis  exsuliant.  Sequitur,  omnes 
qui  ift  circuitu  fjus  o/fertis  munera.  I»ti  sunt  omnes 
quibus  dixit :  Votete  et  reddite^  non  bsrelicis  utique 
oec  poganis,  sed  eis  qui  ahari  ojus  inunera  reddere 
catbolica  iiistituiione  festinant.  In  circuitu  quippe  res 
ag  tur,  cum  munera  fideliuin  sacralissimis  ailaribus 
offeruntur,  Nam  quod  ait,  ferribili^  specialiter  resjicit 
ad  defotos,  quibiis  niiam  suavis  csse  dignosriiur, 
&icut  -egllur  ;  Servite  Domino  in  tiniore,  et  cxsultate  ei 
€um  Iremore  {Psal.  ii,  11).  Nain  pravis  ei  contempto- 
ribus  terribilis  non  est ;  nam  si  Dominum  metuerent,  B 
ulique  haiiesta  s^  conversatione  tractarent. 

Vers.  12.  Et  a  qui  aufert  spiritum  prineipum,  ter- 
ribUi  apud  reges  terrm.  Adbuc  magnificenliain  Domini 
fi  lelis  prsdicator  exponit.  Dicii  eiiim  vovendnm  ilii 
terribili^  qui  aufert  spiritum  principum,  id  est  supcr- 
biae  vel  lumoris.  £t  ut  convcrsos  deberes  adveriere, 
iniul  t,  apud  reges  terrw,  utique  qui  corpos  suum 
regere  ac  moderari  Domini  muiiere  menieruni.  Hic 
euiiu  soperbioe  spiritu  vacuatos  reges  intelligamus, 
■00  potesiate  pra  tumentes,  quia  niagis  in  ista  parle 
nincalum  est  quod  superbia  twmidi  non  sunt  puniti, 
led  potius  indulla  cjnversione  tiberali. 

Conclusio  psatmi. 

Ecce  llle  Asaph,  qui  in  titulo  diclus  est  commo- 
■ere  dirlgeoles,  usque  ad  Doraini  Cbristi  sacramenta 
perf enit :  terrib.lem  regibus  pronuntians,  queui  cru- 
cifigcoduro  Uebrxorum  rlamavit  insania.  Quapropter 
ioielliglte,  pertinaces,  quia  dirigentes  non  e^lis,  sed 
peiias  erranles,  qui  audire  noluisiis  lam  saluberri- 
■MMD  per  cnncta  monitorem.  Et  ideo  dispersi  per 
alieoa  regna  yivilis,  s^crificia  non  babetis,  qui  sce- 
plrom  DOluistis  patriolicum  diligere,  sed  Romanum. 
Ibm  doro  confilentes  Latino  sermooe  dicantur  Judaei, 
^oemaJmodum  sic  appellari  potestis  tam  graviter 
«hsliiiati?Car  ergo  ultionem  lantam  non  advertitis, 
^  Ipsom  quoque  nomen  post  omnia  perdidistis? 
Moidbtus  est  hic  textus  Psalmorom,  et  quantos  Do- 
mIoI  largiiate  iransivlinus,  lanti  oobis  ad  finem  su- 


Divisio  psatmi. 

Asaph  iste,  quem  diximus  vitiorum  Iransilitoicm, 
in  prima  narratione  psaimi  ad  Dominum  sc  clarnare 
testalur,  et  tribulationibus  suis  (quod  so!et  fidelibus 
accidere)  se  inagis  insinuat  erudituin.  Secunda  nar- 
ratione  cogiiationes  enumcrat,  qux  solenl  pulsare  in 
boc  mundo  corda  laborantium.  Tertia  beneficio  Di- 
vinilniis  in  meliorem  sensum  se  asserlt  permutatum, 
ul  operam  potentiamque  Dei  fixa  mente  cogitaret : 
quibus  rebus  cognoseilur  assidua  exercitatione  pro- 
fecisse.  Quarta  narraiione  proseqnilur,  queinadmo- 
dum  per  Dominum  Salvalorem  facia  sint  in  populis 
diviiia  iniracula. 

Expositio  psalmi, 

Vers.  1.  Voce  mea  ad  Dominum  clamavi :  vox  [ms. 
k.^voce]  mea  ad  Deum,  et  intendit  mi/it.  Asaph 
iste  mundanorum  desideriorum  Iransilitor  eximius, 
non  pro  incolumitatc  oorporis ,  non  pro  divitiis 
ac|uirendis,  non  pro  bonore  capiendo,  sed  amore 
Domini,  qui  jam  perfeciis  infunditur,  clamat  ad  Do^ 
minum';  ut  iii  boc  gymnasio  confessionis  coniempla- 
tio  Diviniialk»  oum  spiriiualiicr  consolelur.  Nani  qood 
dicil :  Voce  mea^  niodus  ille  loculionis  est,  quem 
jain  in  seplu  gesiino  terlio  psalmo  posuimus,  ubi  ait : 
Incenderunt  igni  sancluarium  luum  ( Psai.  lxxiii  ,  7) , 
et  bis  similia.  Quje  figura  iu  litteris  saicularibus  pleo- 
nasmos  appellatur ;  quam  nos  quoque  ponamus  intre^ 
pidi,  cum  et  Paler  Augustinus,  in  m<)dis  locutionufn 
C  frequcnlissime  eam  coinmemorasse  noscaiur.  Sed 
animadverlenduin  e>l  quoniam  ille  tantum  ciamet  ad 
Dominum,  qui  eum  lalia  petil,  qualia  se  dalururo  fide- 
libus  pollicetur.  Nam  qui  eum  pro  rebus  trjnsitoriis* 
rogat,'non  ad  Dominum  ciamare  coguoscilor,>quam- 
vis  ipsum  petere  videalu".  Rept!tit,  et  vox  mea  ad 
i^um,  subaudiendum  perveuii.  SeJ  quid  lamen  es- 
peteret  noo  desiguat;  meriio,  quia  non  esi  iiii  necea-' 
sarium  dicere  quod  prae^et,  qui  solus  novit  largiri 
quodexpedit.  Qu.ipropter  vere  sapientes  sunt,  qiii 
se  poiestaii  Divioitatis  ordiiiatiooiqiie  committoot; 
ipsiim  solum  expt^tuni,  et  omnia  prospera  conscquun- 
lur.  Sic  Isaias  propbeta  dicit  :  Domiue  Deus  nosier^ 
pacem  tuam  da  nobis  :  omnia  enim  prcestitisU  nobi^ 
{Isai.  XXVI,  12).  Seqoitur,  et  intcndit  mihi.  Ecce  vo» 


t  ooscuntur.  Oremus  ut  qui  nobis  graUam  j^  .j,^  ^^^-^^  g^j  pj^j^^^  magnifica,  ad  Doniinum  mits» 


fneitUU  lo  prjeteriiis,  Ipse  nobis  auxilium  coocedat 
«Hcaclter  io  fuiuris. 


EXPOSlTiO  IN  PSALMUM  LXXVL 
lo  /iofm,  pro  Idithum^  psalmus  Asstph. 

fo  /U«m,  oourm  est  significari  Dominum  Salvato- 
•  Idithum  qooque  transilieos  eos,  io  superioribus 
liial.8  dlximos  oomeu  istud  quid  debeai  indicare, 
Mtuph  coogrefatiooem  appellari  manifestum  esL  Sic 
hlororo  oomioam  expo&itione  tractaia,  coogregaiio 
ietet  odverii,  qoae  vitia  istius  sxculi  gloriosis  passi- 
koi  Iraosilivit,  et  ad  llliim  fiaem  pervenit,  cui  nibil 
f&M sinule leperiri. Toiusergi psal^uus  bic a  fidcli 


lioc  egit»  ut  digoaretur  intendere.  Sed  quid  ibi  noiy 
praestitit,  quando  talia  miseratus  iudulsit?  Illiu» 
qnippe  respicere,  liberare  est.et  lam  magnaconferrr, 
qualia  non  praevalet  avidus  precator  expetere. 

Vers.  2.  In  die  tribulationis  meue  Deum  exquiuvi  ma'^ 
nibus  meis  nocte  coram  eo,  et  non  sum  deeeptus  :  ne^ 
gavi  eonsolari  auimam  meam.  S  dcnl  mundanis  desi- 
deri  s  occupaii  in  tribulationibas  0i»tare,  ut  ab  illa' 
po^si.it,  qiiam  susiineiit,  occessitate  bberari  :  ut  si; 
ttgrutus  esi,  sanilatemquairat ;  si  peregriiius,  patriam ; 
si  pauper,  expensas.  Iftte»  ut  brevi  petitione  omn':i 
profutura  concluderet,  nihil  de  suis  ang  stii^  vi»ct- 
fcrattts  ost,  oec  impaiienter  quae  f^nstiiie.at  ing*!bsit; 


W7 


II.  AURGUl  GASSIODORI 


5;s 


sed  Unquam  qiiielus  ac  maloruin  suorura  nesciiift,  m  A  viiia  mundana  transcendcral.  Tacnit  ergo,  quoniani 


die  tribulationii  tuce  to!o  desiderio  contemplationem 
Domini  perquirebat.  Addidit,  nmnibiis  mm  nocie  co- 
ram  eo,  et  non  $um  deceptus,  llic  complectitur  qupm- 
admodum  Dominum  viriiiler  inquisivil,  et  quis  fru- 
ctus  ejus  actionis  apparuit.  Manibus  meis,  operibas 
dicit  bonis,  quacdivinis  noscunlur  cnnvenire  manda- 
tis.  Nocle  mundi  istius  sigtiificat  viuim ,  qnae  qtiam- 
vift  lucem  habere  videatur,  peccatorum  tamen  ob- 
scurilale  fuscata  est.  Coram  eo^  id  esl  non  ad  faciem 
hominum,  sed  in  abscondiio,  sicut  ips^  dicii  :  A^o- 
iite  facere  justitiam  vestram  coram  hominibus  (Uatth, 
VI,  1),  elc.  Illo  enim  pra^sente  fii,  qiiando  humaniis 
non  affectatur  aspectus,  utvanis  laudibus  intumc- 
scat,  ciim  sc  aliquis  boni  quidquam  fecisse  disseini- 


profunda  nocte  non  habebat  solatium  humani  collo- 
quii :  qiio  tempore  cautius  cogitat  quicunque  deli- 
berat. 

Vers.  5.  Cogitavi  dies  andquos,  et  annos  teternot. 
ingrediiur  deliberaiivum  dicendi  genus,  quod  suis 
mcmbris  diligenter  explicitum,  in  hujus  partis  flne 
monsirabimus.  Dicit  enim  quare  turbatus  est  :  quo- 
niara  dies  cogitavit  antiquos,  Adne  videlicet,  qnibtis 
humanum  gentis  pcccatis  tencbaiur  obnoxium  z-de 
quibus  et  alio  loco  dicil :  Ecce  veteret  posuitti  dies 
nteoi  (Psa/.  xxxviii«  G).  Sed  isti  temporales  aique 
caduci  sunt,  et  labili  varietaie  fugilivi.  Sed  conlra 
diet  antiquot^  annot  pOiiii  aternot ,  quia  sicut  isli 
momento  pereunt,  sic  futuri  perenni  iongaeviuie  con- 


nai.  Sequitur,  et  non  tum  deceptut,  lUe  revera  nonde-  B  sistunt  :  in  istis  mors  dominaiur,  in  illis  regnai  vita 


cipiuir,cui  promissa  complentur.  Sollicitius  autem 
perquirendum  est  quare  dicat :  Negavi  contolari 
animammBam,  qui  jam  Domini  conlemplatiooe  gau- 
dcbnt.  Sanctus  vir  jure  ucgat  illis  rebus  contolari 
awmam  suam,  qirje  humanis  desideriis  appetuntur; 
ut  si  faiigatur  vigiliis,  rcmissam  vagationem  quasrat; 
si  jejuniis,  corpus  suum  congrua  hilariute  reflciai ; 
si  tristis  est ,  amicorum  confabulaiionibus  Jransfera- 
lur.  Isti  vero  una  fuit  consolaiio,  intentionem  suam 
ponere  semper  in  Domino. 

Vers.  3.  Memor  fui  Dei  et  dele  tatut  tum ;  exerci" 
tatut  sum,  et  defecit  paulisper  spiritus  meus,  Eccc 
queinadmodum  refectus  est,  qtii  mundanis  rebus  ani- 
mnm  suam  consolatam  fuisse  denegavit.  Nam  cum 


PQrpetua  ;  isti  edaci  trisiitia  corroduntur,  in  lllts 
justi  secura  felicitate  gaudebunt;  in  istis  denique  fu- 
git  omne  quod  vcnerit,  in  illis  stabit  quidquid  acces- 
serit.  Sed  quid  est  hoc,  quod  i^te  vir  jam  Deo  dedi- 
tus,  contra  dies  anft^uos  (eierniiatcm  ponitannorumT 
Cogitabat  enim  cur  labentes  dieSf  ct  quos  tenerc 
ncmopossit,  lantoperc  ilesiiieretctquxrat  hunianitas ; 
et  illos  ttternoi  qui  soli  nobis  sunt  sf  ccialiter  nppe^ 
tendi  negligamu^,  coiitemnamus,  nec  creJamiis  ease» 
dum  eos  imprnRse.iti  non  valenius  aspicere?  Merito 
ci^o  titrbains  e^t,  qui  tam  pravis  persuasiorubiis  pec- 
caiorcs  cognoverat  subjaccre. 

Vers.  6.  In  mente  habui;  et  meditatut  sum  uoctt 
cum  corde  meo  :  exercitabar  et  ventilabam  in  me  spi- 


Dei  memores  sumus,  titius  miinere  suaviialis  exple-  C  ritum  meum.  Gaput  istiusversus  superiori  jungendum 


mur;  nec  potesi  aliquiJ  p:ir  esse,  quando  nos  coc- 
perii  graiia  divina  satiare.  Sequitur,  exercitatut  sum 
et  defecit  paulitper  spiritut  meut.  Exercitatum  se  dicit 
in  illa  coiiiemplaiione  divina,  cum  iractoretqua  sa- 
pientia  cuncu  d  sponat,  qujli  piitentia  universa  con- 
tineat :  omiiia  simul  fac.ens,  et  tam  multa  mirabili 
ordinatione  dispensans.  Ei  necesse  erat  ut  iiiiellectus 
ejus  deficeret,  cum  sc  iii  uiia  retraciaiione  tam  innii- 
roerabilia,  tam  ingeniia  congregassenr ,  Mcut  alibi 
legitur :  Contideravi  opera  laa,  et  expavi  {Uabac,  iii, 
2).  Bene  autera  posuit,  paulispery  quoniam  etsi  ad 
lempus  visus  est  defecissc^  paulo  post  iutelligitur  po- 
tuisse  recreari. 
Vers.  4.  Anticip.iverunt  vigiUas  oculi  mei  :  turbatut 


est.  Est  euim  iU  :  Et  annos  ccternos  %n  mentehabui, 
non  sicut  stuUi,  qui  hoc  quodaudiunt,  ncquecreduui, 
neiiue  in  sua  memoria  reponuni,  scd  oblivioni  mandant, 
quod  negligeniius  accepcrunt.  Isle  enlm  in  mente  An- 
buit  annos  ceternoSy  quoniam  credebat  es>e  venluros. 
Meditatur  etiam  cum  corde  suo,  qul  animam  suam  fa- 
cit  aliquid  cum  ratione  tracUre.  Cum  illa  enim  lo- 
quimur  laciii,  cum  illa  exerceraur  quleti ,  nec  soli 
sumus,  quando  cum  ipsa  suscepla  allercatione  con- 
fligimus.  Sequitur,  exercitabar  et  ventilabam  in  me 
tpiritum  meum,  Proprie  acius  ipse  deliberationis  ex- 
primitur.  Exercemur  enim^  quaiido  per  retractatio- 
nes  innumeras  xstu.imus,  et  quasi  in  palxstra  anim.i; 
spirituali  coiicertaiione  fatigamur.  VeRn7aiur  auteiii 


SHm,  et  non  tum  iocutut,  Venit  ad  secundam  narra-  D  spiritus,  cum  huc  »tque  illtic  in  venti  more  celerrlma 

cogiiatione   iransfcrtur.   Spiritus     enim   virtus  est 
animac,  qux  intCiitio>ies  ejus  implcre  coniendit, 

Vers.  7.  Et  dixi :  Nunquid  in  aternum  projiciet 
Deus^  aut  non  apponet  ut  beneplacitum  sit  ei  adhucT 
Cum  iste  Asaph  transilitor  vitiorum  totius  mundi  co- 
gitarct  angusiias,  et  spiritus  ejus  divinis  mediutioni- 
biis  excrceretur,  dixit :  yunquid  Deut  in  ceternum 
projiciet  genus  humanum,  ut  non  ei  adventus  sui  mi- 
seraiione  prospiciat?  Ille  enim  jam  beiieficia  Domini 
fuiura  senticbat,  qui  de  coeleslis  misericordix  pro- 
missa  pictaie  tractabat.  Sequitiir,  aut  non  apponet^ 
ut  beneplacitum  tit  ei  adhuc  ?  Istud  non,  ncquaqiiam 
ncgaiiiis,  scd  poiius  afflrmantis  est.  Apponel  eniin» 


lionem ,  in  qua  cogitaiionum  sunrum  scstus  260 
enumerai.  Dicit  enim  ocuiot  tuot  anticipasse  vigiiias, 
quas  in  Dei  laudibus  solemniter  exhibebat.  Istas  usus 
noster  consuevit  vocare  nocturnos.  Hoc  enim  illis 
necesse  est  contingere,  qui  ad  spirituales  cogitatio- 
nes  semper  intenti  sunt.  Reddit  eniui  cura  pervigtles 
seusus,  necsomnum  capiunt,  ni^^i  qui  universa  solii- 
citudiiie  vacuantur.  Sequitur,  turbatus  sum,  et  non  sum 
lccutus,  Ostendit  revera  tcmptis  fuisse  nocturnuni, 
quando  tpse  homo  recogitans  animi  sui  secreta  per- 
quirii.  Turbatus  est  quippe  recordatifmc  peccantium , 
quta  humanum  genus  in  delictorum  praecipitia  cor- 
ruebat,  et  pio  dolore  pro  aliis  cruciabatur.  qui  j.im 


S&'J  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXXVI. 

i<l  esi  pr;FS(abit  ut  ei  beneplacitum  $it  gcnus  huina-  A  pnedlciata  videnlur  cl  eomprobaatur  coiiViinirc 


53'J 


nom,  quando  dignabiliir  incarnationis  suoc  declarare 
mysteria.  Quod  aulem  ait,  adhuc^  exspeciantis  est, 
non  doleutis.  Nam  quamvis  flcri  posse  crederct» 
emcrgere  taroen  subsequenti  tcmpore  confidebat. 

Yers.  8.  Aut  in  finem  misericordiam  $uam  absci- 

deif  a  $tteulo  ei  generati^ne?  Mi$ericordia  Domini  esi, 

qood  de  Maria  Virgine  nasci  secundum  carnem  pro 

nofttra  infirmitate  dignaius  e^t.  Hanc  Dominus  non 

ahicidit^  quam  pro  hominum  salute  per  prophetas 

ceciiiit  esse  venturam.  De  qiio  loco  Steplianus  epi- 

icopns  in  encycliis  ad  Leoncm   principem  scribens, 

mirabiliter  dicit :  Indutus  est  Filios  lunicam  corpn* 

ris«  boc  est  integrum  homioem  de  sancia  Virgine, 

qoam  sanctus  Spiritus  lexuit  incffabiliter,  in  ingres- 

so  inenarrabiliter,   iu  egressu   comprehensibilitcr. 

Ingressus  est  invisibilis,  egressus  est  visibilis  ;   in- 

gressus  est  Deus  Verbum,  egressus  est  idem  et  ho- 

mo.  iii  finem  vero  significai  plenitudinem  temporis^ 

qnando  venire  dignitus  est ;  de  quo  teropore  Joannes 

apostolus  dixit :  FilioH,  novi$$ima  hora  est  (/  Joan, 

n,  18).   Addidit,  a  $teculo  et  generatione.  Asteculo^ 

13  qpo  decretnm  fuerat  ut  veniret.  A  generatione^  Ju- 

daica  scilicet,  quos'  caniis  cognatione  eiiam  fratres 

appeltare  dignatus  est.  0  promissio  gloriosa !  o  per- 

crplio  [m$$.  pneceptio]  salutaris,  si  agnoscere  nte- 

missenl  quod  eis  singulari  munere  prxstabatur ! 

Vers»  9.  Piunquid  obliviscetur  misereri  Deu$^  aut 
eomiinebit  in  ira  mi$cricordiam  $uam?  Obiivi$ci  illud 


lentiam. 

Vers.  10.  Et  din  :  Nunc  eoepi;  luec  mutatio  dex- 
tercB  Excelii.  Inteijecio  diapsalmate  secundo  venit 
ad  tertiam  narratiouem  :  iibi  post  cogilationeio  bo* 
norum  translalus  ad  saliibcrrimum  sensuro,  compe* 
tenter  se  asserit  iinmutaium.  Dicit  euim  primo : 
Piunc  c(Bpiy  quasi  sapere,  quasi  iutelligere,  quasi  ad 
lumen  splendiiiissimuin  pervenire ;  qoip|)e  qui  laeta- 
tiirus  eral  in  operibus  Domini.  Sed  quid  sit  istud, 
Kunc  cxpi^  sequenti  seutenlia  d<>.claralur.  Qiiae  flgura 
dicitur  epexegcsis,  id  est  explaiiatio  dicii  superioris. 
Dicit  enim  :  Utec  e$t  mutaiio  dextenc  Excelsi,  Mu- 
tatio  nomKn  ae^tuivocuin  est ;  nam  routaii  dicimur, 
qiiando  in  pessimam  part'-m  errore  aliqiio  faciente 
B  dilabimur.  Sed  ne  tnle  hic  aliquid  seuliretur,  coin- 
muUitioncm  in  se  dioit  factaiu,  quam  dextera  Domini 
consuevit  operari.  Oextera  eniin  Excel$i  Chrislus 
est  Dominus,  per  queui  sic  suinuscommutati,  ut  de 
conditione  servili  mcreamur  etiam  ejus  fllii  nun- 
cupari.  Hanc  in  se  commiuaiionem  fieri  seiitiebat, 
quam  eoncedi  Chribtiaiio  popuio  quandoque  gau- 
debat. 

Vers.  fl.  Memor  fui  operum  Domini,  quia  memor 
ero  ab  initio  mirabilium  tuorum.  Commutationem  de 
se  f.ictam  in  siia  dicit  permanere  memoria  ,  quia 
meliora  merelur  suscipere ,  qiii  collata  boiia  de 
cordc  non  probalur  amittere.  Sed  ne  lantum  de  se 
exsultare  vidcretur,  seq  liiur,  qm  memor  ero  ab- 
inUio  mirabHium  tuorum;  utique  quae  humano  gencri 


possofflus  quod  nobis  accedit  et  recedit ;  Deo  autem,  C  pius  rniserator  indiilsii.  Priinum,  quod  Adaiii  fecii 


em  miserieordia  substantialiter  inest,  quemadmodnm 
lioiesi  o6/tvisct,  quod  ab  ipso  non  probatur  auferri  ? 
Hioc  ergo  praennntiabat  mi$  reri  Deum,  quia  ejus  prc- 
viddiai  adveniom.  Nam  quae  fortior  mi$ericordia 
qMi  «nde  mundi  clades  cognoscitur  esse  sublaCa  ? 
So^niiur,  mtt  continebit  in  ira  fmscricordiam  $uam. 
ftetpice  quam  mirabili  ordine  advcntus  istedescriptus 
tsi?  Ublque  mi$ericordia  ponitiir,  quia  miseris  res 
liDlfli  praesiatur.  Facilius  est  enim  Domino  continere 
ariM,  qiiae  ab  ejus  tranquillitate  cognosciiur  alieua ; 
lid  niafis  ad  iNts^ncordiain  pronus  esse  credatur, 
qifle  noiiqaam  ab  ejus  majestate  dividitur;  sicot  per 
kaiam  dicit :  Non  in  ceternum  vindex  in  vobis  ero^ 
f€r  (mm€  tempus  ira$car  vobi$  {l$ai.  lvii  ,  16). 


ad  ioiaginem  et  similitudinem  suaro;  deinde,  quud 
oblaiioiiem  Abel  justi  su8i.'epcrit ;  quod  in  Arca  Noe 
crescenie  dlluvio  in  mysieiium  Ccclesiae  animalia 
diveraa  salvaverit;  ut  Abrahani  filium  suum  oflerente,- 
typum  sui  adventus  caelesli  pietate  monstraverit  ; 
postremo,  quod  ipse  ad  libcrandum  hominem  ve- 
nire  dignaius  esi.  Haec  erant  ab  int/to,  credo,  mira- 
bilia  qu£  sanctum  viruin  sua  recordatione  mulce 
baiit. 

Yers.  \%.  Et  meditabor  in  omnibu$  operibui  fu», 
et  in  ob$ervaiiowbu$  tui$  exercebor,  Cognoscamos  qno< 
pervenerit  mundi  istius  transilitor  egregiut.  Promit* 
tlt  enim  se,  misericordia  Doinini  suffraganie,  t/i  ejus- 
operibu$  ,  id  est  iu  Scripturis  divinis  assidua  cogiia-^ 
Qaapropier  oon  tn  ira  continebH  miurieordiam,  sed  D  tiotie  meditari :  ubi  oullum  taedium,  nulla  saiieta» 


ia  aiisericordia  iram  potius  abstinebit,  si  tamen  in 
Ikc  saecolo  conversio  devota  proveniat.  Et  memento 
qoodtrain  Domino  abusive,  noii  proprie,  dicatur. 
Peraciaro  esi  deliberativum  dicendi  genus,  ciijus 
■eakra  suis  versibus  apta  reddamus.  Cogitatio  ip- 
sioB  babuit  die«  antiqoos  ei  annos  aeteroos  suis  qoa- 
liiaiiboa  el  offtcientiis  comparare,  quas  partes  in 
saa  meole  reposoit,  et  in  eis  spirrtiim  261  ^""'1^ 
dUoia  fluctoationibus  ventilavit :  elegit  taincn  ter- 
im  pariis  (ilciit  io  deliberationibus  fieri  solet)  cer- 
IMB  absolotamque  sententiam.  Diiit  enim  :  Nunquid 
m  eeirrnum  projiciei  Deuif  aut  non  apponet  ut  bene- 
$knium  iit  H  adhuef  et  reliquos  duos  versns,  qui  ia 


est ;  sed  quantuin  quis  plus  bauserit,  tanto  amplius' 
dulcia  sensa  perquirit :  unde  centesimus  octavu^  de^ 
cimus  psalmus  multa  dicturus  est.  Sed  quia  fidclibus» 
non  sufficit  solummodo  legere,  nisi  etiam  bonorun» 
operum  fi  ucius  sedula  pietate  monstrare,  dicit :  1» 
observatioHibu$  ims  exereebor^  id  est  io  pr^ecepiis  iuis> 
ialutaribus  humili  devotiooe  versabor.  Cierciiaii<y 
eniin  benenostradicitur,  quandojussa  Domini  ipso» 
miseiante  peragimus. 

Vers.  13.  Deu$,  in  $ancto  via  lua :  quisDeui  mMgnuo» 
$ieut  Deu$  no$ter?  Veuit  ad  laudei  Domini,  quibo» 
(ortitudinem  ejus  inansiieiudinemque  coromeroorat;. 
ut  benevolentiam  piiisimi  judicis  laciliui  tropctrarcui; 


5^i  M.  AURELIt 

iieraiaprsconia.  Apparet  quippe  sancium  virum  cer- 
lissima  fuisse  pollicitum.  Gonstat  enim  et  libris  earo 
et  operibus  erudiium,  quando  ad  patemas  laudes  de- 
voia  exsultaiione  prorupit.  Dicit  enim :  Deui^  in  san» 
cio  xta  tua.  Sanctus,  Christus  est  Dominus,  sicut  ipse 
il.clt  :  Cusiodi  animam  meam,  quoniam  sanelus  sum 
{PsaL  Lxxiv,  2).  Idem  ipse  viam  se  dicit,ut  est  illud  : 
Kifo  sum  oui,  veritaSf  et  vita  {Joan.  xiv,  6).  Sed  cam 
lidem  liominibus  praebuil,  qua  Pater  perfectissime 
iioscerelur,  ria  Palris  juste  dicitur,  quia  per  ipsum, 
queniaiimodiiin  Trinitas  colerelur,  accepimus.  Ipse 
enim  dixii :  Iteybaptizate  omnes  gentes  in  nomine  Pa^ 
iris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  (Matth.  xxviii,  19).  Se- 
quilur,  quis  Deus  magnus  sicut  Deus  nosler  ?  Jam  quasi 
erudilus,  in  Spirilu  sancto  Ixlus  exsuliat,  potentiam- 
qtie  Domiiii  universis  prxferens  simulacris,  quae 
fiisa  persuasione  in  terra  c<*lcbantur;  illa  enim  erant 
vitissima,  infli  m.i,  despicienda ;  Dominus  autem  no- 
sier  magnus,  forlis  et  terribilis,  omnia  faciens  qu£- 
cimqiie  vult  in  coelo  et  in  terra.  Ergo  kic  vcrsus 
conira  illos  Increpandos  dicitur,  qui  adkuc  supcrsii- 
tionuin  errore,  c^cabantur;  ut  infelices  agnoscant 
quem  rcfugiuni,  quos  sequuntur.  Ilocschema  dicilur 
syndyasmos,  quod  Laiine  inierpretatur  collatio»  sive 
cwnjunctio ;  fii  auiem  ex  comparaliane  contrariorum, 
quando  aut  personx,  aut  causs  sive  in  coiitrariam, 
sive  in  simile  comparantur. 

Vers.  M.Tues,  Deus^  qui  (acis  mirabilia  solus :  no* 
tnm  fecisti  in  populii  virlutem  tuam.  Cum  dicit:  7« 
es,  Deus^  essentiam  divin»  Maje  tatis  ostendit;  sicat 
i pse  dicit :  E^osutn  qui  sum  (Exod,  iii,  ii).  Esse 
enim  ip.4  proprie  convenit,  qui  ut  sit,  nullius  adju- 
lorio  conlinetur ;  sed  naturae  snae  potentia  semper 
magnus,  semper  etcelsus,  semper  iucommutabilis 
perseverat.  Quapropler  ip<e  est  qui  facit  mirabitia 
solus.  Nam  licet  buec  et  sanctis  suis  facere  saepe 
praestilerit,  solus  tamen  est  qui  mirabiles  operaiiones 
ad  efTectum  suae  voluiita'is  adducit.  Sed  videamus 
quare  dixerit,  sotus,  cum  et  Filius  et  Spiritus  sancius 
cooperenlur  in  omntbus?  Sotus  dixit,  quia  Triiii- 
iuiem  sanctam  unum  Dominuin,  unum  Deum  veraci- 
ter  confltemur,  sicut  ipse  dicit :  Audi^  Israel :  Domt- 
nifi  Deus  tuus^  Deus  unusest  (Deut,  vi,  4).  Sequitur, 
notam  fecisti  in  populis  virlutem  tuam,  id  est,  cum  in 
hunc  inundum  misil  Djminum  Salvatorem,  qui,  sicut 
dicit  Aposiolus,  Dei  virtus  esl,  et  Dei  sapientia  (l  Cor. 
I,  24).  Nolum  enim  fectt,  quando  cum  et  i!li  notum 
tiabueruiii  qui  facie  tenus  sciebant,  cl  illi  altius  con- 
templati  sont,  qui  eum  Patris  Filium  fideli  meote 
credtdenint.  Notus  ergo  factus  est  populis  infidelibus 
solummodo  corpore,  fidelibus  autem  et  Diviniute  ; 
sicut  in  Evangelio  dicit :  Be^iti  mando  corde^  quoniam 
ipri  Deum  videbunt  (Matth,  v,  8). 

Vtr.4.  t5.  Liberasd  in  brachio  tuo  populum  tuum, 
fitios  Israel  et  Joseph.  Sensum  excolit  saperiorem. 
Dieit  enim  qoid  praestlterit  hamano  generi  paterna 
clementia  :  quoniam  in  brachio  suo,  id  est  in  Domino 
SaWatore  liberavit  populum  suum ;  sicot  I^iiur  :  Et 
/rarA^nfai  Domim  euirmiatum  eu  {Isai.  uii,  I)?  Et 


GASSlODORt  5:2 

A  ne  haberes  ambij^uum  quem  populum  liberavit,  ae- 
quitur,  filios  Israel  et  Joseph,  Populum  saepe  dlil- 
mas  iniellectu  pluralem  nuinerum  continere,  quam- 
yis  singulariter  prolalus  esse  videatur.  Quapropler 
filios  Israel  262^*i^^i^in  plebem,  quae  tameo  cre- 
didit,  debemus  accipere ;  Jouph  alieram  qu»  venit 
ex  genlibus.  Se<l  sive  quas  crediJit  de  Judxis,  sive 
quse  de  gentium  vocaiione  collecia  est,  unus  est  Dei 
popN/tts;  quamvis  teinpore  credulitatis  suae  divisus 
esse  videatur,  sicut  in  Evangelio  dicit :  Sunt  autem 
oves  quce  non  sunt  ex  hoc  ovili^  et  opo^^tet  me  cas  ad" 
ducere,  ut  sit  nnus  grex  et  unus  Pastor  (Joan.  x,  16). 
Nam  Domine  Josepf*,  gentium  fldein  non  inconve- 
nienter  advertiiniis ,  quia  iste  Joseph,  quamvis  filios 
fuerii  Jacob  qui  primo  vocatus  est  Israel,  tanien  qula 

B  traditus  est  a  fratribus  et  pervenii  ad  genies,  ubi  ho*> 
norabilis  habebatur  et  potens,  ita  ui  ejus  arbitrio 
iEgyptiorum  terra  regeretur,  rationubiiiter  ejus  no- 
miue  geiites  indicantur,  qu»  Domiao  Salratori  de- 
vota  mente  creJideruut.  Nam  et  ipsuin  noinen  Jo' 
seph  indicat  crescens,  quod  gentibus  conveiiienter 
aptaiur,  ex  quibus  Ghristi  Ecclesia  semper  augetur. 
Ergo  sensus  isteest;  quia  et  de  populo  Israelitarum, 
et  de  gentium  congregatione  liberavit  ^os  in  bracfiio 
suo,  id  est  in  Domino  Salvatore,  qui  ei  crcdere  puro 
corde  maluerunt. 

Vers.  16.  Viderunt  te  aquce,  Deus;  liderunt  (e 
aqtue  :  et  timuerunt ,  et  conturbata  sunt  abyssi,  Venit 
ad  quartam  narraiionem,  ubi  jam  keius  refert  quas 

^  virtuiei  Christi  Domini  majestas  eflfecerit.  Nam  de 
quo  prius  diierat :  Notam  fecisli  in  poputis  vhrtutem 
ficdtit,  nunc  dicit  de  ipso  :  Viderunt  te  aquce^  Deut. 
Per  aquas  populos  significari  frequeiiter  Seripturt 
divina  testatur,  quando  eas  et  videre  commemorat 
ei  timere.  Ipsffi  sunt  eoim  oqutB  quae  seosu  rationa- 
bili  Dominum  cognoscere  vel  metuere  potuerani. 
Nam  vide  quid  addidit :  Vtderttitl  te  aqum^  et  timue^ 
runt ;  quando  utique  io  bruto  elemento  non  poierai 
evenire ,  ut  tantam  miraculorum  manirestatioiiem 
cognoseerent  et  tiroerent.  Sequitur,  ei  turbatie  guui 
o6yisi;  id  esi,  populos  et  in  hoc  sermone  debemHS 
iiumerosiores  advertere,  qui  more  liquidi  elemeikti 
vitiorum  flatibus  eomnoventur.  Scd  fcliciter  tiinc 
turbati  sunt,  qiiando  ad  conversiouis  siudia  pervoiM^ 

0  runt.  Et  intende  quod  subsequcniia'  usque  ad  finett 
psalmi  per  figuram  parakoien  diciintur,  qoaiido  i^ 
genere  dissimiles  sibimei  comparantur. 

Veri.  17.  MultitHdo  somttu  aquarum  ;  vocem  dti^ 
runt  nubes :  eiinim  »agitt<B  twB  pertransierunt.  Ifii/ii- 
tudo  sonitus  aquarum  est,  quaiido  psaimodia  dulcig 
oflertur,  quando  gemitibus  ac  Ucrymis  ciilpa  dilui- 
tur,  quando  gratiie  pro  susceplo  munere  referuntur ; 
ei  quasi  niare  coiifragosum,  ita  iit  sanctis  Ecclesiis 
resonant  diversa  vota  populorum.  Sed  quare  stl 
factus  sorutus  muttitudinis  aquarum,  polchre  subje* 
cit  :  quia  vocem  dederunt  nubes.  Nube$^  praedicaiores 
significare  saope  jam  diximus ;  de  quibus  srpiptum 
est :  Mandabo  nubibus  meis  ne  pluant  supar  eam  4 
tjrem  (Isai.  v,  6).  Qui  vocem  suam  magnam 


5o5 


EXPOSITIO  m  PSALTEaiUM.  PSAL.  LXXVII. 


5.TI 


rifiir,  cum  pi-accepla  Daiuni  vulgavcrunt  in  tolootbc  A  1"")   perii>?ct   11  •br.Koriim.    Dedu  ti  eniui   suni    in 


lerrarum ,  sicut  ct  alius  psalmus  anie  prxdicavit : 
In  omnem  terram  exivil  $onu$  eorum^  et  in  fine$  orbi$ 
Utt<b  vaha  eorum{P$al.  xviii,  5).  Hinc  sonilu$  venll 
«fiuirifm,  hinc  lurbato!  $nntaby$^i :  quia  verba  isla 
pnedicationum  erramibis  populis  dcvotioiiis  sludia 
contuleruni.  Sequitiir,  etenim  $a(jitt(e  tuo!  perirans' 
kritnL  Sagitias  hic  evangelistas  dec.  nter  advert- 
miiB,  qui  prjeilioaiionibus  suis  devotos  populos  usque 
ad  cordis  iiitiwa  inediclnaiiler*trausroderunt,  uon  in- 
Qicio  vuliiere,  scd  salute. 

Vers.  18.  Vox  touitrui  tui  in  rota  :  itluxerunt  co- 
rH$catione$  tuce  orbi  terrce  :  commota  e$t  et  contremuit 
terra.  ht  boc  quoque  compnrative  dicitur  :  quia 
iouitrttt  vox  ita  rcvolvitur,  quasi  de  ro  is  veuire  pcr- 


hoysiet  Aaron  manu,  id  est  openlione  qiiam  divrr- 
sorum  luiraculorum  novitatc  faciebant.  Et  bene 
dixit  :  Sicut  ove$,  iiou  (ameii  oves,  quia  non  cre- 
dendo  facli  siini  bjpdi.  llic  enim,  ucut,  verttatem 
non  signiflcat,  scd  iinaginutionem.  Moy$ei  autem  in- 
terpretatur  nssumplus ,  quoniam  de  flumine  culfe- 
cius  esi  a  (ilia  Piiaraosiis.  Aaron  vero  fortitudinis 
inons.  Qiix  noinlna  ipsas  qum|uc  virtutei  quas  fecc- 
runt  vldentur  cxpiiinerc.  Moy$es  eniin  intcr  alia, 
jubcnle  Domino,  in  aquis  est  operatus,  quantio  in 
mari  Rubro  llebroius  viam  fecit  habere  t.rrenam, 
significans  pcr  bnpiism  iiis  donum  lilierandum  esse 
populum  frJcIem.  Aaron  Ecclesi.p  (enebat  imagiiiem, 
quam  263  ^^^^  moiiti  fortissimo  coiuparavit,  qu;D 


sirepeiitibus  audialur.  Sic  enim  cum  dc  summo  fun-  b  et  honore  sancto  pr.ijminet,  et  fldei  solidiuie  con- 


ditur,  S|iaiio  coelorum  volubili  murinuratione  per- 
iraosennt,  ut  roiatus  atque  sinuosus  ipse  sonitus 
lentiatar.  Sive  magis  in  rota,  orbem  terrarum  debe- 
mus  accipere,  qui  in  spcciem  rotcs  absoiuia  roiundi- 
lale  coiicluditur.  In  rota  ergo,  id  est  in  mundo,  vox 
lonilrtti  ejus  egressa  est,  quando  praedicaiores  Chri- 
8Ci  circulum  totiiis  orbis  verbis  tonantibus  impleve- 
runu  Sed  illus  nubes,  illa  lonitrua,  scquiiur  quid  fe- 
ccrunto  Illuxerunt  coruseationes  tuce  orbi  terrce,  Dignis 
Ciunparationibus  beneflcia  divina  narrantur,  ut  rcs 
ccBlestes  supernis  &iinililudinibus  exponantur.  11- 
luxerunt  eoru$catione$,  divina  prapcepta  dirit  verilalis 
lumine  radiantia,  qux  tenebras  hominu:n  per  lotuin 
mandiim  salutari  tlluininatione  fn^verunt.  Dicitcnim 


sislit.  liis  cnim  ducibtis  Isr.tclitarum  populum  divlna 
Tirtute  icgiiiius  csse  liberatum. 

Conclu$io  p$abni. 

Oldithum  vere  humanaruni  reriiro  transilitor  egre- 
gic ,  qui  psalmiim  mirabili  institutione  cantasti ,  in 
tribulationibus  exercitatus  negasii  te  ullo  modo  coii* 
solatum.  Dciude  deliberatio  lua  ad  pcrfectam  nnsci- 
tur  perveni^s^  sententiam.  Tcriio  scntis  te  jam  feli- 
citer  imnyitatum;  itcc  tamen  prospcris.animum  rc- 
laxas  :  B*td  cum  te  semper  inlentum  ad  inagualia 
Doroini  proflteris ,  augmento  quodam  sapientisB  jugi- 
ter  profecisse  cognosceris.  Quarto  miracula  Cbristi 
sub  magna  exsultaiiune  concelebras,  et  cum  diversa 


fMulma  et  coruscatione$  ist»  quid  egerint;  ut  terra,  r  pcrcurris,  Inst  tutionemCbristianopopuloqua  salvetur 


id  est  corpora  nostra  commovercntur  et  contremi- 
seerent  audito  tanto  miracnlo.  Commotos  quippe  el 
Iremeraclos  illos  dicit,  qui  verbum  Dei  fldelitcr  au- 
iientes  ad  conversionis  sludium  Christi  munere 
pervenerant. 

Vers.  19.  iii  mart  via:  tuce,  et  $emiUs  tum  in  aquis 
muUis  :  el  vestigia  tua  non  cognoscentur,  Si  ad  litte- 
boc  velis  accipcre,  in  mari  fuit  via  ojus,  quando 
dorsa  pelagi  visualitcr  ambulans,  Petrum 
aposlolom  ut  ad  se  veniret  evocavit.  Sive  magis  illud 
ialdrigendnm  est :  In  mari  vice  tuce,  in  cogiiationibus 
bbfflioum ,  qiiae  velut  marc  perGdum  fluctuant  : 
■U  tauieo  ille  vias  liabet ,  quando  eos  sibi  larga 
pietale  sobdideril.  Aquce    mullce ,  eadem    conver- 


oslendis.  Praesta ,  Domine ,  nl  solita  nos  jubeas  pie- 
late  purgari ;  quaienus  qui  sumus  actuum  qualitaia 
diiiSimiles,  clcinentia  tua  faciat  cssc  consortes. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LIXVII. 

InteUectu$  Asaph, 

Quoties  intelleetus  invenilur  in  titulls,  magnse  cu- 
jiisdaiii  rei  nobis  sigoificantia  decbratur.  Nam  cum 
iniellectum  generaliter  dicainiis  quid>|uid  nos  adver- 
lere  bonuin  malumque  facir,  bic  tanien  tunc  intel' 
iectus  ponitnr,  qusndo  sensus  iioster  perfccla  intclli- 
gentia  lendit  ad  Domtnum.  Asaph  voro  dixlmus  Ue- 
braea  lingus  significareSyoagogam,  Laiine  collectio- 
nem.  Sed  quia  intetleetum  praemisii,  fldt^Iem  iiic  Syna- 


.     ^     .  .       gogam   loqui   posse   declaravit.    Exnrobrare  enini 
est  turba  gentilium  :  ulu  sunt  $emtta:  D  mnni,  n  "   ,.  .     •  -     ^^  m  v  ,^ 

._  .^.,... % ^^,  ^^,  „^^:.^  ^:o,«-....-    c«       ™^^*8  nequeunt,  iiisi  corda  fldelium. 

Divi$io  psalmi, 

Quanto  psalmus  bic  probatur  esse  longissimus, 
tanto  studiosius  debet  numerosis  divisionibus  aperiri ; 
ut  et  per  distinctionem  melius  eliicescat,  et  ipsa  par* 
tium  sectione  fastidium  loiigmquitatis  abstergal.  In 
priina  parte  psalmi,  doo  tantuin  versiculi  persons 
Domini  probantur  Aptari ,  ut  reverentia  cresceret 
Beqiientiuiii  diciorum,  ubi  ipse  lex  facere  videbaiur 
initiuro.  Sccunda  parte  latiun  loquilur  A$aph^  im- 
pulans  Judseis  quod  tantis  bentfioiis  I>oiDini  exsti- 
tisse  probareutur  ingrati  :  illi  tamen  praviiate  dis- 
lorti ,  cor  ;iuuin   nequaquaro    Domini  Juisiooibus 

18 


Id  esi  viee  ipsius,  dum  ad  eos  venirc  dignatur.  Se- 
qitilor,  et  ve$ligia  tua  non  cognosccntur,  lloc  cum 
iflipauiiione  legendum  est;  ut  cuin  palam  venerii, 
ttailsqoe  se  deroonstraverit  miraculi^,  noii  sit  ta- 
meooofnltos  ab  infidelibus  Jiida^is.  Merito  ergo  illis 
exprobral,  qoi  tants  majestati  ei  tam  prxscntibus 
beneficiis  credere  nolueruhl.  Ve$tigia  siquidem  si- 
KBificanl  prxscntiaro  corporalcm;  nain  vestigium  est 
|hni«  stgnum,  qiiod  faciroiis  ambiilantes. 

Vers.  iO.  DedHxi$ti  $icut  oves  populnm  tuum,  in 

Mmi  Moysi  et  Aaron,  Cum  hoc  miraculiim  nulli  alleri 

I      poHit  amari,  sine  dubio  et  illa  imputatio  qu.c  pr»- 

i     MiSr^uia  non  cognoveront  vestigia  ejus,  ad  popu- 

Y^       Patbol.  LXX. 


55S 


553  M.  ALTitLlI  CASSlODOPvl 

admoveruiil.  In  icriia  vero  nu.Dcrantur  quania  niu-  A  ^Uaph,  qui  csi  iiiici4as  loculurus.  L^n^fe  merito  cum 


oera  hraeliiico  populo  virtus  divina  prssiiterit;  nec 
Uiinen  illi  a  rourniurationilnjs  cessaverunV.  Qiiarta 
dicit  qualis  in  cis  viiidicla  provenerit,  et  qucmadino- 
dum  8it  miseratiooe  Domini  molliia  sententia.  Quinia 
parle  propter  murniuralioncs  eorum  vindicalum  in 
cis  est ;  sed  iterum  ad  supplicationem  Dumiui,  co- 
gnoscenies  ejus  magnalia ,  redierant.  Scxta  ,  denio 
illi  dolose  locuti  suiit,  et  crrores  solitos  sunl  secuti  : 
iiiisericordia  taraen  Domini  oon  eos  passa  est  di^si- 
pariy  qnod  malis  eorum  jusle  potuisset  iufligi.  Sept!- 
ina  dicil  quemadmodiini  Dominum  concilaverint  in 
deserto  ,  cum  tamen  propter  ipsos  dcccin  plagis 
iEgypiiorum  pfipulus  fucril  vchcmcnter  aflQiclus. 
OciaTa,  beneficia  Domini  referuniur,  ei  Judaic.c 


iiitellectus  prxccssit,  cui  tam  magna  crai  testiintinii 
graiia  courcrciida.  Scquilur,  loquar  propotitioncs  ab 
initio,  Loquilur  utiquc  ipse,  qui  loqui  facil.  Nani 
quainvis  alimio  minisierio  scrmo  deptoinatur,  Spiri- 
lus  sanctus  loquilur  ciijus  p:a!ccpia  vulgaiitur,  sicul 
dicit  apnstolus  Petrus  :  A'on  enim  unquam  toluntaU 
humana  aliata  esl  prophetia  :  sed  Spiritu  sancto  acii^ 
locuti  sunt  sancti  homines  Dei  (!l  Petr.  i,  21).  PropO" 
siiiones  aulcm,  obscuras  et  abdilas  significant  qiias 
st'ones ,  quc-e  adhibiia  disputatione  solvcndx  si.nl. 
Ilas  suo  loco  posiias  compelentiiis  admonemus.  Ab 
initio  vidclicct  YetcrisTcsiauicnti  dicitur ,  sicui  Asapk 
lufra  lociiturus  cst. 

Ycrs.  5.  Qu^nta  audivimus  el  cognovimus  ea  :  ei  pj- 


obstiuatiouis  iterum  culpa  subjungilur.  Nona  ,  uUio  B  ires  264  ^^^^^  narraverunt  nobis,  In  pcrsona  Doniini 


gravissima  sabsequiiur ,  iti  ut  captivi.ati  populuin 
iraJideril,  ei  tabernaculum  Silo ,  in  quo  Uahilare 
inier  homines  videbaiur,  abjecerii;  posteaque  elegii 
niontem  Sioo,  ei  David  servum  suum ,  de  cujus  se- 
ininc  Ghrislus  Doiuinus  iiasceretur,  qui  muiido  salu- 
taris  medicus  aJvcniie:.  Sic  per  buiic  psalmum  ab 
iiiitio  clectionis  geniis  Ilehraicx  usque  aJ  adveutum 
Domini  Salvaloris  facta  descriptio  esi. 

Expositio  pialmi. 

Vers.  I.  Attendite^  populus  [ins.  A.,  popiHe]  mens, 
iegem  meam  :  inclinate  aurem  vestrani  in  verbn  ors 
mei,  In  boc  principio  bquitur  Deus ,  qui  per  Moysen 
lcgem  dedil  llebrxis.  Et  dum  dicil  :  Legem  meam 


psalmi  biijus  bonorabili  capite  constituio ,  venit  ad 
sccundam  |>ariem,  uhi  Asaph  introducitur  loqucns, 
cujus  non  tanquam  bumana  Ycrba,  sed  coelesiem 
debemiis  suscipcre  jiissionem.  Quanta  muhiludinem 
rcrum  demonstrat ;  audivimus  pertiuet  ad  pruphetas ; 
cognovimus  ad  Novum  respicil  Tesiamen  um.  Audita 
sunl  eniiu  cum  propheiarenlur;  coynita  duui  imple- 
rentur  per  Dominuiu  Chrislum.  Seiiuitur«  et  patres 
noitvi  narravcrunt  nobis,  Paircs  suos  Aloyson  dicit  el 
.'ilios  pro|dietas  Yclciis  Tosiamenii,  qui  dc  Domini 
advcnlu  niulta  loculi  suul,  ci  illiiminali  prasdic^ve- 
lunt,  qUvMi  ct  iste  (icri  pixviJebal.  Jasli  euim  oon 
es^cnt,  nisi  prubarenlur  crcdcre  qua:  diccbant. 
Ycrs.  4.  Non  iunt  occultata  a  filiis  eorum^  in  gene- 
cttendite^  non  tantuin  vult  quod  dicilur  auriutis  piT-  C  faiione  altera,  Ilxc  qux  rerert  paircs  suos  de  advenlii 


cipi,  quanlum  veritatcm  dicii  cordis  oculis  intueri. 
Atlendit  enim  audita ,  qni  res  dictas  dcvota  menie 
respexeriL  Dum  dicil  autem :  Populus  meus ,  illos 
profeclo  significat  qui  ejus  mandatis  obcdientes  fue- 
runl.  Non  enim  aui  prophela:,  aut  atii  jusii  a  nostra 
fide  dici  potuerunl  alieni ,  qui  actus  iilos  pnmi  tcm- 
poris  spiritualiteracceperunl,  sicutdicit  Apostolus  : 
Piolo  enim  vos  ignorare,  fratres^  quia  patres  nostri 
omnes  sub  nube  fuerunt;  el  paulo  post  :  Et  omnes 
eumdem  cibum  spiritualem  manducaverunt ,  et  omnes 
eumdem  potum  sptritualem  biberunt  (1  Cor.  x ,  i ,  3). 
Sequiiur,  inelinate  aurem  vestram  in  verba  oris  mei, 
Ilic  afTectus  prxcipilur  audiendi,  quooiam  qui  tolo 
corde  vult  auJila  percipere,  aurcm  suam  cognosciiur 


Domini  prxdicasse,  dicit  iicc  a  filiis  corum  abscon- 
d!tJ  fuisse  niagnalia,  id  est  a  spii  ilual.hus  /i/tis ,  qui 
corum  imiiaiores  fucruiiL  Nam  quod  dixil :  In  gene* 
raiione  altera^  jani  iion  llebrxorum,  sed  genlium 
sigiiincat  congregalionem  :  quia  [ms  ,  qui]  ex  aqua 
ct  Spirilu  saiicto  iudividuas  Triniiatis  beneflcio  rege- 
nerautur;  unde  et  illi  intelligentia:  vcro  luoiine  sunl 
rcpleti. 

Yers.  5.  Narrantes  laudes  Domini  et  virtulcs  e/ics,  el 
mirabJia  ejus  quas  fecit,  Ordo  vcrborum  lalis  esl : 
Anuuniiaveruntnohis  patrcs  nostri,  narranles  laudes 
Domiiii.  F:icia  quippe  Doiiiini  iiarrare,  laudas^e  est : 
ciijus  dum  opera  rcferuntur,  gloria  scmper  augctur. 
Virtutes  ejus^  signiflcat  liberationes ,  quas   fecit   in 


inclinttre,  ut  humilis  ac  paratus  accipiai  quod  de  ore  D  populo  Judxorum  ,  quaudo  eos  de  Pharaouis  inipia 


sanctx  potestalis  cmanal.  •  Sed  nota  quod  j^m  iuter 
(Ideles  accipitur ,  cui  auscultandi  taiita  cura  dele- 
gatur. 

Yers.  2.  Aperiam  in  paraboHs  os  meum ;  loquar 
propositiones  ab  iniiio,  Atteiituni  sihi  rcddidit  audi- 
forem,  cum  se  paraholis  dicit  esse  locuiurum  ,  ul  non 
I  cinisse  possit  audiri,  q  li  se  tain  granJiter  proniiiie' 
hal  clTari.  Parabola  cnini  Crrro  vocahulo  dicitur 
(•iniilitudo,  quando  illud  quod  inteligi  voljinus  per 
<  omparationcs  aliquas  indicamus.  Sic  euiin  ferreuin 
(juempiam  dicimus,  quando  durum  ac  foriem  deside- 
raroos  intelligs  cum  velocem.  ventis  aui  avibus  c<>m- 
paramus.  Et  intuerc  quod  Dominus  os  suum  dicii 


potestate  liheravii.  Mirabilia  vero,  quoJ  eos  in  de- 
serto  niagnalihus  p.ivit,  quod  cis  gentes  polentissimas 
Icvissima  conceitatioiic  suhjecit.  Addidit,  qua  fecit  ^ 
ut  non  taiituin  proinissa,  verum  cli^m  coinpleta  esse 
vidercitiur.  lloec  nuteni  cuicia  ex  Tcstaiiieoli  Yeteris 
rrferutitur  blstoria.  Ilistoria  est  enitn  prxlcrilanim 
rcrutn  fida  couinieuioratio,  ab  at.itis  nosiro;  meaioria  j 
leiiiola. 

Yeri.  G.  Et  susciiarit  tentimonium  in  Jacob,  et  /e*^ 
gem  posuit  in  hnHiL  Ycn  l  al  il!ud   qiiod  superiut^ 
(ii\it  :  Loquar  propositioncs  ab  fnt.to.  Iniliuni  qnippe,^ 
Yetus  csl  Testanientutn ,  uiide  iurerius  dicturus  esu 
U.uJ  fortasse  coinmcmorat  in  Jacob  iestimonium  «»- 


557 


EXPOSITIO  IN  PSALTERlUNf.  PSAL.  LXXVIL 


*» 


f;r>f 


Mcitalum,  quarnlo  cum  angelo  coUucUns,  ia  prxHgu-  A  pravum;  nam  si  ulique  direxissei  ccr  suumf  nec  ei< 


niiione  fulurorum  (actus  uiio  femore  claudicavil  : 
sigiiificaus  Isracliticum  populum  partim  Hdei  firmitate 
constare ,  partim  a  sua  potius  salute  discedere.  lloc 
enim  fuil  populi  erraiuri,  vel  credituri  testimomum^ 
qiiod  Jacob  conceriatio  illa  prxdixit.  Suscilatum  au-^ 
tcm  dixit,  quasi  in  lucem  redditum,  quod  somno 
ignorantiac  videhatur  oppressuin.  Ipsum  esl  quod  su- 
perius  prouiisii  :  Apcriam  in  parabolis  os  meum;  sci- 
licet  quoniaiu  ab  isto  initio  crat  talia  locuturus.  Sc- 
quitiir,  et  legcm  posuit  in  Isiaet,  ut  eos  utiquc  devofos 
esse  t>uo  Doinino  conimoiieret,  ne  vaga  voluntate 
perniissi  in  devios  laljcrentur  errores.  Proprie  dictuni 
est,  legem  posuit^  quasi  peccatoribus  jugum,  levibus 
|K>ndiis ,   erraturis   vcro   toniestaiionis  excinplum. 


stiterat  pravum ,  nec  a  Deo  redditum  fuerat  alienum, 
lile  cniin  d  r  git  mentem,  qui  ad  diYioas  se  correxeril 
jussiones;  nec  aliquid  superbia  humanae  praesuni» 
ptionis  excogitat,  cum  regi  omnia  Divinitatis  adnii- 
nisiraiione  cognoscit.  Nam  quod  repetendo  dicit, 
genus,  ad  ilios  lamum  respicit  qui  in  sua  obstinationo 
manseruui.  Cateruin  fucrunl  ex  Judxis  qui  Domirio 
pnra  mcnlc  famulati  sunt.  Addidit,  et  non  estcredUus 
cum  Deo  spiriius  ejns.  Illius  spiritus  non  credilur  essft 
cum  Deo,  qui  operas  ejiis  visuales  non  inteliigit  my- 
steriis  spiritualibus  applicandas;  sed  to(uin  ad  illud 
vult  rtferre  quod  ccrnitur  :  sicut  Judxi  feccrunt,  qui 
tantum  miraculis  praesentibus  intentl,  nihil  ad  spiri* 
tualem  inteligentiam  salubriter  retulerunt. 


riide  aiio  loco  ail  :   Quia  jutto  lex  non  est  posita  B      Vers.  12.  FUii  Ephraim  intendentes  arcum ,  et  mU^ 


{I  Tim.  1 ,  9).  IIoc  cst  quod  superius  dixit  :  Loquar 
propositiones  ab  initio»  Scd  hsec  congrue  suis  locis, 
diligeiis  lector,  apLibis  :  quia  ubique  ieta  commcmo- 
rare  fastidium  est. 

Vers.  7.  Quanta  mandavit  patribus  noslris  nota  [a- 
cere  ea  fHiis  luis  :  ut  cognose:U  generatio  altera, 

Vers.  8.  Fi/tt  qui  nascentur  exsurgent^  et  narrabvmt 
ta^liissuis,  Versus  isti  significmt  per  generaiiones 
hominum  roandata  Domini  fuisse  traiisinis<a ,  ne 
quis  putaret  uni  datam  ,  quod  omnibus  cognoscitur 
attribiilum.  Acceperunl  cnim  Jud  i  i  quod  ad  Cbrl- 
stiaDOs  non  estdubium  pervenisse.  Idcoenim  addiium 
eM,  v/  cognoscat  generatio  altcra^  non  uli(|iie  Judaica, 
sed  qaam  de  geiitibiif;  coiistat  eleclam.  Altera  enim 


temes  sagittas ,  conversi  sunt  in  die  betlt.  Ephraim 
interpreiatur  fiugifer,  sive  ub.Ttas.  Ille  filius  fuit 
Joseph  junior,  quem  Jacob  avus  suus  primario  loco 
praeposieratis  manibas  benedixisse  legitur  in  Veteri 
Tesiamento  (Gen.  xlvih,  15).  Ejus  fUii  abundante« 
niuneribiis  divin  s,  et  paterna  benedictione  poUeiites, 
dcfectu  fidei  corruerunt.  Intenderunt  enim  arcum^  et 
miserunt  sngittas,  quando  admonenteMoyse  dixerunt  i 
Qua!cunque  locutus  est  Dominus  Deus  noster^  facsemns 
et  audiemus  (Exod.  xix,  8).  Convtrsi  sunt  2SS  ^ulctn 
in  die  belti ,  quando  Aaron  dixerunt  :  Fac  nobis  di09 
quos  adoremus  (Ibidem^  xxxii,  1).  Vides  omnia  para* 
bolis  et  propositloiiibus  explicari.  Nam  iste  sensus  ad 
illos  pertinet  qui  aliquid  praecipitata  fesiinatione  pro< 


hic  extraneos  significat,  non  propinquos.  Natn  quod  C  mittunt,  nec  tamen  in  ea  cupiunt  perseverarc  sei»« 
leqoitur,  /f/it  qui  nascentur  exsurgentt  et  narrabunt  ea 
ftiis  <ii/s,vult  iniclligi  sine  dubio  Chrisiianos,  qui 

|irxdicaiiones  sanctas  ad  animarum  salutem  confe- 

readam  suis  postcris  uti(|ue  tradiderunt. 
Vers.  9.  Ut  ponant  in  Deo  xpem  suam,  et  non  obli- 

^iMtur  operum  Dei  sui ,  et  mandata  ejus  cxquirant. 

Utilitas  paternae  prxdicaiionis  hic  evidenter  o^tensa 

^,  ot  posteri  eorum  spem  suam  non  ponant  in  lege 

^  ponit,  sed  in  gratia  concessa  quae  redimit.  Se- 

^■itor,  et  non  obliviscantur  operum  Dei  sw,  sicut  fe- 

^^ntperfidi  Judxi,  qui,  oblito  auctoresuo,  ad  cultu- 
*t  se  daenionum  transtnlerunt.  Addidit,  et  mandaia 
^^exquirant.  Ipsa  cst  eniin  Dei  sumuii  vera  recor- 
^^,  si  inandata  cjus  devotis  niciitibus  implea- 
**tii. 

^ers.  10.  Ne  fiant  sicut  patres  eorum,  genus  pravum 
^feramarum. 

Vers.  11.  Genus  quod  non  dircxit  cor  suum;  et  non 

^  creditus  cum  Deo  spiritvs  ejus.  Ilis  versibiis  diio- 

^  sub  definitionibus  piilchris  notalur  pcrfiilia  Ju- 

^'Wom.  Dicit  enim  :  Ne  fiant  sicnt  patres  corum, 

^Qod  fuit  genus  pravum  et  pcramarum.  Cenus  pravum, 

^ia  vrri^atem  recipcre  nolueruiit.  Necesse  csl  enim 

^^>ilorti  pemianeant,  qui  regulam  reciam  non  seqiiiin- 

^.  P«raiiiarumdixit,  id  est  supra  curiclas  acerbita- 

i<l  asperrimuro ,  otqui  ad  eos  venerat  salvandos,  in 

fjin  polius  armarentor  exitium.  Sequiiur,  genus  qnod 

t^ndirixit  corsuum^  lioc  est,  qiiod  suprrius  dixit, 


tentia,  sicut  Petro  apostolo  contigit,  qoi  ter  nejgavit 
eum,  cum  qoo  se  promiserat  esse  rooritumm  {Mattb^ 
XXVI,  35). 

Vers.  13.  Non  custodierunt  testamentum  Dei^  §t 
in  lege  ejus  noluerunt  ambutare, 

Vers.  14.  Et  obliti  sunt  benefactorum  [ed.,  benefieio* 
rum]  ejus ,  el  mirabilium  ejus  qtuB  ostendit  eis,  Caosa 
redditur  quomodo  fitii  Ephraim  eonversi  fuerint  in  die 
belti;  scilicet  quia  Non  custodierunt  testamentum  Det^ 
et  in  lege  ejus  notuerunt  ambutare ,  et  obtiti  tunt  bene* 
factorum  ejus,  et  ndrabitium  ejus  quce  ostendit  eis. 
II oc  sic  planum  est,  ut  expositione  non  egeai. 

Vers.  13.  Coram  patribus  eorum  fecit  mirakitia  in 
D  terra  /Egijpti ,  tii  ratiipo  Taiieoi.  Venit  ad  tertiam 
partem  inqua,  post  transitum  maris  Rubri,  beDcficia 
collata  describit.  Isti  sunt  quos  superius  dixit ,  gentis 
pravum  et  pcramarum.  Narrat  eniin ,  coram  patribus 
eorum  facta  tniracula,  id  est,  Hoyse,  Aaroa,  aliisqiie 
senioribus ;  ut  manifeatis  rebus  constantiui  credera 
debuissent ,  cum  patrum  dulcis  ac  firma  soleal  esso 
rclaiio.  Et  ut  omncm  scrupulum  dubitationis  adime- 
rt^t,  ct  provinciam  dixit  el  locum  ubi  noscuntur  faclii 
qiiae  dicta  suiit.  Sed  nec  hoc  vacat  quod  dicit  :  In 
campoTaneos.T anis cnhn  significat  bumile  mandatum, 
quod  in  teriis  positus  Christus  docuis^e  coguoscitur, 
'"'diceiis  :  Ditcite  a  me  quia  mitis  sum  et  humitis  cwd$  ; 
et  invenictis  requiem  animabus  vistris  (Mattky  %i^^^V 


SS9  M.  AURE/JI  CASSIODORI  %0 

Hocelkiin^or/im pa<ri£»u«/t'cif, qtuiadoNoviTosUnicmi  A  (^cdiint.  Sgnincabal  onim  n)i)is  de  pctrOf  id  cst  de 


mandaU  praedicavit. 

Vers.  16.  JnterrupU  mare  et  perduxit  eo$;  $taluU 
aquai  quati  in  utrem,  Cnm  sit  roare  liquidum  ele- 
menlam,  ruplum  potius  maluit  dicere  quani  divisuin  : 
quia  revera  rupium  est ,  quando  in  geminum  lains 
peregrina  sibi  solidiiaie  permaosii ;  ui  non  t.im  pe- 
lagus  quam  rupes  pularentur  excisT.  PerduxU  eot, 
ad  prowissam  scilicet'  ierr£  sccuriiaiem ,  ubi  jam 
communi  sortesiue  metu  peiagi  videreiitur  tnccdcre. 
Nam  quod  sequitur,  ttatuil  aquas  quati  in  utrem,  hoc 
ad  illud  pertinet  quod  dixil,  InterrupU  mare;  ui  sic 
•taret  unda  immobilis ,  tanqu^jm  fuissct  iuclusa  in 
vasis.  Ct  nota  quemadmodum  rcsiguaniur  promiss;e 
parabols. 


Gltrislo  aquain  prodire,  qnx  nulta  iniminuiione  drti- 
ceret,  sicui  ipse  in  Hvangelio  dicil  :  Qni  bilitrit  ex 
aqua  quam  ego  dabo  ci^  non  titiet  unquam^  trd  fi  l  in 
eo  fons  aqnoi  talientis  in  vitam  aternam  {Joai,  iv,  15, 
14).  Petram  vcro  significare  Christum  dicit  Apost)- 
lus  :  Bibebant  autcm  de  tpiiituali,  consequente  eot^ 
pelra  :  pctrd  autem  crat  Christut  (/  Cor,  x,  4). 

Yer^.  20.  Et  apposuerunt  adhuc  peccare  ei  :  in 
iram  concitaverunt  ExceUum  in  siccilate.  Apposucrurit 
dicii,  adjccerunt,  ut  inter  lanta  nii^acula  non  crede- 
rent,  cum  ctiam  ipsorutn  cleinentorum  convcrsa  na- 
tura  proclamarel.  Peccare  dixit,  non  crodere,  quod 
nimis  improbum  constat  csse  dclictum ,  a  Deo  bene- 
flcia  petere,  eisque  pcrceplis  debilas  gratias  non 


Yers.  17.  Et  eduxit  eot  in  nube  diei,  et  tota  noete  u  referre.  Sequilur,  in  ira  concitaverunt  Exceltum  in 


in  UUuMnatione  ignit.  Cxponit  quod  superius  diiit  : 
El  perduxU  eot  in  nube  diei ,  siquidem  diei  signiflcat 
lH>Diinum  Christum  :  quiacum  ipseesset  verus  dies, 
lamenperfidis  carnis  su^nube  celatus  es:.  Unde  n:t- 
rabile  genus  locutionis  eluxit ,  sic  ^ntiqua  facia  nar- 
rare,  ut  magisqnaB  tuut  veniura  videaiur  cxprinierc ; 
ut  aliter  aodiendum,  aliter  sit  nibilominus  senlien- 
dom  :  in  nullo  tameo  dubia  ,  quia  sunt  utraque  ve* 
rissima.  H»  sunt  proniis>ac  parabolae  coelesti  iutc- 
griiaie  disposits  [ed,,  depositae],  hxc  indicia  ctTtis- 
aima  veritatis.  Sequilur,  et  tota  noete  in  iUuminatione 
igntt.  llic  evidentius  significat  Christianos,  quos  in 
hac  nocte  saeculi,  luminis  sui  ciaritate  custodit.  Oiunla 
enlni  Judseis  in  -figura  coniigisse  lesiatur  Apostolus 


ticcitate.  Sxpe  dikimus  tropicas  esse  istas  locutionea, 
quac  Domino  vcrba  tribuunt  iiifirmiiai:s  humano:;  ut 
rea  ardu»  nostrxque  couceptioni  difficiles  pOhsint 
evidentius  explanari.  In  iram  concUaverunt ,  quuiido 
,  eum  non  credcbant  diificilia  sibi  facere,  quem  vlde- 
baiit  tam  ingentia  posse  complere.  IIoc  eniiu  iu  Deo 
gravisbimum  constai  esse  peccaium,  ut  quidi|uain  iiii 
iinpossibile  dicatur,  qui  summe  vaiel  eificere,  quod 
decernit  implere.  Beuc  aulem  dictum  es*,  in  ticcitate^ 
non  tantumteira!  qiiam  incntis,  qui  lot  niiraculis 
coiiipluii ,  pcifidise  sua;  sleriliuitc  siccnti  suni :  quia 
to  nm  carnaiibus  dcsideriis  ap,*licaiitcs,  ventre  tan- 
tuin,  n'*n  sensibus  explcb:>ntur. 
Vcrs.  21.  Et  teniaverunt  Dcum  in  cordibut  tnitt  ut 


dicens  :  Nolo  enim  vot  ignorare,  fratret ,  quia  patret  q  pgi^rent  escat  animabut  suis.  Ali  .1  esl  peiere   tcn- 


noitri  omnet  tub  nube  fuerunt^  et  omnes  mare  [mss. 
A.,  G.,  per  mare]  trantierunt ,  et  omnet  in  Moijse 
baptitati  tunt  in  nube  et  in  mari  (/  Cor.  x,  1,2),  elc. 
Unde  a  nobis  magnae  semper  gratis  refercndse  sunt, 
quia  miraculis  praedixii  taniis  ac  talibns ,  qux  nobis 
erat  immeritis  praemia  largiturus» 

Vers.  18.  Interrupit  in  eremo  petram  ,  et  adaquavit 
$0$  velut  in  abytto  muUa.  Consideremus  quam  ex  con- 
irarils  rebus  fuerlnt  ottensa  miracula.  Undani  maris 
fecit  primiiQi  quasi  saxeam  pendere  rupem,  nunc 
dicit  petram  manasse  fontea  irriguos ;  ut  ostenderct 
Qnlversas  creaturas  ejus  jussionibus  obedirc,  licet 
eontraria  naturaliter  inter  se  videanlur  exisiere.  In 
eremo  duin  dicit,  collali  inuneris  gratiam  duplicavii ; 


tando,  aliud'confitendo.  Isli  utique  ta  ando  pelie- 
runt ,  qui  poslcaquain  acccperunt,  indigna  locu.i 
sunl.  Teiitare  enini  diciinus  aliquid  dolosis  sermoni- 
bus  poslulare  ;  utsimpliciias  vidcalur  in  \erbis,  cu.u 
sit  in  corde  malitia.  hti  ergo  animabus  suis  non  spi- 
ritualeSfSed  carnales  266  ^^^^^  subdolo  poposco- 
runt.  Sic  cnim  diciinus  a^grotis  dari  cscas  propter 
animas  in  corpore  rctinendas,  nou  quia  pabulum  sii 
animnrum ,  sed  quia  per  ipsas  videiur  in  hac  viia 
vigor  corporis  ronl  iieri. 

Vers.  22.  Et  male  locuti  tuul  de  Dco ;  dix*runt : 
Nunquid  polerit  Deut  parare  mentam  in  deserto?  Uii- 
qiie  male ,  quia  falsa  locuti  suut.  Quid  auiem  dixe- 
rtnt,  subsequenter  cxplanat  :  Nutiquid  poierit  Deus 


at  ibi  faceretUle  miraculum,  ubi  iioo  eral  aliud  in  D  parare  nwntam  in  deterto?  Nunquid  ia.pulaiive  le- 

necessitate  remedium.  Adaquavit  autem  posuit ,  ut 

jumenta  roagis  videretur  significare,  non  bomineSyqut 

lahtis  beneficiis  gratias  agere  nescierunt.  Quod  au- 

tem  dixit,  velut  in  abytto  muita ,  copiam  largissini» 

undx  declaravit,  quae  ve!ut  de  abysso  pelagi  ita  mu'ia 

profluxil.  Ct  nota  quoniam  abyssum  secundum  Gr»- 

c«'8  generis  ponil  obiqiie  feminini, 

Ters.  19.  Et  edunt  aquam  de  petra ,  et  deduxit  tan- 
fMm  /iumina  uiquat.  Iloc  ad  gratiam  iDCiiIcandam 
magnx  a^mirationis  iteravii,  ut  dc  illa  re  aqua  pro- 
diret ,  quae  natnra!!  sicciuie  doruerat.  Ct  ne  puiares 
parum  aliquid  amanasse ,  addidit :  tanquam  /lumina , 
^m  de  aJberJbuB  montium  copfoia  inundatione  pro- 


gendum  est;  posiium  est  enim  pro  iion.  Onefariura 
bceliis,  de[tfd.,  Deo|  Oninipotenti  n  *n  credere,  quje 
quotidie  passini  probatiir  efficcre !  Scriptuiii  cst 
ciiim  :  Qui  dat  etcam  omni  earni  (Ptal.  cxxxv ,  25). 
Quid  crgo  illi  lam  contrarium,  quam  ut  non  credalur 
implere  quod  jusscrit?  Ct  iJeo  vcliemens  culpa  , 
qnia  talis  difri.Icniia  supernam  tangit  injuriam.  Mcnsa 
vero  ^ignifical  pastionem  in  qua  rencimur  esuricntos. 
Ct  duin  dicit,  parare  mensam  in  deterto^  q  'asi  qu  d 
solel  in  copia  fieri,  non  poluissct  in  rcrum  solitudinu 
procurari  I  Stulta  nimis  absurdaque  vecordia  huma- 
nam  impossibilitatcm  ad  divinam  transtuli»80  vir* 
tuteml 


SCl  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXXVlf.  %&% 

Ycrs.  25.   Quoniam  pcrcus$H  pelram  et  {luxexunt  A      Vers.  23.   Panem  angehrum  manducunU  homo  : 
aquo! ,  e:  torren:cs  inundaverunt :  nunquid  et  panem 


poterit  dare ,  aul  parare  memam  populo  tuo?  ^mis 

falua  C')gitatio  exemphim  magni  miraculi  dare.ct  ejus 

auctorem  in  reiiquis  arbilrari  po-se  doficerc.  Nam 

qui  de  peira  jnssil  aquas  effluere,  cur  non  fucerei 

cscas  aerem  esurienti  populo  mini.^lrare?  Quasi  vero 

ilJa  jutus  aliquo  adrainiculo  potuerii  facere,  isia  so- 

ilus  non  vaiuisset  implere !  Sed  Iianc  vecordix  culpam 

|)aulo  po^tsequitur  viudicta  justissiroa,  ne  quis  posl 

Jbaec  talia  cogitare  pracsumereL 

j    Vers.  24.  Jdeoaudivit  Dominus  et  distuUt,  el  super- 

jposuit,  et  ignis  accensus  est  in  Jacob,  tt  ira  ascend  t  in 

IsraeU  Veuit  ad  qunrlam  partem ,  ubi  per  liguraro 

synathroismos ,  qu»  Latine  dicitur  congregatio,  Ju- 


(rumintat.ouem  misit  eis  in  abundantia,  Caput  primi 
versos  isiins  de  superioribas  pcndet;dixit  euim  : 
Januascceli  apernit^  ei  consequilur,  plu't  illis  manna 
manducare.  Pluit ,  d>xit ,  ul  ostenderei  escac  nimiam 
largitatem ,  quae  laiiquam  pluvia  de  coclo  dcscendit. 
£t  ne  dubitares  qiiae  fuerit  illa  pluvia,  seqaitur, 
manna  manducare,  Manna  inierpretatur  quid  est  boc  ? 
quod  sahctaB  communioni  decenter  aptamus  :  quia 
dum  admirando  cibiis  iste  perqulriiar,  corporis  do- 
minici  munera  declarantur.  Addidil ,  panem  cceH  de^ 
dit  eis,  Quis  cst  alier  panis  coeli,  nisi  Christus  Domi- 
nus,  uude  coelestia  spiritualem  escam  capiuut^  et 
deleciaiioue  inaestimabili  perfniuntur  ?  Deoiqua  sic 
seiiuitur,  panem  angelorum  manducavit  homo,  Pauis 


djeorum  crimina  colliguntur.  Deus  enim  cogitaiiones  B  ergo  angelorum  bcne  dicitur  Christus ,  quia  revera 


ifiurinorantium,  eiinm  lingua  quie>cen(e,  cogno.<;cit , 
qui  solus  potesi  internum  tacitumque  iractuum  tan- 
quam  clamorem  tnngnx  vocis  andire.  Sed  in<ende 
quod  priiis  dix't,  disiulit;  nunc  addidii,  superposuit; 
ne  si  vindicaret  ad  praesens,  crederelur  murmunnles 
iiiinime  satiare  polnisse.  Sed  distuUt  vindictam,  ut 
oslender  t  paliontiam  :  iuperposuit  autem  moras,  ut 
manifeslaicl  potentiam ;  el  tunc  compctenler  ullus 
esi  culpas,  quando  incredulns  menles  rerom  ipsirum 
ptTfectione  convicii.  Scquilur ,  ei  ignis  accensus  est 
in  Jacob.  Jacob  significnlur  supplantator,  qui  fre- 
quentcr  a  partc  ponitur  geniiiim ,  qun  venientes  ad 
Christum ,  Isracliticum  populum  stipplantasse  inon- 
stranlur ,  quando  illis  inirocunlibus ,  istos  constat 


ipi»ius  laude  pascuntur.  Neque  eniro  corporalem  pa- 
nem  angeli  manducare  credcndi  sunt,  sed  illa  coir- 
templatione  Domini,  qoa  soblimis  creatora  reficitur. 
Verum  blc  panis  in  coelo  replet  angelos ,  et  nos  pa- 
scii  in  terris :  i!los  contemplatione  delectans,  nos 
sancta  vi^itatioiiC  reric>ens.  Addidit :  Frumentationem 
misit  eis  in  abundantia.  Adhuc  in  supcrioribus  perse- 
verat,  manna  illiid  frumentationem  dicens,  non  Cru- 
meiilum;  ul  iilain  copiam  exprimcret,  quse  avidita- 
tem  popuii  praevaUiit  superare.  Denique  sic  sequitur, 
in  abundaniia;  illud  eniin  abundat,  quod  non  potest 
aliqua  aviditaie  consrumi. 

V^rs.  23.  Transtutit  Austrum  de  coeto ,  et  iitduxii 

isios  consiai     ,-^  virtute  sua  Afncum;  el  pluit  snper  eos  «iciU  pulvc" 

cxpulsos.  trgo  in   genlibus  islis  quas  diximus  Ja-  ^  ^^^  ^q^^^,^  ^^  ^{^ut  arcnam  maris  volatilia  pennata. 


rob  nnmine  sigiiificari ,  ignis  char.tatis  accensus  est; 
et  quanio  illi  murmuraiione  profanati  sunt,  taiito 
i  ti  confessionis  ardorc  profecerunt.  Addidil,  el  ira 
ascendit  ia  IsraeL  Sicut  in  Jacob  charilatem  accensam 
dicit ,  il a  i/i  Israel  ir::m  ascendisse  pronuntiat,  ut 
iin  acceoderentur  ad  gratiam ,  isli  perducerenlur  ad 
cufpam. 

Vers.  ^t.  Quia  non  crediderunt  in  Deo  suo^  nec 
speraverunt  in  salutari  ejus.  Ideo  supcrius  dixit  :  Ira 
ascendU  in  Israelt  ul  ostenderct  periinaces;  nunc  au- 
tein  causa  ipsiusobstinationisexponiiur.  Diciienim  : 
^on  eos  credidisse  in  Deo  suo.  £l  ne  alterum  putares 
esse  Dcum,  sequitur,  nec  speravcrunt  in  salutari  ejus, 


Quanlum  ad  bitoriam  pertinet,  Iios  ventos  tanquam 
vehicula  dicit  csse  procuratos,  qui  jussaro  copiam  ad 
destinaia  castra  perOlicerenl.  Sed  quia  sunt  et  s|h- 
rtualiter  exponcBdi,  nunc  eos  positos  sob  quibusdaro 
figurationibus  inquirarous.  Austrum  el  Afrieum  ventos 
scimus  esse  meridiauos,  qiii  a  parte  locidiore  et 
fcrventiore  proveniunt;  quibus  flantibus  pigro.m  fri* 
gus  expellitur,  ct  aeris  temperamenta  praestantur. 
Sic  ergo  et  verba  Domini  charitatis  igne  flagrantia,  in 
Austri  similitudine  atque  Africi ,  mundo  salo^arem 
tempcrantiam  praestiterunt,  plueruntque  soper  poptr- 
los  pabula ,  unde  fidelium  aniinae  satiarentur  oberri- 
me.  Pulvis  cnim  hic  significat  intelligenliae  subtilita- 


id  est  in  Doniino  Salvaiore;  ut  non  solum  cis  illa      f.m  >  qn»  ati  supernas  cogitationes  commota  semper 
roumioratio  invidiam  facerel,  viiruni  eliam  diiritiam      ascendit;  aremivero  innumerabilem  prudcntiaj  267 


luenlis  post  secutam  damnaret. 

Vers.  26.  Et  mandavit  nubibus  dcsuper ,  et  jannas 
cati  apernit,  llacc  sub  parabolis  et  proposiiionibus 
dici,  in  initio  ipsc  lestaius  est.  Meoque  quamvis  pcr 
bistorlam  facta  videantur,  oportrt  tamen  referri  ad 
Domiuum  Salvatorem,  ut  nobis  constet  pnedicta  son- 
icntia.'  Mandatum  est  enim  nubibus^  id  esl  prx*d)cato- 
ribus,  01  \ieTjanuas  coeli ,  hoc  est  pcr  Scripturas 
sanctas  praedicatio  gloriosa  adveuium  salutaris*[«d., 
Salvatoris]  Doroini  nuntiarct,  qui  vere  manna  sumitur, 
qnando  adorabili  communicatione  gustatur. 

Vers.  27.  Et  pluit  illis  manna  manducare  :  paneni 
e<fli  dedit  eis^ 


copiam  salsi  maris  sapore  condilam  :  volatilia  pen- 
nata  ,  coelestia  desideria  ,  quibus  anima  devola  velut 
carnibus  rcferta  pinguescat.  Arena  vero  mariSf  epi- 
theton  csl  decentcr  appositiim ,  quoniam  et  nuviorum 
esse  potest,  quac  non  habet  hunc  saporem. 

Vcrs.  30.  Et  ceciderunt  in  medio  castrorum  eorum : 
eirca  tabernacula  eorum.  LU  ipsam  quoque  difficulta- 
tcm  capiendi  cibi  murmurantibus  abrogaret,  non 
soluro  circa  tabertuicula.  veruro  etinm  in  mediis  ca- 
stris  eorum  dicit  cecidisse  quod  magno  dcsidcrio  re- 
quirebant.  Castra  enim  a  castitate  dicta  sunt,  qnod 
bellis  excrcitws  occupatus  fcpdo  Vowsa  w^w  ^^t«^, 
Nobis  aulein  i\^uU\e^\>iT,<\^v\v\  XwWiL  \«^\^  v^vfcXat 


ttS 


M.  AURELII  CASSIODORI 


5G4 


Ecclesiai  omnia  superiia  munera  possumiis  accipcre,  A     Vcrs.  3G.  Cum  oceideret  eot^  lunc  inquirebant  eunt; 


il  eipleri  bona  desidcria  noslra  divino  n^unere  postii- 
lcmus.  Unde  inacstimabilis  virtus  scrmonis  est,  et 
bisioris  fldem  complere,  et  spirliuaiibus  rcbus  in- 
teiligenda  contradere. 

Vers.  31.  Fa  manducaverunt  et  satiirati  snnt  nimis; 
atdesiderium  eorum  attulit  eis.  Ecce  convi(ti  sunt  qui 
Deo  aliquid  dirficile  putaverunf.  Expieveruiii  dosidc- 
lium  carnis  ratione  jejuni ,  veiitre  pleni ,  se*d  nieiile 
vacui.  Haec  figura  dicitur  synchoresis,  id  est  conces- 
ilo,quoties  aliqua  importune  desiderantibus  conce- 
duntur,  quac  ad  utiiitatem  ipsorum  pertinere  nou 
^suiit. 

Vers.  5*2.  Non  sunt  fraudati  a  desidcrio  suo;  adhile 
9SC€B  eorum  erant  tn  ore  ipsorum :  et  ira  Dei  ascendit 
9uper  eos. 

m 

Vers.  53.  Et  occidii  plurimos  eorum;  et  elecios 
lirael  impedivit,  Venit  ad  quiiilam  partem.  Hoc  est 
enim  quod  dixit  superius  :  Distulit  et  superposui ,  ut 
lloii  fraudarentur  a  desiderio  suo  :  ne  inipoteutiara 
Dei,  quam  s.icrilega  mente  conccperant,  per  difii- 
eultateni  desiderii  sui  forsitan  comprobarenl.  Frau- 
dati  a  fraude  venlt;  fiaiis  eniro  dicitur  quasi  fracia 
fljt  8.  Satiali  suiit  ergo  ad  suam  i  uiiiam ;  non  ut 
indc  \iverent,  sed  potius  iuterirent.  Nam  vide  quid 
seqniiur  :  adhuc  escce.  eorum  erant  in  ore  ipsorwn; 
icilicet  dum  nianna  el  coiurnicuin  cnrnibus  vesce- 
reiitur.  Esca  enim  ab  edendo  dicta  c  t.  Addidil,  et 
ira  Dei  asceudit  super  eos,  Et  occidit  plurimos  eo- 


D 


et  converlebantur  ante  lucem  ,  et  veniebant  adeum, 

Vers.  37.  Et  m.morati  sunl  quia  Deus  adjutor  eo- 
rum  est ,  et  Deus  excelsus  liberator  eorum  ett,  Non 
ipsi  i(  quisicriinl  Deum  qiios  dicil  occisos ;  sed  exem- 
plo  talium  turba  rcliqiia  supplicavit.  Jiistoruin  iiaque 
consiietudo  est,  slve  autcquam  m:ila  paiiantur,  sive 
<;uin  paiiuntur,  Deum  fiJeliier  quaerere.  Sceleraii  mu-  .' 
tem  tuuc  ad  ipsum   instabili  volunlaie  conrurrunt,- 

• 

qiiando  aliqua  nccessilaie  turbantur.  Judaicus  itaqiie' 
populus  tuiic  limuii  iram  Dei ,  quando  socios  suos 
cernebal  exstingui ;  eo  scilicet  tempore  cum  ignis  de 
coelo  dcsccndens  (sicut  in  Numerorum  lihro  {Cap. 
XVI,  49)  legiiur)  quatuordecim  inillia  seplingentos 
occidit ,  quoniam  Moysi  et  Aaron  propter  interituin 
Core  sociorunique  cjus  sediiioncs  iiijusiissimas  com- 
movebant.  Nam  quod  sequitur,  et  convertebantur  a>ite 
lucem ,  et  veniebant  ad  cum ;  el  memorati  sunt  quia 
Deus  adjutor  eorum  cn ,  et  Deus  excelsus  liberator  eo' 
rum  est ,  illiid  siguincat ,  qunndo  Doniino  irascente 
Jiidnici  populi  extrema  rasiromm  divino  igne  con- 
sumpia  sunt;  quo  facio  Moyscn  rogaveruni  ut  pro 
e-s  Ditminosuppruarct.  Pius  er.^o  in  luce  rogat,  im- 
pus  ante  luccm ,  sicul  scriptuin  cst :  !n  vanum  vobis 
est  ante  lucem  surgere  {Paat,  cxxvi,  1).  Sed  boc  pro 
formiiline  videntur  fccisse  periculi ,  non  limorls  su- 
perni  :  quoniam  inferius  aiibuc  de  eorum  infidelitaie 
dictuius  est.  Kt  nuia  q<iod  hic  legitur  liberatorem 
Patrem  ,  liberai  quoi|iie  cl  Filius ,  sicut  in  Evangelio 


rm.it  electos  Israelimpedivit,  Hic  iliam  Exodi  bisto-  r  '^6'lur  *•  Si  vos  Fi'iH$  liberavcrit,  tunc  vere  libert  eri- 

^    ,,      t  t  p»/*\      I   ri._  ...     -*•_  o     •    •• _.     _ 


riam  langit  {Exod,  xxxii,  i).  Absente  quippe  Moysc, 
qul  legem  Domini  suscipiebat  in  moiitc,  contra  Aantn 
|M>pulus  stiprexit  insanus,  expetr*ns  sibi  debere  dcos 
fieri,  sicutomnisvidebatur  baberegentilitas.  Factum- 
qiie  est  tunc«  ut  viiulus  iile  nefinJus  cxirei,  cujiis 
rultura  ipsi  erant  uiique  miigituri.  Tunc  iratus  Deus 
4ixit  Moysi ,  graviier  peccasse  populum  Judaeonim  : 
quo  descendente  faclo  conventu  viginti  iria  niillia  co- 
rum  leguiitur  exstincta ;  el  Aaron ,  qui  crat  elcctus 
Domini,  propter  eos  cecitlit  in  reatum.  Sic  eniai 
diiit ;  Percussus  cst  popuius  prop:er  peccatutn  viiuli 
quein  fecit  Aaron.  Qiiorum  pesslina  murmuraiio  ct 
ipium  qnoque  Moysen  impedivit,  quando  dixil :  iVun- 
qM  di  petra  hae  vobis  aquam  poterimus  ejicere  {^um, 
IX,  iO)  ?  Propier  quod  vcrbum  prohibitus  est  in  ter-  p  ^^^^^^^  timorcm.  Nam  si  Deus  mixlo  amore  non  me- 


tis  {Joan.  vni,  oG).  I.iberat  etiam  Spirilus  saiictus, 
sicut  Apost  <I  s  dicil :  typritus  vitm  in  Christo  Jesu 
tiberavit  me  a  lege  peccnti  et  mortit  {Rom,  vni,  2). 
Unde  dubiuoi  iton  e  t  saiiciam  Trinitaiein  a^qualiter 
posse,  a?(]ua!i!or  implere  q^iod  vult. 

Vers.  38  Et  dilexerunl  cum  in  ore  suo,  ei  lingua 
sua  mentiti  snnt  ei, 

Vers.  59.  Cor  autcm  eorum  non  est  rectum  cum  eo; 
nec  fides  [ms.  A.,  nec  fidcles  habiti  sunt]  habita  est 
Hlis  in  testamento  ejus,  Venit  aJ  sestam  partem,  ubi 
Judxos  iterum  ad  culpas  rediisse  conimemorat  : 
Deum  tanien  inisertum  iliiscssedcclarat.  Dicit  enim : 
E!t  dilexerunt  eum  in  ore  suo^  et  lingua  sua  mentiti 
sunt  ei,^  Sic  contigit  cis  qui  se  putani  per  solum 


ram  promissionis  intrare.  Sic  ergo  factum  est,  ut 
ikclos  Israel  peccantium  proiervitas  impediret. 

Vers.  54.  In  ommbus  his  peccaverunt  adhuc,  et 
nott  crediderunt  in  mirabilibus  ejus, 

Vcrs.  55.  Et  defeccrunt  in  vanitate  dies  eorum,  $t 
annV  eorum  cum  festinantia  [ms.  A.,  festinatione].  Illa 
potius  peccata  exagg^irant  Deum  ,  qiiac  augmentis 
gravibus  semper  accrescunt.  Et  quuniam,  nec  mira- 
kiiibuM  ejus  credere  voluenint,  dies  eorum  defecisse 
dlcit,  qiiasi  laoguida  labe  consumptos^  Dies  enim 
peccalorum  cum  fesiinatione  transeunt ,  sicut  et  ali- 
ki  scriptum  est ;  Yiri  sanguinum  et  dolosi  non  dit\ti- 
ffif^fmi ^ies  iuoi  {Ptal,  uv,  2l). 


tiiattir,  toto  corde  non  quxritur.  Huc  enim  peccatum 
constal  accrrimum,  ut  lingua  se  illi  confiteri  dicat, 
dum  cordis  ima  dissenliani.  Quasi  vero  ille  uon  om- 
ni.i  cognoscat  quae  agunlur  intrinsecus,  qui,  sicut 
legilur,  Scrutator  est  cordis  et  renum  (Psal,  vji,  iO  ), 
et  inore  humanitaiis  illud  bolum  audiat ,  quod  lingu:i 
proclamat.  Nain  qiii  ejus  tcsiiinoniis  fideliter  creda, 
ipse  eum  veraciter  diligit.  Fides  eniin  dicla  est,  ab 
eo  quvid  fiaiit  dicla.  Sic  eti.<m  Dominus  ipse  tesiatiir 
diccns  :  Populus  hic  labiis  me  honorat^  cor  autein 
eorum  longe  est  a  me  {!tai,  xxix,  i5).  De  quibus  me- 
rito  Isaias  propheta  tcstatur  dicens:  £/  nervui  ferreus 
colliw  (u'rn  ,  ct  frons  tua  wrea  {Idcm,  xlv|ii,  4)* 


f  ori 


EXPOSITiO  IN  rSALTEKlllil.  PSAL.  LXXYII. 


SG6 


Vers.  40.  Ipseautem  at  misericors,  el  propilim  fit  A  rilo  eigo  tigna  ct  prodigia  sunt  appellata,  quae  iii 


peccatis  eorum ,  et  non  diiperdet  eot, 

Vers.  41.  Et  abundavH  ut  averteret  iram  suamab 
eit  :  268  ^'  ^^^  accendit  omnem  iram  suam,  lllud 
hic  exnnplum  non  inconfenienter  npponitur,  quan- 
do  Moyscs  pro  (ransgressore  populo  suppllcans, 
dixil  ad  Domiiium  :  Obtecro^  dimitte  peccatum  popuii 
hujus ;  sin  antcm^  dete  me  de  libro  quem  scripsit  manus 
tua  {Exod.  XXXII,  5:2,  53).  Oravil  pro  ipsis  in  cruc6 
positus  et  Dominus  Chiiilus:  Pater^  ignosce  iUis,  quic 
nesciunt  quid  faciunt  {Luc,  xxiii,  5i).  Sic  islis  suppli- 
catioiiibus  actuin  esi,  ul  Domini  in  cis  ira  piacaretur. 
Kt  propitius  enim  factus  est  peccalis  eorum ,  cuin  ad 
ipsius  saiisractionein  non  quidem  omucs,  sed  niulti 
cx  his  redire  merucrunt. 


iGgypto  facta  monslrantur.  Tanis  humile  mahdatuoi 
dixirous  interpretari,  quod  in  islo  sa^oulo  necessa- 
rium  nobis  ac  sniutarc  cognoscitur,  ubi  bumiles  ac 
prostrali  csse  debemus,  qu:  Vtnix  scmper  sulTragia 
posiulamus.  Tunc  auiem  crecti  erunt  justi ,  qarindo 
in  illa  resurrectione  jugiicr  bona  mansura  susce* 
pcrint. 

Vers.  47.  Converiit  in  sanguinem  (tumJw^  eorum , 
ei  plwiales  aquas  eorum  ne  biberent,  Uincprima  pla- 
ga  inchoat  i£gyptioruiii.  Nam  sicut  aqua  in  vinum 
conversa  in  Evaiigclio  {Joan,  ii,  9)  legitur,  q*\x  po- 
pulorum  permutalionein  significavit  in  mciius,  iia 
hic,  in  sanguivem  conversa,  de:  untiai  >erum  spiri- 
tualitim  causas  pcccatores  seiitire  catnalitcr.  Sanguis 


Vers.  43.  Et  memoratus  est  quia  caro  sun'  :  spiritus  B  eniin  ad  cariicm  poiiitiir   cxprimcndam;  quod  Ju- 


tadens^  ei  non  rediens,  Movil  pium  judicem  fragiiitas 
considerata  peccantium ,  qiiod  carnalis  caecitas  lumen 
caleslis  sapieniiac  iion  videbu ;  cl  ideo  exspectandos 
dicit,  quia  si  confestiin  fuisset  corum  spirilus  abro- 
gatus,  iocum  poeniteiitiae  perdidissent.  Ccro  auiem 
dicta  est,  quod  cara  sit  animae  sux.  Mirabili  autem 
brevitate  delinilur  mors  hoininis,  id  cst,  Spiriius  va- 
dens  el  non  reeficiis,  subaudieiidum,  in  hoc  mundo, 
quoniam  ad  suum  corpus  in  rcsurrectione  constat 
e^se  redituruni. 

Vers.  43.  Quolies  exaccrbaveruni  eum  in  deserlo,  in 
Iram  [ed.,  t/i  ira]  concitaverunt  eum  in  terra  sine 
aqua? 

\iT6.  ii,  Et  conversi  sunt^  et  tentavcrunt  Deum : 


d  licum  pop.tlum  respexissc  non  dubium  cst.  Dicit 
etiam  et  flumma  et  pluviales  aquas  eorum  in  sangui' 
nem  commuiaias  (Exod,  vii,  17),  ne  prxdicationeni 
ccnlestcm  spiritualitcr  intelligcrent,  qui  erant  car- 
nalibus  scnsibus  occupati.  IIxc  et  sequcntia  ad  litte- 
rain  oinnino  manifesta  sunt ,  qux  in  iEgypto  conti- 
gisse  divinae  historiae  textus  ostendit. 

Vers.  48.  Mitit  in  eos  mnscam  caninam,  ei  comilit 
eos;  etranam,  et  exierminaviteos. 

Vers,  49.  Et  dtdit  anrugini  fructus  eorum,  et  lalo- 
res  eorum  locusta,  Musca  ca  ina  est  improboruiu 
petulaniium  vindex  daius  aculeus.  Kana  Cbt  loqna- 
cissiina  vaniias  h.Treticoruin,  quae  ctenosis  sensibiis 
conimorata,  improbis  clamoribus  garrirenmdesinit. 


etsanctum  Israel  exacerbaverunt.  Vcnit  ad  septimam  C  jErugo  est  amor  lurpis,  honestatero  occulta  inimi- 


partein,  in  qua  breviter  obslinaiiotiem  eorum  accr-' 
biiateinque  designat.  Gonsequenter  eniin  enumcrans 
^nanta  illis  in  cremo.  vel  apnd  ili!gyptios  virtus  di- 
irina  praestiterit :  ostendens  quia  dum  delinqurntibus 
semper  prxstet,  iinmcmorcs  tamen  bciiericiorum 
peccare  non  desinunt. 

Vers»  45.  Pion  sunt  recordati  manus  eji:s,  die  qua 
Miberavit  eos  de  manu  tribulantis,  Tribulaiio  fixam  so- 
let  babere  memoriam;  sed  inndelibus  nec  ipsa 
recordaiio  starc  potuit,  quain  validissime  nostiis 
<ordibus  tristitia  sempcr  afngit.  Recordari  enim 
dictom  est,  rcTocaro  ad  cor.  rukherrime  vero  po- 
•itam  cst  manus  Doinini ,  et  manus  tribulanlis,  Hoc 
cnim  noniine  operatio  sigiiilicalur  amborum.  Sed 


Dulioite  consuincns.  Locusta  est  malcvola  atquo 
assidua  detractio,  nctus  alienos  invida  oblocutioMe 
corroilens. 

Vors.  5J.  Et  occidit  in  grand.ne  vineas  eorum,  ct 
moros  eorum  in  pruina. 

Vers.  51.  Et  tradidtt  grandini  jumenta  eorum ,  et 
possessiones  eorum  igni,  Grando  est  commfnatio  Do- 
mini  quae  verberat  contumaces,  eosque  nrobraculis 
suae  delectationis  exspoliat.  Pruina  vero  est  prxcur- 
rcns  antii^ipansque  malitia,  qux  alienos  labores  pcr- 
venire  non  perroittit  ad  fructiis.  Sequitur,  et  tradidit 
grandini  jumenta  eorum,  Mortc  pecndum  stoltorum 
signilicatur  occasus,  qui  malis  innumeris  cacsi ,  tan- 
qiiam  vitia  jiimenta  funduntur.  Addidit,  et  pouessio- 


quam  loDge  disparia  suut ,  qux  unum  videntur  ha-  D  nes  eorum  igni.  Ignis  quidem  et  in  bono  ponitur  ei 


bcre  vocabuluro  !  Illa  populum  liberare  pneTaluit, 
bia  in  suam  necein  retinere  tentavit. 

Vert.  46.  Sicut  posuit  in  jEgypto  signa  sua ,  et 
frodigia  sua  in  eampo  Taneos,  Unam  rem  duobus  no- 
ninibus  designavit.  In  jEgtjpto  enim  if^ua  fecit, 
qiue  Inferius  ipse  dicturus  cst;  sed  et  prodigia  ibi- 
dem  demonstravit  t/i  campo  Taneos.  Tanis  enim  civi- 
lasest  yEgypti,  ubi  snnt  facta  prodigia  quae  leguntur. 
Si§na  ulique  fuerunt  in  i^Fgypto  duris  cordibiis, 
quasi  rharact*Tis  impressa  vestigia.  Prodigia  vero 
tfuasi  porrodiceniia,  id  est,  quae  praefigurabantur 
«•e  ventura.  Oinnes  *enim  ills  plags  ad  aliquam 
»(gitificin!iam  piiscis  tcmporibus  conligernnt.  Me- 


in  malo.  Sed  quia  hic  pro  indignatione  constat  In- 
flictos,  ignem^  eupiditatem  ignobilem  debemas  acci- 
pere,  qui  possessionem  nostram,  id  est  mentls  stn- 
tum  exsecrabili  ambitione  devastat.  Restat  deeinia 
de  primitivis,  quam  suo  loco  dicemus :  qnoniam  diio 
versus  ad  exaggerationem  mali  seqoentis  interpositl 
esse  noscuntur.  Notandum  est  auiem  qood  bae  tres 
plagae,  id  est,  wrugo^  pruina  et  ignis  (quas  bic  dixit ), 
in  Exodo  penitus  non  legantur.  Ignem  enim  Ibi  dicit 
mixtum  descendisse  cum  grandine,  ut  fructus  laeile- 
ret,  non  tamen  ut  po$ses$iones  eorum  Ineendere  po- 
tuisset.  Pro  istis  vero  tribus  aliie  ibi  tres  sonl  posi- 
tx,  einiphrs,   ulrera  et  tenehra".   Qnod  in  litteris 


5G7  U.  AUREL1I  CASSlODORI  m 

difiiiis  pro  congrua  iiilelligentla   reruni  frcquenter  A  atque  dnris  digna  judicentur  [ed.,  indicentur]  pro- 
invenis  essevariatum,  ut  est  tilulus  ttigesimi  teriii      venisse  supplicia. 


psalmi.  Dicii  fniin  :  Vtalmu$  David,  cum  mutavii  vul- 
lum  suum  eoram  Abmeledi^  el  dimisit  eum  et  abiit.  In 
Ylcgiim  eniin  volumine  Abimelecb  Palieslinorum  rex 
rt<m  legilnr  fuisse,  sc<l  Acliis,  qujc  nomina  (ut  dixi- 
inns)  pro  sacrnmeiiiorum  qualitale  mutata  sunt; 
qaod  liic  quoque  similiter  debemus  accipere.  Nam  et 
in  Conconlia  Elvangelioruro  Patrem  Augustinum  simi- 
lin  collegissc  manirestum  est. 

Vers.  5:2.  Misit  in  eos  iram  indignaiiouit  sua,  in- 
digntiiionemy  et  iram,  et  tribulationem  :  immittiones 
per  angelos  malos,  Ordo  vindiciae  verissima  descri- 
ptionenarratur.  Priuscnim  Dominus  peccatis  nostris 


Yers.  54.  Et  percuuil  omne  primogenitum  in  terra 
^gypti  :  prinutiat  laborit  eorum  in  tabemaculis 
Cham,  Ccce  decima  illa  plaga  primogeniloruro,  quam 
ira  Dei  per  angelos  malos  minabatur,  exponitur.  Ta- 
lis  enimtantaque  fuit,utlsraeliticum  populum,  quem 
nolebant  iEgypiii  ante  dimiltere,  ultro  potiusexire 
compellerent.  Primogenita  sunl  qnae  primo  ioco  seri- 
sibus  nostris  rcverenter  occurrunt,  ut  est  illud  man- 
datum  summura,  Deum  ex  loto  corde  diligcre,  pro- 
ximiquoqiie  babendam  modis  omnibus  charitatem. 
Hxc  quando  pereunt,  primogenitoruni  amission« 
percutimur,  et  in  ipsa  prole  rationis  orbamur.  Re-^pi- 


2169  irascitur,  qunndo  nulla  compunctionc  conver-  ,  ...... 

.._■  .  .    .         ,...       ....  ...        -.  ciamus  plane  quod  populum  iEgyptiorum  decem  nlai- 

tiaiur;  ac  deinde  maliliam  hominis  in  sua  tndwna-  B    .      «,.      ....  ^ 

gis  afnixeril ,  llebraeorum  gentem  Decalogi  munere 


ffoite,  etira,  et  tribulatione  dcrelinquii;  ut  propriis 
tdTorsitatibus  affligantur  qui  divinis  jussionibus  obe- 
dire  coniemnunt ;  sicut  scriptum  est :  Propterea  tra' 
didit  illot  Deut  in  desideria  cordis  eorum,  in  immun- 
ditiam,  ut  faciant  quas  non  conveniunt  {Rom,  i,  2.4), 
etc.  ScekTaii  quippc  bominis  indijnatio  pertinei  ad 
tumidam  superbiam,  traad  audaciam  nefandum, /ri- 
hulatio  ad  confusam  desperaiionem.  Tunc  per  anqelos 
ma/os  ad  immittiones  prsecipitantur  illicitas,  et  qiiasi 
nudati  defensione  divina ,  in  pnfidam  cadunt  perni- 
ciosissimaai  bestiarum.  Perscrutandnm  est  etiam 
quod  dicit  immittionet  factas  per  angelot  malot^  quasi 
et  per  bonos  angclos  non  deleverit  peccatores.  Per 
boiios  enim  angelos  Sodoniam  subvertit  et  Gomor- 
rbam  [Gen.  iix,  i),  quos  Abraham  et  Lotb  siiscipere  C 
siiis  hospitiis  meruenuit.  Tentauis  est  eiiam  trans- 
gressor  per  angelum  malum ,  sicut  in  Regum  voln- 
mine  dicit  :  Et  introivit  spiritut  Dei  malut  in  Saul 
(/  Reg.  XVIII,  iO).  Justi  qiioque  tentati  sunt  a  di  i- 
t)olo,  ut  Jobel  Pauliis  apost«>lus,  ei  cacteri  hnjusce- 
iiiodi.  Constat  enim  cuncla  qiiae  creat;)  sunt,  Creato- 
rls  aut  permissioni ,  aut  imperio  suhjacere. 

Vers.  55.  Viam  fecit  semitce  irce  suce,  et  non  pepcr- 
eit  a  morle  animabut  eorum;  et  jumenta  eorum  in 
morte  conclutit,  Cum  dicit,  viam  fecisse  Dominum, 
qua  possit  ad  vindiciam  infelicium  pervenjrc,  osten- 
dit  non  esse  ad  eos  veniendum,  nisi  Doinini  fiiorint 
defensione  privati.  Ira  enim  Domini  per  tiopologiain 
diciiur ;  sed  ipsa  est  quamsnperius  dixit,  immissiones 


decoraveril ;  ut  hoc  sacransento  numeri  et  ultionem 
daiaro  reperia^ ,  et  gratiam  pnestitaro  fnii-se  cogno- 
scas.  Seq  itur,  primilias  laboris  eorum,  IIoc  esi  qnod 
superius  dixit, lOmne  primogenilum,  Primitiai  quippe 
laborum  ad  lotuin  perlinet  (jiiidquid  humana  poss>bi- 
lilas  habere  poiucrit.  Ct  sicut  supra  dixit,  in  tem 
^Syp^U  ilJ^  et  hic  rcpelit ,  in  tabernaculis  Cham, 
Cham  qiiippe  fuit  paier  Cliaiiaani,  cujus  posleiitis 
ierrain  ipsam  possedisse  cognoscltur. 

Vers.  55.  Et  abstulii  sicul  ovcs  populum  suum^  et 
perduxit  eos  tantjuam  gre.jem  in  deterto, 

Vers.  50.  Ei  eduxii  eos  in  spe,  et  uon  timueiunt : 
it  viimicos  eorum  opcruit  mare. 

Vers.  57.  Et  induxit  eos  in  montcm  sanctificationls : 
montem  hunc  queni  acquisivit  d  xiera  cjus,  \vi\\i  ud 
octavam  partein,  ubi  Doinini  bcncficia  referunlur,  ei 
Juduic:e  obstinatiouis  culpa  subjungilur.  Sed  quain- 
vis  siiperioribus  videaiiiur  e^se  conjiiiiclsi,  hic  tamen 
ostenditur  quid  iila  decima  plaga  couipicverit:  scili- 
cci  ui  populus  Doiniiii  ab  iuip  a  serviiule  liberatus, 
ad  lerrain  reproiiiissionis  incoliiuiis  pervcnirei.  Sed 
poiest  hic  nounulla  qu.nesti)  suboriri,  qn  a  tion  illos 
qu  >s  abstulit  de  terra  iEgypti,  eosdem  iii  montem 
sanctificationis  adduxii.  Siguificat  eiiim  Sion  nton- 
lein,  ubi  constai  Jcrosolymam  consiitutain.  Seddu  n 
ageretur  de  populo  Judxoruin ,  ipsos  notum  *  si  ad 
h:'.nc  civitarom  fuisse  perducio'',  qui  suis  palribus 
succedenles,  et  nomen  el  genlein  llebrseoruin  conti-* 


per  angelos  malos,  hta  enim  non  licet  diabolo  facerc,  ^  nuisse  noscuniur.  Significat  tamen    (  sicut   revera 


iiisi  cum  Domini  voluuiate  permittitur.  Quid  autem 
ista  ira  fecerit,  consequenter  cxpouit :  et  uon  peper- 
^t  a  morte  animabus  eorum.  Quod  dixit,  animabus 
eorum^  pro  hoininibu^  accipienduin  cst,  quos  in  illa 
clade  cognosciiur  occidissc.  Nam  pro  toto  hotnine 
tolam  aniinain  poni  (sioul  jam  dictuin  est)  Exodi 
scriptura  testatur,  dicens  :  Omues  ergo  animo!  qucc 
egrestoe  sunt  de  femore  Jacob ,  animoe  sepiuugintu 
(Exod.  I,  5).  I3nde  per  flguram  synecdoche  provcnit 
ihta  loculio,  quae  sigiiifirat  a  parle  totuiii.  Scquinir, 
junttuta  eorum  in  morte  conclusit.  Respice  quemad- 
Diodum  ciincta  qu£  vel  ad  victum  humanum,  vel  ad 
So)aliuin   periiQcnt,  dicit  esse  vastata;   ut  impiis 


faclumcst)  quia  inulti  eorum  ad  Ccclesiam  catholi- 
cam,  quam  inavult  hic  intclligi,  conversionis  benefi- 
cio  pervcncrunt.  Ipsa  est  cnim  quam  Chrislus 
nosltT,  qui  esl  Patris  dexiera,  conquisivii.  Patel 
eniin  ui  ct  (iguraie  superiores  versus  intelligere  de- 
bcautus.  Nain  quod  dixit,  oves  et  gregem,  significat 
populum  CiiriNlianuin  ,  qui  in  hoc  s»culo  tanquam  in 
deserto  pascilur,  si  miinilanarum  renim  desideria 
noii  sequatur.  Educti  auteni  nos  sumus  in  tpe  a  terra 
ifigypli,  id  esl  a  lenebris  pccraioriiin,  qui  fidei  Ui- 
inen  acccpimus.  Et  inimicos  nostros,  hoc  est  diabo- 
lum  cum  minislris  suis  operuit  mare,  dum  iios  sanctae 
rcgr.ucratioui^  lavjcra  d.Iucrunt.   Sic  illis  in  figura 


569 


EXPOSmO  IN  PSALTEKIUM.  PSAL-  LXXYII. 


570 


ficu  8unl  (sicut  dicil  Apostolus)  quae  iioslr^i  salutis  A  fabricatum.  Hoc  ergo  labernaculim  reputitse  dicit 


iiidicia  Dunliabant. 

Vers.  58.  El  ejecil  a  [acie  eorum  gentes;  el  sorle 
dimit  eii  terram  in  funiculo  distributionis, 

Vers.  59.  Et  habitare  \ec\t  in  labernaculis  eorum 
iribus  Israel.  Ejicit  a  facie  noslra  gentcSf  quando  bar- 
barici  et  iromites  a  nobis  fiigaiiiur  errores.  Divldit 
aotem  nobis  lerram  iliani  repromissionis,  cuni  pro 
soa  dignatione  unicuique  beatam  dederit  porlionem. 
Funiculus  autcm  distributionis^  tractus  esl  ab  illis 
qol  terram  tenso  fune  dividebant.  Sequitur,  et  habi- 
ture  fecit  in  tabernaculis  eorum  iribus  IsraeL  Divinse 
oobi»  Scripturae  iradiderunt  in  eorum  loco  vel  nume- 
ro  electorum  populum  congregandum ,  unde  superbi 
angeli  probantur  expulsi.  Ergo  tribubus  Israel,  iJ  est 


Dominum  :  tfi  quo  inler  homines  habitare  dignatus 
esi ,  sicut  in  alio  propheta  legilur  :  Vide  quid  [eci 
Silo,  ubi  erat  tabernaculum  meum  (Jer.  vii,  fi). 
Sed  metuendum  est  nobis,  ne  offensus  corpnris 
nostri  tabernacula  dLseiat,  quae  Spirilus  sanctus, 
cum  Dei  munere  bene  nos  tractamus,  inhabiiat, 
sicut  dicit  Apostolus  :  Templum  enim  Dei  sanctim 
est^quod  estis  vos  (I  Cor,  ni,  17). 

Vers.  65.  Et  tradidit  in  captivitatem  virtutem  ecrum, 
et  pulchritttdinem  eorum  in  manus  tfttmtct.  Hlud  tempu-i 
niemorat,  quando  ab  Allophylis  Hebrxi  victi  sunt,  el 
caedibus  eorum  direptionique  patuerunt.  Quapropter 
vhrtutem  et  pulchritud':nem  significat  arcam  testa- 
menli ,  per  quam  sibi  inter  genles  videbantur  iuvi- 


fidentibus  Deum  dabit  tabernacula,  quac  ante  super-  B  qi\  ^  et  sumina  decoris  laudc  praecipui. 


Hiae  ruinam  adhuc  innoceiiles  angeli  possidebant. 

Vers.  60.  Et  tentaverunt,  et  exacerbaverunt  Deum 
excelsum ;  et  testimonia  ejus  non  custodierunt, 

Vcrs.  61.  Et  averterunt  se,  et  non  servaverunt 
puctum^  quemadmodum  patres  eorum ;  et  conversi  sunt 
imarcum  perversum.  Nunc  dicitcontumaciam  Judxo- 
nim,  etquid  eis  irato  Domino  contigerit,  consequen- 
lereiponit;  ut  talia  inobedienies  debeant  exempla 
metuere.  Areus  perversus  est  270  nialitia  peccaio- 
rum ,  qtiae  non  eminus  vulnera  jaculatur,  sed  in  se 
magis  spicula  directa  convertii.  Quod  utique  dolosos 
pati  manifeslum  est,  qui  dum  aliis  ingerere  niiun- 
tur  plagas,  in  se  convertere  suas  potius  probantur 
iosidias. 


Yers.  OG.  Et  conclusit  in  gladio  populum  suum ,  et 
hcereditaiem  suam  sprevit.  Consequens  fuit  ut  popu- 
lus  gladio  caderet  turplterin  ruinam,  cui  arcae  digni- 
tas  probabatnr  ablala.  Ille  enim  qiios  spernit  anni- 
hilat;  nec  quisquim  potest  subvenire,  cui  se  pro- 
bantur  solatia  divina  subtrahere.  Sprevit  eHim 
hesreditatem  suam,  quando  populum,  quem  inter 
multas  natioiies  elegerat ,  pro  scelerum  suorum  im- 
manilate  pr(»jecil.  Hxreditas  quippe  ab  hero  dicla 
est ,  qiioniam  eam  jure  legitimo  Doroinus  noscilur 
possidere. 

Vers.  07.  Juvenes  eorum  comedit  ignis^  et  virgines 
eorum  non  sunt  lamentatce.  Ignem  hic  iraro  bellantium 
debemus  advertere,  quae  traditos  sibi  tanquam  con- 


Vcrs.  62.  Et  in  ira  concitaverunt  eum  in  collibut  C  gumptrix  flamnia  devoravit.  Sequitur ,  et  virgines 
SMts,  et  in  sculptilibus  suis  amulati  sunl  cum,  Colies 
superbas  ac  tumidas  significant  cogitationes  homi- 
num ,  quibus  semper  Dominus  invenitur  adversus, 
qoando  in  culturas  dxmonum  iniqua  pracsuiiiptione 
prosiliunt.  JEmulati  sunt  quippe  eum^  cum  honorem 
Dumini  simulacris  deiestabilibus  contulerunt.  iEinu- 
latio  eniin  isia  in  malam  parteoi,  non  in  bofiam  de- 
bet  intelligi;  nam  vide  quid  sequitur. 

Yers.  63.  Audivit  Dominus  el  sprevit,  et  ad  nihilum 
redegit  nimis  Israel.  Nona  pars,  qu»  superest,  in* 
troitur,  in  qua  vindictx  genera  numcrantur,  et  post, 
adventus  Domini  Salvatoris  edicilur.  Solet  auiem 
inler  nonnullos  facere  quseslionem,  quare  cum 
peccala  fuerint  ^liquorum,  ille  lainen  in  omnibus 


eorum  non  sunt  lamenatee.  Lamentari  enim  vacantis 
est.  Nam  cum  omnes  imminentia  pericula  formida- 
rent,  nulli  licuit  alierius  funeri  justa  persoWere. 
Lamenta  cuiin  dicta  sunt  intra  lares  monumenta, 
sicul  antiquis  sepelire  mos  erat. 

Vers.  08.  Sacerdotes  eorum  iu  gladio  cedderunt , 
et  viduai  eorumnon  plorabantur.  In  ipsa  igiiurcapti- 
vilate  filii  lleli  sacerdolis  ab  Ailophylis  gladio  legun- 
turexstincti;  quorum  unius  uxor  vidua  facta,  post 
subitum  partum  morte  prxventa  est.  Ita  contigit  iit 
eius  vidua  m i ni me  ,p/orar<(ur,  dum  universos  com- 
munis  interitus  occupassel.  Nam  talia  in  illo  populo 
multi^  accidisse  credenda  sunt,  quando  pluralem 
numerum  aucioritas  sancta  roemoravit,  quae  nibil 


Vindicasse  dicaiur?  quod  religiosis  mentibus  scrupu-  D  noscitur  referre  superfluuro. 


)um  non  debet  injicere.  Nam  elsi  gentcm  caplivitali 
Iradidil,  tamen  sibi  placitos  conscieniix  integrilale 
servavit;  S'd  eos  roagis  in  tribulalionibus  exercuil, 
quos  xterno  honpre  coronandos  csse  decrevit.  Nam 
si  veritatls  intima  perscrutemur,  captivitaiem  passi 
non  suut  qui  animo  liberi  fuerunt,  ncc  interno  hosti 
traditi ,  quorum  conscientia  non  potuil  a  Diviniiate 
subduci. 

Vers.  64.  Et  repuHt  labernaculum  Sdo^  tabernacu- 
lum  stftfm,  in  quo  habitavit  inter  homines,  Silo  civitas 
e^at  ubi  arca  Domini  fiiisse  legilur  consiituta  :  iinde 
rer  saeerdotes  supplicnntes,  Hebrxi  divina  responsa 
capttrbant,   anlequain    tcmphim  esset   Jcrosolymis 


Vers.  69.  Et  exciialus  est  tanquam  dormiens  Do- 
minus :  tanquam  potens  crapulatus  a  vino,  Consuetii- 
dines  istas  hominum  diximus  propter  res  cxpianaii* 
das  saepe  Domiuo  cuntributas.  Dicitur  enlm  a  persona 
dementium,  qui  ita  pulant  qiiando  pericliiantibus 
non  subvenit ,  quasi  vino  esse  crapulatum.  Sed  ilh! 
tantuin  negligentibus  atque  inndelibus  dormit ,  qui 
nulla  psalmodia,  nullis  bonis  operibos  exciianl  Chri- 
stum.  Et  jure  ah  ipsis  reddiiur  alienus,  qui  eum  sibi 
quasi  £forfm>e  demonler  intelliguut.  Excitatur  eiitan 
ad  viiidiclam  malis  actibus  provocatus.  cujus  paticn- 
tia  dormisse  crcdebatur ;  quod  magis  bic  agno^chnus 
sentiendum.  Excitaverunl  enim  eum  AJIopbyli^qiiandft 


871  M.  AUPiGLIl  CASSIODORI 

arcam  leslamenli  ejus  inler  simolicra  posuerunt.  Ei  A  et  alibi  dc  Ecclesia  Icgilur  :  Deut  fandavit  eam  in 
aoquiiur  qu»  iliis  laii  facio  provenerinl.  Discuiicn-      teiernum  {PsaL  xlvii»  9). 


dum  est  aulcm  quod  liixerit ,  tanquam  polem^  quia 
tunc  sunt  liomines  ad  iram  faciles  et  ad  virtuiem  po- 
teiites,  quando  post  crapulam  vini  de  somno  sur- 
gere  consueverunt.  Denique  beaius  llieronymus,  in- 
ter  alios  veridicus  interpres,  pro  potente  forUs 
posuit. 

Vers.  70.  Et  pereussit  inimicos  suos  in  posteriora ; 
opprobtium  sempilernum  dedit  ilUs.  IIoc  in  [trimo 
libro  Kegum  legitur  (/  Reg,  v,  6),  quia  pro  sacral^ 
arcae  injnria  Allophyli  tn  posteriora  percussi  suni,  ul 
edam  vivi  a  soricibus  exsecrabili  sorle  roderentur. 
Quod  opprobrium  eis  permaiiel  sempiternum,  quia 
nullus  altcr  laliier  puniius  cst.  Sic  peccatores  in 


Vers.  7i.  Et  elegit  David  servum  suum ,  et  sustulit 
eum  de  gregibus  ovium  :  de  post  [elantes  accepit  eum. 

Vers.  75.  Pascere  Jacob  populum  [ms.  A. ,  servum] 
suum^  et  Israel  hosrediiatem  snam,  Aptissima  nimiset 
decora  inlrodiicl:i  esi  narratiu;  ut  quia  diierat,  elegii 
Judam,  nuncdicerei,  David ,  qui  ab  bumanitate  sus- 
cepta  Cbristo  Doinino  proxim.ibut.  S«^d  inelius  boc 
de  ipso  suscipimus  Domino  Salvatore ;  nam  in  Evange- 
lio  cxci  clamavcrunt  :  Fili  David,  miserere  nobts 
{Matih.  IX,  50).  Et  quia  conndunler  verum  dixeraot, 
sub  celeritaie  sanati  sunt.  Sequitur ,  et  sustulit  eum 
de  gregibus  ovium ;  de  post  feiantes  accepit  eum,  Per 
islam  simililudinem  David  filii  Jesse  (sicut  etin  aliis 


posteriore  viia  percuiit,  quando  eis  sua  debita  non  ^  *<>ci8 )  Domini  Salvatoris  uobis  sacramenla  pandun- 

lur^Nain  iile  subiatiis  ab  ovibus  pervenit  ad  regnum  : 
Dominus  noster  functus  officio  pastoris,  sedet  ad 
dexleram  Palris ,  qui  est  yere  Itex  regum  et  Domi- 
nus  dominantium  (Apocal,  xix,  16).  Nec  vacai  qui>d 
dixit,  oves  ejus  fuisse  fetosas,  Domini  enim  grex 
spiriluali  gratia  fecundus,  Qlios  noscitur  habere  co- 
piosos;  sicut  in  Caniicis  caniicorum  de  Ecclesia  le- 
giiur  :  Denles  tm  sicut  grex  tontarum  ascendens  de 
tavAcro ,  quo!  omnes  geminos  creant ,  et  sterilis  non  est 
in  eis  (  Cant,  iv,  2).  Addidit,  Pascere  Jacob  populim 
suum ,  et  Israel  hcereditatem  suam,  lloc  j.un  manife* 
stius  advertimus  diclum  de  Domino  Salvatore ,  qui 
grcgein  suum  solus  valuit  coclesti  pane  satiare ,  et 
haircdilatcm  suara   maxime  a   periculis  animarum 


relinqiiit,  et  quasi  a  soricibus  consumuntur,  dum 
cos  diaboli  cobors  inimica  vallaverit. 

Vers.  71.  Et  repulit  tabernaculum  Joseph  ^  ettribum 
Ephrem  nonelegit. 

Vcrs.  7^.  Sed  elegit  tribum  Juda ,  monlem  Sion 
quem  dilexit.  Judicia  Domini  ipsorum  quoque  no- 
minuin  astipulailone  declarantur.  Joseph  significat 
auginenlum,  quod  et  in  malo  ct  in  bono  ponitur  ; 
SQd  modo  in  oonlrarium  accipiendum  est,  quia  con- 
slat  esse  repudialum.  Ephrem  frugifer  interpretatur 
sivc  ubcrtas;  Juda  confilens  sive  glorificans.  Memo- 
ria  quoque  condendum  est,  qiiod  pcr  Ilebr^a  no- 
mina  Scriplura  sancta  xausas  nobis  ssepius  declarat 


occultas.  Quod  genus  locutionis  sacrarum  lilierarum  c  cunclis  eripere.  Jacob  enim  possumns  intelligerc  pc 


proprium  esse  non  dubium  esi«  quando  tile  aliquid 
mundanis  litteiis  minimc  contineiur.  Repulil  ergo 
tab^rnacutum  Joseph  ,  qii  a  licet  ipse  fiiisset  justus, 
tamen  ejus  posicri  qui  ad  scmcn  carnis  perlinucrunt, 
ftugmenta  mundana  el271  provectum  carnal<'m  de- 
siderassc  noscutitur ,  (rt^nm  quoque  Ephrem  non  clc' 
git^  quia  in  fnige  saeculi  bujus  carnali  ubcrtate 
prxsumebant.  Tribum  autem  Juda  meriio  delegit, 
qiiae  et  confcssione  fuit  bumilis,  et  conversatidne 
laudabilis  :  unde  nobis  secundum  carnem  Dominus 
Salvatoradvenit.  Sequilur,  monlem  Sion  quem  dilexit. 
Ecclesiam  catbolicam  signilicat,  de  qua  in  Canticis 
canticoriim  Dominus  dicit  :  Una  est  columba  mea , 
una  est  dikctamea  (Cant,  vi,  8). 


pulum  Cbrisiianum ,  qui  bic  degit  in  terris.  Heeredi' 
tatem  vcro  Israel ,  fuluram  congregationem  quae  Do- 
mini  contcmplaione  pascenda  est;  qud  ad  tempo- 
ralem  regem  omnimodis  non  poie&t  portinere. 

Vers.  76.  Et  pavit  eos  sine  maliiia  cordis  sui »  et 
in  sensu  manuum  suarum  dedtudt  eos,  Absolute  totuni 
ad  Dominum  pertinet  Salvatorem  ;  solus  enim  fuit 
qui  pcccata  non  babuit.  Dicendo  enim ,  sine  ma/tlui, 
oslcndit  quia  ita  slnt  dicenda  peccata.  llla  entm  puri. 
tas,  iila  sanctitas  ,  illa  e  coelo  veniens  Maje^tas,  hoc 
probata  est  docuisse  quod  gessil,  boc  gessit  sinedubi- 
tatione  quod  docuit.  Pavit  enim  prxccpior  egrogiiis 
qnos  docere  dignatus  est ,  sicut  ipse  teslaiur  :  Non  in 
solo  pane  vivit  homo ,  sed  in  omni  verbo  Dei  (  Matth, 


Vers.  75.  Et  asdificavit  sicut  unicornium  sanctifica»  D  iv,  4  )•  Sine  malitia  cordis^  sicut  alibi  dicit  :  Sec  est 


lionem  suam,  in  terraquam  fundavit  in  twcuta,  Uni- 
cornium  significat  unam  spem  haDeniium  in  sanctis- 
simam  Trinitaiem,  ad  quam  fidelium  sacraia;  menles 
bumiliier  eriguntur,  ct  tanquam  validissiino  cornu 
lidei  firniilate  consistunl.  Scquiiur,  in  terra  quam  fun- 
davit  in  sceeula,  Quamvis  in  swcuto  futuro  Jeriisalem 
pnedestinata  consistat;  in  tcrra  tameii,  id  est  in  ho- 
minibus  sanctis  suh  aeternitaie  [ed,^  spe  acterniiatis] 
probatur  esse  fundata ,  sicut  in  Evangclio  Pelro  di- 
cium  est :  Tu  es  Petrus,  et  super  hanc  pctram  adifi- 
cabo  Ecclesiam  meam,  et  portee  inferi  non  pra^valebuut 
adversus  eam  (Matth,  xvt,  18).  Ecce  quomodo  in 
iuta  sub  aeterniiate  cognoscitur  esse  fnndat.i.  Nam 


in  ore  ejus  dotus  ( Isai,  liii,  9 ).  Sensue  vero  manuum^ 
actualem  signlficat  sanctitatem,  ad  quam  fideles  suos, 
proat  ipsetribuit,  gloriosa  imitatione  perduiit.  Sed 
nec  istud  David  potest  temporali  regi  ullateniis  con- 
venire ;  sed  cnm  ad  Dominum  Cliristum  referuntur, 
cuncta  sibi  dec(»ra  parilitaie  consentiunt. 

Conctusio  psatmi. 

\n  nonnullis  psalmis  soleinns  exquirere  quid  nos 
admoneat  coelestis  auctoritas.  llic  tale  fecit  iniiium , 
ut  expositio  magis  qiiam  principium  psalmi  cssc  vi- 
dcatur.  Dixit  eniin  parabolis  sc  et  propositionibns 
cssc  lof uiurum .  ul  unusquisque  vcloclter  cognosccr*n 


n% 


673  EXPOSiTIO  IN  PSALTERILM.  PSAL.  LXXYIII. 

faciem  psalini,  cum  forma  ipsius  cxpres-a  fiierii  ili-  A  procreala.  In  hacrediiaUm  ^  Jcrusalcm  significal,  ubi 


cUoiiift.  Quapropter  sic  pro  suis  (lcliciis  expulsos  ne- 
bixos,  et  inlromi^sos  asseril  Chrislianos,  ut  utrius* 
que  legis  intenlioncm  quasi  in  uiiius  facerct  bolri 
decore  pendere.  Amemus  ergo  prolixilateni  ejus,  ia 
qno  dum  bistoria  refcrtur,  Novi  Testsimenti  gratia 
declaraiur  :  morc  abyssi  fluctuantis,  quae  lot  lumina 
reddit  quot  tremores  efTecerit.  Modo  enim  ibi  clari- 
las  laropat,  mt^do  umbralilis  iinago  circuinvolal,  el  in 
c<>dem  clemenlo  videntur  esse  varia,  cum  niliil  illic 
coloris  accedat,  nec  recedat.  Sic  psalmi  liiijus  ad- 
niiranda  diversitas  et  bistoriain  narrat,  et  loiigoalia 
qu«  spiritaaliter  scntiantur,  insinuat.  Cujus  simili- 
ladinem  centesimus  quarrtus  quoque  psalinus  subse- 
ipiitur.  Et  sicut  in  David  actibus  declarantur  Domi- 


eral  hccrediias  Dci  in  sanctis  bominibus  consiituta  : 
qualis  fuit  Malhalbias, Elcazar,  scptem  fralres  cuiii 
sancia  n.alre ;  quales  fuerunl mille,  qui,  ne  sibbalum 
violarent,  omnes  fe  pasbi  sunt  ab  hosiibus  quieiis 
manibiis  inlorirc ;  et  ccteri  qnos  notilia  niinime 
comprchcndii.  Addidit,  iitam ,  ut  excitaret  jndicis 
animum  conlra  advers::rios  iruculontos  :  diccns 
eos  venis$e  ad  lEsionem  rei ,  quaj  aJ  judicem  peni- 
ncbat.  llxc  oratorcs  latius  copiosequc  dixcnml,  cuin 
adversariissuisodium  facere  inviiliamque  niterenlur. 
Vers.  2.  Coinquinaveruni  lemplum  tanclum  tuum^  po- 
suerunl  Jerusatem  velul  pomorum  custodiarium.  Aplig- 
sime  sancio  viro  sacnti  tenipli  prius  occurrit  In- 
jiiri.i  :  ut  hoc  inter  initia  dcflerct ,  quoil  ad  divinam 


ni  fuiiira  mysteria,  ita  et  pcr  miracula  quii  Judaeis  B  n  »vcrat  contumcliam  perlinere.  Conqmnaverunt ^  di- 


concessa  sunt,  Christiani  populi  sacranicuta  pan- 
duntur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXVlll. 
Psalmus  Asaph, 
Sicut  so^pe  dixiinus,hxc  [ed.,  hic]  signiricatio  no- 
oiinis  ad  acius  illos  pertinet  qui  ad  mandata  Domini 
f  ratiimque  referuntur.  Asaph  vero  signiflcat  Synago- 
gam,  qu:c  tamen  caiholicae  convenire  possit  Ecclcsi.c. 
Neque  cnim  Cbristianis  alieni  credendi  sunt,  qui 
iraiiae  doniinic^  claritate  fulserunt.  Adde  propheias, 
pairiarchas  et  populum  illum  jam  Chiisto  devotnm 
auie  tempora  Christiana.  Est  crgo  et  isle  psalmus 
tutus  in  lamenlaU<ne  positus,  sicut  et  sepiuagcsi- 
ni»  tertius ,  qui  futura  tempora  velut  prxterila  de- 


xit,  polluerunl  :  qtioniam  illo  lcmpore  non  esl  ever- 
sum  sanctuarium  Domini,  scd  impix  gentes  in  san- 
clissimis  locis  simulacra  neranda  praesumpiione  posue- 
runl;  ut  ubi  colebatur  verus  Deus ,  ibi  immundus 
adorarciur  spiritus.  Sic  enim  de  Antiocho  in  Macha- 
bjLorum  libro  legitur  :  Jussit  coinquinari  sancta^  ct 
sanclum  populum  Israel;jussit  a^dificari  aras  et  templa 
€t  idola ,  ut  immolarent  carnes  suillas  ( 1  Mach.  i ,  40, 
50 ),  etc.  Sequitur  dolenda  nimis  et  injuriosa  compa- 
ratio  :  Posuerunt  Jerusalcm  velut  pomorum  custodia- 
rium.  Quod  scbemadici;ur  parabole,  quando  res  sibi 
genere  di^^similes  comparantur.  Custodiaria  siquidi  m 
pomorum  dicunlur  tuguria ,  quac  sibi  horlorum  cullo- 
res  ad  depcllendam  solis  injuriam ,  et  ad  custodiendas 


Vlorat,  et  propter  duriiiam  cordis  sui  gi^nti  graviter  ^  furum  improbas  manus  frondibus  liscisque  [ed.,  fo- 


iffligendaR,  pietatis  studio  precatur  Christum  Do- 
Biouni  sobvenire. 

Dlviao  psalmi» 

Priasquam  de  divisione  dicamus,  oporlet  gesta- 

nun  reruro  breviier  insinuare  notitiam ,  ut  duni  causa 

praemittitur,   textus   psalmi  intelli;;ibilius  audiaiur. 

'^chabaeorum  nob.s  primus  liber  insinuai  Aniiochuni 

'^em  com  272  Jerosolymam  venisset,  hostiliter  cL- 

^^tate  opibus  enudata ,  in  templo  Dei  idola  posuisse, 

^«^braeosque  dum  diis  suis  sacrificare  cogeret,  mullos 

'^rt  jres  effecis^e.  Quapropter  Asaph  ( quein  diximus 

K^rsooam   geslare  (idelium  populorum  )  por  tntum 

*^H)aitur  psulmuni,  in  prima  parte  dinuuiernns  quanta 

^^lDpuribus  predicti  regis  Autiochi  pertulerii  Jorusa- 


lilsque]  communiunt;  qu%  mox  ut  poinorum  tempus 
abscesseril,  tanquam  inutilia  dcrelinquunt.  Quapto- 
ptergcntesqux  Jerosolymam  vastaverunl,  iilam  templi 
pulchritudinem  singularem  sic  contemplibilem  puta- 
verunt  tanqnam  casellulam  pomoruifi ,  qux  vilis  at<)uc 
despccia  transacta  aestaie  deseriiur.  Unde  et  Isaias 
d''cit :  Retinquetur  filia  Sion  velut  umbraculum  in  vineat 
ei  sicui  tugurium  in  cucumerario  ( Isai,  i ,  8  ). 

Ters.  3.  Posuerunt  mortalia  servorum  tuorum  eseas 
volalilibus  cosli^  carnes  sanctorum  tuorum  bestiis  ierras. 
Posiqiiani  de  divini  icmpli  conquestus  est  injuriay 
Yenit  ad  hominum  neces ;  ut  eos  posi  sacrilegii  culpas, 
liomicidii  reatus  argiieret.  Ilis  tamen  aliquid  majus 
adjicitur,  ut  crudeli   immanitate  trucidatos,    feris 


'^■1  populusque  Jud^corum.  Sccunda  paric  Dominum  ^  etiam   abjiccront  iiisepultos.  Contemptus  siquideni 
^ogat  ut  supra  poleiites  inimicos  iram  su;e  indigna- 
^kteis  efliindat,  et  peccatis  servorum  suorum  diguetur 
.  ^%se  propitius.  Tertio  prophctiu*  spiritu  posiulat  vin- 
^&cari  aODperemptionis  vuto,  scd  corrcclionis  studio. 

Expositio  psalmi, 

\ers.  1 .  Deus ,  venerunt  genles  in  hcereditatcm  tuam. 

Q%sauivis  longis  ante  tcmporibus  David  fucrit ,  qiiam 

^^Y  existerct  Anliocbus ,  oinnia  iamcn  more  suo 

%%ftasi  transacta  refert,  quas  Spiritu  saiicto  rcpletus 

svidebat  e<6e  venthra.  Hinc  est  quod  Asaph  deflens 

»4Nto  clamabat  ad  Dominum  :  Veneruut  gentes,  tan- 

im  jaoi  niuros  crumperent,  et  formidata  captivitas 

-4i<Hrot.  Gens  eiiim  dicta  est,  quod  uno  sit  gooere 


corporum  mortuoruin  non  ad  parvam  refertur  invi* 
diam  [ms.  A.,  itijuriamj;  nam  si  sepelire  est  pibiatis 
ofUcium,  volaiilibus  cili  abjicere,  roagnx  crudelita  is 
consiat  exemplum.  Dicendo  autem,  servorum  tuorum, 
niartyrcs  signiiicat,  qui  in  illa  cnptivitaie  copiosa 
persecuiione  floruerunl,  sicut  in  libro  ipso  legilur  : 
Multi  de  populo  Israel  obtinueruntj  et  confortati  shnt 
in  m,  ut  non  manducarent  immunda ;  et  etegeruHi 
moii  magis  quam  cibis  a  Domino  vetitis  eoinquinari 
{ I  Mach.  1 ,  15  ).  Sequitur,  cames  sanciorum  tuorum 
bestiis  ternt.  Uiia  res  duplici  varietate  describitur , 
ut  diversitas  crudelis  facti  auditum  possrit  judicis 
exaggcrare  piissimi.  Non  enim  suffccerat  moriuos 


575  M.  AURELIi  CASSIODORI  B76 

volaiilibus  tralerc,  nisi  ei  feras  pcrmiiicrent  eorum  A  populum  irahi,  collegit  reliquos  fideles,  atque  in 


corpora  laniarc. 

Vers.  i.  E/fuderunl  hanguinem  eorum  skut  aquam 
in  circmtu  Jerusatem ,  et  non  erat  qm  upeUret,  Adbuc 
iii  ipsa  exagg)eraiione  remoralur :  ne  cito  Iransiret  ab 
atnmo ,  quod  alroci  coiiimissum  videbalur  exemplo. 
Dicendo  cnim,  sicut  a^uam,  crudelibus  faciis  auget 
iiividiam ,  ui  ita  sibi  crederent  bumanuro  sanguincm 
elTundere  licuisse,  quemadmodum  soiet  aqua  sine 
alicujus  culpa  decurrcre.  Nam  quod  addidii,  in  cir- 
cuitu  Jerusalem ,  et  non  erat  qui  tepeliret ,  nefandissi- 
mam  copiam  sceleratac  cxdis  ostendit,  ut  iion  solum 
intra  arbem ,  verum  ctiam  circa  miiros  civiiaiis  tan- 
tum  provenisset  exitium ;  quatenus  devotioiiem  sepul^ 
turx  nulius  implere  valuisset,  dum  par  conditio 


cxertitum  regis  Antiochi  cum  filiis  suis  lanta  iiidigna- 
tione  prosiiivil,  ut  se  et  a  jugo  sei  vituiis  exuerct, 
ct  imperaia  sacrificia  gloriosissime  respuissct ;  intan- 
tum  ut  quemdam  Judxurn  idolis  immolantero  suprj 
ipsas  aras  ainore  sanctx  devotionis  exstingueret. 

Yers.  7.  E/funde  iram  iuam  in  genles  qua  te  non  eo^ 
gnoveruntf  et  in  regna  qua  nomen  tuum  non  miiocarf- 
ruut.  Postqu.im  nairavii  Hebraicaegeniisgravissin.at 
caiainitates,  nunc  peiit  a  justo  judice  ui  vaslatores 
eorum  afnictioncs  sostineant,  qui  nomen  ejus  omni- 
modis  nesciebant.  Effunde  iram  tuam,  dicit,  id  e»l« 
supra  adversarios  indiguationero  tuain  abundanbr 
emiite;  ut  sicut  nos  illi  comprirount,  ita  tuis  virto- 
tibus  obruantur.  Sciebat  eniro  humanam  vicioriam 


cunctos  involveret;  sicut  in  anteriore  psalmo  dicit :  B  landiuposse  praevalere,  quandiu  divina  potentia  per- 


Juvenes  eorum  comedit  ignis ,  et  virgines  eorum  non 
sunt  tamentatce  {Psal.  lxxvii,  63). 

Vers.  5.  Facti  sumus  opprotfrium  vicinis  nostrii^ 
derisui  et  contemptui  his  qui  in  circuitu  nostro  scfnf. 
Gloriam  illain  Jerosolymorum  toto  orbe  mirabiicm 
iisque  ad  opprobrium  dicit  venisse  vicinorum ,  ut  quan- 
t;i  prius  nobilitate  resplenduit ,  tanta  postea  abomi« 
n^tione  sorderet ;  sicut  ct  Jcremias  in  Lanicntalioni- 
biis  ait  :  Quomodo  sedct  sola  civitas  quie  abundabal 
populiSt  fiicta  est  ut  vidua  qua:  muttipticala  eral  in 
uationibus  :  princeps  in  regionibus  facta  est  in  tributo 
{  Tttren.  i ,  1 )  ?  Et  paiilo  p0!»t  :  llaic  est  civitas  quas 
dicebatur  corona  gtoriWf  jucunditas  universa;  terrce 
(  Ibid,  II,  15  )•  Sequilur  derisui ,  et  contemptui  ttis  qui 


misisset.  Et  curo  dicit,  quas  te  non  cognoverunt^  culpas 
roitigat  Judaeorum  :  quoniam  etsi  mulii  deliqueraiii, 
erant  tarocn  inter  eos  qui  dominicis  jussionibus 
serviebant.  Istos  eniro  dicit  merito  persequendos  qoi 
nomen  Domini  omnimodis  ignorabant.  Sic  culpa  qu» 
excusari  non  potest,  superioris  criminis  collatiODe 
levigalur.  Nec  vacat  quod  anie  dixit,  ingentes^  postea 
in  regna ;  prius  eniin  populis  imprecalus  est,  deiiide 
ipsis  r(>gnis  qnx  laliii  fieri  crudeliter  imperabant. 

Vers.  8.  Qtua  comederunt  Jacob,  et  tocum  ejus  dt^ 
sotaverunt,  Pro  geniequx  peccaverat,  gratissimi  pa- 
triarchac  nomcn  objcctum  est ;  ul  recordatio  sanciis- 
simi  viri  popuii  deiicii  miiigaret.  Qiiae  figura  dicitur 
nnicprosopon,  quando  pro  homine  ingrato  poiiiiur 


iii  circuilu  nostro  sunt,  Fladom  repetita  diversilate  G  persona  gratissima.  Dicendo  onim,  comt'deruni^  signi- 


congeminat,  ui  illud  quoJ  dixerai  opprobriumf  ciariiis 
monslrareiur.  Dicit  enim  llebraeos  fuisse  derisui ,  qui 
prius  fuerant  Domini  devotione  reverendi.  Conlem' 
ptui  vcro  tunc  sunl  habiti,  quando  eos  captivitati  tra- 
ditos  videbant,  quibns  pridem  lot  regna  cesbi>se 
cognover.int.  Nec  vacat  quod  addilum  est,  qui  in  cir^ 
cuitu  nostro  sunt :  quia  semper  graviora  suot  oppro- 
bria  qux  viciniias  novit,  dum  assidua  reputaliono 
suscipitur,  quod  ionginquitatis  bencficio  minime  sus- 
lineiur.  Sic  totus  iste  textus  a  principio  crescens, 
schema  islud  nubilis^imum  facit  quod  vocatur  auxe- 
sis  ,  Laline  vero  nuncupatur  augincntum.  Ubi  suiH 
oratores  qui  ad  artein  verisimilem  vcritatis  officia 
transtulerunt?  273  ^^^^  quibus  argnmentis  agit 
simpiicitas  ingeniosa,  noii  maiitiosa  caliiditiS. 

Vers.  6.  Usquequo,  Domine^  irasceris  in  finem ;  ac' 
cendetur  vettU  ignis  zelus  tutis?  Yenit  ad  secundam 
partem,  in  qiia  pium  judicem  rogat  nc  usque  ad  fincm 
irascatur  genti  Judaicae,  quando  se  veniuruni  pro- 
phetarum  sacris  prsdicationihus  indicavit.  S;incti 
onim  viri  quamvis  mala  patcrcnlur,  sciehaiit  se  a 
Domino  minime  deserendos;  sicut  alius  psalinus  di- 
cit  :  Castigans  casligavit  me  Domintu],  et  morti  non 
tradidit  me  {  Psal,  cxvii,  18 ).  Prophetise  quoque  spi- 
.  riiu  denuntiat  fieri  quae  prxvideiiat  esse  ventura. 
Tempore  siquidem  ipsiuscaptivitaiis  Mathathias  unus 
llebraeoruro  zelopaiernae  traditionis  incensus  (/  Macti. 
tif  23),  quia  videbat  ad  idoiorum  culturam  civicuiu 


ficat  con.edi  rccenint.Sievitiamimpiaegentis  osteudii, 
du:n  cadavcrn  niortuorum  ferarum  corocstionibus 
exponebant.  Sive  comedi  significateos  qui,  lege  Do- 
mini  derelic  a,  impia  supersiilioiie  glutiti  sunt.  Se- 
quitur,  et  tocum  ejus  desotaverunt,  Eversionem  et  so- 
litudinem  deplorat  puicherrimae  civitatis»  quaodo- 
inipia  dominatione,  persoasione  gentilium  dvliim 
suorum  habitatione  nudata  est. 

Vers.  9.  Se  memineris  iitiquiiates  nostras  aitli^Mi, 
cito  nos  anticipet  misericordia  tua ,  quia  pauperet  facli 
sumus  nimis.  Confessione  delictorum  propiliQm  sibl 
judicem  reddit,  ut  qui  seper  juslitiam  vindicare  noii 
poterat,  per  supplicationes  necessarias  ezptaret.  Sed 
cuin  sciret  Asaph  Aniiochi  regis  lempore  nonnullol 
D  Judaeoriim  esse  seducendos,  ut  Domiui  cultura  dere- 
licia,  nefanda  Idoia  sequcrentnr ,  non  poierat  prs 
antiquis  taiitum  rogare  culpis,  qiios  sciebat  futarh 
qitique  lempor  biis  ingenlia  scclera  pcrpcirare.  Sed 
hic,  aN/i^Mos,  similos  antiqiiis  culpis  :rstimo  debere 
stMilire,  qiiibus  per  innumeros  anaos  ncfanda  miindi 
pravitate  peccatum  esi;  sicut  et  alius  psalrous  dicit: 
Ecceveteres  posuisti  dies  meos  {Psal.  xxxTin,  6).  Se- 
qnittir,  cilo  nos  antieipet  misericordia  tua,  Qni  timet 
jndiciuin  Domini  anticipari  se  cjiis  misericordia  roete 
desidcrat,  quia  nisi  indulgcmia  pra^venerit  peccate* 
rem,  in  judicio  noii  absoivet  errantem.  Addidil,  quia 
pauperes  facti  sumus  nimis.  Pauperlas  est  enini  in 
nobis  cxigniias  bonoruni  opcruni ,  et  non  habcmoa 


577 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXXVIIL 


578 


qiiod  po^simus  offcrre  juslilia:,  si  nos  iiicipi.u  vigor  A  Mios  morte  punitorum  \  ins.  A.,  moriilicatorum  ].  De 


aequiiaiis  iuquirere.  Super  boc  ponii  el,  nimi» :  ne  qu;s 
se  puuret  «le  probilale  actuum  suorum  dcbere  i-r;^.su- 
mere,  cutn  sc  bonis  raeritis  nimis  paiipemn  essQ 
coguosciTei.  ^ 

Vers.  10.  Adjuva  nos^  Deus  salataris  uosUr^  propter 
honort'm  nominis  lui»  Cum  dicit,  Adjuva  nos,  siguificat 
for^itan  illuJ  cerianicn  quod  Malhalliias  assuuipiurus 
eral  ut  llebraios  a  supei^sliiionum  clado  liberaret; 
ui  causa  bumanis  viribus  despcrala  D.unini  viriuio 
jnvaretur.  Et  bcne  iulirroilalem  suam  intelicxit,  qui 
Salvatorem  medicuro  totls  viribus  invocavii;  quatonus 
erepti  Judxi  bonorem  ejus  nomini  reddcre  potui.^s.^nt. 
Utililer  autem  se  adjuvandum  propier  honorem  Doiniui 
dicity  non  propter  aliquod  merlturo  suum. 


iilis  dicil  quos  pro  noininc  Dooiini  vinxerat  irreli- 
giosa  geniililas,  qui  crebri^  gemilibus  omnipotenti 
Doinino  supplicabant  ul  ejus  Ecclesia  in  fratribiu 
non  doricerel,  etiamsi  ipsos  iraminens  pcena  consa* 
mcrcl.  Saiicii  cijm  Mri  laiia  se  itper  pelunly  qus  ad 
fidci  au.:;mciiia  proQciunl.  Set\mivir,  secundum  magni' 
tud^ueiU  irachii  tui  posaide  fiiios  morte  punitorum.  Ni- 
mis  |)ia  stib>riiur  ct  afTecuio.>.i  precaiio,  ne  filios 
eunim  Domiiinsa  sua  poi»sc&sione  projicial,  qui  pro 
ejus  roligione  morte  puuili  su:il.  innumera  euim  tune 
ibi  lurba  inariyriim  fuii ,  quorum  posieri  Dominum 
desiderant  possidcrc,  ne  aliquo  errore  vitienlur.  Ille 
si()uidem  quando  nos  possidet,  diabolica  in  nobis 
jura  uon  pr;cv;dcnt. 
Vers.  11.  Donune,  libera  noSf  et  propiiius  esto  pec^  B      ^^rs.  Vu  liedde  vicinis  noHris  septuptum  in  nnm 


catis  no:tris  propter  nomcn  tuum.  Qui  dc  propriis  ?i- 
ribui  desperai,  necessaric  ad  auvilium  omnipotentis 
judicis  currit,  ut  quod  actibus  propriis  conferri  noD 
poiest,  pietate  sancii  nominis  tribualur.  Ideo  enim 
Salvalor  dicltnr,  qiiia  iii  se  Kpciaalcs  s.ilvat,  ct  iiii- 
iiiiucntcs  pcccalOium  poenas  cominuiai  in  pra;mia. 
Ycrs.  12.  Sequando  dicant  gcntes:  Vbi  esl  beus 
eorum  ?  ei  innotescat  in  nationibus  coram  oculis  nottris. 
Reddit  ciusam  cor  petivcrit  plebem  Domici  deberc 
liberari ,  sci  icct  ne  illud  usitatura  dicatur  a  pertidis : 
Vbi  est  Deus  eorum?  Nain  quamvis  fidelcs  diversa  fla- 
gella  patianlur,  istud  tamen  ab  cis  non  potcst  feni, 
qoando  crealurariim  omnium  insullatur  auclori.  Di- 
ccndo  enim,  Vbi  est?  putaiur  aiit  prxsens  non  cssc, 


eorum  :  impropcrium  ipsorunif  quod  exprobraverunt 
tibi^  Domine.  Tale  est  Redde  quale  quod  supe  ius 
dixit,  Vtii(/tca,  quod  cisiafflictionem  tribuit  corporum, 
saluiem  lameu  efncit  animarum.  Vicinos^  flnitimos 
dii-ii,  dc  quibns  superius  ait  :  Faitisumus  oppro^ 
brium  vicinis  noslris,  Scpiuplum  perfeciionem  8igniii* 

catmuncriscoBlestis,quodaccipifflusquandoSpTitus 
sineti  illumiiiatione  compleinur,  de  quo  et  alio  loco 
dictum  cst :  Argcwum  igne  examinatum^  teraspurga» 
tum  septitplum  (Psal,  xi,  7).  Qiiod  ad  converiioneni 
ipsornm  non  cst  dubium  porlinere ,  quaiido  sic  reci* 
piuMt,  ut  in  bonis  partibus  commutcntur.  In  sinu 
eorum ,  iiiiquc  in  animarum  secreto  debemus  acci* 
pere,  ubi  scmper  flt  gloriosa  convcrsio.  Sequitur,  im^ 


aut  non  possc  defeodere.  Et  rc>pice  quam  nccessarie  C  proprium  ipsorum,  quod  exprobraverunt  tibi,  Domine* 


1: 


iuter  calamitatcs  suas  illudopprobrium  commemorali 
quod  ad  divinam  pertinebat  conturoeliam.  Seqnilur, 
€t  innotescat  in  nationibus  coram  ocutis  noslris.  (lic  est 
subaudiendum,  vindicta,  quain  solet  Dominus  de  pcr- 
fidis  facere,  quando  eos  cogit  desideria  prava  d.un- 
nare.  Cum  dicit,  coram  oculis  nostris^  ce!eritatem 
posiulat  ultionis;  ut  videat  fieri  quod  aliquando  no- 
verat  possc  concedi. 

Vcrs.  13.  Vindica  sanguinem  servorum  tuorum  ^  qui 
effusus  est.  Tertiam  partem  quse  reslabat  exsequitur, 
Qt  ttndicet  sanguinem  fldeliura ,  qiii  pro  ejus  nomine 
martyria  pertulerunt.  Yindicatio  est  enim  per  quam 
▼is  et  injuria  jusia  retributione  derenditur.  Sed  hic 
illod  videtur  opiari ,  quod  ad  conver^ioiiem  Tespirit 


FoceruiU  injuri.is,  dicant  laudis;  fuerunt  incrcdttii* 
siiii  devoti;  cxsiitcrunt  superbi,  fiant  hurailes.  Tune 
enim  Domiiius  ^loriose  vindicatus  agooscltur,  quflodo 
maledicorum  ore  laudatur. 

Vcrs.  16.  Noiautem  poputus  tuusel  oves  gregis  iui^ 
confitebimur  tibi  in  scecutum.  Dc  illis  (sicut  arbitror) 
dicit  reliquis  qiii  Mathaihi»  studio  congregati  Jc- 
gem  Domini  custodiro  meruerunt.  Istos  revera  sunt 
r)ves  Domini ,  qu»  ejus  gloriam  confltentes  in  fidei 
firmital^  manserunl.  Potest  autem  hoc  et  generaliter 
accipi,  ut  ibi  mixtus  videattir  ct  populus  Cbristianus : 
quoniam  (  sicut  sa^po  dictum  est )  ex  duobus  populis 
congregatio  faeta  est  una  sanctorura.  Intucndum  au- 
lera  est  lamenlationcra  suam  qua  suaviiatc  conclu- 


ininiici.  Nam  cum  hic  in  eis  temporaiiter  viudicatir,  D  serit,  ut  Domini  dicat  essei/rf^eifi,  pro  quo  devoiis- 


interitum  aeternae  damnationis  evadunt ;  sic  enim  in 
Apocalypsi  legimus  (Apoc.  vi,  10)  :  Suh  ara  Dci  mar- 
lynim  animas  postul.ire  ut  divino  judicio  vindiccntur. 
Qu»  274'^i"<I><^^3  accipienda  esi  ad  modum  quem 
diximus,  quia  beatl  viri  crudeliter  sc  non  expetunt. 
viiidicari,  cnin  acceperint  monita  :  Orate  pro  inimids 
testris^  benefacite  his  qui  oderunt  vos  (  Btatth.  v,  H ), 
et  his  similia.  Ad  postremum  ipse  Doininus  prscce- 
plorom  suorum  potentissimuscxsecuior  in  cruce  po- 
sitQS  ait :  Pater,  ignosce  illis ,  quia  nesciunt  quid  fa- 
eiuni  (Luc.  xxiii,  34). 

Vers.  1 4.  Intret  in  eonspectu  tuo  gemitus  compedi^ 
torum;  secundum  magniludinem  brachii  tui  possde 


sirous  supplicabat ,  ne  diulius  irasceretur  eis,  quos 
soos  csse  memioerat. 

Et  in  sceculum  sasculi  narrabimus  taudem  tuam.  Ilie 
illam  tangit  futuri  sxculi  bealissiinain  psalmodiam, 
quam  chorus  sanctoruni  sine  cessatione  dicturus  est ; 
non  ui  alios  instruat,  quia  ibi  nullus  erit  indoctus; 
sed  ui  honorem  debiluni  rcddeaics,  praBCOnioruia 
ipsorum  suavitate  p-^scantur. 

Conctusio  psalmt. 

Secuiidus  iste  jam  psaimus  cst  qui  honorabilem 
Jerusalem  pia  lamentaiione  deflevit.  Sed  sciendum 
quod  septuagesimas  tertius  capiiviiateaiCA^vvDii^\^m> 


579 


&I.  AUKCLll  CASSIODOUI 


580 


pertnlit  8ub  Roroaiii$  :  istc  vcro  Anlioclii  regis  deQet  A  IJ<^^  ^"i»^  subjunclum  esl  hraci,  qula  ipsos  propitius 
saerilegam  et  crudelissimam  vjstiiatem.  Consiiie-  reg.t  quieum  puroc.rdere8;'ii:iunt. 7<rad/cnim  iiiter- 
randum  quoque  et  alia  mente  condendum  csl  quod 


charitatis  studio  commonemur  Ecclesix  Dci  bouis 
laitari,  ct iterum calamitaiibusejus veliemenierarHgi. 
Legitur  euim  :  Fclices  qui  gaudent  in  pace  lua ,  et 
feiices  omnes  qui  coiitrislatunlur  iu  omiiibus  flagel- 
lis  tuisl  Qu.Lpropter  convenit  ut  qiiod  unicuiquc  fide- 
lium  provenerii,  ad  nostros  dolores  proiimitaiissludio 
transreramas,  sicut  Apostolus  dicit  :  Si  qnid  paiitur 
unum  membrum^  compatiuntur  omnia  membra;  sive 
glorifieatur  unum  membrim,  congaudent  omnia  mem* 
bra  (I  Cor.  xii,  26).  llinc  enim  ciiaiiiai»  illa  prxcelsa 
conquiritur,  hinc  praedicata  uniias  invenilur.  Eisicau- 
sam  boiii  istiusaliiui}  perscruteris,  hinc  et  illa  coclestis 


pretaliir  (sicut  soepc  dictum  cst)  vir  meute  Videns  Deam* 
Intende;  ac  si  dicerel  :  Supra  nos  lumen  tuat  pietatis 
inXuiide ,  ut  qui  pcr  nos  suinus  tenebrosi ,  aspectus 
tui  reddamur  cl.tritale  conspicui.  Sequitur,  ^tfi  dedu- 
cii  velat  oves  Joseph.  Joseph  fidelem  populum  debe- 
niusadverlere,  qui  sic  in  caulas  Domini  deducitur, 
quasi  oves  ad  pascua  congregantur.  Nam  et  ipsuni 
numen  Joirp^  sigiiificat  sine  opprobrio,  quod  devoto 
populo  certum  est  convenire.  Et  no;a  propria  verlia 
singulis  dala  fuissc  personis.  Rcgitur  qui  tsraeleH; 
deducitur  qui  Joseph  est.  Addidit,  qui  sedes  super 
cherubim,  appare,  Cherubim,  pleniiudo  scieiitiae  inler- 
preiatur,  in  qua  Christum  Domiiium  insidere  mani- 


aflectto  gignitur,  quae  Domini  Ecclesiam  locupletare  fi  fesium  est.  Sed  quoniam  adhuc  in  sccreto  sux  ma 


monstratur. 

EXPOSIUO  LN  PSAfJfUM  LXXlX. 

Jn  pnem,   pro  his  qui  immutabuntur  ^  tc^timonium 

Ataph^  psalmus, 

Doctis  viris  ct  in  auditorio  Christi  salutariier  eru- 
ditis  si  quis  usitata  repelere  conetur,  oflendit.  Nam 
cum  omnia  titull  istius  verbajam  nota  sinl,  restat  ut 
boc  quod  noviter  dixit  lestimonium  Asaph  perquirere 
debeamus.  Islc  Aidp/isnic  trepidus,  aniesolliciius,  qui 
proSynagogae  peccatis  vlsus  esl  psalmis  prioribus 
exorare,  tania  niinc  praesumptione  completur,  ui  jam 
commutatis  in  melius  icstimonium  conversionis  prse- 
bere  videalur.  Dicit  enim  de  primo  advenlu  Domini 
SalvatoriSy  qui  hominem  detcrioratum  lege  peccati, 


jestatis  erat,  rogat  ut  bencficio  sanctx  incarnationis 
appareat ;  quutenus  fldeles  suos  flrmissima  credulitaie 
con>olidet.  Et  vidc  qnia  trina  invocaiione  versus  iste 
contextus  est ,  ut  omnia  cooperari  sanciam  significet 
Trinitalem. 

Vcrs.  2.  Coram  Ephrem,  et  Benjamln,  et  Manasu. 
Exciti  potentiam  tuam  ct  veni^  ut  salvos  facias  nos.  Ista 
nomina  coustat  csso  gentis  Ilcbraicae,  anie  quos  ut 
appareat ,  spirituali  vinuie  deprecaiur;  l)ocest,ut 
(  sicut  promissus  fuerat  per  prophetas )  ex  Judoeoruni 
gente  nascatur.  Sed  quoniam  non  incassum  h.-cc  do- 
miua  morc  Scriptunc  divinae  vidcntur  aptata ,  inter- 
pretationes  eorum  studiosissime  rcquiramus.  Ephrem 
iiiterpreiaiur  frucliflcatio ;  Benjamin,  filius  dexters; 


adsanctacconversaiionis  dona  perduxit,  translatam- ^  ^^''^^^'>  ^^^*^"^*  **^^  virtutes  inesse  consut  Do« 


que  vineamde  iEgyplo  potentia)  su»  radice  solidavit. 
lloc  esi  quod  dicit  fe<rtmonium  pro  his  qui  immulabun- 
tur.  Caniatur  ergo  hymnus  isle  de  adventu  viri  agri- 
cultoris,  et  vinea  Domini,  ui  jam  nan  obscuris,  sed 
manifestis  preclbus  ejus  postulctur  adventus.  Qui 
psahnus  ejusdem  rei  secundus  csse  dignoscitur. 

Divisio  psalmi. 
Asaph  isto  qucm  titulus  prajclnuit  commutatum,  in 
prima  seclione  Domini  deprecalur  ad  ventum.  Secunda 
testatur  qucmadmodum  vinea,  qu:c  est  Ecclesia,  toto 
orbe  sit  dilatata.  Terlio  loco  incarnationis  ejus  bene- 
flcio  per  similitudinem  vine»  visitari  deprecatur  Ec- 
clesiam ,  seque  Domino  postulat  adhxrere. 

Expositio  psalmi. 
Vcrs.  1.  Qui  regis  Israel,  intende;  quideducis  velut 
oves  [ms.  A.»  ovem\  Joseph;  qui  sedes  super  cherubim, 
appare.  Persecundam  specicmdefiniiionisquae  Grajce 
cunoemalice  275  dicitur,  Latine  noiio  nuncupaiur, 
magno  desiderio  venire  Christus  Dominus  postuhitur; 
ut  per  id  quod  facit,  planissime  iiidicaius  esse  videa- 
tor.  Nam  i^ta  species  dtjfinilionis  nen  per  subsian- 
tiam,  sed  per  acius  suos  unamqiiamqiie  personam 
indicare  cognoscilur.  Recle  igiiur  diciiur  ilcgi  coeli 
el  tcrr.c  :  Qui  regis  Israel,  cujus  arbiirio  et  creata 
sunt  et  adiiiinislranlur  universa.  Sed  quamvis  umnia 
iiKJus  p^teslate  siiit  posita,  ilia  timen  regere  dici- 
lur,  quae  se  iraciare  coelcsii  convcrsaiione  novcnini. 


mino  Salvatori ;  fructificavii  enim  quando  ad  tempos 
corpore  trucidato,  ad  perpetua  coelorum  regna  sar* 
rexit.  Filius  dexterx,  id  est  Filius  omnipotentis  Pa- 
tris.  Oblitus»  illuJ  iiidicat  quando  injuriarum  suarain 
obiitus,  in  cruce  positus  pro  Judaico  populo  suppU^ 
cavit.  Orabat  ergo  ut  in  his  viriutibus  veniret,  quas 
cum  facturum  essc  nullatenus  ambigeret.  Sequitur, 
excita  potentiam  tuam  et  «ent,  ul  salvos  facias  no$, 
Quantam  nobis  ulilitatem  pcr  incaruationein  Domioi 
noverat  essc  tribuendam,  tanto  siudiosc  deprecator 
iH  excitet  poteniiam  suam,  et  veniat  ad  peccata  humani 
gciieris  abluenda.  Quod  enim  desiderium,  quae  preces» 
quiB  voia  sufficiant  illud  expetere,  qjod  mundum 
possit  a  sua  impietate  salvare? 

D  Vers.  5.  Deus  virtutum,  converle  nosy  et  ostende  fa» 
ciem  tuam,  et  saUi  erimus,  Quoniam  credebat  in  s>e 
mirabilia  facienda,  juste  Deum  iuvocavii  virtutum^ 
qui  solus  praivalct  de  incrcduliiatis  mort«  liberare. 
Et  quia  se  noverat  essc  dislorlum,  convcrti  se  magno* 
pcre  postulavit.  Iloc  cnim  cui  conveniat  facere,  aisi 
virtutuin  Doniino.  qui  solus  polens  est  quae  vuit  uni- 
versa  compIcre?Post  conversionisautem  beneGcium, 
apie  sequitur,  ostende  faciem  tuam;  quia  solet  Divi* 
nitas  hoiiines  jam  converso  corde  re^picerc.  Quod 
enim  addidit,  et  sulvi  erimus,  evidenler  siguificat  Do- 
minum  Salvatorein,  cujus  revera  sumus  incarnatioBa 
salvati. 

Vers.  i.  Domire  Deus  virtutum,  quoutque  irascgris 


581  EXP0S»T:0  IN  rS.VLTERlUM.  PSAL.  LXXIX.  583 

JM  orationem  servi  lui?  lloc  dc  illo  lempore  senlion-  A  ruin.  Finea qnippea  vitibus  diclaest.  IT.inc  ex/Egyptj 


iiHD  est  quo  Asaph  venire  Dominuni  postulabai.  El 
quia  pro  dispeusatione  divina  erat  aliqualcnus  difie* 
rcnduiD ,  dicit  :  Quousque  iraseem  in  orationem  servi 
fss ,  at  nun  illa  jain  provenirc  facias,  quae  promisisse 
cognosceris?  Et  inlaere  pietatem  ac  desidcrium  snp- 
plicanlis.  Iratum  sibi  DDrainum  credcbat ,  quoniam 
liamtno  generi  subvenire  tardabai. 

Vers.  5.  Cibabis  nos  pane  lacrymarum,  et  potumdabis 
nobis  in  lacrymis  in  mensura?  Postquam  se  difffrri 
po&se  prxseaserat,  enumerat  roala  qu»  passuras  erat 
populus  llebraDOrum.  Dicit  enim,  Cibabis  nos  pfine  la- 
erpnarumy  significaus  eos  sub  afllictionc  victuro.^. 
Panis  cnim  lacrymarum  vila  est  plena  dolonbus ;  sed 
tamen  in  ea  Domini  miseraiione  c  bamur,  quando  cla« 


deduxit  niagnis  notisque  miraculis,  clexpnlsis  geu- 
tibus,  id  esi,  Amorrli.-Bis,  GcihaMs,  Jebusxis,  cxte- 
risquc  aliis  fiuiiimis  coium,  lanquam  mirabilis  plan- 
tavil  agricola.  Iloc  e>t  lestimonium  rfdiiiium  de  im- 
mulaiis  Hebraiis,  quod  continetur  iu  tiiulo.  Vinca 
s  q'iidem  Ecclcsiac  et  iiic  pulcherrime  comparatur  : 
quuniam  sicutilla  inter  folia  caduca  necessarios  infert 
fruclus,  sic^t  isfa  intcr  turbas  umbraiiles  pcccanlium 
ornatur  frugcsanctoruin,  qui  sa^culi  bujus  affliciiune 
tanquam  torcutaribus  pressi ,  saporem  norunt  cma- 
nare  dulcissimum.  Sive  qiiia  fossa  plus  proficil,  et 
pulata  inuliiplicalur,  quod  soli  merito  datur  Ecc^e^ 
sio;,  qu£  S')let  passionis  falce  crescere ,  ct  persixu- 
tionum  plagis  in  sancio  populo  sempcr  augeii.  Sed 


dibiis  xrumni^que  non  exstingiiimur,  sed  poiius  erii-  B  hjcc  vinea  queinadmodum  per  univcrsum  munduin 
dirour.  Scquitur,  ef  potum  dabis  nobis  in  lacrymis.      dilitata  sit,  subter  cdicilur. 


Prius  dixit  panem;  nunc  dicit  et  potum.  Ista  euim  duo 
(unl  quibus  vivit  omnis  humanitas,  ut  panem  pro 
qiialiliet  csca  ponas ,  potum  pro  omni  poiione.  Nam 
qnod  tcnipus  a  Iacry:nis  esse  poterat  vacuum,  quibas 
eiipsa  rcfeclio  vidcMtur  esse  ploraiio?  In  mensura^ 
In  distributo  modulo  dicit,  sicuiaii  Apostolus  :  Fi.le- 
li$  DcfKi,  qw  non  patietur  vos  tcntari  sup  a  id  quod 
poUstis ,  scd  [aciet  cum  lentutione  eiuin  provenium 
resirum^  tit  positis  ^u^iinere  (/  Cor.  x,  io). 

Yers.  6.  Posnisti  nos  in  contradictionem  vicinis  no^ 
stris  ^  et  inimici  nostri  dc.viserxint  nos,  Contradictio  illa 
genlilis  cogitanda  c^l,  (|U«  adversum  prjedicalores 
Cb'isti  pravis   conteiili<mibus  erigeliatur,  crcdcntes 


Vers.  9.  Viam  fecisti  in  conspectu  ejus^  et  plantasti 
radices  ejus,  et  repleta  est  terra,  isti  viiieai  r.-uciuos;r, 
qu£  mundi  spatia  comprehendit,  viam  fecit  DominuSt 
dum  ejus  conspectibus  apparere  dignolus  est.  Ipsa 
enim  proficiendi  fuit  causa ,  ut  suum  videret  agrico- 
lam,  ct  ab  eo  inibrein  prxdicalionis  accipcret ,  qua- 
tcnus  fructus  suavissimos  procrearet.  Sequitur,  et 
pluntasti  radices  fjus^  et  replela  est  tcrra,  Radiies  ejus 
suut  pro|ihei^e  ccele  lis  Hegb  opcraiionc  plaulali:  ex 
quibus  illa  felices  palmiles  tendens,  univcrsum  mun- 
duin  quasi  amoenis  fidei  unibraculis  occupa?it. 

Vcrs.  10.  Operuit  montes  umbra  ejus,  et  arbusta  ejus 
cedros  Dei.  Laiitudo  ei  aliitudo  istius  vinerc  deceuter 


illa  se  posse  defcndere,  qu.c  in  tcmplis  suis  videba-  Q  exponiiur.  IIIos  enim  n(»vii  operire  quosnulrit,  quo- 


tur  adorare  gcniiliias.  Sive  magis  iliud  leinpus  com- 
memorare  vidctur ,  qund  in  superioribus  dixit  :  quia 
sub  rege  Antiocho  duin  aliqui  Judaei  sacr.ncareiit 
idolis;  contradiccbant  liis  qiii  legem  Domlni  cubtodire 
fidebanliir.  Et  ideo  vicinoSj  parentes  dcbemus  adver- 
lere,  qui  eisproximiiategencris  adhaTebant.  Sequi- 
tar,  et  inimiei  nostri  deriserunt  nos.  Meriio  inimi^i  de» 
itdebant^  inler  qiios  tam  nerarium  videbani  esse 
certamen  ,  at  pars  eorum  in  pristina  religione  ccn- 
staret,  pars  autero  idolis  coacta  serviret. 

Vers.  7.  Domine  Deus  virtutumt  converte  nos^  et 
Oitende  faciem  tuam,  et  salvi  erimus.  Bepetitur  vcrsus 
quero  jaro  superius  ante  hos  tres  posuisse  monstr.i- 
tur  :  quia  desiderantis  mos  esi  frcqucnter  repetcrc 


niam  ejus  umbra  fructilicii,  cl  amplius  facit  crescere, 
<\ux  magis  tegerc  comprobalur.  Sed  qualis  est  ista 
vinea  qux  montes  operit?  Uti  |ue  superna ,  quoniain 
quselibei  alliludo  terrarum  cuncia  sub  cob!o  cst.  Se* 
quitur,  et  arbusta  eju$  cedros  Dei.  Quia  cedros  dicit « 
bene  arbusta  posuit ;  vites  enim  quando  iii  arborcs 
ascendunt,  arbusla  nominantur.  Sed  quarovis  in  Iri* 
gesimo  psalmo  cedros  pro  superbia  designanda  posi- 
tas  dixerimus  ,  tamen  quoniam  hic  est  addiium  Dei, 
inartxres  debemus  adverlere,  qui  in  Ecclesia  Chrtsti 
in  allissima  sunt  cacumina  constituti.  Et  hos  Eccle- 
sia  protegit,  quoniam  in  ejus  essc  greroio  compro- 
bantur. 

Vcrs.  il.  Extendisti  palmites  eju$  usque  ad  mare^ 


quae  magnis  precibus  postulat  advenire.  Ipsa  estergo  d  et  usquead  /lumcn  propagines  ejns.  P/z/mt(Msignilicant 


facies^  id  est  prxseiitia  Christi,  per  qiiam  sUvi  facti 
SMmvi,  per  qtiam  laqueos  morlis  cvasimus  :  ipsa  de- 
niquequx  el  indignis  et  confilentibus  coelorum  regna 

largitur. 

Vers.  8.  Vineam  ex  /Egypto  transtulisti ;  ejecisti 
gentes  ^  et  plantasti  eam.  Vcnit  ad  secundam  sectio- 
nem,  in  qua  per  mysticas  figurationes,  qu:e  fuerunt 
gesia  commemorat.  Quod  schema  dicitur  metabole, 
unius  rei  frequens  iteratio  sub  varietate  verbonim. 
Pcr  bos  cnim  sex  vers'is  276  wsque  ad  tertiam  di- 
visionem,  vima  isia  describitur.  Vpi^am  enim  dicit 
llebrsorum  gentem ,  quam  positam  in  typo  constat 
Bedeslc,  aade  fideliuro  nata  est  congrcgaiio  populo- 


discipulos  Dotnini ,  quibiis  ipse  in  Evangelio  dicil  : 
Ego  sum  vitis  vera,  ct  vos  palmites  (Joan.  xv,  5). 
MnrCy  cunclarum  genlium  vull  interigi  sanclissimam 
credulilatem.  Extendini  enim  dicit,  quoniam  ab  Je- 
rosolymis  h,TC  vinca  pcr  apostolornm  praedicationes 
in  cunctas  mundi  parte^  extcnsa  est.  Accipere  enim 
non  possumus  localem,  de  qua  jam  dictum  est :  Plan- 
tasti  radices  ejus\  et  repleta  cst  terra,  Propagines  au- 
(cm  ejus  filios  regenerationis  dicit,  qui  a  flumine 
Jordane  emanaverunt,  ubi  Dominus  in  exemplum 
nosirae  saluiis  baptizari  dignatus  est. 

Vers.  i2.  Utquid  deposuisti  [inss.  A.,  F.,  destruxisti] 
maceriam  ejus,  et  vindemiant  eam  omnes  qui  transeunf 


S83  M.  AUaELI! 

PtamnsUus  vinex  qu2e  a  Judaico  pApu\o  ducil  origi- 
nem,  miratur  cur  fuerit  cversa  munitio,  hoc  est,  Do- 
mini  snbiracla  defensio.  Maceria  cst  enim  de  solis 
lapidibus  constructa  custodia ,  quae  solet  vincas  de- 
fensajbiiiter  circuire.  Et  merito  tali  verbo  in  supe- 
riori  translatione  permansit.  Sequilur,  et  vindemianl 
eam  omnes»  Hic  vindemiant^  in  uialo  positum  debenius 
accipere,  sicut  et  Jeremias  dicit  :  VtVe,  Dominet  et 
considera  quia  vindemiasti  nos.  Sacerdos  el  prophela 
desanctuario  tuo  defecerunt  [Thren.  ii,  30).  Vindemiant 
ergodicit,  diripiunt  atque  conculcant;  quod  a  trans- 
euulibus  fieri  solet,  qui  praedandi  studio  labores  au- 
ferre  nituntur  alienos.  Vindemia  dicitur,  qunndo  uva 
viti  demitur ;  quod  etiam  isli  vincx  Deus  pcr  Isaiam 
prophetam  minalur  :  Destruam  maceriam  ejus,  et  erit 
tit  direptiunem ,  et  destruam  parietem  ejus ,  et  erit  in 
eonculcationem  { Isai.  \  f  5).  Addidit,  qui  transeunt 
viam,  Gentes  significat,  qu;e  viam,  id  est  Christum 
Dominum  transeuntes ,  iu  idolorum  sacrificiis  jugiter 
permanebant. 

Vers.  15.  ExterminavU  eam  aper  de  silva ,  et  singu- 
iaris  [erus  depastus  est  eam.  Exterminavit,  extra  ter- 
minos  alque  patriam  suam  ubiquedispersit,  quod  in 
geiite  contigit  Judaeorum  ;  hoc  est  4]uod  superius  ait, 
vindemiant  eam.  Aprum^  Vespasianum  forsitan  debe- 
mus  acciperc,  qui  illis  exstitit  ct  fortis  et  sa*vus.  Pi;r 
boc  auiem  nomen  significatur  Judxis  fuisse  coi.tra* 
rium,  qui  hoc  animal  inter  csetera  babere  videbantur 
iairoundum.  De  silva^  scilicetdegentibus,  qux  merito 
ft/vii  squalidis  comparantur,  qux  adhuc  insitxde 
fructuoso  germiiie  non  fuerunt.  Aper  enim  dicius  est 
ab  eo  quod  in  locis  asperis  coinmoretur.  Singularem 
autem  ferum,  Titum  ejus  fiiium  memorat,  qui  reli- 
quias  belli  tanta  populatione  contrivit ,  ut  gentem  et 
civitatt*m  quasi  berbarum  pabula  terribili  depastione 
consumeret.  Necesse  enim  fuit  hoc  vineae  contingere, 
cujus  maceria  videbalur  esse  deposita.  Spiritualiier 
autem  aper  propter  ferocitatem  et  foriitudinem  ni- 
miam  diabolus  intelligi  potest.  De  silva  aulem  dixit, 
quia  cogitaliones  ejus  agrestes  aviaeque  semper  exi- 
stunt.  Et  nota  quod  bis  sex  versibus  qui  prxdicii 
suni,  vinea  isia  describitur  per  quartam  speciem  de- 
flnitlonis ,  i]uae  Gracce  hypographice,  Laiine  descri- 
ptionalis  appellalur.  Haec,  adbibila  circuitione  dicto- 
rum  factornmque ,  rem  de  qua  quaeritur  compcleiili 
signincalione  declaral. 

Vers.  14.  Deus  virtutum^  convertere;  respicede  ccelo 
et  vide^  et  visita  vineam  istam, 

Vers.  f  5.  Et  perfiee  eom,  quam  plantavit  dextera  tua ; 
et  super  filium  hominis ,  quem  confirmasti  tibi.  Relatis 
oinnibus  quae  superius  cunligerunt ,  Asapl^  venit  ud 
lertiam  sectionem,  in  qua  rogat  ul  omnipotens  agri- 
cola  visitet  vineam  dissipaiam  quam  plantare  digna- 
tus  e>t,  et  respiciat  super  fiiium  hominis ,  ^iiem  con^ 
fhmavit  sibi.  Gommutatus  quippe  in  melius,  hoc  sin- 
gulare  remedium  rebusomnibus  expetebat,  utGhristo 
Domino  supplicaret.  Gum  dicit  :  Deus  vtr(icfttm,coft- 
vertere^  petiteum  ut  Bupplices  suosserenus  aspiceret, 
•t  pericUiantibus  subveniret.  Sequitufi  tespke  de 


GASSIODOR! 


l>8i 


Xcxlo  et  vidc;  277  scilicel  quibus  fluctibus  Ial>orel 
hmnanitas,  quibus  peccatis  ad  infcrna  rapialur,  vX 
delectetur  villis,  unde  eam  perpclua  morle  consiat 
exslingui.  Guin  aulem  dicil:  Visita  vineam  istam^  et 
dirige  eam  quam  plantovit  deitera  (Ha,  adveutum  san- 
ct£  incanrilionisexpostulat,  ut  prxsenle  cullore  8uo 
vinea  planlala  proficiat,  siiie  quo  nec  fructus  inferrt^ 
polerat,  nec  proficuafii  babere  culturam.  Addidit,  et 
super  filium  hominist  quem  confirmasti  tibi,  Omninn  •', 
declaratum  est  quod  superius  dixit,  visita.  Filius  t 
quipp3  hoininis  Ghri>lus  esl  DoQiinus  ex  Maria  Yir- 
gine  genitus,  a  Patre  nalus  anie  omnia  sxcula.  Qui 
ulique  confirmalus  esL,  quando  dc  ipso  verilas  paler- 
nae  vocis  iiisonuit,  diccns  :  Uicesi  Filius  meus  di- 
lectus^  in  quo  mihi  bme  complacui;   ipsum  audite 

B  {Matth,  III,  17). 

Vers.  16.  Incensa  igni  et  effossa  manu  ab  increpa" 
tione  vullus  tui  peribunt.  Incensa  igni  et  effossa  manu^ 
huinatia  viiia  significata  debemus  advertere.  Incen- 
diiur  quippe  aliquis  igne  cupiditatis,  sive  calore  sa- 
perhidc,  quando  crimina  iicfanda  commiserit.  Effossa 
veio  manu  sunl,  cum  per  operalionem  sceieratam 
aiiis  pr;cparamus  insidias,  et  decipere  volumus  ne- 
scieiite$,dum  nos  in  ipsam  magis  foveam  corruamus. 
Haec  ergo  peccata,  a?»  \ncrcpatione  vultus  Domini  per- 
ibunt,  qiiando  illis  dicendum  est :  Ite  in  ignem  ceter" 
Rum,  qui  paratus  est  diabolo  et  angeli*  ejus  {Matth. 
XXV,  \i),  Non  enim  ulterius  visuri  sunt, qucm  propter 
sua  scelera  perdiderunt. 

Vers.  17.  Fiat  manus  tua  super  virum  dexleras  tua^ 
G  ct  super  filium  hominis  quem  confirmasti  tibi.  Graiide 
sacramentum,  grande  munus  Divinitatis  exponitur  : 
quia  tandiu  forsitan  dubitari  potuit,  quod  Israel  sal- 
vus  fieret,  donec  salutaris  Dominus  adveniret.  HIo 
fnim  veniente  promissio  tota  completa  est,  nec  ulte- 
rius  ab  ipso  discedit  Ecclesia,  quae  Spoiisi  sui  spiri-- 
tuali  dilectione  conjuncta  est.  Nam  cum  dicit :  Fiat 
manus  tua  super  virum  dexterm  tute^  operationem 
sanctai  incarnationis  exposcit.  I»>se  eA  enim  dextera 
Pairis,  de  quo  alio  loco  dicit :  JSon  enim  in  arcu  meo 
spjrabo,  et  gladius  meus  non  salvabit  me ;  sed  dextera 
tua,  et  brachium  /iiiim,  et  illununatio  vultus  tni  {Psal, 
XLiii,  7,  4).  Deiiide  more  suo  propter  explanatio- 
nem  repetit  quod  superius  dixit,  et  super  filium  ho» 
minis.  A  communi  jungendum  est,  Fiat  manus  tua^ 
D  id  esi  operaiio  sancta  ad  effectum  promissa  perducat. 
Fi'ius  enim  homims  idem  ipse  est  Dominus  Ghristus, 
qui  ctiam  dextera  Patris  est.  Sequitur,  quem  conftr- 
masti  tibi,  Gonlirmalus  est  utiqup  apud  bomiiies  (sic- 
ut  jam  dictum  est)  quando  de  ipso  vox  paternae  vc- 
ritaiis  insonuit,  dicens  :  Hic  est  Filius  meue  dilecius^ 
in  quo  mihi  bene  complacui ;  ipsum  audite  (MaUh.  iii, 
47).  Quod  non  pigeiejusdem  exempli  iteraiione  de- 
clarare ,  quando  et  in  auctoritate  eadem  verba  con- 
statesserepetita. 

Vers.  18.  £/  non  discedimus  a  te;  vivifieabis  nos,  ef 
nomen  tuum  invocabimus.  Ad  superiora  respicit  pars 
ista  versiculi.  Dicit  enim  :  Fiat  manus  iua  super  m- 
rum  dexterce  tuce,  id  est,  ut  mitlere  digiieris  Fiiium 


rS5  EXPOSITIO  LN  PSALTERlUM.  PSAL.  LXXX  5*^^. 

laum,  qni  renm  mundum  liberet  a  criminc  pcccaiiO'  A  immaculatos  reddiint,  quos  pollutos  propriis  scelen- 


niin.  Ei  non  diicedimui  a  te  ;id  est,qnem  semel  mente 
conrepimus,  cordis  oculis  jugiier  intueamur;  nec  a 
te  deTOiioneni  nostram  possimus  amovere,  cujus  ad- 
▼enire  Filium  mngnoperecognoscimurexpetisse.  Et 
qu»  sit  ntilitas  ab  ipso  non  discedere  consequenter 
expouitur,  vivificabis  nos,  et  nomen  tuum  invocabimui, 
Viiificabii  noi,  quando,  pcccaiorum  morte  deposiin, 
ex  aqaa  et  Spiritu  sancto  renascimur.  Nomen  autem 
ejut  invoeabimus,  hoc  signiGcat,  quoniam  Domini 
Christl  institutione  salulari  in  oratione  quotidiana 
Bomen  Patris  jugiter  invocamus. 

Vers.  19.  Domine  Deus  virtutum,  convcrte  nos ;  et 
^sUnde  faciem  tuam^  et  salvi  erimus,  Qux  suavitas, 
^«  sii  utillus  versiculi  hujus  hinc  datur  intelligi. 


bus  acceperunt.  Sed  ut  pariibus  res  expositas  278 
in  unam  seriem  colligamus,  intentio  tituli  talis  est, 
ut  In  finem  designei  Dominum  Christum;  pro  torcu^ 
laribus  Ecclesiam;  Asaph  congregatiouem ;  quinta 
sabbati  bapiizatos.  Unde  colligilur  psalmum  ia  Ec- 
clesia  Domini  rcgrncrntx  congregalioni  esse  iocutu- 
rum.  Ilic  enim  Asaph  ad  bistorlam  quidem  loquiti;r 
Judxis;sed  melins  spirituaiiter  inteiligiiur  de  po- 
pulo  Cbristiano. 

Divish  psalmi» 

Ifi  prima  parie  psalu.i  loquitur  Asaph  ftdeiibus,  ot 
per  organa  diversa  miisicorum  laudes  debeanl  Do- 
mino  perscmare:  quoniam  multa  beneflcia  suo  po- 
pulo  praesiare  dignalus  est.  Secuiida,  verba  sunl 


^ioniam  in  hoc  psalmo  triplici  cum  ropetilione  mc-  B  Domini  cdmminanUs  ne  idola  colaniur.  sed  ipse  so- 


nortTii;  ut  quasi  prati  floriferl  planitiem  tensaro 
per  ordines  certos  jucunditas  rosei  coloris  ornaret. 
la  itla  siqiiidem  brevitate  regulam  totius  religioiiis 
«xponll.  Primuro  est  enim,  ut  nos  Dominus  conver- 
M;  deinde,  ut  ostendat  faciem  suam ;  tertio,  ut  sa^vos 
cflleiat.Non  enimantequam  convertat^  ostendit  faciem 
wtMm;  necsalvat,  nisi  nos  prius  luminesux  pietalis 
Uttpexerit.  Qoapropter  versus  iste  roenie  condendus 
csc,  qota  per  ipsum  sub  breviiate  petimus,  quidquid 
•obis  eipedire  monstratur. 

Conclusio  psalmi, 
Nioiis  Asaph  btum  commutatum  conslat  in  melius. 


lus  adoreiur  qui  projsiare  profutura  miinera  consiie- 
vit.  In  tcrtia  parle  Asaph  ex  sua  iterum  persona  relo^ 
quitur,  arguens  infideles,  cur  fallaces  exstileriut, 
cum  eis  dona  Doroini  copiosa  largitaie  coilala  sint» 

Expoiitio  psalmi, 

Vers.  \,Exiultate  Deo  adjutori  nostro :  jubilate  Dco 
Jacob,  Asaph  istC)  quem  saepe  diximussiguitlcarc  Syna* 
gogaro,  populos  coromonet  tideles,  ut  non  desiuani  cutii 
sumina  laetiiiaDeolaudes  dicere,qui  eos  a  saevissimis 
periculis  est  difnatus  eripere.  Adjutori  antero  quo>l 
dixit,  verus  Deus  taii  verbo  declaratur  :  quia  Octiiius 
deus  non  est  adjutor,  sed  eiisor ;  non  sanans,  sed  vul  • 


qoi  «eoiam  Cbrisli  dilalatam  lolo  orbe  conspexi..  el     „^^^„^ .  „„„  ^ue^^,,,^  sed  valde  de...ergens.  Nott„> 
Vil>iie.  ejtts  monies  obumbrare  v.d.»  ei  cedros.  ^  ^,,.^  ^^^  j.^.^^  ^^^^,^  ^  ^,,^^^^^^^  ^^^,^,^^  ^^ 


Specucolum  revera  beatum ,  cujus  amoenitas  ipsa 
cagiuu  refectio  est :  ut  toto  mundo  una  vinea  mn* 
hnm  faciat  suis  frondibus,  ne  quis  fidelium  redda* 
lar  sole  ruacotus ;  de  quibus  scriptum  est :  Perdiem  sol 
M  uretle^  nequelunaper  norrem(Psa/.cxx,6).VeruQi 
iiUfioea  probotris  mustuosis  sanctos  inferl  fructus, 
■anjres  crcaty  prophetas  educit,  apostolos  gignit,  fi- 
Mesedit  innumeros;  elquidquid  in  Ecclesia  snncia 
gtorinse  geritur,  isti  similitudini  decenter  aptatur, 

ElPOSmO  IN  PS.\LMUM  LXXX. 
lo  finewt^  pro  torcularibuif  Asaph,  quinta  sabbali, 

Pr9  lorcularibui^  Ecclesiam  signilicari  superiori- 
btts  osi  liiolis  indicaturo ;  sed  quoniam  ibi  hanc  prae- 
igorotionefli  in  uvarum  expressione  posuimus,  nuuc 


bilaie  dictuui  est  a  juvando,  id  est  deloctando ;  ut 
quibus  non  poterat  exsultatio  vertiorum  sufficere,  iri 
abundantissiroam  atque  iuexplicabilcm  lap.iitiam  pro« 
silireol :  docens  gaudentibus  animis  Domino  debere 
gratias  agere,  non  confusos  aliqua  anxietate  cantarc. 
Nam  si  terrena  despicimus,  semper  ex  iilo  Ixiisumus. 
ad  quem  roens  inceru  atque  titubaiis  non  poiest  pot'« 
Yenire.  Jacob  significot  populum  Chrislianuni,  ciii 
anterior  Synagoga  consentii,  dum  ad  istuni  per  gra* 
tiam  translatum  esl,  quod  illi  consui  ablatum.  lii 
sunt  quos  dixit :  Quinla  sabbati,  qui  de  sacra  sciliccl 
regeneratione  niscuntur. 

Vers.  !2.  5ttiiitl€  psalmum,  et  date  tympanum ;  psat» 
terium  jucundum  cum  cithara.  Orgaoa  quidem  isla 


boerorom  vindemiis  explicemus.Cum  tunsus  acer-  D  titraque  musica  6uni,sed  causas  continere  probaniur 


vos  olivarun  sobjecios  foerit  agricolarum  arte  pon- 
deribos «  oimiaque  coeperit  pressora  torqueri ,  et 
cceiiosam,  el  oleuin  pioguissimae  puritaiis 
Quod  10  Ecclesiae  persecutionibus  fieri  posse 
oso  dobinin  est,  quaodo  et  Deo  puias  mcntes  de* 
Ciaffat,  ot  faeeiientaii  conscieuiias  evidenter  assignat. 
QunM  voro  SMbbati^  significat  a  8abl)ato  quinlum 
dbffliy  qoando  Dominus  io  conditione  rerum  ex  aquis 
creavii  aoimaiiai  sicut  Genesis  lectio  decursa  testa- 
tsr :  Oixii  Dtu» :  Producanl  aquw  replilia  animaruin 
marwm^Gen.  i,  30).  Boc  ad  inaptismaiis  gratiam  si- 
■iliiodioo  decoraconjungitur;  qiiae  revera  aniniaiia 
liTJsua  fecoudiute  prodiicit,  dum  sanctificatae  a  iu« 

PAI-BOT..    LXX. 


egregias.  Dicit  eiiim  :  Accipite  psalmum,  ei  date  bo- 
oas  operas.  Psalmus  enim  ad  diviua  verba  pcrtinei 
intinianda ,  quoniam  conformatio  ipsius  canoruni 
ventrem  (sicul  sxped  xiiuus)  hai>et  iuc.ipite;  quod 
nieriio  ad  psalmum  refertur,  qui  seuiper  resonat  su- 
perna  mysteria.  Tympanum  est ,  quod  tenso  coriti 
qiiasi  supra  diias  (ut  ita  dixerim)  inetassibi  ab  aeui.i 
paite  eopulatas  soiet  resonare  perciissuni ;  sic  bo- 
iiiinum  corpus,  duui  pro  Domino  tribubiioiie  qu.i* 
lilur,  ad  superna  mandau  dulcius  temperaiur.  Iloc 
ergo  commonety  ui  accipienies  diviua  verba  Do^ 
miiio  debeamus  offcrre  lerrena  ;  quia  iiinc  Deo  bcne 
damus  tympanum  djin  eleemosynu^  ri^innH,  cuni  Jo« 

19 


rs? 


M.  AURELII  CASSIODORl 


588 


jtiiiib  corpiis  affligimus,  cuni  vilia  sacculi  cuin  suo  A  (cm  Deo  Jacob,  id  est  Deo  Cljrislianrrum.  Ijse  eniin 


iiihiiomiiius  auctorc  iles|iicimus.  Addidil,  psaUerium 
jucuiidum  cum  citliara.  Admonel  eliara  ei  liaec  duo 
jucundissime  copuiari :  ut  et  verba  Dei  qux  in  psaUe- 
rio  conlinentur,  et  cithara  qux  liumanos  actus  signi- 
fic-are  cognoscitur,  in  unam  societatem  debeant  con- 
Ycnire  :  quia  utrumque  melos  sibiinct  copulatum 
Domino  probatur  acceptuin.  Psalterium  eniin  idem 
signiOcat  quod  psalmus,  cithara  quod  tympanum;  sed 
dkversitate  iiominum  easdeiii  res  sub  brevltate  con- 
clusit.  Nain  quemadmodum  cithara  contr.i  psalterium 
conformata  sit,  frequenter  expositum  est.  In  Iidc  au- 
tem  et  sequenti  versu  iterum  nobis  enthymemaiicus, 
id  est  rlietoricus  syllogismus  elucescit  eodem  modo : 
Canere  praecepluin  est  in  Israel,  et  judicium  Deo  Ja- 


rationalero  creaturam  coelesti  veritate  [mi. ^4.,  virtutc] 
judicavit;  sicut  in  Evangelio aii :  Patcr^non  judlcat 
quempiam;  sed  omne  judicium  dedlt  Filio  {Joan.  v, 
22).  llac  ergodispensatioiie  mir.ibili  Dominum  coii* 
stat  esse  iaudandum,  qut  et  legem  279  dedit,  ei  ju- 
d*cium  futurum  suae  majestatis  innotuit.  Jacob  eiiiin 
diximus  significare  populum  sequentem,  qui  adopta- 
tus  per  gratiain  Christi  primx  districtionis  prjecepta 
supeiavit. 

Vers.  5.  Tcstimonium  in  Joseph  posuit  illud,  enm 
exirtt  de  terra  /Egypti ;  l  nguam  quam  non  noverat 
audivit,  Joseph  signiticat  augiueiitum,.cujus  nominis 
inlerprelalio  tfstimonium  est  llebraDi  populi,  qui  de 
terra  i^gi/p/f  muItipIicatusfj;iv<'/.Sed  hocad  nosUam 


cob  :  cautandum  est  igilur  in  initio  iiiensis  tuba,  in  3  generationem  competentcr  aptatur.  Nam  sicut  iile 


die  insigni  solemnitatis  eorum.  Modo  reliqua  pcr- 
scruiemur. 

Vers.  5.  Canite  initio  mcnsis  tuba,  in  die  insigni  so- 
lcmnitatis  vestrce.  Prxceptum  fuerat  inter  alia  Judaeis, 
nt  a  prima  die  septimi  me.isis,  septem  diebus  tuba 
canerent ,  qnod  hodicque  carnaliter  faciunt ,  non  in- 
lelligentes  ideo  fuisse  jussum,  quoniam  Spiriius  san- 
cii  gratia  sepliformis  baptizandis  erat  toio  orbe  pra:- 
dicanda.  Unde  nuiic  fideles  adinonet  Chrislianos,  ut 
laudes  Domini  prxconioli  debeant  voce  cantare,  cuin 
noTX  regenerationis  fuerint  gaudia  consccuti.  Tubi 
cnim  cuin  ponitur,  grandisonis  aliquid  proedicari 
ciamoribus  indicaiur.  Sic  et  alius  propheta  dicit : 
Exclama  et  exalta  sicut  tuba  vocem  tuam  (Isai.  lvm. 


pcr  maris  Rubri  undas  salvatus  ejecius  est,  sic  nos 
a  terra  iEgypti,  id  est  a  viiiis  carnalibus  absoluti,  sa- 
cra  unda  regeneraule,  renascimur.  Ncc  nomen  ipsuni 
niaris  Rubri  vacat :  quia  sicut  iliud  Rubrum  constat 
dici,  ita  et  hxo  aqna  rubra  potest  nuncupari,  qus 
una  cum  sanguine  de  latere  Domini  Salvatoiis  exi- 
vit.  Sequitur,  linguam  quam  non  nov^rat  audivit,  Lin» 
guam  hic  Novi  Testamenti  praecepta  debeinus  adver- 
teie.  Nam  si  sermones  intelligas,  quomodo /ini^uaiii 
quam  nonnoverat  populus  Hebraeus  atidtrr/,dum  Cbti* 
stuin  Dofflinum  iocutum  consti  t  llebraice?  lloc  ergo 
dicit,  quia  per  Evangelium  audieruiit  linguamf  id  est 
prxcepla,  quae  prius  e<  rum  noiitia  non  habebat. 
Sive  illud  sigiiificat  teinpus,  quando  apostoli  Spiiiiu 


i).Considerandum  est  quoque  quod  per  orguna  niii- C  *^''^<^  repleti^    linguis  ignotis  et  variis  sunl  tocuU 
i^icae  disciplinae  et  psailere  Domino,  et  diem  pracci-      (.4cMi,  4). 


piiiiur  solemnitalii  implere ,  ut  sicul  illa  rediguntur 
ad  dulcisonum  inelos,  et  in  unain  conYenientiain 
ftuaviier  collignntur,  ita  omnis  actus  nosterredigaiur 
ad  Dominum,  et  jucundissima  modulatione  ejus  au- 
ribus  oiTeraiur.  Cst  eniin  disciplinae  ipsius  magna 
\is  delectabilisque  cognitio,  quam  doctores  ssecu* 
Ifirium  littcrarum  (largiente  Deo,  qui  concedit  omnc 
quod  utile  est )  feccruiit  docirinabili  lectione  cogno- 
sci,quae  iii  rerum  naiura  prius  tenebatur  abscondita. 
Prima  ergo  hujus  disciplinae  partitio  est  barmonica, 
rhythmica,  metrica.  Secunda  partitio  instrumenio- 
I  iim  ejus  est  in  percussionalia,  in  tensibilia,  in  flati- 
lia.  Tertia  dividitur  in  symphonias  sei.  Quaria  divi- 


Vers.  6.  Divertit  ab  oneribus  dorsum  ejus ;  maius 
ejui  in  cophino  servierunt.  Et  hoc  quamvis  ad  histo- 
riam  dici  videatur,  quando  in  iEgypto  Jadaeorum  po- 
pulus  diversis  necessitatibus  serviebat,  modo  ut  la- 
teres  faccrct,  modo  ut  terram  cophinis  exliiberet, 
tamen  istud  Christianoriim  partibus  dilio^eniius  appli- 
camus,  a  quorum  dorso  avertit  Deus  onera  peccato- 
runi,  quando  se  felici  humilitate  prosteruunt,  sicut 
ipse  dicit :  Vemte  ad  me,  omnes  qui  laboratis  et  one^ 
rati  estis,  etego  reficiam  vos  [Uatth,  xi,  i8).  Cop/ii/ios 
autem  dicimus  per  quos  sordium  purgainenta  proji- 
ciinus,  ut  loci  puritas  elucescat.  Manus  ergo  suas  in 
eis  tencnt  qui  peccaioruin  inimunditiis  occupantur: 


ditur  in  tonos  quindecim.  Sic  totius  virtus  piilcher-  D  sed  de  b::C  servitute  liberamur  a  Doioino,  quando 


rimae  isiius  discipTinae  talibus  priscorum  dist  nctioiii- 
bus  expticatur;  per  quos  modos  in  saecularibus  Hbris 
multa  qiiidem  legimus  ostensa  fuisse  miracula.  Sed 
ui  fabulosa  forte  taceamus ,  per  citharam  canoraro 
Vd^  id  legimus  a  Saule  fugisse  daemonium  (i  Reg,  xvi, 
25) ;  muros  Jericho  clangeniibus  tubis  protinus  cor- 
ruisse  {Jos,  vi,  20),  lectio  divina  tesiatur;  ut  dubiutn 
non  sit  nuisicos  sonos  (jubente  tamcn  ac  permiitente 
Domino)  inagnas  pleruroque  fecisse  virtutcs. 

Vers.  4.  Quia  prasceptum  in  Israel  est,  etjudicium 
Deo  Jaeob,  Dicit  causam  quare  debeant  tuba  caiiere  : 
quia  I#i  dala  est  per  Moysen  in  Israeliiico  populo, 
qui  rojnita  nullus  pcccare  debuissel.  Judicium  au- 


scelerum  nustrorum  sordibus  expiamur. 

Vers.  7.  In  tribulatione  invocasti  m^,  et  Uberavi  te  : 
exaudivi  te  in  abscondito  tempestatis  :  probavi  (e  ad 
afuam  contradicionis.  Jam  quidem  Domini  Salvato- 
rls  verba  refi:runtur,  et  poterat  esse  divisio,  nisi 
posl  versum  isium  diapsalma  sequeretur :  ubi  magis 
compcteutius  credimus  esse  f  iciendam.  Sed  quoniam 
persona  muiata  est,  hoc  schema  dicitur  etbopoeia» 
quoies  aliquem  introducimus  ad  loqiiendum.  Impu- 
taniur  enim  beneficia,  ut  gravior  aesiimetur  offensa. 
Ipse  eniin  nos  de  tribulatione  liberat,  i,  se  in  abscon" 
(/ifo  angustiam  [mss.  G.  et  F.,  inabsconditaangustic] 
nostroc  tempestaiis[ms,  A.,  tentetioms^exaudit :  sed 


IWO  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LXXX.  m 

^obat  nos  in  coulradicUoninus  baBreticoruni, qunndo  A  servire.  Intelliganl  ergo  Aiiaui  quibns  «ocliti  stnt. 


aliquibus  altercationibus  velut  ventis  flantibus  exci- 
taiDur.  Nani  si  ad  bistorium  referas,  aquam  contra- 
diciionis  dicit,  quando  in  deserio  fluenla  Israelilicus 
populus  incredulis  menlibus  expelebat. 

Yers.  8.  siudi,  populus  meus,  et  loquar  hrael^  el 
toHfieabor  tibi :  Itrael^  n  me  audieri$^  non  erit  in  ie 
4m$  recens^  neque  adorabis  deum  alienum,  Inlerjecto 
diapsalmate  (quod  nobis  estin  divisionibusmagiiupere 
custodiendum) ,  venit  ad  secundam  partcm.  Sed  cum 
lit  anterius  loqui  quum  audire,  hic  prius  positiim  est, 
AMdi ;  ut  adverias  ad  inlelligeniiam  potius  diciuin, 
MMi  ad  aurium  transitorium  sonum,  Dicit  eiiam,  po- 
puU$  meuSf  ut  iilam  sequesiraret  amurcnm,  qiiae 


qui  se  a  caibolica  sanitale  disjimgunt. 

Vers.  9.  Ego  enim  sum  Dominus  Deus  farics,  qui 
eduxi  te  de  terra  jEyypti,  Dilala  os  {icum,  et  tmplebo 
illud.  Redduiitur  jusiaccanssDquare  deus  adorari  noii 
debeatalieiius.Primumquod  Dcus  noster  inimulabilis 
atquc  xternus  est,  qui  de  se  dixit :  Ego  sum  qui  sum 
{Exod.  tii,  14).  Deinde,  ut  omnia  intelligeremus  al> 
ipso  lieri  qiiaccunqne  nobis  profulura  snccedunl,  aii» 
qui  eduxi  te  de  ten  a  JE^ypti,  QiiaB  secuiida  species 
dcfiuitionis  Grxce  ennoematice  dicitur,  Latinenotiu 
nuncupaiur.  Ilacc  isto  modo  semper  eflicitur,  cum 
unusquisquc  de  factis  propriis  judicatur,  qu«  et  ipsi 
tatitum,  non  et  aliis  videantur  accidere.  Sed  lioc  cum 
Juda^is  ad  bistoriam  dicitur,  Christianorum  280 
lorcnlaribus  Ecclesiae  tanquam  pars  fancilenta  proji-  B  generalitas  commonetur.  Educit  eiiim  nos  de  terra 


citur.  Ille  est  enim  populus  Dei,  qui  nescit  cuni  ma!is 

aliqaa  morum  permixtione  confundi;  sed  in  olei  pin- 

gnediDe  ac  puritate  in  Christi  gratia  roundis>imus 

perteirerat.  Sequitur,  /irae/,  et  testificabor  tibi,  Guin 

hie  ante  judiccm  soleant  lesics  produci,  ipse  Do- 

■Mnos  judidi  tesiem  se  dicii  esse  veritatis ;  ut  nul- 

Ips  de  factoruin  suorum  compensatione  dubitarct, 

riN  talis  asiipiidaior  existeret;  quod  tamen  conse- 

qaeater  expouit.  Testificatur  enim  Duminus  quando 

in  lUo  Judlcio  majestatis  suae  unicuique  dederit  pro 

ftctorum  suorum  qualitafe  sententiani :  ubi  tesiibus 

epQS  DOD  eritut  judiceiur,sed  ipsum  judicium  actuum 

iaestrorum  lestimonium  dabit.  Dicturus  est  enim  jti- 

stis  :  Esurin^  et  dedistis  mihi  manducare ;  sitivi^et  de- 

astU  mihi  bibere  {Matth,  xxv,  55),  el  reliqiia.  lin-  C 

piis  aoteni  quod  talia  non  fccerint  imputabit ;  ita  tit 

•I  }odicium  ejus  non  sinc  tesiimonio  esse  videaiur. 

Addidit,  Israeif  si  mr  audieris,  non  erit  in  te  deus  re~ 

cow.  Repciit  Israei,  ul  se  familiarem  intelligat,  et  ad 

jissa  Doinini  obedienier  vota   convertat.  &Iagniiui 

SRfin  sacrameiitum  uno  verbo  concl.idiiur,  ul  jani 

lioc  Tentura  haeresis  veritatis  senientia  vincereiur. 

Kxit  eiiim,  non  erit  in  te  deus  recens,  ne  Verbuin  Pa- 

tris  quisquam  putaret  esse  sub  tempore.  Nam  ille 

neeiu  est  qui  anliquiorem  habet.  Quapropter  si  re- 

muDon  potest  dici,  coaeternum  debet  meolis  sanitas 

Mofiteri.  Ei  ne  possit  aliquis  Deum  Gbristum  rcce/i- 

lnidicere,queiude  Maria  Yirgine  natum  esse  cogno- 

tcii,  cojos  bumanitas  facta  probatur  esse  sub  tempore, 


jEgypti^  qiiando  per  regeiieraiionis  gratiam  a  pecca- 
tis  lelcnimis  liberat, quibus  lenebamur  obnoxii,  cum 
manus  nostrae  (sicut  ait  superius)  in  eophino  urviC" 
bant.  Sequitur,  Dt7a<a  os  riium,  et  imptebo  illud.  Di* 
lalaj  divulga,  dissemina,  coiiftlcndo  uiiqiie,  vel  admo- 
nendo;  ul  illa  velis  loqui  quae  digna  videantur  auditu. 
Tunc  enim  sensus  spiriiuali  gralia  repletur,  qnando 
in  laudes  Domini  oi  dHaiaium  esse  cognoscitur ;  ut 
hoc  per  ejus  grutiam  incboemns,  et  ejus  muneru 
coinpleamus;  sicut  dicit  Apostolus :  Dilataminietvos. 
Nolile  juguni  ducere  cum  infidelibus  {II  Cor,  v], 
13.  li). 

\ers.  10.  Et  non  audivit  populus  meus  voeem  meam^ 
et  Israel  non  intendit  mihi. 

Yers.  li.  Et  dimisi  eos  suundum  desiderium  cor^ 
dis  eorum^  et  ibunt  in  votuntatibus  suis,  Quamvis  iiii- 
pleverit  Dominus  propheiarum  ora  dilatata,  Jicit  eos 
audltos  non  fuisse  ab  israt-litico  populo,  dum  ejiis 
minime  jussa  compleverit.  llle  eniin  suas  plebi  tan- 
qu  m  oleo  loquebatur;  sed  amurca  non  polerat  au- 
diie,  qus  erat  velut  inutilis  rcspuendj.  Addidil,  Et 
dimisi  eos  secundum  desiderium  cordis  eomin,  et  ibwtt 
in  voluntatibus  suis,  Sequitur  ultiodigna  peccatl.Non 
enim  dimiititur  impunitus,  qui  a  Dominl  tuitione 
deseritur.  Ille  eniin  quos  relinquit,  affligil :  quia  ina- 
lorum  omniuro  retribuUo  est  tanta  boniiate  fraudari. 
Putal  eniin  peccator  genus  esse  beneficii,  si  [  ei/., 
dum]  suis  voluntatibus  permittatur  expleri,  duin  ilt- 
cat  A^oslolus  :  Tradidit  illos  Deus  in  concuiiiseentias 


ieif,  110«  erit  tibi  deus  recens  :  quoniam  ipse  est  q>;i  D  cordis  eorum,  in  immunditiam{Rom.  i.24), et  reliqua. 

Yei  8.  12.  Si  pUbs  mea  audisset  met  Israel  si  in  viis 
meis  ambulassetf  pro  nihilo  intmtros  eortiiii  humilias^ 
«em,  et  super  tribulantes  eos  misissem  manum  meam. 
Quae  eiidiim  est  quare  plebem  dixerit  suam,  qoae  eum 
non  erat  auditura?  Suain  dixit,  quia  ei  legem  dedii, 
roiracuia  magna  moiistiavit;  ut  colpa  cresceret,  cuin 
in  eom  plebs  electa  peccasset.  Et  noia  qoemadmo- 
dum  se  In  boc  primo  versu  subseqiientia  verba  de* 
clarant.  Quod  dixit,  plebs  rtiea,  hoc  signifleat  I$raeL 
Quod  ait,  audsset  m«,  boc  Tult  iotelligi,  $i  in 
viis  meis  ambulassei.  llle  eniin  et  audit  Doininum, 
et  in  vii»  ejus  ambulai,  qui  mandaiis  ipslus  ooo  re* 
piritur  advcrsus.  L!i  vfde  ordiiiem  fuisse  scrvatu:n. 


omne  prlocipiom  genitus  de  Patris  substantia, 
tqoali  cum  eo  eoetemiiate  consistit,  regnans  per  io- 
Isita  saecola  saeculorum.  Uode  roirabili  sanctoque 
CHDpefMlio  Patres  nostri  duas  nainras  permanere  in 
i«o  Domino  Gbristo  unitas  atque  perfecti»s  dici  et 
cr.di  maueioni;  ut  omoium  haereticurum  roorbosa 
•e  leiida  erociatio  tanquam  biaius  pestifer  salubri 
HMoedio  clauderetor.  In  te  autem  quod  dixii,  signi- 
ieai  10  e<rile  tuo,  ubi  dcbet  veriias  non  falsitas  in- 
vtoiri*  A<IJedt,  neque  adorabis  deum  aliinum.  Cum 
lipra  ioferdixerit  coli  recentem  deum  non  debere,  hic 
Herafe  deum  vetuit  a/i>fittm;  ut  pene  par  sit  scelus 
hzmtem  4eum  pulare,  et  nefanda  iJoIis  devoiioue 


591  M.  AIJREIJI  CASSIODORl  592 

Prius  enini  est  doceri  nos,  ac  dt.inde  aiidaa  com-  A  ter,  artcrntis  Filiiis,  nelernusSpiriius  SAucliis.  Disiiit- 


|)leri.  Sequitur  prxniium  quod  mereri  noii  poUiil  in- 
devotus  :  Ad  nihHum  inimicos  eorum  humitias$em^  et 
super  iribuiantcs  eos  misiaem  manum  meam.  Geuera- 
liter  sunl  accipieada  quoe  dict.1  sunf,  quia  tunc  ille 
resislit  inimicis  nostris,  quando  ei  ruerimus  liumili 
satisfactione  do  oti.  Nam  si  Deo  male  ageudo  resisti- 
mus,  ille  iterum  nostris  non  contradicit  inimicis ;  nec 
iiianum  defenslonis  super  eos  ponit,  qiii  se  ab  ipso 
superha  rcluctatione  subduxcrint.  IJnde  iiitelligere 
debemus,  quando  a  nobis  a?crtitiur,  non  esse  pietatis 
defcctum,  sed  magnae  ultionis  aculcum.  Suspeiidiiur 
enim  interdum  a  defensione  sanctoniro,  quando  tri- 
bulalionibus  ct  afQiclione  lentantur.  Sed  juslos  sic 
lentari  p-itiiur,  ut  non  deserat;  impios  auiem  sic 
Iribulari  permiitit,  ut  se  ab  eis  reddat  alienum. 

Vers.  13.  Inimici  Domini  mentiti  sunl  ei;  et  erit 
tempus  eorum  in  cetemum.  Post  verba  Domiiii  rcdit 
Asaph  ad  tertiam  parlem,  inimicos  ejus  digna  exse- 
cratioiie  redarguens.  Mentiunlur  enim  qui  bonis  se 
pollicitationibus  obligantes,  in  pessimos  iterum  rela- 
liuntur  crrores.  De  paganis  enim  dici  non  potuit, 
qui  nulla  fueranl  Domini  promissione  constricli.  Et 
iic  foraitan  quod  eos  florentes  in  hoc  mando  vides, 
crederes  jam  relictos,  addidit,  in  eetemum  erit  tem- 
pus  eorum^  scilicet  punitionis,  quando  illis  dicetiir  : 
ite  in  ignem  ceternum  (Matth.  xxv,  41) ;  de  quibus 
cliam  legiiur  :  Vermis  eorum  non  morietur^  et  ignis 
eorum  non  exstinguetur  (Isai.  lxvi,  24).  Quod  schema 
eclipsis  Gra:ce,  Lutine  derectus  dicKur  :  sed  non  qui 


ciio  eniui  in  persoois,  unitas  cognoscitur  iit  uatura. 
Omiiipotens  Pater,  omuipotens  F.liiis ,  omnipoiens 
Spirilus  s:inctus;  trinum  quidem  nomen,sed  uua  vir- 
tus,  una  po  entia.  Filius  a  Patre  incompreheiisituli- 
lergenitus;  Spiriius  suictus  a  Patre  et  Filio  iueOabi- 
liter  procedens  :  potcsias  non  accidens,  scd  iiidividua 
manens.Suromitas  sociabilis,  regnum  sine  (Ine,  gloria 
sempitcrna,  qux  sola  creat,  sola  peccata  dimitlit,  et 
coelorum  regna  concedit.  Sequilur,  Neque  adorabis 
deum  alienum.  Deus  alienus  est,  qui  in  sacrilegas  cul- 
turas  de  iientium  hominum  pravliate  pervcnii;  nou 
cssentiam  deitatis  habens,  sed  honorem  falsse  luaje- 
statis  accipieos;  non  qui  homines  creivit,  sed  qoi 
est  ab  hominibus  fabricatus.  Alienus  revera,  quo* 
B  nJam  alienata  mcn:e  repcrius  est.  floc  si  utrumqiie 
refugiiuus,  veri  Dei  gratiam  promeretur,  quia[«c/., 
qui  ]  novit  de  se  male  sentientes  abjiccre,  et  recte 
credentibus  beneficia  digna  prsstare. 

281   EXPOSITIO  IN  PSAUIUM  LXXXL 

Psalmus  Asaph, 

Dicum  est  in  praefatione  psalmos  universos  esse 
Davidicos ;  sed  hos  qui  vocabulorum  diversitale 
prxiiotaiitur,  propter  inlelligentiam  nominum  suo* 
rum  in  litulis  fuisse  pracscriptos  [ms,  A.,  perscriptos]. 
Ponitur  enim  hic  Asaph^  quod  indicat  Synagogain, 
quae  Doniinum  Salvatorem  C(  rporea  qiioque  praesen- 
tia  meruit  in:ueri,  quando  dignatuni  est  Vcrbum 
caro  (leri,  et  iu  gratiam  nostrae  vivificationis  occidi. 


pcr  ignorautiam  deficit,  std  qui  se,  ut  potissimum  q  Denique  psalmus  ipse  sic  inclioat :  Peum  sietisse  in 


qu.xratur,  abscondit. 

Yers.  14.  Cibavit  eos  ex  adipe  frumenti,  el  de  para 
melle  saluruvit  eos.  Ilic  pietas  Greatoris  expon  lur; 
ut  inimicos,  id  Cht  iiigratos  beneficiis  suis  rcpleverit, 
quos  superius  dixit  fuissc  mentitos.  Ex  adipe  fru- 
mentif  sive  manna  significat,  sive  corpus  Domiui 
Christi.  Adipem  quipi>e  dicimus  animalium  pingu^ 
dineiu  corpulentam;  quod  nomeu  ad  frumenium 
abiisive  translatum  est,  ut  significaret  el  interius 
Qllquam  inesse  bouitatem.  De  petra  melle,  hoc  est  de 
sapientia  Ghristi  :  quoiiiaro  ipse  Petra  cst  de  quo  su- 
pernae  doctrinae  mella  manaverunt.  Saturavit  eos^ 
diiit,  id  est  sancta  prxdicatione  complevit.  Sed  per- 
fidi  jejuni  fuerunt  fide,  qui  auribus  aggravati  audire 
poluerunt  [nus.,  ad  satias  audierunt]. 

Conclusio  psalmi. 

Redeamus  nuncad  sententiam  superiorem,et  more 
apuiu  dulcissimis  floribus  iusidentes,  assidua  repeli- 
lione  suavia  mella  carpamus  :  qnia  res  salutaris 
qootiescunque  repetiliir,  necessaria  semper  inde  su- 
uiunlur.Quiq[iroptcr  studiosissime  icrquiramusquare 
sil  dictum  :  Non  erit  in  te  deus  recens^  si  revera  vo- 
lunins  esse  IsraelT  In  hoc  enim  verbo  fidei  totius 
virtns  sanclissima  continetur  :  in  boc  seruione  inef- 
fabilis  Ula  majestatis  natura  deciarala  esL  Nam  si 
deus  recens  non  accipitur,  coflenia  sibi  sancia  Tri- 
uitas  sine  dubilatione  seniitur  :  quia  junior  ibi  non 
esi,  ubi  senior  uon  probatur.  i£tcrnus  est  igilur  Pa- 


synagoga  deorum,  Nec  illud  omitlendum  esse  dijii- 
dico,  quare  Synagogam  antiqui  vocitavcrini,  quain 
iiuuc  Ecclesiam  Gbristianis  teuiporibus  nuncupamus. 
Synagoga  est  generaiiicr  dicia  congregatio,  non 
satis  exprimens  hominuiu  ccelum  ;  Ecclesia  vero 
coiivocatio  nuncupaiur,  quae  de  diversis  gentibus 
nggregata  colligitur.  Gonvocari  enim  ad  illos  pertinet 
qui  ratione  praccellunt ;  ut  intelligamus  Ccclcsiaiu 
Dei  ct  iiomine  crevisse  semper  et  meritis. 

Dtnsio  psalmi. 

Asaph^  qucm  pro  significatione  sui  nominis  in 
titulo  cotistat  appositum,  coutra  Judaeos  de  Chrisii 
adventu  per  totum  loquitur  psaimum.  In  prima 
parie  conimotiens  eos  I>eum  in  eorum  niedio  consti- 
^  tisse,  et  ideo  non  debere  illos  cousortium  suscipeto 
peccatorum.  Secunda  parte  admoiiet  ut  intelligant 
ipsum  esse  Gbristum,  qui  in  assumptione  caniis 
pauper  ei  egenus  esse  videbatur.  Tertio  loco  dicit 
eos  b  >uorat<^s  ut  filii  Dei  fierent,  sed  ipsos  in  uioriis 
laqiieos  suo  viiio  corruisse. 

Expositio  psalmi. 

Vers.  1.  Dens  stetit  in  synagoga  deorum;  in  medin 
autem  deos  discernit.  Uno  verbo  Jesus  Christus  mira- 
bili  nobis  brevltate  declaraiur.  Ipse  enim  Deus 
stetit  in  synagogat  qui  et  sedet  ad  dexleram  Patrls. 
Situs  ciiiin  isll  corporales  sunt.  Nam  si  maj  slateni 
ejus  intc!idas ,  ubiqiie  toius^  ubique  plenus  est ;  iic.c 


93 


EXPOSITIO  IN  PSALTLRIUM.  PSAL.  LXXXI. 


m 


potest  dici  a  nalura  dciialis  stare  vel  sedcre,  qui  A  pupillOf  cui  pater  carnalii  laitnani  solatla  non  pr»« 


niilla  loci  determinatione  concludilnr.  Scd  iste 
Asapb  divina  inspeclione  iiluminatus,  Deum  clamat 
Jesum  Christom  in  iynagoga  $tctis$ej  cui  nisa  est 
impiorum  turba  resisterc ;  ut  afieciu  palerno  corri- 
geret  quos  in  seipsos  putius  cognoyerat  insanire. 
Sic  eoim  de  ipso  et  Joannes  Baptista  dicit :  Medins 
autem  ve$trum  stat,  quem  vo$  ne$citi$  (Joan.  i,  26). 
Addidit  eiiain,  deorum^  ut  eviJentius  de  bominibus 
dictum  adverteres,  inter  quos  corporaliter  babitasse 
cognoscitur  Cbristus ,  sicut  Baruch  propheia  prxdi- 
lit :  Po$t  hac  in  terris  visu$  e$t,  et  cum  hominibu$ 
eQnter$a(u$  e$t  {Baruch  iii,  33).  Num  hoc  de  hoinini- 
bus  diclum  soepius  invenimus ;  unde  et  ad  Moysen 
dicit  :  Con$iitui  te  deum  Pharaoni$  {Exod.  vii,  i). 


hebat.  Nam  sicut  aiite  ntundi  cousiitutionein  Verbuia 
sine  matre  fuit ,  ita  tenipore  tncarnationis  suae  ideni 
ipse  Dominus  Christus  exstiiit  siiie  paire  terreno. 

Vers.  4.  Ei  ipite  pauperem ,  et  egenum  de  manu 
peccatori$  Uberate,  Ad  ilios  hxc  verb»  Geri  sentiuir- 
tnr,  qui  roaiius  stias  quidem  in  nece  Domini  ininitue 
miscuerunt,  sed  contra  sceleratas  pracsumptionea 
obviain  ire  noluerunt,  ut  et  illum  a  pernicie  corpo- 
raii  liberarent,  et  se  a  consensu  pravitatia  exuercnt; 
de  quibns  et  alibi  dicitur  :  Canes  muti  ne$cierunt 
latrare  {liaL  lvi,  10).  Ipsi  ergo  commoneninr, 
ne  desinant  injuste  traditum  eripere ,  qui  erani 
iniquo  facinore  peccaturi.  Nam  curo  possis  obviare 
perversis,  si  desinas  adversari,  consensus  erroria 


El  inferius  ps.ilmus  ipse  dicturus  esi  :  Ego  dixi :  B  est.  Pauperem  vero  et  egenum  de  Dom-no  Salvaiore 


Dii  e$li$y  et  fHii  Excehi  omne$,  Sic  enim  el  filios  Dei 
bomines  vocamiis.  Qiiod  si  ad  naturam  deitaiis  refe- 
ras,  uniim  est  Verbnm  quod  veraciier  £c  proprie  sic 
debeai  nuncupari.  Dicimus  nonnunquam  abusive 
deos,  f  t  superas  potestates ,  sicut  ait  Apostolns : 
EiA  iint  qui  dicantur  dii ,  $ive  in  ccelo ,  $ive  in  terra : 
noHi  tamen  uuu$  e$t  Deus  Paler  (/  Cor,  viii,  5,  6). 
Seqoitur  :  /n  medio  autem  dcos  discernit,  Ecce  adhuc 
incarnaiio  ejiis  situ  corporeo  declaralur.  Nain  cum 
dicil,  rn  medio^  locale  spatium  s'gniiicat,  quod  turbis 
anibientibus  cingebatur.  Deo$  di$cernit^  id  est  apo- 
stoloe  alque  justos,  qui  majesiatis  cjus  monila  fidem- 
i|oe  secuti  suni.  Di$cernere  enira  ad  prsescientiann 
periinet  intellectumque  divinum,  qui  nos  de  massa 


dici  posse  freqnenter  expobitum  est  :  quia  cum 
humanitatem  fuscepit,  stniul  et  indigentiam  iiostrA 
paupertatis  assnmpsit,  sicut  et  alibi  dicitur  :  Paupef 
et  dolen$  ego  eum  {Psal,  lxviii,  30). 

Vers.  5.  Ne$cieruntt  neque  inteltexerunt^  in  ten^* 
bri$  ambulant  :  movebuntur  omnia  fundamenta  terrmm 
Vera  conclusio,  brevisque  sententia  :  non  illos  intei" 
lexi$H  auctorem  lumiuis,  qui  in  tenebri$  ambuUt* 
bant;  282  ^®  qnibiis  diclt  Apostolus  :  Si  enim 
cognovis$ontf  nunquam  Dominum  gloricB  erucifixi$$ent 
(i  Cor,  II,  8).  Sequitur,  movebuntur  omnia  funda" 
menta  ttrrce,  nt  veraciter  de  quo  dicta  sint  snpe- 
riora  possis  advertere.  Signtim  dicil  quod  in  crtici- 
fixione  Domini   constat  evcnlsse;   sicut  Evangelii 


iK^ccati  erip  I,  et  ad  coclorum  regna  perducit.  Unde  C  docirina  te^tat  ir  :  Terra  mota  e$t,  petrce  $ci$$a:  $unt 


vtiaoi  Apostolus  dicil :  Qui$  enim  te  di$cernit  (/  Cor, 
aT.7)? 

Vers.  2.  Quousque  judicati$  iniquitatem ,  et  fade$ 
9»eccantium  [ms.  A.,  peccatcrum]  $umiti$?  Dicendo, 
ftuou$que,  pravaro  consuetudinem  longi  temporis 
«ccnsavii.  Suscepiae  siquidem  legi  durissime  restiie- 
ntni ;  djrectis  prophetis  mortes  pessimas  intulerunt ; 
wenientem  Dei  Filium  crucifigere  quam  bonorare 
^naliierunt;  ut  uierito  sit  dictum  :  Quott$que,  cum 
«siiam  el  ipsum  Creatorem,  quanium  ad  volunlatem 
^orom  attinei,  interficere  decrevissent.  Facie$  auiem 
^umitis  peecantium  dictum  est,  propter  eos  qiii  se  in 
dla  seditione  crucifixionis  discernere  noluernnt;  sed 
^um  furentibus  fiiruerunt,  cum  insiinicntibus  clama- 


{Matih,  xxvii,  51),  et  reliqua.  Itiic  enini  si  in  causas 
alias  iranferalur,  sicut  perfidi  Judaei  volunt,  nulla'e* 
nus  poterit  convenire.  Terra  veio  inota  potesl  nt 
spiritualiter  accipi  :  quia  illo  lenipore  multi  pecca- 
tores,  id  est  terreni  homines  viso  tanto  miraculo 
crediderunt,  ex  quibus  Centurio  exclamavit  dicens  : 
Vere  Filiu$  Dei  erat  i$te  (Ibidem,  54). 

Yers.  G.  Ego  dixi :  Dii  est'$,  et  filii  Exeelsi  omne$  • 
Venit  ad  lertiam  partem,  ad  aposiolos  et  jusios 
reliquos  verba  convertens.  Iloc  en  m  honorabile 
nomen  solis  fidelibus  datur,  de  quibiis  siiperins 
dixit  :  Deu$  $'€tii  in  $ynagoga  deorum.  Promissiones 
ergo  tales  acceperant,  ui  si  mandata  Domini  cusiodi- 
rent,  lilii  vocarentur  ExceUi,  per  gratiam  ntiqne,  iion 


^eront,  faciemque  illam  peccantium  tetris  vuliibus  D  pcr  naiuram.  Solum  euim  Verbum  est,  quod  substan- 


indoeroot.  Nam  si  facie  fuissent  divisi,  et  actibus 
^oqoe  poierant  segrrgari. 

Vers.  5.  Judieute  egeno  et  pupillo;  humitem  et 
Wiuuperem  ju$tificate,  Interjcclo  diapsalmaie  venit 
^l  secundam  partem,  in  qua  commoiict  enixius 
«lodafcos,  ut  debuiasent  intelllgeie  qiiem  videbanl, 

adverterent  humilem  propter  se  factum,  cui  coelo- 
polesiates  dominationesque  dcserviunt;  pupiU 
foisse,  qoi  rector  est  omnium;  egenum,  qui 
^Sonando  neseit  expendi ;  pauperem^  cujus  suul  omnia 
^oc  In  coelo  et  in  terra  creaia  sunt.  Fpsuin  ergo 
^ommonet  fu$tipcari ,  quem  Jiidjeorum  protervia 
^esidcrabat  eistiiigui.  I'ulchre  auttin  dictum  est, 


tialiier  et  proprie  dicitur  Dei  Filius;  sicul  est  illud  : 
Dominu$  dixit  ad  me  :  Fitius  mfu$  e$  iu  (P$al,  ii,  7). 
Omnes  autcm  (ilii  ejus  voranlur,  qui  s:inctis  jussio- 
nibus  acquiescunt;  si  ul  in  Evang»»Iio  legliur  :  Q  ot- 
quot  autem  receperunt  eum^  dedit  eis  pote$tate'»  filioi 
Dei  fieri  (Joan.  i,  12).  Inlende  vero  quod  per  deci- 
mam  lertiam  speciem  definitionis,  quam  Graeci  x«r* 
avoc^oyiav,  Laiini  j  >xla  rationem  dicunt,  homines  di- 
cuniur  dii  et  filii  Dei;  qu»  tunc  exo  itur,  qiiando 
roajoris  rei  nomine  res  definitnr  iuferior.  Hoc  eiiam 
argumentum  comparationis  refertur  a  minore  ad 
niajus.  Minores  sunt  enim  homines  quaro  dii. 
Vcrs.  7,  Vo$  antem  sicut  homines  moriemini,  et  sie 


595 


M.  AtRLLll  CASSlODUm 


596 


tti  unus  de  principibus  eadeiii,  Superiorem  versum  A  credere,  dicite  duas  lubsiantias,  dic>te  duas  tormzs. 


flixit  fid  justoi ,  nonc  Terbi  deaeciit  ad  Impios. 
Increpai  enini  iiicredulos,  qui  mori  poiius  per  su- 
Verbiam  quam  per  obedieuiiam  yrivtre  maluerunt. 
Dicendo  enim  :  Sicut  homines ,  aignificat  nlique 
peccaiores,  qni  nullo  pretio  simt  redempli,  nec 
de  obnoxiis  facti  8unt  liberi.  Adjecit,  et  sicui  unus 
de  prindpibus  eadeiis.  Unus  de  p^incipibus  signifioat 
diabolum,  qni  de  ccelo  projecius  corruit,  et  poinain 
suse  perversiiatis  invenit. 

Vers.  8.  Exsurge,  Deus^  judiea  terram :  quonmm  (u 
ktgredUabis  in  omnibus  geniibus.  Cui  dicitur,  Exsurge, 
iiisi  illi  qui  praevidebalur  occidi?  Judca  terram^ 
eidem  ipsi  dicitor  de  qoo  scriptuip  est :  Cum  autem 
renerit  FiUus  hominis  in  majestaU  sua,   et  omnes 


stcut  Apostolos  ait  :  Qui  cum  in  forma  Dei  essrt, 
non  rapinam  arbitratus  est  esse  se  ffqualem  Deo ;  $ed 
semetipsum  exinanivit  formam  servi  accipens^  et  het* 
bitu  inventus  ut  homo  {Philp,  ii,  6,  7).  Tanlum  e^t, 
ne  rertigicntes  dogma  salutirerutn ,  eiitium  Yobis 
prTparciis  xteruom.  Sciendnm  vero  est  quod  hic 
psalmus  quintus  est  eorom  qiios  de  duabus  nalurit 
Doniini  Christi  conscripios  esse  prxdiximus. 

EXPOSITIO  LN  PSALMUM  LIXXIl 

Cantcum  psalmi  Asaph. 

Cantici  psalmi  significauiiam  in  prsfatione  posui- 

mus»  et  per  tilulos,  ubi  locus  exegit»  frequenter 

edximus  : quoniam  nominum  islorum  virtus ad  illum 

1108  intellectum  irahit,  ut  in  rebus  actoaltbus  ad 


angeii  cum  eo^  tune  seclebit  super  sedem  majestatis  B  divinam  contemplationero  animos  jogiter  erigamiis. 
fWF^  et  congregabuntur  ante  eum  omncs  genta  (Matth. 
XXV ,  3i  ,  5i ).    Oareditabis    in  gentibus  ,    lerram 
scilicet  qoam  superius  <iixit,  illam  quam  beati  possi- 
debunt,  et  «teroam  jucunditaiem  magnae  feliciiatis 

accipient. 

Conclusio  psalmi, 

Audite,  Judxi;  inieiligite,  pertinaccs,  quanta  de 

adventu  Domioi  Asaph  iste  locutus  est.  Quid  culitis, 

si  prophetarum  vestrorum  dicta  nescitis?    Venite 

ad  catholic  s  sacerdoles,  aperiantur  aurcs  vesirse 

ut  pos^itis  dono  Domiiii  diuturnam  evaderc  surdita- 

icm.  Vos  quoque,  psalmi  hujus  primo  versu  cura- 

mini.  qui  Nesiorii  et  Eutychis  pestifero  vapore  Ter- 

vetis.  De  qoo  enim  dicitur  :  Deus  steiit  in  synagoga 


Asaph  vero  congregaiionem  Latina  lingua  resonare 
non  dubiom  est.  Sed  iste  Asaph^  quolies  in  medium 
dediicitor,  sicot  jam  diximos,  non  est  aoctor  ipse 
carminis ,  sed  propter  nominis  soi  significaiioDem 
virtotesqoe  psalmorom  apte  titulis  est  appositus. 

Di  isio  psalmi, 

Asaph^  qui  molta  jam  in  soperioribus  psalmia 
de  Domini  incarnatione  prxdixcrai,  nonc  in  primo 
membro  de  adventu  ejus  secundo  dictnnis  ost: 
expetens  ut  qooniam  in  fine  saecoli  inimici  ejus  per 
Antichristum  nimis  erigendi  sunt,  ipsios  cito  debejt 
venire  Judiciom  :  283  ^^  gravissimi  hostis  diotoma 
licentia  cunctam  vastare  possit  Ecdesiam.  Secundo 


deorum;  et  sequitur,  in  medio  autem  deos  ditcernii?  C  «"embro  in  eos  per  siiiiilitudines  quasdam  nomiiiuis 


Stetit  otiqoe  ab  bomanitaie,  diicrevii  a  deiiate  onus 
atque  idem  Dominus  Chrisius;  utrumque  vcrutn, 
utrumqne  perfectom  esi.  Talis  ei>im  error  esi  diias 
natoras  divisas  secundum  duas  pcrsonas  in  Ctiristo 
Domino  profiteri,  qualis  unam  confusam  credere, 
quamv's  in  uuiiate  personx.  Vobis  enim  Sedulii 
versus  ille  diceiidus  esi  : 

Ambo  errore  pares,  qoaoquam  diversa  sequaiilur. 
Nam  si  hominem  ad  coelos  non  extulit,  diclte 
qucm  redemil?  Formam  siquidein  servi  assuni- 
ptam,  legis  non  absumptam.  Nulli  autcm  daium 
cst  tunc  perire,  qiiando  ne  aliquando  perire  possit, 
accepit.  Nam  si  jain  una  natura  sub  conrusiotie 
magis  veslra,  o  Eutychiani,  facta  cst,  ut  putaiis, 
qiiomodo  Filius  hominis  ad  judicandiim  prxdicitur  ^  gellis  cxderent,  et  senl<'ntiae  pravitate  damnarent , 


supplicat  vindicari,  corrcctionis  voto,  non  mati^di* 
clionis  inslincto 

Exposilio  psnlmi. 

Vcrs.  1.  Deus,  quis  similis  erit  tibi  ?  Ne  taceas^ 
neque  competcaris^  Dttns,  Haec  figura  dicitur  epanale- 
psisy  id  est  verbi  in  priiicipio  vcrsus  positi,  et  io 
cjiisdem  fine  repelitio.  Consideranduiu  est  quid  sil»i 
velit  istud  iuiiium,  quoniain  sutnnia  brevitaie  ma- 
giiarum  renim  sacramenta  coiicludit.  Quis  enim  sh 
mHis  erit  illi  qui  coelum  et  terram ,  vel  concta 
qiiae  in  eis  sunt,  momentanea  celeritate  perfecitf 
Nam  licet  Dominus  Christus,  qui  inter  Jodxos  con- 
versalus  est,  a  pcrfidis  honiinibus  tantummodo  cre- 
diius  est  esse  simillimus,  in  lantum  ot  euin  et  fla- 


adboc  esse  ventnros?  Ani  quomodo  videbunt  i!ii|)ii 
in  quem  compunxerunt  (Zach.  xii,  iO)  ?  Denique  ui 
hsdc  parsuasio  funditus  tolleretur,  post  resurreciio- 
nem  Thoni»  diibitanti  ipse  respondit  :  Milte  mnnum 
tuam  et  vide^  quoniam  sprilus  carnem  et  ossa  non 
kabet^  sicut  me  uidetis  habere  {Joan.  xx,  27;  Luc. 
XXIV,  59).  Considerate  eiiam  qux  vos  sequ  iiur  ab- 
8urditas.  Nam  com  ex  duabus  naturis  unatn  fact  un 
dicitis,  aut  confusionem  provenisse  creditis,  aut 
unaui  periisse  sine  podore  firmatis.  Quid  lerugitis 
confiteri  qood  Patribus  nostris,  Spiritu  sancto  reve- 
lante,  compUcuii?  Certe  si  non  vuliis  duas  natur.iS 
incoufusas,  immutabilei,  indivisas,  inseparaiasque 


iste  tamen  vir  cgrcgius  qui  Chrislum  potentix  su« 
magniiudine  contuebatur,  inerito  nullum  ei  similem 
esse  profitetur,  qui  carnis  veritate  vestitus,  divini- 
latis  sux  jura  non  minuit :  sed  cum  Patre  semper 
maiieiis,  nobiscum  hibiiare  dignatus  est«  Veraciter 
ergo  posiluin  est  :  Qtiii  similis  erit  tibi?  Sequitur, 
A'e  taceaSf  neque  eompescariSf  Deus.  Hic  jani  potentia 
illa  futuri  declaralur  adventus,  qtiando  nee  tacet  qoi 
jiidicat,  nec  compescitur  qoi  virtolis  soae  manifesta- 
tione  declaraiur.  Talia  enim  in  primo  advenlu  non 
fuisse  manifestum  est,  quando  Sical  ovis  ad  occui»^ 
nem  ductut  est,  et  sicut  agnus  coram  tondente  m,  sta 
uon  aperuit  os  tuum  {Isai,  Lni,  7).  Compescuit  tihok. 


S^7  FAPOSITIO  IN  rSALTERIUM.  PSAL.  LXXXII.  508 

firtulem  suam,  qnando  sc  passns  est  quasi  reum  A  iiiTidlam.    Quod  argumcnii  genus  oratoros  ad  sttt 


teiieri ,  et  Pontio  Pilat»  bine  aliqua  reluctalione 
cimtradL  Isla  eniin  iii  fuiurn  judicatioiie  cessabunt, 
ohi  potentii  diviniiatis  elucescet. 

Vers.  2.  Quoniam  ecce  inimici  tui  sonuet  unt^  et  qui 
odcTunt  te  extuierunt  caput.  S  ngola  singolis  reddit. 
Nam  contra  iliud  quod  ait,  Ne  taceai,  Bultjungil, 
Quomam  ecce  hiimici  tui  sonuerunt ;  contra  illud 
adtem  quod  diiit,  neque  compezcaris^  causam  redditi 
et  qui  oderunt  te  extulerunt  caput.  Sed  lioc  tolum 
ad  Anlicliristi  mogis  lempora  compctenler  aptatur, 
quando  inimici  Domini  tumuliuosis  seditionibus  in- 
lonabunt.  Et  bene  non  posuit ,  locuii  sunt,  sed  so- 
mremjif;  ut  eU  bominum  merito  negarentur  ve>ba, 
qiil  Toces  rationabiles  non  babebant.   Iiitende  etiam 


studia  transferenles ,  auinios  judicum  so'iti  sutit 
omniraodis  commovcre. 

Yers.  6.  Tabernacula  Idumceorum,  et  hmaMtlum 
[ms.  A.,  F.,  Ismahelitce], 

Vers.  7.  Moah^  et  Agareni,  Gebaly  et  Ammon,  et 
Amalec  :  et  aliemgente  cum  habiiantibus  Tyrum, 

Vers.  8.  Eienim  Assur  simul  venit  cum  itlis  :  facti 
sunt  in  susceplionem  fHiis  Lot,  Enomeraiio  istorum 
nominum  quam  Iii  tres  versus  ampleclunlur,  Christi 
derUrat  inimicos ,  quorum  signiflcatio.MCS  aperiamus, 
ut  omnia  teroporibus  Anticbristi  rongruere  Tide:intur. 
Idumoei  interpretantur  vel  sanguinei  vel  terreni; 
JsmahelitcB  obedientes  mundo,  non  Domino;  Moab 
ex  p;ure,  quod  tali  niodo  sigiiilicat  peccatorem,  ut  ad 


qaod  plurali  numero  di&it,  qui  oderunt;  el  sequitur,  B  pairem  Adam  ejus  inobedieulia  referatur;  Agareni,  id 


esiulerunt  capul,  dutn  capita  dicere  tiotuisset :  sed 
omnlbus  insanis  unum  est  caput  Aniicliristus.  Quod 
ideo  dicit  elntum,  quia  HiuUa  pote^tatc  gloriabiiur, 
iit  se  etiam  deuiil  tliccrc  prsesuiuat  eictlsum. 

Verj».  3.  In  plebem  tuam  astate  cogitaverunt  coiwi- 
ium,  et  cogitaverunt  adversus  sanctos  tuos,  RisorlS 
poiius  quam  dolcnda  conquestio ,  coiilra  plcbem 
DomiDi  cogitasse  perituros,  et  astuta  falsitate,  id  est 
doiosa  voluntate  nisos  esse  decipere,  quos  pfobaniur 
veritatis  studia  coiumunire.  Sed  ut  ainplius  eorum 
lerilis  ezponeretury  addidit  :  Adversus  sanctos  tuos; 
11  iioo  solum  roediocribus  dolum ,  verum  etiam  ips  s 
fnodammodo  coelesiibus  viris  inferre  conareutur 
eiiiium* 


esladvense ;  Cebal,  \allis  vana ;  Ammon^  populus  lurbi- 
dus;  Amatech  populus  lingens,  id  est  fallaciter  blan- 
dlen< ;  Tgrus  angusii:i ;  Aiitir  pro  ipf  o  diabolo  posilus 
eiii,  qui  revera  simul  cum  eis  venit  ad  oppugnaitonein 
fidclium;  Lot  declinans  interpretatur ;  unde  imritd 
lale  nomcn  in  flne  positum  esi,  ac  si  diceret :  OmMs 
aeclinavertmt,  simul  inunles  facti  tunt :  non  eU  qui 
faciat  bonum,  non  est  usque  ad  unum  (Pia/.  xiii,  5). 
llsec  enim  tarba  perditorum  qii»  sub  Anticbristo 
congreganda  est,  allusione  talium  nominum  eviden- 
ter  eipressa  est,  ut  mcrito  tot  malorum  vocabula  in 
illa  inielligeres  plebe  congesta.  Meminisse  auteiii 
debemus  bos  versus  per  flguram  polysyntbeton  fuisse 
decursos;  quos  si  soUicite  relegas,  reperies  eos  muN 


Yers.  4.  Dixerunt  :  Venite,  disperdamus  eos  de  C  lis  conjunciionibus  esse  copulatos. 


ftsUt  ^t  non  memoretur  nomen  Israel  amplius.   Re* 

(ert  ioauia  verba  demeniium,  quae  merito  superius 

tonoisse  pnsuit  quam  locutos  Hac  enim  intentione 

I^cieiida   est  Antichristi  perseculio  illa  ssvissima, 

ttt  Christianum  nomen  de  orbe  terrarum  quasi  ma- 

'aoi  aliquod  funditus  abrogetur  :   nescientes  quia 

^iiiii  servos  Cbristi  necare  cupiunt,  sanctorum  nu- 

'^nim  assidua  persecuiione  complebont.   De  genle 

^^lea  quod  posuit  numero  singulari ,  signiflcat  po- 

IHilum  Christiannm;  nam  quamvis  de  niultis  genti- 

^^  duceatur  esse  collectus,  merito  gens  dicitur  una, 

^^UB  de  ono  fonte  baptismatis  nosciiur  esse  pro- 

ita.    Sive  ille  persecuior  unam  gentem  dicero 

lit»  quos  in  unam  voluntatem  sociatos  esse  co- 


Vers.  9.  Fac  iUis  sicut  Madian,  et  Sisorce;  sicut 
Jabin  in  torrente  Cisson, 

Vers.  10.  Disperierunt  inEnior;  factt  sunt  sieui 
stercus  terra^.  Venit  ad  secundani  partem ,  ubi  pm- 
pbetiae  spiritu  eis  retribui  deprecatur  srcundtnii 
284  oniiiiem  futuroruin.  Et  quia  superius  inorrh 
eoiuni  per  nom  na  collecta  descripseral,  nunc  quo4|iio 
rctributioncs  eis  per  similitudiiies  geniium  rteri  de- 
precatur,  quas  Israeliticus  pnpulus,  Domlno  juvante, 
supcravit.  Madian  interpretalur  declinani  judiciuui ; 
Sisara,  gaudii  exclusio;  Jabin,  sapiens,  sed  iste  muii- 
danus ;  de  quo  Apostolus  ait  :  Vbi  sapietts,  ubi  scriba 
(/  Cor.  1,  20)  ?  Qui  omnes  in  torrente  Cisson,  et  in 
Endor    fonto  perieruiit.    Factiqne  sutil  ut  stercus 


vit.  Seuperfiguram  exallage  polest  accipi,  id  est  ^  terroe^  dum  cadavera  eorum  corporali  putredine  bol- 


matlonem,  qoando  pro  numero  plurali  ponitur 
oUris. 

Vers.  5.  Quoniam  cogitaverunt  consensum  in  unum : 
§um  te  testamentum  disposuerunt,  Testamentum 
diTinis  Scripluris  non  solum  dicilur^mortuorum, 
etiam  pactum  inler  vivos  habilum  :  quoniam 
psciscentium  interveniens  Scripiura  tesiatur. 
eaim  Laban  et  Jacob  fecisse  legimus  lestainen- 
(Cen,  ixxi,  44),  dum  aliqua  iutcr  se  vivi  pepi- 
doceantur.  Pactum  enim  quodauimodo  ct  prr- 
i  feciste  dicuntur,  quando  adunato  sludio  perse- 
tor  eos  qni  ab  eoruiii  errore  dissentiunt.  Et 
qooaiaffl  diceodo»  cuntra  te^  advcrsariis  fecit 


vcrcntur;  sicut  Icgiiur  :  Terra  es  et  in  terram  ibis 
{Gen,  III,  19).  Ilis  igitur  qui  in  siia  portinacia  innn- 
suri  suni,  similis  optatur  occasus  :  quia  sicut  illi 
conira  Israelilicum  populum,  ila  isti  beilabunt  conira 
fidelis^imos  iliius  temporis,  utique  Christianos. 

Vers.  II.  Pone  principes  eorum  sicnt  Oreb^  et  Zeb^ 
et  ZebeCf  et  Salmatta,  omties  principes  eorum.  lii 
eisdem  enumrrationibus  perseverat,  ubi  sola  nomi- 
num  explanatio  necessaria  est.  Cxlerum  ad  quas 
causas  posita  sunt,  proxiuie  nos  dixisse  rctinemus. 
Oreb  siccitas  interpretatnr;  Zeb,  lupus,  el  Zebee  xl' 
ctinia;  Salmana  autem  umbra  commotionis.  Il^c 
omuij  exercitui  optat  Anticbristi,  qui  iiulla  couver* 


i;i)t|  M.  AURELIl  CASSIODORI  600 

tione  iaUan«]i  suni,  quorum  m  ip  is  qiKxiue  nomini-  A  imptetwr  ignomima,  qul  pecca«orum  suorum  uon  iii- 
Imi8  lenebrosis  deieslabllis  jam  eoruni  seniiiur  inle-  vcnerinl  laudatores ;  sed  polius  eis  iu  pracsciia 
ritu8«  Quod  genus  loculionis  proprium  dicimus  esse    .reputatur,  quod  in  mala  aciione  gesserunt.   Utat 


rcripiurarum  divinarum,  ul  per  interpretationcs  no- 
ninuiu  Tirtutes  possimus  sentire  dictorum. 

Yers.  12.  Qui  dixeruni :  HtBreditaie  ftossideamus 
nobi$  sanctuarium  Dei.  Ipsiim  est  quod  et  superius 
^iierat  :  Venite  et  disperdamus  eos  de  %ente^  et  non 
memorabitur  nomen  Israel  amplius,  llic  enim  princi- 
pt^8  nialonim  consiliurum  signiflcantur  auctores. 
Man^editate  pos^deamus^  contra  illud  ponilur,  quia 
Domini  diciiur  lwsrediti.s ;  ut  iili  magis  hxrediiatem 
iuvadere  nitereiitur,  quaiu  jure  sibi  Domiuus  yindi- 
cavit.  Sed  qwe  sit  i>ta  htereditas  conseqiienier  expo- 
nhur,  sanctuarium  Dei,  id  est  populus  Christiatius; 


plerumque  opprobrium  corrigit,   dum  se  vicksriut 
a  generaliiaie  culpari. 

Vers.  17,  Confundan:ur  el  conturbenlur  in  scecu'' 
lum  sceculi ;  et  revereantur  et  pereant,  Kedit  itenini 
ad  periinces,  qui  Dei  munera  iiou  babebunt. 
Possunt  enim  aliqui  in  lioc  saRCulo  saiuiarjter  con- 
fuiidi  et  erubcscete,  quando  conversionis  dooa  per- 
cipiuiit.  Confunduntur  auteni  et  conturbantur  in  sce» 
eulum  sieculij  qui  aaorua  ultione  damnandi  suni. 
Sequiiur,  et  revereantur  et  pereant.  l|>se  seiisus  e»! 
quem  superius  dixil :  quia  ibi  revere  do  noii  pi  oH* 
ciuiit,  sed  pereunt  qui  ad  arieruum  suppliciuui  dc^ti- 


de  quo  Apostoius  ait :  Templmn  enim  Dei  sanctum  esl^  ^  nantur. 


ffuod  eiti»  vos  (/  Cor.  in,  17;. 

Vcrs.  13.  Deus  meus,  pone  iUos  ut  rotam ;  et  sicut 
stipulam  ante  faciem  vemi. 

Vers.  14.  Sicut  ignem  qui  comburit  vlvas;  velut 
fUimma comburcnt  montes.  Hos  duos  versus  pr.iplir 
simlitudiiiem  rerum  junxiuius,  iu  quibus  niultiplices 
calaiiiiiate^  pra-dicuntur  iiicredulis.  Iinpii  enim  duni 
iu  mala  cogiiatione  volvuniur,  rotis  fiunt  simile.«iy 
quae  posterioribus  elcvasis  anteriora  sua  iransroitiere 
^identur  ad  teri;um;  nec  quidquam  proficiunt,  dum 
fuis  roiatlonibus  attcTanlur.  Sequilur  secuada  com- 
|iaratio,  ut  levitas  peccantium  qiiasi  vento  meabili 
iraosreralur,  ei  buc  atque  illuc  voiitans  incerta  sem- 


Vers.  18.  Et  cognoscanl  quia  nomen  tibi  Dontinus: 
tu  solus  Altissimus  in  omni  terra.  Cogno.cant  ad  gt*.- 
D1I8  respicit  ulrumque  peccanliuin,  sive  qui  obstina- 
tione  sua  periluri  sunt,  sive  (|ui  adbibita  satisfactione 
liberaotur.  Omnes  enim  cogntiscunt  omiiipoieniiani 
Domini,  quia  ipse  est  solm  AliisAmus^  duin  i|)SMm 
cognoveriiit  et  conversis  parccrc,  et  obduratos  astcroa 
ultione  damnare. 

Conclusio  psalmi. 

Meminerimus  hunc  Asaph  iiou  frustra  um^eciin 
psalmis  superioribus  liitroductuni,  ut  corda  durissiii  a 
Jiidxorum  frequenti  Synagogae  ipsius  voce  vcrl.era  a 
mollescerent ,   crescerenique  vel  ipsi  nomini   cui 


per  voluntaie  moveaiur.    Venii  autem  facies  pra-  ^      ..  /v  .       j    . 

....  ....  . .  r  vidcbaniur  esse  devoti.  Quapropier  adest  cura  pras- 

«entia  ipsius  veiiti  ponitur;  non  eiiim  nobis  vcnius  ^  viut.ua.uu  «  >c    t-    k 

aliqua  figuraiione  prsnolatur,  sed  corpoieum  in  hoc 


lantum  sentimus,  quod  ejus  impetu  et  iranscursio- 
iiibus  vcrberamur.  Ignem  quoque  et  flammam  po- 
fuit  judicii  tempus,  quaudo  ei  silvae  deQSissiiiix 
l^ccatorum,  et  montes  superbiae  crcmahuntur. 

Vers.  15.  Ita  persequeris  eos  in  tempestate  lua,  et  in 
ira  tua  conturbabis  eos,  Ita  parsequeris  eos^  respicit 
.id  illa  quae  superius  dixit;  ut  sic  debeant  eitermi- 
iiari,  quemadinodum  compaMtiones  aniofatai  com- 
iiiemorant.  Adducnntur  aliae  similitudines,  in  tem^ 
pestate  (tia,  et  in  ira  tua  conturbabis  eos.  In  tempestate 
iiMf,  id  est  jiidicii  tempore,  quod  tempestati  inerilo 
coinparatur:  primum,  quia  improvisum  est;  deinde, 
quud  sulito  frag  re  couturb  t,  et  locum  toUil  consi* 
lio  rcpeniina  periculi  magnltudo.  Tempestas  enini 
luibriuni,  aeris  esl  quaedam  concitata  sediiio,  io  qua 
vebementer  terremur,  dum  aquarum  niniieiaie  ve- 
lamur.  Seiiuitur,  et  in  ira  tua  conturbabis  eos.  Saepc 
}am  dixuDus  iram  Diviiiiiati  noo  posse  congruere, 
kcd  ab  hominibus  tracium  est,  qui  quando  scelera- 
108  judicant,  fervore  animi  commoventur ;  nec  aliter 
ud  damnandum  homines  veniant,  niai  de  commissis 
eorum  criminibus  exciientur. 

Vers.  16.  Imple  facies  eorum  ignominia^  et  qua:rcnt 
s.omen  tuum^  Domine.  llactenus  futuras  |Ki>nas  illis 
|(eccatoribus  propiietavit,  qui  in  suis  remaiiseruiit 
►oelcribus  p^rtinaces ;  nuiic  ad  illos  convei titur  qui 
lUtU  Domiuo  prjestaiiie  credituri.  Nam  iltorum  facies 


dlcaniium,  si  sibi  non  impediat  obstinaiio  petdito.» 
rum.  Omnia  deDomiui  incarnatione  perfect:i,  omiiia 
de  geiitium  credulitdte  luanifesia  sunt.  Judicii  teni 
pus  rcstat,  quod  omnes  generaliter  suslinemus ;  sed 
aiitea  oportet  credere»  ne  ibi  possit  impios  u'iio 
prxdicta  damnare. 

285  EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXXIII. 
In  finem ,  pro  torcularibus  filiis  Core ,  psalmus, 

Quid  significet  In  finem,  frequenter  exposituiu  est, 
etcum  superioribus  titulis  pro  torcutaribus  dixeriiuiis 
ad  Ecclesiam  pertinere ,  congruit  tamen  diligeiiter 
iuspicere  cur  Ecclesia  visa  est  tale  iionieo  acciperc. 
Uva  pendens  atque  iutacta,  et  olivai  bacca  in  arbora 
con&tituta  suavissimi  saporis  sui  non  indietnt  digni- 
^  tatem ,  8ed  cum  ad  torcular  utraque  perveiicrintt 
oimioque  pondere  compressa  detumuerint,  lunc  fru« 
ctus  dul(  issinii  iiquoris  emananl,  qui  in  fo'.Iibu8  suis 
rccondiii  non  patebant.  Sic  Eccie!>ia  Dei  cum  affli- 
ciionibus  persecutioiiibosque  coiiteritur,  declarantur 
meiila  sanctoium,  qux  quietis  temporibus  cogiiita 
DOD  fui^runt.  I8tiu8  ergo  torcularis  pressura  sancttfi- 
cat,  contritio  meiiorat ,  cujus  labor  ccelesiis  frncius 
est,  et  poena  praesens  requics  s^mpilerna.  Nec  illud 
\acai  quod  in  octavo  et  in  octi  gesimo,  rt  hic,  tau- 
tum  pro  torcularibus  positum  est.  Significat  enim  td 
sauciam  Truiitaiem  boc  mysierium  Ficclesiae  perti- 
iiere ,  quod  trini  iiumeri  repetitione  aaeratom  e8L 
Core  vero  cal\itium  iotcrpretari  supra  jaiudiituui 


m  Exrosmo  in  psalterium.  psal.  lxxxih.  co2 

ett.  Cujiis  noniinis  inicrprcuaio  clenuuliAi  Calvariic  A  lici  sorte  proriiperil :  prscvide.s  bona  fiituri  saeculi , 

qux  ejus  se  creilebal  iargitaiibus  aiiipisci. 


locum,  ubi  Cliristom  Domintim  consial  es-e  cruci- 
fijLum*  Kt  ideo  filn  Core^  Clirisliani  modis  omnibus 
indfcantur,  ex  quorum  persona  psalnius  iste  canta- 
Uir.  Et  intende  quod  de  prcliosissima  charitate  Do« 
intni  psnlmus  iste  secuiidus  eil,  qux  nos  supra  omnia 
giatlae  divinx  con<ocJat. 

Dhhio  paalmi. 

Filiorum  Core  9  (\uos  pcr  significatinnem  Calvarias 
ad  Christom  Doroinom  diximus  pcrtinere,  una  intnv 
diicitur  persona  gener^lis»  quae  in  prima  fronte  psalnii 
inxstimabile  sibi  desidcrium  dcmonstrat  Ecclesiie. 
Secundo  modo  beatiim  esse  proHletur  cui  Dnminus 
prsstat  auxiliiim,  ciimqiie  facit  ad  confessionis  gra- 
tiani  perYcnirc.  Teriio  multo  prxstanlins  dicit  csse 


Yers.  3.  Etcnim  passer  invenlt  sibi  domum,  et  turtur 
nidum  $ibi  ubi  ponat  ptiUos  siios.  Cum  superlus  ani- 
mam  corpusque  dixeiil  in  UDmiiii  exsultatione gau- 
dere,  bicavium  ista  diio  genera  ad  quamdain  siinili- 
tudinem  commcndandam  posuisse  dignoscilur.  Paster 
esinimia  vclocitate  ce'eri imos,  qui  in  silvis  habiiare 
non  palilur,  scd  domum  sibi  in  paricitim  foraminibus 
dcsideranter  exquirit,  quam  duin  invenerit  niiuio 
gaudio  liKtus  exsull;it ,  quia  se  divvrsarum  adversita- 
tuin  utterius  paiere  non  credit  insidiis.  Sic  aiiiina 
jucundatur,  duni  in  coelorum  regiia  mansionem  suaiii 
senserii  csse  praeparaiam.  Turtur  vcro  abstiiientias 
moderalioue  caslissiinus  csl,  qni  una  taiilum  copu- 


in  domo  Domini  abjectum  habilare,  quam  pcccato-  *  *^^  <^"®  conlenius,  filiis  suis  iiiduni  ajdifirare  cogno 


mm  labernacula  cum  quibuslibct  roundanis  hono- 
ribus  iniroire. 

Ejpositio  psalmi, 

Vers.  i.  Quam  amabilia  sunt  tabernarula  lua,  Do- 
mnevirtutum!  Filii.s  Core  spiriiuali  recundiiatere- 
geueraius,  et  torculaiibus  Ccclesiae  coinpctenier  cx- 
pressus,  ad  fnturain  Jerusalem  dc^iderat  pervenire: 
iu  qua  jam  nulla  sint  pondera  Iribulationum,  sed 
l»eatitudine  secura ,  iinperlurhata  feliciiate  potiatur. 
Dioeiido,  Quam,  magniiudinein  rci  exprimerc  iion 
potuit;  sed  dedit  boc  inGnitissime  sonticiidum.  Quis 
enim  possit  comprehendere  quo  ainbiiu  aut  afnictus 
requiem,  ant  xlernitatem  condiiio  mortaliiaiis  «^xpo- 


scitur;  qui  non  ut  passer  prxparatam  doinum  repe- 
rit,  scd  novam  sibi  de  quibusd  in  particulis  fahriraro 
coiilendil.  Iluic  caro  nostra  non  irrile  coniparatur, 
qox  opcra  sua  in  Doniini  gaudet  posuisse  mandato. 
Pcr  baiic  eniin  evcnii,  ut  j»*jiiniorum  sacrillcia  sua- 
vilcr  ofTerantur ,  nt  cibum  pauperibus  demns^  et 
sepeliainus  defuncos,  segrotis  servianius,  positos 
in  carcere  vi»ilemus,  ct  Civtcra  piciatis  oflicia ,  quae 
corporalibus  noscuntur  miii.^teriis  explicari.  Alii 
turturem  sanctae  applicavcmnt  Erclesise  :  quoiiiani 
prxter  Cliristi  Domini  alterius  'uesdt  babere  coii- 
sortium. 

Vers.  4.  AUaria  tua ,  Domine  virtuium  :  Rex  meu$ 
et  Deus  meus,  Versus  hic  ad  superioia  respondet. 


■       .  .    '  '  .'  Ait  enim :  il//arta  itia,  Domine  virlif/ttin,  ubi  juiigen 

ibi  magiiam  sensit  incsse  potentiam;  ut  quamvis  tale 

munus  non  poiuisset  verbis  exponere,  aliquod  tanicu 

ibi  bonuiu  ingens  esse  roonstraret.  Quse  figura  dici- 

tor  cmpha$i$ ,  qux  plus  intcllcctu   relinquit  utique 

quaro  dicatur. 

Vers.  2.  Concupi$cit  et  deficit  anima  mea  in  atria 

Domini;  cor  meumet  caro  mea  exsnltaverunt  in  Deum 

rirvm.  Quiquid  conlra  humanas  vires  a^sumitur,  de- 

facUis  ibi  pro  rerum  magniludine  rcperitur.  In  illiid 

eaim  nccesse  est  deficiat,  quo  meiis  directa  ad  prae- 

scDi  DOii  potcst  piTvenire.  Cogilabat  quippe  vt  isle 

sanctissimus  Domini  virlutes  et  praemia,  beatitudincs 

ilbs  coelestes  et  gaiidia,  Jerusalem  ex  mortalibus 


dum  est  quod  in  piimo  versu  psalmi  dictum  est, 
QMam  amabilia  sunt!  Qwj^  figura  dicilur  enro  xotvov, 
id  esi,  a  communi ,  quando  dicta  superius  ad  infe- 
riora  respondent.  Sed  quoniain  anteriU't  dixcrai 
domum  pa$seri$ ^  el  turlurt$  mdum^  286  ^^^^  *d  ^^* 
intelligere  debuissenius  ostendit.  In  his  enim  atta' 
n6ui  quasi  in  domuiii  gratissimam  gratulatur  [mi. 
G.  et  ed.f  fritinnit]  fidelis  anima :  in  his  altaribut 
carnis  opera,  qu;e  lainen  sunt  sancta,  reponuntur. 
In  illo  allari  spes  firmissima  collocaiur,  in  quo  liea- 
toruin  animae  velut  in  quodam  pcrenni  prandio  con- 
viviis  coelestibiis  cpulaniur  :  ubi  satieias  niagis  inci« 
lat ,  nec  bcata  esuries  aliquando  discedit.  Addidit 


populis  iromortaliter  lap.ianlem  ;  et  necesse  eral  ut      ^,.  ^   »^- .«^„.  .#  n-...  .^-,..  d.«  •  *^^»^^  ^-.^if.». 
^  "^  .  '     ,  n  ciiam,  Rex  mcu$  et  Deu$  meu$,  nex  a  regendo  dicitur; 

ia  sols  ffaudiis  sensus  lose  succumberet.  oui  ad  rcm  ^  ,.        •!  ••    .  j  •      .   .•  .  i 

UM  9u»  i^uuuiis  oc  lo  o  p  o  o  ^vuiiiuci^  ,  ijui  au  1^.111      jj^^^  videlicot  3  crcando ;  quamvis  et  timorem  tale 


desiderataro  e  vesiigio  non  potcrat  pervenire.  Scd 
qoam  robustus  sil  iste  defectus,  quam  fortissiina  las- 
siliido,  consequciiter  cxponit,  dicendo:  Cor  meum  et 
earo  mea  ex$ultiiveiunt  in  Dcum  vivum.  Quamvis  cnim 
Qtraqoe  pertinere  videanlur  ad  carnem ,  cor  tamen 
id  iolelligentiam  referri  posse  non  dublum  est.  Nam 
cajiis  sapienliam  proferre  volumus,  ejus  cor  sine  du- 
Uatione  laudainus.  Ulraque  eniin  quibus  constat 
bumnniias,  id  est  corpus  et  anima,  in  coelestem  dicit 
erupisH>  tseiiti.iin.  Sed  advertendum  est  vir  isle 
quaiiia  lufrit  sanctitate  prxclarus,  ut  non  solum  ejus 
«■tMa»  Tcraro  etiaro  earo,  quae  plus  praevaricationis 
«ilia  |irubaliir  obnoxia,  in  exsullationcm  Domini  fc- 


nomen  indicare  monstrclur. 

Vers.  ^.Bcafiqui  habitant  in  domo  tua,  Domine; 
in  $(Bculum  soeculi  laudabunt  te.  Qoid  muneris  coii- 
feranl  altaria  illa  prxdixit.  Nam  si  beJtus  hic  habea- 
Inr ,  cui  ad  tempus  omnia  secunda  procedunt,  nec 
aliqua  adversiiate  concuiitur,  quid  dcilla  beatitudine 
seniiarous,  cui  ncc  in  qualitate,  nec  in  perenniiaie 
quidquaro  simile  reperitur?  Scd  quia  humanis  verbis 
lioc  bonum  non  potest  explicari ,  taineu  unde  prove- 
niat  uon  tacetur.  Dicit  enim « iaudabunt  te.  Inde  esC 
quippe  illa  bcatiiudo  mirabilis,  quam  ut  xiernani 
iutcliigcrcs»  subjccii,  in  sa^culum  saculi.  Sed  qiialis, 


6)3 


M.  AUR&Lll  CASSIOIKUI 


(0 


riigo,  iilius  sapciili  veiitiira   laDtilia  esl,  ubi  dabilur  A  (/^fr<fttr,   dixit,  iion ,  intellgilur,   qnia    iliud  erai 
copiose  gaiidcre,  ei  nunqu  ini  ab  ea  posse  discedere?      omiiium,  islud  vero  paucorum. 


Vers.  6.  Beatus  vlr  euju$  e$t  auxHium  ab$  te^  Do- 
mine;  ascensu$  in  cordeejus,  Decursa  contemplaiione 
relir.iiaiis  rutur.v,  veiiit  ad  secundum  modum,  ubi 
Dci  famulum  ellim  hic  o^^iendil  bearum  :  ne  putaren- 
tur  ndeliiuis  pru^niia  vcl  hic  in  toturo  fuisse  sub- 
tiacta.  Diceiido  enim,  auxilium  ab$  te^  Domine,  pro- 
didit  bic  labores  colliiciationcsque  diHiciles.  Adjecil, 
auen$u$  in  corde  eju$,  Uiique  illi  beato  cui  estauxi- 
lium  a  Domino,  a$census  est  tn  eorde ,  quia  scniper 
proficit,  semper  ascendii,  H  quantum  Doinirus  prac- 
8iat auxilium,  tinio  altins  elcvatur  ad  coeluin.  Tale 
esl  enini  (verbi  causa)  quod  dicimus,  cum  vicerit 
qtiis  libidinem   auxilto   Domini,   asccndii  primum 


Ycrs.  9.  Domine  Deus  virtutum ,  exaudi  precem 
meam;  auribu$  percipe ,  Deus  Jaeob,  (Jt  revera  uuuiii 
Deum  intelligeres  illarum  csse  virtulum  quassuperius 
dixit :  Ambulabunt  de  virtute  in  v^rtutem^  exclaiiians 
ipse  quoque  professus  est:  Domiue  Dfu$  virtuium.  ht 
quis  est  is'e  Deu$  virtutum?  Deu$  Jacob^  id  cst  Do- 
minus  Cbristus ,  qui  inimicorum  suorum  clementis- 
siiniis  suppliintaior  aguoiicitur,  quando  eoru:ti  pravas 
nequitias,  ad  virlutum  semitas  faclt  perveiiire  dire- 
clas.  Sive  illud  mavult  inelligi,  ut  sicui Jacob  fecil 
Israel  vocari,  quia  viderat  Deum ,  et  istuin  quoque 
ridelissimum,  qui  bic  loquitur,  facerel  in;ijesiaii>  su:« 
aeiernam  gloriam  conUieri. 


graduin;  cum  domimtus  fueiii  superbi»,  salii  allo-  B     Ver-',  10.  Prottdor  noster^  aspice ^  Deus;  etre^pce 


rum;  dum  supcraverit  avaritiam,  subit  tjrtium;  et 
lot  gradibiis  evehitur  quoi  viliis  fi  erit  absolutus.  Sic 
perquinkam  speciem  deQnilionis,  quae  Graece  xara 
nW  >iS(v,  Lalinc  ad  verbuin  d  i:iiiir,  beali  facta  dc- 
finitio  est;  complectiiur  enim  quid  sii  beatus,  cui  est 
auxiUum  ab$  te,  Domine. 

Vers.  7.  Di$po$uit  in  convalle  lacrymarumy  in  locum 
qnen  disposuit :  eleuim  benedictionem  dabit  qui  legem 
dedit,  Convaltis  lacrymarum  poeiiitentis  huiniliias  est, 
de  qua  lantum  quis  ad  siipeiora  conscendii,  qnan- 
turo  in  illa  satisfactione  descendorii.  Sed  ne  f  rsilaii 
quaereres  uld  ascendeietur,  subjunxil,  in  locum  quem 
di$posmt.  Locu$  uiique  ille  dispo$itn$  regnum  Do- 
mini  sigi  ificat  futurum,  quem  couiing<'re  felici  sorte 


in  faciem  Ch  i$ti  tui,  Venit  ad  liTtium  modum,  ubi 
dcprecatur  innolescere  mundo  Douiinutn  Salvatorcm. 
Hxc  non  tanquam  dubitans  vir  sanclissimus  optnt , 
sed  postulat  ciio  (ieri  quae  novcat  esse  vcniura.  Ei 
quia  per  redemplorem  nostrum  munduro  sciebal  esso 
salvandum,  pelit  ut  sic  aspiciat  genus  huinanum, 
qualeuus  m  [aciem  Chri$ti  $ui  re$piciat  Pater;  non 
quod  ille  aliquando  eum  noii  respicit,  sed  ut  praesen- 
tia  incarnationis  gcnlibus  illuin  innotescere  fnceret, 
quieis  facie  probabaturincognilus.  llaecflgura  dicitur 
bypallage,  Latine  permulatio,  quolies  dieitnr  respi<  i 
magis  ille  qui  respicit,  vel  his  similia,  qusc  in  Scri- 
pturis  divinis  freqtienter  adbibenlur;  ut  est  illud  : 
Dominu$  de  coelo   prospexit  super  filio$  hominum ,  til 


merebimur,  si  ad  eutn  pervenire  dispositis  a  Doinino  C  videal  siest  intelligens  uutrequiren$  Deum  {P$al,  lii,  5). 


regulis  appetamiis.  Ipse  eniin  disposuit  gradus  qui 
ordinavit  et  locum.  Qui  vult  acciperc  prxiniuin,  au- 
dlat  quid  jubelur.  Sequilur ,  etenim  benedirtiunem 
dabit  qui  legem  dedit,  Cum  prophetise  tempus  esset 
8ub  lege  Domini  constitulum  ,  nec  adhuc  venisscl 
grati»  dooum,  eumdera  dicit  benedictionem  daturum, 
id  est  gratiaro  suam,  qui  legem  dedit  ante  juatiliam: 
iloceus  Dominuro  Christum  utriu^^qiie  Testaincnti 
evidenter  auctorem,  cum  dicit,  benediciionem  dabit 
qid  iegem  dedit, 

Vers.  8.  Ambulabunt  de  virtute  in  virtutem;  videbitur 
Deu$  deofum  in  Sion.  Virtu$  primum  erat  in  lege, 
Bunc  est  virtus  in  gratia;  sed  jucuudior  isia  qtiae  re- 
dimit  [m$.  F.,  remittilj,  quam  illa  qiiae  judicat. 


(Jt  videat  enim  dixit,  id  est,  vidcrc  faciat.  Siinile  esi 
et  illud  :  Intellige  clamorem  meum;  noii  quod  ille 
'dcprecatiis  inteliigat,  qui  novit  omnia  sicuti  sunt,  sed 
intelligi  faciat  ab  bis  qui  ignorare  noscuntur. 

Vers.  11.  Quia  melior  est  die$  una  in  atriis  tuis 
$uper  millia, 

Ver^.  IS.  Elegi  abjectu$  esse  in  domo  Dei  mugis 
quam  habitare  in  tabernaculis  pecca!orum,  Ij  sa  sunt 
atria  Domini ,  in  quibus  superius  concnpiisse  se  ct 
dufccisse  testatus  est,  in  quibus  una  dies  juste  desi- 
deraiur  :  quia  semper  aetcrna  est,  quae  solis  adventu 
non  orilur,  nec  ejus  fin  tur  occasu ;  quam  non  seqfii- 
turcrastina,  nec  prace;iii  287  hesterna,  sed  iiu- 
mntabilis  manens  constat  uniiate  perpetua.  Super 


Praestet  ipse  qiu  utrumqne  dedit,  ut  quoniam  bona  ^  miltia,  mundum  i.siuui  signiflcat,  ubi  millia  dieruui 


per  legem  peccatores  suscipere  non  meremur,  abso- 
lutionem  nubis  per  gratiam  conferre  dignctur.  Iniel- 
Itgat  tanien  Cbrislianus  de  virtute  in  virtutem  sibimet 
ambulandum  ,  ne  se  remillat  ad  olium.  Sequiiur,  rt- 
debitur  Deu$  deorum  in  Sion.  Ecce  dtias  illas  virtutes 
In  unam  dicit  Cbristi  convenire  personam.  Ipse  eniin 
viiUM  e$l  Jerosolymis  in  Sion  monle ,  qui  Icgem  d<ulit 
et  giatiam.  Deum  vero  deorum  quemadmodiiin  de- 
lieamus  advertere,  proxime  in  ociogesiaio  priino 
psalmo  jaui  dictum  est :  quia  et  sanctos  viros  Scri* 
ptun  divina  deo$  appellare  non  desinit.  Sic  eniro 
didtur  Deu$  deorum,  queniadmodunt  Ucx  regiim, 
SMacias  saactoruta ,  ei  Domiuus  doiuinaiitium.  V'i- 


siistinent  flnem,  et  ab  uno  illo  vincitur  quidquid  in 
istorum  muliipl  cationibus  aggrcgatur.  Merito  ergo 
talibus  desideriis  quxritur,  cui  nihil  simile  repcriinr. 
Haec  flgura  dicitur  parison,  id  est  aequatio  sentcniiae, 
qiiaiido  du?e  res  c  diverso  ponuntur,  sed  una  magis 
eligitur;  siciit  et  hic,  et  superius  fecit,  et  infcrius 
ipse  faclurus  est.  Seqiilliir,  FAegi  abjeclu$  esse  in 
domo  Dei ,  magis  quam  habitare  in  tabernai'uti$  pecca- 
torum.  Vir  sapiens  non  judicibat  ad  caruis  oculuin, 
sed  ad  ipsius  veriiatis  aspectum ;  ut  esset  abjectus  in 
domo  dominica  ,  quain  in  gloria  saeculi  vivere  crimi- 
itosa.  0  abjeciio  illa  pulchra !  o  suhlimitas  ista  foe« 
dissima !  Ij»sa  est  sciiicet  qux  superius  dicitur,  con- 


503  EXPOSiTlO  IN  PSALTERIUM.  PS.VL.  LXWIV.  C06 

»ii//is  lacrymarum ,  palaliis  omnibiis  sine  dubiialione  A  cundior,  qui  sic  iiobis  Ecclcsi:e  torcularia  Tecii  oiti« 


nino  dulcescere,  ut  optahilius  babeamus  tali  Tasco 
deprinii,  qusm  liujus  feliciiatibus  sublerari.  UiHle 
Jam  merito  dicimus  :  ConcupUcft  et  deficit  anima  men 
inaiTla  Domini.  Sed  sanctarn  petainus  Trinitatcm,  ul 
queroadmoduiu  sensus  nostros  duicedo  pnescntis 
lectioiiis  afTerit,  ila  jngiter  in  nobis  maiieat,  quoJ 
ipse  mi^eratus  infudii.  ^ 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXXIV. 

In  finem,  filii$  Core^  psalmui. 

In  finem^  Dominum  Salvalorem  signiniare  constal 
in  litulis,  sicut  dicit  Apo^tolus  :  Finiz  enim  legi$ 
Chrislu»  ad  justiliam  omni  credenti  {Rom.  x,  4).  Filii$ 
Core,  psalmui.  Quil  significet  Core,  s.Tp»' jnin  di\i- 
post  :  Bonum  certamen  certavi ,  cttrstim  consummavi^  B  >^us.  lloc  lamen  in  summa  cominoiiere  sufTiciat,  buuc 


saperior  :  ubi  etsi  ad  tempus  plangitur,  inde  tamen 
fine  fiiie  gaodetur.  Abjeetus  eniro  dicitur,  qui  bumana 
rstimatione  babeiur  extremus.  Sed  apud  Deum  ille 
magis  honorabilis  judicatur,  qui  propter  nomen  ipsius 
inter  homines  videtur  esse  despectus. 

Vers.  13,  Quoniam  misericordiam  et  veritalem  di" 
Ugit  Dominus  Deus;  gratiam  et  gloriam  dabit  Domi- 
Ms*  Causa  redditur  «luare  domus  Domiiii  [Aus  dcbeat 
diligi  quam  tabernacula  peccatorum.  Iii  E<-clesi:i 
enim  ipsius  primum  misericordia  est,  quia  de  pecca- 
loribos  efficit  justos,  et  veritatem  illis  promissi 
praemli  nonnogavit;  sicut  dicit  Apostolus:  Qtii  prius 
fni  biasphemuSf  ae  persecutor  et  injuriosus ;  sed  mtie- 
ricordiam  conseeutus  sum  (I  Tim.  i,  15);  ei  laulo 


fdem  servavi ;  superest  mihi  corona  justitim^  quam 

teddet  mihVDominus  in  illo  die  justus  judex  (II  Tim. 

ff y  7,  8).  Ecce  uirumque  coinplexus  esi ,  et  mfsert- 

earduim  Domini  et  veritatem,  Subjungit  etiam,  grntiam 

ei  §icriam  dabit  Dominut.  Ne  solam  gratiam  lu  hoc 

•aecnlo  sanctis  puures  esse  collatam,  sequitur,  el 

§fariam  dabit  Dominus.  Ilic  enim  primo  praestat  gra- 

ikam^  ul  peccatores  converiantur  ad  viiam;  in  futuro 

AiM  gloriam,  ut  divino  manere  justiftcaii,  angeloruin 

mereanuir  esse  consortes.  Gratia  enlm  dicltuf  graiis 

^aia  y  sicat  ait  Apostolus  :  Si  autem  grafia  non  ex 

miferibuSf  a^ioquin  gratia  jam  non  est  gralia  iRom.  xi, 

S).   1p>a  est  quippe  Domini  Christi  gratia,  qu.x  nos 

^Taeparat,  adjuvat,  corroborat,  et  coronat. 

Vers.  i4.  Non  privabit  bonis  ambutantes  in  inno-  G 
riA.  Malorom  tantun  poeiia  est  a  munere  Divini- 
ilis  arceri.  Innocentiam  vero  plenam  Dei  conslar 
moneribus ,  sed  hxc  innocentia  sui  debet  voci- 
ili  fioe  cognosci.  Ipse  est  enim  innocens  qui  nulli 
:et.  Talis  ergo  non  potest  privari  muneril*as  Dei, 
|oi  jam  bic  dona  bealx  conversionis  [ms.  A.  et  ed. , 
mversalionls]  accepil.  lunocens  autem  est  qiii  liic 
lispooitor  in  convalle  lacrymarum,  qui  eligit  abje- 
esu  in  domo  Dei  magis  quam  habitare  in  taberna" 
peccatomm;  et  his  similia  qua)  snperius  dixit. 
Vers.  15«  Domine  Deus  virtutum!  beatus  homo  qui 
iperat  in  te.  Tot  bona  explicare  non  potuit,  qu» 
ins  suBS  animus  itentiebat;  el  ideo  sub  admira- 
Jone  legendum  est :  Domine  Deus  virtutum  l  qui  tanta 


psalmuin  de  illis  dici  qui  jam  Domino  S:«lvaiori  viu- 
cera  meiite  crediderunt :  de  cujus  priino  adventu 
prxsens  psalnius  tertius  approbatur. 

Divisio  psatmi, 

In  prima  parle  psalmi  propheta  Dom-no  bmviter 
gratias  agit,  quoniaro  de  itla  antiquilalc  Jiidaicx  ua« 
lionis  pervenit  populus  ad  culturam  Doiiiini  Salva« 
toris.  Secunda  parie  refeit  quemjdmoduro  iramsiiain 
Dominos  in  populo  Judxorum  mitignre  dignatns  esi : 
expeions  adventum  Christi,  in  quo  humana  raecitas 
evideiitissimum  lumen  creduliiatis  accepit.  Tertia 
parte  ad  se  ipsum  verba  converiit,  et  propbetix 
spirliu  iiicaruati  Verbi  prandicat  evidenler  adve  itum. 

Eipositio  psalmi, 

Vers.  1 .  Benedixisti ,  Domne ,  terram  tuam  :  ater- 
tisti  captivitatem  Jacob.  Prxvidens  Psalmista  futura 
niiracula ,  tanquam  de  prxterito  Ixtns  exsuhal : 
adventu  Domini  benedictam  terram  esse  pronuntians, 
id  cst  carnem  ulique  quam  ipse  est  dignatus  assuo 
merc.  Per  Jacob  enim  patriarcham  freqtieuter  dixi- 
mus  signilicari  populum  Udeletn,  qui  li!  era^us  est  a 
captiviiate  diaboli,  quando  meruit  Domiiii  iniscra- 
tione  salvari.  Dicendo :  Averiisti  captivitatem,  osleiidil 
cam  pro  humanis  quidem  iniquilatibus  fuisse  cras- 
satam ,  sed  divina  iniseratione  subrootam. 

Vers.  2.  Remisisti  iniquitatem  plebis  tua:;  op*ruisti 
288  omnia  peccata  eorum.  Remittere  est  debitum 
relaxare ,  non  cau>ae  alicujus  intcrventu,  sed  pietatis 


facts,  quanta  homines  referre  non  possunt.  Ad  ^  intuitu.  Sic  Dominus  remisii  culpam,  dum  reos  per- 


V>usiremom   intulit   aliquid  aliud  quam  praemisit : 

^^SmIiu  Aoiho  qui  sperat  in  te.  Quod  schema  diiitur 

^nraprosdocia ,  Laiine  inopinatus  exitus ;  hoc  est , 

^m  aliud  proponitur,  el  aliud  subjungitur.  Intelli- 

Hamiisergo  qoantum  possumus  sensum  divinum  quam 

^iuliiplici  decore  reluceat ;  ut  illud  qiiod  multis  ver- 

liis  explicare  non  poterat ,  in  paucitate  concludcret. 

J^tMt  est  enim  qui  spem  suam  in  afterna  felicitaie 

fMfeerit.  Beatus  cujiis  bpna  non  occidunt.  Sed  po- 

«Iremoro  perfecCe  beaius  est  cujus  spes  iu  Domino 

\i%ktr  persevcrat. 

Cenclusio  psalnii, 
Mirabi:ii  psalmas  cl  omni  muiidana  suavitatc  ju 


venire  fecit  ad  veniam.  Hoc  est  quod  superius  dixii: 
Avertisii  captivitatem  Jacob,  Captivitas  enim  peccaii 
fuii,  quando  mundus  idolis  serviebat  obnoxius;  sed 
veniente  Domino  Salvatore  tecta  esse,  id  est  oblitte- 
lata  non  dubiuro  est;  cujus  adventu  et  libertas  nostra 
caput  cxtulit,  ct  superbia  diaboli  confracta  succu- 
buit.  Sequitur,  operuisti  omnia  peccata  eorum,  Pro- 
pitlatio  Domini  sic  evidenier  agnoscitur,  quaiido 
peccata  noslra  coo;;erta  esse  monstrantur.  IHorum 
eniin  abominatio,  nostra  ahsolntio  est,  et  tunc  securi 
reddiniur,  quando  illa  ad  judicium  non  vocanlur. 
IIoc  huiiiano  generi  consiat  esse  colatuin,  cum  salii- 
taris  Doniiuus  d  gnatos  est  advenirc.  El  inteQde  quod 


0(j7  M,  AURELll  CASSlODOlil  (H)S 

|er  lios  duos  vers.ts  figtira  fii  Iioiiiceoieleuioii,  quia  A  tunc  illa  plebs  irospcrc  IwlabUur  in  le^  qux  \\\.t\\- 


iiuiilibiis  liiieiis  diciiones  plurim»  terniinaniur ; 
dixiteuim  :  BenedixM^  averliili,  remisikU^  operuisti. 
Vers.  3.  Mi  ig  :sli  omneni  iram  tuam ;  avertisli  ab  ira 
indignationis  tum,  Interjecio  diapsalniate  venit  ad 
secundaro  partem,  referens  qurmadmodum  iram 
Euain  Dominus  mitigare  digiiatus  esl,  et  i>alus  prove- 
nirot  quibus  desperaliu  pro  ractorum  suotuni  qu-li- 
tr.tibus  iinminebat ,  sicut  iii  Evaiigclio  ipsc  (estitur  : 
^on  sum  miisus  nisi  ad  oves  quce  perierunt  domus 
Israel  (Matlh,  xv,  2i).  Sed  inspice  qua  mensura  sit 
posilum,  Miiigasti.  Prosequiiur  iterum  culpas,  quas 
in  Domiiium  Sdvatorem  Juda^oruni  nefanda  pro- 
torvia  studiu  perversilatis  excrcuil.  Ab  ira  autem  in- 
dignationis  sjce,  subaudiciidum  est,  quoniani  Judjco- 


citer  gaudebat  in  se.  Hoc  enim  provenit  conver&is , 
quando  suscipere  coeperinl  benrficia  Salvatoris. 

Yers.  7.  Ostende  noffis  ,  Domine ,  misericordiam 
tuam ,  et  salutare  tuum  da  nobis,  Sciebat  quidcm  Do- 
miiiuin  esse  venturuin,  »cd  rogat  ut  liacc  beneficia 
nt*n  lantum  oculis  carnalibus  videat  (sicut  cseteri 
uon  credentes),  sed  purissimo  cordis  intueatur  as- 
pectu.  Misericordia  enim  Patris  salvator est  Dominus, 
quem  sibi  iliuminaiioue  veroe  fidei  coliors  beata  po- 
scebat  ostcndi ,  non  lanlum  carnis  velainine  cooper- 
tum ,  sed  poieuline  sua;  c^aritate  conspicuuin.  Nam 
idem  cum  de  ipso  diceret,  addidit,  danobis,  id  est, 
c*»ncede  salutare  tuum  quasi  ampleclendum ,  quasi 
possidendiim,  quasi  munere   a2(ern.e    gloria;   pcr- 


ruin  avertit  iiile.itum,  dum  ad  segrotos  medicus,  ad  B  fruendum.  Perfidis  enim  tantum  app:iruil,  non  eiiaiii 


pesdlentia  plenos  auctor  salutis  advenit.  Quod  uon 
suluin  ad  unam  gentem,  scd  ad  bencficium  to  ius 
orbis  aitandum  est. 

Vers.  4.  Converte  nos,  Deus  salutaris  noster;  et 
averte  iram  tuama  nobis,  Cnm  swpcrius  dixcrit,  ope- 
rwsti  omnia  peccaia  eorum;  niodo  qiiasi  noviier  pclit, 
aoerte  iram  tuam  a  nobis,  Sed  utraqite  conveniunt,  si 
considcremus  tempora  peccatorum.  Pro  iliis  ilaque 
iniquitatibus  qnas  ante  feccrat  populus  Judaeortim, 
prius  gratias  egit ,  quoninm  advcntu  Domiiii  omnia 
probantur  esse  mitigata.  Hic  auiem  pro  futuris  culpis 
iterum  rogat ,  quia  eos  in  passione  Domini  crudelia 
tcelera  prsvidebat  itcrum  esse  racinros.  Denique  hoc 
dicit,   Converte^  ut  de   persecutoribus  defensores 


datus.  Da  ergo  dicit,  ut  cum  in  meiite  iicstrac<i>lcs  i 
dono  recipilur,  nullis  lentationibus  aufciaiur. 

Vers.  8.  Audiam  quid  loqnatur  in  me  Domnm 
Detis :  quoniam  loqtietur  pacem  in  plebem  suatn .  et 
super  sanctos  suos.  Vcnit  ad  tertiam  ptrlem,  in  qiia 
pulcberrimo  schemate  praedicat  Domini  Salvatoris 
adventum.  Nam  postquam  deprecatus  est  ut  ei  Do- 
minus  appareret,  quasi  petitionis  suae  compos,  su- 
bila  illuminatione  conipletus ,  dicii :  Audiam ,  id  est, 
nou  mihi  loquendo  officiam,  qui  jain  sentio  me  acce- 
pisse  qnod  crcdam.  Quod  genus  locutionis  Scrpturae 
diviiise  proprium  essc  cognoscimus,  quando  niliil 
taie  (ut  arbitror)  in  libris  sa^ciJ  iril.us  invenitnr. 
Vides  propbetiae  poteiitiam  hoc  dicto  fuisse  revela- 


fiant,  de  blasphemis  praedicatorcs,  de  contradiclo- C  ^^"^*  Intus  enim  loquitur  Doniinus,  id  est  Spiritus 


ribuB  discipuli.  Dicendo  autem  no<,  personam  po- 
puli ,  de  quibus  loquitiir  sumit.  Simili  modo  acci- 
piendum  est ,  averte  iram  tuam  a  nobls ,  ne  gentem 
Judaicam  debita  possit  poena  percellere. 

Vers.  fS.  Non  in  cet^rnum  irascaris  nobist  neque  ex- 
taidas  iram  tuam  a  progenie  tn  progcniem.  Scicbat 
Domini  patientiam  impia  hominum  sustinere  pec- 
eata ,  et  ideo  rogat  ui  noii  eos  aetcrna  damnatione 
pcrcellai,  sed  invitando  demulccat,  susiiuendo  lu- 
eretur,  commonendo  rccorrigat,  quod  tamen  eu;n 
facturum  esse  nosccbat.  Perscrutandum  est  autem 
<|uod  duas  progenies  posuit :  prima  est  enim  (ut  qui- 
buidam  placct)  ab  Adam  usquo  ad  Chrisium,  secunda 
quae  per  graliam  bapiisinatis  usque  ad  finem  saeculi 


sanciiis,  ut  Psalmista  foris  fari  posse  videatur;  in- 
Irinsccus  audit,  ut  extrinsecus  audiatur;  dicit  tacitus 
propheia,  quod  verberato  aore  a  populis  possit 
audiri.  Soquitur,  quoniam  loquetur  pacem  in  plebcm 
suam^  et  super  sanctos  suos.  Pax  Dei  Cbristus  est 
Dominus,  qiiam  locuturum  dicit  Spiritum  sancium, 
quoniam  est  de  ejus  incarnat.one  dicturus.  PUbi 
dixil,  sel  suce^  non  indevotae,  id  cst  sanctis  qui  Deo 
Domino  probabili  conversatione  placuerunl.  Ilis 
cnim  pax  est  Dominus  Christus,  infidelibus  anlein 
scandalum  et  stultiiia,  qui  belluin  in  sacrilega  menie 
patiuntur  ,  quia  pacis  auctorem  rcciis  semitis  non 
sequuntur.  Sed  hunc  versum  paulo  diligenliiis  per- 
scrulcmur,  quoniam  scelestas  mentes  veritaiis  ipsius 


peracta  concluditur.  Petit  ergo,  ut  quia  priori  gein  -  j)  altestaiioiie  convincit.  Hic  [ed.^  hinc]  enim  evidenier 


rationi  pro  pcriiiiaciac  su£  qualitate  juste  iratus  est 
Dominus,  ne  secundx'  gcneratiiini  idem  velit  irasci ; 
quae,  elsi  a  peccaio  immunis  csse  non  potest ,  lauien 
per  gratiam  baptismaiis  et  saiisfaciioiieui  courcssio- 
Dis  culparum  suarum  sordibus  desiderat  expiari. 

Yers.  6.  Deus^  tu  convertens  vivificabis  nos;  et  plebs 
lua  Iwtabitur  in  te.  Mirabili  Domioum  pietate  depre- 
calur :  probans  quia  conversionem  nostram  de  me- 
ritis  non  halemus.  sed  ejus  munere  provenit,  quando 
pfo  se  aliquid  aniinus  salutariier  concupiscit.  Dicit 
euim :  Deus ,  tu  convertens  vlvificabis  nos ;  id  cst , 
fnia  ttt  pracmittis  conversionis  votum ,  ut  ad  viiae 
/fcrrejJire  poishnus  introituin.  Quod  cum  donaveris , 


cipressum  ebt  quid  sil  Spiritus  sanctus,  \d  e>i  Do" 
minus  Deus.  Ubi  sunt  qui  dicunt  Spiritum  saiictuui 
P.(tre  et  Filio  289  ^^^^  minorcm,  et  ita  esse  subje- 
cium,ut  putetur  voliintatis  suaejudiciuui  non  haberc? 
Audiamus  Spiritum  sancium,  quj  ^n  propheta  suo 
sponte  loquebatur  Dominum  esse  Deum.  Nam  et  ia 
Actbiis  apostolorum  de  ipso  aperte  legitur  Deum 
esse  Spiritum  saiictum ,  dicente  Potro  Anania  :  Cur 
tentavit  Saianos  cor  tuum  mentiri  te  Spintui  sancto 
{Act.  v,  5)?  Et  post  paululum,  ostendere  volens  qui 
sit  Spiritus  sanctus,  dicil:  Non  es  mentitus  homini» 
buSf  sed  Deo  (Ibid.^A).  Nam  idem  Petrus  in  EpibtoU 
sua  dicil ;  Spiritu  sancto  misso  de  costo^  in  quet9i  co/i- 


r,09  EXPOSmO  IN  PSALTEniUM.  PSAL.  I-XX\V.  610 

citpiBcunt  angeli  prospicere  (/  Peir,  i,  12).  Qui  si  rpqiia-  A  ''*'»fl  rf^  <^a/o  prospextty  qnando  humano  generi  p«ri- 


lisnonesset,  non  iii  bnpti-mo  in  nomine  Dcitalis 
P.uri  el  Filio  reverendissimo  bondre  co?e(|uareliir, 
slcut  ab  ipsa  Veritate  prolaium  esi  :  Ite,  baptizate 
emnes  gentes  in  nomine  Palris^  et  FHii,  et  Spiritus 
tancti  {Maith.  xxvni,  19).  Quod  solum  lest  moiiiiim 
iJebet  bumano  generi  valde  suflicere ,  quiu  ubi  Unum 
iiomen  Deitatis  dicit,  ibi  aut  naturx  aut  pjlentiae 
diversiias  non  babeiur. 

Vers  9.  Et  in  eos  qm  couvertuntur  ad  ipsum  :  ve- 
rumtamen  prope  timenles  eum  salutare  ipsius  ,  ut  171- 
hdbUet  gloria  in  terra  nostra.  Qtd  convertuntur  ad  ip^ 
smn,  fiignificat  poenilcntes,  qui  mundi  pestifera  liber- 
Ule  dcrelii-ta  ,  felicia  ejus  eligunt  subire  servilia. 
Nam  cum  orbis  universus  idolorum  turpissima  devo- 


cliianli  FMius  Dei  mirabili  disponsatione  subvenii. 
Poiest  et  aliter  bic  sensus  inteiligi.  Veritas  de  terra 
oritur^  quando  confessio  peccatoris  offertur  ;  justitin 
de  ccefo  prospicit  ^  quando  flt  remissio  peccatoruni. 
Quod  in  publicmi  iilius  oralionc  provenit.  Veritas 
rnim  de  terra  orta  esf,  quando  iira  respiciens  ,  con- 
flieiido  peccala  sua  Deum  rogabat;  justiiia  vcro  de 
caeto  prospexit,  cum  descendit  jubtiflcaius  publicanus 
mn«;is  quam  ille  pharisxtis. 

Vers.  12.  Eienim  Dominus  dabit  benignilati^m  ^  ei 
terra  nostra  dabit  frucium  suum,  Et  islequoque  ver- 
sus  ad  poeniteniis  humilitaicm  conij>etenter  aptatur. 
Ipse  enim  sua  beoigniiate  donat  eonressionis  affe- 
ctum,  iJ  est  imbrem  prosperrimum  lacrymarum;  ut 


tione  fliigraret ,  soli  Judaci  putabanlur  prope  timre  B  caro  noslra  piis  fletibus  irrigaia,  praemia  possit  af- 
DomiHura,  qui  per  Moyseu  lege  suscepia ,  uni  Deo      ferre  copiosa. 


videbantur  esse  devoti.  Sed  ideo  dicuim  est :  prope 
iimentei,  quia  carnaliter  onmia  gercntes,  diversis 
eum  culpis  coniumaciter  irritabant.  Non  enim  timere, 
%ed  prope  timere  dicii  sunt  qui  legem  ipsius  carnali- 
ter,  non  spiritualiier  aceeperunt.  Ut  autem  boc  de 
ipsis  djctum  inielligas,  sic  et  Apost^Ius  ait  lEt  V6- 
nieni  evangelizavit  pacem  vobis  ,  qui  eratis  longe ;  et 
pacem  his  qui  prope  {Ephes,  ii,  17).  Sed  quamvis 
tales  fuissent ,  lamen  Dominus  Salvator  de  ipsorum 
elegil  carnaliter  gente  procreari.  Inde  enim  Yirgo 
Maria  qux  peperit  Christum  :  ibi  conversatus  est 
DominHs;  ibi  miracula ,  qu;e  a  flJelibus  et  Icgunlur 
ei  creduntur,  cfiecta  sunl. 

Vers.  10.  Misericordia  et  veritas  obviaverunt  sibi :  {] 
jtiititia  et  pax  complextv  sunt  se.  IIoc  scbema  dicittir 
somatopoeia,  id  esi  corporis  aliributio,  quandorebus 
incorporeis  corpora  tribiiuntur.  Nam  cum  misericor- 
dia  eiveritas,  pax  et  jusiiiia  incorporea  sint,  duabus 
gressom,  duabusdcdii  amplexum,  quod  uti<|ue  con- 
stat  esse  corporeum.  Posiquam  vcro  dlxit  ex  qaa 
geute  esset  Doiiiinus  nascitnrus,  nunc  qux  praestite- 
lit  advenlus  sanct^  incarnaiionis  exponit.  Tpso  quip- 
pe  praestnnte,  duo  Testanienta  in  un.us  seriem  copu- 
latioiiis  addncta  sunt ;  in  Novo  enim  misericordia  esl, 
in  qiia  per  graliam  liberatur  ge  lus  buuianum  ;  in 
Veteri  veritnt^  nbi  lex  et  propbelarum  annuntiatio 
conlinetur;  sicut  in  septuagesimo  psalmo  jam  dictum 
e-t.  Haec  aulem  duo  sibi  obviaverunt^  non  ad  exer- 


Vers.  13.  Justiiia  ante  eum  ambulabit;  et  ponet  in 
wa  grcssus  suos,  Pari  eliam  niodo  ei  Iiunc  vcrsum  ad 
illos  aptandtim  esse  dicimus ,  qui  supplicalionibus 
piis  a  Doiniiio  corrigunlur.  Juiiitia  qntppe  ambulabit 
ante  eos,  ({uando,  malorum  suorum  verilate  rccogni- 
la,  remitti  sibi  bumi  iter  pelunl  quod  sceltTatis  ausi- 
bus  perpelraruni ;  ei  qiiod  gaudentes  ma!e  ligave- 
ruiit,  per  benfflcia  piae  lamcntationis  nbsolvant. 
Tunc  enim  vere  ponunt  in  vfa,  id  est  in  Cbristo  gres* 
$us  suoSf  qui  anle  seniitis  deteslabilibus  erraverunt. 

Conclusio  pmlmi» 

Audivimus,  l)eate  David,  quid  inlus  libi  locutus 
fueiit  Dominus.  Pax  ista  ei  super  nosveniat,  qusi  in 
tuo  corde  regnabal.  Ecce  verum  Itegem,  quero  vir- 
lus  lalis  regebat;  templum  justiliae,  palalium  pieta- 
tis,  tbesaurnrium  misericordix.  Jure  tibi  subjacel>a»l 
tcrrcna,  ciii  lalis  Doniinus  iinpcrabat.  Ecce  quod 
iiltra  omne  impcrium,  supra  omne  possil  esse  prao- 
coiiium  :  de  tuo  seminc  oinnipolens  Verbum  caniein 
siimpslt,  per  qnod  bumanum  gcnus  salutare  donum 
redemplionis  accepit. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXXV. 

Oratio   David, 

Oraiio  nomen  Iiomonymum  est,  cujus  eiymologia 
esl  oris  ralio  ;  qu;i:  quando  inler  humana  judicia  di- 
citur,  a  disertis  artiflciosa  nimis  [mss.  A,^  F.,  auinii] 
subiiliiate  componitur ;  quando  Deo  funditur  sim- 


cendam  contrarietatcm,  sed  ad  gratiam  promissx  D  plici  atque  humili  supplicationo  profertur.  Sed  bxc 


perfectionis  implendam.  Unum  qnippe  constut  fa- 
ctnm,  qund  temporibus  probabatur  csse  divisum.  Ct 
nt  genus  ipsum  foederis  evidenler  expriineret ,  hoc 
ipsum  vana  nominuin  iteraiione  geminavit,  amplexu 
quodam  dileciionis  diias  rcs ,  id  cst  juslitiam  et  pa^ 
cem  in  muluam  prolinus  venisse  concordiam.  Qnod 
fierisolet,  quando  se  homines  posl  longum  tempus 
vidcntes,  nexu  brachiorum  studio  charitalis  asirin- 
gunl. 

Ycrs.  H.  Verita*  de  terra  orta  est ,  et  justitia  de 
casio  prospexit.  Verllas  de  lerra  orta  est^  quando  ex 
llaria  Virgine  Yerbuui  caro  factnm  est ;  sicut  ipse 
dicit  :  Kgosnm  i'a,  vevitas  etvita  {Joan,  xiv,  6).  Jus- 


bumilitas  aique  puritas  deprecaiionis  sanclo  Verbo 
sic  convenit ;  si  duas  naturas  in  Clirislo  Doniino  (ut 
maler  docet  Ecclesia )  conflteamur  perfectas  alque 
verissimas,  id  est,  Dei  et  hominis.  Tunc  cnim  vera- 
cium  verborum  nulla  contrarietale  lurbabimur,  si 
sanctis  proprictatibus  apta  reddamus.  Nam  si  vis 
nosse  potentiam  Deitaiis  ejus,  audi  Evangelinm  :  In 
principio  erat  Verbum ,  et  Virbum  erat  apud  290 
Deum ,  et  Deus  erat  Verbnm,  Uoc  erat  in  prvicipio 
apud  Deum.  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso 
factum  est  tiihil  {Joan,  i,  1).  Ct  si  vis  inflrmitntem 
bominis  cognoscere,  aiidi  Paulum  apostolum  dicen- 
tem  :  /n  similitudinem  hominum  factus ,  et  habitu  tV 


61 1 


M.  AURELU  CASSIODORI 


GI2 


isniHs  «I  Kmm^Hmmliavit  $emetipium  factus  obediem  A  salvus  fiain  ,  cujus  morte  roundttm  conitat  etse  sal- 

vandum.  Dicendo  enini  egenum  se  esse  et  pauperem^ 
condiiionem  ,  quam  susceperat  liumanitatis ,  osteu- 
dit ,  quae  ex  se  nitiil  habere  potest,  ni.^i  quod  largi« 
taie  Diviniiatls  acceperiL  Audianlegent  et  pauperes, 
suosque  animos  ta!i  gloria  cotisolentur ,  quando  re- 
niai  Dominus  lioc  de  se  dicit ,  qood  pusillanimes 
freqventer  applicandum  putant  e&se  miseriis.  Sed 
nec  iiios  exdiMiit,  qui  in  divitiis  suiii  pura  Domioo 
menie  famulanlur  ;  egenus  enim  et  pauper  Deiest, 
quisquis  meruerit  mundi  istius  perversiiate  vacuari. 


usquead  mortem,  mtrlmmautem  crucis  (Philip.  ii,  7, 
8).  Et  ideo  quando  a  parie  bwnanitatis  suae  loqui- 
tiir,  Divinitatis  [ed.^  humilitatis]  fragiliias  non  puie- 
tur  [mss.  A,,  F.,  Divinitali  fragililai  iion  iflipvletur]; 
quia  bic  liuniaiia  exiulii,  ut  nullatenus  divina  minne* 
rii.  Idem  ergo  atqiie  uniis  Dominus  Cliristus  oratnr, 
quia  Filiiis  Patris  est :  orat,  quia  Filius  hominis  es(. 
Inde  Creator,  hinc  creatus;  inde  Dominus,  hinc  ser- 
\us  ;  hinc  mortAiitatis  nostrae  particeps,  iude  monis 
ipsius  iuierempior.  Ifinc  est  quod  per  libros  divinos 
aptissimis  locis  duas  oper.itiones  suns  semper  osten- 
dit.  Quod  si  haec,  devote  lector,  fideli  mente  serva- 
veris,  omnia  veraciter  tibi  constare  ppsse  cognosces. 
Illud  praUorea  debemus  agnoscere  firmoque  animo 


Yers.  2.  Cuslodi  animam  meam^  qnoniam  sanctui 
sum  :  salvum  fac  servum  lutim,  Dem  «miu,  speran^ 
rm  ifi  te.  Putenter  exsequitur  qui  sit  egemme  atpaU' 
per^  scilicet  Dominus  Christus,  qiii  se  Teradier 


coniinere  ,  quod  ora(io  quando  a   Domino  Christo  ^  ,anctum  il\c\i .  quia  mundi  istius  illecebras  ccelesiit 


fiindiiur,  insiituiio  est  sancta  fidelium,  forma  bono- 

rum,  siiicerae  humililaiis  excmplum ;  cum  a  subjectis 

agitur,  satisfactio  deliclorum,  confessio  criminum, 

lavacra  culparum.  Ibi  inagisterium  est  docentis;  hic 

abolitio  postulatur  erroris.  Nani  sic  innocens  oravlt, 

quemadmodum  et  crucein  sinc  aliquaculpa  sustinuit. 

Lazarum  ploravit,  ui  nobis  proximi  ostenderet  cha- 

liiatem.  Persecutores  fugit,  ut  nobis  audaciam  in- 

consult»  teuieritatis  auferret.  Ilaec  eiiim  et  his  si- 

niilia  providus  Doctor  eflecit,  quatenus  et  veritatem 

sanciae  incarnaiionis  ostenderet,   et  futuris  Mani- 

ch.vis  capieii  que  talibus  obviaret.  Damd  autem  quod 

posiiuin  est,  Dominum  significat  Salvaiorem;  sive 

quia  interpretatio  ejus  (ut  saepe  dicium  est)  manu- 

forlis  ac  desiderabilis  habetur ;  sive  quia  ex  cjus  C  ^^^^  ^v   ^^^^ 

generaiione  descendit ;  humanitate  enim  ejus  est  d' 

lius,  divinitate  Dominus  et  Creator.  Quod  sl  hoc 

guberiiaculum  imprudens  nauta  reliqneris,  iu  asper- 

rimas  cauies  navini  luae  fidei  sine  dubitaiione  con- 

fringes.  Et  nota  quod  hic  psalmus  secundus  est,  qui 

orationis  titulo  praenolatur. 

Divivo  psalmi. 

Per  totum  psalmum  orat  Dominus  Christus,  in 
priina  scciione  dicens  quae  ipsi  tantum  probantur 
aptari.  Secunda  pro  membris  suis ,  quorum  ipse  ca- 
put  est,  hurollius  deprecatiir.  Tertia  ex  sua  iterum 
per>ona  reloquitur^  quod  ad  eum  specialiler  intelli- 
gas  pertinere.  Sed  haec  omnia  unus  atque  idem  Deus 
homo  loquitur  Chrisius. 


vitae  conversalioiie  calcavit.  Audianl  Apoliinaristae 
habere  animam  Dominuin  Chrisium,  et  perfecti  ho- 
niinis  sumpsisse  naturam ;  quia  non  poterat  non 
habere  eam  ,  ad  quam  specialiter  probaius  est  ve- 
nisse  salvandam.  Nemo  enim  liberat  quod  de  per- 
vasoris  potestate  non  eriptt ;  etsi  non  slt  apud  cle* 
feiisorem  quod  vindicat ,  captivitatis  susceptae  con- 
diiio  perseverai.  Et  respice  quam  salutaris  nobis 
forma  proposita  est.  II le  qui  se  veraciter  dixerat  esse 
sanctum,  et  a  muudi  illecebris  alienum,  satvum  se  a 
Diviniiate  /iert  deprecatur,  ut  nos  instrneret  salutero 
non  esse  in  humanis  viribus  constiiutani ,  sicul  el 
propheta  Jeremias  dicit :  Maledictus  homo  qut  ipem 
suam  ponit  in  Aomine,  et  a  Deo  recedit  cor  ejus{Ierem. 


Kxposiiio  psalmi. 

Vers.  1.  Inclina^  Dominetaurem  tuam  ad  me^-et 
exaudime^  quomam  egenusel  paupersumego. Ex  forma 
servi  ( sicut  prxfati  sumus )  Christus  omnipotenti 
supplicat  Patri,  ut  ejus  exaudiatur  oraiio.  Nam  quod 
dicit :  Inclinaf  ostendit  quia  se  ad  ipsum  extendere 
non  poicrat  huniana  cond.tio,  nisi  ipse  suam  Maje- 
statctn  piissimus  inclinaret»  Aurem  enim  dicil,  non 
istatu  corpoream ,  sed  auditiim  iltum  spiritiiaiem , 
quo  peltfiitium  vota  cognoscil.  Nam  per  tropologiaui 
lalia  de  Deo^^^dici,  frequenti  expositioue  jaui  nota 
sunt.  Exaudi  autem  me,  significat,  ul  niea  desideria 
coniplcantur;  quateuus  resurrecilone  ego  quoque 


Vers.  5.  Miserere  nw,  Domine,  quoniam  ad  te  cln- 
mavi  tota  die.  (Jnus  atque  idem  Deus  et  homo  Cbri. 
stusJesusmisericordiam  peiii,  qui  misericordiani  do- 
nat;  docens  perseveraniia  deprecationis  pictatem 
Doniini  modis  omnibus  impetrandam  ;  sicut  ipse  ia 
Lvangelio  docet  :  Bonum  est  orare ,  et  non  defieere 
(Luc.  xviii,  1).  Audiant  hunc  locum ,  qui  pQeniien- 
tiam^gere  in  vitae  siiae  termino  prava  voluniale  de> 
sperani,  et  se  ad  excusandas  excusationes  impia 
voluntute  convertunt,  cum  in  evangelica  lectione 
cognoscani  latroni  affixo  jam  cruci  momentanea  ce- 
leriiate  subventum ;  et  caeiera  similia ,  quae  tesiU4 
Scripturs  dfvinae  ad  spem  nutriendam  iiiortaliuni 
D  inirablli  benigiiitate  concedit.  Semper  suppiicare  nos 


decet,  qui  frequenti  culpa  delinquimus.  Inaestimal>ile 
inalum  est  ipsos  homines  spem  sibi  saluberrimaiH 
lollere,  cutu  diviiia  clememia  sine  cessatione  oos 
sibi  jubeat  supplicare  Petamus  hoc  et  aetaie  florida, 
petamus  iu  juveiitute  positi,  petnmiis  ei  in  occidua 
sencciute  perducii.  Nunqunm  cessare  debel  a  preci- 
bus.  qui  punienda  pravitate  peccsvil ;  ne  diim  tem- 
pus  supplicationis  quacrimus,  misericorditni  Doinini 
nobis  uli  persuasione  tollamus.  Nam  cani  dicitttr, 
tota  die,  totius  vii»  tcnipus  ostenditur,  ul  per  multa 
tcinpoia  annorumque  curricu'a  quasl  uiiius  diei 
continuus  clamor  esse  inonslrelnr.  Magna  siqudcm 
voce  ille  clamat  ad  Dominiim,  qui  quamTis  lingiia 


«13  EXPOSITIO  UN  PSALTEUIUM.  PSAL.  LXXXV.  6U 

laiceat,  boois  (amen  operibus  perrevcranicr  cxcla- A  fi^i  in  dii$,  idola  significal  paganoruni,  quae  adbue 

in  muniio  nefanda  devolione  colebantur ;  s-cut  et 
alibi  ditil  :  Quoniant  omnes  dii  gentium  dmmonim 
{Psal,  xcv,  5).  P^te^t  boc  el  a  i  bomines  aptari,  qui 
dii  vocati  sunt.  Sed  inspice  quia  non  dicitur  quid 
sil  Deus,  sed  ei  similis  abnegalur.  Quae  species  de- 
finilionis  Graece  d.citur  ymt  ufKlptv  v  rov  cyavTcov, 
L»line  per  privantiam  conlrarii  ejus  quod  definiiur. 
Addidil  quoque,  el  non  e$t  $ecundum  opera  /ua,  id  csi 
siniilis.  El  boc  quoque  comnia  sub  illa,  quam  supe- 
rins  dixil,  dcfinilioiie  cornplcxus  est.  Quis  enim  (ut 
illc  fccit)  Goe'um  lerramqutt  vel  omnia  qu»  in  eit 
sunt,  monientanea  possil  celerital«  peificere,  aut 
eurum  exislentins  continere? 
Yers.  9.  Omne$  genle$  qua$cunque  fecisti  venientf 


mai. 

291  Yers.  4.  Loetifica  animam  $ervi  /tft,  quoniam 
ad  te^  Domine^  levavi  animam  meam,  Jucundari  petit 
^«nimam  suam  fons  bilaritatis  et  origo  Ixtiiia;,  ab  iPa 
Bcilicet  parte  qua  servus  est.  .S^rvum  se  cnim  merilo 
dixii,  quoniam  ex  Maria  Virgine  nattis  cst,  qiix  se 
profitetur  ancillam.  Nam  dum  ei  angelus  ex  ipsa 
nasciiurum  Cbristum  Dominum  nunliaret,  illa  re- 
spondit  :  Ecce  ancilla  Domini^  fial  mihi  secundum 
terbum  tuum  {  Ltie.  i,  58);  sicut  el  in  alio  p<almo 
di;  U  :  Ego  $ervu$  tuu$ ,  ei  filiu$  ancillce  lum  (P$al, 
csv,  16).  La^tificari  ergo  pclit  animafu  suam,quia 
non  eam  deorsum  incUnavit  ad  lerram,  sed  levavit 
seniper  ad  Dominum ,  ubi  est  vera  Ijetitia,  el  sine 


fine  securilas.  Sic  caput  Ecclesia;  rererens  gesla  pro-  H  el  adorabunl  coram  le^  Domine ,  et  honorificabunt  «o- 


pria,  membris  cxicris  donavil  exeinpla. 

Vers.  5.  Quoniam  /u,  Domine,  $uaoi$  ac  miii$  e$ ; 
et  copio$u$  in  misericordia  omnibus  invocantibtu  te, 
Non  substantialiter,  qiiod  nulla  polest  creatura  coin- 
pr  kendere,  sed  per  quintam  speciem  definitionis , 
quK  Graece  dicilur  xaroc  t^v  ^i^iv,  puLberrime  nobis 
ostenditiir  quid  sit  Deus.  Suavisj  quia  post  amaritu- 
diiiem  bujus  mundi  dulcis  est  ad  se  recurrentibus. 
Miti$^  quiu  diu  sustinet  peccutores.  Copio$u$  in  m<- 
wicjfdia,  quia  licet  sint  nostra  numerosa  peccata, 
niulto  abunianiior  est  pielas,  qux  tol retax 4  ofTen- 
sa^.  Restat  ui  ei  jugiter  supplicemus,  quando  euiu 
audivimus  omnibu$  invocantibu$  $e  non  negare  prac- 
siJiutn. 


men  tuum.  Gum  adbuo  Sida  essel  geus  Judaica  qua 
unum  Deum  colere  videbatur,  prxdicil  oinnes  gen- 
les,  quae  idolis  tenebantiir  obnoxi.c ,  ad  culturam 
ejus  esse  venturas ;  quia  Patrem  vere  coIJt  qui  bouo« 
rai  et  Dominum  Clirislum  :  errorein  eTum  oinumo 
desiruens  qui  putant  per  universum  inundum  religio- 
nem  Domini  non  esse  diffiisam.  DicenJo  enim :  Om' 
ne$  gcnte$  qua$cunque  /ec/i(t,  absolute  probat  uni- 
vcrsitatem;  quia  ntilla  gensexistit,  nisi  quam  ipse 
plasmavit,  sicut  alibi  dicit  :  Qui  fecii  coetum  et  ter" 
ram^  mare  et  omnia  qvce  in  ei$  sunt  {P&al,  cxlv,  6). 
Addidit  quoque,  et  honorificabunt  nomen  tuum.  Cuni 
Deo  dicitur,  et  honorificabunt  nomentuum^  flguralit»T 
significat  bonorabuntur  devoti  ex  noniine  tuo,  quia 


Vers.  6.  Auribti$  percipe,  Domine,  oralionem  meam,  C  cullus  bominum  non  facil  bonoiabilem  Deum,  quein 


oiistat  bonoruui  oinnium  proculduhi»  largii.reii, 
Vers.  10.  Quoniam  magnu$  e$  tu ,  e{  facien$  nura* 
bilia  :  tue$  Deus  $olu$.  iiymnum  Deiiaiis,  quein  sH- 
porius  incboavit ,  istius  versus  fine  conclusii.  ^aiu 
el  diabolus  inagnum  ^e  putavit ,  quando  dixit :  Po» 
nam  $edem  meam  ad  aquilonem ,  et  cro  $mili$  Alti$» 
$imo  {Isai.  xiv,  15,  14);  et  superbi  bodieque  cunctis 
se  a-siimant  gtandiorcs.  Sed  magniu  dici  vere  iion 
potest ,  nisi  Deu$  solu$ ,  cujus  potestati  nullaieuua 
valet  aliquid  coinparari,  qui  nnlla  mutabiliiatc  coii- 
verlitur,  sed  semper  in  naturic  snx  gloria  persrve» 
r;it.  Addidit,  et  faciens  mirabilia  :  lu  e$  Den$  solu$. 
Cuin  legamus  et  magog  Pbaraonis  miracula  diver»a 
fecisse ,  bic  dicitur  quod  ipse  solus  miracula  possil 
liiftgDae  petitionis  augmentum,  dicendo  :  In  die  tri-  ^  efficefe.  Veriloquum  dictum  ,  si  qualitaiem  rei  veriii 


tt  intende  voci  deprecationis  mece.  Intueamur  quam 

convenienter  orationis  istius  ordo   decurrat.  Prius 

e«iim  fuit  ut  vox  supplicationis  ascenderet,  ac  deinde 

rogatus  audirel.  Percipe  vero  curo  diciiur,  non  ali- 

qYjid  suscipi  transitorie  poslulatur;  sed  in  iLIis  [ed  , 

Ulius]  luajestalis  sinibus  mavultrecondi,  queinadmo- 

Uuin  per  aures  ab  homine  memorix  probaiur  Infigi. 

Addilum  est,  intende  voci  depreeationis  mem ,  ut  in- 

t^olus  animus  apcriret  audiium*  Quod  totum  per 

^ll^oriam  dicitur,  ut  potentia  Diviiiitatis  per  buma- 

■^ag  rontuetuiiines  intimelur. 

Vers.  7.  /n  die  tr\buiationi$  mew  clamavi  ad  te ; 
^Moniafn  €xaudi$ti  me.  Cum  superius  dixerit :  C/a- 
$ui  te  tota  die;   bic  quodd.<m  facere  videtur 


hutaUcmi$  meat  clamavi  ad  te.  Nam  licet  a  sanclis 
>iri0  Jugiter  Domino  supplicetur,  in  teiiipore  tamen 
Iribtil^lionis  euixius  petitur,  quando  subvenire  ne- 
^essarie  postulatur.  Cousiderandus  esl  autein  bic 
IttfMius  locuUonis,  qui  in  Scripluris  divinis  frequen- 
lissime  repei  itur ,  ot  ideo  se  dieal  clama$$e,  quoniam 

evauditiis  est ,  dum  clamor  praecedat,  ut  Deus  pos- 
ftit  audire.  Uu:e  figura  dicilnr  anaslrophe,  id  est  per- 

^ersio,  qune  fit  qiioties  aut  sensus  aul  verba  pro 

%liftoo  dei  ore  verluntur. 

\er-«.  8.  Af on  e$t  $imili$  tibi  in  dii$ ,  Domine ;   et 

non  e$t  $ecundum  opera  tua.  Magna  laiis  brevi  defi- 

niiioiie  conclusa  e»t.  Dii-enJo  enim  :  Non  e$i  $imili$ 


ipsius  veriiaie  pensemus.  llla  enhn  vere  nequeuni 
dici  miracula  ,  quae  ad  niillam  u  ilitatem  8  mulaia 
deceptis  oculis  blandiuntur.  Solu$  enim  dicium  esl , 
quia  sancia  Trinilas  unus  est  Dcus,  personis  laniuiu 
di>tincta,  iion  nalurae  discreii.me  scparala  ;  sicnt  el 
aliin  dictuiu  est  :  Audi ,  l$rael ,  Dominu$  Deu$  tuus, 
Dominu$  unu$  e$i  (Ueuier.  vi,  4) ;  sic  et  Isaias  dicit : 
Quoniam  iu$tu$  e$ ,  et  non  e$t  Deu$  prater  te  ( l$ai, 
XLV  ,  21  ). 

Vers.  II.  Dcduc  me,  Domine^  in  via  tua,  et  ambu" 
labo  in  veriiate  tua  :  lceletur  cor  nwum ,  ut  timeat  no' 
men  tuum.  Oratione  dccursa  ,  et  laude  Divinitatii 
coin|)eicutor  impleta,  venit  ad  sccundam  lectionem, 


6n 


M.  AURELII  CASSfODORI 


GI6 


iii  qiia  ppo  inembris  sois  orat ,  ul  eis  Dominus  pro-  A  Hone  superiorein  lociim  sanctis  ,  tnferiorem  prcca« 


futura  concedaU  Dum  dicit :  Dednc  me^  Domine,  in 
ti&  tua,  adliuc  ibi  non  laisse  monstratur;  et  hoc 
Douiino  Ctiristo  non  potest  convenire ,  cum  ipse  di- 
c.il :  Ego  sum  viOf  veritai  el  vila  {Joan,  xiv,  6).  Sed 
koc  iiiagis  congrucnter  accipitur  a  parie  fidelium  , 
quoruiu  cnput  esi  Doniinus  :  qui  nisi  dedttcanlur  in 
viam^  id  esi  in  Ckristum,  in  verilate  videlicet  r.'m6ti* 
tare  non  possunl.  Sequilur,  Itetetur  cor  meum^  292 
ut  timeat  nomen  tuum,  Quid  sit  tiuior  Domini  mira- 
bili  ordine  declaratur.  Nam  in  timore  islomundano 
oraecedil  prios  causa  periculi,  aut  alicujus  angu- 
Btiae;  in  limore  autem  Domiui  prceniittitur  laetitia 
cordis,  ut  aliquiti  ad  ejtis  timoris  dulcedinem  venire 
roereatur.  Et  revera  talem  decet  habere  introitum, 


toribus  doctor  Augiistinus  sestimai  csse  deputandiiiu. 
Unde  nunc  graiias  ageus  (idelis  populus  ,  dicit  ani- 
mam  suam  ab  inferno  inferiori,  id  est  poenali,  esse 
liberatum. 

Vers.  li.  Deus,  injusti  insurrexerunt  super  me  ,  et 
synagoga  potentium  inquisierunt  animam  meam  :  et 
non  proposuernnt  te  ante  con»pectum  suum.  Ycnit  ad 
tertiam  sectionem,  ubi  passionis  sux  mysteriuin  et 
gloriain  resurrectionis  exponit.  Loquiiur  cnim  Deus 
homo  ex  forma  servi  per  id  quod  de  Matia  Yirgiuo 
n.Kus  est.  Cum  dicit  injustos ,  signincat  Judacos , 
qui  ei  reddiderunl  rnala  pro  bonis.  Quod  autcm  ait» 
super  me,  ul  reum  scilicet  dicerent  iuuocentem,  re- 
gemque  soum  plebs  Insana  trucidaret.  Synagoga  vero 


qiieiQ  ad  salutem  suam  homanitas  sentit  induUom.  B  potentium  ,  congreg«itio  superborum  est,  quae  beU 


llunc  judicem  qui  formidaverit  reus  est,  illum  qiii 
limuerii  saiictus  est.  Et  ideo  utraque  miscend  i  sunt , 
iit  et  sub  spe  timeamus,  et  sub  timore  Ixtemur , 
stciit  in  alio  psalmo  legitur  :  Servite  Domino  in  fi- 
•fior^,  et  exsultate  ei  cum  tremore  {PsaL  it,  i  1). 

Vers.  \^.  Confitebor  tibij  Domine  Dcunmens^m 
toto  corde  meo,  et  honorifieabo  nomen  tuum  in  ccter- 
ntttn.  Hoc  compeienler  de  omni  dicitur  Cbristiano  , 
quia  iila  est  vera  confessio,  quoe  loto  promitur  men- 
tis  arcaiio ,  sicot  et  lex  docet :  DHiges  Dominum 
Deum  tuum  ex  toto  corde  tuOt  ^^  ^  ^ota  anima  tua 
{Deuter.  vi,  5).  Sed  et  ille  ex  toio  corde  confitetur, 
qui  totam  spem  suam  ponit  in  Doniino ;  nec  In  ca- 
ducis  saeculi  solatiis  praesumit,  cum  se  ad  Dominum 


luino  fremitu,  et  dolosa  machinatioue  consilii  justi« 
tiatii  abjicientes,  animam  ejus  adimere  quxsierunt. 
Addidit  quod  sceleraiis  solet  semper  mentibus  pro^ 
venire :  Quia  non  proposuerunl  Deum  ante  conspectum 
fttum.  Nam  quicunque  facinus  pcrpetrat,  Deum  ante 
conspectum  suum  oinniinodis  non  proponit ,  quoniaoi 
si  illum  credat  prxsentcm,  protinus  a  cogitato  fa* 
cinore  revocatur. 

Vers.  15.  Et  m,  Damine  Deus  miserator  et  miseri' 
cors,  patient  et  multum  misericors^  et  verax,  Per  sin^ 
gula  verba  laudis,  majestas  paterna  definitur.  Quas 
species  duodecima  defiuitionis  est,  quain  Grxci  xar 
cTraevov ,  Lalini  per  laudcm  dicuiil.  Miserator  eniiii 
est,  quia  singulis  rebus  misericordiam  facit.  Iftse* 


universa  meniis  integritate  transtulerit.  Nam  quod  C  ricors,  quia  semper  pia  est  ipsa  natura  Deitatis* 


addidit,  in  ^(ernttin,  illud  significat,  quoniam  inier 
sanctos  ejus  laudes  Domino  jugiter  personabit,  dum 
io  illa  beatiiudine  pr^emia  promissa  receperit. 

Vers.  15.  Quoniam  nusericordia  tua  magna  est  su- 
per  me,  et  eripuisti  animam  meam  ex  inferno  inferiori. 
£l  confessio  laudis  offertur  »  et  roisericordiae  causa 
subjiingitur.  Dicendo  enim  :  Quoniam  magna  est  mi- 
uripordia  tua  super  me,  beneficium  magnom  nescio 
quiid  edicit.  Subjungendo  autem ,  eripuitti  animani 
meam  ex  inferno  inferiori,  causa  beneficii  declaratur. 
Sed  cousideremus  quia  cum  dicat  infemum  inferio- 
rem^  inferuum  demonstrat  esse  superiits.  Argumenta 
lalia  in  topicis  dicuntur  conjugata,  qnx  orta  ab  uno 
nomiiie,  varie  commutaiitur,  ut  hic  positnm  esl , 


Paiiens,  quia  peceatores  sustinet ,  et  ad  voium  con« 
versionis  iuvilat.  Sequitur,  et  mullum  misericurs, 
Quod  ideo  tale  verbum  adjecit,  quia  imbecillit.i9 
liosira  ipsain  plus  semperaccipii,  cum  eam  frequenti 
remissione  promeretur.  Iiitulit,  et  verax,  quia  iiescit 
promissa  sua  allqua  imbecillitaie  subducere.  Qnod 
tamen  de  Patre  sic  dicitur,  ut  tottim  inesse  et  in  FU 
lio,  et  in  Spirito  sancto  sentiamus. 

Vers.  t6.  Respice  in  me  et  minerere  mei,  da  potesta* 
tem  puero  ftio,  et  salvum  fac  filium  ancitlce  tua:,  Mi- 
sericordem  Patrem  ,  et  patientem  ,  et  veracem ,  a 
parie  quapassos  est  Filius  rogat,  utrespiciat  in  eum, 
et  celerrima  illi  resurrectione  subveniat.  Sic  eniin 
misertus  est,  ut  in  ipso  illam  naturam  mortalem  tn 


m]eriittni  inferius.  Infernnm  vero  noit  irrationabiliier  D  gloriam  resurrectionis  et  geternitatis  eveheret ;  quod 


forsitan  arbitramiir  esse  sub  terris  ,  cum  in  Veteri 
Testamento  de  Dathan  et  Abiroii  legaiur  :  Aperuit  se 
terra,  et  deglutivii  eos,  et  vivi  descenderunt  ad  infe- 
ros.  Sed  quo  itinere  iiluc  animae  transferantur , 
quoniam  in  auctoritile  divina  non  legitur,  babemus 
incertum.  Infernum  auiem  babere  inferiorem  parlein 
Kv.ingelii  locus  ille  tetiator  {Luc.  xvi,  23),  qui  dicit, 
cuin  iuipiuin  divitem  ultrix  flamma  torqiieret,  levasse 
ocuios  Sjios,  et  in  sinu  Abrahje  vidisse  Lazarum. 
Uiide  apparet  otrosque  apod  iuferos  fuisse,  ut  se 
videre  valuisaent,  et  illuiD  ex  inferiore  loco  ad  su- 
periora  oculos  elevasse.  Sed  licet  utrique  apud  in- 
feros  esse  viderentur,  pro  meriiorum  lamcn  discre- 


tamen  sic  a  Patre  postulat  fieii ,  ut  a  se  factum  esse 
declaret.  In  Evangelio  quippe  sic  ait :  Solvite  tem» 
plum  koCf  et  in  triduo  cedificabo  illud  {Joan.  ii,  19). 
Quod  ne  aliter  potuisset  intelligi ,  evangelista  subse- 
quitur :  Hoc  autem  dicebat  de  templo  corporis  sui  {Ibid. 
21).  Sequitur,  da  poiestatem  puero  tuo ;  i  lam  scilicet 
quam  ipse  testatar  :  Pater  non  judicat  quemquam  , 
ted  omne  judicium  dedit  Fitio  {Joaa.  v,  22).  Ptur 
autem  in  Scripluris  sacris  prO|)ter  innocentiam  meii- 
tis  saepe  ponitur  Ciiristus  ,  ut  Isaias  dicit :  Quoniam 
ptser  natut  est  nobis ,  et  Pilius  datut  est  nobis  {Ita. 
IX,  6).  Et  iteriiin  :  Ecce  puer  meutj  tuscipiam  eum^ 
electus  meus^  complacuit  tibi  in  iilo  ttttima  mea  {Ita., 


eiT 


EXPOSlT^u  IIN  rSALTERIUM.  PSAL.  LXXXVL 


618 


lui,  1).  AtUidit ,  et  iulyHm  fac  fHium  ancUla  Uoi ;  \  Uu^rii  iii  al>oIiii  )iicrn  (ransmissum.  FiUis  Core  signf- 


Mcillce  uliqiic  ,  quia  de  Maria  scniper  virgin9  erat 
veraciler  et  proprie  nasciiurus ;  quae  (sicui  superius 
diximiis)  nngclo  sibi  pa  tuin  annuuiianie,  Domiui  se 
pronieliir  anciilam. 

Vcrs.  17.  Fac  mecum,  Domine  ^  stgnum  in  bono  ^ 
ul  videanl  qut  vie  oderunl  el  confundanlur  :  quoniam 
IK,  Domine,  adjuviaii  me  ct  consolatus  es  me,  Signuni 
dicilur  ab  eo  qnod  veiilnr:i  sigiiiiicel,  el  ex  hoc  quod 
videtur  quiddain  nos  aliiid  seniire  coinmoneat.  Et 
ideo  illiiin  evenlum  Jon  e  (JontB  ii,  1)  possumus  bic 
foriassis  aJverierc,  qui  iriduo  in  ventrc  celi  dcmo- 
ralus,  ad  sinulitiidir.cm  dominicx  resurrcclionis  est 
in  littore  salvus  cvoiiiilus.  Nam  et  iii  Evangelio  ila 
diciani  esi :  Ceneralio  mala  et  adultera  signum  qucerit. 


Qcanl  (idcles  Cbristiaiios,  quibus  propbdta  civitatein 
Dei  prapdicat ,  ut  eis  tantx  glorinR  mnjor  au^^ntur 
niTccliis.  Naiii  cum  dixit:  Fi/tit  Core^  ostendit  ipsis 
dicen  ium  ,  non  ipsos  esse  ioculuro^.  Scquitur  , 
Psalmus  Cantiii,  ut  de  bujus  sxculi  tabcrnaculis  ad 
inlelligenliam  snpcriise  civi  atis  clevcmur.  Psatmus 
enim  de  superioribus  sonans,  coinmoncl  nos  COB- 
lesiia  cogilare,  et  in  eis  bymnica  cxsultationc  gau- 
dere. 

Divisio  psalmi, 

Brcvis  quidem  psalmus,  scd  duobiis  diai  salmatibuf 
cognoscilur  esse  divisus ;  quarn  nos,  propositi  'lostri 
memores,  suis  quodammotio  divisionetik  termiuis  ex- 


^    .  j  L.       '      '  '    '  1  I  «        plicamns.  In  prima  rarte  propbeta  loquilur  ad  IKlc- 

et  swnum  non  dabitur  et ,  msi  stgnum  Jome  proplietoe  tt^  ^         '  :     *  ^       ^ 

/M  ..f  -n\    VI  1-1  .  --,    **  les,  coelcsiem  prxilicans  civdatem.   Secnnda  Donii- 

{Matth.  XII,  .>9).  Vides   crgo  aliud  esse  negatum  ;  '  ' 


sed  boc  lantunimodo  compromissum.  Possumus  et 
boc  signunt  q\\>d  fieri  postulavil,  293  ^^  resurrec- 
tionem  ejus  competentcr  aplare,  maxiinecum  sequa- 
lur,  in  bono.  Quid  enim  illo  bono  pr;e  lanlius,  quo 
vi/tus  divina  dei  larata ,  et  spcs  crcdenlium  veraei 
polticitatione  firmata  est?  Sequilur,  tf(  videant  qui 
me  oderunt  et  confundaniur ;  Judxi  scilicct  qui  ode- 
runt  Christum ,  qnos  petil  resurrectionis  miraculum 
yidere,  ut  eorum  duritia  se  debcat  Immutare.  Co»- 
fundantur  eniin,  ad  bonum  rcspicit;  quoniam  qui  bic 
de  suo  maloconfunditur,  in  meliorem  partem  sine 
dnbitatione  (rnnsrerlur.  \n  isio  quippe  sxculo  si  cou- 
fundimur,  enicndamur;  qni  antem  iion  fuerint  con- 


niis  Salvator  eam  div*  rsorum  nominuin  allnsiono 
crciiituraiu  esse  pronuntiat,  iiicrepans  Synagogam, 
qiiare  ipsa  non  cognovcrii  Deum,  dum  ei  fid  s  gen- 
linm  dcvota  credideril?  Teriia  parte  propbcta  irao 
vcrsu  futuri  sxculi  beatitudmem  tangit.  Sic  distincta 
pcrmutatio  personaruro  caiigincm  nobis  cuiiclam 
confusionis  abstergit. 

*    Exposiiio  psalmi, 

Vers.  1.  Fundamenta  ejus  in  moniihtis  sanetii* 
Consiietudo  humanx  cogitationis  cst,  ut  cuin  se  co« 
piosa  perscrutatione  collegerit,  in  aliquam  partem 
8une  deliberationis  cruropat.  Talc  enim  bujus  psalmi 
vldciur  initinm  ,  ut  cum  adhuc  propbeta  dc  civiiate 


fusi,  in  illa  jud  caiione  d..mn:ibnntur.   Adjecil,  quo^  ^  j^^.j  „^,„^  prairalserit,  ita  de  fundamentis  ejut  disse 


niam  tity  DommCy  adjuvisli  nie,  et  consola.us  es  me* 
Siic  ordo  vcrborum  tnlis  est :  Ut  vidcant  qui  me  ode^ 
runt;  qvomnm  fti,  Domine,  adjuvisti  »/e,  et  consolatus 
esme.  Eteonfuudantur,  scilicct  quando  mc  viderint 
essc  g*oriosuni,  qnem  illi  dcspiciendum  csse  pulave- 
runt.  AdjHvnti,  pertinet  ad  coulradiclionem  alter- 
caiitium  el  nd  injusta  ccrlamiua  Judocorum ;  in  qui- 
bus  illi  senipcr  veritatis  testiuiouio  superabantur. 
Cotisot  t<!S  es,  ad  persecutioncs  snevissimas  insano- 
nim,  qnas  ille  velut  tcmpestalis  impelum  paticntis- 
siioo  s;i&liii<>l.ut. 

Conclum  psalmi. 

Coiisideremns  Dom'niSalvatoris,  a  parle  qua  pas- 
sus  csl,  qnani  bumilis  ad  Patrcro  fundatur  oratio,  qni 


lere  videatur,  quasi  aliqua  dc  culmine  ipsius  anto 
jam  dixcrit.  Novus  ordo  factus  cst  laudiseximioe  ,  iit 
de  fundamenus  civitatis  supcrn.ne  prophcta  sumere 
videretur  iniiium,  quatenus  magna  soliditas  totius 
culmiiiis  appareret,  ci  jns  prius  funJanenta  laadata 
sunt.  Non  immerito,  qnoninm  (undamentum  ejui 
Cbristus  est  Dominus,  qui  sic  Ecclesinm  suam  con- 
tinct,  ut  nulla  possit  quassatione  tiliibarc,  sicut  dicit 
Apostolus:  Fundamentum  enim  aliud  nemo  potesl  pO' 
nvre^pritter  id  quod  posilum  est^  quod  isi  Chrislui 
Jenus  (/  Cor.  iii,  11).  Mcrito  ergo  ab  ipso  sumpsU 
exordium,  qnem  rcruni  omnium  constat  essc  prin- 
ci(:iuin.  Josephus  qiioque  (sicul  a  qnodam  dictum 
cst)  vernaculos  Jndseorum  in  libro  octavo  Aiiliquita- 


omnimodis  pcccala  non  bnbuit ,  scd  informans  imbe-  j.  i,„„  iUuio  lertio  inulta  de  lcmpli  coiisiructione  locu- 


cilli  :tiem  n«)^tram,  cripi  sc  ab  bnjns  Scxculi  pericnlis 
po3!uIavit.  Qnni)r<'pter  crubcscat  bnniana  lcmerilns 
essc  superbn,  qnx  se  non  diibii.ii  leain.  Cb-isiiiS 
pro  inimicis  ornvil,  ni(«rlein  palieoler  cxrepii ;  el 
nos  injurias  nostras  ulcisci  volnmus,  si  de  rabeiitium 
scnnouibus  appetamnr.  Det  ipse  ^^atienlirc  muuns, 
qiii  donnvii  excmplum  ;  ut  ejns  vcsligia  scqnciili^s, 
moriiferos  vilarc  valcamus  crrores. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXXYI. 

FiHis  Core,  psalmus  Canlici. 

Propter  mcmoriam  rcparandam  breviier  coinuio- 
neamus  qn.-c  s:v>pc  jam  dicta  snnl ;  qnia  pene  in  nui' 
laiii    iiiiiitaieni   pnlatnr   cssc    iiarralum  ,   quidquid 
Pjtwol.  LXX. 


tiis  est,  quod  a  Salomfme  fabricntum  cssc  (lignosci- 
tnr.  Nosenimct  t.beninciilum,  quod  cjus  imsgo  pri- 
niiins  fnit,  ct  templum  ipsiim  fecimus  pingi,  ct  iii 
corpotc  pnndect:!?  nosiroe  grandioris  ficimus  collo- 
cari;  quatenu^,  qnod  Scriplnru;  diviiise  tcxlnsde  ipsls 
rloquiinr,  ociilis  redditnm  clarins  panderetur.  In 
montibus  aut<Mn  snnctis,  sigiiKicat  apostolo^  el  pm- 
plietas  qiii  soliditaie  fidei  et  cxccllentia  sanctitatis 
m  ntes  vocnniiir.  Mrrio  cgo  lali  vocabulo  nuncupali 
sunt,  in  qni!ins  ost  vtTi  I).  i  Ecclcsin  consiitota. 

Vers.  ^.  l)ihg'ft  Domiunr,  portas  Sion  snpcr  omnia 
tabnnncnn  Jacob,  Ecre  j:ini  de  illa  civJnle  loquitur, 
cujnsanc  fnudnmei^ta  fa^idavit.  (Jucio  Cvsj^vw^  ^\^^\ 


r.ij) 


M.  AunKLii  cvssiononi 


G2U 


j^nasiroplie,  jd  csl  i  .vcrsio  :  quotie^  c.i  (\yix  s.  pcrius  A  i|iii  itorcaidnini  fumnt  ubscutilaic  lcienimi ;  seJ  in 


fliceuda  suul,  ponuulur  inferius.  Dicit  cnim  :  UUlgit 
Dominus portat  l-ion.  S>on(siculs.Tpe  diximus)  uxms 
est  Jerosolymiiaiius,  iiiierp  eiutus  spccula,  pcr<]ucm 
Jcrusalem  i  lii  fuiuin  drcculcr  ailvcrlilur.  Gujus  por- 
tas  diliyil  Do.iiinuty  id  est  lidem,  cliariiatem,  bap.is- 
iiia,  poenilenliam,  rt  quidquid  iii  ili.<m  rivii.item 
ncquisilos  populos  inlromittil.  Sive  (ui  quidaiii  vo- 
limi)  diio.iccim  :ipostolos  signilicaui,  qiioruiii  saiicta 
prcdicalio  Hdeiibtis  :ricrni  Urgis  palitia  roseravit. 
Siudiose  voro  perquircndum  esi  quod  aii«!idil,  tuper 
omnia  labernncnla  Jacob»  Tabernacula  Jacob^  sigiii- 
licant  t^eclesi:un  calbolicam,  qiix  modo  coiis^ruiiur. 
Ilaec  contra  Mcculi  bnjiis  advcrstlatcs  cxjioditionaii 
semper  cxerciiatione    connigit.   294   ''^^  quouiain 


isia  Domiiii  civitate  coliecii  suni,  de  quibus  rcful- 
gcnti:im  sanctorutn  numerus  in  illa  pairia  coinplea- 
liir.  Elcce  ip^a  sunt  quaeprtne  iixit  vcrsus  ilie  siipenor: 
(Horiosadicta  unl  de  tr,  ciciius  Dei.  Mam  quid  glo- 
riosi<is,  qu  m  ut  tanta  fGedil  is  prius  crrantium  popu^ 
lorum  iu  unain  sauctae  civitaiis  pulchritudincin  con* 
veuiret?  Et  memento  (piod  gcnus  istud  locuiioiiis 
Scriptur£  divin  c  proprium  csse  jam  diximus  ;  scili- 
rci  ui  per  nominum  intcrpretationcs  voluntas  possil 
iniclligi  dictionis. 

Vers.  5.  Mater  Sion  dicet:  Uomo^  el  homo  faelv$ 
eit  in  ea :  et  ipse  (unditvit  eam  AUissimus,  Ilcclesia: 
catbolicae  Matrem  Syuagogam  forsitau  boc  loco  non 
inconvenienter  advertimus,  quam  per  Sion  inoiitoin 


iiia  rutuiTC  iilius  Jeriisalem  porlat  iniaginem,  ubi  est  £  frequcnier  intelligendam  esse  jam  diximus,  qux  ex 


bcata  viia  et  srterna  relieitas,  mcrito  supra  isiam 
it;a  spiriiualis  diligi  dicitur,  in  qua  jaiii  iiibil  conru- 
sionis,  nibil  pcrlurbaiionis  esse  docl.iratur.  ICt  iti- 
luerc  quia  illa  sic  plus  amari  pra*tticitor,  ul  et  isla 
hine  dubi.)  diligi  scntiatur. 

Vers.  5.  Gloriosa  dicta  tunt  de  te,  civUas  Dd,  M()re 
6U0  ruiura  pro  praeicrilis  ponit.  Nam  isla  civitas  in 
secunda  parte  Domini  atlestatione  laudabilur :  de 
qita  mei ito  ^/(^riofri  «ffi fa  refci^^tur,  qUtC  CVea:oris 
sui  cognoscitur  vocc  prxdic.uida. 

Vcrs.  4.  Memor  ero  Raab  et  Dabylonis  scitniibus 
me:  ecce  alienigenie^  et  Tyrut^  ct  populus  /Ethiopum^ 
Jti  fuerunt  in  ea,  Sccu.ida  pars  psalmi  biiju^  velnt 
qusedain  nubcs  apcritur,  do  qua  Dmiiuus   loiians, 


maxima  parle  populorum  soluni  homiuem  dicei):ii 
Dotninum  Salvatorem  ;  quia  Deum  n  c  crcderc,  ncc 
intelligere  inerebatur.  Ei  hic  ligeiida  est  media,  quo- 
liiain  illud  qtiod  sequitur  scnsuin  altcrum  vidclicct 
intromiliit.  Sequitiir  qu'ppe,  et  homo  factus  est  in  ea ; 
quod  jaiu  co  rirma  ive  legendum  est.  Non  cuiiii  b.c 
sic  dicit  hominem  factum^  sicut  superius  Syuagoga 
di&it ;  illa  cniin  erraiido  soluni  bominem  puiavil ; 
imuc  autcm  Dominus  de  se  connrmat  derinitiva  sen- 
V'ni\Sk^  et  homo  faciui'*.st  in  ea:  quouiam  revera  as'* 
sumpla  carne  Deus  ractus  esi  hoino ;  sicut  et  Cvan- 
ge'ista  dicit:  Verbum  caro  facium  est  (Joan.  i,  14), 
id  esl  Fitius  Dei  factus  est  homo  ;  non  ut  DiviiiiUti 
al  quid  imminueret,  sed  ut  humanitatis  naturam. 


fidelibus  recordationis  sui;  munera  poUiceiur,  signi-  G  qiiam  libcrare  prxdc4tnaverat,  dignanter  eveberet. 


f.cans  per  allusiones  nominum  eos  de  variis  gentibus 
colligeiidos.  Haab  merctrix  futi,  que  expluratores 
Jesu  Nave  ad  Jericbo  vcnieuies  occulte  s:iscepii, 
el  pcr  aliam  partcin,  ne  deprebenderentur,  emisit. 
Cujus  vocabulum  signifuat  superbiam  ,  qusc  divina 
largitate  cotiversa,  Doinini  ineruit  impetrare  clemen- 
liam.  Il.-cc  ergo  figuram  geslat  Ecclcsii^,  qu;«  susci- 
piens  atiimas  superbiae  vitio  periclitanies,  alio  itincre, 
id  est  bumilitaiis  ct  paiieulix  d  mitlit  ad  viiam.  Ba- 
bylon  quoque  civitas  est  mundi,  qude  confusio  inter- 
priftatur.  Itidicat  cnim  sonculi  i^tius  po;)uIos,  qni  pro- 
brosis  idolis  cdscatis  mcnlibus  servicbant ;  sed  mise- 
ricordia  D.miiiii  iiluminati  r.icti  sunt  Cbristiaiii.  iloc 
crgo  dicit   Daab  et  Uabylonis  se   memoremt  id  est 


Et  iie  ror>itan  Dominum  Cbri&tum  crederes  tenipo- 
ralcm,  addidit,  el  ip*e  fundavit  eam  Altituimus;  ill« 
sciUcet  qui  tantum  putabatur  bomo  Jrsis  Christus 
Synagogam  ipse  sua  dispositione  ru  davit.  Et  non 
solum  leg  m  per  Moysen  dedit,  verum  etiani  ante 
mundi  initium  ipse  m  scitur  fuisse  principium ;  sicut 
ipse  in  Evangelio  testatur  :  Ego  sum  principium^  pro» 
pter  qi:od  et  loquor  vobis  (Joan.  viii,  9G).  Meritoergo 
diciusest  Altissimus^  ut  nuila  ba>resis  l^itrem  dice- 
re!  esse  majorem. 

Vers.  6.  Dominu$  narravit  mipturat  populorum 
etprincipum:  horum  qui  fuerunt  in  ea.  III  i  pracnun- 
tiai  qu£  sit  ipse  tempore  incarnationis  de  scriptura- 
rum  vetcrum  commemoratione  dicturus.  Conimonel 


nrindi  isiius  populos,  quilameu  ad  cjus  se  cuituram  D  enim  frequenler  in  Evangel  o  quse  de  ipso  prxdixe* 


buini'iier  trauslulcruiit.  Sic  Pharisa^is  supcrbieulibus 
iti  E*augelio  ip>c  resiiond  t :  Amen  dico  vobi$^  quia 
ptJflicani  el  mcreirices  prce:cdent  vo$  in  regnum  caslO'^ 
rum  (Matlh,  xxt,  51).  Seqoiliir,  Ecce  aticnigen(Bf  et 
'lyrus^  et  po.ulns  jEthiopum^  hi  fuerunt  in  ea,  \n 
scQSu  e«idem  pcrscverai.  Atienlge  (e  suiit  a  Judaico 
populo  quideiii  cxiranei ;  sed  iliis  nou  crcdeniibus  in 
peuciralia  Eccbsiu)  sunt  recepti :  sicut  in  Actibus 
apostolorum  d.cil :  Vobi$  quidem  oporiebat  ioijui  ver- 
bum  D  i;  $ed  quia  repuli$ti$  t7/u(/,  et  indigno$  vo$  jU' 
(iica$tis  (Kternas  vitce^  ecce  conve.timur  ud  gente$  (Act, 
Mii,  46).  7yru$  siguincat  angustiain  qiix  de  pceni- 
ir/72iiiii}  ;)/i]ii;lionej)rocreaiur.  Populu$  Ai^ikiopumf 


lii  Moyscs,  ei  quic  proplieix,  ui  ei  minus  cre^lcntes 
instrucret,  et  sc  earum  auctorcm  esse  moiistraret. 
Ipsi  etiim  suiit  priiicipe$  Moyses  ot  prophetai  qui 
ruiTutit  in  Synagoga,  qiiorum  erai  testimoiiiuiu  nar- 
raiursis.  El  ne  alios  principoi  rorlassis  adverieies, 
dirit,  horum  qui  fuirunt  in  ea,  iJ  est  iu  Synagoga. 

Vcr».  7.  Sicui  ianantinm  omnium  nostrum  habitatio 
e  tin  te.  Veniiad  teiiiam  partem,  in  qua  iterum  pro- 
)ib  ta  rdoqiiitur,  quain  in  uno  versu  ei  ccepiteirinit : 
brcviter  cotuprebendens  quod  sermotiibus  quamvii 
longis  non  poteral  expicari.  Quae  figura  dicitur  bra- 
cbylogia,  id  est,  brevis  locutio,  com  pluia  pam*)!« 
ainplcctiinur.  Vis  eotin  audirc  quam  sit  incompre- 


m 


EXPOSITIO  IN  rSALTtaiUM.  PSAL.  LXXXVIl. 


C-231 


teoftibilis  illa  Ijctitia.  (iicii  Apostoius  :  Quod  mc  vcu-  A  {Miucipiitis,  iihi  rcsiiiciilibus  discipulis  in  coDnaciilo, 


Uu  nidil,  net  aurxs  audivil^  n  c  in  cor  hominis  atcen- 
dU^  qwe  ffrffpararit  Deut  diligeniibus  se.  Quapropier 
(Kilcbre  hic  tlicium  est :  Sicul  Urlantium ,  quia  iion 
erit  ipsa  I;vtilia  qiialis  liic  a^itur  ;  ul  inodo  lilioruiii 
fusceplione  l^icmnr,  modo  diviiiarum  et  honoruni 
ntiinere  gandeaiuus,  elcriera  qiix  exsullaiionem  fa- 
ciunf,  qunndo  magnis  nisibus  lt*mporaIiter  icquirun- 
tur.  Sed  ilhid  lanto  est  majiis,  iitislius  muiidi  quam- 
\i>  pleni>simum  gaudium,  vix  aliqua  imago  aul  si- 
m  litudo  ruturi  sTCuIi  essc  «iicntur.  Addidit,  omnium 
ntslrum  habilaiio  e$t  in  it,  Omnium  nottrum  significat 
fidelcs,  qiii  D>)miniiin  Chri>ium  aul  venturum,  aut 
Tenisse  crediderunt.  Habitutio  esl  in  te,  ad  Jerus:ilem 
loqnitur,  cu.  superius  dixit:  Cloriosa  dicta  tunt  dc 


clausis  j:inuis,  mirahiircrSalvnlorintravit ;  etcxtera 
quic  dives  i'!a  pntria  Domini  passione  proineniit. 
Scd  cum  Idi  miraculis  decora  rcsplcudont,  etin  mo- 
(luiii  siellarum  alierum  possidcai  copJum,  quis  <  ain 
parvnin  nudeal  diccre,  qune  saictissima  (ide  orbis  ter- 
miiios  probatur  implessc  ?  Ibi  siqiiid.  m  humanum 
pascii  aspeclum,  quod  est  crcdere  hcatorum. 

EXPOSmO  LN  PSALMUM  LXXXVIL 

Cttiiticum  vsalmi,  fiUnCore^  in  finem,  po  ilaheleih 
[mss.,  }leteth\  ad  respondendum^  intellectut  Kmat*^ 
hraelitce. 

Ciim  memoriam  tuam,  stiidio.sissiine  lecior,  fre- 
Qucuti  exposilione  foniiainin  retiiicre  non  anibigam, 
quid  siguificet  Canilcum  paaimi^fiiiis  Core^  in  finem^ 


te,  civitasDeL  Sed  in  hac  habitaticnc  justorum  ces  •  ^  resial  ul  qu:e  iiova  sunl  hujus  tiiuli  seq.icntia  per- 


suvil  affliciio  :  orare  traiisii,  scd  laudare  succedit : 
pcrpetua  fecurit:is  inanel,  quia  perverbitasnull.t  mi- 
scetur  :  aeierna  I  ctili:i  perseverai,  quoniam  nequn- 
quam  contrarietaic  aliqua  conslat  esse  violandam. 

295  Conclnsio    psalmi, 

Laiidaia  est  demonslralivo  generc  civitas  fila  fide- 
tiam,  non  lemporalibus  honis,  sed  aclerna  reliciiaie 
niirabilis,  de  qiia  p:iuca  visn  sunt  dici,  el  lamcn 
oronium  animi  probanlur  slupore  completi.  llirc  si- 
quidem  laus  iion  extenditnr  argumcnialione  verbo- 
rum,  nec  humana  crescit  iitdusiri:>,  sed  magna  po- 
tius  brt^vitaie  constringitur,  ut  vel  aliquid  eximtc 
eapi  posse  videatur.  Reatus  nimis  qui  illuc  Domino 


sr  rutemur.  Maheleth  interpietatur  chorus  divina  verba 
decantans.  Siibjecii,  ad  respoudendum ,  signinciins 
org:«na  niusi<a  praevenissc,  et  choruin  resp^mdisse 
soletnnilcr.  Sequilur ,  Intellcctut  Eman  hraelitoe. 
Eman  iiitcrpretatur  frater  ejus;  qiio  vocabulo  Domi- 
nus  Chrislus  appcllat  eos  qui  praceptis  ejus  opcri- 
hus  iue  dovoii  siint ,  sicutait  in  Evangelio  :  Ite,  dicite 
frairibus  meis  (Maith,  xxvin,  10).  JsraeUtiB  Deum  vi- 
dcnles,  quud  uliqiie  illis  accidere  maiiifesium  e>t,  qui 
p  T  ohedieniiae  mysterium  sancta  Domini  luce  ra* 
diantur.  Sed  cum  de  passione  Regis  Christi  sit  psaN 
mus  ii>te  diclurus,  et  ad  imitationis  exemplum  irahat 
fidclis^imos  Christianos,  ideo  praemisBus  est  chortts 
ad  reipondendum ;  utsicut  illi  ex  muliis  vocibus  unum 
ducente   perveneiit,  ubi  cogitalio  cuncta  vincitur,  C  coiiceiiiiiiii  rncunt  ,  sic  Christo  Domino  respoudeat 


qaslibet  desideria  superantur ;  et  quod  est  dulcis- 
sirox  securitaiis  genus,  talis  ihi  fcliciias  accipiur, 
qux  nulla  conlrarietate  perdatur.  I*rxsta,  Domine, 
iit  quod  hic  vcrbis  explicarc  non  possuMnis,  ihi  lu 
donante  cernamus.  Ista  qiioque  Jerusaie  n  qu.x*  adhiic 
in  terris  est  et  typum  gerit  illiu^^  coeleslis  arcnui,  in 
tecunda  divisione  laudaia  cst ;  meriio  ul>i  est  tmia- 
rum  rerum  domiciiium  visualc  virtutum.  Ilii  enim 
piscinam  nalatoriam  in  figura  sacri  baptisnalis*  ut 
cnraret  infirmos,  descendens  Angelus  commovobat. 
Ihi  Siloa  (imperante  Domino)  cacci  tcncbrns  lavii,  et 
damnati^  ocuiis  lucis  dona  restiluit.  Ibi  mensa  (.hri- 
sti  coeiestibus  plena  deliciis  spirilua!ilcr  satur.tvit 
aposlolos ;  et  ne  nos  ab  illa   coena  relinqucremur 


devotoruin  adunata  collectio.  Ili  sunl  etiam  Israelitce^ 
qui  ejus  fiatres  nuncupari  coeletti  largitate  inerue« 
runi. 

Divisio  psalmi, 

Per  tolum  psalmum  Dominus  Salvalor  eloqiiitur  a 
dispensatione  qua  passus  est.  In  prima  narratione 
Patris  deprecatur  auxilium  :  per  similitudines  varias 
conlemptum  suum  refert,  qiiem  illi  iilaturus  eral 
populus  Judxorum.  Secunda  quae  sit  passurus  enu- 
mcral,  asserens  mortuos  non  essc  a  medicis  siisci- 
tandos,  ut  possint  Domino  confiteri.  Tertia  narra- 
lione  ncgat  misericordiam  Dontini  sepultos  edicere, 
aut  perditos  laudes  Domini   personare :  propterea 


, .  rcsurrectionem  sibi  celernmam  veiiire  deprecatur. 

impasti,  sacercalix  ct  communicationem  nobis  prae-  D  ■         .•     •  .       •  .      . 

....       ,.•,...•  .  .      .:  n     *^  In  orationis  suae  vero  Iramie  persever.ins.  loquitur 


ftiiiil  ei  salutem.  Ibi  lapis  durissimus  vestigia  pii  Re- 
demptoris  osiendii,  quaudo  anie  Pilatum  jitdicem 
constitit  audicndus.  Ibi  columna  religati  in  se  Domini 
flageila  testatur.  Ibi  spinea  coronn  cernitur,  quam 
ideo  salutari  Domino  consiat  imposilam,  ut  totius 
roundi  aculei  collecii  frangereniiir.  Ibi  arundo  ser- 
vatur,  quae  caput  Domini  percussii,  ut  ipsum  esse 
jnitiam  rerum  terris  omnihus  nuniiaret.  Ibi  crux  ilfa 
salutis  et  glorioc  loci  reverentiam  consccravii.  Ibi 
manetlancea,  quae  latus  Domini  Iransforavit,  ut  no- 
bis  illius  medicina  succurrerel.  Ibi  credentes  hodie 
ipsiiis  sepulcra  Tivificant.  Ihi  resurrcciionis  locus  ad 
codIos  evchit  corda  fideliiiin.  Ihi   Sion  iile  m  )n'iuin 


a  parte  membrorum,  diversas  commemorans  passio- 
nes,  quas  lam  ipse  pertulit  quam  ejus  plebs  devola 
siistinuit. 

Expositio  ptalmi, 

Vers.  1.  Domine  Deus  salutis  mece:  in  dieclamavi, 
etnoctecoram  te,  In  ociogesimo  quinto  psalmo  dixi- 
inus  orasse  Christum  pcr  i  i  quod  de  Maria  Virgine 
naius  est :  designans  humilitaiem  imbecilliiaiis  hu- 
mana»,  qu)m  est  dignatus  assumere.  Qui  simili  modo 
etiam  hic  cumPatreni  precatur,  nohisquetn«lmodiiin 
supplicare  debeamus  ostendit.  Nam  qui  salu^is  sti:e 
Deum  profileiur  auctorein,  omnia  qux  oportuerani 


625 


M.   AUaELIl  CASSlODOrj 


G^ 


(lici  |ilo»issiii)C  ac  brevili'.r  ciitlicavit.  Sic  magisicr  A  num  £5onuslilior:iic  iligiialu^csl.  Adliuccuiin  de  illis 


uptimus  rrc(|iien(cr  a  Iinoiicrc  noii  desinil,  quod  liu- 
mano  {^eneri  novit  proruluruin.  In  dle  autem  IsRiiliam 
significal,  et  nocle  advcrs  intein  dcclarnt;  ul  quoniani 
uirumque  teinpus  liunKinam  viutm  coinpleclilnr,  ju- 
giter  8C  ad  Domiiiuin  clamasbe  declararct. 

Vers.  2.  Intreloraiio  mca  in  conspeclu  tiio  :  inclina 
aurem  tuam  ad  prccem  meam^  Domine.  Magna  vinus 
lilc  sincerissimae  orationis  osiendilur ;  uf  verha  ve- 
raria  non  in  anras  icnuos  dissipenlur,  sed  qnasi  qnae- 
d:im  persona  nd  conspeclum  Domini  inlroiic  vidca- 
tnr,  cl  ninndahim  opus  n^cie,  quo  ciro  iio^ha  non 
Tnletpcrvcnire.  Jnclinat  :  utein  aurem  siiaiu  Duminus, 
cum  miseiicors  dignauir  andire,  non  ex  pnriccor- 
pulcniijc  SU.T,  qunm  eum  rrcqtKMiterdxinuis  noii  lia- 
bcre,  sid  virititls  ^ux  opeiniidne  iniralMii. 

Vcrs.  3.  Quia  repleta  est  mulis  anima  mea^  ct  vita 
mea  in  inferuo  appropiavil,  <ion  id*  rnndiim  est  296 
quod  novu  niodo  ideo  sc  posiulat  audiri,  qiioniam 
animam  suain  malis  di  il  csse  ooniplclain  ;  malit 
u;i(iuc  non  suis,  qui  peccnla  no:)  liabu  t,  Si  d  dcl  - 
clis  ninndi  quibns  Inborabnt  Itumnnilas.  Il.ce  cn  m 
pius  miscrator  ad  animi;  sua:  niolesiiani  traxera, 
duin  oinnibus  condolcbat,  sicul  ct  in  tiige^inio 
quarto  psalinu  di\it :  Retribuebant  mihi  maa  pro  bo- 
niSf  sterilitatem  animce  meoj  (PsaL  ixxiv,  {'!);  non 
quia  ipscbtcrilis  cral,  sed  quia  deillorum  inciednli- 
late  sc  perbibebat  csse  jejiiitim.  Polesi  ct  ad  liujus 
)Nropriam  trisiitinm  trahi,  si  boc  vcrbuin  ad  illas 
iniquiiates  referas,  quas  ci  Judaicus  populus  infere- 


vanissiniis  dicit,  qui  putabant  Dominum  laiicca  vut- 
ncrntiim ,  occisum  pariler  et  scpuUum,  sic  quasi 
unum  ex  liotninibus  scelentis  goneraliter  iraiisiissi^. 
Sed  ad  discretioncm  sunm  addidil,  quorum  nun  mf- 
niiniati  cmplivs,  id  est  dequibus  iioii  ):ai»cs  curain; 
qnoninm  pcccntis  fncicntibus  a  te  rcddsintur  nliriii. 
Quod  eliani  iii  allo  psilmo  dc  iiupiis  dicil :  l*erUi 
niemcrla  corum  cumsonitn  (P;:aL  li,  8).  Addidit,  ei 
ipsi  de  manu  tua  expuhi  sunt,  Justa  re  dilur  poena 
prolcrvia; ;  ul  qui  Dotninom  Cir  sluin  siue  adjworh 
Divinitntis  cs^e  piitavcruiit,  ip.^i  a  niatiu  Doniici  pr<»- 
bnrenlitr  expulsi,  dnin  a  gubernaiioiic  cjtis  pcccatift 
far-icnlibus  icddebunlur  extorres. 

Vers,  6.  Posuerunl  me  in  lacu  inferio:i :  in  Unebris 
l^  [nm.  G.,  F,  t;i  tenebrosis]  ct  in  umtra  mortss.  Adliiic 
sestimationcs  refernnlur  deincnlium  Judu;oru!n.  La- 
cus  cnim  el  pro  inferno  ponitur,  el  pio  sepuliura 
fovcali,  et  pro  iniiiidi  is.ius  profuudiSiiina  caltini'* 
tnte  sentitur.  Quod  bic  voluit  intcHigi ,  quia  cuiq 
P  rocculoies  sui  in  nbjecla  tnortis  condilione  posiie'- 
runl;  ut  qunmvis  iiij<ii.le  probaient  morluum,  iton 
crederenl  vindicaniiu  ir.  In  tenebris^  U\  e.st  sub  oblH 
vionis  ca!tit:ile  derclictum  alque  praHcrituiii,  qucin 
n  nio  requireret ,  iieino  salvaret.  In  umbra  moris^ 
peccatoruni  indicat  locom  ,  quia  mors  dclinque.itiuin 
unibrobos  ac  lcncbrosos  patitur  inancs,  dum  eis  gaii- 
dium  non  rciuccl,  qui  perpe.ua  tristilias  suarobscu- 
rilale  deniersi  sunl.  Umbra  vcro  |  oiiilur  ct  in  bono, 
ut  cst  i  Iiid ;  Shb  umbra  ulurum  tuarum  {Psul.  xvit 


bat.  Scqiitur,  ci  viia  mea  inferno  appropiavit.  IIoc  ad  C  ^)»  ^^  ^*'^'  •    '^"^f'VM«  in  umbra  ejus  (Thren.  iv,  20). 


leinpus  gloriosoi  pertinel  pa-sionis ;  sicut  in  Evan- 
gelio  trn  tl :  Trisiis  est  anima  mea  usque  ad  mortem 
(Maith.  XXVI,  58).  Nuin  propler  nos  doluil,  et  mor- 
lem  ntistrnm  |>ropter  nos  cxcepit. 

Ver^.  4.  JEsiimaius  sum  cum  descendentibus  in  la- 
cum :  fa<lus  sum  sicut  homo  sine  ndjutorio,  Culpai 
eos  qui  pulabant  cum  niorluum  fuisse  conimnniter. 
Qux  figura  dicitur  parab-da,  id  «si  rcriim  gencre 
di^similiuai  comiiaratio.  Multuin  enini  discrepnus 
fuit,  illam  singularem  ei  mirabiiera  passioneiu  ino- 
rieiitibus  rcliquis  hominibus  compnrnre.  Qwh\  sciic- 
nia  multos  versus  inferiorcs  ampicclitur.  Lacum 
enini  di\ii  vel  scpulcri  lociim,  vel  iaferni  nltissimam 
prufundiiaiein.  Sequiiur,  factus  sum  sicut  homo  sine 


Et  idco  pro  locnruin  quulitalc  verbum  hoc  niuUiCatnj 
sigiiilic:)tione  variaiur. 

Vcrs.  7.  In  me  confirmaia  cst  ira  tua,  et  omnes  da- 
tiones  tuas  super  me  induxisti.  Si<'  p  t  ihant  illi  qui  ia 
suain  perniciem  polius  praevalere  permissi  suiit , 
qnia  pcr  iram  Dei  Jcsus  Chri.^tui»  ad  Passionis  peri- 
vu\  1  pervcnissct ;  sicut  evangelis  a  dixisse  inridelfMH 
pop.iluni  nfcit :  Eiipiat  eum  si  vull  (Slatth.  \  ivii« 
i7t).  Se(|iiiiiir,  ei  omnes  etationes  tuas  supcr  me  indu' 
xisii  lloc  adiiiic  dicilur  quanlum  ad  deliberationeai 
perliniiil  oerarinni  Jndicorum.  Credebatur  eniin  Deui 
induxisse  super  Cbrislum  elationeSt  id  est  auiplissi* 
mas  indign  itiones,  quaiido  eum  pertulit  crucirigi : 
niortciii  illam  putanlcs  poeualein,  cuui  dispensationis 


adjutorio.  Factus  ,um,  apud  eos  scilicet  qui  dei  aiem  D  ejiis  gloriain  iion  viderenU 


ejus  insaiiis  menlibus  non  credebant,  qgi  piinb.int 
etiin  eum  rcliquis  inortalitms  ioteriisse. 

Vers.  5.  Ihter  mortuos  liber.  Sicut  vnhierati  dor- 
mientes  projecti  in  monumeniis  [ms.  A.,  in  scp  /t*n.N], 
qfiorum  non  meministi  amplius .  et  ipsi  de  mnnu  lua 
expulsisunt,  llicspecialiler  desi^^nalpersoiiain  .sunin  ; 
Sdlus  eiii.o  i;ilur  moriuos  libcr  foil,  qui  ipsa  quoijue 
niorii^clan  Lia  couliegil.  Ipsius  eitiin  i.:ntuin  inors 
libera,  quia  el  voluntaria  fuil,  qui  poteslatem  habebai 
ponendi  animam  suam  et  iterum  sumendi  eam  (Joaii. 
x,  18).  Sed  cuin  ille  esscl  iw/t'r  uior  uas  tiber,  asii- 
maiHs  eat  tamen  n  deinenlibuss/V/</  vutiwrati  dormi  n- 
'^^'  Vcic  auteui  d^clus  esl  Doiiiious  iijtT,  qui  buiiia- 


Vers.  8.  Louqc  fecibii  no.os  meos  a  me  :  posuerunl 
me  aboiuinaiioncin  bibi :  iraditus  sum^  et  non  eqrcdie'    - 
bar,   Vchit  nd  secundnm  narralioiiem,  in  qua  per*^ 
augnicntum  niolcsliarum   aclum  suo;  meinorat  pas- 
stoiiis.  Nani  cuiii  supcrius  dixeiit  | erseculoruui  suu-» 
runi  nctandt^sinium   conteinptum,   nunc  dicit  ii«/o- 
rum   [ed.,  fuijaivruni]^  si^nificans  apostolos.  Noto^ 
eniin  ipsos   a)»pcllat»  qiii  eum   perspicuis  scnsibui 
conspiccre  ineru>  ruiit.  II  e  eiiim  omnes  notos  ba^uit 
virt.itc  divinitnlis  sux  ;  ipsc  autem  sciebatur  a  pau* 
cis.  lati  cigo  noii  longe  facti  sunt^  quando  ipsius  pas- 
sione  dis|)ersi  sunl;  sicul  legilur  :  Percutiam  paUo* 
rem,  ct  d>spcr>jcniur  ovcs  grcgis   (Zach,   xiii,  7).  In 


e25 


Exrosmo  in  psaltkhium.  psal.  lxxx.ii. 


62G 


abominationem  vero  liinc  poiitus  est,  qiiando  pr.Tler-  A  et  altcriim   qui   sequilur   liguram  emjthasim  |v»nil, 


eutites  scribne  et  pbarisxi  (nicinxo  impnlabant  di- 
ceiites:  Yah !  qui  distruU  tmptum  Dei^el  in  tiiduum 
gdifieat  itlud  {Matth,  ixv\i,  40),  clc.  SeqHilur,  tra- 
ditui  sNm,  et  non  cgrediebar,  Mirahilis  suhlilisqfie 
sententia.  Tradiius  esln  Judn  cohnrlibus  insanonnn , 
sed  se  perroiltenlc  dclenlus.  Suslinuit  innrinas  ma- 
nus  polentissiinus  Ooniiiius,  ligatus  csl  vinculis  qui 
loco  non  polcst  claudi,  audivit  exsecrnndns  injurias, 
qnem  angeii  cum  tnMnorc  rollaudaiit.  A^eruintHi  en 
non  est  egressus  df  illa  nube  corpoiis  sui,  uec appa- 
rere  voluil  quid  |  o-sel,  qui  loluin  pertulil  quod  cru- 
delitas  Jud;uc.r  praviiais  ingessit.  Non  est  ciiim 
egressus^  quaiido  ininiine  quid  prpevalercl  ostendil. 
Sive  de  ciisiodia  dicit  in  qua  eiiin  Poiitius  Pilatus 
quasi  houiiinm  lelrusit  iuv:iliduro. 

Vers.  9.  Oculi  mciinfvmati  %Hnt  prwviopia;  cla- 
maviadtef  Domine^  toa  die  :  expandi  manus  meas 
ad  /e.Cum  oculos  corpoia^esChrisit  Domini  nusquam 
infifmatos  fuisse  legerimus,  muto  magis  nec  inierio- 
res  ejus  opgrotasse  putaudi  suni,  qui  seinpcr  sancti- 
lale  micuerunt.  Reslat  ul  oculos  Chri  ti  apostolos 
inlelligere  debeamus,  qui  in  corpore  ejus,  id  est  in 
Ecclesia,  tanquam  oculi  coelesti  lumiiie  vigucrunt.  lli 
tamen  infirmati  sunt  prce  inopia  ,  quia  nocduin  acce- 
penml  Spirilum  sanetum,  quo  c(  nfortati  i  ostea  nul- 
Utenus  humana  tormenta  timuerunt.  Inopia  eiiim 
dicitur  econtiario,  ubi  nulla  est  copi:».  Additum 
237  ^^^  clamavi  ad  te,  Doniine,  lota  die,  liic  dis- 
tiiiclio   ponenda  e>l,   ut  ista  contiiiuatio  totius  diei 


ciijus  illa  pars  h:c  iiuelligen  ia  ecl,  qux  advcni  hAi 
id  quod  n  Mi  dicil.  Ail  eiiiin :  Nunquid  enarrabit  aliqnJs 
in  seputcro  misericordiam  tuam  ?  Iloc  negalive  lcgoM- 
dcm  cst,  ut  illud  | os  it  inielligi,  quia  vivi  homiiMs 
ei  fidcles  niiseri.ordiam  cjus  narrare  consuerunt. 
Sepufcrum  eniiii  signincat  iii(ideiiuin  (nciites,  de  qui- 
bus  supra  diclu  n  esi  :  Scpu'cvum  pntens  esi  gutti'.r 
eorum  (/*sfl/.  V,  11).  E  nieiito  sepulcrum  dicilur, 
ubi  '.iniiiia  pecraiis  n  orlnji  conl  nciiir  ;  id  esi,  illos 
Yult  intelli^i  (|ui  ik^u  sini  Doniino  crtdiiiiri;  qnia 
nullus  cis  m  seiiionli  iiii  D  inini  videiur  narrasse, 
quam  iiou  volu(  runl  deviia  mniie  peicipcrc.  lllic 
cnim  |.r»veuis  e  diciiuus  actiim,  iibi  nli(|uein  audiers 
pr.cstil  elTectum  [r(/.,  jilTeanm|.  Tal^  csl  ei  i>lud 
B  quod  fccqnilur,  aul  veriiatnn  lu  m  in  perditione ;  quia 
neiiio  putaiur  verit.ieni  dixisse,  qu  n»  vidclur  nc- 
glig  ns  pr.Tlcrire.  Perditio  quippe  jusie  vocala  e>l, 
ubi  verit:'s  n<*n  admil  ilur,  scd  s  la  obstin.ilio  custo- 
ditur. 

Yers.  12.  Nunquid  cognoscenlur  in  tenebris  mira-' 
bilia  /ufl,  aut  iu>litia  tun  in  terra  oblivionis  ?  Sub 
eodeui  ordine  variaiis  «^crnioiiilius  cuncta  dcsceu- 
dunt  ;  ut  negandu  qu.x  n.on  sunt.  cconlrario  sen- 
tiantur  il!a  qu:c  suul.  N:im  mirabilia  Domiiii  a  lene- 
brosis  menlibus  non  videnliir,  quia  pra.*tenniaei)les 
Deum  sapicniioc  luuiini  perdideruui.  Neo  juotiliq 
ejus  poiot  in  terrcna  oblivionc  coguosci,  id  est  m 
corporis  crassissima  c:icitate,  qu.-e  spirii:ilia  mouila 
deserii,  duin  ejus  desiiieria  carnalihus  viliis  occu- 


ad  clamorcm,  id  esi  orationem  et  bonorum  aciuum  C  paxtur.   Memento  vcro  qu:)d  hxc  omnia  ideo  dicta 


operaro  debcat  pertiiiere.  Expandi  manus  weas  ad 
te.  More  suo  operasmavuU  intelligi,  quasl)onis  sem- 
per  actibiis  tetendit  ad  L)ominum.N.im  si  hoc  cruci 
(ijt  quidam  volunt)  putavc  rimus  csse  jungendum, 
que  fequuntur  omnimodisdiscreiiabuiil. 

Vers.  10.  Svnquid  morluis  facies  mirabilia  ,  aut 
medici  resuscitabuut  et  confiiebnntur  tibi  ?  Iloc  sub 
n«'gat:oiie  Irgeuduin  est.  Sed  perscrutandum  quod 
dieit  :  Mortu  s  non  facies  mirabilia^  dum  consiel  re- 
sitscitatos  inuumerus.  Sed  mortuis^  i  i  est  non  cre- 
ikntibus  mirabilia  nequa  ]u:un  fccit^  dum  eos  ad  con- 
versioncm  perdiicere  iion  potiiil  infidelitas  sua. 
Mirabitia  enim  illis  nunl,  qiii  inagiialia  Doniiui  sub 
Credulilac  conspiciurit.  Scquiiur,  aut  medici  resusci- 


sunl,  ne  iii  inrcrno  ejus  aiiima  rcliiKjuerclur,  sed  ei 
celerrima  resurrcctio  proveuirei ;  qu:iteuus  laiis 
Domini  per  beneflcia  ejus  possei  agiiosei. 

Vers.  1 3.  Et  ego  ad  <e,  Domine^  clumavi :  et  mane 
oralio  mea  prkveniet  /e.  Contra  illa  (ju.u  ^uperius  di- 
cta  sunt,  Dominus  Chrisius  cum  ridelibus  suis  per 
id  quod  rcsurn  clurus  era»,  clamare  se  dieit  ad  Do- 
minum  :  eniimcrans  Iribulalionum  diversarum  glo- 
riosissiiiias  qualitates,  ut  talibus  in^liiulis  comnioniU 
ririnarenlnr  populi  uiiqiieChri>ii.ini.  Diceiido  enim  : 
Et  egoj  signilicat  cum  mcmbris  suis  se  ctamasse, 
quorum  ipse  capul  est  Chrisius.  Nam  qnando  ipso 
clamat  ct  Ecdesiain  docel,  quando  cum  lidelibus 
orat,   unuin  corpus  osiendit.   Memenio  ergo  quod 


iubunt  et  confiiebuntnr  tibi?  Idem  ei  hoc  dicilur  nc-  D  usque  ad  finiin  psahni  varias  calamiiaies  enumeiat, 


gaiive ,  quia  medici  qnos  ciedidil  humanitas  arlis 
benelicio  salutem  dare  langucniibus,  moriuos  resus- 
citare  non  possnut;  ut  Doinino  debeant  confit' ri, 
quamvis  sine  Dei  muiicre  ncc  ip-am  corpoream  pm; 
v.ileaiit  xgris  tribueie  so.spitatcm.  Sive  hoc  iiagis 
subtilius  iulclligendiim  esl ;  quia  medici,  dum  cor- 
puribus  adhibeant  ruram,  animas  lamen  peccaiis 
inorinas  resusciiare  non  pnrvalcnt ;  ut  confessione 
verissima  vivilicenlur,  quos  iufideliiaiis  sux  vulnera 
perculerunt. 

Ver».  II.  Nunquid  enarrabit  atiquis  in  seputcro 
mseritordiam  tuam^  aut  veritalem  tuam  in  perdiiione? 
Vetiit  ad  terti.m  n:;rrjlitiiicin,  ubi  per  istuin  versum 


quas  in  martyribus  suis  ijise  su  tinuit.  Ubi  syiia- 
throesmos  ri<,'uiain  arbitror  apponendaui,  quaiido 
muliae  res  iii  unum  vi  innlla  ptTicula  colliguntiir. 
Se({uilur,  ft  mnne  oratio  ntea  pra^veniet  te,  Soliicittf 
verba  ista  iraciaiida  siini,  ne  reguhe  illi  veracissimx, 
quod  Domini  graili  ciineta  pra;veniat,  aHquid  videa- 
tur  esse  conlrarium.  Orationem  suam  corpus  Eccte- 
six,  qu^c  mane,  id  est  bonis  dilu(  idatur  operibus, 
prcevenire  secundum  adventum  Domini  dicit,  hoc 
est  diein  judicii  ;  qu:c  lamen  oralio  Domino  prx- 
slaiiie  (lonata  csi.  Meriio  crgo  dicluin  est  pravenisse 
oationem  suain,  qu.indo  .m  c  Riulia  sa;cula  8ub  assi* 
duii^e  pctebaiiir,    qiiod  aJhnc   exspectaavMiik  ^^%^ 


C?7  M.  AURELll 

%6iiluniin.  Vtircl  ciiim  illc  ie«nporc  C(»rii;eiciiii ; 
seU  desiJeriuin  iiosirutn  flai;nn:ibus  pol  ti  nilms 
oportel  osteiidi.  Non  eniiii  noi  suo^i  e^se  dij'i(lic»t« 
si  uoi)  volis  luaxiiiiis  a  nobis  exptniiu^  udv>-tii;ii.  Scd 
cum  de  ipso  clarissiine  dica^ur,  ipse  e\  sua  pcr>ona 
iBlud  non  potesl  loqui,  nisi  boc  dictum  a  ineinbris 
Eeciesix  veliinus  advertere. 

Vers.  li.  Utquid,  Domine^  repelUs  [ed.,  repnlisti] 
^rationem  meam,  averiis  [ed.,  avertisti]  faciem  tuam 
a  me?  llic  desidcrium  sanctissim;e  nienlis  exprimi- 
tur,  quia  impaiieuter  sustinebat  difl^erri,  undc  mun- 
du8  poter.it  jurc  salvari.  Repellere  eniin  pulatnr  pe- 
tjtioncm  nostram,  ct  avertere  faciem  suam  Doniiiius, 
quando  voia  nostra  didtuleril ;  et  quamvis  ille  pro- 
futiira  r.tcint,  nos  tatnen  graviter  dilata  contristani. 
Scd  et  b'  c  congruenier  a  persoiia  martyrum  dii  itur, 
qiii  talibiis  dcsidcriis  iti  boc  mundo  ratigantur.  Dif- 
feruntur  onim  ad  augmeiitum  suum,  procrastinantur 
9d  gloriam  ;  quia  non  tantum  prodest  a«idiii,  quan- 
lum  expedit  pro  muneris  augmenialionc  difl^crri. 
Sicignis  flatu  venti  repellitur,  ul  visacius  animetur. 

Vers.  15.  Ejens  sum  ego^  ei  in  laboiibus  a  jnveu' 
iutt  ma  :  exaltatus  autem  humiliatus  sum  et  confusut, 
Hoc  m(3rito  dic-it  Gcclesia,  quse  in  egestate  luundi  et 
iii  laboribus  a  sua  juventute  raiigats«r ;  sicut  in  alio 
psalmo  Icgitur  :  Scepe  expugnavevunt  me  a  juventute 
rtea  (Psal.  cxwiii,  1).  Haec  ciescii  persecutionibus, 
pressura  temporum  sublevatiir,  huinilitate  seniper 
eztollitur  :  cujus  longior  setas  non  est  debilis  Ias6i- 
ludo,  sed  matura  perfectio.  Scqu  tur,  exaltatui  autem 
humiliatus  sum  et  confmus.  11  oc  specialiter  meitibris 
probatur  convenire,  non  capiti.  Exaltatus,  dicit, 
qoiiido  prius  unusquisque  fidelium  res  humauas  tu- 
niido  corde  cngitabat.  numiliatus  sum,  quando  ad 
coDfessionis  medicabiie  donum,  divina  gratia  mise- 
rame,  pervenit.  Confusus,  qnandoillaquaBSdS^i^^l^ 
ge>serat  pcBuitentixprofessioiiedamnavitUbeata  con- 
fusio  qiiae  xternum  t«>llis  opprobrium !  Nam  quidquid 
in  reaium  venerit  troenitentium,  perpetuis  sseculis 
redditur  abs  lutum. 

Vers.  16.  tn  me  periransierm:^  irm  tuce  ;  et  terro- 
res  tui  conturbaverunt  me.  Pulchre  dicluin  est,  per- 
iTMiierunt,  qna  i  noii  niansurae  diutius  contigerunt. 
Nam  quaiido  (idelis  se  affligit,  iram  Domini  castiga- 
tus  evaiit.  In  me  autem  dicendo,  affliclionein  fide- 
litim  morc  siio  illatam  silii  essc  testaiur.  Sequitur, 
et  terrores  tni  conturbaverunt  me,  Terroros  utique 
venturi  judicii,  qiios  omnis  csro  peccatrix  formidare 
dignoscitiir;  quod  idein  solis  membris  convenire 
m  intfestum  t*st. 

Vers.  i7.  Circumierunt  mesicut  aqua  tota  die  :  cir- 
rumdederunt  me  simul.  Delicta  utique  qu;e  legis  di- 
ttrictione  damnantur,  haec  velut  aqua  homines  cir- 
cumeunl,  qnando  undique  scalurire  noscuntur.  Ex 
quo  eniin  latere  non  credamus  venire  peccata,  quae 
neo  roomentis  horarum  a  nobis  redduntur  aliena  ? 
Merito  ergo  aquis  comparata  suut,  quae  nos  copio- 
aissima  inuntlati:>ne  concludunt.  Quod  apte  totuin 
acdpiiur  a  pnrie  membrorum. 


CASSIODQRl  Gi^ 

A  Vers.  18.  Elongasti  a  me  amicum  et  proximum^  ct 
noios  mei.>s  a  miseria,  llsec  frequcntcr  piis  inartyribiis 
conligtTuni,  a  qiiibus  terrnre  inortis  o^ficia  huinaca 
siiliiiacta  sunt.  Amicos  eniin  >ign:ficat,  qui  boneKiis 
studiis  nioruin  vicinitate  coiijtiiicii  sunt ;  proximvs 
qiii  nobis  p;irenicl  i*  ordi  le  sot  inntur ;  notof^  qui  ne- 
que  nmici  ncqiie  proxinii  siimi,  »cd  sola  nos  opiirKuic 
vel  visioiic  didicerunt.  Qnae  gencra  boiuinuni  fie- 
quentcr  longe  fecit  a  fiJeiibus  servis  formidata  cala* 
juitiis  passioiiis. 

Conclusio  psalmi. 

Ipse  cborus  est  Gbristi  qucm  |.raeniissus  titulus 
pro  MabeLth  nominis  interpretaiione  pracinuit, 
quando  fidelis  populus  ejus  secutus  sanctis^imaro 
passionem  gloriosa  nimis  imitalione  rcspondil.  lliiic 

*^  eniin  coiifessores  tenuit  carcer  inclusos  ;  binc  mar- 
tyrum  purpura  etbysso  pretiosior  sanguis  eii>anavii; 
biuc  apostolorum  per  toium  orbein  dicta  tonuerunt ; 
hiiic  tanquain  sol  purissimus  fides  snncta  processit ; 
binc  ad  temporales  incirtes  hodicque  concurritnr, 

'  nt  a!t(-rn%  vilae  praemia  conquirantur.  Quapropter 
nullus  pavescat  miserias,  qux  faciunt  beatos ;  nul- 
ius  tormenta  formidet,  qtiae  donaiit  perpetuam  so- 
spiialem  ;  nullus  tiineat  tri>titiam,  quae  gaud:um 
tribuil  sempiiernuin.  Quanlum  est  enim  temporaliter 
mori,  ut  perpetua  vita  possit  acquiri  ?  Quantuni  hu- 
manam  snstinere  sementiam,  ut  absolutionem  me- 
reninur  impetrare  divinani  ?  Qtiis  autem  erube&cat 
poenus,  quas  CbrisiusDominus  perferre  dignatus  esi  ? 
Quis  putet  opprobrium,  quod  elegitCrealor  sustinere 

^  cunctorum  ?  Quoeirca  pro  eo  subeamus  mundanaiu 
calamitatem,  si  cum  ipso  volumus  pereonem  hal>er6 
p»rtionem. 

KXPOSITIO  IN  PSALMUM  LXXXVlir 

Intellectus  Etlian  hraAitm, 

Non  tam  secundum  ordinem  lituli,  quam  ad  coni- 
moditatem  intelligenlise  exponenda  suiit  verba  quae 
posuit,  ut  faciiius  nob  s  rci  veriias  elucescat.  Etlian 
interpretatur  r>  bustus ;  Israelita  videiis  Deuin.  Ec 
quia  psalmus  iste  erat  laudes  el  promissiones  Doini- 
ni  narraturus,  ideo  illi  tale  noiiien  constat  apposi- 
tum,  ut  fidelium  verborum  iiidiciret  incominuiabi- 
lem  firmitatem.  Intellectus  eniin  (ut  saepe  dixiinus) 
ad  superna  referendiis  esi,  ubi  revera  iccte  intelli- 
gens  tendit  mentis  intuilum.  Est  eniin  de  Christia- 
norum  spe  et  de  magnificenlia  Doinini  niulta  dictu- 
rus;  per  qu.e  nemo  decipitur,  si  supplicantis  anirous 
in  islius  Ethan  constantissima  voluntate  roboretur. 

Divisio  psalmi, 

Ethan  iste  qui^m  diximus  indicnre  robiistum,  taa- 
ta  mcntis  illuminatione  completus  est,  ut  Israelita 
verissime  nuncupetur.  Primo  inisretsu  psalroi  dicit 
se  niisericordias  Dominicaiitatuium,  qtioniam  roulta 
promisit  fideli  populo  profutura.  Secunda  parte  di- 
versis  modis  laudes  Doniini  poteiitiamque  de<cribit. 
Tertia  in  Christum  Dotuinuin  paternas  pollicitationes 
enumerat.  Quarta  Dominus  Cliristus  propter  pas* 


D 


ew  Exposnio  ln  i»salteiiium.  psal.  lxxxyiil  cso 

sionem  qtiam  pcrliilil,  iraililiis  iiiiinicis  essc  niemo-  A  fragililas  ideo  prohibelur  sacranienlorum  se  proini»- 


ralur.  Quinla  fragilitnii  humanx  poslulal  subveu  ri , 
quia  iiou  in  vanum  filios  hominum  ab  ipso  asserit 
essc  plasmatos.  Sexla  rogal  Dominum,  ul  promis- 
siones  suas  iinp^eat,  qiias  Duvid  servo  suo  focisse 
declar;)iui',  el  meinor  sil  qualia  scrvi  ejus  aU  impiH 
opprobria  su^liiieb.na. 

Exposiiio  psalmi. 
Vcrs.  1.  Mlsericordias  tuat^  Domine,  in  wlernHm 
tautabo  :  in  goneratione  et  progenie  pronuntiabo  veri- 
UUem  tuam  in  ore  meo.  Jure  rohustiis  dicitur,  qiii 
tam  firma  dicturus  esi.  Isle  ciiim  Eiihin  Domiiii  cst 
misericortlia*  canfaturus^  q\i»  et  xl('rn.i  seniper  sla- 
bilitato  consislunt,  et  pcrpeluis  sunt  ceiebrMidae 
{•nccoii  is.  Frcit  eniin  niirabilem  iii  bumano  geiicrc 


sionibus  obllgare,  quia  tion  est  in  potestate  ipsiiis 
qu;e  pollicetur  erficere.  Jurat  ergo  jiisiissime  Deus, 
cuiii  jiire  suo  promitiit  oinnia.  Nam  et  ipsum  iinra^n 
indicat  ruusiin  :  juiavii  enim  dicimus,  jiire  oraTiti 
id  est  jiiste  ioculus  esl. 

Vers.  4.  Utque  in  celernutn  praparabo  temen  tuHmt 
el  a^iificabo  in  sxcnlum  tceculi  sedem  tuam.  Perven*. 
tum  esl  ad  illa  qiix  Pater  proaiiseriit  ^ervo  suo 
David.  Prxpaiatus  est  eniin  Dominus  Cbristus,  qui 
ex  sfmine  ipsius  desrenderet  carnis  origine,  «1911« 
tn  aternum  Rex  reguin  et  Domiiius  dominaDtiiim. 
Sed  quod  diiii,  Pra^parabo^  ad  hutnauit.niem  ejus 
pert  iiet ,  non  ad  deitaiem ,  qua  consubstauiiaiii, 
omnipo:ens  et  co:eteriius  est  Patri.  Sei|uittir  ,  el 


piet:ilciii,  iit  qiiod  pcrieral  reqiiiieret,   et  viilnerata  ^  cedificabo  in  swculum  sffiuli  sedem  tuam.  Pollicitatio 


salvaret.  In  generationc  vero  et  progenie  quod  addi- 
dit,  duos  sigiiificat  populos,  Jiidaiciim  scilicet  et 
g**.otilem,  quibus  se  veriJatem  pronuniiaturum  esse 
lesLitur,  quain  dicil  iiiferius.  Sequiliir,  et  veritatem 
tuam  in  ore  meo;  revera  ut  qiiam  seiisu  perceperat, 
ore  loqucretur.  Et  bene  dictum  est,  in  ore  m.o, 
quia  quod  ex  ore  progredilur,  cito  dilabitur ;  quod 
?ero  tn  ore  versntur,  diulii  a  devoiione  celebraiur, 
Vcrs.  2.  Quon'am  dixisti  :  In  tclernum  mistriC',r^ 
dia  cedificabiiur  :  in  costis  prwpnrabitur  veritas  tua. 
Ipsa  esl  veritas  quam  vir  sancius  se  pronunliaturum 
esse  prxdixerat.  Va  mirito  illam  confidenier  pra*dt* 
cabat,  quando  eam  Domiiius  absolute  proaiiserat; 
non  eniin  potest  falli  qui  sequitur  verba  vcritatis. 


isia  lo:a  pertinet  ad  Dominum  SalYatorem.  i(M 
eniin  luuc  sedes  promittebatur,  quae  postea  in  san-* 
ctovuin  erat  facienda  pectoribus.  Sedes  eniin  asl 
Domini  omnis  Siuictiis,  quem  quasi  splendidissimuoi 
ilironum  dignatidne  suae  inajestatis  insederii;  ^icnt 
dc  Spiritu  sancto  lcgitur  :  Et  apparueruni  ilLt  dit- 
pertil(B  lingucB  lanquam  ignis^  seditque  super  unum" 
qHcmque  eorum  :  et  repleti  sunt  omnes  Spiritu  saacUt 
(Act.  11,  3). 

Vers.  5.  Confiiebuntur  coeti  mirabilia  tua^  DotniHi^ 
et  veritatem  tuam  in  ecclesia  sanctorum  Venit  ad  se- 
cumiam  parlem,  divina:  poteniia!  sacramentii  dictUr 
rus.  Confitebuntur  eiiim  co^i^  qiii  suni  veri  praedica* 
lores,  quaniis  miraculis  Dominus  mundum,   proul 


Sed  v:dcainus  qiiid  significet,  299  ^^  tBternum  mi'  C  'P^^  tUcituin  fuert,  administret  :  queinadmoduui 


tericordia  adificabitur.  Swnt  enim  aedificationcs  qos 
consurgere  ncqueunr,  nisi  eis  fuerit  prxmissa  de- 
slriiciio,  ut  idolornm  cullores,  ut  pessimarum  jcon- 
sueiudinnm  seqiiaces.  I.*ti  cnim,  nisi  a  inalis  suis 
fueiint  destrncli,  io  I  onum  nequeunt  xdificari , 
sicut  dictum  est  Jei  emi.i:  :  Ecce  posui  te^  ut  ccdifices 
€i  desiruas  {Jerem.  1,  10).  Isla  vero  niisericordia 
non  dcstsuitnr,  sed  scinper  viget,  semper  augelur. 
Sequilur,  t')t  ccelit  praiparabiiur  veritas  tua.  CoDli 
(sicut  sxpe  diximus)  significnut  apostolos,  quorum 
praedicalioniiius  aclum  est,  ut  inculcarelur  genlibus 
religio  Chri>ti:ma.  Vcnim  hxc  omnia  usque  ad  dia- 
psalma  mediis  subdistiiclionibus  protraiienda  siint : 
qiiia   totuin   ad    illud  respicil,  qiiod  ail   :  Qnouiam 


tminis  creatura  ejus  iinpertis  obsecuiidel ;  conv^r- 
sionesque  rcrum  non  casualiter  agi  (iit  quidam  va- 
nissimi  putaveruni),  sed  ejus  inelTabili  virtule  prxdi- 
dicani  ci  niiiicri.  Addidit,  el  veritatem  tuam  in  eccU* 
sia  sanclorum,  Mirabilia  dixit  ubique  pradicanda  ; 
veritatem  antem  in  tauctorum  ecclei^ia  confit  ndam^ 
ubi  creditur,  Verbum  caro  [actum  {Joan.  1,  ii),  ul»i 
sancta  Trinita^i  sic  suscipiiur,  ut  unu^,  sicuti  esi 
Deus,  Dominus  cunclorum  ore  laudetnr. 

Vers.  6.  Quoniam  quis  in  nubibus  (cquabiiur  Domi' 
no,  aut  quit  timilis  erii  Deo  inter  fiiios  Dei  f  Nubet 
frei|uenier  diximus  verbi  Dei  e.se  pracdicaiores,  qui 
per  Spiritum  sanctum  populos  diviiia  gratia  cooi- 
plueb:inl;  sed  lamen  crant  obnoxii   lege  pectstl; 


dixi^ii.  Uii;l'  figiira   dicitur,   uno  xoivov,    id  cst,  a  D  poteotes  quidein  in  miracnlis,  in  praedic.itione  lerri- 


cointuuni,   quando  snperi.  ra   ad  inferiura    rcspon- 
dent. 

Ver^.  3.  Ditposui  testatnenium  clectit  meis ;  juravi 
David  servo  meo,  Nunc  verba  Domiiii  refert,  qnas 
superius  eum  di\isse  memoravit.  Nnm  quamvis 
oinnibiis  denuniiasse  videatnr,  electis  tamcn  s  is 
lantuiu  ista  disposuit^  qui  ei  dono  ip^ins  crcdcre 
maluerunt;  ne  ad  promissionem  lalom  el  illi  lene- 
rentur,  qui  de  David  semiue  se  descendere  carnaii^ 
ler  praeferebant.  Addidil,  juravi  David  servo  mto. 
Divinum  sacrameiitum  proniissionis  noscilnr  esso 
securiias  ,  qnia  solus  jusle  et  definiiivo  promittii, 
cui  aubjacct  iiuplere  quod  dixcrit.  Ilumana  enim 


biles.  Scd  quis  corum  es>e  polerat  Chrisio  simiiis, 
quanquam  et  ipse  carnis  velamine  leger  lur?  Aliud 
est  enim  qui  de  proprio  polesi,  aliud  qui  de  altero 
cl.irus  osl.  Simili  modo  nec  inter  filios  Dei  liabero 
poiuil  a*qualem  ;  qiioniam  ille  per  naturarn  esl  Fi- 
liiis,  sancti  vero  per  graliam;  ille  sinealiquo  pccca- 
to,  isti  pt  r  ipsum  a  peccatis  probanlur  eHuti.  Qn» 
idco  dicta  sunt,  ne  quis  iiium  lanlum  hominem  sacri- 
legis  ausibus  aeslimaret. 

Vcrs.  '1.  Deus  qui  glorificatur  in  coruUio  tancio* 
rum,  magnus  et  metuendus  super  omnes  qui  in  cir» 
cuUu  ejus  sunt,  Exponit  qiiod  superius  dixil,  quia 
similcui  liaberc  non  potcral,  qoi  omnia  contincbal. 


GSI 


Af.  AURELll  CASSIODORI 


G32 


Ipse  enlm  Doniinus  Cliristus  qui  praedicaiur  a  san-  A  versiculi  probationc  confirmat.  Ideu  cnim  iriomplia- 


oiis,  magnus  dicilur  propler  quod  Deuseiil;  meuen» 
(lui  a  polesiaie  miral>iti.  Super  omnet  qui  in  circuitu 
cjuMsunt;  faiicti  scilicei,  qiios  superius  i)ei  filios 
dixil,  qui  df»no  ips-us  gratiu;  proximnniur.  SimI  jure 
snprn  eos  ille  prohauir  cxceisus,  per  quem  oinncs 
nocuniur  esse  gloriosi.  Gonsidera  vero  qucd  per 
duodecimam  spocicm  doiinitionis,  qu.T  Grur^ce  xar 
ffiratvov,  Laline  por  bfKlcm  dicitiir,  iisqiie  ad  divisio- 
iiem  But>jccins  vrrsus  decurrit,  et  per  diversa  [>r:rco- 
nia  qiiis  sit  isie  Dominus  indicatur. 

Vers.  8.  Domine  Deu$  tirlutum^  guis  simili»  tibi? 
patens  ««,  DeminCf  el  verita%  lua  in  circu  tu  ino.  PosC 
illa  qiiae  supeiius  diiit,  aptissima  esl  seiite>iti:t  siih- 
secuta,   Qntf  $mili$  tibi?  id  est,  quia  virtutum  es 


vit  in  coclo  de  superbo  diabolo  :  ideo  in  terra  de  per- 
(idi)  Jitdoo,  (|u<)niam  ipsins  ?rat  utique  coeluin  H 
ler<a.  Ciir  enim  dii>tK>lus,  aut  Judaeus  in  alit;nis  re- 
bus  superbircni,  dum  utra(]iie  liabere  suum  proba- 
nmiur  auctore:n  ?  Scquitur,  orbem  terrarum  et  pleni" 
tudinem  ejus  tu  fuud:i$ti,  Il:ic  increpitio  atlhuo 
|iertinel  ad  Jtidios.  Scnstis  orgo  talis  e-t  :  Ciir 
YOiiierunt  sluiii  iii  le  ^xvire  In  hoc  muiido,  cujiis 
lu,  Christe,  lundu  or  cs  ;  ul  niinia  dementta  vi- 
deanlur  taiia  prxsumcre,  qiia^  humanas  vires  prtH 
bantur  excedere  ?  Orbi$  terrarum^  perlinet  ad  lotiut 
spaiium  mundi ;  pfenitudo  ejn$,  ad  omnes  sciiicet 
creaturas  i\\ix  in  eo  cssc  noscuntur.  Sic  per  com* 
inemoraliones  talium  reruiu  breviter  cuncta  coni-* 


Domifiiis.  Sancti  eniro  dilanlur  virtuiibus,  n<m  do-  B  plexus  est. 


minaiitor;  lu  autem  illis  rebus  impcras,  quibus  illi 
le  praestaiae  praeclari  sunt.  Merilo  repetitum  est, 
^iifs  $imi{i$  tibi?  Tu  ex  te  potens  es,  illi  de  le;  illi 
veritate  lua  illuminati  suni,  tibi  autem  veritas  tua 
individiie  semper  inest. 

Vcrs.  9.  Tu  dominari$  pote$tati  mari$  :  motum  au" 
tem  fluctuum  eju$  tu  mitiga$.  Nunc  dicit  multifarias 
enumerationes,  per  quas  singularem  poiestatem  Do« 
niiiii  evidentcr  ostendat.  Potesta$  mari$,  hujus  sae- 
ciili  honor  cst,  qui  freqiienter  in  martyres  Christi 
r:tpido  tiimore  surrexii.  Sed  tamen  ne  puiarelur  vo- 
luntas  illa  ex  sua  poiestate  grassari,  dlcit  eti:im  his  : 
Tu  dominari$^  qiiando  feroces  motos  pro  sanctoruro 
utiiitato  converlis  ;  sicut  ipbO  in  Evangelio  dicit  : 


Vors.  12.  Aquilonem  et  mare  tu  fundatti :  Thabar 
el  Bfrmon  in  nomine  tuo  extuUabunt.  Aquitonem^ 
adhuc  diabolum  signincai,  qui  dixit  :  PonamMedem 
meam  in  AquiLne^  et  $imiU$  ero  Aiti$»im<t  (I$ai»  xit, 
13,  44).  Mare  saecuii  bujus  elatas  ei  iniquas  boini- 
num  potestales  compclenler  advertimus,  qii«  contrt 
Dom  ui  mandaia  saciilegis  voluniatibus  eriguntor» 
non  ut  proficiant,  sed  ut  veheiiienter  occumlHiiit : 
incrcpans  uirosqut'.  praesnmptionem  in  se  ponere 
non  deberc,  diiin  eos  a  Domino  suo  conslet  eM€ 
plasmatos.  Creatura  cnim  supcrbire  non  del)eC  Au* 
clori,  qune  ab  eo  ut  exisiere  potuisset,  accepit.  Se- 
qiiiiur,  Thabor  ti  Hermon  in  nomine  tuo  ex$ullabwU 
Thabor  et  Uermon^  rooiiies  sunt  Syriae  proTinciaet 


Non  habere$  in  me  poteetatem^  ni$i  tibi  data  e$$ei  de^  C  quorum  noroina  ingeiitia  sacramenta  parturiunt.  Tli»- 


$uper  {Joan.  xix,  li^.  Et  quia  dixerat,  dominari$^ 
sequitur  di^^na  probatio ;  quoniam  fluctu$  eju$  ipse 
mitigat.  Ri  considera  quia  mitigat  dixir,  iion  tollit ; 
qooniam  si  e:im  funditus  adimerct,  curonam  mariy- 
les  non  haberent.  Quod  et  si  hisloricc  malis  advcr- 
tere,  Dumiuum  mitigare  fluetu$  mari$  (Maith,  viii, 
26)  Evaiigelii  locus  ille  lestatur,  quando  p:  riciitanti- 
bus  discipuiis,  venlo  ut  quiesceret,  mari  ut  tran- 
quillum  lleret,  Imperavit. 

Vers.  10.  7»  humiliaeti  $:eut  vulneratum^  $uper^ 
bum  :  et  in  virtute  brachii  tui  di$per$i$ti  inimico$  tuo$t 
Alii  sunt  qui  humilianiur  ad  ruinam,  alii  qui  incli- 
iianiur  ad  graiiam.  Sed  iit  in  malo  diclum  dcbuisses 
advertere,  posuit :  Sicnt  vulneratum  $uperbums  3G0 


b.T  enim  dicitur  veniens  lumen ;  quod  specialiter 
ad  advcntum  pertinet  Domini  Salvatoris,  de  quo  dl- 
CMim  esl  :  Erat  lumen  verum  quod  iHuminat  omaem 
hominem  venienlem  in  hunc  mundum  (Joan.  i,  9)« 
Hermon  significat  anathcma  ejns,  id  est  diabollt 
quod  a  Christianis  Dimiino  venicuie  suscepit.  Di« 
gniim  eiiiin  fnit,  ut  praesente  luinitie  tenebroiiiis 
diaboius  vinceretur.  Isti  ergo  ex$ultabunt  im  nomina 
Domini,  sicul  alibi  fideles  dicuut  :  Non  nobii^ 
Domine,  non  nobi$f  $ed  nomini  luo  da  gloriam  {P$aim 
cxiii,  i,  8). 

Vers.  i5.  Tuum  brachium  cum  potentia  :  firmeiMr 
manu$  tua,  et  exaltetur  dextera  tua.  Brachium  Ire- 
quenter  quidem  legimus  huinanam  .Mgnilicare  virtu- 


Diabolum  enim  significal,  qui  elatus  supra  id  qiiod  D  lem,  sicut  prophcta  dirit  :  Maledictu$  homoquiponii 


lioierai,  humiliattis  esl  suo  vitio  intra  illud  quod 
por  naturam  non  erai,  percussus  meule,  nou  cor- 
pore.  Sie  ille  iniquissimus  lanquam  vutncraius  de 
c(£lo  conuit  in  hanc  aeris  densi>siii:am  crassitatem, 
sicut  in  Evangelio  Domiaus  dicit  :  ri\/i  Satanam 
$icta  fulgur  de  ccelo  cadentem  (Lnc.  x,  18).  lnim'co$ 
sutero  dicit  infideles  Juta^os,  qui  per  inuumcras 
genies  Chrisii  Douiini  virtute  di^persi  sunt,  quein 
Patris  brachiuM  (sicut  sa  pc  diximus)  auctoritas  di- 
vin^  testatur. 

Virw.  il.  Ttii  $unt  C(vV,  et  lun  e»t  lerra  :  orbem 
iKrrarum  et  plenitudinem  eju$  tu  fundasti.  Ouia  sti- 
l>crtus  gcinina  dixerat  facta  miracula,  nuno  eu  istius 


carnem  $pem  brachii  $ui^  ei  a  Domino  recedii  cor 
eju$  (Jerem.  xvii,  5).  Sed  non  potest  hahere  \\oiexh 
tiam,  nisi  quanta  ei  pro  teinpore  fiierit  atlribota. 
Ilic  autf  m,  ut  siguificaret  Dominiim  Salvatorem,  dl- 
ctum  est :  Drachium  iuum  cum  potentia ;  hoe  est  ilH 
esse  quod  posse ;  nec  aliquando  potcntia  ejus  tepo- 
scii,  qui  jugiter  omnia  facil  qusc  vuit  in  coslo  et  in 
lerra.  Addidil,  firmetur  matiu$  tua,  ei  exalietur  4m^ 
tera  tua.  Manu$  et  dextera,  si  subl>liter  inapiciamiit« 
longc  diversa  suni.  Rogat  enim  ut  inanus,  td  est 
operaiio  firmotur  in  siipcrl)os,  qu:itenus  inclinati 
triiiulatiunibus  celerrinie  ad  couversionis  siudta  per- 
ducutitur.  ExaliLtur  aulein  dextera  tuit;  hic  fcrtaiise 


BSS  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  LX XXVIII.  654 

dietnin  est,   id  est  clarincelur  numerus  pra^Jcslina-  A  suavi  exinde  epulailone  pascamur,   ct  Ibi  perpctux 


tonim,  (]ui  esl  ad  dexleram  collocandus. 

Yers.  1  i.  Ju$titia  et  judicinm  praiparatio  tedis  tuo': 
maerifordia  et  veritat  pra:ibunt  faciem  tuam,  Sedes 
qtiidem  Doroini  semper  K^ierna  est  :  sed  lunc  nobis 
apparelnt  prxp:iraia,  qnando  ipsum  oernomus  judi- 
c:ire  justiliam.  Eo  siquidtMn  lempoie  sancl i  iiobis 
aequiias  patescet,  et  verus  Judex  ostenJelnr,  (|u<»  nn- 
gelonim  mysleria  videbunlur.  Fil  pr(€pnratio  tedis 
efas,  quando  bxc  ab  bominibns  in  geiierali  rc^urro- 
ctione  cernentur.  Sequitur,  miterieordia  e.t  veritat 
ftrwibunt  faeiem  tuam,  lloc  ad  lempus  istiiis  mundi 
Bon  incompeienter  apiatur.  Faciem  enim  ip>ius,  id 
ettdeciarationem  judicii  mis-^ricordia  et  vcritas  prce^ 
ikmti,  Mitericordia  est,  quia  pnrcit  conversis  ;   veri- 


Ixtitiac  munere  perfruamur. 

Vers.  17.  Quoniam  gloria  virtntft  eorum  lu  et:  it 
in  beneplacUo  tuo  cxnttnbitnr  coniu  nostrum,  Meriiu 
cornu  eorum,  id  esi,  pntesias  exatiahitur^  qiii  in  Oo- 
mino  SnlvHiorc  de  quo  dicil  Pater  :  Uic  et^t  FiUnt 
meut  dilectus,  inquomilii  bene  complacui  {Matth.  iii, 
i7),  virlulem  siiam  gloriumqtie  posuerunt :  quia  dum 
aJ  illum  refertur  omne  quod  dalum  e«i,  ipse  (il  laug 
nostra  et  perrecta  la^titia.  Et  nola  quod  in  boc  loco 
cornu,  in  bono  posiiit  :  alibi  vero  in  mald ,  ul  est 
illiid  :  Et  a  cornibut  unicorniorum  humilitdtem  meam 
{Ptal.  XXI,  22) ;  non  immcrito,  quoniam  dala  pote- 
stas  bona  malaque  facit. 

Veis.  18.  Quomam  Domini  est  assumplio,  et  tan^ 


fatf   quia  promissa  resiiluil.    Sic  uiruiiique  tempiis  B  cti  hraet  Regis  noslri,  Exposuit  quare  exaltetur  cornu 

in  ipsum  credenlium  :  Quoniam  assumpiiOf  id  est 
gloria  illa  incarnaliouis  a  sancto  Israel  probalur  im- 
pleta  ;  in  qua  omnes  spem  bubentes  de  profundo 
peccati  sursum  erigimur,  dum  ipsius  misericordia 
sublevanie  in  a>lerna  gaudia  collocamur.  Ccce  ex- 
posita  sunt  munera,  quae  proniiitiiutur  populo  ineUi" 
genti  jubilationem,  Peractn  e>i  demonstraiivi  gencris 
admiranda  laudatio,  ut  in  singulis  rebus  et  p<>t  ntia 
ipsius  narrelur,  ei  quis  sit  iste  Dominus,  evidenlius 
approbemus.  Nunc  aliquid  de  teriia  divisioiie  no- 
scamus. 

Vers.  19.  Tunc  locutus  es  in  atpec:u  filiis  tuit,  et 
dixitti :  Posui  adjutorium  tuper  potentem,  et  exaltavi 
eiectum  de  plebe  mea.  Ilactenus  Eiban  a  siia  persona 


identer  bis  sermonibus  indicatur. 

Vers.  15.  Beatut  populut  qui  intelliyit  jubilatio^ 

:    Domine^    in  lumine  vuttut   tui  ambulabunt, 

Elban  ille  sanctissimus,  qnem  titulus  prxmisii,  post- 

qum  Dei  visus  esl  prxdicasse  mysterii,  bcati  po- 

puli  Hiiiltirarias  laudes  aggredilur  per  id  quod  rbe- 

lores  demonstralivum  dicendi  genus  appellant.  Ex- 

djiiDat  enim  :  Beatut  populut  qui  intelligit  jubilatiO' 

Mm,  id  est  qui  immensam  Ixliiiam  suam  non  in 

pmpriis  viribus,  sed  in  Dei  cognoscitur  virtute  po- 

tnisse.  Jubitatio  est  enim  copiosa  mentls  exsultatio, 

qiix  Terbis  non  potest  explicari.  Ilancergo  perscru- 

tari  eordis  arcano  beati  est  populi;  quam  sic  feliciter 

Bd?ertiflnus,  si  auciorem  ejus  pura  mente  fateamur. 


&tetiafu  omniuo  utilis,  si  et  sic  intelligatur  dicla  C  b>cuius  est,  nuncvcnitad  lerliaiii  parteui.  praedicans 

verba  Pairis,  quae  dicta  sunt  de  Domino  Salvatore ; 
ui  superior  laus  indubitata  docere^ur,  quam  paterna 
eiiam  firmavii  auctoritas.  Sxpe  diximus  sancios  ap- 
peilari  filios  Dei  non  natura,  sed  graiia.  Istis  ei go 
/S/fti,  id  est  propbelis  et  pracdicaioribus  verbi  locutut 
eti  Dominut  in  aspectUf  dum  eos  fecit  conspicere  quao 
dicebant.  Per  hoc  enim  verbuni  illud  osleoditur « 
quia  quidquid  prophet.ne  dixerunl,  non  ignoranter 
locuti  sunt :  sed  in  conicmpiaiione  certissima  con- 
stituii,  Yideruut  mcuie  quod  oie  pra'dica?erunt. 
Hinc  est  quQd  eiiam  videnles  propbetae  nuncupantar. 
Sequitur  :  Potui  adjutorium  tuper  potentem.  Quaera- 
rous  quid  velit  intelligi  adjutorium  potitum  tuper  p(h 
tentem;  nam  qui  adjutorium  quaerit  potens  iion  est ; 


tentia,    quia  ille  beatut  populut  est,  qui  laudes 

#^i  Don  solum  ore  canlat,  sed  etiam  lumine  meniis 

mmUilig-.t,  Intetligere  autem  est,  si  Scripturas  sanctas 

CMhoiicis  regulis  perscrutetur;  si  dicti  PMlrum  salu- 

i  dogmate  quis  comprebendat,  toiumque  ad  pie- 

lem  rects  Odei  trahat,  quam  haerelicorum  pravi- 

tihBS  acquiescat.  Addidit  prxmium  quod  tales  con- 

liitor  viros  :  Domine^  in  tumine  vultut  tui  ambu^ 

hmL  Populus  ilie  bealus,   quem  dixil  intelligere 

ionein,  in  tumine  vuUut  ejut  ambutat^  ciim  in 

mplaiione  sanctae  Trinit^tis  jugiter  |>erseverat. 

i^mbulat  enim,  significal  vivit,  quia  tempus  isiud 

MUt  iiostrae  quadam  commeatione  peragitur. 

Ver«.  16.  Et  in  nomine  tuo  extultabunt  tota  die  : 


jutiitia  tua  ezaltabuntur,  Adhuc  in  illo  pr^mio  0  qui  potcns  est,  non  indiget  adjuvari.   Sed  hoc  di- 

ctum,  aut  de  generali  corpore  Ecclesia:  possumus 
iion  incoiiipeteiitcr  advertere,  quod  potens  et  ele« 
ctum  essc  niillus  ignorat ;  et  huic  dicil  adjutorium 
Chrisiuin  Dominiiin  duiutn,  qui  de  se  iu  secundo 
psulmo  dixit :  Ego  autem  couttitutut  sum  liex  ab  eo 
tuper  Sion  montem  tanctum  ejut  {Ptal,  ii,  G).  Aui 
certe  si  hoc  de  Christo  Doiuino  velimus  adveriera 
quod  ait  :  Potui  adjntorium  super  potentemf  iia  in- 
lelligendum  est,  ac  si  diceret :  Pat^T  peibibuit  tcsti- 
inoniuin  poienti ,  id  est  Filio ;  sicui  in  Evangelio 
vox  ad  euiii  ficia  lesiatur,  dicens  :  Et  ctarificavi  ei 
iterum  ctarifuabo  {Jonn.  xii,  ^8).  Iloc  es:  enim  for- 
tasse  «|u  d  dicil,  adjniw.ium  powum  sipu-  potentetiu 


tverat,  quod  datur  huic  poputo,  qui  intettigit  ju- 

^ikUitnem,   Nani  ciiro  dicit  Domiuo,  in  nomine  tuo 

^xtmilMbunt^  vetat  iii  propria  prspsumplione  gaudere ; 

decepta  roorlalitas  ibi  ponat  Letitiam  suam,  ubi 

sunt  caduca.   Sequilur,  tota  die^    loiius  viix 

WipQS  ostendit ,  quia  non  decei  aliquando  inde  de- 

liiiere,  ande  constat  perpetu.i  et  copiosa  gaudia  pro- 

Huire.Quod  cum  ita  ractum  fuerit,  evcnii  uiexutten' 

twr iitt>omiD\ jutiitia,20\i\^^n^o  in  illa  rcsurrccto- 

ne  ad  dei leram  fuerint  coliocaii.  Ecce  qualia  dona 

]V1%1  dlcit  inlettigentibut  jubitationem,   Qua{T<>pier 

pcgltgcntiam  noxiam  projiciamus,  ct  nd  inieiligeuli;e 

beata  stodia  conciteiuur;  ul  cl  bic,  domaiie  Doinino, 


655 


W.  \mE\A\  CASSIODORI 


G56 


Adjecit,  exaUavt  ctectum  de  plebe  mea.   filecium  dici  A  psalino  jnm  dicdim  esl :  Tu  a  mihi  rcfugium  a  pres* 


Doiiiinuin  Chrisdirn  Isaias  proplieia  commemorat, 
diccns  :  Ecce  puer  meus  tutcipiam  eum^  etectut  meut 
comptacuit  sibi  in  illo  anima  mea  {Isai,  xlii,  1).  Exal- 
tatut  ett  autem,  siciit  dicit  Apo>tolus  :  Propter  quod 
et  Deut  exattavit  (i//t(m,  et  donavit  VH  nomen  quod 
ett  tuper  omne  nomen  ;  ut  in  nomine  Jesu  omne  genu 
(leclatur  coeletium^  terrestrium  el  itifernorum  {Philip. 
11,  9).  Oe  plebe  mea,  signiflcat  gentein  Judx*oruin, 
unde  natum  consiai  Dominum  Chrislnm* 

Vers.  20.  Inveni  David  tervum  meum :  in  oleo  taU' 
clo  meo  unxi  eum.  Quod  dicit :  Inveni  David^  Jesum 
Christum  evidciiler  insinuat,  quem  suporius  dixit 
Potentem,  lloc  cniin  nomen  freqiienier  consLit  ad 
ipsnm  referri,  qiiia  et  manu  fortis  dicitur,  et  desi- 


sura  qi!(e  circumdedit  me  (Psat,  xxxi,  7). 

Vers.  21.  Et  vcritas  men^  et  misericordia  mea  rum 
ipso  :  ct  in  nom.ne  meo  exattabitur  cornu  ejus,  Paier 
dicil  de  Fiiio.  veritas  mea  et  mitericordia  m.  a  rum  ip^o 
cst ;  iit  intelligamus  nihil  esse  divisuni,  302  ^^ 
viriutcs  qu.is  habet  Paier,  hnberc  simul  et  Filiuni, 
siciit  ipse  testatur  :  Omnia  Patris  mca  tunt^  et  mea 
Patrittunt  {Joan.  xvii,  lU).  Veritas  peiliiiet  ad  judi- 
cium,  in  qua  judicaturus  est  mundnm  ;  mitericordia 
vero  ad  pietatcm,  qua  peccata  dimittit,  et  omnia 
quse  prspslat  graiuita  largitate  concedit.  Seqiiiiur, 
et  in  nomine  meo  exaltabiur  cornu  ejut.  Cornu  hic  si* 
gniiicat  inviciissiniam  poK^slatem,  de  qua  ip  e  in 
Evangelio  dicit :  Data  est  mihi  omnis  potestas  in  cacio 


derabilis  invenilur;    niaxime  cum  ta!ia  sequaiiiur,  ^  etinterra(Matth.%\y\\\,  18). 


qu;£  neque  David,  neqiie  alteri  cuiquam  jusio  prxter 
Doinino  S>lvatori  possint  uilalenus  convenire.  De 
ipso  enim  in  alio  psalmo  jam  dictum  e^t :  Propterea 
unxit  te  Deus  Deus  luus  oleo  exsullationis  prce  parti' 
cipibut  tnis  (Ptal.  xliv,  9). 

Vers*  2i.  Manus  enim  mea  auxiliabilur  ei^  et  bra^ 
ehium  meum  confortabit  eum,  liuc  secundum  formam 
servi  diciiur,  qu£  assumpta  est  in  utero  virginali. 
Gui  auxiliata  est  manus  divina  in  passioiiibus  suis, 
et  rorliludo  Domiiii  flrmavii  eam  ;  ut  quam  pro  sa- 
lute  mundi  pius  Redemptor  suscepcrai,  proposiiam 
perageret  passinnero.  Hoc  sclicma  dicitur  charncte- 
risroos,  quod  Latine  inrormatio  vel  descriptio  noniir 


Vers.  25.  Et  ponam  in  mari  manum  ejus^  et  in 
fluminibus  d(xteram  ejus»  Mare  signiricai  uiiiversa:» 
gentes,  in  quibus  Salvntor  noster  gloriam  domina- 
tionis  accepit,  quando  ejns  noinini  humii  tr  devotis 
mi^ntihus  crediderunr.  Influminibus^  rontium  forsitaii 
nuenla  si.iiinc:it,  ubi  Domino  Sahatori  popiiJus  re- 
giMicrationis  acquiritur.  Sive  Jordanem  fliiviiim  pro 
fluminibus  ponit,  In  qno  sni  b;*piisniatis  Doniiniis 
consecravii  exempluni.  Sic  et  coelos  dicimus  pr<i 
coblo,  et  terras  pro  lerra,  ct  maria  pro  mari,  et  ii 
adhuc  ve!is  quxrere  Atbenas,  Thebas,  Myceiias  ct 
his  simili.i. 

Vo.rs.  26.  Ipse  in  ocabit  me :  Paler  meut  et  tu  .* 
Deut  meut  et  tusceptor  satuiit  mece. 


natur,  quando  personam  absentcm  quibusdam  indi-  o      »        ^-    ,. 

..        ,  ,    .  :    „  „    ti      Vers.  27.  Et  eno  prmogemtum  vonam  illum,  ex» 

ciis  velul  praesentem  lacimus  iniueri.  ILrc  ergo  fi-         ,  .,  ■    . .    j    .  ... 

celium  prce  regtbus  terrm,  In  bis  dnobus  versibus  al>> 


praesentem  lacimus  iniueri.  tiirc  ergo 
gura  tolam  pariem  divisionis.  bujus  dccora  varietate 
compleclJtur. 

Vcrs.  22.  iVi7ii7  pr^pciet  inimicus  in  eo^  et  fllius  inu- 
quUatis  non  nocebit  eum»  Istud  certe  ad  David  quem- 
tJmoduin  perliner^  poterit,  qui  el  iniinicos  foriif!- 
respertulit,  et  diabolo  instigante  peccavit?  Sed  hoc 
veraciler  de  Chrisio  animadverii  necesse  csi ;  n:im 
licet  iii  eum  saevierit  diabolus,  qui  e>t  proiervns 
liumanitaiis  inimiciis:  licet  Juda  fltius  iniquitaiis  ni- 
cere  praesumpserit,  nullus  tamen  eorum  pecraium, 
qiiod  jusie  nccusare  potuissct,  invenii ;  sicut  ipse 
dicit :  Ecce  veniet  princept  hujut  mundi,  et  in  me  non 
inveniet  quidquam  (Joan.  xiv,  50). 


8o'ute  debellatur  iniquitas  Jndaeorum.  Quid  eiiim 
evidcnliufs,  quid  planiu^,  qiinm  nt  ess(^  cre  iatur  Pi» 
llus  qui  invocat  Patrem^  et  rursum  crednlur  esse  l'a« 
tcr  qui  appellat  Filium  ?  Naiii  qiininvis  liiic  dtio  iio* 
mina  rclaliva  sibi  sint,  unumque  siifriciat  dicij  m 
amborum  virtus  possit  intelligi ,  tamcn  ut  omnem 
Bcrupnlum  ambiguitatis  exclndcret,  ulraqne  posuil, 
utiaque  nrm;)vit,  el  adhuc  non  dcsinit  Jndscoruni 
insana  deviare  protervia,  diim  erroris  causa  fiieril 
subialn.  ilac  cniin  quai tn  docima  ^pecies  defliiiti<H 
nis  esi,  quam  Graxi  xara  Tov7r|56fTc,  Latini  ad  ali- 
quid  vocant ,  quoties  uiium  nbnien  sic  dicitur,  ut 
aliud  ex  eo  intelligi  possc  videaiur.  Seqnilur  :  Et 
Vers.  23.  Et  concUlam  inimicot  ejus  a  facie  ipsiut,  D  cgo  primogenitum  ponam  illum,  excelsum  prcc  regibut 


et  odientes  eum  in  fugam  convertam.  A  facie  Christi 
conciduntur  inimici,  quando  ejiis  pra^sentia  cnnver- 
sionis  beneflcio  a  propriis  crimiiiibus  culpisqiie  se- 
parantur.  Nam  facies  ipsiut  cuin  peccaiores  di^niata 
fuerit  intueri,  a  praviiatibus  ^uis  conciduntur  ;  nec 
consensnm  ullerius  tenebrosis  deliciis  pr.-eberc  pos- 
sunl,  qui  ad  praeseniinm  veri  luminis,  Doinino  mise- 
rante,  perveniunt.  Odicntet  aut«jm  cumin  fugam  con- 
vertuntur^  quando  impia  viia  derelicta,  ad  ejus  coe- 
perint  fesiiiiare  reniedia.  Peccati  enim  me.iiores 
fiua  facta  refugiunt,  et  ad  beneflcia  Domini  saluber- 
rinia  se  fe>lii>ntione  convertunt.  Fclix  ilaque  fuga 
crimitiuni  Du/Jiini  quxsiissc  reruginui ,  sicut  in  alio 


terrat,  Perscrutandum  etiam  nobis  cst,  quare  dixeril, 
primogennum^  quasi  vcro  Piiter  sic  genuerit  substan- 
lialiter  Filium,  ut  subscquerelur  ei  alius.  Sed  boe 
locutionis  genus  Scripturae  divinae  constat  esse  pru- 
prium  ;  sicut  cbl  et  illud  in  Evangelio  de  Joseph  ei 
Mari»,  ubi  nit :  Et  non  cognovit  eam^  doner  pepcril 
filium  suum  primogenilum  (Matih.  i,  25).  Nunquid 
conssqueiis  erit,  ut  virgo  semper  M;«ria  post  Domi- 
nuin  Jesum  Cbrislum  alierurn  peperisse  credatur  ? 
Sed  bene  dicilur  Primogenitut^  qtiamvis  soliis  pro« 
bctnr  cx  P:tlris  ^ubstaiitia  genitns.  Ipse  enim  dicil : 
Ego  sum  Alpba  e(  Omega^  primut  et  novitsimutf  ini' 
tium  el  finisy  priuaj^s  ct  origo  Dav.d  (Apocal,  xxii,  13» 


6:7 


EXrOSITlO  LN  PSALTEIUUM.  PSAL.  LXXXVIII. 


C38 


46) ;  ui  merito  seriuo  iste  qux^biionem  habcre  non  A  maniresie.  Sive  quoniam  in  corpore  Domini  pleni- 


debent,  quando  ipaum  et  priucipium  constat  esse  et 
flnem.  Panam,  constituam  dicit ;  sicut  in  secundo 
psalrao  ait :  Ego  autem  conslitutut  sum  Rex  ab  eo. 
KxceUum  pra:  rfgibut  terra:  (Pial.  ii,  6),  sicut  in 
sepiuagesimo  primo  psalmo  diclum  est  :  Ei  adora" 
bunt  eumomnes  reges  terrce^Psal.  lixi,  il). 

Vers.  28.  /n  ceternum  servabo  illi  misericordiam 
meam  ;  et  testamentum  meum  fidele  ipsi.  Et  lioc  a  for- 
ma  dicitur  servi ,  quia  nu>ericordiam  Patris  asterno 
videlicet  lionore  suscepit,  cui  perpetua  data  est  po- 
testns  iu  ccelo  et  in  terra.  Testamentum  vero  fidele 
ett  illi,  quaiido  quxcunque  propheUB  de  ipso  praedi- 
ierunt«  integerrima  veriiate  compieia  sunt. 

Yers.  29.  Et  ponam  in  sa^culum  twculi  semen  ejus. 


tudo  Divinitatis  tiabiiare  dignoscitur ;  unde  et  in 
trigesimo  psalmo  jam  dicium  esi.  Sequitur,  neqtu 
nocebo  in  veritaie  mea.  Proiniserat  .itiim  io  superio- 
rtbus  Pa>er :  Manus  enim  mca  auxiliabitur  ei^  et 
brachium  meum  confortabit  eum.  El  quomodo  poierat 
nocere,  cui  talia  visus  est  promisisse  ?  Et  intuere 
quod  dictum  est,  neque  nocebo  in  veritate  mea,  Nam 
etsi  iiiimici  perinissi  sunt  nocere,  in  veritate  Patrii 
non  est  Ijesus  Filius,  cujus  passio  totum  mundum 
glorincnta  comp'evit. 

Vers.  31.  Keque  profanabo  testamentum  meum,  et 
qwB  procedunt  de  labiis  meis  non  fadam  irrita.  Hoc 
est  qiiod  superius  dixit,  neque  nocebo  in  veritate  mea; 
quoniam  omnia  veritalis  ord  ne  consl<ii  fiiisse  com- 


et  thronum  ejus  sicut  dies  cosli.  Sceculum  swculi  signi-  B  plela  ;  qiiia  nec  testamentum  suum  meiitieiido  prO" 


ficat  «ternitatem.  Semen  vero  D.)Yid  Cliristus  est 
Dominus,  qui  in  xterna  gloria  coliocMtus  regnat  cum 
Patre  et  S|*iritu  sancto  per  omnia  saecula  soeculoruin. 
Thronus  autem  ejus,  ;>otestas  esi  fuluri  judicii,  qu» 
tanta  veritate  perjgeiida  est,  ut  sanctis  omnibus  coe- 
lesti  claritate  prxr.ilgeat.  Scicndum  sane  alios  esse 
dies  isto9,  qiii  sibi  vicaria  revoiutione  succedunt,  et 
llium  rtituriim  tpii  continu.i  luce  perpetuiis  est ;  de 
qiio  in  octogcsiuio  tertio  dicium  est :  Quia  melior 
est  dies  una  in  atriis  tuis  tuper  millia  (Psal.  lxxxiii; 
ii) ;  ut  merito  dies  cosli  sit  dictus,  qui  oi>jectu  tel- 
luris  tencbras  iion  poicst  habcre  nocturnas. 

Vers.  30.  Si  dereliquerint  filii  ejns  legem  meam, 
ef  tn  judiciis  meis  non  ambulaverint. 


fanavit ,  scd  rerum  Me  lionorabile  r.cii,  duin  qtiap 
de  labiis  ejus  progressa  suiit,  id  est  pcr  saticios  pro- 
plietas  pr.^edicavit ,  nulla  303  Talsiiaie  desiructa 
sunt.  Competcnter  enim  proptielje  lubia  dicti  sunt 
Domini,  per  quos  ipse  loqui  dignatus  «^st. 

Vers.  35.  Semel  juravi  in  sancto  meo,  si  David 
meniiar,  llominum  consuetudo  est  frequenter  jura- 
re»  ut  eis  possit  aliquis  credere  :  Deus  enim  semet 
jurat ,  qiiia  nulla  varietate  leniporis  immutatur. 
Jurare  aiitem  illius  diximus  esse  ventura  promitlere. 
Nam  cujiis  se  religione  constiingat  qui  non  hafjei  for- 
tiorem  ?  Dicii  etiam  :  In  sanclo  meo^  id  esl  iii  Chrisio 
qui  dixit :  Custodi  animam  meam,  quoniam  sanctui 
sum  (Psal.  Lxxxv,    2).    Addidit  quoque,   si  David 


Vers.  31.  Si  justitias  meas  prolanaverint^  et  man"  C  mentiar.  5/,  negative  posituin  est,  qiiod  etiain  usus 
data  mea  non  cuitodierint.  Ilos  duos  versiis  dicit  de      comniunis  baber. 


populo  Christinno,  qui  vere  dicuniur  filii  Sponsi : 
qooMiam  Ecclesia  maire  ex  aqua  et  Spiritu  sancto 
regeneramur.  Isti  si  legem  Domini  dereliquer-nt,  si  in 
judin^is  ejus  non  ambulaverint^  sijustitias  ipsius  prO' 
fanaverintj  si  mandata  ejus  non  custodierint,  iii  sub- 
sequentibus  dlgr.a  eis  proniitlitur  eveuire  vindicia. 

Vers.  33.  Visitabo  in  virga  iniquilates  eorum^  et  in 
werberibus  peccata  corum.  Venit  ad  senteutiam  quain 
saperiora  minab.inlur.  Visiiat  in  virga^  quando  di- 
btricte  vindical ;  sic  et  Apostolus  scribens  Corinthiis 
uicit :  Quid  vultis,  in  virga  veuiam  ad  vos^  an  in  cha^ 
ritaleet  spiritu  mansuetudinis  (7  Cor,  iv,  il)  ?  Visitat 
quoque  in  verberibus^  qnando  in  nobis  levins  vindi- 


Vers.  36.  Semen  ejus  in  ceternum  manebit^  et  thro^ 
nut  ejus  sicul  sol  in  conspectu  meo.  Semen  Chrisii 
siint  oinnes  qui  ei  menic  fideli  crediderini ;  quia  in 
ipsis  fuiurum  regnum  seminatum  est,  quod  veiiiura 
messis  ostendal ,  sicut  et  in  vigesimo  primo  psalmo 
ipse  dicit :  Semen  meum  serviel  illi  (Psal.  xxi,  31). 
Alanebunt  ergo  sancli  in  aternum^  qui  in  excellentl 
ac  beaia  conversaiione  demoranlur.  Und<>  iilos  pro* 
prie  manere  non  dicimus  qui  a  regno  Doniini  respuun- 
tur.  Thronus  auiem  Dei  liic  inteliigendus  est  anima 
ildelis,  in  qua  revera  insidet,  quand.)  eam  niajesiatis 
8u«  illuminatione  complevcrit ;  sic  cnim  scriplum 
est  :  Sedes  sapientice  anima  justi.  Addidit,  sicut  sol  in 


caiur.  Aliter  eiiim  virga  perculit,  aliier  flagella  ver-  ^  conspectu  meo,  eril  scilicet  anima  illa  jusli,  quani 


beranf.  Qucd  uirumque  ficri  manifestuin  cst  iu 
populo  Christ  ano  pro  qualiiate  pcccati,  quihus  ta- 
men  proGf  it  ad  salulem,  sicutSal<»nion  dicit :  Quem 
enim  diligit  Dominus  incrcpat ;  flageltat  autem  omnem 
fUum  quem  recipit  (Prov.  in,  i^).  ?<iain  vide  quid  se- 
qnitur. 

Vers.  53.  Miserfcordiam  autem  meam  non  disper- 
gmn  ab  eo,  neque  nocebo  in  veritale  mea.  Cuin  superio- 
ra  de  memhris  dixerit,  nunc  redit  ad  cnpiit.  Dicit 
enim  Pater  mfsericord/am  non  sea  i.Urhio  diipergere^ 
sed  tota  plenitudine  condonare  :  sirnl  AposloIus  di« 
eit :  In  qno  habitat  omnis  plenitudo  Divinitatis  corpo- 
raiiler  (Colots.  u,  0),    id  esl  substanlialiicr  atque 


sedem  diximus  Domini  Salvaioris.  Dicendo  autem, 
sicutsol,  comparationem  rerum  visibiiinni  fncil.  Nam 
si  magnum  est  de  creatura  clarescere,  multo  inelius 
de  Creaiore  lucere. 

Vers.  37.  Et  sicut  luna  perfecta  in  OBternum^  et  te- 
stis  in  ccelo  fidelis.  Superius  dixit  de  sole,  quod  ad 
animam  jiisti  diximus  pertinere :  nunc  de  luna  «iicit, 
quae  humano  cprpori  hic  convenienter  aptaiur,  quh 
per  varias  setates  attenuatur  et  proficii.  Sed  ideo  ad- 
didil,  perfecta,  ut  in  illo  spirituali  corpore  jnm  nun 
temporale  aiiquid  intelligeres,  sed  de  sola  plenissi- 
ma  xierniiate  sentires.  Nam  et  ipsum  corpus  no- 
strum  m  ceternum  %k  c\iV\\^\<^  ^Qvcv\^\vXi\Va:( ^  uv  Vq:^^ 


6:!9 


M.  AiaiJLlI  CASSiODOUI 


r,  io 


perfecta ;  qMse  luna^  id  csl  compngo  corporis  nf^sfn,  A  sti  mwiiioncs  rjus  in  fortuidinem.   ^fineitn  e»l,  t|ii:e 


testis  erii  pJelis,  iil*que  in  qiia  proniissa  comnlcMUii»*. 
Sed  vide  qniil  po  ui|,  t/i  ccslo,  id  rst  in  s:inc(o  viro. 
Ipsonnn  enim  corpora  sic  luccbnnl,  quonun  et  niii- 
mnedivma  il  iiminatione  resp*enden( ;  •'icut  Salom^n 
ait :  Fulg  bunt  jush^  el  tanquam  scintillfe  in  ariindi' 
neto  discurrcnt  {Sap.  iii,  7).  Frequenter  enim  luna 
Ecclesi.e  compara:ur. 

Vers.  5S.  Tuvero  repuHsli  et  sprevisti^  et  distulisti 
Christum  tuum.  Ilacsenus  Chiisins  patenia  v  ce  l:in- 
datusest ;  nunc  venit  Kthan  ad  quar^am  partcin,  in 
qiia  jam  ex  sua  persona  vclut  adve  sa  superioribus 
dicit.  Ibi  enim  Ciiristum  ab  inimicis  suis  Pater  asse- 
rtlvindicandum,  quod  eliam  jurisjuramii  proniissione 
confirmat ;  hic  autem  spreius  ac  traditus  csse  me- 


loca  ad  aliqtnm  uliiitnicui  prxpurafa  derensinnis 
cansa  coininuiiit.  Il.^cc  non  (oniuii\tiono  rei  alleriiis 
H^diHra  nr,  scd  in  parieiis  ino  luni  saxoruiu  tjuiiiiu 
admialioue  consiruiiHr.  Ad  cujus  siuiili:uiiineai  imi- 
nil  simplicem  iihim  invictaraque  diTeusionnii  divi- 
nam,  qiiain  neccsse  fuit  amoveri,  ul  $;ciis  JiidaMirui» 
polnissel  hosliuni  inrnrsiono  vastari.  riilclntrriiiio 
autem  dictum  cst,  viuniiiones  ejtu  posuisti  formidinem^ 
ut  culpis  facienlibus  ipsum  Dominum  forniidaren^ 
cijiis  solebant  munitioiie  vallari.  Gt  nota  ']Uod  per 
bos  tres  versusin  similibus  sonis  exierunt  verha.di* 
versa  ;  dixit  enini  :  nepnlini,  sprevini,  distulisli^ 
ave.  tisti.  profanasti^  destruxisti,  posuisti.  Oune  figurai 
dicitur  homceoteleuton,  curo  similibus  littej*is  dicticH: 


nioratur.  Quod  duplici  modo  intelligendum  est,  ut  B  "c^  pluritn;e  termin:intur. 


illud  advertamus  :id  ri*surrectionisgloriam  pcrtinere: 
6i?e  magis,  qtiod  P.itcrAugiistinus  invenit,  illud  pcr- 
tiiierc  dicamus  ad  Dcminum  S;>Ivatorem  ;  hoc  autem 
ad  David  scrvuro  ejus,  qui  nuiltis  calamitali!)us  pro- 
l)atur  afniclus,  quando  ot  Christi  nomen,  quod  ab 
unctione  venit,  utrisque  certum  est  coiivcniro.  He- 
pulisti  pertinet  (ut  mihi  vidctur)  ad  illani  parabolam 
quam  ei  Nathan  propheta  dixit,  in  qua  repulsus  a 
dignitate  regla  cuidam  injusto  compnratus  cst,  qul 
ovem  pauperis  devoravit.  Bene  ergo  dictus  est  repul^ 
ttts,  qul  eli^m  proprio  judicioconstatesse  damnalus. 
Sprevisti  autero  dixit,  contempiibilem  cs^e  fecisii, 
quando  de  regno  ejectus,  a  filio  Absahun  rngiens 
nudis  pedibus  ambulavit,  ei  increpationes  filii  Jemini 


Yers.  41.  Diripuerunt  eum  omncs  transeunte^  ttiam  : 
factuM  est  in  opprobrium  vicinis  suis.  SlaUis  ille  regiii 
Judaici  et  (ide  noscitur  direptus  ct  opibus.  iNani  pcr 
eum  transeuntes  sublatis  facuitatibus  ejns  r<lii,'toiiis 
copias  ad  se  violeiiiissinie  traustulemn:  :  ill.  iiingis 
credentes  ad  quos  Dominus  corp  raliter  noii  veneral 
commonendos  ;  sicut  ipse  dixit :  Populus  quem  nam. 
co.jnovi  servidt  miJii:  obauditu  auris  obaudivit  mihi 
{Psal.  XVII,  45).  Merito  crgo  Judxi  facti  sunt  viiinie 
approbrium ,  qui  in  Dominum  gloriae  credore  iiolne* 
runt. 

Yers.  43.  Exattasti  dexteram  inimicorum  ejut  : 
latificaui  304  omnes  inimicos  ejut.  Ista  sine  dubi* 
contigerunt,  quando  Jud^i  hostibus  ituis  traditi,  di- 


siib  durissimis  opprobriis  sustiuebat.  Dstulisti  non  C  i^cp^i^^ncs  ^I   cn  des  vasiissimati  pcriu^ernni.  Tuiio 


ad  veniam  pertinet,  eui  statim  propheia  re  pondit : 
Et  Dominus  abstutit  pe  catumtuum  (II  Reg.  xii,  13)  : 
sed  dilatus  est  in  tribulaiionibus  suis,  qnandiu  re- 
gnum  repararet  invasum.  Christum  tuum,  signilirat 
unctum  ;  quoniam  illo  tempore  priucipes  llebracorum 
ungebantur  in  regem. 

Yers.  39.  Avertisti  testamentum  servi  tui ;  profa" 
nasti  in  terra  sanctitatem  ejus.  Hoc  jam  ad  gentem 
pertinet  Judx^orum,  quod  usque  ad  nnem  divisionls 
evsequitur.  Hunnanitatii  enim  more  dicitur  :  Averti- 
tti^  id  est  in  aliam  partero  transtulisti ;  ut  quod  Jn- 
d»is  fuerat  promissum,  ad  utilitatem  gentium  uiique 
perveniret.  Non  enim  eis  remansit  saeerdos,  non 
templum  quod  constat  csse  subversum ;  sed  Christiani 


eiiim  Ixtus  efficitur  iuiinicus,  quundo  ejus  voiunta- 
tibiis  humiliatur  advcrsarius. 

Yers.  43.  Avertisti  adjutorium  gladii  ejus^  et  Hom 
es  Quxiliatus  ei  in  bello.  Merito  ci  giadiiis  ille  adju» 
toriuiu  non  praebuit ,  qui  fortitudiuem  DiviniUlig 
ainisit.  Nam  licet  ferrum  buinaua  videatur  esse.de- 
fensio,  tameu  nihil  pra&valet,  nisi  eum  dextera  sii-> 
perna  corroboret ;  sicut  in  alio  psalmo  jam  dictuoi 
est :  Non  enim  in  arcu  meo  sperabo^  et  gladius  m/eut 
non  satvabit  me  {Psat.  xliii,  7).  Sic  eigo  populus  ili« 
armatus,  inermis  ciTectus  est ;  ut  curo  pauci  plures 
viccrant,  ncc  plures  paucis  resistere  valuisseui. 

Yers.  44.  Ditsolvisti  eum  ab  emundatione^  etsedcm 
ejus  in  terram  collisuti.  Frequenler  eniiindut  Divioi- 


omnia  sunt  plenissime  consecuti.  Merito  ergo  dictum  D  i»  Huos  flagellat,  ut  purgatum  recipiat  queui  pecca- 

tis  soidiilum  res|iuebat :  quos  vero  ab  emundatione 
didSo/i'if,  id  est  removit,  hos  jam  el  damnare  decre- 
vit.  Quaproptcr  illos  hic  signKical  Jnda'os,  qui  oIh 
stinalione  menlis  Christum  spcrnerc  tnalueninU 
Sedes  quoque  eorum  in  lerra  cotlita  est,  quando  re* 
spuentes  flegem  Domiiium  Sa'vaiorem,  nequaquam 
de  gen'e  sua  principeiu  nlterius  habere  meraermiC. 
Sedes  enim  pro  regno  posita  est,  quas  merito  dicitiir 
in  terra  ro//i<o,  quando  divisus  populus  atone  con- 
Tractus  pariicuiaiim  tolo  orbe  dispersus  esL 

Yers.  45.  Blinorasti  dies  temporum  ejut^  perfkdiaH 

' eum  eonfusione.  Stalus  ille  qnem  diximus  regni  Jn- 

daici,  cui  promissa  fuerat  (si  Domino  serviret)  »ter« 


est  :  Averiisti,  quando  perfidis  ab!atum ,  fide!ibus 
probatur  esse  concessum.  Tesiamentum,  dixit,  servi 
tuif  noii  quia  David  tesiatus  est ;  sed  cui  fuerat  per 
testaroentum  nativitatis  Domini  dignitas  compromis- 
sa.  Sequilur,  profanasti  in  terra  sanctiiatem  ejue» 
Profanum  dictum  est  irreligiosum,  qiiod  porro  a  fa- 
no,  id  est  a  templi  revcrentia  pcllebatur.  Inimolatio 
8i'iuideni  pecudum  et  observantia  sabbatorum,  quae 
priusfiguialiteragebantiir,  veniente  veritate  submota 
front.  In  terra  eniro  quod  dixit,  intelligere  deberous 
Id  toto  orbe  terrarum,  ubi  est  Ccclesia  catholica 
constitata. 
Yert.  40.  Destruxisti  omnet  macerias  ejut :  poiui- 


C\{  EXPOSITIO  !N  PSALTLRIJM.  PSAL.  LXXXVHl.  642 

liitas,   iwuorau*  ^a/   iiiiquc   dicb  s  an;iistis  ;   qnia  A  ft^s-o  rsl  iii  i|:si  aiiiiiias   siins  de  fnrerni    potestaic 


piillicilutioneiii  AUraiix  proiiiissiiii  oi)  iiiore  ii>ii 
nitfiiiil.  Kl  ii!cnio  iii  brcvitaiem  rodacius  isl,  qiti 
sibi  iiriie  i  iigam  scriein  proiiiiii(;l>al  annnrun.  \cl- 
fliili.  eliain,  yerfudhn  eum  con'nsioie,  quia  sordes 
illas  incieilulii:i:is  sux  in  fac  c  sustinc',  hodioque 
dum  inttT  geiiles  Oinne  abominabili  borrore  conrii- 
fcus,  i:i  viiliu  sno  ge^lai  opprobrium.  lla^c  qMidem 
Eihan  ille  robuf;lissiinus  iniiMl.ili  \ariela!e  ni-rravil ; 
scd  in  his  mnnibus  ikmi  a;^uo\ii  Doininum  fuisse 
nientitnm.  Ille  cnim  qiiod  promisil  Dnvid,  id  c  l, 
Chrisio  suo,  omnibus  Chnslianis  cxhii)uil.  Nec  ha- 
bcnt  Jiidxi  quse  justc  munniinMil,  qui  se  nialuerunt 
a  proniissionc  vcris*iuia  ;  »w«.  A.,  vfriliiisl  scgre- 
gare. 


lion  aiih  ra:it,  nii^r  per  illum  qui  nos  d*;  dominaiione 
dialiOil  cri|>i:ii,  ct  ntortiin  m  rieiido  prosiravit 

Yeis.  40.  (jbi  suut  wi.ericcrdios  Iu<b  antiquas^  Do» 
mine^  iient  jurasti  Dnvid  in  vei  itute  tua?  \en\t  ad 
sexlam  par  eni,  iibi  Duniiuum  dcprecatur,  ut  gciili 
afflii  t:e  ct  i;uM;:in;\  (onditiotie  [  ms.  .4.,  F.,  humanae 
con  litioni  J  fragilissimai  <!cbe:il  subvcnire,  el  Impleat 
promis8ioni'8  quas  sc  David  recissi^  noscebai.  Ubi 
stint,  non  snb  di  hire  diciliir,  sed  qiiasi  tardaiis  IVo- 
niinus  postulaiur.  Nam  qiiemadinodum  de  illo  dubi- 
taret,  ciii  dicilur,  in  veritntc  tua  ;  ^cilicel  utc  to  prae- 
stct  quod  eum  noverni  esse  laciuriim.  Antiquas  cniin 
mincrlcordins  illas  dicil,  quas  Abrabe  palriarchse 
reeis^^e  rctinebat ;  antiqwts  enim   non  dicerel,  nisi 


Ycrs.  46.  Vsquequo^  Domiue^  avcriis  in    finew :  B  anio  Daviiiica  lempora  laclas  esse  cognosceret. 


exardescet  sicut  ignis  ira  tun  ?  Etlian  venil  ad  quiniam 
partein,  «ibi  Dominum  brcvilor  rogat.  u'  Jiidaico 
p«fpn!o  miserains  indnlgcat  ;  quia  nullns  esl  qui 
aniniHm  possii  ab  inferjio  l  berMre.  !n  fwcm  liic, 
s:rculi  lerminnm  debemus  advertere,  qnando  (sicut 
f^rpc  d  ctum  esi)  exspeciaiur  iniiumera  converslo 
Jvdaeorum,  propter  illud  quod  aii  Apostolus :  Quifi 
etecUas  ex  parte  israel  contigit^  donec  plenitudo  gen- 
irvni  intrarety  et  sic  omnis  hraei  salvus  ficret  {Hom. 
XI,  25).  R<'gat  crgo,  ne  in  finem  avcrtatur,  quando 
excpeclalur  ndelis  agnilio  Jud:vorum.  AddiJii,  cxar- 
iiscei  sicul  ignis  ira  tua.  Irascimur  inediocriter, 
quando  aliqnem  sermonc  corripiiuus  :  exirde&cimus 
avtein  iia^  cum  vindicare  disponimus.  Adjecit  ctiam, 
Sicut  ignis^  qui  objecta  consumit.  Q 

Vers.  47.  Memorare^  Domine,  qua;  mea  substantia 
[ed.,  juslii  a\ :  non  enim  vane  constituitti  filios  homi- 
ram.  llie  Ethan  mentis  firmiiate  roboratus  rogat 
Dominum,  nt  islam  caruein  peccatis  obnoxiam  ad- 
veotus  sni  gloria  liberarc  dignelur  ;  quia  iion  est  ad 
boe  cre  la,  nt  eam  p-rinilieret  quasi  vannm  aliqiild 
iDierire.  Nain  cum  memor  fuil  subslanliaj  nostnr, 
eia  morle  lilios  hominum  eripuii,  ct  in  spe  maguai 
beatitudinis  collocavit. 

Vers.  48.  Qnis  est  homo  qni  vivii,  el  non  videbit 
mortem  ?  aui  quis  eruet  [  ed.,  cruil  ]  animam  suam  de 
mtnu  inferi?  Quis  est?  iiilerrog;ii;\e  le-cndum  csl. 
Oox  figura  d.cilur  croleina,  id  esi  intt^rrogalio  :  ubi 
SBhaodieiidum  cst,  nullus.    Oinnes  enim  homines 


YiTs.  50.  Memor  esto  opprobrii  servorum  tuorum^ 
qmd  vonlniu-  in  sinn  meo^  mttltaum  genlium,  Ordo 
verbotum  lilis  e^t,  Meinor  e&to  opprotirii  servorum 
tuoriitu,  id  esi  mullarum  gentium,  quod  conlinui  in 
sinu  inco.  Illi  dicilur :  Memor  esto^  cui  transacta  vel 
ftiiura  pncseniii  suiit.  Sed  more  hnmaniiats  hoc 
diciiur,  qui.i  D  imiuus,  dum  prxstare  diflert,  obrnus 
fiiis>c  judicatiir.  Opprobrium  vero  contigit  senris 
Doi,  quando  genibus  idoiornm  amore  raptatls,  crant 
pro  crimine  Chri>liani,  et  insecnlione  dignos  judica- 
bant,  qiios  novx  culrnrx  studiosos  essc  cognovcrant. 
Hoc  cral  in  sinn  Chrislianorum,  id  est  in  secreto 
inentis  afl^cctu  ,  qnia  palam  timebant  loqui,  unde 
probabantnr  exstingiii. 

Veis.  51.  Quod  exprobriwerunt  inimici  fu/,  Donune : 
quod  exprobraverunt  eommutationem  Christi  lui.  Ex« 
ponit  quod  superius  dixit  :  opprobrium  muttarum 
gentiitm.  Exprobrarcrunt  enim  sub  impiitatione  iegen- 
dum  esi,  id  ost  impuiavcrunt,  quod  magis  credere 
ac  prxdicare  debui>scnt.  Sed  iie  haberes  ambiguum 
a  quibus  ista  dicen  iitiir,  ad<lidit,  tnimtri  tui,  Dominet 
id  e.^t  ido'oruin  cultoros,  qui  prxdicaiionibus  san- 
ctis  advcrsuni  ire  motlis  oninibiis  fesiinabant.  Re- 
peit  qnoqnc,  quod  exprobraverunt,  ad  exaggerationem 
sccleris  305  ^'^rum  ;  ul  commtitaiiunem  Chiisii  fl- 
delibus  imputarent,  qiiam  suinma  colero  veneratione 
debui<^sent.  Commuintio  vero  Christi  cst,  quia  vete- 
rem  hominen:  in  novam  gratiam  regenerationis  evo- 
cavit,  ct  de   ten<*bris  peccaiorum  ad  verx  Gdei  lu- 


live  jusli,  sive  peccaiore^,  moriein  vidrb  int,  qux  p  men  usque  pcrduxil :  quia  mortali  homini  perennis 


prtmo  homini  inflicta  esl  lege  peccati ;  sicut  Aposlo- 
lusdicit:  Propterca  sicut  perunum  homincm  inhunc 
mamdum  peccatum  intravit^  ct  per  peccatum  mors^  ita 
m  §mne*  hominei  mors  perlransiitt  in  quo  omnes  pec- 
ttwerwtt  {Rom,  v,  l^).  Qu:c  nnnc  idt  o  commcmorai, 
■t  calamitatibus  siiis  misericordiam  Crcaioris  merea- 
tir  bomana  condiiio.  Unde  qui  or'giiiale  pi  ccatum 
■sli  pr«sumptione  credere  nolunt,  quanto  se  libe- 
roeib  bac  condilionc  dicunt,  tanto  ampl  us  inisera- 
Ijli  sorte  coiistringiintur.  Scquitur,  aut  quis  eruet 
•mmmm  suam  de  manu  inferi  ?  ¥A  hic  qiioque  suban- 
diendum  est,  nuljus.  De  manu,  id  est  de  poteslaie 
mitru  Nam  cum  omnes  homincs  mori  contingat,  nc* 


vit;e  gaiidia  prxpar.vit ;  el  his  siinilia,  quae  Dominns 
nost(^r  Cbristus  peccaloribus  donarc  dignatus  est. 
Ipsa  csl  commutatio  Christi^  quae  obsiinalos  deserult, 
ct  nJcles  dono  siix  pie':»tis  ascivit. 

Yers.  52.  Benedictus  Dominus  in  ccternum :  fiat^ 
fiat,  Posi  ill.iinfclicissimam  {ms,  C^  ndelissiinam  ] 
sanctissimaniqiie  comniutationem  ,  dignum  fuit  ut 
laus  Domini  subderetur,  qui  eam  immcritis  agnosci- 
tur  contulisse  morialibus.  Pulchre  autem  contra 
malcdictiones  gentilium  temporales  positum  est, 
Benedictus  Dominus  in  ccternum  :  quoniam  qu»  di« 
cuut  iili  caduca  sunt ;  laus  enini  Domini  permanet 
In  scternum,  quia  talia  donare  novit,  qux  nullo  fine 


645 


M.  x\L>Hi£Lll  CASSiODORI 


dauduntnr.  Sequitur,  fiat,  fiat,  ul  de  lanlis  promis-  ^  fuisse  Teslnm-mi  Vetcris,  el  prophetam  M 


hiouibus  nemo  dubitaret,  ubi  con(irmalio  itorata 
succederet,  et  tanquam  subscriptio  boni  principi» 
sacris  jns!iioi:il)US  addereiur.  Sed  hoc  magis  ad  psal- 
moruni  laudom  deltemiis  accipere,  non  (sicut  qui- 
busdain  visum  e>t)  ad  iiberi  aliquam  sectioneni. 

Concluiio  psalmi, 

Overe  robustnm  illum  Elhan  non  corporis  >aliiii- 

diiie,  sed  anim^  [ed.,  animi  ]  firmiiate  constauiein, 

qui  pr.Tcepiuin  nobis  vitne  subscriptuni  de  illis  sacris 

altaiibiis  tanquara  (idelissimiis  humani  generis  pro- 

c«  rator  explicuit.   Nunc  oremns  ut,  qiiod  auribus 

peircipimus,  mente  coiidamus.  Sic  eitini  victoria  no- 

stra   peragilur,   si   posi   talia  sacra  non  adversum 

extrane<'8,  sed  contra  nostra  vitia  liligemus ;  el  re-       .      .  ,  _,  ^    ,      .  ^    . 

r    ^  R  i'ommus  aa  Moijsen  facie  ad  faciem.  stcut  im 
spuentes  quaj  sunt  terrena,    quaeranius  sine  aliqua  ■*  ^ ^ .    j'       '_  /i^„.j   __         ..^ 


ipso  cnim  in  C^vnngelio  dicit :  Si  cr«(/er€lft  Mt 
deretit  et  mihly  de  me  enim  ille  tcriptit  {Joan, 
Et  quia  utraque  psalmus  iste  coiijunxit,  m 
tale  nomen  appositiim  est,  quod  diio  sacram 
sui  nominis  indic:tret.  Moyset  quippe  inter 
assiimplus,  eo  quod  de  aquis  a  filia  Pharaon 
elevaius ;  quod  (iropter  mare  Rubrum  Israel 
gnificat:  propter  gratiam  vero  baptisroatls 
ad  populuin  Cbristianum.  Additum  est  etian 
nit  Dei,  ncnlterum  fortasse  cogitares,  niti 
divinis  colloquiis  boiioratus,  meruit  esse  pfii 
ot  jam  non  servus,  sed  homo  ipsius  esse  dii 
Hoc  cnim  non  de  ramulis,  St*d  de  liberis  dv 
amicis,  sicul  iii  Exodo   lcgitnr :   Loqnebatu 


cunctatione  coelestia.  Interprclalio  enim  i^tius  no- 
miiiis  (Ideles  et  paiienlcs  coinmoiiet  Christianos,  ut 
nulla  adversitate  rranganlur,  sicut  Apostolus  ait, 
hujus  maximum  virtutis  exemplum  ;  de  se  enimdicit: 
In  laboribut  plurimitf  in  carceribut  abundantiut^  in 
plagit  tupra  viodum,  in  mornbut  (requeniius,  AJu- 
dant  quinquiet  quadrngenas  una  minut  accepi.  Ter 
9irgit  cmut  lum,  temel  lapidatut  tum,  ter  naufragium 
feei,  nocte  et  die  in  profundo  marit  fui  (//  Cor,  xi, 
9t3,  24).  Seqiuintur  eliam  caeter»  passioncs,  qiiae 
istuin  Eihan  opere  magis  quam  nomino  compleve- 
runt.  En,  benle  apostole,  honoris  tibi  vicissitudo 
tributa  est ;  ut  sicut  sanctam  pr;jb<licalionem  tu:nn 
psalmorum  attestatioiie  firmasli,  ita  ei  psalmi  de 
tuis  operibus  exponaniur. 

EXrOSITIO  IN  PSALMUM  LXXXIX. 

Oratio  Moysi  hominit  DeK 
Non  est  dubium  (sicui  sxpe  diximus)  talia  noniin:i 
titulis  ndltiberi,  qunc  textuin  psalnioruin  interpreia- 
tione  stta  videaiitur  aperire.  In  priuiis  oraiio  posiia 
est,  per  qiiam  ira  Domini  suspeiidiiiir,  venia  procii- 
ratur,  poena  refugitur,  el  prxniiorum  Inrgiias  impe- 
tratur,  cum  Domino  loquitur,  cum  Jmlice  fabulatur, 
prsesentem  sibi  facit  qiiem  videre  non  prxvalet,  el 
ilium  per  eain  placat,  qoem  suis  actibus  vehemenier 
cxaggerat  [ed.,  exacerbnt].  Ila^.c  Domini  quodammo- 
do  prsestat  secretum,  prxbet  sugge^lionibus  iocum, 
td  penetralia  Judicis  peccalor  admittilur;  et  nullus 


homo  ad  amicum  suum  (Exod,  xxxiii,  11). 

Divisio  ptalmi. 

Moytet  vir  sanctissimus,  el  operibus  ni 
et  colloquio  divino  revtTcndus,  in  primia  i 
inchoat  a  laude  Judicis,  beneficia  ejus  brat 
testatemque  commemorans.  Dcinde  iDfimil 
^lrse,  quam  et  ipse  mullis  modis  o>tendii« 
subveniri.  Tertio  exorat  adventuni  Domiai  I 
ris  celerius  innotescere,  quem  sciebat  human 
profutura  prxstare. 

Expotitio  ptalmi, 

Vers.  i.  Domine^  refugium  (ariut  et  nM 
neratione  et  progenie,  Moyses  ille  venerabilis 
Q  sanctae  l!!ccIesi.T,  quam  prxligiiratione  gestill 
mino  fusa  or  tione  gralias  agit,  quod  m  bo( 
salo  fr.ctus  fuerit  ojiis  insigne  refuginm.  Primo 
inter  llei^raioruin  fil.os  est,  ut  mortTctur,  tt 
deinde  quod  regis  ifilgyptiorum  pcrtulit  i 
cerlamina  ;  tertio  mnrls  Kubii  inaudita  ml; 
postremum  murmurantis  popnli  conium.icianf 
dandam  :  sed  in  Iiis  oninibus  factut  est  illi  r«j 
cum  ab  universis  discriminibus  iioscitiir  essa 
tus.  MeriiO  ergo  periculorum  suoriim  reco 
t.ile  cognoscitur  fecisse  principiiun.  Vcriim 
non  taiiium  de  uno  306  bomine,  sed  de  un 
Ecclcsia  debuissenius  advcrtere,  nobis  posn 
mihi :  quoniam  runctie  Ecclesire,  qiiae  in  hac 
lempestate  versatur,  Intissiniuiii  refugium 


inde   respuitur»   nisi   qui  iii   ea  tepidus  invenilur.  ])  est  Dominus,  Nam  vidc  quid  sequitur,  A  gem 


Quod  niavult  peiit,  supra  quam  merelnr  acquir.t ; 
tristisad  eam  venit,  sed  Ixtus  abscedit.  Oratio  quip- 
pe  sancla  sic  devotos  salvat,  ut  beitos  reddat,  dum 
criminosos  accipiai.  Innumera  sunl  hujus  bonitniis 
exempla ;  sed  iliud  sufficial,  quod  ipse  quoqiie  Do- 
ininus,  exempla  nobis  vitalia  tribuens,  orare  digna- 
tus  est.  Unde  inerito  tali  ac  tanlo  viro  proRinissa  cst 
oratio,  qui  freqiienler  indignnntem  Dominum  mirahiii 
supplicationis  placavit  exemplo.  Ilunc  autem  psaU 
n)nm  lertium  noverimus  esse  eorum  qui  orationem 
In  titulo  suo  continere  monstrautiir.  Moysen  eiiim 
lllum  celeberrimuin  viruin  pcr.quem  Dominus  legein 
Israeli.icopopulu  dedit«  niaiiifesium  cst  miuistruin 


et  progenie,  A  generatione^  significat  cx  qUo  | 
ri  loeptum  est  genus  humanum.  Progeniem  ve; 
usqiie  ad  (incni  saeculi,  ciim  progcnies  sibl  1 
generis  perau.tes  singulas  reparata  succedil 
diceret,  semper. 

Vers.  2.  Priusquam  fierent  montet^  et  fon 
orbis  lerrcc^  a  sceculo  et  utque  in  steculum  tu  « 
in  primo  versu  dixcr:it  :  Refugium  factui  e 
ne  lemporalem  adverteres  esse  Deitatem,  ni 
ejtis  a.Merntiaie  disseriiit.  Scd  ut  haiic  pereni 
ap«*rtissiiue  possiinus  advortere,  montet  bic  n 
qiiid  lerrcnuin ,  sed  cceloruni  potesiaies  t\ 
guoniam  de  universa  terra  subsequitur  ;  ul 


6;5  RXPOSITIO  IN  PSALTliRIUM.  PSAL.  LXXX:X.  C46 

diratiir  KVniiiiU)  rungnienicr,  ht  es^  nnfeqnnm  coli*-  A  compri  anhir.  C.imtodiu  cnlni  noituma,  quse  bunia- 


sti)  lerrenaquc  fonnarcs.  Istnd  cnim  prius  non  liabcl 
principium,  sed  immcnsum  aiquc  inromprclirnsibile 
tfse  declarattir,  quanJo  ab  ipsis  qnoquc  principiis 
priiis  csse  dignoycitur.  Sciiuitur,  a  sccculo  el  usque 
m  sttculum  lu  es  ;  quasi  niit  aiitc  s.TCulum,  aut  p  st 
Krcuhiin  non  est  Dous.  Sed  liic,  a  stchIo  ct  urque 
tHSircuium^  ;rternitatcin  debctnus  advericrc.  Gr;r- 
ci  oiiim  ciidicrs  at^^rn  talcm  babcnt,  quod  patres 
no^iri  a  wculo  et  usque  in  sa^culum  tr.instulcriint. 
r«  it  cou)|deiiler  dicitur  Deo,  quia  non  linbet  picne- 
lertlum  nec  fnluruni ;  mc  cnim  et  i)'Si  Moysi  dictuin 
csi :  Diceb  fi  iis  Isruel :  Ego  i'.m  qui  sum  :  et  qni  est^ 
misil  me  ad  vos  (Exol.  iii,  14).  Lnde  mcriio  vir 
taiictus  posuil,  tu  cs,  quod  ab  ipso  se  audlsse  inemi. 


nafi  assnlot  exercere  vigilias,  ternis  boris  excubanli- 
biis  deputaliir,  ubi  sibi  succedcntibus  tiirmis  nibil 
longiiiquiiin  ngimr  iicc  moro<iitm.  Pulchre  antem 
huinanain  vitam  noclurnis  cotnpir.tvii  cxcubiis»  nbi 
lotum  sut) obscurilaie  el Irepiditione  goritur,  qnando 
meus  hominum  vitiis  carmd.bus  i  irciimdata  pulsalur. 
Iluic  autem  versui  subdistinciione.s  ponendse  sunt, 
qiioniain  subsequitur  pienitud.')  scntcnti:»>. 

Vcrs.  5.  Qua'  pro  nihito  habevtur,  anni  erunt  eorum: 
mane  sicnt  herba  tramcat,  IJoc  erat  qiiod  de  versu 
superiori  pen'Jebat  :  qiionain  sicut  duo  illa  qux  su- 
pcriusdixil,  lioc  cst,  diem  prceieriium,  et  custodiam 
noctnrnam,  qnw  pro  nihilo  habcntur,  intnlit :  Anni 
erutit  eorum,  Et  ideo  Mcut  paulo  ante  dixit  suppli- 


ncral.  Scd  boc  ad  I^atrem,   boc  ad  Filinin,  lioc  ad  B  catidum  cst,  Ne  avertat  homincm  in  humilitatem^  ad- 


Spirilum  sauctum  pertinerc  non  dubium  est.  E^^sen- 
lia  enim  indiudna:  Tri  itatis,  quac  nb  co  quod  csi, 
esse  veraciter  et  proprie  di<iiur,  pr.rsentia  semper 
hubi't,  quj!  inler  nos  aut  praeterila  i>ii'iiiiiis  au(  fu- 
lura. 

Yer«.  3.  Neavertas  honiincm  in  hnmilVatem  ;  et  di^ 
cfilt .  CoHV€r>imlni^  filii  fiominum,  Venii  a<l  sccuuflam 
parteai,  in  qua  ille  vir  sanctUN  a  Doniino  peni  qiire 
ii.ufD  prxeep  sse  cognovit.  Dicit  cnini  :  Me  a  eriat 
k&mintm  in  humilitatem,  id  est,  ue  in  mundi  isiius 
concupiscentiam  ambitioneinqiie  projicias.  Uumili' 
talem  quippe  hic  terrcnam  concupisceotiain  debemus 
adveriere,  qux  apud  Dcuin  al>jcc(a  aique  contempti- 
bilis  esi,  non  illam  gloriosam  qua  poccala  nostra 


didil,  mnne  sicut  herba  transeat.  Adlinc  illa  ftigiiiva 
et  transilotia  vitse  bominum  ccmparantur.  Frequen- 
ter  cniin  herba  intra  momenium  aut  pastu  anima- 
liiim.  aMi  aliqua  (ritura  consumitur  :  sic  sunl  anni 
bimiiiium  qtii  pro  nihilo  habcntur.  ilane,  id  esi  in 
ipsa  viia  qua  fruiintiir,  transeunt  atquc  peragun'ur ; 
ncc  dii  longin({uit;ite  eorum  potcst  csse  satietas,  ubi 
terminus  fesiina  celeritaie  snscipitur. 

Vers.  6.  Mane  (loreat  et  prcetereat ;  vetpere  aeci" 
dat,  induret  et  arescai.  Hene  caruis  inOrmitas  fugiti* 
vis  herbarum  anatibtis  compar.iiur.  Mune  si^initi  at 
toiam  bominis  vitam,  in  qua  et  florere  et  prmterin 
dignoscitur.  Vespere  aiiiem  qnod  indical  lucis  ocea- 
suiii,  tempus  dicit  qiio  transil  bomo  desxculo ;  mox 


DoBiino  contiiomur.  IIoc  ergo  vir  sanctus  deprcca-  G  enim  ul  iii  mortem  deciderit,  post  durescit  in  cada- 


lirqiiod  Diviniias  juhet ,  nc  voluntas   bominum  a 

Cttlesti  sublimitate  dejecta,  amare  mundi  pcrmitta- 

lir  bumilliina,  humilia  utiquequae  sua  vilitate  [c(/., 

bamililale]  sordescunt.  Sequi.ur,  et  dijisti :  Conver^ 

limmi^  filii  hominum.  llic  et  pro  quia  positum  esl,  ut 

luuim  nobfs  sensum  aporiat  adunaia  senlentla.  Vides 

qiam  sit  prohabilis  superior  illa  petitio  :  quia  cnm 

bouiinus  prx'cet>erit   fitios  hominum  converti,   ipso 

ilebeant  mi»eranle  salvari.  Quis  enim  al(er  potcst  a 

Riandi  ambitu  liberare,  n!si  is  qui  docuit  fideK-s  coe- 

lonim  regna  perquirere  ?  Meiito  ergo  petit  ne  dtsc- 

nii:ur  liouiiiics  iii  lubricis  lapsibus,  quibus  dicium 

Qt:  Conrtrlimini. 

Vert.  4.  Quoniam  mille  anni  ante  oculos  tunt,  tan- 


ver,  ac  deinde  arescil  [ed,,  crescitj  in  pulverem, 
quod  ei  berbis  et  corporibus  bumaiiis  noscitur  esse 
c  inmun«>.  Sed  hlc  mane  et  vetpere  (ul  niihi  videiur) 
non  unum  dicm  debemus  adverlere ;  parles  eniin 
istx  uon  sunt  juugendx,  quia  singul»  pro  brevitalis 
intelieciu  sunt  positx.  II.cc  aulem  ideo  diligentins 
excolunlur,  ne  quis  sibi  honiinnm  de  vita  longi^siuia 
blandiatur. 

Vers.  7.  Quoniam  defecimut  in  ira  tua^  et  in  fu- 
rore  tuo  conturbati  sumut.  Vir  sanctus  memor  actuum 
priorum  illum  rurorem  Dei  recordatur,  qufm  pro  Ju- 
daica  murmuralione  susunuit,  quando  ei  Domintis 
dixit  :  Cerno  quod  populut  itie  dura  cervice  sil :  dim 
mitte  me  ul  irascalur  furor  meut  contra  eum,  et  deleam 


ftm  diu  hetierna^  quw  prceteriit,  et  sicul  custodia  in  D  cos^  faciamque  te  in  gentem  magnam  (Exod.  xxxii,  9, 


Mtfe.  Causa  redditur  quare  sxculi  ambitio  debeat 

^Ceiioari :  Quoniam  miUe  anni  non  solum  pauci  sint 

ttlf  eculot  Dei,  sed  tanquam  heiterna  diet  habcan- 

lor  omnino  pi  aetcriti.  Qux  figura  dicitur  tapinosis, 

iiesi  bumilialio,  quando  cujuslibct  rei  magniludo 

niouitur  in  exiguam  parvilatein.  Non  cnim  vel  ipsi 

luu  diei  prxse  iti,  sed  prxtcrito  comparatur  tam  lou- 

fiisimiis  ordo  sapcuiorum.  Mille  enim  Gnitum  pro 

ioiuBio  posaii»  aciaiem  veterum  fcrta^se  de>ignans, 

fri  magna  longaevitate  repleti  siint.  Sequitur,  et  sicut 

CMmdia  in  noete.  Ul  iHos  mille  annos  (quod  superius 

ifiiii)  annulalos  esse  cognosceres,  non  jim  uni  d  ei 

praeieriiOy  sed  etiam  Docturno  tcmpori  brevlssimo 


10).  Quapiopter  roriniilabili  recordatione  turbatus 
est,  qiii  pro  tali  popnlo  supplicibat.  Defecimut  eniin 
dictum  cst,  humana  innrinitate  fatigati  :  Conturbati 
tumut  mortis  cogiiata  rormidine,  quain  nietuebant 
proptcr  dcbitas  uliiones. 

Vers.  8.  Posuisti  iniquitatet  nostrat  in  contpectu 
tuo ;  ta:culum  nostrum  in  iltuminatione  vuitns  tui.  De 
saculo  transacti  temporis  dicit,  qiiando  Judaicus 
populus  et  miraculis  visiiab.tur  ct  307  po^uis. 
Non  credendo  eniin  qux  videbant,  ultoris  Judicis 
paticbantur  aspectum.  Nam  in  alio  loco  dicit :  Beati 
quorum  rcmistce  snnt  iniquitates^  et  quorum  tecta  tunt 
peccata  (Psal.  xxxi,  1).  lllaenim  tcgebanlur,  quaead 


647  M.  AURELll  CASSIOOORl 

veniaiii  piTveiiitliant :  Iijcc  autem  illuminab&ntiir,  A  dlcens,  non  debere  legis  prxcepla  transceml' 


qux  vindiciatn  protinus  sustinvbant. 

Vers.  U.  Quoniam  omnes  dies  nostrl  defecerunl :  el 
in  ira  lua  defecimus  :  anni  nostri  iicut  aranea  medita- 
bantur,  Brevitatem  vitas  biimanae  dicit  per  irain  Do- 
mini  provenissc :  qitoniam  longioris  vit.c  pr:i>suin- 
ptione  pcccabant.  Ad  quam  eiiiiu  breviiatem  pcrvc- 
ncrint  post  illam  iiumerositatem  prioris  saeculi  infra 
dictiirus  esl.  Nam  qiiod  dicit  :  Omnes  dics  nosiri 
defecerunlf  ad  annos  pertinet  iminiuiitos.  Quod  vero 
sequilur,£(  in  ira  tua  deficimus^  ad  iribulaiiont s 
scrumnasque  respicit,  quas  in  ipsa  viia  parvissima 
suslinemus  :  quoniam  insoleniia  noslra  aliter  non  po- 
terat  corrigi,  ni^i  per  flagcila  Domini  probarciriur 
aHligi.  Scquitur  niiiiis  a{  t:i  cotiiparatio  :  Anni  nostii 


superveniens  Jesus  Cbrisius,  qui  est  iiuiiwM» 
fe  ta,  noscorripit  et  emeiidat,  si  TesiaaMQ 
coiitumitciier  ncgligamtis.  Et  quonlam  dixity  P 
mur^  prsinisit  mansuctudinein,  ut  intelligMai 
nes  cmendalioiies  Domiiii  fidelibus  pieialis  ioti 
provcni<e.  Sequilur,  Quis  novit  potentatim  m 
aut  pro!  timore  iram  tuam  dinumeraret  lier 
Moyses,  qui  cxpertus  fuerat  quanta  Dominus  p 
populo  reddidissit,  dum  enm  crebris  murmui 
bns  incilasset,  exclainai  nullius  cousideratioi 
vindicise  ejus  perveuire  mensuram,  nec  dioii 
pos<*e  qiianta  ille  pr.xvalet  iralus  erdcerei  1 
quod  in  utraqiie  par(e  prardxDtur  viriutia  iflB 
ins.  Nain  sicut  procmia  Domini  plenissime  M 


sicut  nranea  meditabantur.  M.iiignilalein  vilae  nostrjo  B  inlc'Iigi,  it;i  nec  vindict:c  mci:sura   prxvalel 


posita  siinilitudo  declarat.  Aranea  eniin  cst  aiiimal 
dcbilc  ac  lcnuissinniin ,  quotl  traiiseiintibus  inusris 
ad  escam  sibi  procurandaiu  qux*daiii  rctia  dolosc 
coniexit :  sic  anni  eorum  qui  sceleraiis  operibus  dc- 
diii  snnl,  iiianibus  ct  subdulis  machinationibus  occu- 
pantiir.  Aranca  eniin  dicia  vax^  qiiod  sil  arida  iiiniis- 
que  subiilis.  Ft  vide  qurmadmodum  actus  ipsos  [e(/., 
ipsiusj  positiiin  verbuni  declaret.  Medilabantur,  dixit, 
non  operabantur  ;  ut  ostenderet  eos  sine  aliqua  uti- 
litaie  iransiis  e,  qiii  sub  iiullo  fructu  boDOrum,  sed 
fiub  ancipiti  in  diitiione  vixcrunt. 

Vers.  iO.  Dics  annorum  nostrorum  in  ipsii  Meptua^ 
ginla  anni ;  si  autem  in  potentatibus  octoginta  onnt,  et 
plurimum  eorum  labor  et  dolor,  Si  annos  illos  ad  lit- 


bendi.  Beiieautem  addidit,  pr(etimore,  siciil 
propbeia  dicil  :  Consideravi  opera  liia,  et  espm 
bac,  111,  2). 

Vers.  12.  Dcxteram  tuam,  Domine^  nolstm 
biSf  ct  eruditos  cordein  sapientia,  Xir  ille  sanct 
et  utriusque  Testamenti  intellectnr  egregiat  v 
tertiam  pariem,  in  qua  deprecatur  l^irem,  a 
Christus  Judaico  popiiio  et  geiitibus  salutariiei 
reret.  Nam  ut  utrumque  populum  complect 
plurali  Dumero  posuit,  nobis^  sicut  et  iu  privM 
psalmi  jam  factum  est.  Dexteram  enim  dieil 
Douiinum  Salvatorem,  de  qiio  alibi  scriptoi 
Dextera  manus  (UiC,  Domine^  confregit  tmmicoi  i 
XV,  (>);  petens  ut  ipse  illis  notus  cniciatur,  pei 


terain  vcliniu^  advertere,  multos  hominum  et  nona-  G  omnia  profuliira  discuntur.  Et  eruditos  cordg 


gen:irios  bcne  vigentes  invenies ,  et  iterum  necdum 
sepiuagenario^  dcbilitate  confcctos;  ut  qiiod  liic  di- 
citur,  conslare  niiniiiir  possc  viiieauir.  Stui  numcruin 
Beptuagenariuu)  legi  potius  dt!cciiter  aptamus,  qu.ne 
sabbaiuin  diciii  septimuin  obseivandum  ess«  prxre- 
pit.  Octogcnariuin  vero  populo  Christiano  apiissiine 
deputanius,  qui  octavum  dit^m  Resurrectionis  domi- 
iiicx  saiicia  fi  siivitate  veneratur  :  ut  dno  Tcstamcnia 
(sicui  in  septuiigisimo  ps:iIino}:mi  diximus,  ubi  0(>us 
istud  (tivisimus)  pcr  hunc  niimerum  significasse  vi- 
deatur.  Ipsa  sunt  enim  prxcepta,  in  quibus  fideles 
animoi  saluberrima  mentis  valctudine  regiiniur. 
Octogenario  vero  numero  addidit  in  potentatibus , 
qiiia  tuncrcvera  coppimus  liabero  polcntiam,  quando 


pientia,  Desideiio  ipsius  non  suflicit  adveiilw 
niini  postulare,  quia  mulli  euin  corporaliier 
tes ,  Dcum  minime  credidcrunt ,  ideoque  ai 
Eruditos  corde  in  sapientia ;  id  est  inieilectain  J 
tes  in  Dominum  Chrisium.  Eruditus  enim 
quasi  ex  oinni  rude  ciicitus.  Ipse  est  eniin  ni 
sapicniia  i^atris,  quem  hic  posiulat  non  ecN 
oculis,  sed  erudiio  cordc  cogiioscere  :  quia  hi 
fuii  rcvera  illum  vidtre,  qui  euin  nieruerunl  i 
nata  mcntc  conspic  cie. 

Veps.  13.  Convericre,  Domine^  aliquanluk 
deprecabilis  esto  supcr  servos  tuos,  Coiisueii 
suam  vir  sancius  opcnilwr,  qiii  dicit  in  Cxodo 
placabilis  super  nequiiiam  poputi  tui  (  Exod, 


nobisDominus  Salvator  apparuit.  Isti  suntergo  (/{«<  D  ^^)' 'pso  atreciu,  ipsa   gratia  logat  Doroioii 


annorum  nostromm^  qui  nobis  probabilis  vitae  confe- 
runt  claritatem ;  ut  merilo  dies  dicantur,  per  iiuos 
Doininum  in  vcrbis  suis  illuminata  mente  conspici- 
miis.  Et  intemlc  quid  scquitiir :  Et  plnrimum  eornm 
labor  et  dolor;  Ui  csi,  qui  h:cc  (iiio  Testamcnia  trans- 
ceitderii,  laboribus  maxiniis  el  (iolorilius  iinplicatur. 
Non  cniin  illic  est  aliquid  (sicul  haTelici  riciunl)  plus 
ininusve  scntirc,  ubi  coDlcsleni  r(^guhun  scrvat  mo- 
deraia  ilibiinrtio. 

Vers.  H.  Quoniam  supmeniet  snpcr  nos  mansue- 
tudo ,  et  corripifimur»  Quis  novii  poteMem  irai  tnce , 
aut  pra'  limore  irum  tuam  dinnmcrare  ?  Ouia  dixerai : 
Plurimum  eorum  lubor  et  dolor,  nuiic  ip^um  excolit 


jusiitiam  sii&m  aliqua  leniiaie  retempcret ;  qa 
cxorari  possii  a  peccatoribus,  quibus  juste  DO 
tur  iratus.  Intucndum  est  auiem  quod  iieA  di 
tcto  converter^,  scd  aliquunlulum  :  quia  lioe 
nobis  expedil ,  quaudo  iios  aliquis  stimuliis  li 
tionis  aiaigit;  ul  sa^pe  cunimoniii  saluberriini 
vcrsionc  vuic:iniiis  peccatoruin  vcuiam  promei 
Vcrs.  ii.  lUpltti  sutnns  viane  misericordk 
exsullanmui  cl  dcteciaii  humus  in  onihibus  diek 
sir.s,  Mi&cricordiam  dici  Donjioiini  SaivatDrem 
ignonit,  qui  iniseris  daiiis  osl,  ut  per  ipsutu  tIv 
qui  per  se  cogU' scebantur  onminiodis  ttile 
liepletum  se  crgo  dicit  hac  mibiricorlia  maiu. 


649  EXrOSlTIO  IN  PSALTER.UM.  PSAL.  XG  630 

(ueida  contemplatione,  quoniam  vir  sanctus  ChriBli  A  hensus ;  quod  omncs  libros  divinos  numcrus  arcanus 


Oomhii  praevidebat  advenlum.  Ct  neccsse  tuii  ut. 

30S  ^i"^  ^**  ^x^^^^^r^^  in  laiidc,  deleciareiur  m 
contemplatione  ommbut  diebut  vitx  su;e,  cujus  ani- 
ma  uli  munere  repleta,  ccele^ti  eisultatione  gau- 
debat.  Quse  figura  dicitur  idea,  cum  rem  futuram 
?elut  ocolis  offerentes,  motum  animi  vivaciter  inci- 

tamas. 

Vers.  15.  Detectatl  sumus  pro  diebus  quibus  nos  hU' 
wuliaiti^  annis  inquibus  vidiinus  mala.  Tribulaliones 
qaa»  hominibus  providentia  divina  concedit,  quam 
veraci  aestimatione  perpenderat,  ut  delcciatum  se  in 
eis  dicerety  per  quas  humili»ndum  populnm  saluta- 
riter  sentiebat.  Sciebal  enim  fiJelibns  viris  noxiam 
esse  superbiam ;  et  inde  Domino  gratias  agit,  undo 


includit ;  quod  et  alia  legis  divinae  mysteria  niultifa- 
rio  calculo  contincntur.  Arcnam  maiis,  pluviarum 
gullas,  bomiimm  capilios  legimus  essc  sub  iiumero. 
Et  ut  brevi  coinpcndio  disciplinac  ipsius  laudom  vir- 
tutemque  noscamus,  Salomon  ait ,  Omnia  in  menau- 
ra^  et  nnmerOf  et  pondere  Deum  fecisse  {Sap,  xi,  21}  ; 
Qt  cunctis  indubitanter  apparoat  arilbmeticam  disci- 
plinam  ubique  esse  dilTusam.  Ilanc  auctores  ssecula- 
rium  iitierarum  diligenlius  perscrutanlcs  iu  multis' 
pariibus  divisertint ,  id  est  in  pari  ct  impari ,  in 
perrecto  et  imperrecio,  in  superfluo  et  imminuto,  et 
cspteris  qux»  in  ipsis  aucioribus  evidrntissime  conti- 
nentur;  qiias  studiosis  legere  et  sana  meiit<;  tractare 
nostri  quoque  perinisere  majores.   Dtiim  lamen  in 


eredentes  profecisse  cognnvit.  Quapropter  in  illis  B  omnibus  rogemus  nt  sensus  nostros  aperia!,  et  ad 


nmt  se  deleclatum  esse  conflietur,  in  quibus  riderat 
ma/d ;mala  scilicet  quae  gravia  putabat,  dum  pate- 
retor  bumanitas.  Nam  viro  sancto  et  eonlemplanti 
veriiatem  non  solum  gravia  non  fuerunt,  sed  etiam 
soavia  sibi  exstiiisse  professus  est. 

Vere.  16.  Respice  in  servos  tuos  et  in  opera  lua^  Do' 
mne;  el  dirige  fHios  eorum,  Sancta  conscientia  non 
detinit  facere  in  opere  alieno  quod  exercebat  in  pro- 
prio.  Quibos  enim  orationibus  pro  Israelitis  suppli- 
eaTerit  Doraino,  omnino  noiissimum  esl.  Nunc  ea- 
dem  simili  fine  concludit,  ut  peccantibus  Judaeis 
parcat,  et  filios  eorum  sancta  credulitaie  recorrigat; 
qmtenos  si  illi  (iniquitate  sua  faciente)  dispersi  suni, 
saltem  eomm  soboles  in  fine  sxculi  conversa,  ad  ve- 


verim  sapientiam  sua  nos  illuminatione  pcrdurai. 
Quidquid  enim  legeris,  quidquid  excogitaverls ,  ita 
dulcescere  poterit  tibi ,  si  sapore  superni  muneris 
condiaris. 

EXPOSmO  IN  PSALMUM  XC. 

Lnus  caniiei  David, 

Quando  taus  cantici  dicitur ,  non  commune  aliquid 
scnliatur.  Laus  inlelligi  poiest  et  humana  prxdica- 
tio ;  sed  laut  cantici  animadverti  non  poiest  nisi 
divina  laudaiio.  Dnvid  autem  hic,  ipsum  prophelam 
debemos  adverlere,  qniprimam  pariem  hujiis  psalmi 
suavi  relatione  dicturus  est.  Amoenus  admodiim  et 
ipsDrum  promissionum  varictate  dulcissimus  :  ciijiis 


nlam  |»ervenire  mereaiur.  Quod  propbeti»  spiritu  q  undecimum  et  dundecimum   versum  diabolus  ipsi 


(siciit  sa^pe  diximus )  noverat  esse  faciendum.  Et 
considera  qoibus  verbis  pietatem  boni  Judicis  invi- 
lavlt,  Qt  primo  diceret,  m  servos  tuos;  deinde,  in 
&pera  tua;  quatenus  etsi  faciis  suis  veniam  non  me* 
rerentur  accipere,  eam  Greaioris  opera  valde  lauda- 
bilis  impetraret.  Quod  argumentum  apud  rhetures 
dieitor  a  laude  judicis. 

Vers.  17.  Et  sit  f,ptendor  Damini  Dei  nostri  super 
not ;  et  opera  nuinuum  nosirarum  dirige  super  nos, 
Splendor  Domini  super  nos  est,  quando  crucis  ejus 
impressione  decoramur,  et  vexillum  triumphi  ipsius 
io  froiite  portamus ;  sicul  Apostolus  dicit  :  Blihi 
autem  absit  gloriarif  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu 
Christi ,  per  quem  mihi  mundus  crucifixus  esl,  et  ego 


Domino  Salvalori,  cum  cum  lenlasset,  objecit.  Hunc 
hymnum  daemonibiis  pia  confidentia  semper  opponi- 
mus,  ut  a  nobis  potius  inde  vincantur,  uiide  contra 
Greatorcm  suum  dolose  aliqua  dicerc  teulaverunl. 

Divisio  psalmi, 

In  prima  parte  Psalmis  a  profitetur  omncm  fide- 
lissimum  divina  proieciione  vallari.  Secunda  laudein 
drcantai  DomiiioSalvatori.  Tertia  verba  sunt  Patris 
ad  omncm  fidelem ,  quem  in  se  devoiissiine  sperare 
cognoscit,  et  in  mundo  isto  defensionem ,  et  iu  fu- 
turo  illi  [ed.f  iile]  praemia  comproiniltcns. 

Expostio  psatmi, 

Vers.  1.  Qui  habitat  in  adjutorio  Attissimi^  inpro" 


mundo  (Gatat.  vi,  U).  Ilinc  cl  in  alio  psalmo  diclum  d  teciione  Dei  costi  commorabitur,  Hic  denuo  categoricus 


est:  Signatum  est  super  nos  tumen  vuttus  (ut,  Domine 
(Pm/.  IV,  7).  Sequilur,  et  opera  manuum  nostrarum 
dirige  super  nos,  Opera  noslra  dirigit  super  nos, 
quando  nobis  donaverit  veiiiam  peccatorum  ,  ut  cum 
fuerimus  perversi ,  efficiamur  ejus  correctione  re- 
ctissimi« 

Conctusio  psalmi» 

Gonsideremus,  viri  prudentissimi,  quam  multa  no- 
bis  legis  diviuae  mysieria  per  diversos  numcros  indi- 
centur ,  qnod  hic  vitas  hominum  sepluagcnarii  et 
octogcnahi  nnmeri  supputaiione  recolligat  ;  quod 
cunciiis  ordo  Psalmorum  mysiico  sit  calculo  compre- 
Patrol.  LXX. 


syllogismus  ita  sublev;^t  caput  :  Justus  habitat  in 
adjiilorio  Altis  imi.  Omnis  qui  habitat  in  adjutorio 
Altissimi,  in  protectione  Dei  coeli  commorabituf. 
Justus  igitur  in  proieciione  Dei  cceli  commorabiiur. 
Nunc  verba  psalmi  tractemus.  Posito  saucto  David  in 
coniemplatione  coelesti,  lalis  subitopersona  monstra- 
la  est,  quae  lota  mentis  pnritaie  devota  supeina  ju- 
giter  pnitectione  gauderet :  cui  muba  benelicia  divi- 
niius  asserit  esse  collata,  ui  ad  devoiionein  Domini 
inens  nosira  ardenlius  inciietiir,  quando  fidelibus 
spes  inagua  promiitiiur.  Qu£  figura  dicitur  diaiypo- 
sis«  id  est  expressio  habitus,  ubi  rebus  personisve 
subjectis  el  forwas  ipsas  et  habitus  exprimimus.  Qui 

21 


'i:::i 


M.  ALRELIl  CASSIODOni 


C:i2 


liabhal,  confirnialivo  pronunilaiulnm  csi .  id  esl  ijui  A  iii(l:»gure,  si  lamcn  (ipsius  praiia  suflTragante^  dignuni 


jiigiler  cormorulur.  Ilabnarc  eniiu  pcruiaoonlis  cst, 
i,;()ii3(J3illsiM'deiilis;  sod  qni  loiam  spcm  suam  non 
in  propriis  viribus  ponil,  scd  in  Alli-simi  voluulaic 
consliluil,  scquilur  absoluia  promissio,  quonl.ini  la- 
lis  vir  modis  omnibus  prolcgnlur  a  Domino.  Kl  inspi- 
eienduni  csl  quod  d-cil,  iti  adjutorio^  ut  dosignd  in- 
(entionem  verissimi  Clirisliani  laboriosa  Doinino 
contentione  sejvire.  Et  iniuere  quemadmodum  sin- 
gulis  verbis  res  mn{;n:e  resignaijc  suiil.  Dicii  cniin  : 
Qni  bic  hnbUat,  illic  commorabiiur ;  id  csl,  qui  in  islO 
s  culo  ab  ipso  ncn  disccdii ,  in  iUa  scniper  perenni- 
la'c  mansiHU^  esl. 

Vcrs.  2.  Dicet  Dowino :  Susccjtior  meus  m,  et  rC' 
_     (ugium  meum  Deus  meus^  et  spcrabo  in  eum.  lloc 


possiiius  aliijuid  invcnirc.  Scaputa:  Domini  sunlopi^- 
raiionrs  mirabilium,  pcr  qias  velut  qnibusdam  hii- 
ineris  virtus  di\ina  raonstratur.  P enncs  smi  uionifa 
proplutnniin,  qnx  si  pnra  monle  recipiantur,  (idelei; 
animas  ad  coelos  iisque  perdiicnnl.  Qu»Te$  forsitsn 
qiiid  is(a  pr-jsiabil  obun.braiio,  ul  pcr  diem  sol  non 
urat  le,  neque  luna  per  no(tem?ltem  qiiid  penii.T 
Dcminicx'  confcrant  7  (Jiique  proieciionem  Domini, 
quam  vclut  malcrnam  pict:itein  inler  innndi  pcricula 
te  li:<b<re  cogiiosc.is,  sicut  cl  aiibi  scripiiim  est : 
J  rusflem,  Jerusalem,  quotiex  volui  congregare  fi'iu% 
tiios  sicut  gaUina  pulks  stios  sub  alis  snis^  el  noluiiti 
{Malth.  XXIII,  37)  !  Scuto  circumdabit  te  veritas  ejus. 
Scuuim  istnd  bumanum  illain  parteni  tantnm  ex  qiia 


dicit  ille  qui  dc  animo  suo  noxias  pr.TSumpllones  ab-  B  opponitur,  tegil :  clypeus  vero  divinus  undiqoe  n  n 


jiciens  solum  sibi  crcdil  ulile,  qiiod  dignalur  pieias 
supcrna  pracslare.  Nam  qui  dicit :  Susceptor  meus  fs, 
lotum  8C  con(irmai  in  ejus  benellcia  projecisse,  ut  de 
felici  quadain  faniliaritJitc glorietur.  Ilem  qui  dicii  : 
et  Tcfugium  meum  Deut  meus,  niillum  sibi  :*liud  essc 
prornclur  auxilium :  scd  quando  hujus  sxculi  tcm- 
pestatibus  qualitur,  ad  porturo  divinac  miscricordix 
sc  fonfugcre  velle  tc>tatur.  Ci  necrederes  post  sus- 
ccpiionem  beatam  el  refugium  saluiarc  non  csse 
j.im  aliquid  expctendum,  scqnitur,  et  sperabo  in  eum : 
ne  quis  in  sc  fragilissimo  dcbeal  aliquando  prxsu- 
mere ,  sed  in  illo  .«'empcr  q«ii  pndiaiur  omnia  con- 
liuere.  lloc  si  Adam  fuissct  secuius,  nec  sibi  conqni- 
siissel  rcatuin ,  iicc  suis  posieris  transmisisset 
inicritum. 

Vcrs.  3.  Quoniam  ipse  liberavit  me  de  laqueo  venan- 
tiuni,  eta  verbo  aspero.  Causam  didt  divini  inuneris, 
quia  ipse  nos  ab  inimicorum  sivc  spirilualiuin  sive 
carnaiium  polest  lihcrarc  versutiis  ,  coinp:iratione 
(acia  vciiaiitium,  qui  ad  capiendas  feras  retium  la- 
quf^os  ponunt ,  ut  ignorantes  possint  dolosis  insidiis 
irrctirc.  Scquitur ,  el  a  verbo  aspero.  Vcrbum  aspe- 
rum  est  omne  dicium  quod  contra  rcgiila^  divin^s 
tanqiiam  lelhifcrum  poculum  propinalur.  Nam  etsi 
pcr  iiijuri:»s  aul  irrisioics  a  bono  propo^ilo  diveit.t- 
iiiur,  verbum  est  utique  asperum,  suaqiic  arerbi  atc 
durissimum.  Et  ilcrum  si  aiidiaiiir  sermo  blandus 
fellito  melle  conditus,  accrbc  iliud  dcbemus  susci- 
pere,  quia  divinis  probaiur  ju>sionibusobviare.  Nam 


qiiasi  murali  munitione  circumdal  atque  deffudii. 
Veritas  autem  inrarnatio  Christi  Domini  advertenda 
cH,  sicut  lcgilur :  Veritas  de  ttrra  orta  eu  (P>aL 
LX\xiv,  ii);  qu»  nos  el  scupuHs  obumbrai ,  et  su^y 
peiinis  suis  sperare  facit,  et  sculi  proteclione  cu- 
slodll. 

Vcrs.  5.  Non  timebis  a  timore  nocturno, 
Vcrs.  6.  A  sagitta  volante  per  dlem ,  a  negotio  jter" 
ambulante  in  tenebris,  a  runa  et  dcBiiionio  meridian^, 
S:cut  dixit  superius  gc:  era  dcfensionuni,  tla  niiiic  in 
his  duobus  versibu^  denuutiat  periculorum  luodos  : 
quia  niulto  gratior  salui  fil,  cum  cvitata  cognosdtur 
discriminum  mulliludo.  Tfmor  itaque  nocturnut  e«t 
hirclicorum  tencbrosa  suasio.    Sagitta  wolaut  per 
C  diem  manifesta  persecutio  tyrannorum.  Plegot'um  in 
tenebrit,  cuni  pravo  studio  perquirilur,  unde  heiio    ^ 
credontium  cordig  oculus  obcxcalur.  Damonium  me-  ^ 
ridianum  cst  immane  periculum  fervorc  perseculioiii^ . 
accensum :  ubi  ruina  plerumquc  metuitur,  qiiandf»^ 
iHfirmitas  humana  superatur.  Ruina  eniin  dicta  tni    ^ 
quasi  repetens  ima.  Sed  per  has  omnes  allusioni 
dctinitioncsque  rerum   illud  evidenter  ostenditiir' 
quia  niliil  borum  metuere  p^ssumus,  quando  Dou 
no  proiegente  salvamur. 

Vers.  7.  Cadent  a  latere  tuo  mille  et  decem  millit 
dcxtris  tuis  :  ad  te  autem  non  appropingualnt»  Cuin  _ 
viro  ndclissimo  in  prima  parte  loquerctury  quoni=— 41 
mciiibra  capiti  suo  connexa  sunt,  in  secunda  pa^^Bfi 
vcnit  ad  Dominum  Christum,  ut  illos  qi.os  Dei  fjnHBBv 


inqucnicr  illa  plus  decipiunl  qux  moIli>siniis  scr-  0  lis  insidiatos  cssc  dixerat,  peccatTum  siiorum  r^^Jrf. 


monibus  iiiiiniantur.  Ab  bac  crgo  asperitate  gravis- 
sima  cl  ainnra  dulcc.iine  tiberat  Dominus  nos, 
(piando  in  via  ip^ius  gradimur,  nec  dextera  laevaque 
diveriimus,  ubi  a  dinbolo  posiios  laqueos  csse  co- 
guoscitnus.  In  via  eniin,  id  «st  in  ipso  Chrisio  auaiis 
iKMi  cst  ponere,  ubi  ndclcs  non  pr.ivalel  s:iu.  iarc. 
Vers.  4.  Scoptilis  auis  obumi^rabit  libi,  el  sub  pennis 
ejus  sperabis;  scuto  circumdabit  te  reriias  ejtis,  IVr 
hiinc  vcrsum  el  du(3S  atios  qiii  sequuulur,  persona; 
iili  sanciissimne  quam  propiieta  superius  iiilroduxir, 
4,uam  puldierrimis  allusionibus  Doiflini  bcnehcia 
compromittil!  ut  cujus  prius  niorcs  probaverai,  ejus 
pruemiu  digua  oarra.ct ;  quac  nostradebet  curiosius 


biilioncm  subituros  csse  moRstraret.  Sed  hunc  ^r^^r- 
suni  p  •ulo  soMiciliiis  inquiramus.  Non  enim  possmi 
a  latere  Domini,  vel  a  dextris  ejus  cadere^  qui  jacw  in 
bculoriim  numero  prasdestinati  esse  noscuntur :  secf 
hnc  de  pr?csumptoril)us  bene  dicitur ,  qui  illu J  se 
coiisi (pii  crtdunt,  qnod  miniin'  |»roin<Tentur.  CQdem 
diiit,  qua.^i  de  alt.i  bcatitudine  corment,  quam  S'/'/ 
lemcrari:),  non  (idplis  anima  t>romitteb.il.  Latusi^- 
tem  cst  Domini  Salv:itoris  coronM  justoruiu,  qu»cuin 
ipso  (si(  ut  promisit  apostoii^)  in  rcsiirrcct.oue  judi- 
cabil.  Nani  boditqiic  (piando  judices  petiuHis  ab  iut- 
pcratore  vcl  rege,  .<ic  eis  dicioius :  Mittile  a  laUre 
vesiro,  id  cst  (jui  vohiscuni  habet  adclissjnia  devo. 


( 


(*55  EXPOSITIO  LN  ISALIiiUUM.  PSAL.  XC.  O 

lOAe  conftilinm.  Lahn  cnini  dicliim  est.  eo  qnod  sub  A  nie  dicilur  nou  venisse,  qui  sc  probatus  csl  immacu- 


Drachio  l.tieal.  Et  quia  gpcs  boniiniun  inauiltr  sibi 
proinittil  eiceifta,  ex  illa  gloria  eos  diril  esse  castt- 
n«,  qui  iibi  aupra  merila  su.i  talia  poUicenlur.  Kt 
^uoiiiam  isti  rari  sunt  qiii  tantam  ac  lal(;in  speiH  bn- 
bere  nosomtnr,  milU  a  ialere  cjus  asserit  esse  cam- 
jn$^  ab  ifa  scilicet  summitate  judicalionis.  A  dexlris 
avtem,  quia  multi  putant  se  ad  dexteram  coUocaudos, 
deeem  millia  testatur  inde  ruituros,  quoniani  ct  ipsi 
filsa  opinionc  conceperant,  quod  in  snis  310  ^^^' 
rttit  uon  babebant.  Ilxc  autem  sententia  illosspe- 
cialiler  verberat  qui  aliqno  bono  prosperitatis  lunan- 
tw,  et  sanctos  se  piitant  esse,  cum  non  stni.  Uille 
aulem  el  decem  miUia  finitum  pro  inGnito  numerum 
poolt.  Seqiiitur ,  Ad  ie  auiem  non  appropmquabit ;  boc 


lala  conversalione  liactare.  llic  enim  flagellum  [nv 
silum  est,  qiiod  dclicta  cisligul,  quod  improbos  acli  s 
uicisoilur;  ct  ideo  negatum  esl  [wr  /lagellum  Cbrisio 
i>omino  prosimasse  pccraluin.  Qiiod  gtMius  locutioni.s 
scbcnin  dicitur  bypaliagc,  quic  ci  in  sxculariLus 
frequenl»:r  iovenitur  voluininibus  ct  divinis. 

Vers.  ii.  QHoniiim  aiigelis  suis  mandaifit  de  fe,  ui 
cuiiodiant  te  in  onmibui  viii  iuii. 

Yers.  12.  In  manibui  poriabunt  te^  ne  unquam  o[- 
fendas  ad  lapidem  pedem  tuum.  In  bis  duobus  versibus 
verba  suut  quae  Domiiio  Cbristo  diaboias,  de  ejus 
divinit-ite  dubitans,  cum  euui  tentare  prxsuinpsisset, 
objecit.  Sed  ubi  ille  cecidit,  nos  sollicite  gradiauur  : 
quoniam   cautcla  sequeutis  est   prarccdens   lapeus 


cstquilibet  ex  i.sis  qui  sibi  regnum  Dei  f.illaciter  B  s^-ieuus.  Sanpe  dixiinus  in  Domino  Salvatore  duas 


pollicentur :  qui  revera  longe  erunt^  Domino,  quo- 
niam  dum  spem  babent  iu  nierilis  suis,  ad  satisfa- 
ctionis  rcmcdia  noii  recurrunt. 

Yers.  8.  Verumtamen  oculis  tuis  considerabis^  ei 
retributionem  peccatorum  videbis,  OcuUs  Iui5,  dixit 
diviniiw  illuui  lucidum  perspicabilcmque  conspe- 
Clum,  quo  buminum  merita  juilicantur.  Justitia  enim 
diffna  considerantur  bomines,  qui  sunt  ad  siuistram 
fll  ad  dexterain  coilocandi.Sequitur,  Et  retributionem 
peccatorum  videbis  ;hoc  est  quod  superius  dixit-: 
Otutis  tuis  considerabis,  Illa  enim  consideralio  eril 
utributio  meritorum.  Videbis,  id  est,  videri  facies  ; 
sicut  est  illud  :  Dominus  de  ccelo  prospexit  super  (iioi 
Aoatautn ,  ut  videai  si  eu  irtt  lli^ens  aut  re^uirevs 
Deum  {P$aL  ui,  3). 

Vcrs.  9.  Quoniam  tu  es,  Domine^  spes  mea ;  aliissi' 
posuisti  refugium  tuum,  Cum  supra  de  peccnto- 
retribulione  loqucretur,  subito  intulit,  Quoniam 
te  «t  Domine^  spes  mer.^  quod  scnsiis  superiur  nou 
habebat.  Qu«  figura  dicitur  paradoxon,  quando  e\i- 
lat  inopinatus  vel  non  exspeclatus  ingeritur.  Iiiten- 
damnft  autem  sollicitius  quid  sit  quod  dicit  propbeta, 
Qmniam  iu  ef,  Domine,  spes  mea :  quia  resurgente 
Dnniiio  spem  resurrectionis  membra  reliqna  perce- 
ptraDt,  qux  erant  posii:i  in  morte  peccati.  Praecessit 
cmm  in  Capite,  quod  corpiis  reiiquum  in  se  sperare 
deUu«set.  Yerum  ista  spes  resurrectionis  sancto  viro 
ideo  Cada  est,  quia  et  ipse  Dominus  Salvalor  per  id 
qood  mortuuicst,  refugium  suum  noscitur  in  Altissi- 


naturas,  id  est  Dei  et  bominis  unitas  atqiie  perfcctas 
in  una  eademquo  peruianeie  persona,  ita  ut  uuus 
essc  Dei  Filius  et  pratdicetur  ab  omnibus  etcredatur, 
sicut  ct  Patres  uo<tri  veritnlis  ipsiiis  illuminatione 
docuerunt ,  dicentes  :  Solus  ex  Trinitate  Filius  for- 
mam  servi  accepit,  qiix  forma  ilii  ad  nnitatem  per- 
ionx  coapiata  est;  id  est,  ut  Filius  Dei  et  Filiiis 
bominis  unus  sit  omuipotens  Jesus  Cbristus  :  ne  non 
Trinitas,  sed  (quod  ab>il)  quaternitas,  praedicelur. 
ninc  est  quod  quando  bumilia  de  ipso  dicuntur,  hu- 
manitati  sunt  sine  dubio  deputanda  :  quando  aliquid 
polentius  tonat,  divinis  vlrtutibus  convenit  applicari; 
qiiod  hic  et  inferiiis  ulrumque  servatum  est.  Nani 
quod  legilur ,  aiijfe/i«  mandatum^  ut  eum  debeant 
C  cu&icdire,  iunnnilstis  humnnx  qU,  sieut  Ev.ii){;cliuiii 
quoque  testattir  :  Apparuit  autem  illi  angelus  de  cmio 
confortan^  eum  {Luc,  xxii,  45).  Et  ut  ipsaro  boininis 
naturam  perfectissime  declararet,  adjecit ,  ne  o/fen- 
das  ad  lapidem  pedem  tuum ;  u\  est,  ne  iii  legeni  qujB 
in  lapideis  tabulis  scripta  vidcbatur  incurreret,  qiiani 
venerat  gcntes  edocere,  ejusque  plenitudiiieni  salu- 
tari  intcgrilate  firmare. 

Yers.  13.  Super  aspidem  et  basiliscum  ambulabis^ 
et  conculcabis  teoncm  et  draconem,  liic  jam  divina 
virtus  cxprimitur,  qux  tanlis  rcbns  sxvienlibus  im- 
peravit.  Nam  omnin  ista  noinina  diabolo  cougruen- 
ter  aplantur  :  aspis  est,  duin  occulte  |;ercu(it ;  basili^ 
scuSf  cum  palam  veuena  disseininat ;  leo^  duni  per- 
sequitur  innocentes  ;  draco,  cum  negligentes  impia 


pASitiase.  sicut  in  trigesimo  psalmo  jam  dictum  ^  voracitate  deglutit.  Verum  ba:coinnia  glorioso  ad- 


:  Esto  mihi  in  Deum  proteciorem ,  et  in  domum 
nfugH^  tfl  salvum  me  facias  {Psal.  xxx,  3).  Unde  me- 
fito  tequilur  illius  exemplum,  per  quem  ^e  in  a^ter- 
ini  noverat  esse  victunim. 

Vers.  iO.  Son  accedent  ad  te  mala,  ei  flagellum 
aoa  mppropinguabit  labernaculo  tuo,  11  ic  beatitiido 
aisomptJP  hiiinaMitatis  potenter  exponitur  :  quia  dum 
iaboc  muodo  a  Judxis  et  convicia  pertulerit  ct  fla- 
nUi«  didty  tabernaculo  ejus,  id  est,  sancto  corpori 
■ilA  oiali  appropingttare  potuisse.  Merito,  quia  /fa- 
fdlMi  est  ultio  divina,  quod  solet  hiimana  crimina 
taccare;  sicut  alibi  legitur  :  Mulia  flageila  peccato- 
tm  (Psml.  XXII,  10).  lloc  ergo  supra  illum  verissi- 


ventu  Domini  pedibus  ipsius  prostrata  jacuerunt. 
Solus  eniin  tam  ferocia  valuit  subdere,  qui  P;itii 
coxternus  et  consubstautlalis  secunduiii  diviiiitatPtn 
probatur  existere.  IIxc  si  diligeuter  sanctorum  Pa- 
trum  pruedicatioiie  Iractemus,  necaliqua  deinentiuin 
baereti&i  pravitate  turbemur,  omnia  nobis»  sicut 
dicta  sunt,  absoluta  veritate  constabunl. 

Yers.  14.  Quoniam  in  me  speravit^  liberabo  eum; 
protegam  etim,  quoniam  cognovit  nomen  meum.  Yenit 
ad  tertiam  partem,  ubi  Dominus  Pater  justissimo  illi 
viro  qui  In  prima  parte  noscitur  Introductus,  cle- 
mentl  dignatione  respondit,  nt  corda  fldelium  taii 
promisslone  roboraret.  Ilunc  ergo  boatum ,  qui  Aa- 


'O.) 


M.  \\l\\l  \A\ 


bitat  in  adjntorio  AUissimi^  libcralunini  sc  a  nialis 
sxciili  istius  comproiniuil,  quoniain  spem  suam  in 
ipsius  virtute  reposuit.  Seqnitur ,  pro/^gam  eum  quo- 
niam  cognovil  nomen  meum,  Exponil  quomodo  eum 
tibcrandum  esse  promiserit ;  scilicet  ut  proloctus  al) 
oinnibus  iiisidiis  diaboli  reddatur  alienus.  Caitsam 
(]uoi|ue  piae  liberallonis  9ii\}ni\Tiii  ^  quoniam  cognovit 
nomen  nieum,  Gognoscit  n.tmen  Palris,  qui  Filiuui 
non  pulal  csse  minorcm»  nec  crealuram  aestimal  (iit 
quidam  deiuentissinii  volunt),  sed  Creatorem  polius 
mentis  intpgritate  proritetur. 

Vers.  15.  Invocabit  me^  et  ego  exaudiam  eum;  cum 
ip$o  sum  in  tribulationet  eripiam  eum  et  glori/icabo 
eum.  Beato  isli  qui  in  ipsius  protcctione  conlidil,  sin- 
gitlare  prxmium  Doininus  compromittit,  ul  eum  in- 
voca'us  ex4iudiatt  el  diiplici  modo  profulura  conce- 
dat.  Dicil  euini ,  cum  ipso  sum  in  tribulatione^  quod 
ad  istum  respicil  inunduin,  311  ubi  rervenlius  an- 
giisliis  mens  dcvola  tribuiatur;  bic  et  ipse  tn  Bvan- 
gelio  proiniltit :  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad 
consummationem  swculi  (Matth,  xxviii,  20).  Et  vide 
quid  sequitur,  erip.am  eum  el  glorificabo  eum,  Ere- 
ptus  utique  ex  hoc  inuiulo  glorificandus  e^i  justus , 
quando  in  ilia  beatitudiiie  collocatur,  ubi  jam  locum 
tribulatio  non  habebit. 

Yers.  i6.  Longitudine  dierum  adimplebo  eum,  et 
ostendan»  tUi  saiulare  meum,  Adliuc  exsequitur  prae- 
mia  qiiae  promittit  beaio.  Longtudo  eniin  dierum  vila 
a*tt'rtia  est,  quam  nullus  teruiinat  fiuis ;  sed  in  flr- 
in:iiiieiito  suo  stabili  robore  perseverat.  Sequitur 
totius  praemii  finis,  qui  non  babet  tinem,  et  ostendam 
f//t  snlutare  meum,  Hoc  est  enim  quod  fidelibus  iii 
suinma  rcniuneratioiie  promittitur,  quia  salutarem 
Chrislum  Doroinum  contuentur.  Apparens  enim  ille 
et  cordis  illuminatione  conspectus,  totam  spcm  ju- 
storum  desideriumque  complebii.  Sic  sc  et  ipse  in 
Evangelio  bene  credentibus  poilieetur  :  Ostendom  mc- 
ipsum  illii  (Joan.  xiv,  21).  Iloc  cnim  (utquidain  vo- 
iunl)  ipsi  Chrisio  non  poterat  dici,  qui  et  snluiaris 
est  Dominus ,  et  spes  desidi  rata  credentium  :  sed 
inelius  (ut  frequenter  diuium  esi)  intelligatur  potias 
a  parte  meinbrorum« 

Conclusio  psalmi, 

Mirabilis  virtus  psalmi  hujus,  quae  imroundos  spi- 
ritus  fugat.  Nam  unde  tentare  diabolus  voluit,  iude  a 
iiobis  superatus  abscedit.  Memor  est  enim  iniqiius 
prxsuiiiptionis  su»,  memorest  divin»  victoria;.  Ipse 
quippe  et  in  nobis  vincit,  qui  eum  et  in  se  propria 
virtute  superavii.  Dicatur  ergo  a  n<>bis  post  oinnes 
actus  diei  noctis  advcntu ;  cognoscat  nos  ip^ius  es  e, 
cui  se  recolit  antc  cessisse.  Nec  Trustra  tautam  glo- 
riam  psalmi  hujus  iii  tali  numero  aesiimo  collocataro, 
qua>  ter  trina  revolutione  denarii  ad  omnipotcnicin 
atque  indivisibilem  cognosciiur  tendere  Triniiaiem. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XCI. 

Ptalmus  cantici  in  die  sabtfati. 

Psalmus  cantici  cominonet  nos  ui  in  uniTersis 
uiibus  nostris  Divin  lati  graiias  referre  dcbeainiis. 


CASSIODORl  e56 

A  Pialnius  cnim  (siout  sxpe  dictuin  e<t)  significat  opc- 
ras  ^pirituulcs,  qu:e  sursuin  tendunt  ad  Domiuuin 
Christum.  In  his  eniin  cantare  dcbemus  et  graiias 
semper  agcrc,  quando  ejus  benificio  reddimur  liberi, 
qui  per  nos  sumus  peccaiorum  ncxibus  oidigati.  Ipse 
enim  rantat  io  psalmo,  qiil  omneui  vitam  suam  in 
gratiarum  actione  coiisiituit.  Dies  auteni  sabbati  re- 
quies  interpretatur,  pcr  quaui  commonemur  ab  omiii 
prava  aciione  cesbare,  et  feriatos  animos  a  Titiis 
reddere  operum  coelesiium  sanctitate.  Ilanc  recte  Ju- 
daei  non  colunt,  cum  observantiam  ejus  ad  iiilelle* 
rtoiD  litterae  traustulerunt.  Sed  illis  est  in  die  $abbati 
rcquies,  qut  prxcepta  Domini  ad  Novi  Teslameini 
sigiWficautiam  ducuni,  et  veraciter  intelligunt  quoil 
in  prxfiguratione  dictum  esse  cognoscuni.  Gt  ideo 

B  verlKi  Ecclesiae  in  huc  psalino  debemus  ac  -ipere,  qii:K 
nobis  pcr  dicm  sabbaii  futiiram  requiem  cognoscilur 
iniimarc. 

Divisio  psalmi. 

Priino  ingressu  Ecclesia  loquilur,  bonnm  e&ie  eom- 
nicmorans  laudes  Domino  dicere,  quod  insipieniem 
et  irreligiosum  prolileiur  modis  omnibus  ignorare. 
Seciirido  peccatorcs  sicut  fenum  velociter  asseril  esse 
perituros.  Tertio  dicit  jiisios  florere  ut  palmam,  ere- 
scere  autcm  sicut  ccdros  Libani  :  ut  et  pertinac  s 
metus  corrigat,  et  devoti  relici  pollicitatione  cougaii- 
drant. 

Expositio  psaimi, 

Vers.  1.  Bonum  est  eonfiteri  Domino  et  psaliere 
C  nomini  tuo,  Altmime,  Sancia  mater  Ecclesia  dirit 
bonum  esse  Domino  confiteri,  ut  in  ipso  capile  breviier 
profuiura  censeret.  Cmfitemur  autem  (sicut  ssepe 
divlum  esi)  duobiis  modis  :  quando  peccata  nosira 
damnaiiies,  miserirordiam  Domini  jogiter  postiiln- 
mus;  confitemur  etiam,  cum  beneficia  quae  suscipi- 
mus  ejus  semper  muiieribus  applicamus,  nec  merito- 
rum  nnstroruin  esse  dicimus  quod  ipsius  miseratione 
pr.Tstatur.  Quapropler,  quidquid  horum  fiat,  bonum 
cst  Domino  confiteri,  Deinde  conversa  dicit  ad  Domi- 
num,  et  psallere  nomini  luo,  Altissime,  A  communi 
iiilcHigcndum  bonum  est,  Psallere  enim  significat  piis 
operibus  Doinini  mandata  peragere»  ut  sicut  psaltc- 
rium  de  superioribiis  sonat,  iia  operatio  noslra  ad 
aures  Divinitatis  ascendat.  Quapropter  uno  ▼ersiculo 
D  couiprehensum  est  quod  sanctas  ct  multiplices  coii- 
cluderet  actiones. 

Vers.  2.  Ad  annumianiwn  mane  miserieordiam 
tuam,  et  veritatem  tuam  per  noctem,  Mirabiliter  vila 
noslra  duobus  est  sermonibus  conclusa.  Mane  signi- 
ficat  gaiidium,  uox  autem  cognoscilur  indicarc  iri- 
stiliam.  VA  idco  quando  in  beneficiis  ejus  laeti  sumus, 
misericordiam  ipsiiis  annuntiare  debeinus  :  quia  pr»*- 
stnt  iudiguis  et  malis,  bonus  esi.  Per  noctem  vero, 
id  esl  per  tribulaiionem,  quando  nos  asperitates 
aliquffi  castigare  iioscuntur,  veritalem  ipsius  simililer 
annuntiare  debemus  :  quia  merito  patimur  qiio<l  de* 
llctis  gravantibus  sustinemus.  Ita  fit  ut  utroque  iem« 
pore  justissiiue  debeanius  laudcs  Domini  coiifiteri. 


3. 


PE7 

■  Ver» 

dthara.  Dteachcrdum  p$aUerium  (li^ceiu  prxcopla  le- 
f\%  mgniflcare  inanifesium  est,  quia  ipa  cbordae  siml; 
qiias  6i  bonornm  actuuin  qualitaie  tnugaiiius,  $>aiiitnre 
Biclot  efliciunt  el  ad  ccBlorum  regna  ponlncimt.  Scire 
auieni  debeinus  cur  iste  numerus  tant;e  n*i  yidea- 
lur  adjunctus.  Ipse  est  quem  Pyihagoriei  TSTfocSa^a- 
Tw  Tocant,  id  est  qnaternitalem  divinani  :  qnoniam 
biVTiter  compreliendit  quod  per  inriuitns  summas 
noscitur  posse  dilaiari.  Uniis  enim,  duo,  trcs  et 
ftiatuor  facinnt  decem,  qui  semper  revoltitus  atqne 
repetiiiis,  in  exiensns  el  infinitas  suppuiationes  egre- 
iiliir.  Neque  enim  in  qiiilmslibet  summis  ulira  islum 
•rdineai  novi  «liquid  roperitur,  sed  ita  probalur  esse 
cnmpositiis,  ut  ipse  fiat  semper  numerabilis,  cum 


EXrOSITIO  IN  1>SALTLKIL-M.  PSAL.  XCI. 


G58 


/ii  decachordo  psullerio  :  cum  cantico  cl  A  profundcc,  signincat  tanto  pliis  lianc  XAtimaiioneui 

aliescere,  qunnio  de  ipsa  potuerit  aliquis  sedule  ve- 
Iiemcnliusquc  iractaro.  Quapropicr  illiid  liic  perfef  tae 
scicntigc  genus  esi,  nosse  Deum  tnlia  laulaqiio  pnc* 
siarc,  qu9c  humanus  sensus  non  possit  attingere, 
sicut  in  llabaciic  propheia  legitur  :  Comidcravi  opera 
tua^  €t  expavi  (llabar,  iii,  i). 

Vers.  6.  Vtr  insipiens  non  cognoscet,  et  ttultus  wm 
intelliget  ca.  Diversis  causis  apla  redduntiir.  Nam 
sicut  dc  se  dixit  :  Quia  deleetatti  me^  Domine^  in  fa^ 
etura  tua,  et  in  opetibut  manuum  tuarum  extultabo,  et 
reiiqua  :  ita  iiicredulos  profitctiir  beneficia  Doniini 
non  possc  cognoscere.  Qu»  figura  dicitur  parison,  id 
est  xquatio  sententiae,  qux  saspe  p.iribiis,  p'erumquc 
conskit  iniparibus.  Intipiens  est  qui  ccelosli  sapientia 


ttullis  ■•oviutibiis  immutetur.  Merito  ergo  talis  cal-  B  Tacualus,  humanis  versuiiis  probatur  esse  plenissi- 


filus  tolios  312  redemptiouis  noslra)  continet  fur- 

naiD«  qni  per  obliqua<«  lineag  cliaractcre  suo  sanctao 

crucis  iinit»tur  figuram,  et  in  digitK  decori  circuli 

Mlanditate  concluditur.  Addidit,  cum  cantico  et  ei- 

ikarm,  Canticum  et  cithofa  esl  gaudium  boni  operis, 

M  .esi  ciecmosynarum  jucunda  pncbitio,  sicut  ait 

ApDSloIufl  :  Hilarem  daiorem  diligit  Deut  {II  Cor.  ix, 

))•  Citkara  vero  res  indicat  aciuales,  qn.e  licet  cuni 

iabore  et  tensioue  fiant,  tamen  habcbunt  rructuiii 

JnmiiniuiD,  si  juncto  gaudio  compleantiir.  Ipse  euim 

cutat  cum  cithara,  qiii  operas  bonas  perlicit  sine 

^•periiate  tristitias. 

Vers.  4.  Quia  deleetasti  me,  Domine,  in  faetura  tua^ 
«t  IK  operibut  manuum  tuarum  extultabo,  Iiituere  haiic 


niiis.  Iste  utique  non  cognotcet  opera  Dei,  quia  ca- 
suale  crcdit  esse  quod  gfritur,  sicut  quidam  philo- 
sopbi  dixerunt.  Adjecit,  et  ttuUut  non  inteUiget  ea, 
Stultut  utique  est  qui  nec  divina  cognoscit,  nec  ipsos 
sxculi  actus  inteliigit,  quos  vulgo  brutos  vocamus, 
Merito  ergo  isti  non  iiitelligunt  ea  quae  superius  dicla 
sunt,  quia  supernx  contcroplationis  nulla  ratione 
flamiiianlur. 

Vers.  7.  Cifm  erortenfHr  peecatoret  tieut  fenumf  ei 
apparuerint  omnet  qui  operantur  iniquitatem^  ut  inter^ 
eant  in  tceculum  ta^euli,  Veuit  ad  iugressum  secun- 
dum,  in  quo  peccatores  in  isto  quidem  saeculo  t>uh 
brevitale  temporis  ffcul  fenum  dicit  florere;  sed  in 
Xla  judicatione,  ubi  factis  digna  recipiunt,  eos  asserit 


>'4^1aui  ▼eritatis  ubiqne  servari,  ne  humanis  vir.bus  C  celeriter  inlerire,  sicut  Jeremias  propheti  dicit :  Om* 

nit  homo  fennm,  et  ommt  cUn-itat  hominit  ut  fiot  fem 
{Itai,  XL,  G).  Nam  quod  dicit :  Kt  apparuerinl  omnet 
qui  operantur  iniquitatem ,  futurum  judicii  lempos 
ottendit,  Hic  enim  etsi  intclligatitiir  multorum  crimi* 
nuni  rei,  omncs  tamen  nohis  apparere  iion  possunt 
qui  operantur  iniquitaiem,  inaxime  quando  spiriliis 
immundos  hic  videre  non  possumus.  Ibl  onim  cuni 
ad  judicidm  veiierint,  humanis  consprctibus  apparc- 
buiit.  Sequitur  causa  qunre  apparft^nt,  non  utiqiie 
ad  gloriain,  sed  ad  ruinam,  id  est,  «l  intereant  in 
teec^lum  twculi.  Et  pulchre  exposiia  cst  poena  dam- 
mitorum  :  non  enim  sic  pereuni,  ut  csse  jam  desi- 
nant ;  f  ed  in  tceculum  taiculi  pereunt,  qui  nuiiquaui  a 
suis  afllictionibus  cxuuntur. 

^oiiiur.  et  qnodcunque  eonim  quaesicris,  altissimum  D     Vcrs.  8.  Tu  autem  AUittimut  in  a^ternum,  Domiue. 


quod  Tuerit  divina  iargitate  collatum.  Tunc 
eiiiai  elaiio  noiia  provenit;  tunc  superbia  Deo  ini- 
lurgescit,  quando  aliquid  infirniitas  humana  de 
poseibiliute  pnesumpseril.  Quocirca  delectatom 
dicit  maier  Ecclesia  iit  factura  Domini,  quouinm 
^«idquid  boni  acceperat  ipsi  sancio  proposiio  modis 
OiDnilMis  applicabat.  Et  ut  praedictae  regulae  integritas 
arelur,  noii  in  sua  felicitate,  sed  in  ipsius  operi- 
me  exsultare  profitetur,  sicut  ct  Apostolus  ait : 
Mpuiua  enim  tumut  figmentum^  creati  in  operibut  bonit 
iEpk€$.  II,  iO)« 

Vert.  5.  Quam  magnificala  tunt  opera  tua,  Domine  ! 
HimU  prcfundee  factm  tunl  cogitalionet  tuce,  Omnia 
qaidem  opera  Dci  hunianis  sensibus  profuiida  no- 


alae  dubitiiione  cogiioscis.  Sed  melius  est  per  verba 
i^us  praedictas  operationes  cognoscere,  iie  pere- 
^nom  aliquid  in  mctlium  vrdcamur  adducere.  Post- 
qiuiin  diicrat  »  mane  mitericordmm ,  ct  veritattm 
9tmumiia»dam  ette  per  nociem,  in  decachord  >  psalterio, 
cantico  et  cithura^  ipsa  opera  Domini,  ipsa  inirj- 
dispositionis  vcbcmcntius  obstupcscii,  et  niagni- 
tiaiii  ejus  curo  sumnia  admiraiionc  prosciiuitur  : 
Uli  imitatione  formaii,  mundi  istiiis  discriiniiia 
lalariter  possimus  cvadcre.  In  qua  re  nimit  pro- 
f^udm  tunt  factee  cogitutionet  ejut  :  ut  sicut  diabolus 
M«r  superbiam  corruit,  ila  huinanum  gcuus  huiuili- 
^.tis  beiicflcio  posi^it  absolvi.  Diccndo  ciiimy  nimit 


Subaiidieiiduin,  permauebis,  non,  nt  Judaei  putave- 
runt,  taiiquam  hoiuiiiem  soluro  communi  sorte  truci- 
dandum.  Aptuin  cst  cuiin  lioc  de  Doinino  Salvat«ire 
seiitirc,  ul  ccoutrario  convincatur  pcrfidia  nelaiida 
Judaiorum. 

Vers.  11.  Quouiani  ecce  inimici  fu/,  Domine^  pejri- 
bunt ,  et  ditpergentur  omnet  qui  operantur  iniquitatem. 
Ittimici  Dei  sunt  d  fnionuin  cultores,  ^el  quicunquo 
pra'ceptis  ejiis  obviare  inonstr«intur.  Ilu:c  iniiuicitia 
Dci  quidcm  dicitur,  sed  resistenti  potius  noxia  coiii- 
prtkbatiir.  Sc  cniin  perscquitur,  qui  Domini  jiissa  non 
sci|uitur.  lile  eniin  nescit  pius  Creator  irabCi,  msi 
quando  nobis  exibtcre  vidciuur  adversi.  Dcniquo 


G59  M.  AURELII  CASSrODORl  GOO 

siibjungit  qui  sint  .sti  tNftiifCf,  id  cst,  ^tit  operantur  A  stoliis  diclt  :  iVfiiic  undo  ad  palmam  supernce  vocalio^ 


mvfuitafem.  lli  dispergentur,  ({iiaiido  a  gre$;e  Domioi 
fuerint  segregnti,  qti.indo  rcgiinni  cjiis  non  mente- 
rint  introire  :  quia  illic  congregari  iieqiicunt,  nisi  qui 
Dotniiio  di^votis^^iin»  inlenlioiie  piaf^tterunt. 

Ycrs.  iO.  Et  exaltabitur  sicut  unicornie  eornu  tneum^ 
et  senectus  mra  in  misericordia  uberL  Vnicornu  inter- 
dum  superbiam  indicat,  sicut  in  alio  psalmo  jaro  di- 
cluDi  esl :  £l  a  comibus  unieornium  humilitatem 
ineam  (Psal,  ixi,  23).  Ilic  aiitem  cxalt-itioiiem  signi- 
ficat  iinitatis ,  qwm  merito  dicit  Ecclesia  [vd, ,  qua 
merito.  didi  Ecdesiam]  in  fine  sascuii  exaltandaro 
esse,  quando  fideles  munera  probantur  digna  reei- 
pere.  llia  aulem  unitas  fortitiido  snblimis  est;  et 
stctit  in  hoc  sscnlo  corpna  ornanl  jnmenta,  ita  ibi 


fii<  {Philip,  III,  14).  Ilaec  supra  terram  bispida  esi,  el 
quibusdain  tiimorilius  inaeqiialis;  sed  ubi  ad  supema 
processerit,  dulcissimoruin  fructuum  suavit^te  com* 
plelar,  et  quasi  quilHisdain  radiis  ornata  distenditur. 
Sic  justorum  conyersatio  in  boc  mundo  duns  esl 
lahoribus  plena,  sed  in  supeniis  probatur  esse  ptil- 
cberrima.  Seqiiitar  cedri  secunda  cooiparatio,  qoaa 
multo  palmis  probatur  excelsior.  Lignuin  bene  oleus, 
ad  pondera  portanda  rortissimum ;  quod  licet  proce- 
ruin  ubique  nascatur,  iii  Libanb  tameu  nionte  cebius 
invenitur.  Ita  justus  multiplici  laude  celebratoa,  ei 
cedri  proceritatero  et  pulcbritudinem  dictus  esi  ba- 
bere  paJmaniro.  Qu»  figura  dicitur  ison,  id  esiONiua- 
litas,  qoando  res  aliquae  pariliute  similes,  adhibiUi 


FanetoramgloriadecoratEccleslam.Ej<f/to6i(ttrenim  B  iaude  vel  detraeiione,  jungiintur. 


dixit,  qiiia  peccatoribus  in  Uirtarum  huiiiliatis  illlos 
^ublimitas  celslor  apparebit.  Sequitur,  et  senectm 
mea  tn  mieerieordia  uberi.  Senectus  candidum  capvl 
h.ibet.  Qtitt  similitudo  (at  arbitror)  hic  juste  datur 
Rcclesia^,  qnoniam  omnia  merita  s  inct«>nim  tanquam 
rani  capitis  purissima  luce  falgebunt.  Mec  incassum 
addidit  mea,  qiiia  senectus  humana  morbis  grat Issi- 
niis  saiiciata  tcndit  ad  fiiieni,  querelis  onerosa,  oo- 
lore  defennU  est.  Contra  senectus  Ecclesiae  ad  vitani 
dttcit  perpeluam,  ad  beatitodineni  mirabilem,  ad 
pulchritudlneiu  singularem,  ut  laceant  sicut  3|3 
angeli  Dei  roerueruit  io  iila  congregatione  noine- 
rari.  Subjuniit  etiam,  m  miseiicordia  uberi,  ul  el 
molta  intelligeres  dona  et  benefir.ia  sine  dubitatione 


Yers.  i3.  Plantati  in  domo  Dom^^m^  in  atriisdomus 
Dei  nostri  florebunt.  Qtioniam  justos  virof  eb-clii 
arboribvs  comparavii,  nunc  araoenitatem  et  pulcbri- 
ludioem  Ecclesiae  calbolicae  brevissima  commeoiort- 
tione  designat;  In  qua,  duiii  plantatio  dicitur,  prs- 
destinalio  Doniini  slgnificatur  :  quia  nisi  quis  is  ct 
plantatiis  fueril«  crementuni  felicissiiuum  non  halb^ 
bit.  Considera  etiam  quod  pianta*os  in  domo  Domim, 
in  atriis  florere  maoifestat  :  sciiicet  qooniam  qui  iii 
ista  Ecclesia  per  gratiam  D(fmuii  piantatur,  in  lllo 
ingressu  Jerusalero  modis  omuibus  florebunU  iliriiiJii 
enim  initium  dicitur  mansionis;  difmus  aulem  Inte» 
riora  membra  designat;  ct  utrumque  slmul  unl  rei 
iion  poiest  convenire.  Ilic  enim  josias  bene  dicliur 


lierpetua;  quod  totum  coiilra  sxciili  istius  senectatero  C  plantatus,  qul  radeibus  virtutum  terreuis  visceribns 


dicitur,  quje  maiis  ingravantibus  on<ratur. 

Vert.  i1.  £l  respexit  ocutus  meus  inimicos  meos : 
«I  tiiMr^eKlef  in  me  mafignantes  audivii  auris  mea, 
Immici  scilicel  sunt  Ecciesiae,  quos  superius  di\ii 
operari  ioiquilatem.  Tunc  aperte  in  ilia  judicatioiie 
vidcbuntiir,  quando  qoi  hic  celati  sunt,  ibi  cum  suis 
operibus  apparebunt;  qaos  tunc  ir.ilus  respicil, 
quaiido  in  sinistraro  partem  segregaios  esse  cogno- 
scit.  Sequitur,  ei  inewrgentes  in  me  maHgnantes  audi" 
vit  auris  men.  Jneurgentes  sunl  malignantes  divites 
hoius  saeculi,  qui  bic  paupertatero  Ecelesiae  iroptt 
elaiione  despiciunt.  Hos  audibunt  [ed,^  audiunl]  au* 
res  oinnium  fidelium,  quando  increpationibus  (nro- 
priis  sua  desideria  factaque  condemnabunt :  dictori 


firniiter  continetur.  /n  atriis  entin  merilo  florehit  ^ 
quando  in  illo  resurrectionis  loilio  aaditi  uiuiieris 
feiicitate  gaudebit,  id  est,  Yenite^  benedicti  Patris 
mft,  percipite  regnum  guod  mMi  paratum  eet  ab  orj- 
gine  mundi  (Matih.  xxv,  34). 

Vers.  14.  Adhuc  mttltiplicabuntm'  in  seneeia  nberi^ 
et  bene  p  tientes  erunt,  Senecta  boiiiinuw  arida  atqoe 
sterilis  est;  Ecclesia  vero  tunc  magis  incipit  esse 
uberrima,  quando  ad  finem  sxculi  f^rit,  Doroiiio 
niiserante,  perdocta.  0  senectus  viridis,  et  (lonbus 
couipara!a  inaiuhtas!  Apptret  qiiofiiam  domus  isla 
calo  tegitur,  in  qua  bontines  plantantur  ut  floreant. 
In  fine  siquidem  sseculi  sanctorum  numerus  crescft, 
et  persecuiionibus  crebris  agitur,  ut  cito  prsedesli- 


suiit  enim  (sicut  Salomon  dicit) :  Quid  nobis  profuii  ^  natorum  numerus  impleatur.  Sic  ei  snperius  dixil : 


fKperHo,  aul  quid  divitiarum  jactantia  eontutit  nobis 
{Sap,  V,  8)?  et  caelera.  Ibi  enim  audiuntur  siia  voia 
damnantes,  qul  se  in  boc  saeculo  beatissimos  aesti- 
inabint. 

Vers.  12.  Justus  ut  palma  fiorebit,  ut  cedrus  Libani 
muttiplieabitur,  Ad  ingressum  tertium  sancta  venit 
Eccletiay  obi  sic  per  comparaliones  memorat  praemia 
iiealorum,  sicut  superius  dixit  damnari  posse  fma 
peccantium.  Feno  eniro  companiti  snnt  peccatores, 
quod  delectabili  qiiidem  viriditate  oritor,  sed  celei^ 
riino  fine  siccatur ;  juetus  vero  dignissime  compnra- 
tiir  patnuB,  Patma  enim  dicta  cst  quasi  pacis  aliiia, 
'/um  piwmium  est  fn  fgone  rincenlibus,  sicut  Apo- 


Et  senectus  mea  in  msericordia  tiberi.  Addidit,  et  bene 
patientes  erunt^  quia  l>eaiorum  passiones  coelormn 
regiia  conquirunl. 

Vers.  45.  Vt  annuntient :  Quoniam  justus  Dominus 
Deus  noster,  et  non  est  irdquitas  in  eo,  Sancli  qoos 
superius  dixit,  bene  patientes  ernnt,  dum  coeperint  prae- 
niia  diviiia  snscipere.  Annuntiabunt :  Quoniam  justus 
est  Dominus,  id  est  qui  servis  suis  promissa  dona 
coinplevit.  Et  non  est  in  eo  iniqvitas^  ut  in  hoc  inaiido 
pro  se  periulerit  periclilari,  quos  ibi  ornabil  coroiia 
uiartyrii. 

Conetusio  psatmi . 
Coiumonuit  nos  sancia  mater  Ecclesia  queina  Jmo 


CGI 


EXrOSlTU  IN  PSALTt.lUUM.  PSAL.  XCIL 


\m 


iSutu  peccatores  ul  lcuuiu  pcrcaiii,  cl  jtisii  ul  paluia  A  scd  q-iia  liutuan  •  Kc:iori  Ucx  .TlernM«  manircstnlioiie 


floreaui.  hixil  cliam  qua  vicissiludinc  gaudea  :l  qui 
liic  crebris  afniciiouibus  ingravanlur.  Ipsa  esl  dies 
tabbaii  quam  lilulus  praedixil,  in  qua  jusli  sub  ex- 
suiiaiijne  laudes  Domini  celcbrabunl,  cl  liberali  a 
muudi  bujus  perseculionibus  feriaia  securilaie  gau- 
debunt.  Ne  despcremus,  boua  promisii ;  ne  pecce- 
mus,  gravilcr  coinminata  esi.  Sic  tolum  pro  nobis 
agitur,  quod  nos  admonere  dignUur. 

EXPOSITIO  IN  rSALMUM  XCff. 

Laus  cantici  ipsi  David,  in  die  ante  sabbatum,  quando 

terra  fundata  eti. 

Canticum  ad  laudem  Dlvinilatis  saepe  d'ximus  pcr- 
Linerc.  Nam  quod  addidit,  ipsi  David,  Cbrislo  Domino 


san( inp  in(!:irnationis  innoiuir.  Scquiliir,  decorem  tii- 
duitf  id  csi  puicbritMdincin  suae  maje>tatis  ostendit, 
sicut  in  Evangelio  legiiur,  qiiaud  >  transflfi^uratus  e-i 
in  montc  Thabor  coram  discipulis  suis  :  Et  respien* 
duit  facies  ejus  nt  sol^  vestimenta  autem  ejus  facta  sunl 
alba  ut  nix  {Matih,  xvii,  2),  qualia  fuUo  nou  potesi 
facere  super  tcrram. 

Induit  Dominus  fortitndimm^  et  prwcinxit  se,  Tste 
locus  est  secundus,  qnem  «lixiroiis  a  fortitudine.  Ct 
rcspice  quod  prius  comma  in  eodem  verbo  flnivit, 
unde  posterius  inchoavit.  Qii:e  flgura  dicitiir  epem- 
basis,  qiioties  a  1  decorem  diciionis  scrmo  aliquis 
itcratur,  sicut  cst  illud  :  PsalUte  Deonoxtro,  psaltite; 
psatlile  Regi  nostro,  psallite,  ct  his  siniilia.   FortilU' 


nrobatur  aotatum,  aui  vere  dicitur  manu  fortis  ac  ^  ..  •  j  •.  <    •  ■   j    . 

|iruu<siui  -Hi^u  II ,  4UI       «  jj  dmem  vero  induit,  quando  m  passione  sua  Jiid.ieis  se 


desiderabilis  :  quoniam  et  solus  potest  praeslare  quoe 
vult,  et  a  suis  cultorihus  unica  affectione  desideratur. 
Sequitur,  in  de  ante  sablaium,  quando  fundata  est 
terra.  In  dit  ante  sabbalum,  sexta  feria  siguiflcatur, 
quae  sabbatum  siiie  dubitatione  prxcedit.  Sed  dum 
iegatur  in  Genesi  tertio  die  aridam  apparuisse  {Gen. 
i«  0),  inquirendum  est  cur  terram  sexto  die  d.cat  esse 
Jundatam,  Sed  bic  bominem  debemus  accipere,  qui 
pcr  terram  congruenter  adverlitur,  Ficut  est  illud  : 
Terra  «,  et  in  terram  ibis  {Gen.  in,  19),  quem  iiiler 
initia  reram  seito  die  Crc.itorem  legimus  condidissc. 
Ctslcut  cum  seila  luie  fecit,  ila  illum  veniens  eadem 
.'etate  reparavit.  Prima  enim  n^ias  auctnriiaie  Patrum 
ab  Adam  usque  ad  Noe   b^gitur  comprehcns:!.  Se- 


nmda  a  Noe  usqi.e  a.l  314  Abnha.n.  Terlia  ab  ^  ^^^,^^^^^^  pr„stravit. 


tenere  quxrentibus  respondit  :  Elgo  sum  {Joan.  xvin, 
5,  G).  Al  ilH  abierunt  rctrorsum;ei  terrorc  magno 
p^rculsi,  qui  ad  viin  faciendam  veneraut,  ipsi  potius 
corrucbani.  Si  ista  duo  8piritu.iliter  accipiamus,  om- 
nino  conveniunt:  decorem  induilteis  quibus  fldei 
veritatc  Dei  Filius  apparebat;  fortiiudinem  auiem 
induit  adversus  eos  qui  ei  credcre  noluerunt,  judi- 
cium  comminando  prscdiccns  cis  debitas  poenas  im- 
pios  esse  pasNuros.  Prascinxit  se^  illud  forle  significat, 
quando  praecinxit  se  lintoo  et  pedes  discipulis  lavit 
{Joan.  X1I1,  4).  Illa  eiiim  humiliias  ct  decorem  liabnit, 
quia  dignatus  est  coelorum  Dominus  humiHimQui 
ob!ie<]uiuui  suis  famutis  exhibe^e.  Habtiit  ei  fort  tudi- 
nem,  quia  per  huniilitatcm  diaboli  malitiam  super- 


Abraham  usque  ad  David.  Quarta  a  David  usque  ad 
iransmigratioaem  Babyloni^c.  Quinla  a  iraiismigra- 
lioue  Babyloniae  usque  ad  praedicationem  Joftnnis. 
Sexta  vero  atas  a  prxdic^tione  Joanuisagiiur  usque 
ad  Gueiii  sasculi  :  in  qua  Dominum  Salvatorem  ve- 
nisse  manifesium  est,  quando  bomini  variis  casibus 
fUiGtuanti  fundamcnta  tux  fldei  propitiatus  iuduMt. 
Tunc  cnim  fundata  est  terra,  quando  in  euiii  humani 
^'eneiis  est  flrmaia  crcdulitas.  Et  ideo  laus  saiicl» 
incarnationis  ejus  ps;)lmi  isiius  contextione  cantatur. 

Divisio  psalmi. 

Primus  locus  est  a  pulchritudine  ipsius,  deinde 
a  foriitudine,  tertio  ab  operibus,  quarto  a  polestale, 
qainto  a  laudibus  universitatis,  sexto  a  veritate  di- 


Vers.  2.  Etenim  firmavit  orbem  terroe^  qui  non  rom- 
movebitur.  Tertiic  .irguineiilaiioQis  lociis  oboritur , 
qu^^m  superiiis  diximus  ab  opcribus.  Firmavit  eiiifn 
orbem  terrm,  id  e^t  Erclcsiam,  quaudo  in  Evaugelio 
dixit :  Tu  es  Petrus^  et  supcr  hanc  petram  osdifiraba 
Ecclesiam  meam,  ei  portce  in^eri  non  prcevalebunt  ad" 
vcrsus  eam  {Uaith.  xvi,  18).  Vera  laus,  mirabile  pra** 
conium,  ut  terra  illa  quse  significal  Ecclesiaui  loto 
orbe  dilfusam  iioii  commoveatur  ullateniis,  quamvis 
isla  freqiieuii  concussione  vexeliir. 

Vcis.  5.  Parata  sedes  tua,  Deus^  ex  tnnc;  a  soeculo 

tu  es.  tpse  est  qnarius  locus  quem  supra  diximus  a 

poleslate.  SiT<*  illam  sedeui  vult  intelligi  qua  ^edet 

ad  dextcram  Patris,  sive  istam  quam  habet  in  iiienle 

ctornm,  ^wstremum  a  laude  domus  ipsius,  quara  de-  D  fiJ**''»»",  sicui  lcgiliir :  Superquem  requiescit  Spintus 


cet  SHterna  exsultatioue  gaudere.  Sic  istis  septem 
sedibus  argumentorum  demonstrativi  gciieris  est  for- 
mata  laudatio.  Scd  pro  divisionibus  (sicut  in  aliis 
psalniis  fecimus)  qu  utitatem  nuiiien  siifflcit  poni, 
fpi.tiido  et  ipse  calculus  apte  dispositus  res  continuas 
separarc  dignoscitur. 

Exposilio  psalmi. 

Vers.  I.  Dominus  regnavit,  decorem  induit.  Ilic 
priuius  cst  locus  argunienlationis,  quciii  diximus  a 
pulcbritiidine.  Nain  qose  vcnliira  enint  prnphrta  rc- 
spicicns,  regnaturum  Dominum  magna  cxsultaiiono 
concelcl'rat;  non  qwia  dt>minnri  ccepit  ex  lcmpore, 


meuSy  nisi  snper  humilemf  el  quietum^  ei  trementem 
verba  mea  {Isai.  lxvi,  i)1  Parata  Kigniflcat  pncdesti' 
nationem,  quia  toiuiii  iu  illa  vcritate  coiisistit  quid- 
quid  in  admiiiistiaiiimo  muiidi  evcnire  cooii^erit.  E.r 
ltt>icsigniflcai  Chrisli  incarnatioitem,  quae  fuit  ex  &la- 
ria  Virgine,  quaiido  aposlolos  siios  el  ciriero!)  fldelei» 
plenitiidine  [ed.,  pleiiitudineni]  sua:  maje^taiis  edo- 
cuit.  A  swculo  deitatem  sigoificat,  qua  coxteruus 
rcgna:>s  cuni  Putrc,  nescit  csse  sub  tempore.  Pcr 
hxc  eiiim  verba,  una  quidem  pcrsona,  sed  duae  si- 
gniflcantur  nat'ir;e  Domini  Cbristi.  Uiide  necessa- 
riiiiu  est  hanc  regulam  per  loca  congrua  (sicut  Pa- 
truin  flrmat  aucturiias)  sa^pius  comuionere.  Atquo 


663 


M.   AURELII  CASSIODORI 


m 


uliiiani  sic  dcmentium  ljaTctic(»r(im  conquicscai  im-  A  nunqiiam  deseral;  sic  comp<inil,  ut  iiuUalenus  diMi- 


pruhiiaSy  ut  hoc  magis  importune  qnam  neccssarie 
rrpcteie  videamur. 

Vers.  4.  Elevaverunt  flmma,  Domiue^  elevaverunt 
(tumina  vocei  suas,  a  vocibus  aquarum  mullarum, 

Vers.  5.  Alirabiles  elaiionet  maris ;  mirabilis  in  ex- 
ceisis  [ms.  A.,  in  aliii]  Dominus,  Isle  quinlus  est  ar- 
gnmentalionis  locus  a  laudibus  universitatls,  ubi 
prupbeia  intuitu  divinae  cbaritatis  exsuUans,  flumina 
dicil  emanare  Domini  pra^xouia.  Quu^  (Igura  dicilur 
prosopopoeia ,  quoties  inanimatis  rcbus  verba  tri- 
bnunlur.  Quod  scbcma  in  Scripturis  divinis  creber- 
rime  reperiiur.  Sed  bonum  est  ut  quaeramus  quae  sint 
istJ  flumina,  qnae  voces  suas  elevant  h\  clamorem. 
Aposioli  scilicei,  qui  de  Spirilu  sancto  poiati  sunt, 


petur.  Yeriim  iixc  sancti/icatio  (quod  cst  praestantis- 
siinimi  dccus)  non  ad  momentum  iribuiiur,  sed  sub 
a^terniiaie  pr;ifsialur.  Longitudo  enim  dierum  aeter* 
nilatem  signilicai,  quae  nullo  potesl  line  conciuJi. 
Nam  (sicnt  quidam  dixit)  longuin  non  est,  iu  quo 
est  aliquid  exiremum.  SIc  loiius  demonstrativi  ge* 
neris  sepiein  partibus  dominici  adventus  est  luudata 
perfcctio. 

Conclusio  psalmi. 

Ccce  sexta  sabbati  in  incarnatione  Domini,  qaam 
tilulus  praedixit,  ostensa  est.  Audiant  insipienles 
hunc  psalmum,  qui  pulant  splendidum  adventum 
Domini  aliqua  derogalione  fuscandum.  Per  ipsuro 
declarata  est  hominibus  potentia  sanctissimae  Tri- 


sicut  in  Gvangelio,  capul  fluminum  el  fons  aquanim,  B  ,»:,«»:«.  «^^ ;,«,...«  „•«.:  k««.:«»»*.-    i« 

^      *     *  .      .       nitatis;  pcripsuTOsacri  baptismalis  lavacra  provene- 

Oominns  ipse  teslalur  :  Qui  credit  in  me,  flumtna  de 

ventre  ejus  fluent  aquce  vivce  (Joan,  vii,  38).  Ipsa  ergo 

1'umina  m  •naveruni  sermones  irriguos,  ipsa  in  prx'* 


dicaiionibus  suis  voces  erexcre  sanctissimas.  Quae 
incrito  eievatcB  dictae  sunt,  quoniam  Auclori  laudes 
suas  salutariter  obtuleruni.  Muudana  enim  flumina 
cnrsus  suo%  n(»n  erigunt,  sed  potius  in  inferiora  de- 
mergiml.  Nain  postquam  de  apostolorum  praedica- 
tione  dixil,  nunc  exponit  qucmadmodum  Ecciesia 
Domini  largiiate  proGciat.  A  vocibus  aquarum  multa' 
rum,  gentes  significat,  qux  ad  catholicam  lidem  Do- 
ininum  laudiindo  conveniunl.  Ab  istis  crgo  vocibus 
mirabiles  factae  sunt  elaliones  niarist  id  est  de  saeculi 
istius  salo  animarum   prnvenit  salutaris  asccnsus. 


runt;  per  ipsum  beatae  communicationis  dona  collata 
sunt;  per  ipsum  diversa  charismatum  munera  flo- 
ruerunt;  per  ipsum  mors  occubuii,  vita  surrexit; 
per  ipsum  diabolus  victus;  pcr  ipsum  bomo  nosci- 
tur  esse  liberatus.  Exsultanl  angeli,  gloriantur  coBli, 
et,  proh  nefas!  adbuc  homo  ingratus  redditur,  ciii 
singulafiter  subvenisse  luonstratur. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XCIII. 

Psalmus  ipsi  David,  quarta  sabbati. 

Duin  illa  verba  nota  sint  quae  praecedunt ,  quid  sit 
quarta  sabbaii  oporlet  nos  diligentius  perscrutari. 
Quarta  sabbati  est  a  sabbato  quarta  feria,  qiio  dle 
Dominus  in  principio  roundi  luminaria  coeli  luirabiii 


Mare  enim  est  salsarum  aquarum  copiosa  colleclio  :  C  dispositione  constituit.  IIoc  aptaudum  est  ad  saiicloa 


sic  Lcclesia  sapientes  popuios  in  caiboiica  unitate 
cimiplectitur,  quorum  mirabiles  elationes  tunc  fiur.t, 
quando  iu  mandatis  Domini  firma  mcnte  consistunt. 
£t  hxc  omnia  ad  ipsum  referunt,  per  315  Qu^'" 
universa  quae  sunt  bona  proveniunt,  sicul  Jacobus 
aposlolus  dicit :  Omne  dalum  oplimum^  et  omne  do^ 
num  perfectum  desursum  est,  descendens  a  Patre  /u- 
minum  {Jae.  i,  47).  Ait :  Mirabilis  in  excelsis  Dominui, 
quia  morlalium  iaudabilis  vila  non  est,  nisi  Ulonim 
qno8  ipse  facit  excelsos. 

\ers.  G.  Teslimonia  tua  crtdibilia  facta  suni  nimis. 
Dixit  de  adventu  Domini  propheia  qua)  fleri  veracis- 


viros,  de  quibus  psalmus  iste  dicturus  est;  q^i  me- 
rito  cceli  luminaribus  comparantur,  quoniam  m 
terra  coelesti  conversatioue  respleDdent.  Maguo  au- 
tem  mysterio  hunc  et  duos  pra|cedeotes  psaltuos 
talium  dierum  commemoratione  praenotavit,  ut  per 
signiflcaniias  rerum  virtutem  videretor  ilidicare  psal* 
morum. 

Divisio  psalmi, 

Gum  respiceret  propheta  humanum  genus  dete- 
stabiii  persuasione  confundi,  ut  putaret  Deuin  cu- 
ram  non  habere  mortalium,  quando  versa  vice  justoe 
videbat  contrarietaie  ptemi,  et  impios  prosperitati- 
bus  elevari :  in  prima  parte  Dominum  rogat  ut  re- 


fime  praevideliat ;  nuoc  ipsum  genus  laudis  exponit, 

.,«ando  leuimonia  prophelaruia  Himi,  credibiliajacta     ^ribMVsuperbisrpeMuos  mundutn  Uli  Jum.tione 
»,m,  dum  incarnatio  Verbi  qa»  prasdicia  foeral  D  ^  ^  ^.^.^^^^^  ^^^^^  p^^^^  .^^  .^^^^._ 

iiiundo  salutaris  apparuit.  liujus  enim  glorioso  ad- 


ventu  revelata  sunr  qu;e  in  sacris  libris  tenebantur 
occuita.  Quis  enim  sapientium  de  promissione  mu- 
iieruin  dubitare  possel,  quando  ipsa  plenitudo  quae 
promitlebatur  advenit? 

Yers.  7.  Domum  tuam  decet  sanctifieaUOy  Dominey 
in  longitudinem  dierum.  Septimus  locus  qui  restabat 
adjunctus  est,  quom  diximus  a  laude  domus  ips'ns 
debere  signari.  Domus  itaque  Domini  cst  universalis 
Ecclesia ,  quae  per  mundi  ambitum  noscitur  consti- 
tuta ;  hanc  decet  sanctificatio^  id  est  advenlus  lui  co- 
piusa  uenedictio.  Ipsum  enim  deciis  est,  quod  orna- 
wetiia  ownsi  possit  exccderc  :  quia  sic  oriiat,  ut 


tor,  qui  stultis  murmurationibus  blasphemabaut»  ut 
Deum  putarent  humanarum  rerum  soHicitudiueai 
non  habere,  dum  ipse  creaturis  suis  probeiur  inlel- 
ligentiam  praeslitisse  :  l)eatuin  illum  existimans  qoi« 
mundi  isiius  feliciiate  despccta,  in  divina  reverentia 
perseverat.  Tertia  ad  eoriim  animos  invitandos  Do- 
minum  sibi  dicit  fuisse  refugium,  ct  futurum  Tindi* 
ccm  fore  peccantium. 

Expositio  psalmi, 

Vers.  1.  Deus  ultionum  Dominus ;  Deus  ultionum 
libere  egit,  Videns  propheta  blaspheiuorum  iniquita- 
tes  in  magnam  prosiluisse  licentiam,  dislrjciiuiicm 


665 


EXPOSITIO  IN  PSALTF-RlliM.  PSAL.  XC!IF. 


CCf» 


cis  Domini  qiiasi  lerribilia  fulmiiia  comminaiur;  ui  A  iicelnobig  privaias  collocuiiones  advenere  :  nequod 

^empus  essei,  quod  a  culpls  iinproborum  redderelur 
alicnum.  Iniquitalem  vero  ad  uirumquc  perlinere 
non  dubium  esi,  quia  de  illis  diciiur,  qui  perversis 
loquacilalibns  efferunlur.  Verum  ne  illud  loqui  so- 
lummodo  sermonum  esse  senlires,  addidit,  qui  ope- 
rantuT  injustitiam ;  ut  et  sermone  et  operc  delesu- 
biles  jngiier  apparerent.  Diligenier  aulem  intende 
quemadmodum  usquc  ad  nnem  divisionis  bujus 
augmenla  semper  scelerum  facil.  Quod  scbema  di- 
cilur  climax,  id  est  gradai.io.  Exaggerantibus  cnim 
ad  supcriora  cresccre  decoius  asiensus  est.  Quod 
eliani  in  virlulibus  fccil  Aposiolus  dioendo  :  Qnis  no$ 
separabit  a  charitate  Chrinti?  Tribulatio,  an  angustia, 
an  fame$,  an  nuditai,  an  persccutio,  an  gladius  (Rom. 


tanuc  majestatis  timore  perierriti,  a  suis  perversita- 

tilius  redderentar  alieni.  Dicit  enim,  De*  s,  lerribile 

nnnnen,  quoniam  ex  limorc  descendit.  Et  iit  Dimii- 

iiuro  io'elliga8  SaWatorem ,  sequitur,  uUionuni  Do" 

minuif  id  est  qui  judicaturus  e>t  mundum,  'tultio- 

nibus  justis  affligere  veniet  obstinalos.  Quis  ergo 

tali  non  terreatur  auditu?  Quis  non  pnvescat  vindi- 

ceni  [«</.,  judicem],  qui  ise  potest  intelligere  pecca- 

torem?  Uepetit,  Deus  uUionum  libere  egii^  id  est, 

hiillo  iinpediente  judicavit;  sicut  fecit  quando  Phari- 

«xis  et  potestatem  habentibus  suas  iiequilias  impu- 

favit.   Libere  quoque  egit^  quando  in  templo  dociiit 

populos  tanqudm  potestatem  habens.  Sic  el  in  alio 

/oco  Pater  de  ipso  dicit  :  Ponam  super  salutari  meo; 

fiducsaliter  agam  in  eo  (PsaL  xi,  6).  Quapropter  con-  B  viii,  55)?  et  cxtera. 

sial  eum  eyisie  libere,  cujns  ncc  veriias  roprehendi 

poterat,   nec  poiestati  obviari  posse  constitbat.  In 

illo  eiiim  voluntaria  humiiitas,  noii  patientiae  neces- 

M  fuit. 

\er6.  3.  Exalfare,  qui  judicas  terram ;  redde  retri" 
^onem  superbis.  Exaltare  dicitur  humili,  qui  ab 
^ftiipiis  comprehensus  noscitur  esse  cruciGxus.  Sed 
ilOauiYis  ista  pro  nostra  redemptione  pertulerit,  tunc 
^sr^ltatus  est  coram  diseipulis  in  majestaie  sua,  qiiaiido 
^om  ad  gloriaro  constat  resurrexisse  perpetuam. 
^m  ergo  sanctissimus,  quod  scit  esse  venturum. 
^Oo  enim  imperaiiva  verba  sunt ;  sed  per  haec  sen- 
^^xitia  certi  animi  el  devotio  desideranlis  oslendilur. 


uitur»  qui  judicas  terram;  utaperte  demonstraret 


Vers.  5.  Populum  tuum,  Domine,  humiliaverunt,  ei 
htBreditatem  tuam  vcxaverunt.  Populum  tuum,  viros 
[ed.,  veros]  dicii  fideles,  qiios  idem  perhibet  humilia- 
los,  quoiti:iiu  Deo  lieri  contumelias  audiebant.  Ne- 
cesse  est  eiiim  devotum  famnlum  dolore  criiciari, 
quando  irreverenlissimum  aliqiiid  de  Domino  coo- 
lin«it  audire.  Hcereditatem  vero  populos  signilicat 
Chrislianos,  quos  ideo  dicit  esse  vexatos,  quia  innii- 
meris  cladibus  eos  superbi  perseculores  atterere 
teniaverunt.  Et  respice  qiiam  moderato  verbo  vexa- 
tos  dicit  esse,  non  perdiios,  quia  semper  fideles  u»n* 
laiione  proficiuiit,  et  quanto  plus  illis  humaiia  vis 
ingerilur,  tantoamplius  defensio  superna  prxstalur; 


I 


.  nu  •  ,  '  .  1      .1  .       r  *^^"^  Salomou  dicil :  Argentum  probat  iimis,  et  ho- 

niiiium  Cbristum,  qui  terram,  id  est  hommes  ter-  C  „,,...  „^^^  ,^,  ,_,  ,.    ,  ..  ,  ,-    .    ,mp  T- 

^  •  mines  acceptos  tentalw  trtbulattoms  (Eccli.  xxvii.  6). 

Vers.  6.  yiduam  et  advenam  interfecerunt,  ei  tw- 
piUos  occiderunt.  Legitur  quoque  :  Esto  pupiito  «1 
paler,  et  ,pro  marito  matri  iUorum  (Jbid.,  iv,  !U).  De 
advena  quoque  iu  Pentaleucho  sic  jubelur  :  Peregri- 
num  et  advenam  non  nocebis  :  advence  enim  et  ipsi 
fuistis  in  terra  ^gypti  (Deut,  x.  18).  Ilic  ergo  ul  cri- 
nien  exaggerel,  interfectas  ait  viduas^  advenas  et  pu^ 
piUos;  ut  quos  Dominus  tuendos  atque  juvandos  esse 
prxcepit,  eis  manus  scelerata  non  parcerei.  Ecce 
argumeiitum    quod    dicunt    oratores   a   laude    rei 


los  majestatis  sune  dilione  judicabit.  Et  ut  hoc  de 
piit  debuisses  advertere,  subjunxit,  redde  retribw 
mem  superbii.  Superbi  enim  illi  sunt  qui   in  sua 
lignitate  deficittDt,  nec  aliqua  satisfactione  ad 
mini  videntur  misericordiam  pervenire.  Superbus 
tem  et  316  diabolus  diciiur,  et  qui  ejus  perver- 
^^  ^atibus  obsecundat.  Istis  ergo  retributio  reddenda 
cum  audierint :  Ite  in  ignem  (Fferfium,  qui  paro' 
e$i  diabolo  et  angeUs  ejus  (Matih.  xxv,  41). 
Ters.  5.  Vsquequo  peccatores,  Domine ,  usquequo 
caiarei  gloriabuntur?  Adliuc  in  sensu  superiore 
iatens,  de  illis  peccatoribus  dicit  qui  obslinata 
lonlate  durescunt.  Dicendo  en;m,  usquequo  pccca- 
gloriabunlur?  islud  sxculum  significat,  in  quo 


I^sae,  quain  bene  tunc  veritas  profudil,  quod  nuiic 
ad  usus  verisimiles  subiililas  bumana  convertir. 

Vers.  7.  Et  dixerunt :  Non  videbit  DominuSf  nec 


^perbi»  su»  non  babent  inodum.  Nain  in  die  judi-  D  inteUiget  Deus  Jacob.  Exaggeraverunt  superbi  nequi- 


gloriari  non  possunt,  qui  poenas  debitas  ctmse- 
intur.  Repetitio  enim  isia  dolorem  diuturna;  ex- 
laiionis  ostendil,  quia  semper  innoceiitibus  gra- 
esl  criminosorum  conspecta  jactantia. 
Vert.  4.  Proitiinftafriinl,  et  loquentur  iniquitatem  : 
lemimr  omnes  qui  operantur  injustitiam.  Pronun- 
•e  est  aliquid  coram  aliis  publica  voce  narrare. 
I  enim  de  illis  qui  non  solum  corde  concipiunt 
ila,  verom  eilani  ea  sub  Ilberiaie  dlsseminant,  ut 
se  perdant,  et  alios  deceptos  inficiant.  Sequitur, 
ioquenlur  iniqu-taiem,  Cum  sit  pronuntiare^  loqui , 
^  «il  mibi   significare  videtur,   ut  pronuntiaiiones 
iblicas  suasioncs  debeamus  accipere.  Loqui  autcm, 


lias  suas,  ut  homi«Mdiis  alque  oppressionibus  inno- 
centum,  ad  cumulum  mali  blaspheina  quoque  verba 
subjungerent.  Quae  figura  dicilur  sarcasmos,  quasi 
usque  ad  pulpas  penetrans  hostilis  irrisio.  Dicebant 
enim,  Dominum  non  videre  quas  probabanlur  sub  iiii- 
quitate  peragere  :  xstimantes  innla  sua  non  respici, 
quaiido  se  non  seutiebant  subceleritate  percelli.  De- 
mentes,  qiii  paiieniiam  Doinini  traxerunt  ad  infirm!- 
taiis  injurias,  cum  facta  su:i  nec  vidcre  eum  diccreni, 
nec  inlelligere  posse  seiilirent;  dum  illo  pius  inode- 
rator  exclamct  :  Nolo  mortem  peccatoris,  ted  ut  con^ 
vertatur  el  vival  (Ezech.  xviii,  23).  Deus  autem  Jacob 
dicit,  Dcus  Christiani  populi.  Solel  enim  boc  noiuon 


tf. 


067  M.   AUHELIl  CASSIODORI  608 

ScriptiirA  divina   rcpctcrc,    quia    per  ipsuin  sub^e-  A  et  de  lege  tua  docums  eum ,{.o\\{rA  \iynos  hciia  porii- 


(|UtM)S  eailiolica  sigiiificalur  Ecclesii. 

Vers.  8.  Intelligite  nunc^  qui  insipientes  estis  in  pO' 
vulo;  el,  stulli,  aliquando  sapite.  bxposiia  coDsueiu- 
iline  tiiaiignoruni,  venil  ad  secuiKiani  purieni,  iii  qua 
eos  coiiiinoiiet  ut  (andeni  aliqu.indo  a  nefanda  per- 
suasione  discedaut.  Innipientes  illos  appeilat  qui  in 
tiicclesia  constituli,  sxculi  i^iitis  (elicltaie  niorden- 
lur.  In  poputo  autem  ideo  subjunxit,  quia  praviis 
intelligeuiias  suis  convenliculis  public;i  voce  denun- 
tiant,  et  doeere  videniur,  qucd  ipsi  pessiina  iiilen- 
iione  didicerunt.  Stultos  aiiteiii  illoi  dicil,  qui  verai 
religioiiis  expertes  aperia  eontradiclioue  bla>plie- 
inaui,  di( eiites  :  Ncc  videic  Deuin  quod  hcinines  fa- 
duiit,  ne '  iiiteliigere  qiiai  deliiiquunt.  Sequiiur,  et. 


tiir,  Dfatus;  nuin  sicui  illi  cad  tls  cogiialioiiibus  il- 
ludiintur,  iia  isti  doctritiui  coe  esiis  veritaie  firman- 
tiir.  Yenii  eigo  ad  ill  s  quos  in  tiiulo  psalnii  caii 
luoijnaribus  coinparavil.  Sed  boc  beatiiudinis  genus, 
quemadmoduin  proveniai,  consequenter  exponit,  di- 
cens  :  (lI  de  lege  tua  docueris  eum.  Ist.  enim  non  va- 
nitalibus  illuduniiir,  sed  vera  dociriux  qualliaie 
complentui',  nuiitqiie  revcra  beali,  quoniam  ccelestis 
sapieniix  munera  piTi-epcruiit. 

Vers.  13.  Ut  miiijt's  eutn  a  diebus  mali^^  donec 
fodiatur  peccatori  [ovfa.  IstiiJ  j:ini  sancLnc  Icgis  con- 
siat  es^^c  benelieium,  nt  in  a  Iversis  niniidi  istiiis 
di&cat  Glirisiianus  palieniiain,  qiia  mitigaiitur  scin- 
per  adversa;  legitur   enim  :   Exspecians  exspectnvi 


stulti,  ali'iuando  sapite;  id  e^t,  demenies,  adveriite  B  Dominum,  et  respexit  nn  {Psal,  xxxix,  2),   et  liis  si- 


Doiuini  pieiaiem,  qui  (alia  putatis  Domiiium  negii- 
gere,  qna;  suis  pr;eceptis  cogiiosoitur  inliMierc. 

Vers.  i).  Qui  plantavil  aurem^  non  audiit ;  aut  qui 
finxit  oculum,  non  considerat? 

Vers.  iO.  Qui  corripil  gentes,  nou  arguet;  qui  docel 
hominem  scientiam?  Ilis  du<  bus  versibiis  per  singii- 
bis  sententias  decurrit  pulcberrima  nimis  et  abso- 
luta  probalio  :  qiia!  tamen  tncrepativc  legeiida  cs(. 
Dicit  eniin  :  Qui  tribuit  aurein  diversis  creaiOris^^uis, 
t»ibi  denegavit  auditum !  Qui  plasmavit  oculum,  non 
baliebit  aspeclum !  Uiii  prxdicationibus  propliet;i- 
ruiu  ^'cnles  arguit,  ipse  iuinime  jiidieabit !  Qui  do- 
euit  bominem  scieniiam  ipse  rationis  indigus  perma- 
neblt !  Quiu  poliiis  artifex  rerum   luoduni  uniuscu- 


milij.  Dies  aulem  mati  sunl,  qiiando  insultare  cer- 
nunlur  injusli,  quaiido  perscculoribus  favet  inun- 
dana  felicitas.  Sed  vide  quid  sequitur,  cxspectandum 
esse  donec  fodiatur  peccatori  fovea;  libc  est,  cum  dies 
ejus  sepulture  provencrit,  quando  jain  non  snper« 
bunt  impii,  nec  ulteiiiis  de  prosperitate  gaudebunt; 
sed  tunc  recipinnt  quod  hic  corrigere  distulcrunt. 

Vers.  14.  Quia  non  repellet  Dominus  plebem  suam^ 
et  hwrtditaiem  suam  non  derelinquet,  Quoniam  supc- 
rius  dixeral,  ut  mitigts  eum,  nuiic  asseirit  non  esse 
repellendum^  quem  propter  coronalc  prxmiutii  parvo 
tempore  couiinemorai  esse  fatigaluni.  IHebem  vero 
$uam  desigiiat  fidelissimos  Christianos,  qui  ad  Doifii- 
num  pura  mentis  iiitentioiie  festinant.  Sequitur,  ef 


iusque  dispensaiis,  nutli  ereatur.iruiu  lantum  tribuii,  C  hasreditaiem  suam  noi  d,relinquet,  Hcereditas  est  bu- 


«luantum  iu  se  esse  cognoscit.  Desinat  ergo  vaiia 
praesumptio  imagiiiari  velie  fal^issima.  Sola  eni  ii 
Diviiiiias  est  qiiui  omnia  veraciier,  omnia  potCbt 
uosse  perfecte.  Inspiclamus  eiiam  quain  pulcbre  lo- 
cuiionis  ordo  decurrat.  Dicit  eniiii  :  Qui  plantavit 
aurem^  el  non  sequitur,  non  babet  aurein,  sed  dixil, 
non  audiet,  Talis  eti:mi  modus  bicution  s  sequitur, 
aut  qui  finxit  ocutum,  non  dixit,  non  habet  oculuin, 
sed  dixii,  nm  considerat;  ut  oslenderel  virlutes  au- 
dieiidi  videndiqtie  in  Deo  e^ssc,  non  mcmbra.  Quas 
argumcniatioiies  breves  aiqiie  lucidi^simas  enlhy- 
incmata,  id  cst  meiilis  conccptioiies  dialeclici  ap- 
pcllare  volucrunt.  Ilas  pro  brevilaie  sui  oralores 
freqijcnter  propriis  disiinctioiiibus  aptavenmt.   Hic 


mana,  qu£  ad  successorem  prioris  Domini  migra- 
tione  iransfertur.  Nam  ha^rediias  Chrisii,  licet  sil 
ejus  sanguine  coiiquisita,  nunquam  suom  pcrdit  aii- 
ctorem,  sed  cum  ipso  nihilominas  possidetur. 

Vers.  15.  Quoadusque  juslitia  eanvertatur  in  jHtli^ 
cium ;  et  qui  teuent  eani  omnet  qui  reelo  sunt  eorde. 
Justiiia  hominuiii  (unc  convertiiurin  judicium^  quanUo 
apostoli,  vel  qui  eorum  mcrits  proximantur  (sicut 
cis  promissurti  cst  iii  Evangeiio)  sederint  super  duo- 
decim  sedes  judicare  (Matth,  xix,  2^>)  cum  Christo. 
I>ta  enim  justiiin  fidelium,  qu»  in  boc  miindo  eza- 
11  ini  subjacel  impiorum,  ibi  omnes  protervos  sap  t- 
bosq'ie  jidicabit,  sicutdicit  Apostolus  :  NeseitisquO' 
niam  angelos  judicabimus,  qnanto.  magis  swcularia  (i 


aoteiii  syllogismus  constal  ex  propositionc  ei  con-  ^  Cor,  vi,  5)!  Gt  ne  isti  qui  esseiU  fort.i8se  diibilares. 


clusioiie,  sibi  lanien  utrisque  contrariis;  317  sicut 
bic  fac(uin  esi;  iiain  propi)sui(,  Q  d  plaAaya  aurem; 
conclusit  ex  contrario,  non  audiet,  et  reliqna  qn:e  in 
co  vcrsu  sequuntur  hiijusmodi. 

Vcrs.  11.  Dominus  novit  cogitatones  hominum 
quoniam  vancp  sunt,  Post  illa  qme  dixeral,  sequiiur 
vera  sentenlia  :  quoniam  t:»linm  hominnm  cogita- 
Itones  omnino  sunl  vanissimse.  E(  beiie  diedim  es(, 
Dominus  novit,  quia  ipsi  se  per  se  nosse  non  pos- 
sunt,  qui  pravis  cogitationibus  occupan(ur.  Vanum 
enini  dicimus  quidquid  a  verttale  disced.t,  quidquid 
prodcuuni  oon  habet  fructum. 

Vcrs.  ii,  Deatus  homo  quem  tu  e^udieris,  Daminet 


sub  interrogatioiie  requiriitir,  ffui  tenent  eam^  id  est 
justitiam,  Uespondit,  omnes  qui  recto  sunt  c&rde,  /{#- 
eti  corde  sunt  omnes  sancii,  qui  diviuae  regulas  Cuii* 
jmieti  avios  iion  sequuntur  errores. 

Vers.  i6.  Quis  exsurget  mihi  adver$us  malignantes^ 
aui  quis  stabit  mecum  adversus  operantes  iniquilalem  ? 
Ven  t  ad  teniam  partein,  in  qua  sibi  contra  malignos 
spir  tiis  solum  Deum  adjutorem  e-se  tesiatur.  El  quia 
nul!us  est  bominum  qtii  projiriis  viribus  adversuseos 
confliclare  pr;evaleat,  iiiterrogative  lcgendum  est  : 
Quis  (xsurget  m.7n  ?  id  est«  nemo  pro  me  adversuiu 
da^monos  certniurus  assisiit,  dum  eos  po  iu:»  bonii- 
nes  malis  imitationibus    subsequanlur.    Advcrsari 


609 


EXPOStTIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  XCIIL 


670 


eoiiu  hoslis  esl,  non  sequacis.  Addidit,  ant  qui$  stabit  A  gere  enim,  adverliiiius    plasniare ;  nnde  et  figuluni 


Ki^eum  ad¥er$u$  operante$  iniquitatem  f  Quasi  iii  arie 
oerfaiiiriis,  quasi  diversis  jaculis  vuliieraiidiis ;  ut 
tioii  nianus  inserendo  viacat,  sed  ad  victoriam  maj;is 
palieiido  perveniat.  Istud  enini  tale  certainen  est,  ot 
viiicat  qui  sustinet,  et  perdat  ille  qui  vulnrrat.  Quem 
scnsum  et  Apostolus  dicit :  Non  e$l  notn$  coUuctatio 
adver$u$  carnem  et  $anguinemy  sed  adver$ui  prineipet 
et  pQte$tat€$  tenebrarum  harum^  adver$u$  $pirituaiia 
nequiiim  in  ceBle$tibu$  (Ephe$.  yi,  1i). 

Vers.  17.  iVist  quia  DominH$  adjuvit  me^  paulo  mi- 
vfu  habitaverat  [ed.,  habita$set\  in  inferno  anima  mea, 
Attendens  prius  ad  hnmanam  imbecillitnlem,  nus- 
qtiam  sibi  reperit  adjtitorem;  sed.conversus  ad  Do- 
mlDuni»  statim  quod  opiiulnri  possel,  invenit.  Dicit 


bene  solcmus  vasorum  dicere  formatorem ;  nam  •! 
ille  qui  inentitiir,  aliquid  sibi  videtnr  posse  couftiH 
gerc.  Unde  hoc  verbum  multis  rebus  apponitur ;  sed 
congnie  tuiic  intelligitur,  quando  caiisis  aut  personit 
convenienter  aptatur. 

Vers.  ^\,  Captabunt  in  animam  justi,  et  sanguinem 
innocentem  condemnabunt,  lloc  frequeiiler  Ifgiiiius  jn 
niartyribus  ractuin,  ut  Iruculenli  persecuiores  aliquo 
dolo  iiilerciperc  nitantur  animas  innocenles.  Capla-' 
bunt  en  m  dixit,  qiiasi  captiose  tractabunt:  qiiia  ve- 
rain  cansam  criiuinis  in  talibus  invenire  non  pot- 
sunt.  Istud  autem  quod  sequitur,  sub  exsecraiiuiio 
legeiiduin  cst,  et  sanguinem  iunocentem  condem" 
nabunt ;  ut  quod  scelerihus  datuin  est,   iuiprohitat 


eBia,  /Vtsr  quia  Donunue  adjuvit  me,  in  illam  foveam  B  hoininuin  virUitibus  tribuere  non  recuseU  Sttngui$ 


proiious  incidissem  in  qua  peccaiores  certum  ett 
posse  demergi ;  hoc  esl,  pauto  minu$  habitaverat  in 
infemo  anima  mea,  Vanis  enim  persoasionibus  po- 
luissct  decipi,  nisi  mcruisset  a  Dcmiiio  liberari. 

Vers.  48.  Si  dicebam  :  Uotu$  est  pes  meu$,  mtfe- 
ricordia  tua,  Domine^  adjuvabat  me,  Hic  bt^neliciutn 
eelerrimae  eonfessionis  ostenditur,  ut  cum  se  l.ipsuni 
dieerct,  statim  munera  divina  sentiret;  qui  felid 
sorte  liberatus,  inde  reatum  evadere  prxvaluit,  quia 
culparo  Judiei  non  negavit.  Sic  Petrut  cum  vocatus 
gretsibus  suls  calcaret  undat  maris,  expavit  (Matthm 
xrr,  30) ;  ted  ideo  cito  meruit  liberari,  quia  infirnii- 
taiem  tuam  obrui  proiinus  exclaniavil :  cui  ttatim 
adfuil  miterieordia  divina,  dum  tensa  manus  eripuil. 


enim  pro  dolore  petilur  sancli,  cui  laus  et  ohseqniuoi 
debuisset  offerri.  Iloc  et  ad  Dokninum  Salvatoreiu 
poiest  referri,  qui  vere  innoeen$  atque  immaculatut 
pro  Hostra  redemptione  tenlentiam  injustae  coo- 
denmationis  excepit. 

Vers.  ^i,  Et  [actus  e$t  mihi  Dominu$  in  refugium^ 
et  Deu$  meu$  in  auxilium  $pei  mece,  Ut  osienderet  per* 
eecntiones  hominum  nil  valere,  eo  tempore  inngis 
dicit  divinum  sibi  provenisse  rcfugiHm,  quando  su- 
peibia  hutnan»  persecutionis  inflnta  est.  Pcr  hanc 
enim  sanclse  martyrum  germinant  palmfle ;  per  hanc 
coronalis  itla  beaiiiudo  praeparatur ;  per  hanc  nuplia- 
lis  stola  conceditur ;  per  hanc  coe!orum  regna  rese- 
rantur;  et  quidquid  desiderio  inagno  petitnr,  ipta 


qoeoi  diffideniia  eaveoda  mergebat.  Tantum  enim  C  poiius  taevieote  prae.uatur.  Sequitur,  et  Deu$  mrui 


volel  io  principiit  accelerata  confetsio,  ut  ante  io« 
dulgeniia  subveniat,  quam  pcena  percellat. 

Vert.  49.  Secundum  muUitudinem  dolorum  meorum 
in  cerde  meo,  con$olatione$  tuce  Ivetificaverunt  animam 
meam,  llulta  quideio  vuloera,  sed  sufficiens  omnino 
niedidna,  qoando  tecundum  dolores  asperos  conso- 
latorisi  dicit  venisse  remedia.  Nam  quod  alt,  in  corde 
meo^  tuat  significat  taluberrimas  cogitaiiones ;  ut 
cum  reiributiones  teternat  mente  revolverct,  roala 
tenporalia  sioe  dubitatione  despiceret;  et  confortatut 
inde  tumeret  remedium,  nnde  se  pervenire  judicabat 
ad  Gbrislum.  Iptae  tunt  eonsolatione$  quae  lasti/icant 
anima$,  quamvit  corpora  videantur  afnicta, 

Vert.  20.  Nunquid  adhwret  tibi  $ede$  iniqidta  r, 


tn  auxilium  $pei  mece.  Duro  dicit,  auan/fnm,  ostendit 
te  adhnc  este  passurum.  Propler  hoc  denique  addi- 
dit,  et  $pei  mece,  quoniam  bic  adhuc  speni  hi^beiniis, 
non  rem  tenemus ;  sed  cum  illud  tempus  rcvclationlt 
iiluxerit,  spero  relinquemus,  quia  jain  nostruni  de- 
sideiium  possideblmus ,  sicut  dicit  Apostolus  :  Nom 
quod  videt  quis,  quid  $peral?  Si  autem  quod  non  vide- 
mu$  $peramuSf  per  paiientiam  exspectamus  (Rom,  vui, 
24,25).  Quaproptersiciitclamorem  saoctorurn  in  su- 
perioriltus  proplieta  declaravit ,  dicendo  :  Usquequo 
peccatores,  Domine,  usquequo  peccatoree  gloriabun' 
tur?  ita  nunc  ponendo,  Et  factus  est  mihi  Dominu$ 
in  refuyiim,  ct  Deu$  meu$  in  auxilium  ipei  mear,  cau- 
sain  lotius  ha:sitatioois  abscidil. 


17111  fingi$  dolorem  in  profcepto?  Negative  dicendum  D      Vcrs.  25.  Et  reddet  iUi$  iniquitatem  ip$orum,  et  in 


csi  :  Nunquid  particeps  tui  erit  throuus  insidiarum? 
Qoia  josto  Domino  noo  potest  proximare,  nisi  qnod 
ejut  constat  regulis  convenire.  Sic  per  speciem  octa- 
varo  definitionis ,  quae  Graece  xact  a^aipco-cv  toO  ivav- 
tnv,  Latine  per  privantiam  contrarii,  negando  quod 
noo  etl,  definitur  qnid  sit  Ghristus  Dominus.  Sede$ 
coim  tnt^tttfafti  ett  inundi  istius  volopiuosa  posses- 
ftio,  quae  Domino  adhaertre  non  potest,  quando  suos 
318  famulot,  ne  rebus  lalibus  caperentur  admo- 
nuit.  Praeceptum  enim  ipsius  continet :  Beati  qui  tu- 
gent,  quoniam  ip$i  con$olabunlur ;  et  iterum  :  Beati 
qui  per$€Cutionem  patiuntur  pmpter  ju$titiam,  quoniam 
tpiorum  esl  regnum  coelorum  {Matth,  r,  5,  10).  Fin* 


malitia  eorum  disperdet  eo$  Dominus  Deu$  noster,  Ccce 
omnis  dubilatio  saluberrimo  fine  curala  est.  Nam 
illos  quos  diccbalur  Doininus  non  videre,  neque  in- 
telligere,  opportuno  tempore  retribuel  illis  opcratio- 
ncs  suas.  Sed  iiitelligamus  quid  sit  quod  dicit,  et  red^ 
det  iUis  iniquitatem  tpiorum,  id  est  retribiiet  m:ilit 
secundum  vota  nequitiae  suae ,  non  secundum  illud 
bonum  qood  Yidentur  facere  nescienles.  Nam  qui 
sanctissimos  persequuntur,  ad  coelorum  quidem  re- 
gna  transmittunt;  sed  credunt  se  perdere,  quot  sla- 
tuerint  iniqua  voluntate  trucidare.  Verom  isli  tales 
in  illa  parte  judicandi  sunt,  in  qua  malitiam  conee- 
pisse  noscontor.  Et  uou  (\itQd  Uoc»  ^^^"Ql  \^«X\\\a 


G7I 


II.  AimELlI  CASSIODORl 


G7^ 


omniiiiii  crimiiium  oapax  cssc  dicalur.  Nain  sicul  A  luino  non  reddamur  abscnles,  qtioniani  ubique  lotus 


cbarilas  niultifarias  virlutes  conlinel,  ila  malitia  cri- 
iiiina  diversa  compiectitur.  Disperdel  eos,  id  est,  n 
suo  regno  eificiKt  alienos,  ul»i  incomprehensibiiem 
pCRnam  suslinentmali,  cum  a  tanto  munere  reddun- 
tur  extranci. 

Conclutio  pmlmL 

Respicinmus  hunc  psalmuin  quo  decore  rcsplcn- 
deat :  qiicmadmodum  illi  murmurationi  competenter 
Olijectus  esl,  qiia  maiime  Inborat  hum:mit:)S.  Nullus 
iiiTideat  perituris;  nullus  felices  a*stimet  qui  sub 
oiternitatc  damtiandi  saiit.  Amemus  polius  arflictio- 
aea,  quae  faciunt  perpetuo  reiices.  Nam  si  aniaram 
medici  potionem  non  respuimus,  ut  mereamur  tem- 
poralem  8usci(>ere  sospitatem,  quis  istud  sanae  men- 
Cis.afrectare  non  debeat,  quod  se  propter  xterna 
gaiidia  subire  posse  cognoscat;  maxime  cnm  in  ipsis 
mifieriis  amplius  opituletur  nobis  dextera  Creatoris? 
Et  ideo  non  debemtis  esse  solliciti,  quia  non  nos  ta- 
lis  impugiiat,  qualis  est  iile  qui  vindical. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XCIV. 

LatiJ  cantici  ip$i  David, 

Virtns  psalmi  istius  nec  obscura  nominum  inter- 
pretatione  prsedicitur,  nec  liistoriae  aiicujus  similitii- 
dine  declaratur ;  sed  hoc  aperte  breyiterqpe  prx  fo- 
ribus  lcgitiir,  quod  in  penelralibus  inveiiilur.  Laus^ 
vocls  significat  devotionem ;  caniicumf  mentis  bilari- 
tatem ;  quod  in  opere  psalinodiae  utruinque  debet 
ease  sociatum,  qualenus  oflicium  linguq^^nostrae  con- 


cst,  tamen  ionginqui  efflcimur,  cum  acluum  nosiriH 
rum  quaiitatibus  submovcmur,  sicut  per  propbetam 
Dominus  dicit  :  Populus  hic  labiis  me  honorat^  cor 
OMiem  eorum  longi  esl  a  me  {Isa.  xxix,  15).  Deinde  ad 
quas  cpulas  invilet  osiendit;  ait  cniin,  exsuliemnt. 
Sed  quoniam  est  et  saeculi  isiius  exsuUatio,  qnae 
roaxime  aiiimos  occupat  infideles,  addidii,  Domino  : 
de  quo  vera  prsDSumptione  gaudclur,  ubi  exsultatio 
acdiflcatioiiein  reperit,  non  utique,  ruloaro.  Sequitur, 
JubHcmus  Deo  salutari  nostro.  Jubilare  saepe  dixioius 
magnum  nioium  [ed.,  niodum  ]  esse  Ixtiiiae,  qui 
qiiamvis  verbis  nequeat  explicari,  lamen  aniplis- 
sima  voce  declaratur,  intus  esse  designans  gaudiuui 
cui  senno  non  suHQcit.  Nam  cuhi  dicit,  salutari  nostro.. 
B  significat  Dominum  Salvatorem ,  qui  nobis  saljuteini 
luorieiido  concessit,  patieiido  exeinplum  iribuit,  te- 
surgendo  salutaria  munera  coiidonavil.  Hoc  eiiiin 
verbo  saiis  abundcque  moustratiiAi  et>t  cui  laus  ista 
dicereiur. 

Vers.  2.  Prteoceupemui  (a^iem  ejus  in  confessione, 
et  in  psalmis  jubilemus  ei.  Pripoccupare  cst  ante  ali- 
quid  facere  quain  ilie  videri  possit  qui  creditur  ad- 
veoire.  Faciem  dicit  conspecium  ejus,  quando  tem- 
pore  judicii  sui  cunctis  impiis  terribilis  apparebit. 
Confessiotiem  vero  dixirous  duobus  mpdis  accipi  de- 
bere.  Confitemur  eninit  cum  Dei  laudes  religiosa  de- 
votione  persolvimus.  Conntemur  eiiani  quando  pee- 
cata  nostra  pceniientiae  satisfactione  damnamus.Qiiod. 
hic  adroonet  fieri  debere,  ut  ante  judicialem  adveii- 


juncto  gaiidio  compleatur.  /pii  Z)ai7fd,  signiflcat  Do-  ^  turo  debeamus  nostra  facinora  conflieri  :  ne  venieiis 


minum  Salvatorem,  cui  laus  ista  cantatur.  Naro  prin- 
cipia  psalmi  de  ipso  canunt;  posteriora  vero  ab  ipso 
Domino  proferuntur.  Considera  quia  laudes  bumanae 
augmentis  et  exaggerationibus  efferuntur  :  praoco- 
nium  vero  diviuum  qualibet  exrellenlia  diciilur,  re- 
Iractatum  tamen  semper  altius  invenitiir. 

Divisio  psalmi. 

PrnRvidens  propheta  turbam  Judacorum  Christo 
Domino  posse  resislere,  |Timo  ingressu  ad  psalmo- 
diam  invitat  populos  Hebrasorum,  laudes  Domini 
dulcissima  veritate  describens.  Secundo  ipse  loqui- 
tiir  Dominus  Christus,  iie  cor  suum  induret  idem 
Itnpulus  Judaeorum,  et  hoc  uis  conlingat  quod  patri- 


discutiat  quod  nos  sino  dubitatione  condemnaL  Se* 
quilur,  et  in  psalmis  jubilemus  ei,  Inspice  quo  mode- 
raroitie  cuncta  disponat  :  confesiioni  tribulationem 
dedit,  juhilationi  iaRtitiam,  ut  utraque  rcrum  vicissi* 
tudine  defaecjtus,  fldelium  devolus  anirous  offcratur. 
Nec  vacai  quod  iterum  jubilemut  ait ;  ut  rero  uimis 
neces^ariam  e\  ipsa  repetiiione  cognosceres. 

Vers.  5.  Quoniam  Deus  magnut  Dominut^  et  Rex 
magnus  super  omnes  deo^.  Hinc  jam  per  ires  versus 
causae  referuntur  qiiare  delicat  Domino  jubilari.  Qu;e 
flgura  dicitur  actioiogia,  id  est  caiisae  redditio.  Di- 
cendo  euim,  Quoniam  Deus  magnus  Dominus^  o^tendit 
nullum  esse  potiorem.  Magnus  quippe  non  dicitur. 


.        .  .  .    .     i\  niS(  qui  summae  potestalis  arceni  tenere  monstratur. 

bus  eorum,  qui  non  meruerunt  terram  repromissio-  ^  o      •  n  i        «.       r 

...         o.       .    1... -1.  r  Stiiiniuir,  et  Retmagnussuner  omnet  deos.  Deos  Ire- 

ms  nitrare.  Sic  mirabin  dispensaiione  perfectum  est.  .      i    •  i  t.      •  -t  n  « 


ut  invitalionibus  blandis  primum  propheta  populos 
horlaretur;  deinde  ipse  Dominus  ob-tinatissimos 
adnioneret,  quatenus  corda  coruin  lapidea  conside- 
rata  Domiiii  sui  niajestate  inollescereiit.' 

313  Expositio  psalmi. 

Vers.  1.  Venitef  exsultemu$  Domino;  jubilemns  Deo 
ialutari  nostro»  Velut  quidain  prxco  judicis,  excita- 
lor  populi  g;iiliis  EcclesiiC  orantes  inviiat,  ut  de 
somno  hujiis  sxcnli  evigilantes,  iaudes  Doiniuo  de- 
beanl  jucunda  exsultatione  concinere.  Venite  enim 
illis  dicitur,  qui  longe  positi  seutiunlur,  qui  se  itec- 
t}wij  Hdei  jjjtc^ritaie  junxcruut.  Nam  quainvis  a  Po- 


quentcr  legimiis  ab  honiinibiis  conflclos,  ut  Jovem, 
Martem,  Saturnum,  caeteraque  idola,  sicut  et  in  suLh 
sequeiili  psalmo  dicturus  :  Quoniam  omne$  dii  gem^ 
tium  dcemonia;  Dominus  autem  coslos  fecit  (Psal,  xcv, 
5).  Legimus  ctiam  deoSf  sanctos  viros  a  Domino 
constitulos,  ut  est  illud  :  Deus  ttetit  in  synagoga  deo- 
rum;  in  medio  autem  deos  disccrnit  (Psal.  lxxxi,  i). 
Super  illos  auiein,  sive  quos  hoinines  flnxenint,  sive 
quos  ipse  fecil,  Rexesi  magnus  omnipoteiis  Cbristuii, 
qui  eos  ampiius  excellit,  quam  potcst  privaiis  regiu 
potestas  eroiiiere.  Qui  revera  proprie  dicitur  /iex, 
quoiiiam  et  creat  ointtia,  et  regit  universa. 
Vers.  4.   Quoniam   non  repeUit  Dominut  piebe:n 


i'» 


EXrOSlT.O  VS  ISALTERIUM.  PSAL.  XCIV. 


671 


iniaii;  quon.am  in  n\m\u  ejut  omnes  fiues  lerrcc,  el  a/-  A  poniliir.  Adjecil,  ct  phremui  ante  Djminiim,  qui  fecii 


tUudines  montium  ijtsius  swU,  Post  magniiiidiiiein 
Doniini  prxdiclam ,  venit  ad  ejtis  mirnijilcra  iiifiDi- 
laiaque  cleineniiam.  Dicit  enim  Jutjscain  plebem  Do- 
mlnum  non  rcpellere,  qiiam  sUji  cognoscitiir  clegisse. 
Inde  eniin  prophetac,  inde  aposioli  el  mulli  fidelcs, 
qui  Domino  siiicera  mente  crediderunl,  t^icut  dicit 
Apost<»lus  :  Quid  dicemuSy  fratres  :  nunquid  reputit 
Dominut  plebem  suam,  quam  prwscivii?  Ahsit,  Sam 
e§o  hraelila  sum  ex  semine  Abrahanif  de  tribu  Den- 
jamin  (Rom,  xi,  1,  2).  Sequiliir,  quia  in  manu  ejus 
onmes  fines  terrce,  ls(ud  ad  gentes  pertinet  uiiivcrsas, 
qiix  Cliristo  Domino  fldeli  devotione  suiijecise  snni. 
CJniiseniui  paries  fuit  plebs  Judxorum,  alter  vocatio 
gentium,  qui  in  angulari  lapide,  id  est  in  Gliristo 


nos,  Magim  fiduc  ia  est  ante  iilum  geniero  qui  not 
dignatus  cst  su:)  pieiaic  plasmare.  Cito  enim  cogno« 
scit  facturam  suain,  si  ad  se  nostra  \  jdent  corda  con- 
versa.  Ante  Dominum  est  ergo  ptorare^  pios  fletus 
efTiindere,  et  pessima  fucia  damnare;  ut  earum  re- 
rum  indiiigenliam  mereaintir,  quas  Domini  timoro 
dcserimus.  Nam  si  lota  cordis  puritate  deprecemur, 
facile  iios  qui  fecii  et  reficiei.  Sic  per  (iguram  clia- 
racierismon  ornniium  imap[o  descripia  e^t. 

Vers.  7.  Quia  ipse  est  Dominus  Deus  noster;  einos 
poputus  ejuSy  et  oves  paicu(e  ejus.  Hodie  si  vocem  ejus 
audieritis.  Triplex  causa  redditur  quare  Dorninus  de- 
beat  adorari.  Primuiii,  Quia  ipse  est  Dominus  Den% 
nosier^  ul  jusie  illi  videalurmunus  adoratiouisnflrerri. 


Oomino  venieitles  ora  quodammodo  sua  insolubili  B  Doinde,  quia  nos  suinus  populus  ejus.  Sequilur,  et 


cbaritale  junxerunt;  de  quo  scriplum  est  :  Lapidem 
^puM  reprobaverunt  adificantes,  hic  factus  est  in  caput 
mnyuli{  Pm/.  r.xvii,  21,  et  Maith.  xxi,  42}.  Adjecit, 
^  aliitudinet  montium  ipUussunt.  Attitudines  monkim 
Muul  potestates  Sieculi  honoresque  terreni,  quo<;  idco 
dicii  esse  Doroini,  ne  de  ipsorum  elaiione  lurbemiir. 
KAUk  licet  niare  ventis  saivientibus  intumescat,  hab<-t 
Camen  lerminum  liiius  sunin  :  sic  poiestates  sa;culi 
■iirnsurani  duminationis  accipiuin,  quainvis  iiicaute 
«le  sna  potestate  glorientur. 

Ters.  5.  Quoniam  ipsius  est  mare ,  et  ipse  fecit  il- 
dud;  ei  aridammanus  ejus  fundaverunt.  Mare  signifl- 
«al  genies,  quae  in  hoc  saeculo  diversis  vitiorum  fla- 


oves  pascuas  ejus;  hoc  est  lertiuin  quod  constat  e&se 
proniissuiii.  Dicitur  cniin  iteruin  quid  sint  fldeies. 
utique  ove$  pascuas  Domini.  Paicua  Mgniflcant  su« 
perna  dona,  quibus  anima  siiavi  epulatione  saginatur. 
Et  beiie  deflnitum  est  qiiid  sit  populus  Christiaiiu*«, 
oves  puicuce,  quia  scteruis  deliciis  felici  sorle  satia- 
tur.  Ovet  signifloant  cordis  simplicitatem,  quam  h.i- 
bere  constai  populuin  qui  pastori  suo  inansufta  pie- 
tate  consentit.  Sed  -his  omnibus  proponitur  una 
condilio  :  Hoiiie  si  vocem  ejus  uudieriiit;  scilicet 
quam  subter  dicturus  est.  N»m  qui  vocein  ipsius  non 
audit,  nec  grex  ipsius  dicitur,  nec  in  pascuis  colliHi 
catur,  sicut  in  Evangelio  legilur  :  Oves  mee  voccm 


libus  commoventur;  quas  ideo  dicit  factai^  a  Doiiiiiio,  ^  meam  audiunt,  et  sequnntur  me  metB,  et  ego  cognosco 


Vl  omnia  voiuntaii  ipsius  subjecla  esse  cognosccre>. 
Omiiis  enini  qui  res  aliquas  operatur,  in  sua  polcstate 
liabet  illa  quae  facit,  sicut  et  alius  psalinus  dicit  : 
Omnet  gentct  quascunque  fecisii  venient,  et  adorabunt 
€oram  te^  Domine  {Pbal,  lxxxv,  9).  Scquitur,  et  ari- 
4am  manus  ejus  finxerunt,  Dixii,  mare;  iiunc  dicit»  et 
mridoiHt  qu;e  lerra  merito  intelligitur,  quia  per  se 
seinper  arida  cst,  nisi  aut  fluviorum,  aut  iiubhum 
iDUiidatione  rigetur.  Sic  ei  corda  nostra  ad  lK)nos 
frucius  sterilia  atqne  aridasunt,  nisi  Domini  misc- 
ricordia  coinploautur,  ei  instnbiles  nos  atque  litu- 
bantes  dono  sux  niisericordiae  fundare  dignctur. 
Qnapropter,  sicul  snperius  dictum  est,  his  omnibus 
jungendum  est,  jubilemus  ei. 

Vers.  6.  Venite,  adorcmus  et  procidamut  ante  ewn ; 
ploremut  ante  DomiVmm,  qui  fecit  nos,  In  piincipio 
psalmi  invitat  populum  ad  jubilationem,  nunc  borta- 
tnr  ad  poenitentiae  sospitatem:  merilo,  quia  prius  ad 
exsultationeni  rndes  populos  invitavit,  ne  adhtic  tre- 
piJantihus  imponcret,  quod  pavescere  potiiissent.  Sed 
postriuam  Doinini  gloria  poleniiaquc  narrnta  est, 
aple  confessionein  plorationis  imposuit,  qnando  in- 
strocUis  aDiinusnon  potuissetrespueresaluberrimani 
potiouem.  Et  n  ila  quod  hic  sanctx  orationis  fornia 
iribuitur.  Adoremut  cnim  dicit,  corporis  nos  in- 
fl«.'iione  curvemus.  Procidamut  autein ,  ante  ipsum 
Dus  320  prostornainus ,  tolaque  membrorum  effu- 
sioue  tendamur;  quod  fleri  solet,  quaudo  animus  ni- 
nia  eoni|*unctione  flammatus,  prccum  huinilitatc  de- 


eas^  ei  nutlus  rapit  eas  de  manu  mea  {Joan.  x,  27, 
28),  eic.  Hodie  signiflcat  semper,  quia  jugiter  au- 
diendus  est  qui  salutariler  monet.  Gujiis  ^erinonis 
▼im  Apostolus  potenter  expressit  :  Sed  adhortamini 
votmetipsos  per  bingulos  diet^  donec  hodie  cognomina* 
tur  {  Hebr.  iii,  15).  Ilactenus  propheta  ixcutus  est, 
nuiic  subseqiientia  videainus. 

Yers.  8.  Nolite  obdurare  corda  vestra,  tiatt  in  ern» 
cerbatione  tecundum  diem  tentationit  in  deterto,  Pcr* 
ventnm  est  ad  ingressum  secunduni,  ubi  JudaRos  Di>< 
minus  Saivator  alloqnitur,  ne  parentiim  suoruui 
obstiiiationibus  imitatis,  a  requic  Domini  reddaniur 
alicni.  Dicil  eniin,  Nolile  obdurare  corda  vestra,  qui.! 
non  credentium  corda  omnino  lapidea  sunt,  d  vere 
silicibus  comparanda,  quae  imbrem  friictiferum 
non  recipiunt,  quia  sterilitatis  su»  ariditate  dure- 
scunt.  Ponitqtioque  exemplaceleberrima,  utquieos 
obsiinatos  esse  noverat,  noiissiina  calamitate  terrc- 
ret.  Tentntio  enim  Judaica  (sicut  in  Exodo  legilur) 
contra  Moysen  gravi  muruiuralione  surrexit,  dict^ns : 
Nec  cscani  sibi  in  deserlo  dari,  nec  aqiiain  potabi- 
lem  div  na  largitate  concedi  {Exod,  xvi,  3).  Rem  qui- 
dein  neccssariam  postulabani;  sed  ideo  fuit  eoruni 
dftesiabilis  voluntas,  qnia  non  est  credita  in  Divi- 
nitate  potentia.  Uuapropter  rulpa  illis  pareiituin  iie- 
cessarle  repetitur,  ut  debita  viiidicta  timeaiur. 

Vers.  9.  Ubi  tentaverunt  me  patres  vestri;  proba' 
verunt  me,  et  viderunt  opera  mea,  Ubi  (sicut  supei  iui 
dixit)  signiflcat  in  descrto;  illic  enim  fragilitas  bu- 


675  M.  AUaF.LII  CAS510D0RI  6"« 

inana  Deum  lenUvil;  sed  slatim  virlus  Diviiiiuiis  A  i«»piis  ulique  non  dabitur  qui  sua  iualignlUU5  du- 
tpparuit,  qu:mdo  esca  vcnit  ex  aere,  polus  ex  lapide. 


Scd  peira  produxil  aqnas;  corda  vero  iiifideliura 
daruerunl  in  lapideam  sicciutem.  Sed  qu»  demcntia 
est  adliiic  sequi  praviutes  illorum  in  quibus  tain  ve- 
hementer  cognoscitur  vindicatum?  Nain  cura  dfcil, 
palres  vettrl^  et  eos  quoque  signideat  obstinatos, 
quia  illum  unusquisqnc  habet  patrem  quein  cogno- 
scitiir  im*tari,  sicut  Judaeis  iii  Evangelio  ipse  Domi* 
nus  dicit :  Yot  ex  patre  diabolo  etiU  (Joan,  vni,  44). 
Sequitur,  probaverunt  me,  et  viderunt  opera  mea, 
Probttverunt  utique,  quando  manna  esurientibus 
pluit,  quando  illis  colurnlcum  tributa  est  multiludo, 
qnando  irrigux  aqua:  de  siuorum  sicciUle  fluxerunt. 
Nam  qiiod  addidit,  et  viderunt  opera  mea^  infideiitas 


ruerunl. 

f  321  ConcluHO  ptalmi. 

Audile,  Judaei  sacrilrga  mente  durali,  ul  si  bene- 
ficia  non  recolitis,  saliem  debiu  snpplicia  forinide^ 
lis.  Qiiid  est  aliud  in  reqiiiero  Domini  non  introire, 
nisi  perpetua  tormeiiU  suscipere?  Non  vos  implicet, 
qiiaesumus,  rrror  alienns,  patrum  vestrorum  desi- 
deria  meliore  conditione  mulate.  Si  aquas  in  siccitaie 
poscitis,  ad  fontem  Domini  convenite ;  si  manna  de- 
sideratis,  corpus  Domini  Salvatoris  accipile.  Illa  de- 
derunt  vestris  patribus  poenam,  vobis  isia  tribvunt 
requiem  sempilernaiu.  Quinimo  priores  veslros  (ide 
superate,  incredula  eorum  cordar  rcspuite ;  audientes 


x.am  quou  aouiu.i.  «  .mri.m  up^u  n^cunn  ......      iUu.ninaiione  divina  credile.  quod  iUi  etiam  videntes 

corum  argnitur.  qui  carnalibus  oculis  inl.iti  sunl.  B  _^,^  „.i.....„h  vni„„.n.«  r.oin.r«.  Nnlii«  Hi..l. 


quod  cordis  luinine  niinime  crediderunt :  et  ideo  vi- 
derunl  dixll.  non,  crediderunt. 

Vers.  10.  Quadragiiita  annit  proximut  fui  genera- 
tioni  huic;  et  dixi  :  Seinp€r  itti  errant  corde^  et  tpsi 
tton  cognoverunt  viat  meat.  Tempiis  hoc  in  magnuin 
sacramentum  probalur  esse  memoratum.  Nam  cum 
quaiiraginu  diebus  ad  mysticum  nuroerum  Dominiis 
jejiinaverit,  curo  alios  quadraginU  dies  cum  aposto- 
lis  post  resnrreciionem  fecerit,  ut  totus  mandus  cre- 
deret,  Judiei  obstiiiali  reperti  sunt,  qui  quadraginta 
annoruin  boieficiis  acquiescere  noluerunt.  Quibus 
itleo  paratur  majiT  ruiua,  quia  in  eis  grandescit  diu- 
turna  superbia. 


cxcaU  noluerunt  voluntate  recipere.  Nolite  dissi- 
mnlare  dum  tcmpUH  est;  nam  sustinebilis  postea  ju- 
dicein.  si  modo  nulueriiis  agnoscere  monitorem. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XCV. 

Canticum  Davld^  quando  domui  mdificabatur  poti 

captivitatenim 

Quanlum  ad  lilteram  pertinet,  tempus  illud  slgni- 
ficatiir  in  titulo  cuui  a  Zorobabel  filio  Salatbiel  post 
captivitatem  tempiuui  Jerosolymiunum  consut  es»e 
reparaium,  quod  usque  ad  superficiem  terne  Chal- 
daeornm  maniis  inimica  destruiit.  Sed  cum  nihil  tale 
in  subseqiieniibus  dicat,  nec  aliqiiando  liiulus  dis- 
crepet  a  narratione  psalmorum,  resiat  ut  euiii  spi- 


Vers.  11.  Quibutjuravi  in  ira  mea  :  Si  inlroibuntin  Q  riinaliter   exquirere    debeamus.    DestrucU    domut 


rcquiem  meam,  Duobus  modis  jurare  dicitur  Deus.  Ju- 
mlplacidns  atque  mitis,  sicut  in  alio  psaimo  legitur  : 
Semel  juravi  in  tancto  meo  ti  David  mentiar  {Ptal. 
LXixviii,  3G  ).  Ilic  autem  jurare  dicitur  iralus.  quia 
viiidictam  noscitiir  comminari.  Sed  boc  jusjurandum 
ad  firmitalem  polliciutionis  manifestum  est  pertinere. 
^ain  si  humincs  juraiil  ut  promissa  custodiant,  quanto 

^iagis  jurare  dicilur  Deus,  ut  res  prxdicti?  neces- 
saria  st:ibiliUte  consisUnt!  Sed  iile  per  se  jurat  qui 
uou  habet  potioreni ,  sicut  et  ipse  Abrabae  dicit : 
Per  memetiptum  juravi^  dicit  Dominut  :  iiist  bene- 
dicent  benedicam  te  (Gen.  xxii,  10,  17).  HumaniUs 
autem  invocat  Deiini,  quia  ipsum  perfidiae  novit 
ultorein.  Ilincestquod  tiomines  prohibentur  jvrare, 
quoniam  proptia  possibilitate  non  valent  promissa 
complere.  Quid  ergo  jurat  Dominus?  quoiiiam  non 

*  inlrabunt  in  ejns  re^itt^  obstlnati ;  sed  selerna  niors 
SDScipiet  qni  non  mernerunl  ad  satisfactionis  ejus 
iDunera  pervcnire.  Merito  siqu  dem  ad  requiem  tn- 
frar^  non  possunt  qui  ipsum  Cliristum  januain 
trauquilliutis  oncndunt.  Perscrutaiidnm  est  aulem 
quid  sibi  velil  quo<t  dicit,  li  tti/roii^u/if  in  requiem 
Meam?  Queni  locuin  gentiiim  Doctor  Uli  modo  ex- 
planat,  dicens  :  Et  rtquievil  Deutindie  tepiima  ab 
omnibut  operibut  tuit  (Uebr.  iv,  -i).  Qui  ergo  in- 
gressus  est  in  requicin  eju3,  etiam  ip<^e  requievit  ab 
operibus  suis,  sicni  ct  a  suis  Deus.  Significat  enim 
lieatitudinis  illius  tempus  quando  ju&ti  post  ago- 
uein  sa.'cuii  l^lius  actcrna  requie  perfruuntur;  quod 


mdificatur^  quando  anima  post  captiviutem  peccaii 
ad  intelilgeniiam  verilatiscceperit(DoroinopraesUnie) 
remeare.  Domut  enim  isu,  id  esl  universalis  Eccle- 
gia,  in  qua  Christus  inhabilal,  vivis  lapidibus  semper 
exsiruitur  .  quia  quotidie  de  confitentibus  sedifica* 
tionis  sumit  augmentnm;  nec  asdificari  desinit  do- 
nec  usque  ad  Anem  sxculi  praedestinatoram  numerus 
imp'eatur.  Menie  sane  condendum  est  psalmum  hunc 
secundum  esse  eornin  qui  de  primo  et  seeundo  ad- 
ventn  Domini  prolo(]uuntur. 

Divitio  ptalmi, 

In  prima  parte  psalmi  commonet  propheta  genera* 
liiatem  canUre  Domino,  et  in  toto  orbe  lerraruni 
D  annuntiare  dominicae  incarnaiioDis  adventum  :  quo- 
niam  super  oinnes  deos  ipse  verus  cst  Dominus.  Se- 
cnnda  parle  diversas  adinonet  gentes  ut  primo  semet- 
ipsos  offeranl,  postea  munera  prsdicationis  exsol- 
vant :  Domini  adventiim  utrumque  commemorans, 
quando  est  judicaius  ab  homine,  et  quando  judicatu- 
rus  venerit  mundum. 

Expotitio  ptalmi. 

Ver.s.  1.  Cantate  Domino  canticum  novum;  cantate 
Domino ,  omnit  terra,  Superiore  psalmo  comnionuil 
propheU  Judaeos,  ut  deposiu  duritia  cordis  ad  cr^ 
duliutem  venirent  Doniini  Chrisli.  Sed  quia  in  iliis 
permaiisura  erat  obstinaU  malignius,  convcuienter 
uuiic  adnionet  geutes,  ut  canticum  novum  debeant  ei 
dicere.  Coiiral  enim  DmiUHO  cauiieMm  n^vum  qui,  ve- 


677 


EXPOiiriO  IN  rSALTEimjM.  PSAL.  XCV. 


OIH 


tere  boniine  depos:lo,  pcr  grallam  baplisnialis  feli-  A  laicm,  (|iioniam  (liim  csscmiis  cnpiivi,  preiioso  saii- 


|riter  iimofatur.  Et  tunc  de  ipso  dotmis  Domini  a^di- 
'(icatur,  qnando  post  imperium  dinb(>H  in  numcrum 

tHsalissimae  congregationis  acquiritur.  Istc  cantus  cst 

(|ui  roentem  pnrissimam  consohlur;  isti  luodulaiio 

i|iue  roedallitus  delectat,  quando  vcre  cantnt  anima, 

qi!«  se  a  peccatis  per  Dci  gratiam  aestimat  esse  lil»e- 

raodam.  Sequitur,  cantate  Domino ,  omnn  terra,  Ue- 

petJtio  ipsa  snavis  est,  nec  in  ta!i  ferbo  potest  cs^c 

fastidiiim,  ubi  se  nullius  cxplere  vatet  ancclus.  DI- 

cendo  enim,    oninis  terra^  c.>tliolicam  si^iiifica^it 

£cctt'Sia:ii ,  quse  per  cunctum   orbem  uoscitur  csse 

dilTusa.  Brevi  cnim  comi  endio  ct  Judxuin  coufiiUvit, 

quia  gcntes  admi^it;  et  Donatuni  destruxit,  quia  ge- 

iicralitati  confessionis  graliam  ncn  negavit.  Nam  ul 

bomines  inteIIig(Tes,  cantate  dixit,  qui  revera  pos-  ^      Vers.  5.  Quomam  omnes  dii  gentium  dcemonia  : 

siiut  laudes  Dnmini  personare;  deinde  quia  pluralem      Dominus  autem  coelos  fecit.  &1irabililer  per  quintam 


guine  nos  redcmil.  Nlmit  auiein  congniit  ad  uiruni- 
qu(%  quin  nec  quantnin  magnus,  ncc  qiiantuni  lauda' 
6/ }<  !>it'poicral  (!X|i|ic:iri.  Sed  qH(uii:im  consideranti 
neslinialio  deficit,  pulclirc  addidil  nimis,  lia  noii 
exponendo  quod  inteiidcbat,  significavit  uberrimey 
et  dec'aravil  non  comprehendendo  quod  voluit.  Se- 
quitur,  terribilis  eil  super  omnes  deos.  Uic  debemus 
adveriere  deos  quos  sibi  gentilitas  iinpia  prxsuni- 
plione  compusuii.  Nain  eos  in  sequenli  versu  mani- 
festal,  quoiiiam  quamvis  itli  stuitis  mentibiis  adora- 
biles  [ed.,  exoiabiles]  et  nietuendi  esse  videantur, 
mullo  t(!rribilior  est  Dominus,  cujus  nec  multiludo 
miracuioruin  potesl  intelligi,  nec  pleiiiludo  niaje^tatis 


agnosci. 


niunerumaptavitad  leriam,  quod  utique  non  conve- 
niret,  si  tellurefu  voluisset  int(tl!igi. 

Vers.  2.  Cantate  Domino,  et  benedicite  nomen  ejus ; 
beme  nuniiate  de  di$  in  diem  salutare  ejus.  Non  vaoat 
qiiod  ista  repetitio  trino  decore  constructa  esl.  Laus 
enim  Cbristi  totins  bonorest  Trinitatis.  Ipsius  quippe 
iiomen  benedicimus,  quando  salulare  nosirum  per 
omnia  confitemur.  Qux  figura  dicitur  epimone,  id 
cht,  repetitio  crcbra  seiiteiiti;)e,  quo:  sive  in  laudibus, 
kive  in  vituperalionibus  decenter  adbibita,  inagnam 
vim  exaggeralioiiis  accuinulat.  Scquitur,  bene  nun^ 
liate  de  die  in  diem  salutare  ejus.  Dies  de  diV,  duos 
sigttificat  diiS   ab>oIule;  quod    i.erliiiere  ad  Scri- 


Speciom  dcfinitionis,  quae  Gra;ce  x«t«  t^v  Xi^tv,  La- 
tine  ad  verbum  dicilur,  coniprehensum  est  quid  sint 
diigentium^  id  est  da;monia.  Dmmonia  suni  enim« 
qu»  nulli  pr(estant;  sed  in  se  credentes  sen^per  de- 
cipiiint,  seiiiper  iiludunt.  Nam  quamvis  dx>mones, 
Latine  ^cientes  voceniur,  qua>i  dii  mam^s  \ed.^  ZomiLo- 
ve;],  in  liuinano  tanien  sermone  conviciiim  ist, 
dum  ita  dicimus  quos  exsecratione  dignos  esse  jiidi- 
cainus.  Non  immciito,  quoniam  in  iilis  vera  scieuiia 
noii  est,  (phT  Creatoris  sui  non  obsecundat  arbitrio. 
Sic  et  sapientis  pbilosophos  esse  dicimus;  scd  hos 
consoquitur  Aposloli  deniiitiva  sentoniia  :  Snpientia 
hujus  mundi  slultitia  est  apud  Deum  (  /  Cor.  i ,  ^O  ). 


pturas  Testamenti  Novi  et  Veteris  xstimamus,  quia  C  I3iide  necesse  estut  bos  scienles  pro  noii  iuielligen- 


utne^iue  xterni  Solis  claritate  resplendent.  Ei  iiide 
bene  nuntiatur  salutaris  Dominus ,  pcr  quas  el  ven- 
lurus  et  vcnisse  monstratus  est.  Proplictje  siqui- 
dero  promiserunt  adventum,  evangclista'  venisse  de- 
c1ararunt.'Ilaque  facluin  est  ut  duo  coelestes  dies 
innuntiasse  ejus  gloriain  comprobentur. 

Vers.  3.  Annuntiate  inter  gentes  gtoriam  ejus^  in 
omnibus  popuUs  mirabilia  ejus.  Cum  superiiis  dixcrit, 
nuntiate  salutare  ejus,  bic  d  cit,  Annuntiate  gloriam 
tjus ;  quod  utrumque  aptisslme  po>itum  esl.  Domi- 
nus  eniin  Salvator  nuntiandus  erat;  gloria  vero  ejits 
annuntianda  p(T^fnfes,quiataiiti  miraculi  pra^dicaltat 
auctorero.  Audiat  Judaeus,  seqtie  intclligat  conli- 


tibus  habeamus.  Daenionum  est  igiiur  a  Deo  quidem, 
sicui  ei  b(moruin  angeloruni  excelleiis  homiues  creata 
substantia,  qux  (propria  facicnte  superbia)  eousque 
pervenil,  ut  n:)turali  dignitate  dcposita,  malis  o|ie- 
ribus  semper  insistal.  Il;ec  sunt  damonia  qiix  alios 
perdunt,ei  scipsa  decipiunt.  Ilxc  sunt  uti.|ue  dii  gen* 
tium^  qui  pcr  infructuosas  valicinationes  et  futuio- 
rucii  vana  praRStigia  festinant  animas  decipere  coii- 
sulentium.  Seqiiitur,  Dominus  autem  cielos  fecit, 
Ecce  revera  Douiini  digiia  laiidatio.  Nam  cuin  dicit^ 
ctjelos  fecit^  onincs  iii  Ipsis  f.ictas  creatiiras  suflicien- 
ter  oslendit.  Sic  eiiiin  iii  majoribus  minora  coniplccti* 
luur,  cuni  dicimus  civitatem  adificatam,  domuui 


roacix  sux  iniquilatc  conlempiuin,   quia   non  dicit  j)  conslnictam;  ibi  enim  reli<|u:e  partes  compreiicn- 


Hebrxis,  Annuntiate^  sed  gentibus.  Et  m  boc  al  tcr 
possis  advertere,  addidit  qu»que,  in  omnibus  popnlit ; 
quo  dicto  universas  genies  absoluta  raiionc  com- 
plexiis  est.  Sequitur,  mirabilia  ^jus,  id  est  incarna- 
tionis  cjus  arcanum ;  qui  duin  sil  altissimus,  factus 
est  pro  nobis  liberandis  bumillimus.  lulelligamus 
antein  quantiim  profecerit  .Tdificatio  sanctx  domus, 
qu«  toiiiiii  orbein  noscitur  coinpiexa  tcrrarum. 

Vert.  4.  Quoniam  maguus  Dominus ,  et  laudabitis 
nimis;  lerribiiis  est  supcr  omncs  deoi.  II  c  dicit  quare 
niiracula  ejus  debeant  et  gloria  pro^dicari ,  Quoniam 
nutgnusest  Dominus.Qu  i  figura  dicilura-tlologia,  idcst 
C3USX  redditio.  Magnus  nd  322  potcstatein  pertinet, 
qtiia  soper  cuncta  potcntior  cst.  Landabiiis  ad  pie- 


duiitur,  ulii  generale  dicitur  ncmen.  Et  respice  quo 
taidal,  coetos  fecit,  Dii  falsa  bominuro  imag;nalione 
reperti  sunt  :  Dcus  autem  coelos  fecit,  ubi  illi  noc 
accedere,  nec  babitare  promerentur.  Sive  castos^ 
apostoh^s  ei  sani  tos  virus  siguilicat,  qui  daemonibus 
iinperare  Domini  miinere  consiierunt.  Sic  deuion- 
sttativuin  dicendi  geiiiis  sub  hr4;vit:ite  compleium 
est.  Vitupcravitenim  su)>eriiis  deosgeniium.  H  laudes 
Doniiui  sub*>equ(Miter  adjunxit  :  quia  gratior  dici 
spleiidor  cst,  cuin  nox  obsciira  praxi^sscrir. 

Vers.  6.  Confessio  ct  spccies  in  conspectu  ejus; 
sanctitas  et  magnificentia  in  sanctificatione  ejus.  Ge> 
neralitatcm  quatn  insiiiuit  adinonere  utilitaiem  ca« 
tiiolicje  religionis  ostcndii.   Dicit  enim  queroadiuo- 


679 


M.  AUnELU  CASSIODOai 


m 


diiin  ci  $peciosi  ci  magiiinci  redJaniur,  qui  ad  iiidul-  A  iniiia,  uiide  non  sanguis  eurrat,  sed  pix  laerj 

f^entiam  |)eccatorutn  perveiiirc  incrucrinl.  Coit/eiiio- 

nem  siquidcm  bene  sequitur  pulchriludo,  quia  ncmo 

potesi  esse  speciosus,   nisi  qui  Domini  fuerit  mise- 

rationemundatiis.  Foedosnos  peccata  nostra  faciunt; 

sed  poenileiitiae  reiidunt  lavacra  decoros.   Ii)l  ideo 

mundissitnain  speciem  ante  Domini  dicit  stare  con- 

spectuin,  qux  fuerit  fideli  confessione  purgala.  Se- 

quitur,  $anclita$  et  magnilicentia  in  ianctificatione 

eju$,  Cxcolit  quod  superius  dixil.    Ipsa  est  enim 

$pecie$  quae  fidelibus  datur,  $aneiita$  et  magmficen' 

tia^  id  est  bonor  el  beatitudo  perpctua.  In  sanctifica' 

lione  vero  ejns,  significat  illam  vocem  qnam  audiluri 

sunl  electi :  Venitef  benedicli  Patri$  mei^  percipte  r^- 


defluant.  Istx  sunt  ho$ti(B  quas  in  qQinquagesinm 
psalinodixit  :  Cor  contritum  et  humiliatum  DeuM  tum 
$pernit  {Psal.  l,  19).  Sed  considera  quia  prius  po- 
siiit,  tollite,  el  sic  introite :  quia  qui  tales  hoitioM  ndii 
poriant,  in  atria  Domini  non  judicanlur  intrare.  Noii 
est  auiem  oliose  suscipienduin,  quod  pluraii  uumefo 
posuil  atria.  Atria  enim  Domini  sont  aposloli  vel 
propbela»,  per  quos  hdelis  popuius  intral  id  Do- 
miiium. 

323  Vers.  9.  Adorate  Dominum  in  atrto  $ancl0 
ejus;  commoveatur  a  facie  eju$  univer$a  terra.  Tane 
revera  Dominu$  adoratur,  quando  fuerint  hosti»  porta- 
t«,  qiiassupcriusinliroavit;  ut  supplicatio  confiteiilis 


gmm  quod  vobi$  paratum  est  ab  origine  niundi  (Matth.      merealur  ad  aures  pervenire  Creatoris.  Nec  vacal 
XXV,  31).  Eccc  specie$  quai  nec  sole  reddatur  fuscn,  »  ^„0^  i„  anteriore  versu  atria  \mmi;  bic  vero  sings- 
nec  vetustate  deterior  :  seinper  fulget,  semper  nova 
est;  nec  aliquid  sustineladversum,   quae  non  babet 
in  perennitate  defeclum.  Nam  quod  dixit  et  magnifi' 


centiuy  illud  significat,  quia  semper  magni  sunt, 
seinper  excelsi,  qui  bonorari  ejus  saiictific^tione  me- 
ruerunt. 

Vers.  7.  Afferte  Domino^  pairics gentium^  affertcDo- 
mino  gtoriamethonorem.  Postquam  magnalia  Domini 
etbeaiorum  dona  prxdicavit,  in  secunda  parlc  stu- 
diosius  commonet  gentes  ut,  omni  cunctatione  dcpo- 
sita,  Afferant  Domino  gloriam  et  honorem.  Nam  cum 
dicit,  patri(e  gentium,  plus  significat  quam  si  solas 
dlceret  gentes.  Gen$  enim  aliquos  potest  babere  pe- 


lariter  a(rtttm  dicit ,  quia  ex  iilis  atriis^  id  est,  patriar-rj^ 
chis,  apostoiis  et  propbetis  in  istud  atrium  catbolicaB 
dunlaxat  Ecclesiac  pervenitur,  ubi  ejus  potentta  roaje- 
staiis  adoratur.  Sequitur,  eommoveatur  a  fade  eju$ 
untver$a  terra.  Quoniam  dixerat  fidelibus  bona  opera 
toHitej  et  introite »  iiunc  dicit  a  facie  ipsius  amatorcs 
saeculi  submovendos.  Non  enim  dixii,  commaveatur 
ante  faciem  ejus  univer$a  terra^  sed  a  facie  efus; 
quod  bwdieque  illis  diciinus,  quos  a  conspecto  no- 
slro  reddimus  alienos.  Qui  bene  terra  dicli  suni, 
quia  terrena  viiia  non  relinquunt.  Quamvis  hoc  aliiv 
in  bonam  parteni  accipi  debcre  dixerunt,  ut  toiie 
terra  commoveatur^  quando  peccator  ad  pGenilenliani 


rcffrinos.   et  dum  nalio  dicilur,  non  advenas  com-  r  r  ^  •.  y\        •         .  i    «      o*  ^    •  .        j-  s 

'^  ;     •   '^*  ""'  »  .....   ^  fueni,  Deomiserante,  perductns.SicScripiuraedivlii«i 


pleciiinur,  sed  tantuni  gentem  unius  saiiguinis  indi 
cainus.  Hic  vero  dictum  esi,  patrice  gentium^  ut  nul- 
lus  indigeiia,  nullus  bospes,  nulius  piTcgriiius  red- 
(leretnr  exceptus.  Patria  enim  dicta  est  qua^i  patris 
»tria.  Sequitur,  Afferte  Domino  gloriam  et  honorem. 
Adinonet  eliam  ut  illa  geiieraiilas  Domino  gloriam 
oiferatet  honorem.  Gloria  est  Domini,  cum  sealiqiiis 
laudabili  conversatione  tractaverit.  Gloridcatureniin 
Dominus  in  talibus,  quando  de  fidelium  fuerit  coii- 
vcrsalione  laudaius,  sicut  in  Evangelio  discipulis 
suis  dioit  :  Sic  luceat  lux  vestra  coram  hominibus,  ut 
vidcant  ve$tra  bona  opera,  et  glorificent  Pairem  ve$irum 
qui  est  in  cmlis  (ilatth.  v,  iG).  tfonor  est  aiitem  Do- 
inini,  quando  in  donis  suis  ei  graiias  referimus ;  et  si 


incomprebensibilis   profundiias»  et  diversis  iiiodit 
intelligilur,  el  una  constare  veritate  moiistratur. 

Vers.  40.  Dicite  m  mi(ioni6tts :  Dominus  reynavh  a 
ligno ;  etenim  eorrexit  orbem  terrcs  qui  non  commovdfi^ 
tur;  judicabit  poputo$  in  cequitate,  et  yentee  in  ira  suam 
lllos  admonet  reverenda  mysteria  gentibus  praedicare, 
quos  in  atrio  sancto  Dominum  adorare  praccepit;  al 
in  nationibus  a  Ugno  crucis  Dominum  dei>eaiit  dicert 
regnaturum,  non  ab  illo  ligno  paradisi,  unde  diabolut 
geiius  bumanum  videb:itur  tenere  captivum ;  sed  ab 
isto  scilicet  ligno  unde  libertas  capul  extulit,  et  vila 
suriexii.  In  illo  siquidem  ligno  mors  Iransgressionis 
pepciidit,  in  isto  fides  confessionis  emicult:  illai' 


quid  boni  suscepimus,  ab  ipso  profilemuressecolla-  D  perduxii  ad  inferos,  istud  mitiit  ad  cobIos.  Regnami 


tum,  sicut  in  Evangelio  legilur  :  Nonne  decem  mun' 
dati  $unt?  et  non  e$t  inventu$  qni  daret  honorem  Deo^ 
m$i  hic  Samaritanu$  (Luc.  xvii,  17,  18). 

Vers.  8.  Affertt  Domino  gloriam  nomini  eju$ ;  toHite 
tiO$tia$^  et  introite  in  atria  eju$.  Sicut  supra  dixit  trina 
repetitionc  cantate ,  ita  bic  teriio  ponit  Afferte,  tit 
sacrainenta  sancUe  Trinitalis  in  dogmale  Ghristiano 
inesse  semper  agnosceres.  Afferunt  itaque  yloriam  uo- 
mni  eju$^  qui  devotionis  studio  commutaniur  in 
melius,  et  consobstantialem  sibi  Trinitatein  alque 
omnipotentem  per  omnia  confitentur,  personis  tan- 
tum,  non  nalurfle  diversitate  discretam.  Seqoitur  : 
Tollite  ho$tia$ ,  et  introite  in  alria  eju$.  lio$\ia$  non 
viciimas  pecudum  dicit,  sed  conscienlix  pura  liba- 


autem,  intelligamus  innotuil,  quando  roondo  Domiuiis 
Salvaior  apparuit.  Nam  quando  ille  non  •  re^navif , 
qui  semper  cum  Patre  ct  Spiritu  sancto  poiestaie 
sua;  omnipoientiae  perseverat?  Aligno  aiii  quidem 
non  habent  translatores;  sed  nobis  sufficit  quod 
Septuaginta  Intcrprelum  auctoritate  firmatoro  ett. 
Crux  enim  Domini  pr.ivum  atque  distorturo  correxil 
orbem  terrce,  dum  per  regulam  fidei  paganorum  corda  • 
convertit.  Terram  eiiim  hic  in  bono  del>erous  aoei« 
pere,  qiiod  in  Scripluris  divinis  frequenter  pro  loco» 
rum  qualitaie*  invenis  essc  variaturo.  Hanc  aatero 
terram  dicit  non  e$$e  penilus  commovendam^  qu»  Iq 
soliditate  fidei  perseverat;  non  sicut  illa  quam  sope- 
rius  dicit|  Commoveatur  a  facie  ejtu  ontttM  terra.  !lla 


vst 


EXrO.NlTIO  IN  PS\LTFKIt'M.  PSAL.  XCV. 


682 


eommoveiur,  ut  a  luails  coiivcrtaiur  oporibus;  is(a  A  gere,  quem  ndliuc  noscimnr  snstinere.  Oe  quo  etiain 


iiOM  eommovetur,  qnx  verx  fiilci  soliditale  consistii. 
Seqoitur,  judieabit  populos  in  aquitnte,  Populos  hic 
maTull  bomines  fiJeles  intelligi,  (\a\  judicandi  sunt 
sub  tranquilliiate  supernsc  niisericordix,  qiiando  eis 
prxmia  promissa  restituet.  Nam  quod  addidit,  gentes 
miraswt^  siiperbos  iniquosqiie  designar,  qui  port'o- 
aem  cum  diabolo  sortiuntur.  Kt  vide  quemadmodum 
d«obus  sermonibus  taniariim  rcrum  designat  arcana. 
^quitai  perlioet  ad  beatos ,  ira  ad  pcenas  perpetuas 
impiorum.  Et  nota  quia  pcr  omnia  commata  vcrsus 
biijus  jungendura  cst  a  commuui :  Dicite  in  nalionibus, 
Vers.  11.  LtBtentur  cosli  et  exsullct  terra ;  moveatur 
mare  et  plenitudo  ejus,  Quoniam  supcrius  dixit: 
Iwdlcabit  populos  in  aquitate,  et  gentes  in  ira  suUt 


Ezcchiel  proplicia  icsiatur  :  Iltec  dicit  Domtnus  Deus 
oisibus  islis  :  Ecce  eyo  induco  in  tos  spiritum,  et  tive' 
tis.  Et  dabo  in  xos  acrvos^  cl  inducam  supcr  tos  viscera 
carnis^  ei  extendam  super  vos  cutem ;  et  dabo  spirilum 
meum  in  vox,  et  vivetis,  et  scietis  quia  ego  sum  Domi^ 
nus  (Ezecli,  xxxvii,  5,  6).  Danicl  quoque  dicil :  Et 
multi  dotmxeniium  m  terra  per  fissuras  exsurgeni,  hi 
in  titam  (Bternam^  et  fii  in  opprobrium  et  confusioncm 
{Dan.  iH,  2).  Tcrram  vero  hic  unlversum  iniindi 
popoium  dicit;  ut  bonis  praemia,  nialis  supplicia 
aeterna  restituat. 

Vers.  14.  Juicabit  orbem  terrtg  in  wqaitate,  et 
populos  in  verilate  sua.  Prius  po&iia  esi  complcxio  gene- 
ralis ,  quia  orbem  lerrarum,  id  esl  universum  homi- 


per  quae  futuri  jiidicii  lempus  ostendit ,  modo  fit  B  '^"^  aequitas  divina  judicabit.  Subsequenter  autem 


pdcbra  nimis  el  jucuuda  digressio.  Dicil  enim  lunc 
Iftfrt  eceioSf  et  exsuliare  terram,  et  commoveri  mare. 
Csios  signiflcat .  (sicut  sxpe  dictum  est)  apostolos  et 
propbetas,  tcI  reliquos  fideles,  quos  diviiia  majeslas 
UiK|aam  coelum  uoscilur  iosidere ;  terra  vero  indicat 
peceaiores ,  qui  tamcn  saiisraciionis  bcncficio  ad 
graU.iro  Domini  redire  mertieruni.  Ipsa  eiiim  terra 
extfduire  potest  in  adventu  Judicis  sui,  qnae  se  a 
peccatis  propriis  inielligit  absoltilam.  Sequitur,  iiio- 
Nilkr  mare  et  plenit"do  ejus.  Mare  hic  pro  populis 
ponit,  qoi  in  salo  hujus  socciili  c>M:stit!iti,  diversis 
iMipeftatibus  agitnntur.  Isli  moventur  aJ  gaudium, 
^ttuido  cooversionis  dona  susceptfrii.t.  Nain  ut  uni- 
^'criitatem  gentium  inielligcre  dcbui.<ses ,  posuit, 
Vie^udo  ejun. 

^ers.  13.  Caudebunt  campi^  et  omnia  quw  in  eis 
smi;  tune  exsuUabunt  omnia  ligna  silvarum.  Campos 
Uc  simillter  in  bono  dcbcmus  accipcre  ,  quia  illa 
Ibsa  dicimus,  qux  pulcherrima  sequ^ililaie  teodun- 
tor.  Campos  ergo  dicit  viros  jusiitiae  laude  pollenlcs, 
M  snperlila  tumidos,  non  asperos  iracundia,  scd 
niiMieta  leuitaie  planissmos.  Scquitur,  tunc  exsul' 
Muu  omnia  ligna  sHvarum.  Tunc^  secundum  dicii 
^▼«ntimif  )|uando  judicaturus  cst  mundum.  tii^fia 
<ihtn(iH  pcr  se  amaros  et  steriles  alTerunt  frucius; 
sed  eim  fuerint  insita,  dulcissima  uberiate  pingue- 
*ttiit.  Sic  gentes,  qux  prius  fueranl  velut  ligna  silva- 
*»,  td  culturam  fruciirerum  perducte,  ante  faciem 
^Wiai  nagno  sunt  gnudii  munere  laiiaturir.  Sedcum 


quemadmodum  judlcetur,  eipo^iiidicendo,  populosin 
veritate  sua  :  quoniam  in  i  la  scquestralione  dextro: 
partis  et  sinistrae  duo  eruiit  populi,  quibus  veritatis 
Rua sentenliam  [fd.,seHieoiia]  dnbii;  324ulqui  ei 
lldeliter  credidcrunt,  ejns  regni  beaiiiudine  per- 
fruaniur;  qui  vero  pertinaciier  inundi  vitia  sunt 
secuii,  poenas  debitas  cuin  suo  auciore  susiineani. 
Perquirendum  est  sane  quod  cl  hic  orbc>m  lerrarum 
dicat,  etin  sequcnti  psalmo  ponal,  iHuxerunt  futgura 
ejus  orbi  terrce^  v.i  iu  aliis  plurimis  locis  ipso  sche- 
lual^  terrain  pcrhibeat  esse  conclusam;  iienjmqiie 
cenlcsimus  &exlus  psalmus  quituor  cardinibus  terra; 
spatia  comprehendai,  diceus :  A  solis  ortu  et  occasuy 
abaquilone-et  mari  (Psal.  cvi,  3).  Cujus  rei  eviden- 
Q  tissimum  qiioque  Evangeiii  exsui  exemplum,  ubi 
dicit,  Emiitet  amjelos  suos  cum  tuba  et  voce  magna^ 
et  congregabit  [ed.,  conyregabunt]  a  quauor  angulis 
terrm  {Mattli.  xxiv,  51).  Unde  merito  «stimo  per- 
quii-cnduiii  qiieinaduuidu;ii  terrx  possit  et  quadratio 
ct  circulus  conveuire,  dum  schcmaia  ip^ia  (sicut 
gcometrici  dicuut)  videantiir  esse  diversa.  Formani 
terrx  idco  Scri]>tura  orbcni  vocut,'CO  quod  respi- 
cieutibus  extremitatem  ejus  circulus  semper  apparear, 
quem  circulum  Grscci  oci^oyroi  vocant.  Quatuor  autem 
cardinibus  eam  formari  dicii,  quia  quatuorcardines, 
qtiatuor  angulos  quadrati  significant,  qui  intra  proi- 
dictum  tcrrae  circulum  continelur.  Nain  si  ab  orienlis 
cardiue  in  austrum  tl  in  aquilonem  singulas  reclas 
lineas  ducas,  siutililer  quoque  et  si  ab  occidentis 


^Mmfa  /ifjfna,  illain  partein  vult  intelligi  qui£  D  cjrdiiieadprxdicloscardincs,  id  esl  auslrum  etaqui- 
^  boDis  prxceplis  potuit  ac  mutari. 

^tn,  15.  Ante  faciem  Domini^  quoniam  venit : 

Mfm  venit  judicare  terram.  Quia  dixer.tt  creJeulcs 

^  lstatQri)8,  non  dicit  in  angulis,  non  iii  sccretis, 

^  nie  faciem  Jud  cis,   quando   inaestimahilis  et 

<*Ma  larlitia  est,  qiiando  prxmia  tribuuhtur,  ct 

*^r{ias  sine  linc  prxstatur.   Et  ne  primum  illuiu 

■■iirniiifmis  Domini  putares  adveuium,  dicii,  quo^ 

Mi  fenil ;  e(  subscqiiiiur  :   Quoniam  venil  judicare 

H^ms,  Naoi  si  in  illo  primo  corninalc  scnlrnliam 

Krniifiufei,  potucras  illnm  adveutum,  qiii  jain  irans- 

ieiK  esi,  forte  seutire;  sed  cum  addidit,  quoniam 

^JKdieareterram,  illum  nas  t.iulum  voluil  iulclli- 

PlTROL.    LXX. 


lonetn,  singulas  rectas  liueas  tendas,  fjcis  quadratum 
terrx  inira  orbem  pra:dictum.  Scd  quumodo  qua- 
diatusise  demonstrandus  iiitra  rirculum  scribi  de- 
beat,  Eu(  lidesin  quarto  libroElementonimevidcnter 
iiisinuat.  Qu»propter  recte  Scriptora  sancta  facieiu 
tenx,  et  orbein  vocai,  et  quatuor  cam  di  it  cardi- 
nibus  continrri. 

Conctusio  phatini. 

Audiamus  (\\ue  iios  propheii  coii)moric.it  cantsie 
Dainin  •,  alTcrto  ad  eum  hostias  vivontcs.  Non  sil 
iioliia  pars  cuin  diaUolo,  ct  crit  Kine  dubitaiione  ciim 
Chrtsio.  Tunc  cnim  (sicut  litulus  ait)  post  capiivi- 

22 


f^3 


M.  AURETJl  C\SSIODORI 


O^i 


lalom  pcccaioruro  Oomini  domus  cx  nobis  pousa  A  etjudicium  correttio  tedh  ejut.  Iii  lioc  versu  qualis 


xdilicari,  si  meniorlmus  vivi  lapiJes  invenirl.  Ob>e- 
cremus  jugiier,  depreccmur  incessanicr :  agnoscel 
liumilciD,  cnm  ad  damnandum  yenerit  conlumacnm; 
nec  puniet  peccalorcm,  cum  probaveril  jugilcr  con- 
(itentem. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  XCVI. 
P$almta  ipti  Davidf  cum  terra  eju$  reitaurata  est. 

Ptalmus  ipsi  David^  constat  ad  Ciiristuro  Dominum 
esse  rcfercndum.  Sequiiur»  eum  lerra  ejut  restMurata 
etif  id  est,  cum  peccalores,  qui  ab  ipso  dcclinavcnint 
crrore  pravitaiis,  gratia  suffraganie  ad  ipsum  derae- 
cala  roeBiis  sinceritatc  rcdierunt ;  sicut  factum  est  in 
Judaeis,  qui  posl  iiiam  impictatem  cmciflxionis,  con- 


sit  Dominus  impiis  reitj;iosisque  narratur.  Nubilosus 
et  caliginosus  ccmitur  indcvoiis,  dum  cordi  tene- 
broso  nulla  clariiate  rcsplendct;  sicut  lippis  oculis 
•ol  umbrosus  aspicitur  :  quia  nebuias  illas  non  babet 
origo  luminis,  sed  debiliias  contracta  carnalls,  aicut 
ipse  dicit  in  Cvangclio  :  Ego  in  hunc  mundum  veitt, 
m  qui  non  videnl  videant,  et  qui  vident  caci  fiant 
{Joan.  IX,  40).  Contra  subsequitur,  juttitia  el  judi' 
cium,  Hoc  illls  videtur  Dominutf,  qul  sunt  puro  corde 
mundissimi,  quos  bene  corrcctioncm  Tocavit,  quia 
errore  pravilatis  exuti,  scdes  sunt  Domini  Salvatoris, 
quos  ille  sua  roajcstate  jam  possidet,  sicut  legitur  : 
Sedet  topientiw  anima  jutti.  Ordo  aulcm  verboruro 
lalis  est,  tedit  ejut  correctio;  revcra,  quia  tortis  men- 


vcrsionis  sunt  gratiam  conseculi.  Poiesl  ci  aliter  g  ^.j^^g  ^^5  non  polcst  insiderc  jusiiiia.  Et  nota  quo4 


accipi,  ut  terra  rettaurata  rcsuircctionis  ejus  videatur 
indicare  mystcria.  Mortuum  cst  quippe  ctvrpus  ipsius 
legc  communi ,  scd  restauratum  est  in  glori»  monerc 
singulari.  Quapropier  meminerimus  bunc  psalmum 
quiirtum  cssc  de  primo  ejus  advento ,  pcr  qucm 
mnndus  noscitur  essc  liberatus. 

Divisio  pf«/mt. 
In  priroo  raembro  psalmi  propheta  per  resurrcctio- 
ncm  Domini  ,  virtutes  ejus  diversa  pra^dicaiione 
dcscribens,  idolorum  cullores  digna  increpalione 
rcdargnit.  Secundo  ad  Domiuum  Tcrba  convertit, 
gaudens  Ecclesiam  caibolicam  auctori  suo  recte 
credidisse.  Comroonet  etiaro  fidcles  ut  la^tentur  in 
Domino ,  quia  consuevti  eo8  eriperc  qoi  videntur 
crudeliuro  iRsecutionibus  siibjacere. 

Espotitio  ptatmi, 
Vcrs.  i.  Domtnai  tegnavitf  extultet  terra^  latentur 
intulw  multa.  Vtdens  propbcta  iTiUnduro  exsecranda 
bominnm  supersUlionc  conrusum ,  laudes  Domini 
mirabili  v.nricute  describit ,  ut  infideles  agno^ccntes 
Tcrom  Deum,  ultcrius  spem  in  rebos  vanissimis  non 
baberent.  Factumquc  est  iniiiuro,  quod  et  breviter 
cuncta  concludercl,  et  dcliramenta  omnia  aubroo- 
vereu  Domhtut  regnavit.  Quis  crgo  alter  colendus 
cst,  nisi  illeqni  solus  cognosciiur  imperare?  Sequitur, 
Extultei  terra.  Quid  jan  remaneai  iddis,  si  universa 
terra  nomen  veneretur  auctoris?  Terra  enim  sensi- 
bilis  lapidem  non  debet  adorare  brutissimuro  :  qnia 
ipse  sibi  negal  efrectnro  [ed.,  afrectom]  qui  ab  insen- 


per  istum  et  qoatuor  versus  alios  qni  seqountnr,  adTen- 
tus  Domini  primus  variis  allusionibus  indicatur.  Quao 
figura  dicitur  characterismos,  qus  Latine  Infonnaiio 
vcl  descriptio  noncupator. 

Vers.  5.  /^nts  anle  iptum  pnBlbit ,  el  tnfiammabU 
in  circuitu  inimicot  ejut.  Antc  adventnm  Doroini  ignia 
prcBcttsit ,  quando  prsedicatione  propbetarum  infide- 
iium  corda  fremuerunt ;  ut  iracundias  ardore  suc- 
censi ,  de  prxdicantium  ncce  Iractarent.  Ipse  esC 
ergo  t^nti  qui  ante  iptum  prmbit ,  scd  suos  poiiua 
consumpsit  auciores ,  sicut  Isaias  prophcia  dicit :  Et 
nunc  ignit  advertarlot  contumel  (/lat.  xxvi,  li).  Se- 
quitur,  et  inflammabit  in  cireuitu  ininneqt  ejut.  /n- 
flammabit  ( sicut  diximus )  ad  indignationem  perti- 
^  nct ,  et  subitum  animi  calorem ,  quem  illo  tcmpore 
saoctafi  Ecclcsiae  paticbantur  inimicl.  In  circuitu , 
undique  dcbemus  advertere,  quia  dum  pauci  csseni 
praedicaiores ,  adversariorum  erat  circumdans  et  in- 
mimerabilis  multiludo. 

Vers.  4.  lUuxerunt  fulgura  ejut  orbi  tmm :  vti/l, 
el  eommota  ett  terra.  Pulcherrima  nirois  facta  esi 
aptnque  comparatio.  Naro  sicul  cororootae  nubcs 
atque  coHisoe  ( sicut  physici  dicunt )  fulgura  jaru- 
laniur,  ita  prophctarum  verba  vcritatis  indicia  lam- 
pavcrunt.  Denique  cos  iu  Scripturis  divinis  frequen- 
ter  legis  nubibus  comparatos  ,  ut  est  illud  ;  Et  fm- 
bibut  mandabo  ne  pluant  tuper  eam  imbrem  {Itaii  v,  6). 
Iniendamus  etiam  quod  hic  iterum  scbcma  terran 
( sicut  in  superiori  psalmo  jam  diclom  est )  in  orbe 


satis  petit  auxiiium.  Uiios  tamen  lapis  est  angularis,  ^  descriptum  est.  Ipse  est  cnim  orbit  qui  appcllaiur 


qui  spiritualiter  coli  debeat  ct  timeri.  Adjccit, 
lcetentur  iinulee  mutto!.  ftegnante  Jiaque  Domino  pcr 
loturo  mundum,  di^^positae  Isrtentur  Ecclesi»  :  qnne 
roerito  insulis  coroparantur,  quia  mundi  flnctibus 
ambitx  circnmlatFantium  persccutionvm  numerosi- 
tate  iunduntur.  Sed  sicut  isim  sxvientibus  fluctibus 
nesciuni  lu^di,  ita  ncc  sanctx  Ecclcsioe  pertiirbatio- 
nibus  advcrsariorum  probanlur  imminui;  qiiiti  potius 
iilos  suis  caulibus  rraiigunl,  qui  in  eas  undosis  cul- 
roinibus  inuerunt.  Et  vide  quia  dicit,  mti/f«,  non, 
omnes,  proptcr  hxreiicas  pravitates,  qme  crroribus ' 
suis  ecclcsiarum  nomcn  imponunt.       -  ' 

VtTS.  2.  Subct  et  caligo  in  circuilu  ejus ;  justilia 


et  circulus.  Circulus  autem  est  (sicut  geometrici 
definierunt )  forroa  plana ,  quae  ex  una  circuroducta 
liiiea  contineiur,  ad  quaro  ab  uno  puncto  de  bis 
qo^  iTi  medio  formae  constUuta  suni,  omnes  deduci.^e 
rebt^  lincae  aequales  sibl  invicero  sutit.  Qua  coroplc*- 
xfotTe  recognita,  valde  nota  nobis  efficitnr  forma 
(etrariim.  Significatur  ctiam  totus  mondua  ei  per 
(firectam  lint^am  cceli ,  quas  diametros  mundi  ab 
alsironomis  vocilatur,  ut  est  illud  :  A  tolit  oriu  utque 
(Af  occatum  laudatenomen  Domini  {Ptal,  cxii,  5)«  Li- 
i\Vi  aniem  intclligibilis  ( sl  longitudo  sine  laiiiudine , 
a'ptinctoincl)oans,  in  punctum  dcsincns.  Punctimi 
vero  esi  cujus  pars  nihil  est.  Mcminlsse  ergo  dcbo- 


m  EXrOSlTIO  IN  rSALTEftlUM.  PSAL.  XCVI.  686 

uos  quoU  bvc  oninia,  siv«  punctuin,  aive  iinca,  Bive  A  Tindieant»  qaos  eorum  iniqttiias  non  meretur  acci- 
drenlos ,  sive  irigonus ,  sive  quadrangulus ,  vel  alia 


pere ,  vide  quid  scquiiur  :  Adorate  eum ,  omnes  angeli 
ejnt.  Bonns  enim  angelus  adorat  Dominum ,  quia 
recto  corde  suum  cognobcit  auciorem  ;  ncc  se  ab 
boniinibus  adorarl  permiuit,  sicut  in  Apocalypsl 
angclus  Joanni  [Tocidenii  ad  pedes  suos  dicit :  Yide 
ne  feceriif  conservus  ettim  tuu$  ficm  et  fratrum  lico- 
rum{Apoc,  xix,  10).  Mali  eniin  prxcipiunt  se  ado- 
rari,  sicut  in  Evangelio  Salanas  diiit  Domino  Chri- 
stO|  cum  eum  assumpsissci  in  montrm»  et  osurutiis- 
sct  regtia  mundi  :  Htec  omnia  tibi  dabo ,  $i  proci.iens 
adoraveris  me  (Matth,  iv,  U). 

Vcrs.  8.  Audivit ,  et  Ixiata  est  Sion  ;  et  exsuUaie- 

runt  filioe  Juda  propter  judida  tua^  Domine.  Vefiit 

ad  secundiim  meniLrum ,  in  quo  conversus  ad  Do* 

ftigoincant  liomines  qui  et  seeculi  liujus  altiludincs  B  minum  propheta  laelus  exsuli.t  :  quia  Sion^  id  cst 


hujiismodi  tbeoremata,  quoties  ad  aFpectum  fe- 
Ohtut,  L-orporaliLius  defiiiiiionibus  concludantur,  id 
est  SfQsibilibas  :  quoties  vero  sola  mente  capiuntur, 
faaelligibilia  tantum  csse  non  dubium  est.  Quorum 
BOtitiam  pleniorem  in  libris  geometricx  disciplinac» 
diligens  lector,  invenies.  Sequilur,  vidit  et  commota 
mn  lerra.  Yidit  tcrra^  illud  signiHcat  quoniam  bo- 
miiies  Vcrbum  Domini  cordis  lumine  cognoverunt. 
Qommotaesi^  magn»  prasdicalionis  noTilatc  perterrita 
est ;  ut  deprehenderet  se  Insensata  idola  colere ,  dum 
haberet  aiJorabilem  Dominum  summum  Creatorem. 
Vera.  5.  Monte$  tieut  cera  fluxerunt  a  facie  Do' 
facie  Domini  tremuit  omnis  terrn.  II  ic  montes 


opi  etunt ,  et  inseosata  super»iitione  durescunt.  Ilis 
wrabiliter  comparata  est  cera  liquens,  quoniim 
laato  faciiiiu  in  pcenitentiam  defluant,  quanto  [mss.^ 
quiuia]  se  duritia  immobiles  esse  crediderunt.  Nam 
CMidicit,  afaeie  Domini^  ostendit  andeitcuf  cera/Titxe- 
mu  mojilfi ;  quod  et  in  alio  psalmo  legttur :  Nec  est 
fot  s#  akuomdat  a  calore  ejui  ( P$aL  xviii ,  7 ).  Sed 
CMB  repetit ,  a  facie  Donuni  tremuit  omnis  terra ,  il- 
lii  ligoifiGat  qui  ipsius  miseraiione  conspecti,  ad 
laiialkeiioois  romedia  pervenerunt.  Quod  hodieque 
leri  coBfrobamus ,  cain  potestates  saeculi ,  \cl  pa- 
fioi  t  vel  littretici  voeati ,  damnantes  superstiliosum 
fOiDD  ,  divinum  magis  eligont  subire  servitium. 


Ecclesia  caihoIica,judicia  Doniini  puro  corde  perce- 
pit.  Nam  verbum  qui  crediturus  audit ,  se  audiisse 
Itetatur;  qui  vero  subdula  menie  pcrceperit,  con- 
iristalus  abscedit :  quia  contra  voluniatem  suam  quod 
non  esset  crediiurus  audivil.  Sion  (sicut  sxpe  dixi- 
mus )  mons  est  Jerosolymis  constitutus ,  cnjus  ioior- 
pretatio  i^ignilicat  speculatiooem :  qu»  l>ene  sancx 
datur  326  Ecclesix,  quoni.im  in  couiem.  lativa 
virtuie  pracsentem  Doniinum  semper  aspectat.  Se* 
quitur,  ct  ex$ul:averunt  filim  Judtf,  Filioi  Juda  signi- 
ficant  religiosas  menics  probatasque  personas ;  qux 
ideo  fHioB  Judas  dicuntur,  quoniam  Chrisio  credere 
maluerunt,  qnx  ex  origine  Jud»  desceudissc  mon- 


Vora.  6.  iliwimiiaveritiil  ca0/i  jifsl/lfoiii  e/tfs ,  ec  m- p  straniur  [ms.  C,   qui,  efc,  mansiratur  ],  onde 


dmnl  omiiet  poputi  gtoriam  ejus.  Post  nubes  praedi- 

ciast  qoas  iutelligi  diximas  in  prophetis ,  vonit  ad 

mCos  «  qoos  apostolos  debemus  advertere,  qaorum 

fmlicationibus  saoetis  justitia  Domini  mundo  sala- 

laris  inootait.  Sequitur,  et  viderunt  omnes   popuU 

gbriam  ejtu.  VideruHi  hic ,  non  carnalibus  oculis , 

icd  Gordis  lumine  debemus  accipcre.  Gloria  emm 

•odiri,  Bon  Tideri  solet ;  nam  et  alibi  legitur  quod 

fk  lotelligendam  est :  Et  vidimus  gloriam  ejus^  glo^ 

^kmqMOii  unigeniti  (Joan.  i,  ii).  Sive,  ut  quidam 

«ilaot ,  pra  eoNspicabilis  [ed.,  perspicabiiisj  Domiiii 

iifnittcatur  adventus.  Inlueainur  ctiam  hnjus  Domiiii 

fnni  diversis  modis  primus  indicctiir  adventus.  Dixit 

fF">9  diKit  fulgura^  dixit  monte$,  d.xit   calo$; 


dicti  sunt  ct  Judxi.  Ct  quare  iatata  $it  Sion  conse- 
quenter  expoitttur,  proptir  judicia  faa,  Domim;  id 
est,  quia  tristitiam  servorum  tuorum  convertis  in 
gaudium ,  et  su^crbum  diabolum  iMimilitatis  viriut<) 
prosteriiis. 

Vers.  9.  Quoniam  tu  e$  Domiuui  attitsimui  iuper 
omnem  terram ;  nimis  exalintus  e$  super  cmnes  deoi. 
Supra  omnem  terram  ^  hic  bene  inielligimus  pecca- 
tores  ;  supra  emnes  deos ,  justos  hoinincs  competen- 
ter  adverlimiis,  quos  deos  recte  dici  frequenti  cxpo- 
sitioiie  probatum  est.  Sive  quoniam  per  hxc  d«io 
significat  eum  et  terre.nis  creatur.s  ct  coelostibus 
iffiperare ;  sicut  ct  alius  psalmus  dicit :  Quoniam 
omnia  $crviunt  tibi  {Psat.  cxviii,  91), 


ttper  bsRC  omiiia  unum  votum  est  annunliare  Do-  D     Vers.  10.  Qui  diUgiii$  Dommttni,  odite  malum. 

Cuetodit  Dominus  animas  sanclorum  $uorum ,  de  manu 
peccatorum  libtrabit  eos.  Videlur  et  bic  catcgoricus 
syilogismus  ita  posse  formari :  Sancli  diligunt  Domi- 
num,  quoniam  cu^todit  Dominus  auimas  oorum, 
et  de  inanu  peccatorum  eripit  eos;  omnes  qui  dili- 
guntDominuro,  qiioniam  custodtt  Dominus  animas 
eorum ,  et  de  manu  peccatorum  eripit  eos ,  odiunt 
malum :  sancli  igitur  odiuiit  malum.  Nuoc  psalmi 
verba  tractemus.  Ilic  bonos  alloquitur  et  (ideles,  ut 
M  diaboli  malitia  scgregcntur;  ipse  enim  jure  dici* 
tur  maliis,  pcr  qucm  vcnit  omne  peccatum.  Qnid 
cst  crgo  Dominum  ditigere  f  odisse  dlab.dum ;  quia  , 
sicut  hcriptum  est :  Nemo  potest  duobus  dominis  c^r- 
vire  (Mailli.  vi,  9i).  Qux  njnra  dicitur  parison,  id 


n  Solvaterem.  Quod  schcina  dicitur  xnigina  , 
Uestobscura  seiitentia,quando  aliud  dlcit,  et  aliud 
Nt  iBtelligi. 

Ters.  7.  Coafuniantur  omnc$  qui  adorant  idola ,  ^ui 
i^timawr  ks  $imutacris  $ui$:  adorate  eum^  omnci 
^^pU  ejui.  Adventu  Domini  prophelato,  idolorum 
Nuiresinerepat,  q^i  tanta  mnnircsiatione  dcclaratay 
^  erube^cuni  adliuc  coIitc  nescio  quas  ineplias. 
t^um  qoippe  dictum  est ,  quod  ipsum  sit  dolum . 
i^eyt,  hominum  falsitate  repcrtum.  Simulacrum,  a 
*inn(a  HMie  saera  compositum ,  quod  illis  detiir  ho- 
**r  «lieoDS.  Sic  utraque  fugienda  ipsorum  nominum 

• 

iaisrpret.iiione  deciarantur.  Et  quoniam  spiritiis  im- 
■iRdl  se  lopiunt  adnrarl,  dum  falsos  sibi  honores 


M.  AUREI.II  CASSIODOm 
r)uaUo  &cniciiti;fi,  cnnsUiiib  dissimilibus  niein- A  cuntlo  nJventu  psalmui  iste  dicloras  ctt;qui  Unla 


bt  ne  quis  diabulum  limuisset  ufleudcre ,  se- 

ir»  custodit  Dominui  aniaias  sanctorum  suorum , 

laiiii  peccatorum  liberabit  eos.  Jam  iicmo  dubitet 

M  Mo/ttm ,  quando  Doininus  animas  cogno>cilur 

odirt  sanctorum.  Sed  vide  quia  dicil  aninuis ,  ne 

teneres  [ms.  A.,  ne  leiidcrcs]  ad  corpora,  qu» 

ssim  Iradit  ad  poenas,  ut  martyribus  rcJdat  co- 

DSS.  Liberat  enim  de  tnanu  peccatorum  animaSf 

lando  eas  non  sinit  aliqua  pravitate  subvcrli,  sed 

a  illxsas  eripuit,  qucmadmoduiu  sibi  beoeplacitas 

jsse  cofihoscit. 

Ycrs.  II.  Lux  orta  eit  juslOf  el  rectis  corde  IttlUia. 
iusto  dicit  ortam  lueem ,  id  est  verissimam  fidem ;  ut 
illuminatus  talia  credat,  qua:  eum  ad  coelonim  regna 


varielaiis  gratia  des<TibuntBr,  iit  lirel  tint  sarpius 
praedjcti ,  iiovi  semper  el  mlrttbilcs  liuminis  sensi- 
bus  elucescant.  Uunc  enim  de  bis  rebus  tertium 
esse  non  dobium  est.  Sed  isti  qui  utniinque  adv;  n- 
luin  Domini  sub  uiia  relalione  compleii  sunt ,  ma- 
gna  i:obis  sacrumenta  deciarant.  In  uno  quippe 
commoiiciil ,  ut  misericordem  Dominum  qiixrere 
debeamus ;  in  altcro,  ul  vcnturum  Judiccni  forn>i> 
deinus.  Sic  ista  balutaris  pretiosaque  conjunctio  ct 
spei  nobis  ctusas  triboit  et  timoris. 

Divisio  psalmi, 
Per  toium  psalmum  propheta  loquitur.  In  prima 
parle  comroonet  ut  populus  Cbristianus  caiitici  nov: 
exsultatiune  Ixtetur,  quando  mirabilis  est  Chri  li 


perducant.  Cst  quiJem  et  sanctorum  lux  ista  coin*  ^  Domini  concessus  adventus.  Secnnda  parte  diversis 


munis,  qnam  indiscreie  vident  et  homincs  et  jumen- 
ta.  Sed  illa  lux  eorum  propria  dicitur,  quae  Christo 
Sole  praestntor  :  dc  qua  dicturi  sunt  inipii  :  Erravi- 
mtu  a  tia  veriatis^  et  ju>^tiii<B  lumen  non  luxit  nobis, 
ei  Sol  non  est  ortus  nobis  (Sap.  v,6).  Rectis  vero 
eorde  oritur  sino  dubitnlione  lceiiiiaf  quando,  Dco 
prxstante,  talia  gernnt ,  qiix  sibi  profutura  cogno* 
scunt.  Sic  et  in  isto  loco  indicatum  est  quia  muiidt 
amatores  ncc  Grma  Ixtilia ,  ncc  vero  luminc  pcr- 
fruuntur. 

Vers.  12.  Lastamini,  justi ,  in  Domt/io,  et  c  nfite- 
%mni  memorio!  sanctitatis  ejus,  Cum  superius  dixerit 
quae  bona  josti  (Doniino  pncstnnte)  suscipiant,  nunc 


modis  uberius  dicil  esse  Ijctandum  :  qnia  exspccta- 
tum  justis  ejus  noscitur  provcnire  judtcium ,  in  quo 
sunl  misericordia  Doinini  prarmia  digna  SBmpturi* 

Espositio  psalmi. 
Vers.  i  •  Cantate  Domin  i  canticum  navum,  Propbeta    ^ 
fldeles  adinonet  Chrislianos ,  ul  novae  regenerationis  .^ 
sacramenta  sumeutes»  novum  canticum  de  DominiK    j 

incarnatione  concelebrent.  Novus  enini  homo  ean 

tare  dcbet  canticum  novum^  non  ille  vctustiis  q<:  -=^ 
necdnm  Ad^e  peccala  deponcnSy  in  pnevarication»    ^ 
veteris  boniinis    persevcrat.   Piorum  utique,  qui 
Dunipiaiu  aliquid  similc  mnndiis  audivit.  Aoru*» 
327  ^uo^  ^^^^^  velu»tatc  sonlescil,  scd  sein|)i 


itcrum  ipsos  commonet,  ut  in  Domino  Iwtari  de-  Q  in  snx  dignitalis  gralia  persevcrat.  Scd  undc  ?cm 


beant,  non  in  liumnno  desiderio,  ant  in  hnjns  sx- 
culi  ruinosa  jactantia,  sicut  ait  Isaias  prop  eta  : 
Non  est  gaudere  tmpiii,  dicii  Dominus  { Isai.  xlviii  , 
i2).  CoM/Sleuritrautem  jusli  memoriag  sanctitatis  ejus, 
quando  in  illo  regno  pcrpctuo  fnerint  collocaii :  re- 
cordaiites  de  quanta  clade  bujus  saeculi  (  Domino 
iniserantc)  sint  snbtracli. 

Concltuio  psalmi. 

Considererous  bunc  psalinuro  quam  salubri  nos 
institutione  componat.  Ab  idolorum  cultuiis  probl- 
bet ,  unde  aMernam  mortcm  potuissemus  incurrere. 
Laudes  Doiuini  compctentcr  insiniiat,  unde  vita 
nostra  sine  dubitatione  sucied.a.  Docet  alOictioncs 


islud  canticikm  novum ,  subtcr  aperitnr. 

Vcrs.  2.  Quia  mirabilia  fecit  Dominus;  salva  ite»^^^ 
dextera  ejus^  et  brachium  sanctum  ejus,  Causa  rcddiiLiir 
cantici  novi,  Quia  mirabilia  fecit  Dominus;  ^olityei 
quando  cxcis  lumon,  claudis  grc^sum,  surdis  eiiM 
donavit  audttum,  et  caetera  hnjuscemodi  qnae  coiifrt 
usiim  nalurae  huroanae  facla,  Cvangclioruro  tcxrus  ii- 
stouat.  Sed  ista  fecerunt  ei  sancii  ejus.  Audi  quod»^^ 
qnilur,  ut  rcvera  intelilgas  rcm  singularem  imti 
cantico  fuisse  roncessam  :  sahavit  eum  dicit,  \d  est 
Cbrislum  Dominum,  duin  mundi  istius  peccata  ne^ 
vit,  duro  triduana  velociiate  surrexit  a  moriuis.Sei 
qui  eum  lo/i  atir,  subsequiiur,  dextera  ejus^  id  esl  on- 


Omnia  enim  periculosa.  omnia  mortirera  magno  ^  "■""'''*"""'  ^  "■"""'  «l»o«' sib.  Nes.ori.na  eo>NI 


rompendto  possumus  evadere,  si  salutis  nostrae 
diligamus  auctorcm  ;  sicut  dicit  Apostolus  :  In  om^ 
nlbtts  tribulationem  patimur^  sed  non  angustiamur ;  de^ 
ficimus ,  sed  non  p.rimus:  semper  mortificationem  Jesu 
tn  corpore  nostro  circumferenles ,  ut  et  vita  Jesu  ma- 
nifesletur  in  carne  nostra  mortati  (II  Cor.  iv,  8, 9, 10), 
ct  caetera  qux  Doctor  cgrcgins  ad  instrucndum  hu- 
manum  genus  snlularitor  noscilur  elocntus, 

EXPOSITia  IN  PSALMUM  XCVll. 
Psabnus  ipii  David, 

Simplices  ibli  tituli  plani.sima  no!.'is  veH)or:ini 
posiiiooe  subiidcnt.  Ilcrcrunlur  cniui  al  Dominnm 
Salvatorcm  ,  dc  cnjus  incainati(  nis  gloria  ei   ^e- 


insania;  sed  hoc  vult  inteliigi,  ut  ipsum  salfaM 
cognosceres,  qui  dixit :  Potestatem  habeo  ponenS» 
mam  meam^  et  poiestatem  habeo  iierum  sumenii  iv 
(Joan.  X,  18).    Brachium  vero  qiiod  addidit,  lie 
Isnias  ptophcta  de  Filio  dicit :  Et  braehium  0i* 
cuirevelatum  e$t  (Isai.  liii,  i)?  Dextera  perliaet 
operationes  mirabiles;  brachiumati  foriitudineil 
gnliirem. 

Vers.  5.  Notum  fecit  Dominus  snlutare  suutt^ 
coiispeclum  geitium  rcvitavit  justilia.n  suam,  ! 
lecit  Dtminus  ^atutare  suum^  id  e:?t  Doiiiinum 
lorcni;  ipse  esl  cMiin  salntaris  queni  Simeor 
picn<i  in  mnnibits  siils  dicit  in  tcm;dt>  :  ynnc  t 
D.minCj  sm::m  t;>nm  in  pact\  quonitim  vidcn 


68} 


EX:  OSITiO  IN  rSALTERlUM.  PSAL.  XCVIL 


COO 


mti  talntare  luum  (Lve.  ii,  20).  Ad  exprimendam 
(inoqne  rei  clarissimam  veritatem,  sequitur,  an(e  coii- 
ipectum  gentium ;  sicut  et  Jeremias  dicit :  Pcsi  hcse 
in  terrii  vnus  est^  et  cum  hominibui  conversatus  est 
(Baruch  iii,  58).  Addidit,  revelavit  juslitiam  suam  : 
qnia  prius  sub  quodam  velamine  praedicatns  fucrat 
per  proplietas,  quo  subdncto  in  adveniu  ejus  ipsa  fa- 
cies  Teritatis  apparuit.  Et  nola  qucd  ipse  dextera, 
ipse  brachium^  ipse  saiuiarey  ipse  Patris  dicatiir  esse 
juttitia ;  ut  unam  illic  substanliam,  unam  inlelligas 
esse  potentiam.In  qua  enim  parte  potestesse  divisus, 
qui  non  similia  [ms.A,,  dissimiliu],  sed  omnia  ipsius 
babcre  Grmatur?  sicut  ipse  in  Evangclio  dicit :  Otic- 
uia  Patrit  mea  sunt,  et  omnia  mea  Palris  sunt  {Joan, 

ITII,  10). 

Yers,  A,  Memor  fuit  misericordite  suee  Jacob,  el  ve- 

ritatis  suce  domui  Israel;  viderunt  omnes  fines  tcrrce 

talutare  Dei  nostri.  Memor  fuit  dictum  est,  quia  pro- 

mis&acomplevit.  Hxcestaulem  promiT^sioquam  Isains 

propbetaTit,  dicens  :  Videbit  omnis  caro  salutare  Dei 

(/sot.  Lii,  10).  Huicautcm  promissioni  aptum  nomen 

impositum  est,  mlsericordia:  suce;  ul  Creaior  cceli 

terrxque  bomo  fleri  dignarelur,  et  bumanum  genus 

peccatorum  vinculis  obligatum  adventus  sui  beneficio 

Hberaret.  Jacob  (sicut  sx-pe  diximus)  popnlum  Novi 

Testamenti  non  incongru'^  videmur  accipere  :  quia 

sicut  Jacob  fratri  bcncdiciionc  anlcrior  eisliiil,  cuni 

postea  nntus  fucrit,  ila  el  Christiana  plebs  priorcm 

popnliim  Syuagogx  fidei  gre  sibus  antecessit.  Et  ne 

rntellectum  nostrum  divcrsa  nominum  dissimililudo 

confundat,  perscrutemur  quare  additum  sit,  el  verila- 

fts  suw  domui  hrael;  ut  non  solum  boc  datum  intel- 

ligeremus  populo  qiii  post  adventwm  Domini  dictus 

est  Cliristianus,  scd  eliam  illi  qui  euin  de  Virgine 

ii.isciturumessecrediderunt, /«ro^/  enim  significatur 

omnis  fidelis  qui  Deum  pura  mente  conspexerit.  Mi- 

serieorJiaro  posuit  in  Jacob,  et  veritatem  in  Israel. 

Misericordia  quippe  fuit,  quando  bominem  liberalurus 

advenit:  veriias,  quandosancti  facie  ad  faciem  vide- 

bunt,  qncm  liic  (sicut  dicit  Apostolus)  in  wnigmate 

per  tpeeulum  (I  Cor.  xiii,  42)  contiientur.  Addidit, 

tidernnt  emnes  fines  terra  salulare  Dei  nostri.  Qiio 

diclo  lixreticorum  pravitas  omn's  exciusa  est,  qui 

putant  Domini  Salvatoris  localem  concissam  terris 

foisseculturam.  Viderunt,  dicit,  nientc  conspexerunl, 

quod  per  totum  mundum  constat  efTectum.  Quanti 

suni  enim  qui  eum  carnalibus  oculis  in  Judoea  gcnte 

^idere  poiuernnt?  Sed  ciim  hic  dicat,  omnctfinet  ter- 

rcr,  (lubium  non  est  ad  (ilem  csse  refereiidum,  ut 

Hobis  possit  veritas  consiare  verborum. 

Vers.  5.  Jubilate  Deo,  omnis  terra;  cantate,  et 
^xtnltate,  et  psallite.  Venil  ad  secundam  parlem,  in 
*|na  commonet  divcr->is  modis  a  dcvotis  esse  gauden- 
^um.  Sjd  ad  judicium  Domini  competenter  ista  re- 
^«runtur,  in  quo  et  psalmus  isle  noscitur  termiiiatus. 
^ubiiate  dictum  est,  cum  magna  deleciaiione  in  vocis 
^iudium  prosilite ,  nt  quod  non  potcst  explicare  ser- 
t^o  confus.x  vocis,  declarcteruptio  devola  gaudenti.s. 
tJmnis  terra,  univcrsal(.'in  dcsignat  Eccicsiain,  qiix  in 


A  adventu  Domini  spem  suam  integra  de^otione  repo- 
suit.  Sequitur,  cantafe,  et  exsultate,  et  psatlite.  Verba 
cnim  hxc  quamvis  videantur  esse  similia,  aliqua  ta« 
roen  discreiione  separaniur.  Cantare  esi  gravibSiroi 
Cbriitiani  oris  officio  laudes  Domino  person.ire ; 
exsultare^  cum  magua  affectlone  animi  vota  declara- 
re ;  ptaltere^  iMnis  operibus  Domini  mandata  cora- 
plere.  Quod  ideo  commonei  multipliciter  fieri,  quia 
diversa  ibi  gaudendum  esi  varieiate  virlutum.  Qu:e 
figura  dicitur  bomoptoton,  quia  in  similes  sonos 
exieruni  verba  diTersa,  id  esl,  jubilate^  exsultaie^ 
cantate^  et  psalUte, 

Vers.  6.  Psailite  Donuno  in  cithara^  in  dthara  et 
voce  psalmi.  Pulcherrima  sibi  copulaiione  verba  ista 
sociata  sunt,  ut  quamdam  barmoniam  et  ipsa  de  se 

^  facere  videaniur.  Adiiil»eniur  enim  instrumeota  arlis 
musicaead  exercendum  opus  coeleste;  quod  necessa- 
rie  dicitur,  ui  illa  perfectio  per  qaasdam  siiniiitudi* 
nes  indicetur.  Psallit  enim  Domino  in  cithara,  qui  pcr 
actuni  carnalem  mandata  Divinilatis  operatiir,  qui 
csurienti  panem  fregii,  nudum  vestivit,  prxstitit  so^ 
latium  destiluio,  etcxier:i  quaeipossunl  supernisjus- 
sionihus  applicari.  S*oquiiur,  in  ci:hara  et  voce  psalmi. 
Eadein  prxposterata  verbi  subjunxit ,  ul  quodvis 
prius  eorum  facias,  totum  tamen  ad  Domini  grjliam 
pertinere  cognoscas. 

Vcrs.  7.  In  tubis  dtictilibus  et  voce  tuba  corneco ; 
jubilate  in  conspectu  Regis  Domini.  Respicianius  om- 
nia  ha;c  verba  divinis  mysteriis  esse  plenissiina.  Diio 

Q  genera  fuisse  lubarum  ad  quasJam  similitudines  cx- 
primendas  apud  Hebrxos,  Numeroruin  nobis  liher 
insinuat  {Num.  x,  2).  Unum  quod  argento  duciiii 
formabalur  ;  boc  ad  Spirilum  sanctum,  qui  per  pro- 
pbetas  locutus  est,  competentcr  aptatur.  Argentcus 
enim  a  munditia  dicilur  et  candore  vcrborum ;  sicut 
alibi  ipse  dicit :  Eloquia  Domini  eloquia  casta,  argen- 
tum  igne  examinatum,  terrcb  purgatum  septuplum  (Ps. 
XI,  7).  Ductilibus  autcm  significat  quia  fideles  diver- 

sis  passionibus  328  ^*"^^*  (Domino  largienle)  profi- 
ciunt,  et  tanto  plus  rrescunt,  qunnto  amplius  duri 
mallei  fuerini  ileratione  percussi.  Malleus  <  nim  esl 
diabolus,  dequo  propbeta  dicit :  Con<rt/us  est  malleut 
universa  terrw  (Jer.  l,  ^).  Vox  cst  aulem  tuboe  cor- 
neee  paiientix  fixa  tolerantia,  quae  velui  cornea  sub- 
D  stanlia  in  viris  fidelibiis  amore  Domini  perseverat. 
His  ergo  lubis  psallil  Domino,  qui  utrisque  virtutibus 
devoius  exsuLat,  qui  et  Dominum  mundo  corde  prse- 
dicavit,  et  ejus  misericordinro  patientix  virtute  susti- 
nuit.  Scquitur,  Jubilate  in  conspectu  Regit  Domini» 
Compleia  est  in  hoc  commate,  qux  in  superioribus 
partibus  suspensa  videbaiur  essc  senientia.  Hic  enim 
dicit  ubi  sit  jubilanduin,  ubi  caniandum,  ubi  exsul- 
iandum,  ubi  psallen^Ium,  iibi  in  psalmo  cithariian* 
duni,  tibi  in  citliara  psalmizandum,  ubi  jubilandum 
in  tiibts  diiclilibus  et  coriicis;  scilicet  in  conspectu 
JHegs  Domi;;i\ quando  in  ilia  judicationeju-ti  prz^mia 
promissa  recipienl.  Pcr  bas  enim  varictntes  signifio 
calur  diversis  sanctis  opcribus,  divcrsis  donis  in  con- 
speciu  Domiui  csse  ^;v\ito\A>\vj\.  ^w^i  \^Vi.vi^^\Kv\ 


eot  M.  AllRCLll  CASStODORl  692 

liic  e«S6  fieieDda,  al  teraper  fttl  eum  menlis  dirigntiir  A  propter  nomen  Domini  gravissima  pericula  pertole* 

runt ,  sieut  di*  it  Apestolus  :  Omnes  enim  itabimtu 


inieotio. 

Yers.  8«  Coimmneatw  man  et  plmituth  ejuB :  or^h 
terratttm,  ef  unkira  qui  habitunt  in  ea.  Ilic  jam  ter ror 
fuiari  Jttdicli  ei  impiorumrormidodescribiiu^quamio 
marg  illud  qood  est  in  pectoribus  iinptoraiii,  delicto- 
ram  suonim  recordationibos  eommovetur»  PUnitudo 
auiem  ejui  merlto  dicia  esi,  scilicet  quia  mulla  pec- 
cata  ingenies  eiciiaot  flucta<f«  et  tunc  magis  plcnis- 
siiiie  eommovetur^  quando  se  reiis  notit  esse  dam- 
Bandum.  Seqaitur,  crbit  terrarum;  atique  et  ipse 
eommovendui  m,  quaudo  in  no¥am  faciem  venire 
praediclHS  est,  sicut  legiiur :  Erit  ojelum  novum  et 
iitra  Hovit  (I$al.  lxv,  17).  Addidil,  €t  umver$iqui  ha- 
bitanl ineo^  ui  revefa  hoc  Intelligeres  de  homliiibus 


anu  tribunai  Dei^  «(  ncif^ku  unutquitque  propria  car- 
fforit^  prout  §etsit^  tiie  bonum^  tive  malum  {II  Ccr, 
T,  iO).  Isiud  tamen  judicium  ol»i  flat  evidenier  ex- 
pressum  est;  dicii  enim  locl  prophela  :  Congregabo 
omnet  gentet,  et  edueam  eat  in  convallem  Jotaphat^  ti 
diteeptabo  eum  iUit  ibi  pro  populo  meOf  et  pro  hareiU' 
tme  mea  Itraei  (Joei  iii,  ^). 

Conctutio  ptalmi* 

Ouid  est  hoc  quod  instrumenta  musica  frequenter 
poslla  reperimus  in  psalmis,  qux  non  tam  Tidenior 
mulcero  aurium  sensum,  sed  provocare  polius  cordis 
audiium  ?  Sed  quoiiiam  ille  sonus  el  modulatio  tibia- 


.u^..».    j^    -tv.    ^  ...  -.•  ^  n-      .'-.  At  •.                fl  r"""  a  sacris  mvsleri.s  noslra  nibilominus  ataie  dis- 

dictum,  de  qoibos  supefius  flguraiim  dikil,  eommo-  "                       ',...•      u  • 

^-^    ^                   r  o                                     cessii,  resiat  ut  intelligentiam  hujus  roi  sptritualiter 
vittiur  mare* 

Vers.*  9.  Flumina  piaudent  manibut  in  idiptum^ 


ntontet  extuitabunt  ante  faeiem  Domiw^  qHoniam  venit 
judican  terram,  Frequenter  diximus  Scripiuras  divi- 
nas  per  diversas  simililudines  loqul ,  ot  el  impiis 
eelata  sint  quae  dicuniur,  et  fldeles  ad  ea  perquircnda 
studiosius  incitentnr.  Uiide  el  bic  per  allegoria^  mul- 
tiptires  Domino  dlcit  esse  cantandum.  Ailtiigoria  est 
enim  a!iud  dicens,  aliud  significans.  Msre  slquidem 
auperius  peccatoribus  comparavil ,  nuoe  fumina 
ssnclos  viros  significani,  qui  bon.is  operas  coelesti 
iibertaie  manaternnl.  In  idiptum,  id  esl  io  Domino 
Salvatore,  cui  prsi^dictam  operam  e\hlbuisse  mon- 


perquirere  debeamiis.  Mnsica  est  disciplina  quae  re- 
rum  sibi  congruentium,  id  est  sonoruin  diflerentias 
et  convenientias  perscrotatur.  Hsc  meritoponilurad 
rerum  spiritualium  sim  liludines  explicandas  :  quo- 
niam  concentus  ejus  virtute  inconveiiienti.-e  subsistll. 
Nam  sive  quando  psalmodiam  dicimus  ,  sive  quanda 
mandatis  Domini  operam  navanter  [ed,^  voluntarie] 
impendimus,  dulcissimae  harmonix  gratia  tempera- 
mur.  Et  si  causas  hiijus  rei  alta  deliberatione  perpen- 
das,  quaeiibet  creatura  rationabilis,  si  auctoris  sui 
vivat  imperio,  ab  hac  convenieniia  non  probatur  ex- 
cepla.  Merilo  ergo  incessanter  prxcipimur  Doniin  i 


.    ^. .     o  j     ...  f       1.  f       1.    ..         psallere,  in  psalmo  citharizare,  in  citbara  psallere, 

stmntur.  Sed  respico  quonlam  hxc  omnla  sub  allu- n  .\ , ..      *.      ,.    .    ..,.,       .  .         ... 

.^         .  .        .  .   ..        j.     .       ^  jubilareintubis  ductilibiiset  corneis;  ut  dubiumoott 

sione  sunt  :  qiiando  enim  manus  habent  flumins ,     * 

ofsi  fuerinl  sanctis  homiuibus  comparatat  de  quibus 

dictum  est :  Qui  ertdit  in  me,  Jiumina  de  \9enlre  ejut 

fuent  aqnag  vitee  (iodh.  vn,  58).  Sequituf,  monfes 

extuitabnnt  anto  faciem  Domini.  Uontet  et  In  bono  et 

in  malo  plenimqoe  poni  manirestum  est.  Impii  enim 

superbis  nisihiis  intumescutit,  ei  ad  duriliam  sa jcorum 

obstinaio  cofde  perveniunt.  Bfansueti  atitcm  inentis 

soliditate  flrmissiml  suiit;  et  quamvis  pia  humililale 

cuf ventur,  spe  Aitur»  beatitudiniK  in  suminiutcs  so^ 

lidissimas  eriguniur.  III  sunt  qui  Domino  adveniente 

gaodebuni,  quoniam  in  fbturo  judicio  promissionis 

Ipsius  dona  recipient.  Addidit,  quoniam  tetdt  judican 

terram,  Ilic  terram^  omnem  peccatorem  competenter 


advertiinus,  quiaterrena  semper  vitia  concupiscunt.  ^  prflestolemor  adventom. 


sit  hxc  instrumenta  dulcisona  probabilium  acluuin 
nobis  indicare  concordiam. 

EXPOSITIO  IN  PSALMDM  XCVIII. 
Ptalmut  David. 

Dignitatem  Istios  nominis  salis  adinirari  non  pos- 
sum,  quod  in  litulis  semper  affixam  aciem  nostie 
mentis  erlgit  ad  Dominum  Christum.  Ipsius  enini  ho- 
nor  ib  hoc  psalmo  potenthique  cainatur.  Sed  quanla 
laos  est  8anciis«>imi  viri,  ut  per  ejus  nomen  eximiom 
titnttt  signlficelur  majestatis  arcanum !  Per  David 
cnim  329  ^^  person^m  loqueniis  adveitimos,  es 
Christum  manu  fortem  desiderabileinque  ^eiiiimas. 
Quapropter,  exlmio  pricconerecuguiiO,  roagiil  Judicia 


Vides  totum  Sensiim  ad  illiid  jiidicli  tempus  esse  per- 
doctum,  ut  omiiia  quae  dicla  sunt  llll  inteliigeres 
posse  congruere. 

Vers.  10.  Judieabit  orbem  terrte  injuttilia^  et  poptc- 
lot  in  ffquiiate,  Hic  orbit  terrarum  impiis  esl  nihilonii- 
tius  applirandus,  qni  frequenter  terrai  appellalinne 
ileclarantur.  Isii  sub  jusiitia  judicamli  sunt,  qni  per- 
linacia  sua  nulla  remissione  liberantur.  Poputoi  au- 
tcm  signiflcat  eos  qui  cx  llebnris  fldelcs  probaii  suiit, 
ei  qoi  devoti  ei  gentibus  advenerunt,  de  quibus  aii : 
Hnbeo  autem  et  aliat  oves,  quce  non  tunt  ex  hoe  ovili ; 
oportet  me  et  eat  adducere^  ut  fial  unnt  grex  et  unut 
pfisior  (Jcan,  x,  10).  Isti  e.rgo  populi  in  (equitate  judi- 
fa//di  suttt,  quo/ilnm  ibi  i»raeAila  rccipient,  qul  hx 


Dicitio  psatmi. 

In  prima  sectione  commonet  propheta  universos 
populos  Chrisio  Domino  conflieri,  quia  judicium  el 
justitiam  in  Jacob  fecisse  declaralur.  Seconda  com- 
monet  plebem  ut  adorei  Dominum  Salvaiorem,  qoi 
Moysi  el  Aaron  et  Samucl  propitius  fuisse  dignofci- 
lur,  quia  prxcepta  ejus  custodiisse  monstraotur. 
Unde  exaltandum  et  adorandum  dicit  esse  Domiuum, 
qui  fideh^s  suos  exaudire  dignalus  est« 

Expotitio  ptaimi* 

Vers.  1.  Dominut  regnkvit  ^  katcaniur  poputi ;  qiu 
tedes  super  cherubim^  moveaiwr  ierra.  Com  dieit  enim : 
Dominut  regnafit^  eiponit  quontam  gtoriaiN  sox  it* 


695 


EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXVIIL 


09i 


someiioDU  Ofttendlt;  non  ul  ante  creditusest  non  Adiclum  cst  nomen  ejus,  quia  ubiqde  dilatalum  est; 


posse  regnare,  quem  Judaei  videbantur  cistinguere; 
sed  hic  iilud  tempus  ostenditur  quando  ipse  post  re- 
surrectionem  suam  dicit :  Daia  cst  mihi  omnis  pote- 
Hiitii  €€ehH  in  terra  {Matih.  xxviii,  18).  Sequitur» 
trateaHtur  popuH ,  nihil  ulira  nocituri.  Magno  enim 
fravilatia  pondere  deridentur ,  quorum  doli  atque 
Tertulias  nihil  penilus  nocuisse  declaranUir.  Nam 
qood  dixii,  irascanturt  non  prxcipit  propbeta  ad  ali- 
quod  facinus  populos  commovcri  ;  sed  iit  sibi  poiius 
traieinidir ,  qui  rem  probati  sunt  fecisse  nefariam; 
itdio  ad  conversionis  salalem  Yeniant,cum  ^ropria 
volonlate  sua  cceperint  facta  damnare.  Quod  si  ad 
lilleram  velii  accipere ,  quaHJam  videtur  urbanitas : 
licoi  el  in  Actibus  apostolorum   legitur  pontiGci 


terribile,  quia  ipse  venlurus  est  judicare  \ivos  et 
morluos ;  sanctum ,  quia  immaculata  ei  coelesti  coo* 
vcrsntione  pennansil :  sicut  et  alibi  dicitur  de  ipso  : 
Quoniam  magnifieavii  Dominus  ianctum  suum  (Psal.  iv, 
4):  sicut  ei  Mari»  dictum  est  ab  angelo  :  Propterea 
quod  nascetur  ex  te  sanetum  vocabitur  Filius  Dei  (Lue. 
I,  35). 

Yers.  4.  Et  honor  Regis  judicium  diligit :  tu  parasti 
oequitatem,  Supcrius  dixcrat  :  Confiteantur  populi 
nomini  tuo  :  modo  qucmadmodum  conflteri  debeant 
evidenter  exponit.  Honor  enim  Regis  est  prxdic:Uio 
gloriosa,  quam  iili  semper  oflerimus  confitendo.  /u- 
dicium  diligit^  hoc  cst,  ut  deliberando  aique  tractando 
debeamus  diligere  Creatorem.  Non  enim.ille  aut  la- 


Paolom  dixisso  percussum  :  Feriat  le  Deus,  paries  B  bili  voluntate,  aut  caduca  mente  colendus  est;  sed 


dealbate.  Et  paulo  post  increpatus  dixit :  Nesciebam^ 

frQtre$,  quod  princeps  popti/t  esset,  Scriptum  est  enim  : 

Prineipmn  populi  tui  ne  maledixeris  (Act,  xxiii,  3  et  5 ; 

£acod.  XXII,  28);  non  qiiia  nesciebat ,  sed  qula  prin- 

eipen  euro  popali  sub  quadam  urbaniiaie  denegavit. 

Ilm  ei  bic  dictum  est  :  Dominus  regnavit ,  irascantur 

P^pulij  id  est,  nihil  ultra  nocituri;  quod  non  ad  ex- 

borlalionem ,  aed  ad  derisionem  videtur  potius  per- 

ti^are.  Qux  figura  dicitur  astismos,  Laiino  urbana 

^Kfulo.  venaslatis  et  facetios  causa  composita.  Scqni- 

%  ^kI  udes  tuper  cherubim,  moveatur  terra,  Tu  ^tit 

,  indicativus  modus  est  secundae  personae ;  ad 

'psnin  enim  Dominum  verba  convertens  hanc  sen- 

^^iHiiin  finit.  Cherubim  Hebrxum  nomen  est  signi- 


fixa  et  perspicabili  deljberatione  scntentiae ,  sicul 
solet  semper  puris  cordibus  apparere.  Sequitur ,  tu 
parasti  eequitatem  ,  ui  agnoscerent  bomines  ab  ipso 
hoc  munus  atiribui,  quo  possint  Iianc  intclligere,  vel 
facere  conslanter  aquitatem,  Oenique  sensum  istuin 
evidentius  sequens  versus  ostendii.  Sive  (ul  quibus- 
dam  placet)  honor  Regis  est  damnatio  justa  nocen- 
t'um ,  quoniam  iniquitate  punita  gloria  regis  sempcr 
augeiur. 

Vers.  5.  Judicium  et  justitiam  in  Jacob  tu  fecisti, 
Jttdicium  fecit  in  populo  fideli,  quando  ei  donavit  bo- 
num  mnlumque  discernere;  juMiam  vero,  cum  re- 
lictis  idolis  Greatori  suo  meruit  humili  devotione  ser- 
vire.  In  Jacob  autem ,  in  unoquoque  fiduli   dicit, 


plenitodinem  scientiae  ;  ubi  quasi  in  tbrono  C  quianominisistiuscommemorationepopulusdevotus 


Domiouin  insidere  manifestat.  Nam  et  homines 
^Hsidel  [ed,^  insidentj ,  qoi  plenissima  fide  atque 
^tpemin  probiute  complentur.  Adjunxit ,  moveutur 
^^a.  Sive  illud  significat  quod  superius  dixit ,  tra- 
^cmtiur  popti/i,  sive  mngis  ad  conversioncm  peccato- 
postulai  commoveri ,  qui  (sicot  jam  dictum  est) 
merito  nuncapantor,  quia  terrena  vitia  concu- 
^tscotil. 

Verf  •  2.  Dominits  in  Sion  magnui,  et  excelsus  super 
pofmlos,  Ut  Deum  illum  quem  dixit  sedere  su' 
ekeruhim,  Dominum  Christum  evidenter  adver- 
,  expressit ,  Dominus  in  Sion  mngnus  ,  qui  in 
^^tiMoijmiianis  partibus  homo  apparere  dignatus  est. 


ostenditur.  Tu  fecisti^  quia  nemo  est  alius  pracler 
ipsum  qui  instiluit  et  firmavit  \ms.  A.,  formavit]  Cc- 
clcsinm;  sicut  dicit  Apostolus  :  Fundamenium  enim 
mliud  nemo  potest  ponere^  prater  id  quod  positum  est , 
quodest  Christus  Jesus  (11  Cor.  iii,  il). 

Yers.  G.  Exaltate  Dominuin  Deum  nostrum^  et  ado- 
rale  scabellum  pedum  ejus,  quoniam  sanclum  esl,  Vcnit 
ad  secundam  sectionem  proplieta ,  in  qua  po}  ulos 
devotos  commonet  ut  nomen  Domini  magnificare  non 
dcsinant;  quatenus  illum  prxdicando,  ipsi  potius 
exaltari  posse  videantur.  Caeierum  illc  hum  nis  vi- 
ribus  (sicut  sxpe  dictum  est)  non  indigei  adjuvari , 
qui  est  summa  virtus,  et  toiius  Majestatis  adoranda 


inlende  verba  qoae  dicit,  Dominus  magnusy  ne  quis  D  perfectio.  Scquitur,  et  adorate  scabellum  pedum  ejus. 


I  pro  pasiionis  humilitaie  putaret  esse  lemnibi- 

•  Addidil,  ei  exceisui  super  omnes  populos  :  quo- 

ille  qoem  irreligiosa  mente  coniempserani,  Rex 

^nu  iuper  omna  populos  eminebat.  Sion  autem 

rpretatur  speculalio ,  quod  est  Ccclesia ,  in  qua 

laus  spiritualiter  inesse  reverenda  semper  con- 

Ulione  monstratur. 

Vert.  5.  C^n/fieontiir  ftontiRi  tuo  magno  et  terribiU, 

iim  ianeium  est,  Posl  apparitionem  carnis  qu» 

«tfl  esl  in  Sion ,  confltcndum  dicil  popuiis  Domino 

Ivatofi,  de  quibus  superius  diclum  cst,  irascantur 

^•ptili.  Sie  enim  in  Ecciesia  catliolica  quolidie  fieri 

^Uenut,  ul  qoi  prius  fuerunt  blaspliemi,  paulo  post 

iiai(INHniiio  prvftaute)  corrccti.  Majnum  autcm 


quoniam  sanctum  est,  Quoniam  beatus  AuguslinuSt 
diligentissimus  exquisitor ,  corpus  Domini  quod  de 
Maria  Virgine  sumpsit,  scabellum  divioitatis  rju^  as- 
seruit  (Enar.  in  psaL  xcviii,  ante  med.)  330  debere 
sentire,  ivopter  naturam  huinanitatis  ,  qiiain  est  di- 
gjiatus  assumere :  illi  enim  virtuii  este  subjectum 
ati|ue  unitum ,  omuibus  croaturis  constat  cxcelsius , 
sicut  dicit  Apostolus  :  Quod  infirmum  est  Dei  fortius 
eit  hominibus  (1  Cor.  i,2o);  ct  alibi  de  eodem  Mediatoro 
Dci  ethominuui  hjmine  Cbristo  Je«u  Apostolusdicit: 
Propter  quod  Dcus  exaltavit  ilium^  et  donavii  iili  uo- 
men  quod  est  super  omne  nomen  :  ut  in  nomine  Jesu 
omne  genu  flectatur  cttiestium^  temstrium  et  infer-^ 
norum  ( Philip.  n,  0) :  nunc  diccndum  nobis  est  quid 


i 


195 


n.  AiRtiLn  CASsiODom 


m 


jn  istoversu  pede$t]\is  sigiiificare  vidcanlur,  sci.iccl  A  ille  scibcllum  dicitur,  qui  se  vcniii,  sorabapo,  htrbtt 


stabilitatcm  Diviiiilatis,  qux  semper  in  naturac  siise 
(finnipotciili  gloria  lanquam  pcdum  indefccta  stabi- 
litas  perseverat.  lliijus  ergo  Verbi  assumptum  cor- 
|)ii8,  qunmvis  glnriosum,  quamvls  magnum,  qnamvis 
sii  adorabile;  tamcn  propler  humititatcm  humanita- 
tis ,  gcabettum  pedum  competenter  accipiinus.  Nam 
€iim  ipsc  dicat  :  Ccelum  milii  iedes  e$t;  lerra  autem 
Habettum  pedum  meorum  {Uai,  lxvi,  i);  corpus  ler- 
icmim  quod  de  Mnria  Virgine  sumpsit,  benc  (ut  opr- 
nor)  cadem  similitudhie  scabeltum  pedum  ejus  prc- 
hatur  intelligi.  Et  nota  quia  non  dixit  :  Quoniam 
sanctusest;  sed^  quoniam  sanctum  est;  scilicet  ut 
corpus  a  deitatc  mcniis  contemplalione  discenicrcs, 
sed  ad  unam  personam  rererres,  iJ  est  ad  Verbum 
quod  caro  factum  e$l ,  et  habitnvil  in  nobis  {Joan,  i , 
44).  Pedes  etiam  Divinilalis  pcr  tropologiam  dicil , 
sicot  ct  scabellum  dictum  est.  Etiam  sic  forsitan  de- 
bcmus  accipere ,  ut  extrema  temporis  designet , 
quando  Dominus  incarnari  (Jlgnatos  est.  Unde  et 
Joannes  evangensti  dicit  :  Ft/to/i ,  novissima  hora 
est  (t  Joan,  ii,  18);  Panlus  quoque  apostolus  di^it : 
Cum  venistet  plenitudo  temporum ,  miM  Deus  Filium 
Siium  faetum  ex  muliere,  factum  sub  lege  {CaL  iv,  4). 

Vers.  7.  Moyscs  et  Aaron  in  sacerdolibus  ejus,  ct 
Samuel  inter  eos  qui  invoeant  nomen  ejus ;  invocabant 
Domtntt/ii,  et  ipse  exaudiebat  eos,  Ideo  priscje  aucto- 
irtatiG  magnos  viros  posuit ,  e:sqiic  gratiam  Domiiii 
:mcrit  Tuisse  concessam,  ut  ad  similem  devotioncm 
ftJelcs  populos  incitarcl.  Et  nota  qnia  hic  Moysen 
tacerdotem  dicit,  dum  sic  in  llcplatcucho  non  lega- 
(or;  qui  etsi  hostias  non  offerebat,  sicut  Aaron  frater 
ipsius ,  vota  tamen  populorum  coram  Deo  scmpcr 
f  xhihuit,  quod  sacerdotis  ofncinm  essc  monstratnr. 
Qinproptcr  merilo  et  hic  sacerdos  dicitur,  qui  magnis 
precibus,  irascente  Domino,  pro  populo  supplicavii. 
Samuel  autem  in  tcmplo  Domini  prxdicabili  sancli- 
tnte  conversatus  cst,  qui  Daud  unxit  in  regem.  Sed 
quoniam  sacerdotis  non  acccpit  officium  (quia  erat 
de  tribu  Ephraim,  unde  sa*  erdotes  neri  non  licebat), 
adJidit  de  ipso,  inter  eos  qui  invocnnt  nomen  eju% : 
qiiia  nominatim  pcrcurrcre  non  poterat,  quos  mul- 
tiliido  infinita  dilatabat.  Adjccit ,  invocabant  Domi- 
num,  et  ipse  exaudiebat  eos,  Quantum  valeat  sinceri- 


B 


fullonuin,  et  angulari  lapidi  comparavil,  iion  vilitaiis 
[ed.,  utiliiatis]  intuitu,  sed  humilitatis  alTectu;  qaasD 
sumendo  tantum  fecit  excelsam,  quantum  prius  fuit 
in  hoc  mundo  pnrvissima?  Sequitur,  quia  custodie^ 
bant  testimonia  ejus,  et  prcecepta  ejus ,  quee  dedit  iUi$. 
Reddit  causns  quare  eos  exatidire  Dominus  digna* 
retur  :  qiiia  ipsc  illiim  vcre  dtligit,  qoi  ejas  mandtla 
cnstodit,  sicut  if^se  discipulis  dicit  :  Si  me  dHigitU, 
mandata  mea  servate  {Joan.  xiv,  45).  TMrtittotitiini 
est  per  signa  aliqua  praecedentis  te\  posita  signifl- 
catio ,  sicut  in  lleptateucho  diclt  :  Eoc  eril  vobis  tn 
fM/iinonfum.Praecepta  enim  pertinent  ad  legem  qnam 
per  Moysen  visi  sunt  accepisse.  Unde  ostenditur  effi- 
cacissime  placere  Deo,  quando  a  nobisejus  coniiJetur 
Imperium. 

•  Vers.  9.  Domine  Deusnoster,  tuexaud^ebas  eos; 
Deus,  tu  propitius  fuisti  t7/ts,  et  vindicans  in  omnia  stu- 
diaeorum,  Dicendo,  tu  exaudiebaSf  ct  tu  iltis  propitims 
ftitsft,  ostendit  quiJem  desideria  sanctorum  in  honis 
pciitioiiibus  fuisse  completa,  eosque  beneficta  susce- 
pisce.  quae  videbantur  necessario  postalari.  Sed  ad- 
dldit ,  et  vindicans  in  omnia  studia  eorum.  IIoc  pro- 
pterca  posiiam  est,  ne  semper  nos  quaerercmoa  a»- 
diri ,  quando  utrumque  in  ipsis  vidctur  tmpletoai« 
Cogiiosciraiis  enim  eos,  et  inierdum  exauditos  fuisie 
cum  petcreiit  prospera,  et  iteruin  im  studia  eorum 
vindicatum ,  ne  humana  iliis  elutio  surripere  potuis* 
sct.  Nnm  quamvis  aliqui  fidcles  sint,  et  magn;«  devo- 
tionc  venerandi,  oportei  in  eos  pro  tempore  vindi- 
cari  :  nc  cor  eorum  ad  siipcrbiam  videatur  |>osse 
deJuci ,  sicut  ct  Apostolus  dicit  :  Et  ne  magniiudo 
revetationum  extottat  me,  datus  est  mihi  stimutug  tarnis 
meos  angelus  Satante,  qui  me  colaphizet,  Propter  quod 
ter  Dominum  rogavi  ut  discederet  a  me  ;  ct  dixit  mt/ii : 
Sufficit  tibi  gralia  mea  :  nam  virtus  in  infirmitatz  per- 
(icitur  {II  Cor.  xii,  7,  8 ,  9).  Quaproptcr  aiidivimus 
exnuditos,  ct  in  cis  Iniellignmus  elinm  vindicatum ; 
ut  cogDOScainus  miscricordcm  Chrislum  ulrumque 
fecisse  propiiium. 

Vers.  40.  Exattate  Donunum  Deum  nostrum,  et  ado- 
rate  in  monte  sancto  ejus  :  quoniam  sanctus  est  Domi' 
nus  Deus  noster,  Et  supcrius  quidem  pars  versus 
Istius  legilur,  ubi  facta  divisio  est ;  sed  ilii  subjun- 


tas  oratinnis  in  hrevilale  dcclaratiim  est,  qnia  fide-  D  dira  est,  et  adorate  scabeltum  pedum  ejus;  h!c  autem 


Kter  supplicantcs  eflfcnciier  aucMcbat. 

Vers.  8.  /n  cotumna  nubis  toquebatnr  ad  eos  :  quia 
cnstodiebant  testimonia  ejus  ,  et  prtecepta  ejus  quce 
dedit  illis.  Non  vacat  quod  dictnm  esi,  in  columna 
nnbis ,  qnia  semper  isfa  in  aedificatione  doiniis  pro 
f  riitudlne  ponitur  et  deeorc.  In  hac  ergo  specie  lo- 
qnebatur  iliis  Dominus,  quae  venturam  fabricam  Ec- 
ciesi»  nuntiabat.  Sed  quia  illis  tunc  per  nubem  verba 
tecit,  nobts  per  sanctuin  seabellum  suum,  id  esl  per 
iiicarnationem  et  loqui  cviJcntius,  el  apparere  di- 
gnalns  est.  0  scabclium  omnibus  lemplis  cxcclsius, 
omiiibus  spiritualibus  crcaliiris  niulln  pricstanlius  ! 
aicui  Jicit  Apostoliis  :  Cui  autem  dixit  angelorum  : 
Sedca  dxiris  mns  {Htbr.  i,  5)7  Sed  quid  mirum,  si 


non  montem,  sed  in  monte  sancto  Dominum  prxeepU 
adorari,  Quo()  ad  montem  Sion  (qui  est  Ecclesia) 
referri  posse  non  dubinm  est,  quae  est  roontiuai 
rooDS,  et  sancta  sancioram,  cujus  ipse  habitator  est 
Christas.  Sic  utrumque  in  sancta  Ecclesia  dicii  esse 
faciendum.  Notandum  Cit  autem  quod  sanctam  Do- 
minum  in  sancto  monte  pra^cepit  adoranJum,  quo- 
niam  sicut  laus  ejus  non  convcnit  ori  pravo,  ita  ncc 
cjus  culturx  luci  potest  congrucre  lurpituJo. 

Conclusio  psalmi, 

CousiJ^Tcmus  faciem  hiijiis  psahni ,  quasi  duobus 
luniinibus  splenJere  pulchcrrimis.  Incredulos  lerrel» 
vl  ad  supplicationem  devotissimam  831  perJucatt* 


697  EXrOSHIO  IN  PSALTEmUiL  P8AL.  XCIX.  m 

tor;  fitlelibiis  Chrisliim  Domiiuim  adornre  praecipit,  A  allcgorice  conslal  intelligi.  Allegoria  cst  cnim  figur» 
quia  ip^e  novit  exaudire  quos  diligit.  Heata  plehs      aliud  dicens,  el  aliud  signilicans. 


quac  de  lali  gaudel  imperio  :  viia!e  quippe  dcside- 
riaiii  est  agnoscere  et  aniare  Creatorcm.  Qnapropter 
cssulialiooem  iiobis  moveat  auditus  Doroinus  Cbri- 
Mus.  Fid<;Iis  servi  est  diligere  dominanlem.  Nam  qui 
oon  babet  charissiroum  gubernatorem  suum,  ipse  se 
profiletur  borrendum.  Naiura  quippe  rerum  cst ,  ut 
ab  ea  te  diligi  posse  nullatenus  arbilreris ,  quem 
ehara  rocnte  non  appeiis.  Diligamus  igitur,  ut  ame- 
oiur;  qiaerainus,  ut  inveniamus;  pulsemus  ,  ut  ad 
eum  accedere  valeamus.  Conira  oinnes  amenlias  esl 
eum  tepide  quxrere,  quem  tibi  cognoscis  xterna  be- 
oeficia  posse  praestare. 


EXPOSmO  LN  PSALMUM  XCiX. 

Psalmus  in  con[es$ione, 

Cum  frequenler  in  psaliuis  posiia  sit  pro  rerum 

opporiunitate  confeisio,  bic  tamen  in  titulo  singula- 

riler  probaiur  ascripia  :  revera,  quia  lotus  bicpsalmus 

ad  utrasque  pertinet  confessiones.  Una  est  quando 

peccaia  nosira  deploranies  [ed.,  depromenlesj,  cul- 

pabiles  nos  reosque  profitemur,  et  miseric  rdiam 

OomiDi  concedendam  nobis  piis  fleiibus  exoramus. 

Aliera,  cum  sive  nobis  beneficia  collala  laudamus, 

*iwe  aliis  praestita  cum  magna  exsulialione  venera- 

tir.  Confessio  enim  quasi  confaiio  dicitur,  sivc  pcc- 

ilenia,  sive  laus  muhorum  ore  celebrata;  qu«  idco 

sic  diciiur,  ut  ad  plurimos  peiiinere  monsiretur. 

Ditislo  psalmi, 

.  In  prima  parte  psnlmi  propbela  commonet  univer- 
Sltatem ,  ut  Dominum  d.  beal  sub  magna  jucunditaie 
iaudare,  quia  (anii  Domini  Iriste  non  dccet  serviiinni. 
Et  ne  semper  boc  genere  confessionis  utendurn  crc- 
•tierel  Christianus,  secunda  parto  dicit,  ul  malornm 
••oslrorum  delicta  poeniteiites  ,  indtflgenlia;  ipsius 
l>«nias  inlrarc  mereamur,  quia  misciicordia  ejus 
iH*rm.inet  in  aeternum. 

Expositio  psalmi. 

Vcrs.  \.  JubVale  Deo,  omnis  terra.  Sollicit  s  pro- 
l^liela  dc  populo  fideli,  ne  se  pularetsubaniielale  tri- 
^tiliife  Christo  Dominoserviturum.primum  a  jubila- 

^OIIC 


Yers.  2.  Servite  Domino  in  lanitia;  inlrafe  in  fon- 
spctuejus  in  exsultatione.  LicelservitiaDominidiver* 
sis  videanlur  officiis  expediri,  ut  sunt  ordinesecrle* 
siaslici,  monasteria  fidcliiim,  eremitx  solitarii,  laici 
dcvoti;  omnia  tamen  ad  ista  iria  verba  proprie  refc- 
runlnr,  ul  Domino  snb  laiilia  servialur,  non  in  mur- 
rouratione  aiil  amaritudine  mcntis,  sicut  factum  e^l 
in  deserlo,  quando  contra  Dominum  Judaicus  populus 
murmuravit.  Sed  ista  lcetitia  utique  cliaritas  est,  quse 
(sicut  dicit  Aposlolus)  non  infialur,  non  agit  p.rperam^ 
non  ett  ambitiosa  (I  Cor.  xiii,  5),  et  reliqua  quae  hanc 
virlulem  egregiam  mirabili  narralione  describunf. 
Qiiapropier  illi  sub  lactilia  Domino  serviunl  qui  euin 
£  supra  cuncla  diiigunt,  ei  invicoin  se  fraterna  chari- 
laie  respiciunt.  0  libera  sprviius!  o  servilium  supra 
cunclas  domlnaliones  eximium  ,  quibiis  talis  la;titia 
tribuitur,  qualis  in  rcgnorum  gbiria  non  babctur! 
Sed  istam  Ixiiiiam  qiiae  in  boc  mundo  prxcipttur, 
videqualepraraiumsubseqiiatur.  Dicit  enim  :  lntrai$ 
in  conspcctu  ejus  in  exsuUatione,  Multo  dirTicilius, 
multo  prsstantius  est  anle  tanti  judicis  gaudere  con- 
speclum,  ubi  8:c  convenire  conscientia  commonelur, 
ut  gaudia  tunc  sumat  humililalis,  quando  supcrbis 
omnibus  probatur  esse  terribilis. 

Vcrs.  3.  Sciiote  quod  [ms.  A.,  quotiiam]  Dominus 
ipse  cst  Deus;  ipse  fecit  tios^  et  non  ipsi  nos  :  nos  autem 
populus  ejus,  et  oves  pciscuce  ejus.  In  capite  vcrsus 
hujus  contra  pcrfidium  loquilur  Jud  rorum,  qui  Do- 
C  minum  Salvatorem  non  pulando  Deum,  in  Creatorem 
suum  manus  injicerc  praesumpserunt.  Scitote,  dixil, 
inlrHigile,  quod  isle  Dominus  quem  Dei  Filium  mi- 
nime  credidislis ,  ipse  est  Dcus  qiii  fticil  coclnni  et 
lerram,  qui  nos  quoque  ad  siiam  imagtnera  simili- 
ludinemque  plasmavit.  Et  ne  putarent  humanam 
creationem  patrum  semini  essedepntand.im,  adjeci!, 
et  non  ipsi  nos.  Nam  quamvis  nalivitali  noslrae  mi- 
nistcrium  prsebeat  carnalis  operatio ,  tamen  ille  in 
hunc  mundum  nos  probalur  adducere ,  qni  cuncia 
facit  ad  exislentiam  pervenire.  Se.iuiiur,  nos  auiem 
poptdus  cjusy  et  oves  pascuce  ejus,  Venit  ad  populum 
fidtlem  per  comparaiioncs  pulcherrimas ,  quid  sil 
osiendens.  Om,  qnia  simplices  sunl,  et  ipse  eanim 
paslor   est   vcrus.  Pascua  ejus,  id  est  divinaruni 


C0Ppit.quiaipsaestj«5tiperfecladevotioDominonr    .  ™™«e^«*,   la  esi  divtnarum 

tibmentisiucunditatefamulari,  sicnt  et  Apostol  s '^ ''"'^^"^'"r  "rTT  '''"''*''  ''''''''''  '^"  ^""^ 

'  «poMoiub      p^j^„^  ^„,^^5  jjjgjjg  jj^^.^^  saginatur,  el  ad  futura 


••loncl  :  Semper  gaudete,  sine  infertni*iione  orale,  in 
^mnibus  gratias  agite  (/  Thess.  v,  J6,  17,  18).  Et  nc 
[uis  se  minime  crederet  evocatnm,  addidit,  omttis 
rra;  ut  ipse  inter  hoinines  non  videatur  existere, 
^ui  hanc  vocera  detreclat  audire.  Jubilatio  est  eniin 
Imiciit  s»pc  diximus)  magno  mentis  gaudio  commo- 
jri,  non  lainen  in  articulata  vcrba  prorumperc.  Nam 
A\\\i,  jubiiate,  ei  subjunxit,  otnttis  terra,  frc- 
^uenter  et  per  casus  nominum  discrepanies,  iitagoos 
tndtcat  seiisus.  Nam  cum  terra  singuiari  numrro 
^lenuiitieliir,;uM/tffedicit.  quod  ad  pluralem  iiumc- 

•mroceriumcstpcrtinere;  utlianc  ^oTflw  ad  homincs. 
tioo  ad  tellureoi  asiiinarcs  cbse  icrcrcudam ,  quod 


beatitudinis  amoena  perducitur.  Sic  istis  tribus  ver- 
sibus  complexus  est  quid  agere,  qnid  crederc ,  quid 
intelltgere  debeat  Christianns. 

Vers.  4.  Ititrate  porlas  ejus  in  confessionem ,  atria 
ejus  in  hymnis  confessionum,  Laudate  nomen  ejus. 
Venitad  secundam  parlem,  ui  qnia  siipcrius  dixcrai 
in  Domini  laudibus  esse  juhilandnm ,  nunc  docerel 
qnemadmodum  illi  unusqnisque  deheat  conflterL 
Portm  Domini  sunt  humilis  poenileniia,  b;ipiisnmm 
sacrum.  charilas  sancia,  cleemosyna;,  misericordia, 
ca^teraque  man.lala,  per  quai  ad  ejus  possumns  per* 
vcnirc  conspccium.    l[oilatnr  crgo   ^rovUviU  ^•^'^^ 

ui  pcr  Uai\c  Uum\\\VA\^  tvjtvl^^vTv^w^vcv ,  ^^\m>  \\v\>a:.\% 


090  M.  ALRILIl  CASSIODORl  700 

miscricordije  Domini  inlrare  debearaiw  :   ne  nos  ASed  idco  verbaiioscilurpraBmisite  nolisgima,  ulcjus 


exlra  ovilia  saevienlis  lupi  possil  rapacilas  Invenire. 
Adjecil,  atria  eju$  in  hymnis  confessionum.  Alria  ejus, 
€t  bic  subaudis,  intrate,  Significat  enim  prophelas, 
evangelistns,  et  quicunque  (Domino  aspiranie)  do- 
cuerunt.  Dicta  enim  illorum  Domini  conslat  esse 
palati4,quando  ipsein  eis  iuveniuir,si  devota  mente 
perquiritur.  Sed  ut  hanc  confessioncm  divideres  a 
priore,  posuit,  tn  hymnis,  qualis  fuit  illa  Doroini 
Salvaloris  cum  dixit  :  Confitebor  tibi^  Pater  Domine 
vmli  el  terrce  (Matih.  xi,  25).  Non  enlm  pro  suis  pec- 
calis  aliquid  confessus  est,  sed  laudes  Patri  sincera 
dilectioiie  persolvit.  Gongruus  enim  ordo  servatus 
est ,  quia  duin  illa  prius  ofTertur,  ista  jam  secura 
subsequitur.  Addidil,  laudate  nomen  ejus;  ubi  po- 


irirtus  simplex  atque  pcrspicua  sensus  lucidissiroos 
ac  nimis  honorabiles  indicaret.  Ptalmus  eniro  san* 
ciaui  s  gnificat  operaiionem.  Ipsi  David  ubi  ponitur, 
totum  Christi  virtutibus  applicatiir,  ut  nihil  de  isto 
tcrreno  rege  intelligas,  sed  oronia  de  illo  coele&li 
dicla  fuisse  cognoscas. 

Divisio  psttlmi. 
Cougregatio  illa  sanctoruro  quam  per  universuoi 
mundum  catholica  parit  el  muitiplicat  semper  Cccle- 
sia.  In  prima  parle  psalmi  canlare  se  dicit  Domine 
misericordiam  H  judicium,  consortiaque  refugere  pes- 
simorum.  Secunila  parte  fideles  se  asseril  diligcre. 
et  cum  eis  graiissima  habitalione  versari;  dsmoiies 
auiem  cum  suis immissionibus  de  suo  corde  repellere, 


leiida  subdistiuclio  est,  quia  sequenli  versui  consUl  ^  quos  novit  cum  Dei  famulis  nou  habere  ullatenus 
esse  jungcndura. 

Yers.  5.  Quoniam  suavis  est  Dominus^  in  eeternum 
misericordia  ejus ,  et  usque  in  sa:culum  steculi  veritoi 
ejus,  Ne  qu  s  se  putarel  laudando  fatigari,  aut  cnnti- 
niio  labore  flaccescere,  causam  reudidit  quare  prae- 
dicandum  est  nomen  ejus;  id  est,  quoniam  suavis  est 
Dominus,  Quando  enim  provenit  in  suavitate  defectus, 
«ut  potest  animus  expleri ,  ubi  semper  proficit  appe- 
tUus?  Deleciatio  ista  nescit  habere  faslidium ,  ubi  sic 
fnens  consolata  reficilur,  ut  nullatenus  tamen  ejus 
•desideria  deponaniur.  Et  ne  suavitatem,  quam  dixit, 
crederes  esse  temporalem,  in  ceternum  dicit  ejus 
ittitericordiam  permanere ,  quia  cum  semel  praestite- 
rit  futura  bona ,  ab  ipso  lamen  perpetue  servantur 


portionem ;  ut  tali  institutione  formati ,  et  appelere 
bona,  et  mala  renuere  debcamus. 

Expositio  psalnu, 
Vers.  1.  Misericordiam  et  judicium  caHtako  :  tibi^ 
Domine,  psallam,  Coelestis  in  terra  roulliludo  bealo- 
rum  protulit  initium,  quod  breviler  cuncta  concliide- 
ret.  Poiesias  enim  Domini  semper  aut  misereiur, 
aul  judicat.  Sed  neque  misericordia  ipsius  sine  judicia^ 
neque /ttdicmm  sine  mts^r/cordiareperitur;  utraquc 
enim  se  mutua  societaie  conjunguut;  nec  factuui 
ejus  aliquod  provenit,  quod  non  plenum  cunctis  esse 
virtutibus  sentiatur.  Nam  sicut  hic  dixit,  misericoi'- 
diam  et  judicium ,  alibi  dicit  pro  his  duobus  nomini- 
bus,  justitia  et  pax;  el  iterum,  misericordia  et  veritas; 


ilUesa.  Adjecit,  et  uique  in  sceculum  scecuii  veritas  ejus.  Q  vel,  jusiitia  etjudicium  proiparatio  sedis  tuw;  utubique 


Seecuium  scecuHf  et  iblud  significat  quod  nunc  agitur, 
et  illud  quod  credimus  e^se  venturum  :  quoniam  et 
iiic  «st  veritas  Domini ,  sicut  legitur  :  Veritas  de  terra 
^rta  est  (Psal,  lxxxiv,  12),  et  in  illo  S£Culo,  ubi 
promissiouum  ejus  donacompleatur,  et  ipse  cum 
Banctis  suis  gloriosa  perennitate  regnabit. 

Conclusio  psalmi, 

Mirabiliter  hic  psalmus  utrasque  nos  confessiones 
edocuit,  ut  et  alacres  Doniino  jubilemus,  et  peccato- 
ram  nosirorum  vulnera  sine  intermissione  planga- 
mus.  In  hoc  eniin  mundo  utruroque  necessarium  est, 
ut  nec  in  tristitia  desperet  Dei  servus ,  nec  iterum 
animus  cjus  prosperis  reddatur  elatus.  Nam  sicut 


Deum  pium  demonsiret  ei  jusium.  Quod  genus  lo- 
cutionis  inlcr  propria  Scripturae  divinx  connumcrari 
posse  non  dnbium  e&t.  Nam  et  in  illo  adventus  sui 
tempore  glorioso,  primo  loco  misericordam  facit, 
quando  dicit  :  Venite ,  benedicti  Patris  mei  {Malth, 
XXV,  .34),  et  caetera;  sed  non  sine  xquitate,  quia 
fiJelibus  suis  promissa  restiluil.  Poslea  vero  judicium 
sequiiur,  cum  dixerit  impiis  :  Disceditea  me,  male' 
diciif  in  ignem  ceternum  (Ibidem,  Ai);  quod  tamoQ 
non  est  sine  pietate,  quoniaro  post  muliam  patien- 
tiam  noscilur  proferre  vindictam.  Vides  ergo  b»c 
duo  et  coQsentanea  sibi  es^e,  et  suis  ordinibus  collo- 
cata  radiare.  Audiant  ilaque  misericordem  Domioum 


......  ...  «.        peccatores,  qui  de  sua  333  nequiter  salute  despe- 

aaniias  hominis  humorum  pace  consistit,  iia  perfe- n       .    •  .  il-      .  u»  f   *•  •      • 

'^         Lf  rani;  intelligant  superbi  Judicem,  qui  malum  suura 

non  xstimant  esse  punicndum.  Ita  hic  totum  compen- 


ptus  est  Christianiis  qui  fucrit  inter  harum  rerum 
vicissiludinem  tmmobiliter  tempcratus.  Suscipianius 
ergo  alacri  mente  quae  dicta  sunl.  Qualis  enim  sit  ista 
deploratio  ex  hoc  datur  intelligi,  ut  in  ea  prsecipiaiur 
Dominus  esse  laudandus;  merito,  quia  inde  provectns 
evenit,  non  reatus ;  non  pcena,  sed  praemia;  non 
deformis  scrvitus,  sed  pulchra  libertas. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  C. 

Psalmus  ipsi  David. 

Quamvis  tituli  ab  hisloriis  Iracti  virtntem  viJean- 

tur  indicare  psalniori>m,  tamen  et  simplices  idem 

continere  noscuntur.  Esl  siqiitdem  lextus  iste  mira- 

bilis,  et  in  forma  perfectae  sanciitaiis  inclusus,  qui 

ceuiQwwitm  fruclam  debeai  ex^pcciare  prxuiioruui. 


diose  plenissimeque  cantatum  est,  qiioniam  in  his 
duobus  sermonibus,  et  cuncta  opera  Domini,  et  tolius 
Ecclesi.e  xdificaiio  probalur  esse  narrata.  Adjecit : 
tibi^  Dominey  psaltnm.  Domino  psallit  qui  boiiis  factis 
siiis  euin  placare  coniendit.  Ipsaest  enim  suavissima 
virtus  harmonitc ,  quando  vox  cognoscitur  operibus 
consonure.  Nam  si  hae  duse  res  di&crepabili  sibi  va- 
rietate  dissentiani,  neqiiaquam  possunl  psalmodix 
lempcratam  erncerecanlilenam,  nec  ad  aures  Domini 
vcnit,  quod  se  miiiua  contrarieiate  confundit. 

Vcrs.  2.  Et  inteltigam  in  via  immaculuta ,  quando 
veniesad  me,  (lie  vcrsus  de  superioribus  pendet.  Naro 
ai  disciplinabilis  illa  psalmodia  compcientcr  dirigaiur 


70! 


EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  C 


Wf 


•d  Domir.vm ,  tide  qiiid  praestftt;  ut  inteUtgai  in  via  A  jutiicaiiir;  nam  quamvis  ante  raciem  nostram  ve- 


iiftmctitoNi,  qnando  ad  se  Dotninus  venire  dignetur, 
quem  magnopere  sintinebat.  Intelligam  djcit,  id  est 
credam  puro  eordis  atfectu ;  ut  quod  oculis  carnali- 
bds  non  TldelMit,  Tivaciter  conspiceret  niiimx  deside* 
rantis  adnisu.  Et  quouiam  tale  desiderium  spiritua- 
liler  jam  videnlis  erat,  dicit  queniadmodum  venire 
dispoiiat;  in  via  scilicet  inmaculala^  quia  Ctiristus 
Dominus  peccata  non  habuit,  qui  et  per  hunc  mun- 
dani  innnacnlaiis  gressibus  ambulavh.  Hoc  est  enim 
qnod  diclt,  Ei  intelligam  in  via  immaculata ,  quando 
vemet  ad  me. 

\ers.  3.  Perambulabam  in  innoeentia  cordis  mei , 
tii  medio  domut  mem,  Hypotheiiciis  denuo  syllogis- 
mus  aperitur  :  Si  jusius  perambu'at  in  innocenlia 


niant ,  tamen  in  conspeetu  mentis  nostrx  non  sunt , 
qaae  abominabill  essecratione  refugimus.  AddMll, 
non  adhasit  mihi,  Hoc  comma  omnino  suspeiisiini 
est;  dcsiderat  enim  caput  .versus  sequenils,  id  est, 
cor  pravum;  quod  frequenter  factum  secundum  lle- 
braeos  lu  Psalterii  versihus  invenimns.  Cor  enim 
prevum  adhcerere  non  pote^t,  nisi  peccaiorum  iniqui- 
laie  disiortis.  Invirem  quippe  sibi  seqnalii  voia  glu- 
tinantur,  et  ediverso  diTidunlur  quKcunqtie  conira- 
ria  sunt;  nec  pravum  recto  convenit,  quia  moriim 
varieiate  dissentit.  Hic  autem  staius  Incidii  coiije- 
cturalis,  ubi  qugeritur  aat  cum  quibos  convivat,  aut 
qiiomodo  vivat. 
Yers.  5.  Cor  pravum;  dcclinantct  a  me  malignot  non 


cordis  m  inedio  domus  Domini,  non  proponit  ante  ^  agnoscebam,   Diximus  cor  pravum  superioribiis  esse 


oculos  suos  rem  malam;  attamen  jnstus  pemmbulat 

in  innocentia  cordis  in  mcdio  cjomus  Domini :  non 

rroponit  igitur  ante  oculos  suos  rem  malam.  Nunc 

•    ^eqQeiHla  videnmus.  Dicendo,  perambulabam^  osten-r 

dit  vitam  mundi  istius  non  se  siudios^ssime  perqui- 

s  fsse,  sed  tanquani  transitorinm  fuisse  decursam.  Ac 

ifeisde,  quid  possit  innocentia  paucis  verbis  absolvi- 

tor;  ut  tn  titedio  domus  Dci  habitare  mereretur; 

quaieBos  et  reliqnis  bonuin  ez^mplum  pr^ebeat,  et 

'psa  bonorabili  conversatione  reluccai.  Nam  quantuin 

^aleat  innoeentia  hiiic  datur  intelligi ,  ut  propter  gra- 

^issimam  simplicitatem  in  columbae  specie  Spiritus 

ft^tictus  appareret,  et  propter  mansuetudinem  benlam 

A^nmD  se  vocare  Dei  Filius  elegis>et  :  designans 


jungendum  ,  ut  absoluta  senteniia  subse  luatnr. 
Declinantes  a  me  malignos  non  agnoseebam.  Decli- 
nantes  a  me  malignos ,  hxreticos  dh  it,  qui  pravis 
d(«gmatibus  a  cutholica  pnedicatione  dissentiunt ,  et 
declinanles  semitas  rcctas,  per  vias  pessimas  se  au- 
diioresque  deducunt.  Non  agnoseebam  dixit,  quoniam 
cum  se  baptizatos  atqne  signatos  asserant,  non  in  eis 
agnoscitur  divina  dilectlo,  qui  blasphemi  probantur 
in  Domino.  Illi  enim  Christiani  veraciter  recogno^ 
scuniur,  qulse  fldei  pravitate  non  polluunt. 

Vers.  0.  Detrahentem  adversus  proximum  suum  oc-^ 
culte^  hunc  persequebar,  Dctraliil  hjcreticus  catholico, 
quando  absentem  aliqua  oblocutione  dilacerat;  nec 
audet  palam  contendere ,  qui  se  novii  irralionabilia 


q«ft<miam  fUa  coelesiiset  vera  sapieniia  in  pixloribus  C  vindicare.  Hos  dicit  persequeiidos ,  ut  ad  vcriialis 


Pl^cldis  aique  huroiiibus  conquiescat. 

Vers*  4.  Son  proponebam  ante  ocnlos  meos  rem 
at^jtoin;  facientee  prcevaricationes  odivi,  iVoii  odhtBsii 
avtiAf.  Quoniani  superius  dixit  ambulasse  se  in  medio 
^U^Iesiae  in  innocentia  cordis  sui,  nunc  per  figuram 
^tiologlam,  qux  Latine  appeilalur  causx  redditio, 
^oe  duoj>us  modis  exponit  :  primo  diccns  usque  ad 
YKHiiam  divisionem  cum  vitiosis  se  non  habuisse 
^  onsortinm  ;  deinde  usque  ad  finem  psalmi ,  asserit 
^Mm  fideHbas  suam  se  fosuisse  nibilominiis  porlio^ 
*^«m,  et  de  corde  sao  diaboli  fugasse  versutias.  Sic 
^iaxiniam  pariem  hnjus  psalini  hxc  figura  cognosci» 
^%jr  csse  tomplexa.  Nunc  ad  exponenda  verba  redea- 
iiis.  Qui  Deum  crcdii  uliorem ,  rem  malam  anle 


studia  conciieotur,  qui  decepii  variis  qua;stionibus 
eluduntur.  Proximum  enim  dlcimus  et  carnis  nobia 
socielate  conjunctum ,  et  aliqua  legis  vicinitalc  so- 
cialutn.  Nam  dum  quidaro  eorum  nobisciim  Veins  ac 
Novum  Testamentum  suscipcre  videantu**,  recie  ta- 
iiicu  inteUigere  Scripturas  divinas  detcstablli  vo^in- 
tale  contemnunt. 

Vers.  7.  Superbo  oculo  et  insatiabiti  corde^  cum  hoe 
simul  non  edebam,  Duo  esse  dicit  gencrn  perridnrum. 
Unnm  (sicutsuperius  posuil)  quod  proxiinis  delrahil; 
sed  illud  jam,  qucmadmoduin  curari  possit,  osteiidit. 
Aliud  vero  quod  superbo  oculo^  id  esi  volnntate  prnp- 
tumida  et  insatiabiii  corde  a  blaspheiniis  non  334 
recedit ,  sic  dicit  esse  viiandum ,  ui  jnm  ncc  ipsum 
^«rdis  sui  lumhia  aon  proponii :  qnia  necesse  esl  ut  D  cum  eodem  debeamus  iiiirc  convivinm,  ne  aures 

Christlanorum  ahominandis  scrmonibus  inqninen- 
tur.  Scd  et  hoc,  acrius  quidem  tamen  genus  curatio- 
nis  indultum  est,  ul  cum  se  mens  impia  sanclis  viris 
exsocrabileni  videril  fat  tam,  errorein  suum  adhibita 
satisfactione  rccorrigat.  Nam  si  Apostolus  dicil  dd 
Cliristianis  male  viveniibus,  cum  his  nec  cibum  su- 
mere(l  Cor.  v,  11),  qiianio  magis  hoc  fieri  convenitdc 
truculents  atque ob^linatis  haerelicisl  Sive  boc  spi- 
riiualiter  intelligendum  estde  corpore  Domini  Salva- 
toiis,  iit  cuin  illis  communicatio  non  edatur,  a  quibus 
fides  Chri.^li ana  discerpilur.  Et  intende  qnia  sive  sii- 
perion  qu.e  dicta  suni,  i^ivc  qu.x  in  sccunda  divi<* 
sione  d:ccnda  5unt,  omu  a^W\m\V^\  ^V^vm^^'^' 


piciat  terrena  qui  noscitur  considcrare  ccelestia. 

cd  qoi  in  mundo  erat,  rem  malam  ante  ocuios  suos 

^iioinodo  poierat  non  habere,  nisi  quia  illi  talia  dis- 

¥^iicebant,  nec  eorum  vitiosa  delectaione  capiebi- 

^  tir?  Juste  ergo  dixit  sancta  congregalio,  anle  oculos 

^ordis  sui  se  non  posuisse  neqintias,  quas  de  pene- 

^valiinis  suae  mentis  evclus^rat.  Recte  siqnidero  illas 

^^  Tidere  non  dicinmr,  quas  nullis  delectationibus 

^  iiiuemar.  Sequitur,  facientes  pravaricat'>oues  odivi. 

^xposoit  quemadmotlum  mala  ad  ejus  non  potuerint 

^niemos  oculos  pcrvenire  :  quia  prcevaricationes  ho- 

^iinum  jugiter  habBit  odiosas.  Illas  cniin  ros  uiius- 

^uisqiie  rcspicero  dicitur,  qnas  ct  diligerc  posse 


703 


M.  AUREL1I  CASSIODORI 


7<^ 


Jectiiralem ,  in  quo  maxime  diserla  oraiorum  cxer-  Af^ceperinl  apparere,  liinc  oraiione  def^ent  ejici»  tuiic 


centur  mgcnia. 

Vers.  8.  Oculi  mei  »uper  fideles  lencc,  ut  sedeani 
hi  mecum ;  ambulans  in  via  immaculata ,  hic  mihi  mi' 
nistrabat,  Sancla  illa  congregatio  venit  ad  secundam 
paitcm,  et  sicut  superius  abominabi!es  sibi  reddidit 
infidelcs,  iia  nunc  recte  credeniium  virorum  dcside- 
rnt  babere  consortium.  lllos  enim  cordis  oculos  quos 
avertebala  pessimis,  nunc  se  proGletur  sociare  ciim 
sanctis.  Fideles  terrw  dicit ,  qui  per  lotum  mundum 
habitani  Cliristiani.  Sedeant  aulem  mecum,  id  est,  in 
iidei  uniinlc  permanemt.  Per  bunc  enim  silom  et 
requies  desiguatnr,  ct  immobililas  mentis  osicnditur. 
Yolunl  bcc  aliqui  propler  excelleniiam  dictorum  et 


aboininabili  exsecratioiie  delrudi :  ne  paukitim  noiie 
crescentes  ,  velut  dies  nos  nebulosissima  compre- 
bendai.  Peccatores  autem  <tfrr(P  sunt  dx^mones ,  qui 
univcriiam  carnem  deducuni  pravis  immissionibus  id 
reatum.  Peccalores  enim  juste  dicuntur,  quouiam 
peccatores  faciunl.  Ipsi  ergo  cum  suis  operibas  in- 
terficiuntur,  anims  liomiiium  sine  dubit.ilione  tal- 
vanlur.  Hoc  autem  Geri  nianifestum  esl,  quando 
iiobis  compunctio  lacrymarum  divini  roris  misera- 
lione  conrertur.  Neqiie  enim  eam,  qiiando  volunius 
ofTerre ,  prxvalemus ;  sed  lunc  impenditur,  quando 
ipsius  largitale  prxslatur. 
Vers.  12.  Ut  disperdamde  dvtate  Domini  omnesqhi 


Cbrisio  Domno  cvidenier  aplare;  sed  subito  iion      op:Ta/i/iirfn'</tti(ai«m.  Civiiaiem  Dominianimampiam 


D 

est  permutatio  fucicnda,  ubi  se  tanlum  [e</.,  tamcn] 
introducta  potesl  explicarc  persona.  Sequiiur,  ani* 
bulans  in  via  immaculala,  hic  mihi  ministrabat,  Haec 
est  revcra  Gdelium  Christianorum  manifesta  proba* 
tio,  ct  sua  vita  clarescere,  et  ministrorum  coiivorsa- 
tioiie  relucere,  sicut  jam  in  decirno  sc|)timo  psalmo 
dictum  csi :  Cumsancto  sanctuscris,  et  cumviroinnocente 
innocens  eris^  et  cum  electo  elecuseris,  et  cum  pcrverso 
subverteris  (PsaL  xvii,  28).  Sed  quamvis  hoc  nec  a 
laicis  videalur  exceptum,  tamen  spe^ialiter  sacerdo- 
tibus  probatur  impositum,  ut  tales  miniblros  ha- 
heant,  qui  divinis  regulis  non  repugncnl. 

\ers.  9.  Non  habilabit  in  medio  domus  mew  qui 
facit  superbiam,  Adhuc  In  diciis  snpei  ioribus  perse- 
verat;  ncgat  enim  cum  suporbis  sibi  fuisse  aliquam  G 
portionem  :  ne  crederclur  cos  probasse,  quorum  fa- 
miliaritatem  sibi  videbaiur  adjungere.  Isiud  aulem 
quod  posuit,  m  medio  domus  mew,  hoc  vull  iDlelligi  : 
quia  nibil  commi>sum  lalis  liabuit,  nullo  bonore 
prxminiiit,  nuila  potestate  Ixtatiis  esl;  ut  quasi  m 
medio  domus  csse  videreiur,  cui  patrisfaniilias  sere- 
nus  animiis  arridebat.  Unde  cognoscimos  talia  nos 
hnbere  deberc  in  susceptis  judicia,  ut  nullatenus 
pcssimis  bominibus  faveamus;  nec  nobis  grali  vi- 
deantur  esse,  qiii  moruin  pravitale  vilandi  sunt. 

Vers.  10.  Qni  loquiiur  iniqua ,  tion  direxit  in  con- 
spectu  oculorum  meorum»  Et  bic  quoque  vcrsus  ad 
superiora  respondct.  Dicii  enim  sibi  non  placuisse  , 


Patrcs  esse  dixerunt  :  unde  diabolus  disperdilur, 
quando  a  sua  intenlione  removetur.  Ocrudelis,  o  , 
tyrannicae  volunialis  iniquitus!  Non  sufficil  quia  bo-  ^ 
mines  mori  fecit,  sed  adhue  ne  recuperati  possiut^ 
vivire,  veht>menter  insisiit.  Sed  tu,  Domine,  qui^^ 
vides  impudentissimum  bostem,  praesta  vaUduin 
fcnsioncm,  ne  illead  volurn  suum  pervenial,  qoi 
nobis  infensum  faccre  insaiiab.li  calUditaie  festiiitt^^ 
Tuis  le  vcrbis ,  tuis  conHnonitionihus  exoramus  ^ 
Judica,  Domine^  nocentesmCj  expugnaimpugnanin  m*«m 
Apprchende  arma  et  scutum^  et  exsurge  in  ai)ntorii^mmi 
mihi. 

Conclusio  pnalmi, 

Cogiiovimiis  qualis  fuerit  iste  sanciissimus  qui  Mm 
medio  domus  divinae  misericorJiam  et  judiciv  «  « 
Doinini  pura  mente  cantavit ;  quemadmodum  m: 
absolutc  viiavcrit,  bonis  autem  fuerit  gratissima 
cietate  conjunclus;  concupisceniias  cordis  sui 
berrima  dcliberalionc  projecerit,  ut  merilo  hnnc 
merum  obiinuisse  videatur,  qui  speciem  desidi 
bilis  coronae  digitorum,  di^xterse  manus  inflexl 
designat.  Hoc  donnm  inartynmi ,  hoc  cst  virgi. 
munus,  et  quidquid  est  eximiurn  in  Ecclesia, 
friictu  pervenire  dcmonslratur  ad  praemium;  ^icti 
dicil  Aposlolus  :  De  reliquo  reposita  est  mihi  c(^rm 
justilicBf  quam  reddet  mihi  Dominus  in  illa  die  juslnt 
judex  (11   Tim.  iv,   8).   Orbis  ipse  terrarum     hot 


(aff 


qui  aul  iniquis  dtlraclionibus,  aui  pravis  noscebutur      gchemale  ferlur  ambiri.  335  Ccelum  innomeris  an- 


sludere  colloquiis.  Iniquum  enim  ad  tolum  perttnet 
quod  divina  pietus  exsecratur.  Non  direxit,  signincal, 
non  profecit.  lUos  enim  dirigi  dicimus,  qui  accedendo 
proficiunt,  aut  aliqua  prosperitaie  meiiorantur;  quod 
utique  non  solet  eis  coniingere  qui  tortuosis  siudeiit 
semiiis  ambulare* 

Vcrs.  11.  /n  nratulinis  interficiebam  omnes  pccca- 
iores  tcrrte.  Posiquam  dixit  malorum  se  fugissc  con- 
sorlia  ,  unde  plerumque  possunl  evenire  pcccaia, 
nunc  ad  mei.tis  suae  interiora  conversus,  iilam  pos* 
tem  tyrannicani,  vastalricem  generis  huniani,  id  est 
pravam  dxmonum  suggestioiiem,  qucmadmodum  de 
pen  tralibus  suis  expulerit ,  decenlcr  exponit.  In 
Mitutinisy  in  ipsis  videlicet  initiis  dicit ,  quando  iu 
nobis  su^^gestioncs  diaboiicnc  velut  dubia  crcpuscula 


ctoribus  legimus  csse  convexum.  Stellat  videnuM 
sphxrica  rolundilate  fulgentes ;  solem  ipsum  cirtnW 
pulchriludine  radiare;  lunam  quoque  ccrtumeslii 
hanc  venire  formam ,  quando  noscitur  esse  perfec^* 
El  ideo  consideremus  cujus  ha!C  persona  sit  mefilii 
ciijus  eieganliae  coraprobelur ;   ut  in  calculo  posiia 
essc  vidcaiur,  qui  et  prxmiorum  ingentiu-n  contiDS^ 
dignilatom,  et  crealurarum  coelestium  portat  ic^^' 
nem.  Piidetenim  dicere  peccalisobnoxium  ceia^^ 
rii  numeri  fecuiiditaiepritvectum;  et  quod  sanct^'*"' 
diximus  merilis  applicatum,  indigno  mihi  fuiss^  ^* 
laUim.  Sed  praestet  divina  polentia  ,  ut  ad  judi^'^^ 
nem  suam  gaudcre  nos  faciat  remis&ione  procul  ^^ 
bio  peccatorum,  ct  non  pro  meritis  no«tris  daf^**^* 
qui  Uberarc  solus  prxvalet  conlitcnies. 


1 


m 


KXPOSITIO  IN  PSALTEIUUM.  PSAL,  Cf. 


7GS 


rARS  TERTIA. 


336  TITULLS  PSALMI  Cl.  A 

Qralio  pavperis,  eum  anxiui  fuerit^  et  coram  Domino 

e/fuderit  precem  iuam. 

Qiiamvis  aliqui  prxsenlem  psalmum  Domini  Salva- 
tori  apiundum  esse  putaverinr,  conyeniens  tamen 
▼idetur  afflicli  magis  et  gemtnlis  p.)uperi5,  stcut  et 
Htutus  ipse  coiiiinci,  inlroducere  in  bac  reiatione 
personam,  quia  multa  sunt  qux  illi  immaculatae  san- 
ctae  incariiationi  naqueunt  convenire.  Et  primum, 
qsod  anxius  nusquam  fuissc  legitur  Dominus  Chri- 
slus.  Anxhts  est  eiiim  qui  in  };ravi  discriinine  consli- 
tntiis,  nullam  partem,  qnam  scqui  debeat,  novil  eli-. 
lerc.  Deiiidequod  innextu  psalini  liabet :  0Mi/m5 
stm  manducare  panem  mcum;  et  iUuJ  :  Quia  cinercm 
»cut  [ed.,  taiqnam]  panem  manducabam^  et  potum  U 
wuum  eum  fletu  lemperabam,  A  facie  irce  et  indvjna- 
tionis  tuw  :  quia  e'ecani  alliiiiti  me.  Lt  alia  quai  cuiii 
hibore  maximo  vindicantur,  sl  ipsi  Doinlno  conscn- 
tiamus  aplari.  Scd  quoniam  graviier  vuln  raium,  et 
duris  calamititilrus  plcnum,  orationem  fiiiidcre  coii- 
veniebat  assiduam,  duxii  paucrit  pe  sonn  congrucii- 
ter  apposita  esi;  cojus  vocem  iicc  vorecundia  u!la 
coiiFprimcTer,  nec  iiidigenii»  neccssitas  abstineret. 
Naro  <um  dic  t,  coram  Domino,  talem  oraiionem 
▼iilt  intclligi,  '\ux  de  sjcculis  anim.ic  ante  pcdes  re- 
gfos  qtiasi  aurci  metwlli  copia  dccora  lundalur.  Vix 
enim  rcperies  (sicui  quidam  dixit)  ut  oranii  cuiquam 
fion  aliquil  inane  et  alienae  cogitationis  incurrat  ob- 
staculum,  et  intrnlioi:em  qua  in  Dcum  niens  dirigi- 
lor,  declioet  ac  frangat.  Et  ideo  certamen  magnum  C 
aiqoe  saluberrimum  est  orationi  copp!»  jugiier  immi- 
R6re,  ei  cum  adjutorio  Dei  obsistere  vivaciter  sug- 
gestionibus  inmici,  quaienus  fixa  semper  ad  Deuin 
mens  slabili  inlenlione  conleiidat;  ut  merito  possit 
dkere  qnod  ait  Apo&tolus  :  Certamen  bonum  certavi, 
cuTSum  consummavi,  fdem  iervavi  (II  Tim,  iv,  7). 
Tales  sunt  pauperes  Cbiisti,  qui  non  solum  pro  suis 
iiialis,  verum  etiam  pro  lotius  mundi  calamitatibus 
ifitereedera  comprobanlur.  Kgeni  in  boc  saeculo,  scd 
Miit  locup'eles  Deo;  vitiis  vaciii,  sed  virtulibus 
pl«Bi;  despecti  Itomiiiibus,  sed  acccpt  Jbiles  Ch.isto 
{nii*  A,f  Deo].  Nam  iste  qiii  se  primum  lamentabiii 
aflUclione  di>c.  uriat,  lanta  gioria  prophetix  in  ^>ub- 
sequetitibus  refulgei,  ut  evideiii<'r  po^sit  agnosci  quo 
[iRM.  A,,  F.,  B.,  quod]  ibi  munere  coronelur,  quundo  D 
Jam  hie  spe  tanta  reficitur. 

Et  nota  qiiia  dum  ubique  in  titulis  nomina  sint  po- 
rita,  hic  pauper  sine  nnmine  inlroducitur  ad  loquen- 
dom;  scilicet  ntcum  uni  datur,  omnessibi  paupercs 
Christi  cognoscercnt  attrihutum.  Aninio  praelcrca 
condendum  est  hunc  psalmnin  qunrlum  esse  e\  h  s 
qoi  notantur  OratiOy  quamvis  poenilentium  qiiintus 
csse  videainr.  Sciendum  est  plane  orationum  diio 
esse  genera.  Unnm  qiiando  Dominus  Chrisius  oiai 
id  Patieiny  non  pro  peccaiis  %u\s,  qujc  omnino  n  n 


hahuit ;  sed  humanam  naturam  nb  adversitatibus  hn* 
jus  sxculi  postulat  liherari,  quam  est  dignatus  assn- 
mere,  sicut  insexto  decimo  psalino,  et  in  octogesimo 
quinto  constat  cfleclum.  Aliud  vcro  cain  in  ps;)lino 
octogesiroo  nono  introdiicitur  Moysis  pervvona  reve- 
renda  in  typo  sacerdotali,  qui  pro  pcccatis  tain  siiis 
quani  generalihus  deprecatur;  nec  nou  in  praesenli 
psalmo  persona  paupcris  adhibetur,  qui  sub  poeni- 
tenliae  humililateanxiusclamatad  noniinum.  Etideo 
omnis  poenilenlia  esl  oratio,  non  autem  omiiisoratl^ 
pocnilentia  esl,  qiiando  et  illc  oravit  qui  nihil  admi- 
sil  quod  337  reatui  potuissctascrihl.  Sic  isti  psalmi 
qui  or<itionls  titiilo  pnvnotant«ir,  cum  suis  proprieta- 
libus  prohantur  cxpliciti. 

Diviiio  pialmi. 

Paiiper  iste  mundaiiis  divitiis  egcns,  sed  supernis 
virtulibus  ahunile  ditissimus,  in  exordio  psalmi  mul- 
tipliciter  Doininum  rog:il,  ul  cjus  clamor  ad  ip^uin 
pcrvenire  mereatur  :  quoniam  jugi  arflictione  contri- 
tus,  ossa  sua  sicat  in  frixorio  dicit  essc  confrixa.  Se- 
qiiitur  flcbilis  nimis  ct  dolenda  narraiio,  quae  est 
manifestatio  necessiiatum  ct  probabilium  lingua  cau- 
sarum.  Et  nc  post  toi  asperas  calamiiates  de  casCi- 
galionc  sua  viJerelur  ingratns»  lertia  parte  Domini 
laudes  dulcissima  nimis  iiitenlioneprosequilur,  cujus 
advcntu  consti  iicndam  dicit  Ecclesiam  ;  ct  cum  slnt 
omn-a  pcrmuianda,  ipse  tamen  pcrmancat  in  a  ter- 
num.  Infertur  etiam  suh  hilaritate  nimis  voliva  con- 
clusio,  sanctorum  seoien  ibi  esse  dirigcndum,  ubi 
hahilat  Dominus  in  gloria  sempiterna.  Sie  lcx  iUa 
poenitenliumregularis  plenissime  noscitur  fuisse  com- 
pleta;  iiiehoavit  enim  a  lacrymis,  finivit  in  gaudio. 

ExpoiUio  psalmim 

Yers.  1.  Domine^  exaudi  oralionem  meam^  et  cta' 
mor  meui  ad  te  perveniat,  Videns  propheta  ante  ad* 
ventum  Domini  humanos  crescere  i>idesinenier  er- 
rorcs,  personam  pauperis  convenienler  assumpsii, 
qui  calamitates  mundi  poeniteniiae  humilitr.te  defle- 
rei;  ut  cito  illi  misericors  subveniret,  quem  tot  mala 
adiinnio  fasce  deprimebint.  Dicit  enim  :  Domine^ 
cxaudi  orationcm  meam,  scilicet  eam  quam  pius  alle- 
gaior  pro  totius  mundi  liberatione  fundobat.  Sancto- 
riim  cnim  consueiudo  est  sic  dolere  calamitates  alie- 
nas  iit  proprias,  sicut  Apostolus  ait:  Quii  inflrmatur^ 
et  ego  non  infirmor?  Quii  icandalixatnr,  et  ego  non 
uror  (II  Cor.  xxi,  29)?  Sequitur,  et  clamor  meui  ad 
te  perveniat.  Noverat  hic  pauper  doclus  Icge  divina, 
precihus  peccntorum  nubem  quamdam  frequenter 
np.  oni ;  de  qna  Jeremias  diclt :  Opfjoiuinl  nubem^ni 
trameat  oratio  nostra  (Tliren,  ni,  44).  Ilabacuc  quo- 
que  propbela  idem  dicil:  Viquequo^  Dcmine,  clamabop 
et  uon  exaudiei,  vocifcrabor  ad  te  injnriam  aeeiptens^ 
et  non  intcnda  (llabac.  i,  2;  ?  Quiproptcr  memor 
ibtarum  rcrum  anxius  suum  clamorem  festinahat  ad 
Dominum  pervenirc^  ne  delictis  impedicntihus  r<^csi^- 


707  M.  AURELII  GASSIODOIAI  708 

liium  a  Doinino  lardaret  accipcre,  qui  miiltis  proba-  A  audi  me.  Qiiantum  se  in  bumiliiate  pcenUens  isie 


batur  calamilatibus  subjacere.  Primo enim  posuitora- 
tionem,  nunc  adjecit x/amorem;  ut  studia  supplicalioi- 
nis  crevisse  cognosceres,  cujus  orationem  in  clamoreHi 
inaximum  prorupisse  sentires.  IIuoc  avtem  modum 
sanclae  oraiionis  servaodum  deTOilssimuB  Cbriatiaous 
intelligat,  ut  idipsum  cogitet  quod  otaU  ipsuni  re- 
8{iiciat  meute  cui  supplical,  omnes  supcrfluas  cogi- 
tationcs  exchidat,  aliud  non  adinitiat  extraocum :  oe 
(ut  ait  quidam)  purissimis  fiNitibus  aproi  immittere 
▼ideatur  improvidos.  Uinc  etiam  sancli  Ambrosii  se- 
cundom  Apnsiolum  (/  Cor,  xvf,  45),  bor»  sextae  ro- 
seus  bynmus  iile  *  redoluit ;  ait  enim :  i  Orabo  mentc 
D.)minum,  oiabo  simul  spiritu  :  ne  vox  sola  Deo  ca- 
nat,  sensusqiie  noster  alibi  duclus  aberret  fluctuans. 


prona  meiiie  prostraverat,  tantum  iii  ipst  supplica* 
catiooe  crescebat.  Nam  dum  prius  dixisset,  Incliua 
ad  me  aurem  tuam^  jam  confidentius  petit  ut  celeiiuft 
mereatur  audiri ;  nam  qui  velodiaiero  postulat,  de 
impetratioiie  securus  est. 

Vers.  4.  Quia  defeeerunt  dcut  fumus  die»  meif  ei 
ok^a  mea  sicut  m  frlxorio  confrijca  suni,  Subjunxii 
causam  deprecalionis  suae ,  ut  ilbid  oralioBuoi  tam 
ingens  desiderium  miseriarum  cognosceretur  fuisse 
multaruin ,  et  facilius  bcnevolcnliam  pii  judicis  ob- 
tlneret  magnarum  calamiutum  allegata  necfssitai. 
Fumum  videmus  de  flamma  quidem  egredi,  sed  in 
aur.is  liquidas  tcnuissime  dissipari ;  nec  substaotia 
ejus  manet,  quamvis  ex  corporali  incendio  genera- 


vanis  praeventns  casibus.  »  Tunc  cnim  Deo  accepta  '^  ingesse  videatur.  Merito  ergo  diei  peccatorum  globis 
est  oraiio  ranentium,  si  pura  mens  idem  gerai  quod*    fumiferis  exxquantur,  quos  involutis  ac  tetris  aciio- 


explical  vox  cantici. 

Vers.  2.  Ne  avcrlas  faciem  tiuxm  a  m«,  in  quacunqut 
die  tributor,  Recolebat  pauper  iste  beaiissimus,  re- 
nuisse  Dominuin  per  Isaiam  propbetam  periinaciom 
muuera  peccaioruro,  cum  dicit :  Sanguinem  vitulorum 
el  agnorum  et  hircorum  nolo.  Cum  veneritit  anie  con^ 
tpeeinm  meum^  quis  quxmit  Itwc  de  mambus  vesiris 
{Isui.  i,  i1,  12)?  Talia  nieiuens  isie  atque  recogi- 
tans,  petit  nc  sacrificium  quod  immolabat,  id  cst  poe- 
nitenliam  suam  ita  de^picerel,  sicut  supra  meminit 
de  immolationibiis  pessimoruin.  Sic  et  quinquagesi- 
mus  psalmus  ait :  Cor  contritum  et  Immiliatum  Deus 


nibus  decepti  homines  perdiderunt.  Quod  maxime  ad 
superbiam  mondi  respicii,  qux  quanto  plus  exlolli- 
iur,  Unio  ami^  evaBescii.  kie  338-^Bi<n  pauper 
ad  hnmiliiaiem  salotiferam  Cbrisii  veheaienlef  in- 
tentus  erat  [mu.  i.,  F.,  iuhaeserai],  qoi  di^bolksm 
arrogantiam  superbiamque  damnabat.  Sequiiar,  Ei 
osia  mea  sicut  in  frixorio  confrixa  snnt.  Sicui  opiiiiooe 
prospera  bcne  meritorum  ossa,  id  esi  animl  (orti- 
tudo  piuguescit,  quando  eoium  cooscieotia  feiici  re- 
cordaliuoe  laeiatur.  ^icut  dicit  Salomon  :  Faiita  ^aii 
impiuguat  ossa  (Prov,  xv,  50),  ita  rccordaiione  con- 
iraria  pcccaiorum,  vitus  tanquam  frixa  coniralii- 


non  spernit  {Psal,  l,  19).  Supplicat  itaque  ne  a  p  tur,  dum  oblocuiiooes  bominum»  et  conscicoiis  su» 
conspectu  Domiiii  redJatur  alionus.  Ista  enim  regu*a      judiaa  gravitcr  eipaTCScit.  Sivo  bic  coufrigiiur  pec^ 

caior,  quoiiium  Cuturos  igoes  incendiaque  formidat; 
nam  qui  se  pavcseit  arsurum,  ips  os  inccudti  lerrore 
jam  frigiiur.  Quaeri  solei  quid  sibi  velit,  quod  ialia  se 
dicaoi  pceoiieotes  perpeiiy  qualla  bumaoa  naliura 


recix  petiiionis  est,  ul  uos  rcspicicns,  peccata  no- 
stra  despiciat :  quia  sic  nos  niiscratus  absolvit,  si 
itla  non  conspicii»  sicut  jam  in  quinquagesimo  psalmo 
dlctum  esi :  Averle  faciem  tuam  a  peccatis  meis  (Ibi" 
dem^  11).  Quapropier  non  incongrue  de  psalmo  pce- 
nilenlia;  poenitentis  muiuamur  exempla,  cum  ci 
sensus  par  probetur»  et  causa  consimils.  Addidit, 
in  quacunque  die  tribulor.  Quacunque  die,  non  coiUi- 
iiiiationcm  signilicai,  sed  ioiervalla  temporis  fuisse 
declarat,  qiiando  urgebalur  maximls  vuloeribus  pec- 
calorum,  quandoeum  detestabilis  premeliat  ininiicus; 
ut  quasi  sub  ciudeli  fcra  posito  Libcrator  piissimus 
subvenirct. 


non  praevalet  sustinere.  Primum  est,  quod  per  exag- 
geraiionem  posiiam  inagnitudo  delicti  beue  poiest 
inteliigi,  cui  iaiiia  sati^fadio  videiur  oflTerri ;  deiode» 
quod  ad  nova  vilia  uon  irahuntur,  qui  se  de  pr^eieri- 
iis  plurima  debere  cognoscunt. 

Vers.  5.  Percussus  sum  sicul  fenum,  et  aruit  cor 
meum,  quia  oblitus  sum  manducare  panem  meum,  Per 
opcratioues  buroillimas  l)enevolentia  Judicis  eoin- 
paraia,  veiiit  ad  miseriarum  suaruro  flebileoi  oarra' 


Vcrs.  5.  Inclina  ad  me  aurem  tuam;  in  quacunque  [)  lioucm;  ul  cito  rcmediuiu   sumerel,  si  passionem 


die  invocaveio  te,  velociter  exuudi  me.  Blullis  quidem 
oiodis,  sed  uua  petitio  est,  ut  orationem  paupcris 
Dominus  exaodire  dignetur.  Qux  figura  Graxe  dici« 
tur  epimone,  Latinc  repetitio,  quoiies  diversis  verbts 
eadem  dicitur  sub  iterationesententia;  quod  perbos 
ires  versus  a  principio  factum  csse  declaratur.  /n- 
elina  aurem,  prsbbe,  dicit,  auditum ;  un  Je  et  auris 
ipsa  :<bdudilu  dicta  est;  quia  non  erant  meiita,  qiiae 
FC  ad  ipsum  erigerc  potuisscnt.  Auris  vero  Domini 
pro  clenieoiia  pouitur,  qua  preccs  sui^pliciim  beni- 
gnus  cxaudit.  Nam  cum  totos  audiat,  totos  videat, 
solos  illos  auilire  dicitiir,  quibus  praestare  dignatur. 
Scqiiitur,  in  quacunque  die  intocavero  te,  vehciter  ex- 
^  llymnus  iste  Ambrosii  desideratur. 


suam  pio  medico  non  laceret.  Ceue  auiem  geiius  ko- 
maoum  feno  iransiiorio  comparatur»  quod  ei  viridi- 
talis  babet  laelitiam  temporalero,  ei  percossmn  facile 
sentit  i^juriam ;  sic  quandiu  in  lege  Domini  mawla- 
tisque  coosisiimus,  tanquam  viridia  fena  vegeiaamr; 
scd  mox  ui  ab  ejus  praxepiis  fuerimus  diabolica 
falce  succisi»  slaiiro  arescimus,  ei  eor  nosirom  p^c- 
cati  sterilitate  siccatur.  Noii  eoim  boneficii  ejus  pa- 
bulum  liabi-re  poiest  anima,  a  qtm  delictis  facienii- 
bus  probaiur  csse  divisa.  IIU  autem  semper  liilM^s, 
semper  amceni  sunt,  qui  a  jussis  Douiui  non  rece- 
duitt.  Sequitur,  qvla  oblitus  sum  manduear^  peuunt 
mium.  Rcddit  causam  cfj^ percussum  cor  ejus  aruerit: 


T09 


KXPOSITIO  liN  rSALTERlUM.  PSAL.  CL 


7J0 


fumoblUui  fueral  panem  suuiii  minducaret  iiiide  se  A  (lici  fulgor  abscoiulit,  iU  adventus  nocljs  producU  ; 


iioi^erai  spiritnaliter  possesaiiari.  Dc  isto  eiiiin  pane 
Doniinut  dicit :  Ego  ium  panii  vitcs,  qui  de  ceelo  de- 
$eendi  {Joan,  vi,  51).  Nam  quemaJniodum  poterat 
de  aniissione  panis  conqueri  corporalis,  qui  se  jeju- 
niis  gaudebal  arfligi  ?  ilic  [ed,,  liiiic]  enira  exprimitur 
natura  peccantium  ,  quia  dum  delictum  appeiiiur, 
contemplatio  Domiiij  non  habclur. 

Vers.  6«  A  voce  gemitui  mei  adha^terunt  otsa  mea 
tami  mem.  Perscrulandum  est  qiiid  velit  intelligi,  a 
toce  gemitut  mti.  Est  enim  vox  gemitus  ei  qui  fllium 
perdit,  cui  aut  posNessio  invadilur,  aut  cui  saecuii 
istiits  d*  leclalio  grata  subtrabitur.  Sed  vox  ista  non 
cst  gemitus  beatorum  ;  illi  enim  gemunt  propler  uiia 
quibus  sa^ciilum  placel ,  quia  peritura  desideraot,  et 


et  contra  consuetudines  avium,  tiinc  magis  \igilare 
ei  escas  quxrcre  incipit,  quando  se  in  soporem  ani- 
mantia  cuncia  componunt.  lu  et  poeniteiis  isle  iio- 
cturno  tempore  escas  animae  sollicita  curiosiute  per- 
quiril :  inodo  psalmodix  oper»in  dando ,  modo  elee* 
mosynas  faciendo,  iDodo  carccres  <>cciiUe  visilaiido, 
solum  Deum  vull  babere  testein,  cui  caligo  noaium 
non  tollit  aspectum.  El  nou  quia  sicul  peticanu»  de- 
signat  eremilain  atque  aoiiiarium ,  ita  nyeticorax 
illum  declarat  qui  se  doniicilio  suo  retineus  a  pu- 
Llica  yisione  remntus  est. 

Vers.  8.  Vigifavit  ei  [actus  sum  ticut  paaer  unicui 
ta  (rdifieio.  Vcoit  ad  tcrtium  genus,  qiiod  idem  siini- 
litudifie  passeris  indicatur;  ut  qui  mundi  crimina  iu- 


ad  Domini  miniine  proinissa  fcsiinant.  IIIo  aulein  *  gcbal,  per  omiiium  satl&factionum  modos  discurrere 

videretur.  Patser  esl  avis  parva,  sed  niroia  sagaciute 
aolltciU,  quae  nec  faciie  laqueis  irretitur,  nec  per  in- 
gluviem  ventris  escarum  ambitione  decipitur.  Ibec 
propicrinflrmiutciusuain,  neauiipsa  aprsduoreca- 
p  atur,  aul  fetns  ejus  serpeniinis  devorentur  iosidiis, 
iiiler  aves  uiiica  cautione  muoiu,  ad  doinorum  faail- 
gia  cclsa  concurril ,  ui  a  suspectis  casibus  redd.itar 
aliona,  qiiae  inultis  pcriculis  probatur  obooxia.  iluic 
nierito  comparatur,  qui  diaboli  insidiosa  [mtt.  il., 
F.,  insidias]  forinidans,  specialiter  ad  Ecclesi»  sepla 
se  conferens,  in  ejus  fastigio  vigibns  lutissime  per- 
severaU  (Jnicum  dixii,  propter  cliaritatem  quac  ei 
rouUis  339  unum  facit.  i«  mdificic^  pr(»pier  altitu- 


gemilu  affligebatur  iste  sanctissimus,  quem  mondi 
amatores  potius  Irriderent.  Ideo  eiiiin  addidit,  mei^ 
ui  ae  a  roundanis  desideriis  monsiraret  eiceptum. 
Scquitur,  adha^tcrunl  osta  mea  carni  mece.  IsUid 
(£1  ad  litteram  velis  adverlere)  amiclis  niniium 
non  potest  convenire,  quia  et  pinguibus  et  dc- 
liclosis  boc  accidit,  ut  caro  ipsorum  cognoscatur 
atsikus  adhwrere.  Sed  carnem  hic  cutem  non  ini- 
probe  videmur  accipere,  quia  et  ipsa  caro  est ;  ut 
revera  exapgeraU  macies  possit  o&tendi,  diim  culis 
ossibas  adha^sisse  narratur.  Sic  \ed.^  Sed]  et  Jere- 
miaa  propheu  dicit :  Confixa  est  cuiis  eorum  a  dorso 
iptorum;  aruerunf,  facti  sunt  ut  Ugnum  (Thren.  iv,  t). 


Sed  ul  magis  ad  spiritualem  inleltigenliani  subcanius,  q  diuein  (i.lei  el  furiitudinem  menlis.  Gonsiderandiini 


esM  ana  dlcit  lidei  flrmiUlcm,  qua  cousiaiiuus,  qua 
valemos;  quam  merito  carni  dicit  adhasisse  prupler 
fratrum  mediocriuiem,  qux  necdum  flrmata  in  Do- 
BiDi  Chriaii  confldenlia  perman!.'bat.  Ilis  iuque  ad- 
kmretmi,  quando  pro  ipsis  sollicitus  jugiter  anilus 
erat.  ne  a  regno  Domini  reddereniur  alienl. 

Vers.  7.  Similis  factut  pelicano  solitudinit  [ed.,  in 
sofirH</inf  ] :  factus  sum  sicut  nycticorax  in  domicilio. 
Pcr  baec  nomina  voIucrum(ut  arbitror)  divcrsa  nobis 
poenitentium  genera  declaraiitor.  Pelicanut  enim  avis 
>Egyptia  cst,  ciconiis  corporis  grandiuie  consimilis, 
quae  naturali  macie  semper  affecu  est ,  quoniam 
(sieut  physiologi  volunt)  tenso  intesUno  per  viscera 
qoidqnid  escarum   accipit,   sine  aliqua  decoctione 


est  ctiam  quemadmoduiu  isie  supplicans  a  m.  jo  ibus 
avibiis  pelicano  et  nyciicorace  coepil,  et  perveiiit 
asque  ad  passeris  minutissiniam  ^rviuteoa  :  quo- 
niam  gradaiim  poeniiudo  descendens,  primo  loco 
grandis  est,  secundo  mediocris,  tertio  oonsuetudiiie 
ipsa  omnino  tolerabilis*  Hx  aulem  aves  per  flguram 
parabulen  hominibus  comparantur,  genere  discre- 
pantes ,  sed  consuetudinum  qualiute  consimiles. 
Quod  argumeiilum  comparationis  dicitur  ei  ma- 
jore  ad  mious ;  multo  enim  major  est  homo  quam 
passer. 

Vers.  9.  Tata  die  exprohraverunt  me  immici  met ; 
et  qm  laudabanl  me  adversum  me  jurabant»  Diaboiioe 
consut  esae  malitiae,  ut  servos  Dei  qnos  lyraDuica 


iransoiiUit.  HiHcfltutadipeproprioroioimefarciatur,  Dboo  potest  prxsumplione  comprimere,   artiflciosa 


quia  parvissimo  ciborum  succo  reflcitur ;  quae  non 
gregalim  at  csterx  aves  volat,  «ed  delecutione  se  soli- 
taria  consolatur.  Eorum  unum  genusdicilur  esse  qood 
atagois  inbabiut ,  aliud  (sicut  dictum  est)  quod  in 
dasertis  locis  secretisque  versatur.  Per  boc  igitur 
avluro  genua  pulcberrime  sign.flcanlur  eremila',  qni 
bominum  consortio  doielicto,  timore  Domiiii  remota 
se  afHictione  discruciant.  Sequitur,  faciut  sum  sicut 
w^eiUcrax  in  domitilio.  Aliud  gcniis  iutrcducitur  pee- 
niientis  [ed.j  poenilr-ntium].  Nycticorax  Gra>(0  vnca- 
lnilo  dicitur  noc.is  corvus,  quein  quidam  bubonero, 
qaidam  Doctuain  es>e  dixerunt :  alii  magis  corvo 
magnitiidine  et  colore  consiinilem,  quem  specialitei 
.in  Asias  partibus  iovcDiri  posse  lesuuiur.  Isiurosicut 


potius  illusione  decipiat ;  ut  qui  apertis  terroribtts 
nou  cedunt,  derisoria  magis  increpatione  flectantur. 
Qu£  figura  dicitur  ironia,  id  cst  irrisio,  quae  aliud 
quam  conatur  ostcndit.  Quapropter  istum  affligentcm 
se  et  velut  inaniler  laborantem  peccatores  graviter 
irridebant.  Et  ut  cre&ceret  ipsius  opprobrii  magni- 
tudo,  diciteos  in  ipsa  detestatione  jurasse.  Sic  enin 
consuetudo  est  perversis  dicere  :  Si  Ulem  vitam 
non  babcam  qualein  iste  sustiuct,  qui  jaro  non  vivis 
hominibu^,  sed  cadaveribus  potius  videlur  esse  con- 
s.milis.  Laudaverant  enim  prius,  curo  sicularivita 
fruerelur ;  postea  sub  jurejurando  deiesUli  suiit, 
quaiido  euro  siroilero  roortuis  aestimaverunt. 
Vers.  iO.  0ifia  cinerem  Unquam  ^awtm  xf^ax^^>x 


711 


M.  Al  f\ELll  CASSIODOUI 


712 


eubam,el  potum  iucumcum  flelu  tempn\ibam.  Causun  A  sona  introdncu  videafur,  lanien  (slcut  sxpc  diu- 


redUit  cur  ab  iuiniicis,  vcl  a  n<>tis  in  ejns  facie 
roalediceretur,  sicut  et  Job  pertulisse  ninnifeslum 
ett,  cujus  vita  proximis  vel  amicis  gravissimo  squa- 
lore  sordebat.  Sollicitiu^  autem  versus  iste  tractandus 
est,  ne  conira  humanam  consuetudinem  favillas 
Hgnorum  escam  putemus  esse  poeniientium.  Cinerem 
novimus  eiustorum  reliquias  csse  carbonum,  quas 
merilo  peccatis  dicimus  comparari ;  ot  ipsa  quoque 
tenuitas  dclictorum  afflictionum  doloribus  absuma- 
lur.  Nam  quamvis  exigoum  de  pecca!o  remancat, 
non  perducit  ad  vitam ;  unde  et  in  quinquagesimo 
psilnio  proplieta  clamat :  Usquequatjue  [ed.,.4mp/fus] 
laua  me  ab  injustUin  mea ,  et  a  deticto  meo  munda  me 
(Pioi.  L,  4).  Meiito  ergo  et  ipsos  cineres  peccato- 


mus)  bona  majjiquc  gcneris  buinani  prudcnli&siiiuis 
enumerator  insinuat.  Elevat  enim  Dominus  siits  be- 
neflciis  creberrimc  peccatores,  quibus  opes  confert, 
vitim  concedit,  sacculi  gloriam  [ed.j  gloriosa]  largi- 
tur,  et  in  omninm  facit  celebritaie  versari.  Sed  dum 
10  superbiam  tuniida  niortnlium  corda  conscenderlnt, 
tanquam  moderator  exiniiiis  a  collata  largitate  sub- 
trabilur;  ut  illi  solerler  advertnnl  iion  fuisse  proprla 
bona,  quae  subito  probanlur  ercpta.  Sed  banc  elisio- 
nem  fclicem  esse  non  duliiim  est,  sicut  .nlibi  dictum 
est :  Bonum  mihi  quod  liumiliasii  me,  ut  di$cerem  ju' 
stificaliones  tuas  (PsaL  cxvni,  7f).  Inde  enim  com- 
punctio  nascitur,  indc  animarum  mediciua  praesta- 
tur.  Quod  el  iste  poenitens  non  ingratus,  scd  potiiis 


rum  sanctissimus  pucn  tens  consuroere  festinabat ,  B  emendatus,  enumerat. 


ne  quid  esset  residiium,  quod  eum  promereri  non 
sineret  regna  coelorum.  Scqnitnr,  et  polum  meum 
eum  fletu  temperabam.  Istud  quamvis  interdum  videa- 
tur  posse  conlingcrc,  tamen  el  lioc  qiioqus  spiritua- 
liter  scslimo  reqoirendum.  Potus  est  animarum  illa 
sarietas  qnx,  sicul  in  scptungcsimo  qtiarlo  psalino 
dicit :  Caiix  in  manu  Domni  vini  meri  pienus  mixto^ 
M  incHnavit  ex  hoc  in  hoc  (PsnL  lxxiv,  9).  Ipse  crgo 
potus  est,  quem  bcne  flelibus  teinpcramus ;  ipse 
calii ,  quem  lacrymae  noslrre  faciunt  dulciorcm. 
Tunc  cnim  animx  penetralia  cocteslis  ille  potus  in- 
grcditur,  quando  piis  fletihus  Srrigalur.  Hoc  erat 
poculuiu  qiiod  irrisoribus  videbatur  indignum ;  bic 


Vers.  12.  Dies  mei  sicut  umbra  declinaverunl ^  et 
ego  sicut  fenum  arui.  Pulclierrime  di\it  lionio  post 
prxvaricationc.n  Ad.T,  dies  snos  sicnt  umbram  decti- 
nasse^  quia  cos  Snl  verus  Dominiis  reliquerat  Cbri- 
stus,  sine  quo  vila  omnis  umbrosa  esi,  et  tanquam 
illa  non  habcns  suhstantiain,  ita  dics  noslri  inutili 
convcrsalionc  dispcreunt.  Dcclinaverunt  ergo  dics 
rjus,  quia  ipse  declinavit  a  Domino.  Tanto  enini 
quis  imminuUur,  quanto  ab  illa  plenitudine  scgre- 
gatur.  Sequitur,  el  ejo  sicut  fcnum  arui.  Consequens 
fuit,  ut  cujus  dies  declinavcrant ,  sicut  fenum  are- 
scere  debuisset.  BencPicio  enim  vitali  sub:Iuclo,qnod 
nos  vegetnt,  et  virentes  ac  floridos  reddit,  iii  aridi- 


cibtts  qui  deliciosis  judicabaiur  horrendus.  Sed  hoc  ^  miem  peccati  absolule  pcrducimur.  nisi  iterum  rore 


magis  bonus  Cbristianus  debet  amare,  unde  possit 
ad  ilia  ccelcstis  Regis  couvivia  pervenire.  Et  intende 
quia  lotiis  blc  versus  pn*  figuram  dictus  est  tapi- 
Dosin,  quae  lianc  noscitur  habere  virtulem,  ut  hti- 
militatis  affectu  magnaro  reni  df jiciat  usque  ad  vilis- 
•imam  parvitatem.  Quae  ligura  in  Scriptnris  ^nclis 
frequentissime  reperilur,  sicut  dicit  Apostolus :  Etegit 
Dtus  infirma  hujus  mundi^  ut  confundat  fortia  (I  Cor. 
I,  ^7). 

Vers.  il.  A  facie  irce  et  indignatiouis  tuw  :  quia 
ileimns  elisisti  [mss.  A.,  B.,  atUsisti]  m«. Comma istud 
ad  superiora  connectitur,  ui  grandis  illa  poenilcntiae 
magnitudo  ex  ira  et  indignaiionc  Dumlni  nasceretnr. 
Dicit  enim  :  A  facie  irce  et  indignalionis  tum.  Ira  et 


divina;  miscricordioe  in  novam  gratiam  pullulemus, 
Completa  est  ingentium  affliclionum  enumeratio  ln- 
ctuosa  :  nunc  vidcarous  quid  nobis  tertia  pars  indi- 
care  videatur. 

Yers.  i3.  Tu  autem,  Domine,  in  aternum  permanes ; 
et  memoriate  tuum  in  soiculum  seeculi.  Post  dignissi- 
mam  satisfactionem,  et  generalibus  malis  competen* 
tor  deflelis,  poenitens  ille  jam  quasi  caput  elevan^, 
et  allqua  libertate  respiran^ ,  terliam  partem  siible- 
vatus  ac  recreatus  itigreditiir,  et  quantum  st*  coii- 
demnanshuiniliaverat,  340  ^^"^um  nunc  in  taiidibus 
Doniini  confldenter  exsultat.  Quapropter  opiime  ab 
adventu  Domini  iaudis  fecit  initium,  per  quem  inun- 
dum  noverat  esse  salvandum.  Sequttur,  et  memoriate 


indignaiio  faciem   non  babent  corporalein,  sed  ti-  D  luum  in  sa:cntum  sacuti.  Memoriate  dlclum  est  salu- 


meiitibus  sub  imaginatione  seinper  apparent.  Unde 
bic  potcnter  Ipsa  energia  formidantis  exprcssa  esl : 
quia  eum  peccatorlbus  noverat  comminari,  dice  'te 
Jeremia  :  Voravit  eos  teo  de  it/t;a,  et  tupus  ad  vespe- 
ram  tastavU  eos  {Jer.  v,  6).  Et  apostolus  Petrus  coni- 
roonct  :  Vigilate  (inquil)  et  orale,  quia  ndversarius 
vester  diabolus  ut  [eJ.,  tanquam]  teo  rugiens  circuit, 
^umrens  quem  devoret  (/  Petr.  v,  8).  Merito  ergo 
Iraii  Domini  faciem  formidavit,  quem  per  propbetas 
Sttos  talia  peccatoribus  pra^dixis^c  cognovii.  Ira  enim 
ad  u-tionem  pertinet,  indignatio  ad  niotum  auinii 
mediocrcm.  lodignamur  siquidem  ct  niii^  irascimiir 
auiem  imprlu  giandiore  jure  puniendis.  AdJidii, 
quia  cUvuns  cli^isti  m-\  Quam>is  itnius  paupcris  j«er- 


tare  promissum  de  Domini  incarnatione  venlunim, 
qitod  nulla  sxciila,  nulla  immutare  possit  oblivio, 
sed  in  memorhe  sinu  reconditum ,  immobile  semper 
per  inflnita  sspcula  persevcrat. 

?ers.  H.  Tu  exsurgens  misereberis  Sion,  quia  reni 
lempus  miscrendi  ejus.  Commonet  nos  pauper  iste 
sanctissimus  quantum  simplicis  ac  fldelis  viri  pne- 
valcrc  possit  oratio;  ut  il!e  qui  prius  ncc  boroinitm 
se  dignum  aspectibus  arstimabat,  ne  vel  diei  ipsiiis 
libertate  gaudcret,  qui  cinerem  sicut  pancm  man- 
diicibal,  et  potum  suum  cnm  flotu  temperabat. 
Nunc  (si  fas  est  dicere)  quasi  ipsitm  Domiaurn  ad 
pr  missa  compellit\  ut  labor.inti  mundo  advcntits 
hw  I  ieiate  pro^piciat.    Exsurgens  dicitur  quasi  dor- 


713  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CI.  714 

inioiiti,  qui  diuiius  subvenire  distulerat.  El  ut  omnia  A     Vers.  18.  Respexit  in  oralhn  m  pauperum^  ei  nou 

Doiiiinus  volunlalis   su£  ordine  facere  sentireUir, 

dicit,  vei:it  trmpus  miserendi  ejus;  noii  quia  illum 

tenipus  adroonent,  sed  quia  ipse  tempora  aplissima 

deliberatione  disponal.    Islud  tempus  fuit  de  quo 

Apostolns  dicit  :  Cum  autem  venit  plenitudo  temporit, 

tnisit  Deus  FiUum  sutm  factum  ex  mulieref  factum  sub 

lege,  ut  eos  qui  sub  lege  eranl  redimeret  {Galat,  iv,  4). 

Et  alibt :  Ecce  nunc  tempus  acceplabite,  ecce  nunc  dies 

salulis  (U  Cor,  vi,  2).    Quod  arguracnlum  dicitur 

a  tempore ;  hoc  erGcacissimum  inter  oratores  baberi 

KOlei.  Quid  eniin  impediat,  quando  congruum  tempus 

liiiritat?  Stofi  vero  mons  cst  Jerosolymis  constilutus, 

|ier  quem  (sicut  sappe  dictum  est)  significatur  Ecc!e- 

sia;  cni  revera  misertus  est,  quando  eant"  et  de 


sprevit  preces  eorum,  Pauperes  appellat  fideles  Chrisli, 
qui  (sicut  saepe  dictum  est)  muudo  egeni,  ipso  solo 
BUDt  diviles.  Isti  ergo  Spiriiu  sanc:o  repleti  (sicut 
iste  qui  nunc  loqutlur)  orationem  Doniino  fundebant, 
ui  jam  venire  prxciperet,  ne  diutius  sanctorum  vota 
tardaret.  Dicit  enim  respectam  esse  orationem  paupi' 
rum,  quia  omnia  ille  incorporatia  conluetur,  ciijus 
oculis  nil  probalur  occultura.  Hoc  es^  enim  ipsius 
rc^picere,  quod  non  spernere. 

Yers.  19.  Scribantur  hcee  in  generatione  attera,  ei 
populus  qui  creabi^.ur  laudabit  Dominum.  Pauper  illo 
peccatorum  recordalione  contrUus,  vigiliis  el  anxie- 
tate  confeclus,  jain  ({uasi  prophetali  bonore  dtcora- 
tus,  praecipit  ul  Scriptur;e  testimonio  xlas  futura 
geiitibus  collegit,  et  sacratissima  institutlone  fuii-  B  discat  quod  iu  praesenti  se  prxdicasse  cognoverat ; 


davit. 

Yers.  15.  Quoniam  beneplacitos  habuerunt  servi  tui 
lajndes  ejus^  et  terrce  ejus  miserebuntur,  Subtiliter 
versus  iste  iractandus  est,  ut  possil  agnosci  quos 
smos,  quos  tapides,  quos  terram^  per  allegoriam 
velit  iutelligi.  Servos  Domini  dicil  apostolos  et  pro- 
phetas,  qui  devotis  mentibus  ejus  implevere  scrvi- 
tium.  Isti  lapideSf  id  est  Cbrisiianos,  qui  divina  fir- 
iuitale  viguerunt,  beneplacitos  habuerunt^  quando  in 
eis  praedicationem  suam  proPicuam  esse  cernebant. 
Miserii  sunt  etiam  et  terrcBf  id  est  peccaloribus,  qui 
erant  in  Sion  de  gentibus  congregandi;  terrm  utique 
siuiiles,  quoniam  carnalia  sapiebant.  Et  vide  quam 
proprie  [ec/.,  propria]  verba  rebus  apiata  sunt.  La- 


ul  ambiguum  nou  esset  videntibus,  quando  anle  tot 
saecula  cognoscerent  essc  praedictum.  Altera  enim 
generatio  significalur  populus  utique  Christinnus, 
qui  ab  illo  priore  secundus  cst.  Nam  vide  quid  se- 
quitur,  et  populus  qui  creabitur  laudabit  Dominum, 
Creabitur,  de  futuro  dixil,  id  est,  per  graliaro  baptis- 
matis  regenerabitur.  Isie  sine  dubio  laudabit  Domi- 
numy  ad  cujus  saiutem  venit,  pro  quo  perlulil  occidi, 
ad  cujus  spcra  tertio  die  resurrexit  a  inortuis.  Hic 
laudabit  Dominum^  novo  seilicet  cantico,  sicut  in  alia 
psalroo  dicturo  cst  :  Cantate  Domino  canticum  novum 
{Psal.  xcvii,  1). 

Vcrs.  ^.  Quoniam  prokpexit  de  excelso  sancto  suo. 
Dominus  de  ccelo  in  terram  prospexit.  Hoc  est  quod 
pides  dicit  beneplacitos,  qiiia  de  ipsorum  erant  soli-  G  dicebat   superius    scribendum.    Nani    ut   viriuteui 


ditate  (Doroino  praestanle)  securi.  Addidit,  lerrtg  mt- 
terebuntur^  quia  per  misericordiam  Christi  mnndandi 
eraiil,  qui  lerrena  labe  sordebant. 

Vers.  16.  Et  timebunt  gentes  nomen  tuum,  Oomtite, 
et  omncs  reges  terrce  gloriam  tuam,  Ha;c  contra  ss- 
culi  istius  supersiiiiones  nefarias  dcpromuntur :  quia 
itinc  non  limebatur  verus  Dominus,  quando  mondus 
devotns  idolis  serviebat;  postqnam  vero  adventus 
ejus  salutaris  infulsit,  gentes  conversae  sunt  per  ti- 
niorem  :  de  quibus  superius  aii,  et  terrce  ejus  mise- 
rebuniur.  Reges  quoque  tcrrarum  ejus  ylori(B  credi- 
derunt,  id  est  qui  corpora  sua  divinis  regulis  infre- 
nnntes,  sui  imperatores  essc  (Domino  prseslante) 
valuerunt.  Et  hi  sunt  de  quibus  superius  dixit,  Quo- 


ipsius  veritatis  agnosceres,  qiiod  erat  ruturis  saeculis 
actitanduin,  jam  dixit  esse  perfectum.  Prospeiii  enim 
praeteritum  significat  tempus.  Sed  quaerainus  unde 
prospexitf  De  excelso  sancto  suo^  id  est  de  coeio. 
Prospexit  enim  nobis,  duia  rragiliiatem  nostrse  hu- 
manilatis  assumpsit :  quia  per  ijisuui  facli  sumus 
liberi,  facii  immortales,  et  in  spc  maxima  collocati» 
si  ad  eum  mereamur  pruna  menle  converli.  Et  ut 
sensus  ipsc  nobis  evidentiiis  apparerct ,  seqtiitnry 
Dominus  de  coeto  in  terram  prospexit.  Legitur  enim, 
Dominus  in  ceeto  sedes  ejus  (Psat.  x,  5).  Inde  igitur 
prospexit  in  terramf  id  est  ad  nostri  corporis  frogili- 
tatem,  quae  mundi  viiiis  tenebatur  obnoxia.  El  re- 
spice  quod  in  u troque  prospext/,  posuit,  ui  similitu* 


niam  beneplacitos  habuerunt   servi  tui  tapides  ejus.  D  dinc  ipsa  verborum  unam  sentenliam  esse  dccla- 
Ipsi  enim  jam  gloriam  Domini  verisi>ime  cognoscunt,      rarel. 


qui  in  assumpta  fidei  firmitato  consistunt. 

Ters.  17.  Qfita  cedificavil  Dominus  Sion,  et  videbi- 
tur  in  inajestate  sua.  Versus  iste  de  supcrioribus 
pendct;  quoniam  omues  genics  ideo  timebunt  Domi- 
niim,  et  reges  ejus  gloriam  formidabiinl  :  qiiia  xdi- 
ficata  est  Sion,  hoc  csl  inater  Ecclesia,  de  vivis  la- 
pidibus  fabricata,  in  qua  Domini  cuUura  usque  ad 
fineni  mundi  sine  inlermissione  proficiet.  Iste  autein 
Doniinus  qui  cedificavii  Sion,  idem  assumpti  corporis 
yeritate  videbitur  in  majestate  sua,  quando  baedos 
sequestrat  ab  agnis,  in  gehemiam  impios  miilens, 
justis  donans  licatitiidinem  sempiternam. 
Patuo/i.  LXX 


Vers.  21.  Ut  audiret  gemitum  vincutatorum  [mss. 
A.,  D.,  compediloruw],  ut  sotvat  fitios  interemplorum. 
Causam  reddit  cur  341  ^ominus  de  coefo  in  terram 
prospexit,  scilicet,  ut  audiret  gemitum  vincutatorum. 
Vincutatos  hic  non  significat  humanis  ncxibus  illi- 
gntos,  sed  viros  sanctos  qui  legalibus  vinculis  aslri- 
cli,  libertatis  noxiae  relinquere  probantur  errores. 
De  quibus  ail  Salomon  :  Audi,  /iti,  et  excipe  senten- 
tiam,  et  ne  abjicias  consitium  meum^  et  infer  pedem 
tuum  in  compeJes  illius,  et  in  torquem  itlius  coltum 
tuum  subjice  (Eccti.  vi,  2i,25,  26).  El  paulo  post 
scqiiitur,  Ei  erunl  tibi  compede&  \ti  \iTortcv\ox\et\\  \tix\.v 


7!*>  M.  AUREL1I  CASS10D0RI  716 

tudiiiH,  et  tor>piet  iUini  in  $!olam  (fiorios  (Ibidem,  A  fessionibus  perseverans,  ad  requiem  illam  c(Ble5iis 


30),  elc.  Fpsi  sunl  ergo  vinenlati,  quos  gcmeiitcs 
atque  ad  se  clamantcs  Dominus  audire  diguatiis  est; 
ut  mundum  peccatis  propriis  irretitum  beneficio  sua^ 
niiseratioiiis  absolferet,  et  (ilios  interemptorum,  qui 
diaboiica  fraude  perempli  sunt,  a  paternis  erroribus 
diviiia  rortitudine  libcraret;  quod  in  Ecclesia  quoti- 
die  fieri  per  cbarismata  solemnia  declaratur. 

Yers.  22.  Ut  annunlietur  in  Sion  ^tomen  Domini, 
et  laus  ejus  in  Jerusalem.  Quod  venturum  erat  mira- 
bili  brevitate  dcscripsit.  Annuntiatum  est  eiiini  t;i 
Sion  nomen  Domini  Ghristi,  duin  ibi  primum  diversis 
iioguis  magnalia  Dei  locuii  probantur  apostoli.  Iliiic 
factum  est  ut  i  locali  J^rusalem  velut  a  purissimo 
fonte  per  Ecclesiam  generalem  pia  Domini  praecepta 


regoi  velociler  perveniret.  Paueitatem  ergo  dieruM 
dixit ,  quia  quandoque  finiendos  essc  coastabaU 
^ternitati  eniin  comparata  vel  tolius  mundi  fflae 
niinis  videtur  exigiia,  quia  qiiodcunque  fiiiieDdttiU 
esl,  longum  dicere  non  debemus. 

Vers.  26.  Ne  revoees  me  in  dimidio  dierum  meorum, 
in  scBculum  scBculi  anni  tui,  Prioris  petiiionis  volunUf 
aperta  est :  qui;)  non  pro  vita>  ambitu  gupplicabat 
qui  peliil  ne  ad  4imidium  dierum  suorum^  Id  es4  aU 
transaclam  xtatem  revocetur,  Revocatur  ejiiia  ta  tU' 
midio  dierum  suorum  qui  ad  auliqua  delicta  reverii- 
tur.  Significat  enim  juveiitutem,  iu  qua  lubrica  pie- 
rumque  voluntas  appetitur,  et  xtatis  fervore  crlmiiia 
plus  amantur.  Sed  boc  qui  orat,  magno  se  jam  in« 


decurrereut.  Idco  cnim  auditum  constat  gemitum  6  telligit  beneficio  liberatum ;  et  non  vult  amittere 


vinculatorum •  ut  silutaiis  Dominus  adveniret,  ei 
lDccie«iam  suam  sanctissima  religione  firmaret. 

Vers.  23.  In  convcruendo  poputos  in  unum  et  regna 
.[mss.  A.,  B.,  reges],  ut  serviant  Domino.  Gausasadhuc 
euumerat  cur  gemitus  vinculatorum  audiius  est, 
scilicet  ut  convenieru  populus  in  unum  laudes  Domini 
pcfsoiiaret.  Dicendo  enim,  in  unum^  virtus  cathoiicae 
uuilaiis  ostenditur;  nam  quamvis  populus  iste  de 
diversis  mundi  partibus  aggregetur,  ad  unum  tamen 
eonveniunt,  dum  una  fidei  regula  continenlur.  Sic 
Ezecbiel  prophela  teslatur :  Uwc  dicit  Dominus  Deus: 
Ecce  ego  accipio  omnem  domum  Israel  de  medio  gen- 
Itum,  in  quat  intravernnt  ibi,  et  congregabo  eos  ab 
cmnibus  qui  in  circuitu  sunt  eorum,  et  inducam  eos  in 


quod  divino  munere  cognoscitur  acquisiisse.  Sequi- 
tur,  fit  sceculum  scecuti  anni  tui,  Merito  se  postulaferat 
ad  dimidios  dics  suos  minlme  revocari,  qui  pervenire 
ad  aetarnitaiem  Domini  magna  cupidine  festinabai ; 
ibi  enim  sancti  perpetua  cum  Domino  jucundititc 
gaudebunt,  quando  (sicut  dicit  Aposiolus)  Erit  Dmt$ 
omnia  in  omnibus  (/  Cor,  zv,  2S).  Anni  vero  tsd  IKh- 
mino  per  tropologiam  dicitur  :  quoniam  atuti  proprie 
illorum  sunt  quibus  et  tempora  commuiantar.  Seil 
istam  Domini  aeternitatem  tribus  versibus  sobter  ea- 
poiiit,  quos  ideo  simnl  ponimus,  ut  xterniUis  Doiiiiiii 
et  operatio  iilius  sseculi  sub  una  expo^itioue  decla- 
reiitur. 
'  Vers.  27.  Initio  terram  tu  fundasti,  Domine;  H 


lerram  sutm  ,  et  dabo  eos  in  natione  una  (Kuch.  G  opera  manuum  tuarum  sunt  costi. 


xxxvu,  21,  ii).  £t  Apostolus  ait  :  Unus  Dominus, 
una  fides^  unum  baptismaf  unus  Deus  et  Pater  om- 

"nium^  qui  super  omnes^  et  per  omnia^  et  in  omnibus 
nobis  (Ephes.  iv,  5,  6).  Quapropter  illi  vere  dicendi 
8unt  convenire  in  unum,  qui  insi^parabili  Trinitati, 
id  est  unl  Deo  credere  devota  mente  fesiinant.  Se- 
quitur  etiam  felix  commutatio,  ut  regna  terrarum 
CiBlorumque  serviant  Domino;   lunc  magis  libera, 

•qiiando  auciori  suo  fuerint  fideli  servitute  devincta. 
Vers.  24.  Et  respondit  ei  in  via  virtutis  sttcc.  Quam 

.  bene  duobus  verbis  expressum  e^t  quid  sit  religio 
Christiana  !  id  est,  via  virtutis^  quam  in  doloribus 
quidem  gradimur,  in  tribulationibus  commeamus; 
sed  hx>c  omnia  in  Gliristi  nomine  cum  spe  maxima 


Vers.  28.  Ipsi  peribunt^  tu  autem  perman^g;  ei 
omnia  sieut  vestimentum  veterascent. 

Vers.  29.  Et  sicut  opertorium  mutabis  ea^  et  muUh 
buntur  :  tu  autem  idem  ipne  es,  et  anni  tui  nondefi* 
cient,  Gum  dlcil,  Initto  terram  tu  (undasti^  Dondne, 
ostendit  quod  a  saiii.s  mentibus  non  potest  aboeg^ri, 
quia  Greator  autc  crealuras  siias  sine  al-qiio  ioiiio 
cogiiosciiur  cxstitisse.  El  intciide  quia  hic  opiiiio&d 
pbilosophorum  mirabili  brevitate  deslraxit;  qiiar»in 
prima  est,  mundiim  a  nullo  esse  creatuin ;  secaiHii« 
sine  fine  mansurum.  Sed  cum  dicitur,  Iniiio  terumtu 
fundasti,  Domine;  et  opera  manuum  tuarum  sunt  cfAf 
prima  illa  persuasio  nefanda  couvincitur;  cum  vero 
pronnntiaiur,  tpit  peribunt^  finem  eoa  habere  decbh 


sustinemus.  Iluic  igitur  virtuti,  quain  Ghrisius  Do-  Dravit;  ut  nullus  io  stellis  gentili  errore  confidcfelt 


niinus  praedicavii  ,  sanciorum  congregatio  devota 
respondet.  Nam  cum  ille  vocet  ad  bonam  vitam,  ipse 
illi  respondere  cogiioscitur,  qui  impeiiis  ejus  obsc* 
quens  esse  monstratur.  Qiiaproplcr  rcspondciur  illi 
noii  liiigua,  sed  vita;  non  voce,  sed  fide;  non  cla- 
inore,  sed  corde.  Qu.e  omnia  ad  Ecclesiam  catholi- 
cam  pertinere  mnnifestum  esi. 

Vers.  25.  Paucitatem  dierum  meorum  enuntia  mihi. 
Inter  laudcs  Domini  muliiplici  v.-\riet;ite  dccur^as 
nunc  paupcr  iste  cupit  agnoscere  flnem  sa^culi ;  ut 
cito  ad  illam  beatitudinem  quam  sanctis  promisit 
Domiuus,  accedcre  mereatur.  Non  enim  ainore  vitae 
lucis  £11»  di^iderat  scire  fioem ;  f ed  ut  in  ipsis  con- 


cum  eas  immutandas  esse  senliret.  Illod  aoWi 
ar^timo  sollicitius  inluendum,  qnare  eiimVerbok" 
cta  sint  omnia,  opera  mnnuum  coslos  dizii  essefi*' 
datos  ?  Sed  hic  manum,  virtulcm  jussionis  debeim^ 
accipere.  Alio  enira  loco  dicit :  Quoniam  ipse  ^» 
ct  facta  sunt ;  ipse  mandavit^  et  creata  sunt  (P^* 
cxLviii,  5).  SiC  enim  provenit,  ut  Scriptura  sibis^*^ 
sentiatur  csse  coniraria ,  quando  verba  locis  loi' 
aplissima  expositione  rcdduniur.  Adjecii,  tu  ofl'"' 
permanes;  ut  sieui  auternitalcm  Domini  ostendit  diiiA 
crearet  omnia,  sic  post  ccelos  mutatos  ipsnm  dlcerc^ 
in  majesiatb  suas  gloria  permanere.  Dicendo  eoiw^ 
omnia  (ut  arbitror),  non  \h\  34A  Angcios,  non  spi* 


717  KXPOSITIO  IN  P5ALTERIUM.  PSAL.  CII.  71« 

riiuaief  crcaiuias  «Icsignal,  qua^  m  sua  dignitaie  A  renlur.  Seqirilur,  er  •cmen  eorum  in  sacuhnn  taseuli 


niatisurx  sunt,  seJ  illa  quae  commuiationi  probanlur 
«iMxia.  llor.  scbeiua  dicitur  synecdoche»  id  eu 
ilitiopars,  quod  iB  Scripluris  divinis  creberrime 
icperittir.  Quud  lalim  dlcit,  $icut  vestimentum  vele^ 
nueni^  hoc  ad  carnis  fragilitatem  videtur  aptandum, 
quod  etiain  in  Evangclio  noscitur  comparatumy  ubi 
ait :  tionne  anima  plus  est  quam  esca^  et  C9rpu$  quam 
ustimentum^atth.  v,  2G)  ?  Ipsum  enim  veterascii, 
qood  more  festi^mortc  consumiiur.  Addidit,  ei  ticut 
epertarium  mutabis  ea^  el  mutabuntur,  Operiorium 
CQBloft  forsitan  debemus  adverttTe,  qui  ad  vicem 
veUmiois  terras  operiunt,  qui  similiter  ut  alia  com- 
■mtanUir.  Et  ut  facta  Domini  ostenderet  jam  sub 
•lernitate  mansura,  dicit,  mutabis  ea.et  mutabuntur: 


dirigetur.  Semen  eorum  significal  opera  fidc!ium, 
qu»  in  hoc  uiuudo  scminantur,  ul  in  illa  aeiernitate 
eorum  laudabiiis  fructus  appareat.  Et  iutende  quaro 
sit  positum,  dirigetur;  scilicet  quoniam  qux  ibi  sus^ 
cepia  fiierint,  in  aetema  directiiudiiie  collocantur, 
ubi  nibil  pravum,  nibil  potesl  esse  distortum,  sed 
sancti  ejus  cum  Domino  Salvaiore  recta  atiiue  stabili 
voluntate  gaudebunt. 

Conclusio  psalmi, 

Quam  felicilcr  anxius  bte  dellevit,  quousque  ad 
gaudia  se  discruciando  pcrvenit  I  Pridem  similis  pe- 
licano  fuit,  in  subseqiieniibiis  pboenici  comparandus ; 
pridem  nycticorax,  posi  aquila ;  ante  passer,  indo 
factus  est  columba  praeclara.  Talos  commutaiiones 


fBia  nunquam  erunt  ad  hoc  corrupiibile  rediiura.  B  babenl  qui  se  Domino  pura  mente  suhjiciunt.  Regiia 


Mam  si  corruptioni  ulterius  subjacerent,  non  dice* 
rf ntur  esse  mutata,  sicut  Daniel  propbeta  tesiatur : 
0IIOIIMI1I  sajnentia  et  virtus^  et  inteltectus  ipsius  sunf^ 
ff  t|Me  mutat  tempora  et  sacula  (Daa.  ii,  20,  21). 
Sabjecit,  tu  autem  idem  ipse  es,  et  anni  tui  non  defi- 
«jem.  Idem  posilum  est  contra  illa  qu»  dicta  siiiit : 
ifanniam  dum  illa  sinl  commutabiiia,  Dominus  sem- 
per  immuiabilis  per&everat.  Ipse  omnipotentiam  ejus 
iesq;nar,  quia  revera  ipse  est,  cum  se  digna  seinper 
•peralur.  Es  naturaro  ejus  sub  brevitate  declarat : 
«laia  ipse  solus  per  se  novii  esse,  qui  ut  sit,  alio  non 
ffei  adjutore.  Sic  istis  tribns  versibus  el  mutatio 
creaiurarum ,  et  aeternitas  Domini  mirabili  brevitate 
«iescripla  sunt. 


dicantur,  exigua  sunt;  purpurae  laudentur,  freqiien- 
ter  otentibus  sorduerunt.  Ecce  in  pannis  viitcilur 
mundus,  diabolus  plorando  snperatur ;  ei  cui  nullie 
eohortes  ad  repugnandum  sufQciunt,  oratione  uniu< 
pauperis  iuclinatur.  Isli  sapienles,  isti  diserti*  isii 
revera  gloriosi  dicendi  sunt  oratores ,  qui  taleiii 
possessionem  viclores  accipiunt ,  de  qua  iiiimici  ad- 
versitate  nullatenus  excludantur.  Talem  postremo 
haereditatein  sumunt,  quam  sine  labore  semper  obti- 
neant,  nec  aliquando  morte  derelinquant.  0  eonditio 
beata  pcenttentium,  quae  de  reis  cflleis  justos,  de 
tristibus  perenniter  laetos,  de  roortalibus  absoluie 
perpetuos !  Uic  malorum  societitem  ad  teinpus  ha- 
bent,  ibi  angelorum.consortia  anlerna  felicitate  sus^ 


Vcrs.  50,  FiUi  setvorum  tuorum  inhabitabunt  i6i,  C  cipicnt.  Quapropier  quintum  poBnitentium  istum  esse 


cf  eemeu  eorum  in  uBcuium  sceculi  dirigelwr,  Pruden- 

tissiroe  uimis  atque  uiiliter  oraiione  completa,  pau- 

per  iile  sanctissimus,  dc  peccatorum  suorum  remis- 

siwie,  ei  de  spe  fuiura  resurrectio:iis  exsultans,  ve- 

•it  aii  termiiium  psalmi  :  ubi  omnia  sub  brevitaie 

emcludens,  se  cum  sanctis  ejus  habitaturum  esse 

CNigaadet,  ubi  est  spes  gloriosa  Qdeliuin,  et  requies 

aierna  ju&iorum.  Filios  servorum  tuorum^  discipulos 

propheurum  et  apostolorom  dicii,  quos  per  fidei  ute- 

iMi  sanela  pracdicationc  genneront;  quibus  ait  Apo- 

Mas :  Filioii  mef,  quos  iterum  parturio  {Gal.  iv,  i9); 

ke  ciiam  ad  Timotheum  scribens  in  capite  dixit 

Epislolae :  Filio  chariaimo  (II  Tim,  i,  2),  quem  utiqiie 

lenerat  fide,  non  corpore.  Inhabitabunt  t6f,  iocum 


noscamiis,  qui  se  non  defendendo  defendit,  uon  di- 
loendo  diluit,  non  purgando  purgavit ;  ad  cujus  paii- 
pertatem  si  venire  inerueiimus,  oniuia  muudi  regna 
sine  dubitaiioue  superamus. 

EXPOSITIO  IN  P9ALMUM  CII. 

Psalmus  ipsi  David, 

Post  illas  beati  pauperis  bumillimas  preces  ct  (am 
magnae  poenitemiae  gemitus  explicatos,  totus  hic 
psaimus  Daniini  laude  [mss,  A.,  B.,  F.,  laudatione] 
repletus  est;  ut  pia  dispositione  praccedentes  lacry- 
mas  praeconiurum  gaudia  scquerenlur.  ¥a  idec 
(mcuI  saepe  diximus)  ipit  David  positum  cst,  ne  quid 
ad  istuin  terrenum  rcgem  referre  deberemus,  quia 


kttliiQdinis  significat  quem  Dominus  liabet ;  de  quo  D  «"P®"'"»  '^"^  manifestis  sensibus  eiplanaiur.   Est 


^tliiPater^  volo  ut  ubi  ego  sam,  ibi  mt  et  hi  mecum 

1.  xvn,  24),   in  regno  scilicet  illo  perpetuo  ubi 

IHdiim  «lernum  cst,  et  nunquam  finienda  secu- 

lilM.  Sed  ita  filios  servorum  ibi  cum  Domino  esse 

ci|iiosce,  ot  et  ipscs  servos,  id  esi  apostolos  et 

InBiiieaiores  ejus  esse  non  dubites.  Nam  si  discipu- 

fii  l<«ns  beatitudinis  datur,  nonquid  ip^is  magistris 

tH  Amiian  abnegandus  ?  Sed   usus  Scriptur»  est 

l^Qando   minora   dicere,    ut  ct    majora  ibidem 

iMplesa  videantur ,  ut  in  alio  psalmo  dictum  est : 

II  Mebae  furem^  eurrebas  eum  eo,  et  cum  adulteris 

fmienem  tuam  ponebas  (PkoI.  xlis,  18).  Ibi  cnim 

flinura  dicia  suni,  ui  simul  et  mijora  crimiiia  scnti- 


enim  liicidus  et  lituli  sui  claritateconsimilis,  ut  sine 
difficuliate  diciorum  psalmi  continentiam  intelligere 
debeamus. 

Divitio  psalmi^ 

Pcr  totum  quidrm  psalmum  propheia  loquitur« 
Prima  narratione  ad  animam  suam  verba  facil,  ni 
benedicat  Dominum ,  et  bcneficia  ejiis  nullaienus 
debeat  oblivisci.  Secunda  narraiione  dicil  qualia 
Moysi  praestiterit,  et  reliquis  fidel  bus  fnis,  nt  ipse 
intelligatur  a  saeculis  semper  fuisse  miiniOcus.  Tertio 
loco  ad  augelos  verba  convertit,  virtutrs  supemas 
alloqoitur,  et  reliquas  rationales  creaturaa  inviiat, 
ut  Domini  jugiier  laudibus  occnpentur. 


7il 


343  ^^<'<>'><'  pifilnii. 
Vers.  1.  DenediCf  anima  mea,  Dominum,  el,  omnia 
ivteriora  mea,  nomen  sanctum  eju*,  Sciens  propheta 
meniei  liominuin  variis  illusionibus  subjacere,  nec 
icroper  in  vera  coniemplatione  deflxas,  aniroam  suam 
vir  sanctus  alloquilur ,  ut  cuih  fuerii  diversis  cladi- 
bus  liberaia,  bcneficiorum  omnium  recordttur  au- 
cturem  :  ne  sibi  aut  alieri  ruiquam  puiet  esse  tri* 
buendum,  quod  a  solo  Dofiiiiio  constat  csse  conces- 
siiifi.  Est  enim  gratum  et  honestissimum  dicendi 
g' nus  cum  antma  loqui,  ut  universi  intelligant  oroni- 
modis  appotendum,  quod  sibi  saluberrimum  propheta 
itoscihir  dedisse  consilium.  Sequitar»  <l  omtria  infe^ 
riora  mea  nomen  ^anctum  eju$.  Intfriora  snnt  animaB» 
cogiia  k)  multiplcx,  virtusque  rationis.  Ipsam  quippe 


M.  AURELII  CASSIODOIll  7^ 

A  diaboio  ei  angefis  ejut  {Vaith.  xxv,  41).   Quarto, 


iatiat  in  Iwnis  dstiderimm  beatorum,  cum  eis  dicitur; 
Venitf,  benedi4;ti  Palri$  mei  (IHdem,  54).  Quinto,  co- 
ronat  in  miseratione  et  miurxordia  sua,  quando  jam 
beatfs  praemia  digna  restituit  [ed.^  restiiuei],  sicul 
dlcit  Apostolos  :  De  OBtero  superest  mihi  eorona  jmitU 
iim,  quam  reddet  mihi  Dominus  in  iUa  die  justtu  ^ 
dex  {II  Tim,  iv,  8).  Hoc  forie  signiGcant  quinqoe 
panes,  unde  p*»puli  longa  jejunia  satiavit :  qiioni  m 
toc  et  his  similia  in  mngnum  mysterinm  praecessisio 
noscuntnr.  Sed  perscruiaHdHm  est  cur  aquilce  inmi- 
ducatur  exemplnm.  liuie  avi  jam  a*uie  provectta, 
supemum  labium  cornea  inilexione  nasutom,  tanCQfli 
fcrtur  excrescere,  ut  ei  non  sit  liberum  escas  solira 
libertale  decerpere,  quas  iRtelligens  unde  sibf  peri- 


iroluit  cum  anima  ciuivenire,  ni  harroonia  ftdeli  kiuB  B  culum  viiae  possit  accidere,  os  soum  in  saxo  [ed.^  io 

saiuin]  dicitur  expolire,  usquequo  omnia  sibi  ejoi 
impedimenta  submoveat.  Qtio  facto  in  amiqoam  vi« 
letudinem  eorporis  sui,  escarum  solita  perceptioM 
revocaiur.  Sic  anima  in  pristinam  sanitatem  reTerti- 
tur,  si  peccata  sua  iu  petra  quae  est  Christos  Domi- 
nus  expolire  non  desinat.  Revertitur  enim  ad  dboi 
saluiares,  quaiido  delicta ,  qnse  sunt  impedimeBU 
SFtternfle  vitx,  Domino  prxstanie,  respuerit. 

Vers.  6.  Faciens  misericordias  Dominus,  eijudieimm 
omnibus  injnriam  paUentibus.  Postqua»  dixit  retribu- 
tiones  Doiiitnt,  quas  bic  conversis  in  ill«>  saacalo  Jt- 
raciter  c)*editur  posse  praesiare ,  iiunc  dicit  breviCei; 
quia  Dominus  miseiieordias  faciat  sperantibus,  d 
vindictam  praeslet  patientibus  cunctis  injurium;  of 


•Doiiiini  adunaiisviribus  ^Bsonaret.  Saepe  eaim  anima 
vuU  aliquid  agere,  et  per  pbanusticas  imaginationes 
^  cluditnr.  Sed  vir  sanctus  iH  Domiui  laode  jiifafil  a  ae 
^  voluit  deviare,  sed  omnia  nno  coocen^o  cauere,  qwe 
->-cul)>abiliter  sibi  poterant  discreparc. 

Ver8«  2.  BcnedtCt  anima  mea^  Dominum,  et  nvti 
tblitisci  omnes  reiributiones  ejus.  Primum  versum 
repetit  decora  rcpiicatione  verborum,  ut  studfnm 
niaximom  concitaret  geminnta  sententia  :  ne  ad  opus 
ule  anlma  dissimutatione  noxia  segnior  esse  vlde« 
retur  :  ante  omnia  monens,  nt  se  cuncta  ab  eodem 
mciiiinerit  accepisse.  Hle  enim  laudare  nunquam 
dcsinit,  qui  collata  bt^neHcia  non  poten  oblivisci. 
Intucre   praeterea    qiiod  dictutn  est,    retributiones : 


^nanni:.™  alind  debebainr  l.om<n<im  deliciis,  aliad  <^  """"'"*"'* '^""''"''"•"' *»"*  ^'«'*  »»"»' «>"«'• 


reti  ibuiuni  [mss.  A.,D.,  retribui]  cognosciinr  absolutis. 
'lloc  est  e;>ini  quod  oblivisci  nulli  fas  est ,  ut  qui  erat 

obiioxius  poenae,  digniis  fieret  niox  hocorc.  Sed  quae 
'  istT  s'nt  retributionet  Doinini  consequenter  enarrat, 
'  quas  si  homo  cogitat,  beneficia  ipsius  toiu  nten:e 

Cilluudat. 

Ver^.  5.  Qui  propitius  fit  omnibus  iniquilatibu%  tuis, 
fui  lanaf  omnei  tanguores  luos, 

Vers.  4.  Qui  redimit  de  interitu  vitam  tuam,  qui  sa- 
tiat  in  bonis  desiderium  tuum, 

Vers.  5.  Qui  eoronat  te  in  miseratione  et  misericor^ 
dia  :  renovabitur  sicut  aquii(e  juvenlus  tua.  In  bis 
trlbns  versibus  exponuntur  sub  quinaria  divi-^iono 


ipsum  Dominum  tali  definitione  monstratoai  esse 
cognosceret.  Hic  enitu  versus  per  modum  delioitie- 
nis  edictiis  est,  quando  per  illud  quod  singnlariler 
cfficit,  aliquis  indicatnr.   Nam  interroganii  libi  qmii 
sit  Doiwnus?  respondes  :  Faciens  miseneordias  et 
judicium  omnlbus  injuriam  patientibus,  Qnapropter 
abunde  designatus  est  Dominus  Deus ,  cum  oulli  d^ 
teri  poBsit  convenire  quod  dictum  est.  llUs  aoleni 
misericordiat  facit  qui  miserti  fuerint,  sicut  in  Evao- 
gelio  dicit  :  Beuti  misericordes,  quoniam  ipsi  mseri* 
cordiam  consequentur  {Matth.  v,  7).  Sequitur,  el  ith 
dicium  cmnibus  injuriam  patientibus.   Hoc  illil  pr«- 
mittitur  qui  patlentiae  niunere  decorantur,  de  qwkss 
oit :  Mi!n  vindfctam^  et  Hfo  retribuam  {Bom.  xn,  i9, 


retDbuiiones  futuri  saeculi,  qnas  sanctis  suis  Domi-  D  ^  ^^^^-  «»  50).  Nam  qui  se  mann  desiderant  uldw, 

iius  pia  miseratione  [mss.  A.,  B.,  F.,  misericordia]  lar- 

gitur.  Quae  O^ura  dicitur  synathroismos,  id  est  con- 

gregatio,  quando  in  unuin  cumulum  aspera  crimlna 

aut  niinis  siiavia  bencficia  colligimtur.  Primo  eiilm 

fii  piopitius  peccatis  eorum,  quando  rcmissis  delicis 

in  pace  dignatur  suscipere  peccatores.  Secundo,  10- 

vat  omnes  ianguores  fldelium,  cum  seciirltas  et  im- 

mortalius  a^terna  in  resurrectione  conceJiiur,  id  ei, 

Cum  corruptibile  hoc  induerit  incorruptionem.  et  mor- 

tdle  hoe  induerit  immortatitatem  (/  Cor,  xv,  5i).  Ter- 

lio,  redimet  de  interilu  titam  nosiram,  quaiido  nos 

abxternae  moriis  calumiiae  submoverit;  scilicet,  ut 

uou  audiamus  :  Ite  in  ignem  (vtemum,  qui  paratus  est 


furorciiiqiie  suum  inimici  persectitione  satiare 
tendunt,  vindictam  Domino  non  reservant,  qniiie 
credunt  posse  distringere,  quod  deberent  a  lo^ice 
postulare  [e</.,  praei4olari].  Dedisti,  sanclssime  fi«- 
pbeta,  aiiiroae  tus  salubre  consiliuui,  iu  quo  se  ^ 
inundiis  sentiat  consolatum;  sic  cniin  tibi  locits* 
es,  ut  nobis  dicnres;  sic  tibi  prefuisii,  ut  et  nos^ 
dubiiatione  saivares. 

Vers.  7.  Notas  fecit  was  suas  Moysi^  fUiis  Isf^ 
voluntates  suas,  Sttperius  dixerat  quas  retriboliof*^ 
in  ilio  saeculo  plebs  beau  mcreretur;  nunc  aot 
venieiis  ad  sccundam  nnrrationem,  per  uoius  exe 
plum  probat  qiianu  et  bic  praestiterit  servis  su^ 


Til  EXPOSITIO  IIN  rSALTERlUM,  PSAL.  CH.  722- 

quis  de  futura  rctnbutione  dubitare  potiiisscl.  A  Sentenlia  gcncralis  cst,  quia  ncmo  est  qui  ejus  gra- 

liam  gralis  non  liaheat»  dum  icx  sub  pcccato  cuneta 
concludat,  sicnt  (csialur  Aposiolus  :  Omnia  Deut 
conclutit  m  xncTednlilale^  ut  omnium  miteTeretuT (Ibi- 
dem,  3i).  Ille  tamen  comniuniler  honU  malisque  spi- 
riiura  donal,  salutem  tribuit,  iiidigentias  adimit,  et 
geneialiter  bonus  csi.  Addidil,  neque  tecundum  ini- 
quilatet  nottrat  relribuit  nobit;  scilicct  quoniam  sup- 
plicantibus  i(a  pius  cst,  ut  tuiic  m:igis  eum  dignclur 
absolvcre,  (|u:uido  se  sluduerii  uiiusquisque,adbibita 
satisractione,  damiiare. 

Vers.  \  1 .  Quia  tecundum  altitudinem  coeli  a  terra^ 
confirmavit  Dominut  m'fericordiim  tuam  tuper  timcn' 
tet  eum,  Diligeutius  perscruleinur  quid  sibi  vclit  i.la 
comparatio.  Tanto  majorem  dicit  a  mcritis  eorum 
iuteliige,  ut  tamen  hoc  quotidie  Dominum  et  ope-  g  misericordiam  Domini  quam  retribuit  fideiiburi  suis. 


Seil  intende  queinadmoduni  Moytet  et  Itrael  indica- 
Uis  esi  disiinciione  v.rL>oium.  I^otat  fecit  viat  suat 
lf«yst,  quando  ei  jusiitiam  su»  poteslatis  [ed.^  pic- 
taiis]  aperuity  ut  legeiu  conscriberet,  mores  doce- 
rel,  et  in  vias  [ed.,  ia  via]  Domini  perfecto;  fidei 
gradibus  ambularet.  Sequitur,  filiit  hrael  voluntatet 
gmas,  Hic  voluntatet  posuit,  non  vias,  quia  non  omnis 
Israel,  suscepto  verbo  Domini,  in  ejus  jussionibus 
aiobulavit.  Scimus  enim  quas  sediliones  populus  iile 
lecerii,  ut  voce  judicis  mereretur  audire  :  Popu!ut 
344  hie  duTa  eervice  ett  {Exod,  xxxii,  0).  Ideoque 
crgo  iliis  voluntatet  Domini,  non  vias  innoluisse  dicit, 
quia  mulla  pars  eorum  viam  Domini  declinare  prx- 
suinpsit.  Sic  aulem  Moysi  exempium  liic  positum 


raiiteiD,  et  usque  ad  fincm  ssculi  operari  posse  co- 
gttoscas. 

Vers.  8.  Mitericors  et  miterator  Dominus^  patiens 

if  muUum  miuricors,  Mitericors  estqui  nalura  suacle- 

nenlissimus  approbaiur.   Miserator^  quando  miseri- 

cordiae  sux  dona  largitur.  Potest  enim  aliquis  mtie- 

ritmrs  etimseraioT  esse  in  una  duabusque  causis;  mi" 

seneors  autem  et  miserator  naturaliler  prxler  Domi« 

Biun  nulhis  poteiit  inveiiiri.  Sed  hic  ideo  misericors 

^missum  esi,  ut  miseralorem  Dominum  non  ad 

lempoSf  scd  jugiter  approbares.  Hxc  figura  dicitur 

yirooomasia»  id  est  deoominatio,  qux  simiiitudine 

Knoouis  coiicitat  audientis  affectum.  Adjccit,  pa- 

tim,  qood  necesse  est  consequi  misericordem ;  nul- 


qiiantum  potest  a  terra  coeli  summiias  elevari.  Qua 
comparatione  illud  quoque  signiticatur,  quia  sicut 
coelum  lerras  operit,  et  competentia  beoeficia  tem« 
poril  U8  suis  bomini  tribuit,  modo  pluvias  influeiido, 
modo  praestando  serena,  modo  ipsum  aerem  ventis 
saluberrimis  temperando  :  ita  et  misericordia  Domiui 
fragilitaii  nosirx  nosci:ur  diversa  prxstare;  sustiiiet 
enim  ut  corrigat,  flagellat  ut  erudiat,  probat  ut  pra&- 
stct,  ei  pev  diversas  operas  beneficioruni  uua  volun- 
tas  est  subvcnire  peci  antibus,  Sed  ut  totius  sententias 
virtus  possit  intclligi,  breviier  dicendum  est  :  Si  fas 
est  ut  coelum  non  cooperiat  terras,  potest  ficri  ut 
Dominus  non  protegat  sibi  purissime  servienles. 
Vers.  12.  Quantum  distat  oriens  [mss.  A«,  B.,  ortus\ 


ta$  cnim  miiericors,  nisi  qui  et  paiiens.  Sic  eniiii  et  Q  ab  occatu,  elongavit  a  nobis  iniquitates  nostras.  Dcd.l 


Apostolus  dicit  :  An  diviiias  bonitalit  ejut  et  longani- 
Miaitf  contemnit?  lgnorat\mss.  C,  F.,  ignorant]quO' 
UM  benignitat  Dei  ad  poenitentiam  te  adducit  ( Hom. 
11,4)?  Ipse  auicm  de  se  dicit :  Hac  (ccitii^  et  tacui. 
EdiAmasti  iniquitatcm,  quod  ero  tibi  similii  (PtaL 
lux,  21).  Sequitur,  et  multum  misericort.  Muitum 
rcTen  mitericort,  qui  audiens  omnino  bl.ispbemas 
TOCtt,  Sotem  tuum  [acit  oriri  tuper  bonos  et  tnalos, 
fifhulsuper  justos  et  impios  [ed.^  injustos](Matth, 
v,45)  :  viialem  spiriium  magna  piclate  largiiur; 
it>|ieclat  errantes,  ut  debeant  sua  perperam  com- 
•istt  [mss.A.^  B..  F. ,  perpctrata  commissaj  damnare. 
Vers.  9«  Non  in  finem  iraseetur^  neque  in  teternum 
kHgnabUur,    Illi^  scilicet  qui  devoia  satisriciione 


aliam  pulcherrimam  comparaiionem  beneficio  divino. 
Oriens  est  initium  bonae  vit»  nostrsc,  occasus  mal» 
convcrsationis  aflectus.  In  occasu  enim  eramus,  cum 
peccati  vinculo  tenebamur  aslricti ;  in  oriente  autetu 
suinus,  quando  per  aquatii  regeneraiionis  nos  Sol 
vcrus  invisitat,  et  tenebras  farit  no>lrorum  discedcre 
peccalorum.  Tantum  ergo  iniquitales  uostrjc  a  nobis 
longe  sunt ,  cum  nobis  peccata  nostra  dotianlur, 
quantum  poiest  clara  dics  a  tenebrosa  nocte  distare. 
Sive  per  orientem  significai  regnum  Dei ;  per  occasum 
vero  gehennam,  quae  tantum  a  beatorom  sede  disso- 
ciata  est,  quanium  dicit  ille  pauper  in  Abralue  sini^ 
bus  constilutus  :  Inter  nos  et  vos  chaos  magnum  fir* 
matum  est  [Luc.  xvi,  23). 


(•liioicunt,  qoi  ad  eum  redire  diligunt,  qui  illece-  D     \ers.  13.  Sicut  miteretur  pater  filiis,  ita  mitertut 


bnixcoli  cum  suo  auctore  contcmnunt.  Contr.i,  illis 

^faem  irascetur,  quibus  dicturus  est :  Ite  inignem 

ttennnt  {Matih.  xxv,41).  &lagna  infelicitas  pcrire  sub 

NDaoiiuo,  ut  tardes  ilii  saiisfacere  cui  le  cognoscis 

%atse;  roaxime  cuin  supplicationem  tuam  varuam 

^  scntias,  si  lameii  cam  iniegro  animo  te  obtulisse 

^noKas.    Poieht  hoc  ei  de  populo  Judaico  senliri, 

f^i  coaverienduin  constat  in  fine  saeculi ;  de  quo 

^  ApostoJus  dicit  :  Ccecitat  ex  paric  Itrael  conligit, 

^  plenitudo  gentium  introiret^  ct  tic  omnit  Israel  sal- 

fi,r*:t(Iiom.  xi,  25  e/  2G). 

Vcis.  10.  iVon  sccundum  peccata  n  slra  fecit  tiobis, 

^iiu  tUMudum    iniquilates  nottras  rcribuit   nobis^. 


est  Dominus  timentibus  te.  Cccc  jara  non  exlraneis 
neque  longiiiquis  comparationibus  agitur;  sed  ad 
ipsa  visccra  pietatis  vocabiila  sociantur.  Sic  eniiii 
miscretur  nt  pater,  scd  quibus  ipse  paler  est ;  sic 
corripit  ul  filios,  scd  qui  regni  ejus  liseretles  esse 
meruerinl.  Sequ  lur,  ila  msertut  ett  Dominus  timen* 
tibus  se.  Dum  diiit,  i/a,  desiguat  nobis  paternae 
correctionis  aflectuin.  P.iter  enitn  carnalis  qui  vutt 
filiuiu  suum  boiiis  aclibus  eru<iire,  rrcqnenter  euui 
corripit,  frequenter  flagellat,  sicut  Snlomon  ail .  Si 
dithjis  filium  /i/um,  [riquenta  ci  fiagella  [cd.,  [reqnen* 
ter  eum  flagelta]^  cum  adhuc  tener  est  (Eccli.  xxx,  1), 
ctc.  Iitsi  cuim  paicnics  verc  diliguni  filios  suos  qui 


7«  M.  AURELFI  CASSIQDOUI  724 

cis  8ub  pietate  districii  sunl.  Sic  cc  Dominus  noster  A  addidit,  et  non  eognoteet  amplUt  iocum  stftim,  hoc 

est  in  Locsaeculuin  non  potestiedire,  ubi  suam  viiain 


nagellat  omnem  filium  quem  rccipir,  ct  timentes  se 
ad  studium  bonae  voluntatis  adducit. 

Yers.  ii.  Quia  ip$e  icit  figmentum  nostrum» 
Memcnto^  Doniine,  quod  pulm  sumui,  IIoc  comma 
ad  superiora  jungendum  est.  Causa  enim  rcdditur 
cur  misereatur  ut  pater  :  scilicet  quoniam  nosmel- 
ipsos  nb  illa  naturali  dignitate  dejecimus,  et  a  factura 
Creatoris  repnlsi ,  figmentum  esse  monstramur. 
Heriio  ergo  subveniri  sibi  postufat,  qui  spem  in  viri- 
bus  propriis  non  babcbat.  Sequitur,  BlementOy  Do" 
mine,  quod  pulvi$  sumus,  Dicii  enim ,  Memor  esto, 
Domine,  non  quia  nns  ex  limo  cre»sti  [ec/.,  Tormasti], 
non  quia  immorlales  lua  largilate  fecisti,  ncn  quod 
ad  imaginem  et  similitnd  nem  tuam  plasmare  dlgna* 


possit  iterare.  Convict^  est  imliecillitate  sua  buiuaiia 
fragilius.  Audisti,  homo,  qiiid  sis,  audi  quid  eris,  si 
Doroinum  miniine  limere  despexeris.  Qujc  (igura 
diciiur  parison  ,  id  est  a^quatio  senlentiae ,  quoties 
bona  vel  mala  conjunciim  membris  dissimilibus  siIli'-> 
gamus. 

Vers.  17.  Blisencordia  autem  Domini  a  Mcuto  est^ 
et  usque  in  sceculum  scscuU  super  timentet  eum  :  et 
juititia  ejtts  super  filios  filiorum,  Exposita  est  prtits 
veraciter  ttumana  condilio  propler  insolentiuin  prae- 
sumptiones  illicilas;  nunc  insinual  spem,  qfix  fideles 
debeat  consolari  :  quia  licet  per  nos  simus  fragiles 
et  caduci ,  per  misericordiam  Domini  reddiuiur  abso- 


tus  es,  quia  ista  onmia  invidiaui  magis  excitare  potc-  B  lute  perpctui ;  ut  et  quam  fragiles  simus  dt  beamus  ad- 


rant  peccatori:  sed  quia  in  pulverem  nunc  redncti 
sumus  ariditate  peccati.  &Ii8erere  eis  qui  sc  infeli- 
ciier  perculerunt:  subveni  qui  in  illo  mnnere  tuo 
minime  consistere  voluerunt.  Tu  enim  solus  pius 
es  peccatoribus,  quia  delinquentes  se  graviter  per- 
culrrunt. 

345  Vers.15.  Uomo  sicut  fenum  dics  ejut,  et  sic' 
nt  flot  agri  ita  floriet  [mss.  A.,  B.,  P.,  fiorebit],  Sunt 
i^pccies  definitionum  qu3e  per  reriim  similiiudines 
aliquas  explicantur,  ul  est  iilud  :  Ego  tum  v;a,  veri- 
tat  et  vita  (Joan.  xiv,  6).  Sic  ei  iii  lioc  et  in  subse- 
qucnii  versu  constat  esse  formaium.  Quemadmodum 
si  iiiierrogcs,  quid  est  homo?  respondeiur,  fenum  dies 
ejusy  quod  summa  bilarilate  pullulat,  sed  celerrima 


verture,  ei  quid  per  Domini  gratiam  consequamQr« 
possimus  audire.  Et  nota  quod  dixii ,  a  saxulo^  i<l 
cst,  ciim  administrari  coepius  est  mundus,  et  dive.^sae 
creaiuroR  aucioris  sui  munere  proruperun*.  Unde  et 
mihi  videiur  hic  convenienler  adverti,  et  Adam  (sicut 
mulli  Pairum  dixerunt)  a  Domini  fuisse  gratia  [m«. 
G. ,«(/.,  adDomini  fuissegraiiamj  rwocatiim,  quando 
ipse  priinus  in  sxculo  fuit,  sicuti  etiam  Abel,  No^« 
Abraham  el  caiieri  Paires,  qui  tanien  in  saeculo, 
scdnon  a  sceculo  fuerunt.  Nam  quod  sequitur,  ei  tcs- 
que  in  sceculum  sceculi,  aeiernitatem  Domini  absolute 
designat  :  quoniam  et  ille  ante  soeculum,  et  in  sae- 
culo,  et  post  istud  sxculum  niisericors  esse  monstra- 
tur.  Considera  ctiam  qiiod  addidit ,  s  per  timentei 


velocitate  desiccatur.  Fenum  est  quod  pluviis  veloci-  C  eum^  ne  et  illi  boc  in  se  crederent  esse  faciendufp. 


icr  in  auras  caput  erigit,  sed  in  ardoribus  colla  dc- 
ponit.  Et  ne  forsiian  aliquid  soliditatis  hnnccompa- 
rationem  pulares  habere,  addidit,  et  sicut  fios  agri  ita 
flor.et.  Flos  agri  multo  celerius  transit  quam  feni 
viridiias  pcrmanere  monsiratur.  Sed  quamvis  pul- 
ciicrriinum  vidcatur  esse  dum  pubel,  tnullum  fugiti- 
Tum  ccrniiur  esse  duin  corruit.  Ita  enim  et  imbecilli- 
las  humana  pulchre  crcscit,  iia  saeculi  honores  divi 
lincquegratissimaesunl,sed  non  ad  finem  longissimum 
pcrducunlur.  Veraciler  ergo  his  lebus  transitoriis 
liumanitas  comparaiur ,  quia  robustis  viribus  de- 
Kiiiuta,  in  casum  mortis  prona  semper  celcritaie 
rcstinai> 
Vcrs.  i6.  Quia  spiritus  pertransib't  in  eo,  et  non 


qui  ei  sceleratis  aubibus  obedire  coi.temnunt.  Sequi- 
lur,  etjustitia  ejus  super  filios  filiorunu  Filios  (siciit 
saepe jam  diclum  est)  uniuscujusque  actus  d^bcmus 
advertere;  filios  filiorum^  operum  nosirorum  jusiissi- 
roam  retributionem.  Nam  sicut  nos  operam  iiostram 
quodammodo  gcneramus,  ita  nobis  retiibuiiones  re- 
rum  noslrs  generant  actiones.  ilanc  unusquisqua 
juslus  recipiel,  cum  in  xlcrna  fuerit  beatitudine 
collocatus.  Mulii  enim  fidclium  filios  non  babiierunt, 
aut  sterililatis  eventu ,  aut  virginitatis  studio.  Quod 
si  ad  litieram  velis  advertcre  (quod  absit),pluriini 
sanctorum  ista  promissione  fraudaniur.  Nam  et  in 
subsequentibus  spiritualiter  dictum  esse  declaratur. 
Vers.  i8.  Custodientibus  testamentum  ejus,  et  me* 


eri: ;  et  non  cognoscet  amplius  locum  tuum.  Ad  hanc  ^  ^ioria  retinentibus  nmndata  ejus  ,  ut  faciant  ea.  Isti 


bimilitudinem  comparatio  superioris  versus  expressa 
est.  Describit  enim  quid  sit  homo,  id  cst,  spiritus  per- 
transiens  mundum,  scilicet  prxscntem,  in  quo  diutis- 
sime  non  polesl  permanere.  Audiant  qui  superbiunt 
et  se  gfiudcnt  mundana  felicitale  subvecios ,  s:c  spi- 
ritus  relinquere  iiostra  corpuscula,  quemadmodum 
solent  flumina  loca  inundaia  iransire.  lila  enim  spatia 
qux  plena  videntur  esse  torrentibus ,  quam  sunt  va- 
rua  cum  recedunt.  Non  est  ergo  de  fugitivo  flatu 
lirxsumeudum,  sed  hic  potius  ageudum ,  quod  pro* 
dcsse  novimus  iii  fuiurum.  Et  ne  forsitan  aliquis  per 
/neicmpsychosim  credcret  ad  bunc  mundum  animas 
€:ise  reJituras  (sicut  fiOfjnulii  putaverunldemculium), 


sunt  filii  quos  superius  dixit ,  qui  prascepta  Domini 
custodiunt,  qui  mandatorum  ejus  opcribus  sunt  me- 
mores,  non  studio  cantilenx.  Nam  et  si  quis  Psalte- 
rium  voce  reddal,  inemor  ejus  non  est,  nisi  qux  prx- 
cipiuntur  efTecerit.  Ideo  enim  dicta  sunt,  ut  tiant, 
non  ut  sola  vociferatione  canientur.  Unde  doctissimus 
Paier  Augustinus  in  hoc  psalmo  disputans,  Psalterium 
se  non  tenere  professus  est,  nec  toiius  legis  dicta 
recolere ;  scilicct  ut  non  solum  ad  audienduni,  scd 
maximc  ad  faciendum  cunciorum  studiuiu  coocitaret. 
Memoria  est  enim  pcr  qiiam  aniinus  repetit,  qua: 
audiia,  visa,  factaquc  cognoscit. 
Vers.  19.  Dominus  in  ccelo  paravit  scdem  tuam  : 


m  EXPOSITIO  IK  rSALTERIUM.  PSAL.  CHI.  7^ 

d  r§(fnmm  ejus  cmnium  dominabiiur.  YenUdd  fuluri  A  sive  in  laodibus  ,  sive  in  vitDperationiltos  ad  animos. 


judicii  forinid;ibilcin  prsedicdtionem  :  ne  p€M:c»ntiuni 
nienfes  insolcscerenl,  cuin  uUionem  veiituram  malo- 
riioi  actuuiii  non  limerent.  Dicit  enim,  paravit  sedcm 
aaiN.  noc  ad  illud  pcrtinet ,  quando  Doniiuus  Jesiis 
ascendit  in  coelum,  sedet  ad  deiteram  Patris,  inde 
veniurus  judfcare  vivos  et  moituos.  Et  ne  aliqua  iro- 
potentia  Domini  mordereris ,  ipsum  dicil  paras$e  ie« 
dem  iuam^  qui  judicatiirus  est  muiidum.  Addidil«  et 
regnum  eju$  omnium  dominabilur.  Ne  putarcnt  pngaui 
dxmones  suos  quoquo  roodo  regnaiuros,  ipsuro  dicit 
dominaiurum^  qui  paravit  $edem  tuam,  id  est  Dominum 
Chrislum. 

Vers.  20.  Baudicite  Donunum ,  omn$$  angeli  eju$  : 
poiente$  viriuie^  qui  [aciti$  verbum  eju$^  ad  audiendam 


erigendos  verburo  sappius  iterare,  quod  diciuni  cst. 
Dixit  auiem  prius  illos  debere  benedicere^  qui  Doiiiiiii 
jussiones  erficiunl;  nuncadmonel  ipsam  operam  Do- 
mitii  auctorem  suuro  debere  laudare,  ul  lerrena  cor- 
lestiaque  concludcret.  Nam  eum  totnm  opus  ejiis  8't, 
omnia  debent  suum  bencdicere  crcatorem.  Sequitur, 
tii  omni  loco  dominationi$  eju$.  Sirut  nulla  crealnnL 
•  laudibus  Domiui  jubetur  excipi ,  ita  nec  locus  quis- 
quam  relinquiiur,  qui  a  tali  muiiere  segrcg(;tur.  Nam 
cuiu  dicitur,  in  omni  loco  dominationie  eju$^  nihil  ei- 
cipiiur,  qaia  ubique  dominatur.  Siguilicans  (orts 
Ecclcsiam  catholicam,  quaeper  totum  mumtuin  erai 

(  Domino  prxstante )  creditura ;  ipsa  enim  uliique 
Dominum   benedieit ,    ubique   collaudat ,  el  gratiaa 


9oeem  $ermonum'  eju$.  Cum  superius  de  hominibus  B  maximas  liymnidica  exsuliailone  concelebrat.  Addi» 


propheta  loquereiur,  venit  ad  lertiam  narrationem, 
ubi  ccelestes  creaiuras  alloquitur,  ut  Doroini  laudes 
debeaiit  celebrare.  Et  quoniam  iuler  ipsos  angelos 
est  niagna  diicretio,  illos  iaiitum  dicit  prsconio  Do- 
luiDi  dignos  eiistere ,  qui  ejus  probantur  jussionibus 
obedlre  :  ostendens  oeque  boroines,  neque  spiriluales 
substaniias  adroinisterium  tantae  majestaiis  accedere, 
nisi  qui  ejus  volunlalibus  obsecundanl.Sic  enim  com- 
oionel,  omne$  angeli  eju$.  Ejus  quippe  de  illis  dicilur 
qaiab  ipsius  iuiperlo  nequaquaro  recedere  voluerunt. 
Sequ.tur  allquid  expressius  ,  potenles  virtute^qui  fa^ 
dti$  verbum  ejus,  Ipsi  eniro  virtute  346  possunt, 
qoi  ejus jusss  obcdiuni. Polest auiem et diai.olus  non 
virlute,  sed  praviiate;  iion  bonore,  sed  prs^um- 


ditt  BenediCf  anima  mea,  Dommiim.  Ipsa  sententia 
com  lusit  psafmuro,  quae  pulcherrimum  fecit  initium* 
Sed  quoniam  in  Scripiuris  divinis  omnia  sacramento- 
niin  uberiale  pinguescunl»  hxc  similitudo  (sicul  Jam 
dictum  est)  in  octavo  psalmo  i!los  indicat,  ui  opinor, 
qoiatria  fid>  i  sinceris  meiitibus  iiigressi  sunt,  et  vl« 
laro  sunm  glorioso  Hne  (Domino  praesiafite)  conclu- 
dunt.  Digna  commonitio ,  per  qoam  se  fidelis  aniina 
consoletur ,  qu»  contra  orones  caeus  tanquaro  cly- 
peus  inexpugnabilis  assuroator.  Nam  si  eum  semper 
benedicimu$^  ab  eo  jugiier  custodimur. 

Conclu$io  p$almi. 

Benedictio  Domini  limentibus  eani  qaanta  largilnte 
concedaiur  agnovimus.  Festinemus  ad  roandata  coro- 


ptione.  PoienteB  siquidero  illi  vere  dicendi  sunl,  q.»i  €  ^,,„^3^  „j  perveuire  roereamur  ad  prsmia.  Ilabcroiis 


verbo  Domini  (<arere  contendunt.  El  ne  aliquid  re- 
iiuqiieretur  aiubiguuin,  c;ilcat.us  insinuat,  ad  anc^eit- 
dam  vocem  $ermonum  eju$,  scilicet  ul  sint  hiimiles, 
Don  superbi.  Ipsi  sunt  enim  digiii  benedicere^  qui  suum 
et  eognoscunl  et  venerantnr  auctorem. 

Yers.  21.  Benedicite  Dominum^  omne$  virtute$  eju$^ 
miniitri  eju$,  qui  facitis  voluntatem  eju$,  Rem  ma- 
gniro ,  rem  omnino  sublimem  iterata  jud.cavit  invi- 
latlone  solidandam ,  iii  inrirmilas  humana  cognosce- 
rel  quam  saluberrimum  esset  obedire  Domino , 
qaando  ipsius  voluntati  coelorum  militat  fortiiudo. 
Etintende  propriclatcs  emicare  verborum.  Priusdixit, 
9»!  faciunt  verbum  ejus,  Et  ne  vcrbum  intelligeres, 
qiiod  veiberato  acre  ab  hominibiis  solet  proferri,  ad- 


Doniinuro  et  per  uaturam  pium,  et  per  misericordia- 
ruin  dona  largissimum.  Quis  dubitet  ab  iilo  postulare. 
qui,  si  non  petatur,  olTenditar?  Benedicamiis  ergo 
omnes  in  comroune  Dominum,  opera  ejus  hymnidica 
exsultatione  celebremus.  Quale  enim  sacrilegium  esr, 
ut  curo  oronia  creatura  jubeaiur  bencdicere  Domi- 
num,  si  homo  desinat  laudare  Dominum,  qui  ad  ima- 
ginem  el  simililudinem  ipsius  noscitop  esse  procrea- 
tus?  Audivimiis,  benediciio  Domini  quibus  virtniibus 
applicelur,  castis  utique,  humillimis,  cliaritaie  plcnis, ' 
ei  qui  Doniini  reli(|iia  niandaia  pcrflciunt.  Arceatur 
ergo  liinc  omne  quod  prjvum  est;  e&cludatur  uiii« 
versa  ma'iiia  mundi;  emendentur  illecebr.T ;  diabolus 
foras  mitlaiur  cum  sequacibus  suis.  Quapropter  au<« 


tlidit,  01(1  facttts  voluntalem  eju$.  Angelis  enim  vcr-  D  ...    .    .  1  .• .    . 

l/    .'.  .  .    -^         .^    .„       ^,.    .       dito  imiomunere,  coinpletitanu  spe,  samtisoperi- 

liuBi  Domini  cst  voluntas  cjus  :  quoniam  illa  sublimis 


fipiritualisquc  su1)staiitin  beatoruro  angeiorum,  curo 
Domiiium  contuctur,  ihi  veiitatem  ejus  volunlaiis 
guoscit.  Nec  opus  cst  h)qui,  quibus  se  Divinitas  pro« 
pitiata  patcfacit;  noii  ciiim  eis  Deus  verberato  aere 
lo<]t:itiir,  scd  inspiramine  sno  volunlates  eorum  ad 
suuni  \clle  ctmveriit.  Sic  erunt,  ut  crcdimiis,  ct  beati 
lioniincs  postq<iam  regiii  atcrni  fucrint  prxmia  con- 
sccutt. 

Vers  ^.  Denedicile  Dominum ,  omnia  opera  eju$^ 
in  omm  loco  domina:ioni$  eju$;  benedic^  anima  uiM, 
l>Ofninfim.  Benedicite,  uunc  lerlia  iicratione  gemina- 
tbr.  Qux  (iijuia  diciiur  cpciubabis,  dccorum  schcma 


bus  benedicamus  Dominuro,  reli|iosis  factis  cantemus 
Auctori.  Noii  nos  eleciio  Judicis  rcpudiabit,  si  qn» 
pr^eccpit  bic  nos  peregisse  cognovcrit. 

EXPOSlTiO  IN  PSALMUM  CHI. 

P$almu$  ip$i  David» 

Frequenler  diximus  p$aimum  illos  acius  significare 
mortalium  qui  ad  rerum  divinarum  intellectum  pro 
81  a  probitate  respiciunt.  Ad  ciijus  similiiudinem  et 
organum  ipsuni  aplatuiu  [m$.  F.,  aptum]  est,  quod 
specialiier  psalmus  vocatur,  sursum  habcns  tympa- 
num,  ubi  niclos  dulcissimum  canoro  sonitu  tciiiper.1* 
tur.  Duvid  autcm  tantum  peisona  luquciilis  adhihc* 


7ft7 


M.  AIKELII  CASSIODORI 


728 


lur.  Cxieiiim  oinnia  cons(at  de  Domino  Salvaiorc  A  rom  ore  laudafnr,  et  in  saneiomm  cociuui  Teniuni, 


narranda,  qui  in  principio  fecil  ccclum  et  tcrram.  Cgt 
enim  psnlmus  isie  tanta  disposiUone  perrectas ,  ut 
aliqua  liic  dicta  inielligas,  quae  in  libro  Geneseos  laciia 
fuisse  cognoscas.  Quapropler  quu>.  sunl  apta  eipone 
mus  ad  litteram ;  qux  Tcro  fidci  nostrs  possunt  Indi- 
care  nolitiam,  spirituali  intelleciu  (sicut  a  roajorilius 
aceepimus)  cxp!aiiabimas.  Unde  sollicili  esse  debo 
mus,  paralique  ad  audiendum  :  quia  ipse  quoque  vir 
eloquentissimus  Pa(cr  Augustinns  liunc  psalmum  et 
fodtilc  dicit  perquirendum ,  et  dc  eodem  laboriosis- 
Hime  diifpularidum. 

Divisio  ptalmi, 
Propbeta  volens  ostendere  conditiones  rcrum  di- 


qui  se  pridcm  nefandis  sceleribus  polluerunt.  Vehe* 
tnenter  enim  apiissime  dicinm  est ,  quod  toto  gerilor 
cordis  adniso.  Sed  unde  magnificaius  $it  vehemenier^ 
consequenier  exponitur,  Confeuionem  et  decorcm  nt- 
duisli,  Induere  est  aiiquero  quod  non  habebat  assu- 
niere.  Et  quando  Deus  decorem  non  habuit,  qui  crea* 
luris  suis  omnia  speciosa  scmper  Indulgel  ?  Sed  lile 
incarnalio  Doroini  Christi  evidenter  cxpoiiitur,  quain 
sumpsit  ex  leropore ,  per  qiiaro  confcMonem  moria* 
iium  largitor  suac  pietalis  invcnit.  Hecesserant  enliii 
homines  a  culiu  vcrae  Divinilaiis,  cuni  simulacroruin 
studiis  et  \anis  religionibus  serviebaiit.  Stni  co  ve- 
niente  ,  qiii  tainen  absens  nupquam  cxsiiiit  Divini- 


.    .^  .    .  ,  ...  tntc,  el  confessio  ci  decus  supernae  Majesutis  inno- 

vma  significare  mysteria,  primo  roodo  per  fabncaro  .  ....  ^j„^..^  ,^. ..,./,        ..  ..  .^     . 

,.  :         '.  .      -  j.        j     B  *"'^  eisquc  rebus  tndutum  dicit  Dominum,  quibiis 

coe  1  el  lerra  quxdam  nobis  cognoscitur  indicare  do-      p  ^i^,;^_  ^^,.   ,.  .  .  ^ 

.        J*    ^         .1  Erclcslam  caiholicam  const^ii  esse  oriiatam. 


giiiata  |nti.  G.,  dogroatica],  ut  agnoscamus  omnia 
sibi  revera  tanquam  ab  uno  Auctore  condita  posse 
congruere,  quando  aliqiias  similitudines  suas  invicein 
probantur  aperire;  secundo  opera  Domini  diversis 
figuris  tecta  enurocrat ;  tertio  profitctur  iii  illo  xtcrno 
saeculo  347  praecunia  Domini  jugitcr  se  esse  di- 
cturuni «  quje  etiam  in  hac  vitae  suae  brevilale  can- 
tareial. 

Ejpoulio  psnlmi, 

Vers.  i .  Benedie ,  aiiima  mea ,  Dominum  :  Domine 
Deus  meus^  magnificatus  es  vehementer.  Confessionem 
el  deeorem  induisti,  Invitat  prophcla  semetipsum  ad 
benedicendum  Dominum;  ei  quonium  noverat  in 


Vers.  2.  Amiclus  iumine  sicut  vestimenlo  |ms.  G. 
eled.,  lumen  sicut  vestimenium],  extendens  coefum 
sicut  pdlem.  Vcrsus  isti  viginti  duo  usqiie  ad  divisio- 
ncm  futiirani  per  figuram  parabole  pulcherrimis 
ailusionibus  cxplicantur;  quae  fit  quando  res  sibi 
genere  dlssimiles  comparaiitur.  Lumen  cnim  Eccle« 
siam  significat,  de  qua  scriptum  est  :  Qwc  est  ista 
qwB  auendit  dealbata  {Cant.  iii,  G)?  Dcnlbaia  cnim 
jnteiligiiur  illuminata,  qux  rcctc  vclut  vesiisadvcr- 
tilur  Domini  Salvaloris,  noii  habcns  maculain  neiiiie 
rugam.  Ipsa  est  enim  candida  dealbala,  de  cnjns 
membris  dicit  Apostolus  :  Fuislis  enim  aliquando  le- 
ne^ce^  nunc  aulem  lux  in  Domino  (Ephes,  v,  8).  Hane 


calholica  fide  unitatis  gratiam  pluriroum  prxvalercy  (jetiam  tunica  illa  significavit,  quae  non  potuit  dividi 
slbi  tanlum  loquitiir,  quod  omnes  debeat  admonere. 
Benedicere  autem  Deum ,  est  ejns  niagnalia  confiteri , 


ut  cuin  deilio  diciiur  aliquid  magnum  ,  unusquisquc 
veritati  praestet  officium.  Haec  igiiur  senientia  ad  to- 
tum  respicit  lextum,  ubi  psalmi  bujus  proltxilas  ter- 
inioatur.  Scd  cum  ad  suaro  ( ut  dictum  est)  animam 
loqucrelur ,  subita  conversiotie  dicit :  Domine  Deus 
meus.  Quae  figura  diciiur  proanaphonesis ,  quando 
inter  alia  quae  ioquinur,  ad  Deum  subito  verba  con- 
veriiinus.  Gencralem  uiique  Doroinum  confidenter 
Fuum  asscrit  Deum ,  ul  cum  sc  ipsius  servum  esse 
profitetur,  nullam  se  habere  cum  diabolo  comprobet 
poriionem  :  ne  in  eo  quidquam  proevaricaior  ille  re- 
«luireret ,  qucm  alieuum  esse  cognosceret.  Sequitur, 


^empore  passionis.  H»c  est  de  qua  dicitur ,  Amictus 
iumine  sicut  vestimento,  Se(|uilur,  exlendens  emium 
eleut  peilem.  Bene  dicitiir  Dominum  eeeios  extendere^ 
ubi  meretriccs  et  publicanos  eum  consiat  admittere. 
Nam  cum  sint  per  justiiiam  cceii  justonim,  facti  sunt 
et  gratise  largitate  peccantium.  Nec  frustra  compa- 
rata  est  cmio  piiiis ;  quia  siciit  omuia  membra  nostra 
pelUs  tegit «  ita  et  creaturas  ccelorum  umbiius  cirr- 
cumactus  iucliidit.  Senserunt  aliqui  ccelum  et  de 
justo  dictum,  quem  sic  per  gratiam  probatur  ex- 
tenderCy  quemadmoJum  potest  tensa  peilis  excre* 
Bcere. 

Vers.  3.  Qict  tegit  in  aquis  superiora  ejus^  qui  ponit 
nubem  ascensum  suum^  qui  ambuiat  super  pinnas  ren- 


magnificatus  es  veliementer,  Oportet  nos  vim  istorum  ^torum,  Quamvis  ordinem  coiiditionis  exponere  sen- 


iiominum  diligeutCLinqiiirerc;  nam  quando  ille  ma- 
gnua  non  est,  ut  nominum  laiidibus  magnificelur? 
Aui  quid  illi  potcst  addi ,  qui  est  mirabilis  et  incoro- 
prchensibilis  plenitudo  virtutum?  Sed  magnificatur 
Dominus  apiid  bomines ,  quando  eis  magnus  atque 
excelsus  esse  claruerit ;  ut  ipsum  sentiant  creatorem, 
ipsuin  bonorum  oronium  largiiorem ,  ipsum  redcm- 
ptorem,  ad  postremum  ipsum  et  judtcem.  Ex  qiia 
parte  provenit,  ul  recie  dicaiur  redemptorum  >«(/., 
rcdemptor]  Doroinns  magnificari^  qui  quotidie  fit 
crcdentium  devotione  mirabilis.  Sic  eilam  diciiur 
sanctificari ,  slc  glorificari ,  sic  bcnedici ,  ct  bis  si- 
milia.  Adjecit,rr/temenrer .  Revera.  quamlo  converso- 


tiatur,  quia  et  super  ccelos  aquae  suni  posiue,  sicut 
el  in  Genesi  l«*gitnr,  ei  ipse  alibi  dicii  :  Et  aquce  qum 
sttper  cceios  suni  iaudent  nomen  Domini  (Psai.  cxlviii, 
4) :  tamen  et  sacri  bapiismatis  nobis  reseraiur  iiidi- 
cinm;  ut  ccelnm  (sicut  frequcntcr  diclum  est)  omncm 
juslum  debeamus  accipere,  cujus  superiora,  id  est 
emendatio  fidelis  anim»  aquis  salutaribus  irrigalur, 
Ita  enim  hxc  omnia  ab  ilio  auctore  deposita  sunt « 
ut  ei  actus  eccle&iasiicos  dicia  coelestia  indicare  vi- 
deantur,  et  itt^rum  conditlones  rerum  veracissima 
iiarratione  tcstentur.  Scqoitur,  qui  por.it  nubcm  <u* 
censnm  suum.  Iloc  quidem  ei  ad  littcram  coiigrueiit«r 
accipilur .  qtiando  Dominus  po3t  rcsurrcciioucni  \\- 


m  EXPGSITIO  IN  PSALTERIOtf.  PSAL.  CIIL  7:0 

densibus  aposiolii  asccntJii  inr  ooeluin;  sic  eniui  in  A  Christus  Jetus  {I  Cor.  iir,  ii).  Supra  qucni  si  jugiler 


AclilNis  a|)os(oIorum  legilur :  llirc  cum  dixisset,  nubes 
suseepU  cum  ab  oculU  eorum  {Act,  i,  9).  Sed  et  illud 
iplissime  probaiiiur  accipere ,  ut  nubem  ponainus 
verbi  Domioi  pranlicalorem,  per  queni  Ciiristus  in 
niembris  suis  asceudit,  curo  menlem  peccatonim  a 
ffiunJi  isiius  pravitale  miindaverit.  Addidit ,  qui  irm- 
bulat  iuper  pennas  ventorum,  Venii  in  is\o  aeris  flu- 
clu  quasi  quibusdam  peiinis  volare  noscuntur;  sed 
Dtioiinus  ambulat  super  pennas  eorum,  dum  voluiita- 
tes  suas  multo  velocius  operatur ,  quain  potest  esse 
excursus  ventorum.  Sive  magis  ventosj  justorum  ani- 
mas  debemus  accipere  :  quia  utroque  Testamenlo 
perdocti,  velul  duabus  alis  ad  superna  gaudia  trans- 
reniutur.  Supra  qiios  Dominus  ambulare  recte  dici- 


manserinius,  nullalenus  inci.namur.  Superjecta  eiiini 
nesciunl  lilubare,  duin  sint  Cxa  <;ux  contiuent.  Sic 
verilas  bujus  scntenliae  absoluia  iiobis  ratione  coii- 
stabit.  Spiritus  enim  sanclus  ideo  inlerdura  dirriciU 
Ima  dicit  ad  litteram  ,  iit  majori  ambitu  spiriiualem 
inicllcctum  qunrrcrc  debeamiis.  IIoc  ergo  quod  di- 
cluni  esl ,  non  inclinabitur  in  socculum  sceculi^  per 
omiiia  commata  trium  versuum  superiorum  consial 
esse  reddendum.  Quae  figura  diciiur  hypeibaton  , 
quoniam  ordo  verborum  longius  cxplicatur. 

Yers.  6.  Abyssus  sicut  pallium  amicius  ejvs ,  super 
montes  stubunt  aquce,  Nec  iste  versus  ad  liistoriam 
potest  refcrri,  quamvis  dc  supcrducto  diluvio  dicere 
vidcalur.  PrxMcriuim  enim  tcmpus  diluvii  riiii,  el 


lur»  in  quibus  misericordiam  suuj  operaiionis  osien-  B  niinc  prophcta  de  futnro  pra>dicat  esse  racicndum. 


dit.  Et  nota  quod  in  boc  versu ,  et  aliis  qui  sc quun- 
lur,  Dominum  mavull  ostendere  per  id  quod  egiu 
IIjix  secunda  species  derinilionis  dicilur  apud  Grx- 
cos  eanoematice ,  Laiine  autem  noiio  nuncupalur. 
Nam  cum  Dominus  per  naiuram  suam  nequeat  defi- 
niri,  per  iHud  tamcn  pulcbre  cognoscitiury  quod  sin- 
golariier  operatur. 

Yers.  i.  Qui  facit  angelos  suos  spiritus^  et  ministros 
sKo$  ignem  urentem.  Commendandum  esl  animo,  quia 
hie  specialiter  de  angelis  dicitur,  348  4^  ^^  l^bro 
Geneseos  evidentius  non  balietur.  ^am  et  verba  ipsa 
sanl  discutienda  sublilius.  Spiritus  grncrale  nomen 
esl  incorporalis  polentisque  substanliae,  Tisibililer 
•ive  ioTisibililer  operans,  quod  ei  divinitus  inspira- 


Unde  necesse  est  nl  hoc  niagis  spiritualiler  inqnira- 
mus  ,  quando  sibi  ad  litlerani  tempora  convenire  non 
p«>ssunt.  Abyssus  enim  dicitur  aquarum  copiosissinia 
mullitudo;  quxeiin  bonoetmalo  plerumquc  poniiur. 
Ilsec  iiieriio  bic  superslitiosis  atqiie  persecutoribua 
conipnratur ,  qvia  sicut  paUium  subjecia  cooperit,  ita 
illi  mundum  foeilissima  snperstilione  tcxeruni;  ul  non 
solum  mediocrcs  homiiies ,  scd  in  perniciem  suam 
ipsos  qiioqiie  sancios  viros  atque  emineniissimos  tor- 
meniis  corporuin  obruere  viderentur.  Sed  hic  abyssus 
\n  malo  posita  est ,  dum  legatiir  et  in  bono ,  ut  esl 
illiid  :  Judicia  Domini  telut  abyssus  muUa  ( Psal. 
XXXV,  7).  Quod  genus  locutionis  inter  propria  divinai 
Scriptiira!  conslat  esse  deputsmdiun.  Denique  sic  se- 


tur.  Anyelorum  enim  nomen  non  sigtiifical  nalnram,  G  quitur,  Super  montes  stabunt  aquce.  Steterunt  (;uippe 

snper  eos ,  qui  montes  fidei  firmitate  vocati  sunt , 
quando  eos  diYcrsis  poenis  et  monibus  afTecerunt. 
Aquas  enim  el  abytsos^  impios  hic  debemus  accipere, 
qui  sic  ad  obruendaiu  propcrant  sanctitatem,  quem- 
admodum  potest  cumulus  undariim  subjecla  conte- 
gere.  Sed  ut  boc  magis  de  supcrbis  atque  sceleratis 
potuisses  advertere,  sequens  vereus  oslendic.  Yolunl 
eliam  aliqui  boc  ad  litterain  vindicare  ,  ut  abynsnm 
dicant  terrae  marginem  circumire;  nam  sicut  exte- 
riora  corporis  nostri  pallio  cooperiunlur,  ita  et  orbis 
lerrarum  Oceani  ambitu  fertur  includi. 

Yers.  7.  Ab  increpatione  tua  fugient,  a  voce  tonitrui 
tui  formidabunt.  Qui  fugient  nisi  abyssi ,  nisi  aqnae, 
quae  montibos  Christi  supereminere  videbantur?  Nain 
^  quamvis  sanclos  ejus  diversis  caedibus  aflecissent, 
ipsi  tamen  increpati  voce  apostolormn,  derelicta  su- 
pcrititione,  fugati  sunt;  et  quod  est  niaximum  victo- 
riae  genus,  contra  sua  vota  senserunt.  Sequitur,  a 
voce  tonitrui  tui  formidabunt.  Praedicalio  sanctorum 
8ub  hac  allegoiia  pulcherrima  relatione  descrlpta 
est.  Dicil  enim,  a  voce  tonitrui  tui ;  ut  noii  illud  hu- 
manom  eloquium,  sed  coelestis  virtutissonituin  fuisse 
sentires.  Formidaverunt  uiiqiic  homines  passim  fo- 
nitrua  praidicationum ,  quando  judicii  terror  ediclus 
est ,  quando  diabolum  periturum  audierunt  cum  se- 
quacibus  suis ;  ct  quamvis  habucrinl  in  hoc  mundo 
liccniium ,  ipsi  5ua  scclcra  correcta  iiicnte  dainua** 
bnnt. 


led  obedientiam.  Angelus  enim  Graeca  Lingua  dici- 
lur,  qui  Latine  nuntius  inierpreialur  :  nam  quando 
■lillunlnr  angeli  liuiit ,  cum  tamen  natura  spiritus 
esse  Doscantur.  Addidit,  suos,  ut  illos  osienderet  qui 
recla  mente  Domini  voluntatibus  obsecundanl.  Ordo 
eniin  Terbornm  talis  esl :  Qui  spiritussuos  facit  angC' 
lof .  Sequitur,  et  ministros  suos  ignem  urentem,  Mini» 
ster  Dei  est  oinnis  qui  divinas  exsequitnr  volunlates, 
et  charitatis  fervore  semper  acceusus  est.  Talis  enim 
\\r  coclcstis  ignis  efflcUur,  quando  verbo  praedicatio- 
uis  peccantium  nequitias  urere  el  consumere  posse 
moiiStratur.  Sic  cnim  ipse  Dominus  dicit :  Ignem  veiU 
mittere  in  terram  (Luc,  xii ,  49),  ignis  uiique  vitalis, 
ignis  salutis,  qui  dum  peccata  consumil ,  animas  nu- 
iriL 

Ycrs.  5.  Cftit  fundavit  terram  super  stabilitatem  ejus 
[inss.  A.,  B.,  suam]f  non  inclinabitur  in  sceculum  rceculi» 
Yersus  iste  ad  liiieram  non  Tidetur  posse  constare ; 
nam  eum  terram  istam  mutandam  esse  legerimus, 
quomodo  fieri  poiest  ut  non  inclinetur  in  sceculum  sce" 
culi?  Sed  hic  magis  firmalam  terrani,  solidalam  ad- 
Tertamus  Ecclesiam;  quae  terra  ideo  dicitur,  quiaex 
lerteiiis  hominibus  collecta  esse  monstratur,  sicut  in 
alio  loco  ait  :  Domini  est  terra  et  plenitudo  ejus  {PsaL 
xtiii,  1).  IIujus  stabilitas  recte  dicitur  Chrislus,  qui 
cst  immobile  fundamentum  el  inviolabilis  petra ;  de 
quo  dicil  Apostolns  :  Fundamentum  enim  aliud  nemo 
potest  poncrc ,  pra^ter  id  quod  positum  est,  quod  est 


7ol  M.  A13REL11  CASSIODORl  732 

Vers.  8.  Ascendunt  montes ,  el  descendunt  campi  A  voiuisset  intelligi,  diiisSet  de  ipKis  iiiontihus  aqiias 


m  locum  quem  fundagti  eis.  Adliuc  in  tropicis  allusio- 
nibus  perseYcral  :  quoiiiani  superbos  et  iinpios, 
quandiu  voluitDoinitus,  permisil  in  moiites  crescere; 
alqiie  iterum  quando  placuit,  fecit  in  coiivallium  liu— 
militate  residcre.  Sic  et  persecutoribus  tempos  da- 
turo  est  ut  in  allum  surgerent,  ac  deinde  inclinali 
Cbristiano  populo  subjaccreot :  docens  omnia  ipsius 
ordinatione  fieri ,  cujus  voluniati  non  potest  obviari, 
sicul  ipse  Doininiis  in  Evangelio  Poiitio  Pilato  dixit : 
Aon  haberes  in  me  poteslatem ,  niii  tibi  dala  [ed.,  dtf- 
tnm\esset  desuper  {Joan.  \ix^  11).  El  iiitende  quo- 
niani  hic  montes  in  malo  positi  sunt ,  cum  superius 
mont»is  sigiiiflcent  fldelissimos  viros;  quod  plerum- 
quc  in  Scripturis  divinis  dixiiniis  inveniri.  Sequiiurt 


fliiere ,  non  cIb  in  medio  constituiis  iransire  po- 
tiiisse. 

Vers.  li.  Potabunt  ea  omnes  bestim  sUwrum,  ex" 
spectabunt  onagri  si/tm  [mss.  A.,  B.,F.«m  sitim\  snam» 
Beiiias  sUvarum  bic  geiites  intelligere  debemus ,  (lUfe 
de  illa  idolorum  cultura  tanquam  de  silvis  uuibrosis, 
projectis  ferocissiinis  moribus,  exieruiit,ad  poLnndas 
scilicet  aquns  quas  in  Ev;ing('Iio  e^t  Doniiniis  Sama- 
riianae  pulIicUus,  dicens  :  Qui  biberit  ex  aqua  quam 
ego  dabo  ei,  fiet  in  eo  fons  aquce  salientis  in  titam 
ceternam  {Joan,  iv,  13,  14).  Sequitor,  exspectabunt 
onagri  tidm  suam,  Cum  dixerit  beslias  sitvarum  aquis 
(fecurrentibus  esse  potalas^  onagros  tantnm  posuit 
sitim  suam  exspectare  ^  scilicet  JudsDos  qui  neglexe- 


in  tocum  quem  fundasti  eis.  Illi  scilicel  qui  campi  B  runt  flueiita  divin»  pieiatis  haurire.  Onager  eniin 


jam  facli  sunt ,  ad  locum  fundalissiinx  dcscendunt 
Ecclesiae,  et  in  ejus  penetralibus  pennauebuni.  Nam 
vi  ipsis  qu'^que  peccatoribus  modus  esl  posilus,  nec 
ultra  permiituntur  excedere,  quam  eis  datum  est  li- 
ceniiae  sua:  freiia  laxare.  Denique  sic  legitar  :  Com" 
pleia  sunt  peccota  Amorrhceorum  (Gen.  xv ,  16) ,  ut 
nmnia  sub  voluntate  Domini  posila  esse  cognoscas* 
lloc  enim  et  subsequentia  evidenter  explananl. 

Vers.  9.  Terminum  posuisti  et«,  quem  non  transgre- 
dientur^  neque  convertenlur  [ms.  G.,  revertentur]  ope^ 
rire  terram.  Iloc  si  ad  liiieram  velis  accipere,  de 
aquis  abundaniibusdicit,  quae  diluvio  recedente  ul- 
lerius  terras  nequeunt  occupare,  sicut  in  Genesi  scri- 
ptum  est  :  Staluam  pactum  meum  vobiscum,  et  349 


asinus  est  silvestris,  qui  inter  reliqua  animalia  cor 
dicitur  habere  pinguissimum ;  quod  genus  quantum 
patiens  esi  domilum ,  tantum  sapvissinium  redditor 
ciim  silvis  retineniibus  efTeratur.  His  obstinati  Jud.Ti 
merito  comparantur,  qui  ferocia  mcntis  ct  calk>s.i 
fatuilate  durati  sunt,  nec  saliari  cilo  poculis  vitalibiis 
QcquiesGunt.  Nam  quod  dicitur ,  exspectabunty  illuJ 
signiflcal  quod  frequenfer  dictum  est :  quia  in  finein 
sxcuH  Elia  et  Enoch  venientibus,  creditfira  est  mul- 
titudo  Judaeorum.  Miseri  qui  tandiu  sitiunt ,  qui  sa^ 
tiari  minime  concupiscunt.  His  v.ta  poenalis  csi ,  qui 
tanta  exspeclatione  crucianiur. 

Vers.  12.  Stiper  ea  volucret  cmli  habitabunt ,  de  mt- 
dio  petrarum  dabunt  vocem  suam.  Super  illa  scilicet 


nequaquam  ultra  inlerficietur  omnis  caro  aquis  diluvii^  G  quae  superius  dixil  :  Qui  emiitit  fontes  in  eonvatiibus^ 


neque  erit  deinceps  diluvium  dissipans  terram  {Cen. 
IX,  11).  Sivero  spiritualiter  qua?ras,  pof^st  boc  et  de 
paganorum  ritu  accipi  congruenter;  qiii  licet  a  sua 
pravitate  rece  serint ,  nunquam  in  illam  licentiam 
Deo  sibi  obviante  remeabuni,  ut  humanum  genus 
supersiiiionum  suarum  inuudatione  cooperiant.  Ter^ 
minus  quippe  eonim  adventus  fuit  Domini  Christi, 
cujus  crescente  religionccuncta  idula[ms«.,idoiola< 
iria]  cum  suis  auctoribus  corruerunt.  Irispicl^trous 
quoqiie  sub  qua  increpatione  ista  referuntur,  ui  ra- 
lionales  homines  putenl  se  pnccepta  Doininl  non  de- 
bere  contemiiere ,  cum  ipsa  elementa  cogiioscantur 
cjus  jussionibus  obedire. 

Vers.  10.  Qui  emitlii  fontes  in  convallibus^  inier 


cceli  volucres  habitabunt.  Hxc  siquidem  el  convalles  el 
aquas  irriguas  [mss.  A.,  £.,  F.,  aquis  irrigala]  amaro 
noscuntur.  Sed  non  vacut  quod  addidit,  caU^  nam 
si  lantam  aves  voluissetadverti,  volucres  sufncorei 
dlci :  sed  potius  animas  sanclas  pontiflcum  co&Iesli  so 
conversatione  Ifaclantes  mnvult  intelligi,  qui  supra 
populos  Domini  praedicatiot  i'>its  snnciis  inbabiUini. 
Addidit,  de  medio  petrarum  dabunt  rocem  suam.  IslaB 
volucres  quaedict«  sunt  coclcsles,  non  dc  tcrra.  non 
dc  arboribus,  i^ed  de  medio  pelrarum  dabunt  tocem 
suam^  qunndo  apostolorum  et  propbetantm  cxemplii 
aliqua  |iracdic.'ire  noscuntiir.  Omnes  cnim  fldcles  pe- 
tras  merilo  dicunlur,  quia  ipse  quoque  petra  diciiur 
Chrislos ;  sic  enim  ipse  Dominus  Pctro  :  postolo 


niedium  montium  pertransibunt  aquce.  Cum  nalura  D  dixit :  7ii  es  Petrus,  et  super  hanc  pclram  a-dificabs 


terrarum  descriUtur,  causa  nobis  occultior  pulcher- 
rimis  allusionibus  indicaiur.  Certiim  esl  enim  con" 
vaites  aquis  ^bundare  copiosis ,  rontiiimqiie  ibi  esse 
froqiientiam  magnam,  ubi  sunt  arv.i  jacentia.  Sed 
illud  polius  dcbcmus  advertcre ,  quia  in  humiliiate 
hominum,  qui  loco  convailium  pitnunlur,  aquac  divinac 
seinper  exaesluant.  Spiiilualiter  autem  monles  hic 
•ccipere  del)einus  haBreiicos  ac  supcrbos,  inter  quos 
Scriptune  divinne  pcrenni  ubcrtate  decurrunt,  quia 
in  hoc  mundo  eas  audire  bonis  malisque  commune 
est.  Et  l)ene  diclum  est :  Pertransibuni ,  quia  tales 
viros  niillo  fccundasse  beneflcio  senliuntur.  Nam  si 
/ut  ()uidaiu  diconi)  montcs  liic  jnstos  prxdicatorcs 


Ecetesiam  meam  (Matth.  xvi,  18).  Quapropler  omnes 
de  petrarum  flrmitate  prxdkant,  qui  :ipostoIorum  ac 
prophetarum  traditionihos  saa  dicta  confiimiinL 

Vers.  13.  Rigans  monies  de  superioribus  suis ,  de 
fructu  operum  luorum  satiabitur  terra.  Siiperius  dixit 
altos  montes  fuisse  praeieritos,  et  convalies  buiuilli. 
mas  fbnlibus  irrigaias;  nunc  ipsos  quoque  montes  su' 
pcrnis  aquis  pnedicat  esse  comptutos  [mss.  A.,  I?.,  F., 
completos],  ne  quid  a  Domini  munercviderctur  cxce* 
ptum.  Pauliis  enim  prius  ingens  atque  arduus  perse- 
cutor  Ecclesiae ,  irrigatus  aqua  spiritu::ii,  qnaui  fe- 
cundos  fructus  probatus  cst  cderc  Christianis !  Qiiod 
quotidie  Dominus  ngit ,  ut  doctcres  paganoruui  posC 


733  EXrOSlTlO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  Cin.  731 

toiiTersionem  magistros  faciat  esse  fldelium.  Sed  A  Aomtitfs.  Si  vinum  mundiale  Tetis  accrpere ,  iion  sa- 


isii  lales  de  guperioribui  irrigantur,  quando  conversi 
se  erra>se  cognoscunt.  Sequilur,  de  fructu  eperuin 
tuorum  satiabitur  terra,  Cum  fructum  terra  pariat, 
qoemadmodum  iioierit  ex  fruciibus  calcabilis  ista 
terra  satiari?  Fructibus  autem  terra  satiatur^  quando 
peccatorcs  in  melius  commutati,  utilia  nimis  et  salu- 
taria  ipso  largiente  percipiunt.  Sic  enim  terra  satia^ 
tuTy  qtiando  aliquis  ab  obslinatlone  liberatus,  prseco- 
nia  Domini  didicisse  cognoscitur. 

Yers.  H.  Pioducens  (enum  jumentit,  et  herbamser^ 
vituti  hominum,  ul  educat  [mss.  A.,  D.,  F.,  educas] 
panem  de  terra.  Excolit  quod  supcrius  dixit,  ut  terra 
illtt  coelcsti  inibre  saliala  producat  fenum  jumentis^ 
id  cst  eleemosynas  Taciat  his  qui  passim  petunt ,  de 


lum  cor ,  sed  onine  corpus  ad  tempus  lcetificare  enh 
gnoscitur,  cum  tamen  frequenter  et  ad  rixas  inciiet, 
et  ad  exces-um  aliquem  prxsumptionis  instiget.  Sed 
cor  pro  niente  positom  est,  onde  sapere  dietmur, 
unde  et  intelligcre  bona  mnlaque  sentimur.  Itein  si 
et  istud  oleum  putcmus  quo  gcneraliter  mundus  uli- 
tur,  quoinodo  polesi  exhilarare  faciem  ,  dum  semper 
animi  sit  gaudium,  quod  exit  in  vullus?  Panis  auieiii 
quemadinodum  poierit  confinnare  cor  solum,  quod 
pro  toiius  corporis  releclione  percipiiur?  Sed  hce 
poiius  ad  animx  par:es  rcferenda  sunt.qux  perfectos 
efHciunt  Christianos. 

Vers.  IG.  Saturabuntur  ligna  sHvarumf   et  cedri 
Libani  quas  plantasli.  Liyna  iilvarum  plebein  sigiii- 


qalbasAicium  esi:Omnipetentitetribue{Lue.  vi,  30).  B  (icant  ingentium  populorum,  qui  Eiclesio!  catliolica 


Jumenia  cniin  appellati  suni ,  quia  verecundlam  non 
babeiites  propter  ingluvi<'m  venlris ,  in  cgeiitium  vo- 
ces  petulanter  erunipuni  sicui  jumenta,  quae  dum  e^u- 
riunt,  nequaquam  possunt  a  propriis  vocibus  absii- 
nere.  Herbam  \ei  o  servituti  hominumf  bocest,  ul  illi 
necessaria  tribuantur,  &e  qno  scriptum  est :  Desudet 
eteemosyna  in  manu  tua ,  donec  invenias  justum  cui 
eam  Iradas.  (lic  enim  homines  appellatisunt,  qui  ra- 
tione  plenissimi  indigentiam  suani  tolerantiac  viribiis 
tcgnnt.  S;c  duo  gcnera  egenlium  talibus  alluhionibus 
cxprimunlur.  Seguiiur,  ut  educat  panem  de  terra. 
Educitur  panis  de  terra,  quando  Dumiiii  praecepta 
complenlur,  ut  de  istis  carnalibus  atque  visualibus 
cilNis  Oat  unde  anima  coelcsii  refectione  pascatur. 


de  dumosis  aique  inculiis  iiaiionibus  advenerunt.  llu^c 
indicant  homioes  utique  iiiediocres.  Cedri  auiein  Li« 
bani  dcclarant  nobiles  ac  poienies,  qul  in  huuiaiio 
genere  lanquam  cedri  eminere  noscuntur.  Sed  ut 
ipsos  qiioque  sequeslraret  ab  bxrelicis  et  paganis, 
qiii  iu  hoc  sxculo  maxima  potestaie  subvecti  sunt, 
addidit,  quas  plantasii :  id  est,  qu;e  tua  pra^destina* 
tionc  sunl  in  religionis  aiiiGenissiino  paradiso  consti- 
tuUe,  sicut  dicit  in  Evangelio  :  Omnis  plantatio  quam 
non  plantavil  Pater  mens  coelestiSf  eradicabitur  {Matth 
XV,  15).  Sed  iiec  interpretatio  nominis  ipsius  praeter» 
eiKida  est,  quando  nobis  aliquain  signiQcanliam  pro* 
dere  declaratur.  Libanus  inierpreiaiur  candidatio. 
S»'eculi  autem  bujus  potestas  quxdain  videiur  esse 


Pams  enim  vere  noster  est  Christus,  qui  tunc  de  terra  C  festivitas,  ubi  divites  homines  ac  polentes  excelsi 


pioducitur,  quando  aliquid  indigentibus  ejus  consi- 
ileratione  prxstatur.  Sive  hoc  potest  de  prxdicaioribus 
.dici,  qui  coeleslibus  divitiis  iinperitoruni  hominuui 
iadigentias  misericorditer  exple«erunt. 

Vers.  15.  Et  vinum  tatificet  cor  hominis,  ut  exhiia' 
ret  faciem  in  oleo ,  ei  panis  cor  hominis  confirmet, 
Dixerat  superius,  ti(  educat  panem  de  terra;  sed  ne 
i^tuiu  panem  communem  deberes  accipere  350  de 
quo  caro  nostra  reftcilur,  subjiingithxc  tria  spiritua- 
Hler  sentienda.  Nam  cor  pro  ralionabili  intelleciu 
pont  freqnens  Scriptura  teslatur;  quapropier  i^tittiDi 
teetificat  cor  hominis ,  cum  sacratum  fucril  in  sangui* 
oem  Domini  Christi.  Ilinc  nos  inebriari  licet,  sicut 
scriptum  est  :  Et  poculum  tuum  inebrians ,    quam 


atque  proceri,  quasi  in  Libano  monte  nasciinlur,  qui 
taineu  ad  vcraiu  religionem  Domioi  luuuerc  perveiio- 
runt. 

Yers.  17.  lUic  passeres  nidifieabunt,  fhlicce  dcmus 
dux  est  eorum.  Illic ,  in  cedris  videlitet  quas  plau- 
tasti,  passeres  nidificabunt.  Passer  enim  minuta  ei 
caulissiina  niinis  avis  esi,  monachorum  sijjnificans 
parvitatem,  qui  in  cedris  Libani,  id  eslin  paliiiuiinio 
poientiuui  Cbrisiianorum  velut  in  quibusdam  rainis 
inonasteria  sibi  quasi  nidos  aliquos  xdiflcare  mon- 
stranlur,  eorumque  robore  susteniati,  velui  passeres 
laudes  Domini  assidua  voce  prascinunt.  Coelesiis  in 
terra  vita,  iinilaiio  fidelium  angeloruin,  spiritualiter 
in  carne  vivere ,  et  mundi  viiia  nou  amare ;  vitaro 


prceclarum  est  (Psal.  xxii,  5)!  Ipsum  est  enim  revera  l$  prxseiitem  coniemnere,  et  futurx  beatltudinis  gaudia 


merum  quod  laeiincat  nicnlem ,  non  quod  ad  rcatum 
viiiaque  perducit.  Ebrietas  sobria,  satielas  felix,  quas 
mcrilo  Ixtificare  dicitur,  quia  nihil  ibi  culpabile  re- 
(leriiur.  Exhitaratur  quoque  facies  in  oleOy  cum  re gale 
chrisma  conncilur,  scd  illa  facics  dequa  dictum  est : 
Accedite  ad  eum  ei  illuminamini  ^  et  vuttus  vestri  non 
erubescenl  {Psal.  xxxiii ,  6).  Sequitur,  et  panis  cor 
kominis  confirmet.  Iterum  cor  ponitur,  ul  dictum  pro 
sapientia  sentiatur.  Na:n  si  corponlitcr  velis  adver- 
tere,  nunquid  panis  cor  homiws,  non  etiuin  reliqua 
menibra  confirmat?  Nam  inspice  proprietatcs  verbo- 
rum  y  ut  ha*c  revera  cognoscas  ad  intcllectum  reruin 
posita  fuissc  ccelestiuiii.  Dc  rino  dicit,  lcetificat  cor 


seiiiper  exquirere  :  ad  postrcmuin  ipsius  tenipluni 
fieri ,  ciijus  iinaginem  condilio  humatia  suscepit. 
Amoenus  revera  paradisus,  in  quo  tanta  florent  poma 
virluiuiii.  Ilis  enim  tale  propositum  est,  hostcs  suos 
non  reiuctamio  vincere,  sed  patiendo  superare.  Trium- 
phus  omnis  illis  est  iu  proprii  corporis  passione;  e( 
tuncadversarioseflicaciter  vincunt,  quando  laudabili 
bumilitate  succumbunt[ms5..1.,6.,F.,  norciit].  Kevera 
mihtes  Christi,qui  nullam  prx&unipiionem  in  hunianis 
viribus  ponunt,  sed  adversa  omnia  virtuie  Doinini  su- 
perare  se  posso  confidunt.  Ili  cum  aliis  non  liat)ent 
jurgia,  sed  secum  semper  liiigant :  iniserentur  ooini* 
bus,  sibi  soiis  non  parcuut;  el  CMi\ft^A\  ^Vv^vic^ 


735 


M.  AURELII  CASS)OnORl 


736 


flnitiuiiiti,  bona  qoa^  8ibi  evenire  cupiunt,  aliis  com-  A  deniur  exprcssa,  ad  crementum  reruui  de  Kcdesia  et 


municare  contenduiil.  Sed  roagna  est  gloria  ilii  ar- 
bori  ubi  nidus  iste  compingitur.  Audiat  enim  a  Do- 
mino  se  fuiase  plantalum,  qui  tale  contiuere  noscitur 
institutum.  Sequilur,  fulicis  domus  dux  esl  eorum* 
FulicQ  mansueta  avis  et  nigra  esl,  auate  quldem  par- 
>ior,  sed  corporis  posilione  cou$imilis,quje  in  siagnis 
dclcclabiliter  cummoralur.  Il«c  ad  bapiizandos  bene 
rc^fertur,  qui  in  sacratist»iiiii  roiitis  gratia  psrscveraot. 
Iloruiu  itaque  maiisiones,  id  est  bapti^matis  pcrseve* 
ralio,  dux  est  passurum  qni  in  cedris  nidiflcant;  sci- 
li«'el  (luia  omnium  ('hristiaiiorum  sacer  Tons  dux  est, 
duin  cos  ad  coelurum  re^n.i  perducit. 

Veis  18.  Montes  exceUi  cervit,  pelra  [ms.G.  et  ed^. 


de  ipso  Domiiio  conslat  esse  subjiinciuro. 

Vers.  20.  Posuiiti  tenebras,  et  fiuta  est  hox  ;  in  ipstt 
pertrantibunt  omne$  bettia  nlvarum, 

Vers.  21.  Catuli  leonum  ru(fiente$  nt  rapiaHt^  ei' 

qwerant  a  Deo  e$cam  «i^*.  Itic  duot  vcrsus  siroul  so« 

ciaviinus  pro  necessaria  coiitexiioiie  verboruoi.  Pu» 

8uit  enim  tenebra$ ,  quando  tempore  passionis  seiia 

liora  ob>curiialem  mundus  accopit.  Tunc  revera  nox> 

fncta  ett  disclpulis  aique  credentibus,  quando  Petnis 

anxio  errore  confusus  negando  terlio,  fldci  pcrdiderJl 

claritatein.  iVoxergo  el  illis  Tuii,  qui  carnaliter  iu- 

tueiido,  in  illn  cruce  Cbristum  mori  communiter  aesti- 

mabaul.  Iii  liac  itnque  nocle  bestiag  $ilvar%m^  id  etl 

.......     ^  .  ,,  .       y      dJMnonia,  et  eattdi  leonum^  quos  diaboli  cornipta  vo« 

vetrwi  refugtum  nertnactt$,  Cervu$  est  (ut  diximus)  ...  .  .         ;.  •• 

^        ^     '^  .     ^    .  '  B  luiitaiefienucrunt.addevorationemquaBreniejaliGuo» 

venenosorum  serpentium  vorax,  spinosa  transcen-         .       ^  ...  ,         . 

exieiunt,  ul  cscam  malitix  suae  (  permitlente  tanien 


dens,  ei  summa  agiliiate  prseditus ,  babitare  diligit 
iu  montibiis  aUissimis.  Hulc  inerilo  comparaniur 
fidotes,  qiii'  diabolum  vorant,  qiiaiido  nequitias  ejus 
ad  Domini  laudem  gloriaroque  convertunc,  viiiaque 
liiijus  saeciili  qnasi  spinas  bona  conversatione  iransi- 
litint;  et  habi  ant  iu  moiitibus,  id  est  apostolis  et 
ptoplielis,  qui  sinctis  pra^dicationibus  suis  in  hoe 
mniido  solida  cacumina  esse  meruerunt.  Uerinaeiui 
▼ero  est  (iiietu  vocamus  hcricium  ,  animal  omnino 
limidum,  naiura  providente  semper  armatum ;  cujiis 
cutein  in  vicem  selarum  sudes  acutissimae  densissi- 
mxque  communiunl  :  cui  tamen  non  snfncit  nativa 
inunitio,  sed  ne  aliqua  fraude  possit  iniercipi,  refu- 


Domiuo)  reperircnt.  Nibii  enitn  a  quoquam  fieri  p<i- 
test,  nisi  quod  i|>se  secreio  judicio  aut  ad  probaiii»- 
iiem ,  aui  ad  vindictam  faciendum  esse  pcrmi&erit.. 
Catuli  cuim  dicti  sunt  eo  quod  calleant  sensu  narium. 
Nec  moveat  quod  superius  diximus  be$tia$  $iharum 
multitudinea  accipi  debere  nationuni ;  et  bic  videtui 
significarediabolumcum  ministris,  qiiaiido  [ed,^  quo- 
uiam]  isie  in  Scripturis  divinis  crebei  rimus  usus  esi, 
ui  uiu  rea  personis  sibi  discrepaniibus  applicetur, 
sicut  de  monie  diximus  et  leotie. 

Vers.  22.  Or(iu  estsol,  et  congregati  sunt;  et  in  tur 
b'\iibu$  suis  $e  collocabunt.  Guin  in  passione  Domin^ 


i..i^.    ™      I    -    •-   u  t^  ^ ^^t^  . »        faciaj  fuisseut  tenebrae,  dajroones  ad  escam  aibi  quae- 

eiiim  liabet  semperin  saxis.  Huic  competentcr  npta- p  ...  .    . 

..j  .««oo.;-c..ic  i.;«.M...  f„..,^  i.,^;.;.  «..«-...  ^  rendam,  pcruiiltente  Domino,  proruperunl :  quia  lo- 

vciiire  poierant  corda  titubantium.  Tunc  aueni 
quaudo  ortu$  est  sol,  id  est  Resurrectio  saiicla  decla- 
rati  ost,  in  majesiatem  ejus  minime  susiinentes,  lo 


tiir,  qiii  pecratissuis  hispidiis  folura  judicia  metuens, 
))etrani  Ghri<(tum  firintssimum  noscitur  babere  r^-fu- 
giuni.  Meriio  ergo  ista  animalia  talcs  nobis  indicant 
viros,  qui  nunquam  sea  Domini  soliditalc  disjungunt. 
Kt  vide  quia  pojsfret  cedrorom  alta  petunt; /'ii/tra; 
aqnarum  se  habil.itione  defendunt ;  cervi  montes  cli- 
gunt;  hericii  petrarum  se  tuitione  commoniunt.  Sic 
per  diversas  aves  atqiic  animalia ,  Ghriatianorun  no- 
bis  ^ilae  diversitas  indicalur. 

Vers.  19.  Fecit  lunam  in  tempora  [m«.  G.  et  ed.y 
iempore] ,  $ol  cognovit  occasum  $uum,  De  terrenis  ad 
ccelcsiia  transituro  facit ;  ied  et  ipaa  quoque  sub  qui- 
busdam  allusionibus  indicantur.  Liina  (sieut  saepe 
jam  diximuf )  signiflcat  Ecclesiaro  ,  quje  in  tempo- 


suis  se  trepidi  cubilibus  abdideruol,  id  est  in  pertiiia- 
cium  pcctoribus  collocaruui;  ut  quia  cunctit  suadere 
oon  polerani,  saltem  quos  deceperant,  possidereni. 
Sol  eniiu  dictus  est,  quod  sulus  Ita  lucet,  ut  ex  co 
dies  fial. 

Vera.  23.  Exiet  [  mss.  A.»  B.,  F.,  Exiii]  homo  «I 
opiu  $uum ,  et  ad  operationem  $uam  u$qu€  ad  te$pe* 
ram.  Quoni&m  superius  dixerat  ortum  sulem,  coii- 
gruenter  adjunxit  unumquemque  liomuiom  in  liac 
▼ita  egredi  ad  suas  operas  eierccndas.  Ute  eniui 
usus  est  mortalium,  ut  quandiu  in  boc  niundo  smnus» 


ribus  facU  est ,  quando  eam  minui  contiugit  et  cre-  ®  venionte  die  diversarum  aclionum  qualiutibus  octu- 


scere;  quae  tamcn  sic  minuitur  ,  ui  semper  redcunte 
351  integritate  reparelur.  Soiem  vero  in  hoc  loco 
merito  accipimus  Dominum  Salvatorero,  de  quo  impii 
in  fliie  mundi  dicturi  sunt :  ^.Vravmtict  a  via  veritatis, 
et  justiiias  lumen  non  luxit  nobis ,  et  sol  non  ortus  est 
nobis  [Sap.  v,  6).  Quod  utique  de  islo  sole  communi 
nou  poterat  dici,  quando  scriptum  est  :  Oiit  solem 
$uum  oriri  facit  super  bono$  et  malo$  (Matlh.  v,  45). 
Iste  ergo  cognovit  occasum  fuiiiii,  id  est,  gloriam  suas 
passionii  agiiovit,  cum  suis  discipulis  diceret :  Venit 
hora ,  et  Filiut  homini$  tradetur  in  manu$  peccatorum 
{Marc,  kiv,  41).  Moriio  ergo  posl  illa  genera  Ghristia- 
uoruiu,  qu;u  6'ipciius  ]>cr  divcrsas  siguific.iutias  \i- 


pemur ;  uuus  euim  agrum  colit,  alter  se  bellis  exer- 
cet ,  iste  discit,  iile  docct ;  nonnuUi  regnant,  roulti 
serviunt;  et  quidquid  fragilis  mortalius  agit,  vespe^ 
ra,  id  est  sa)culi  fine  probatur  coiicludi. 

Vers.  24.  Quam  magnificata  $unt  opera  tua^  Do* 
mine!  omniain  $apientia  feci$ti ;  repleta  e$t  terra  ercu^ 
tura  fiia.  Post  eiiumerationem  figuraiam  rerum,  fidei- 
qiie  no^tra;  narraia  mysteria,  venil  propheta  ad 
modum  secundum,  ubi  laudes  paternas  post  tanta 
miracula  convciiicnter  exclamat.  Diceudo  eniin, 
Quam,  admirari  se  posse  inagis  quam  explicare  pru- 
fcssus  est.  Et  nicrito  sic  coepta  cst  laiis  cjus,  ciijus 
praccunia  nulla  sufficienter  prxvjlctcoiiijilctc  crea*- 


737  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CIIL  75^ 

lura.  Nam  non  solum  Iioc  hominibus  arduum,  Yerum  A  Cliristus,  qui  si  a  credentibus  exciietur,  dicit  imroa* 


ftiam  ipsis  quoquc  angclis  probatur  immcnsam. 
Quanium  eniro  magnificaia  Mutopera  ejus,  inferiora 
declaranL  Sequitur  enim ,  oiwiia  in  sapienlia  fecisti* 
Ista  igilur  tapientia  Filius  est,  sicul  dicit  Aposlolos  : 
ChriUum  Dei  viriutem  et  Dei  sapienliam^  per  quem 
omnia  facta  sunt^  ei  %ine  ipso  [artum  est  nihil  (I  Cor,  i, 
^ilJoan,  1,3).  Ct  ut  cooperationem  ejus  virlutis 
[  ed.^  virtutemque]  ostenderet,  Patri  dicit  operantc 
Filio  :  Tu  feci^ti,  lloc  eiiaui  et  de  Spirilu  sancto  ideni 
ail  Apostolus  :  Omnia  eooperalur  unus  atque  idem 
Spiritus^  dtvidens  singuUs  prout  vult  (/  Cor,  xii,  li). 
Unde  datur  colligi  [«</.,  inteUigi  ]  quod  cooperatio 
sanctx  Trinilatis  his  exemplis  evideiiler  possit  agno- 
sci.  Addidit,  repleta  est  ierra  creatura  tua,  Nun  qui- 


nissimx tempesiali,  ut quiescai, ei quescit. Sequiivr» 
draco  isie  quem  formasti  ad  iUudendum  cL  Ilic  a^ta 
diabolum  significat,  qui  veie  draco  dicitur  propter 
veiieiium  quod  Cvs  prim»  mulierl  pestiferis  sna- 
si(»nibus  inspiravit.  Istc  creaius  bonus  est,  sicut  in 
Gencsi  legitur,  Fecit  Deus  omnia  ralde  bona  (Gcfi,  i, 
51);  sed  po.siq(iam  siia  vuluntate  peccavil,  a  Deo  ita 
formatus  est,  ul  ei  iliuderctur  ab  angelis,  qnando  pro- 
pler  cxsecrabilcm  perversilatein  nativa  digniiaie  pri- 
valus  est.  Sic  enim  dicit  Dominus  in  libro  Job  :  Non 
est  quidquam  simife  el  factum  super  terram  ( Job  xli, 
2i).  Ad  illudendum  ei,  ab  angelis  meis.  Uluditnr  en^m 
ei  ab  angclis  Dei,  sive  per  jusiissimas  increpationes, 
ut  qui  creaius  est  ad  obsequium  Domini,  foedis  vidca* 


dem  similibus  rebus  ubique  terra  compleia  est,  sed  B  tur  perversitatibus  implicari.  Sive  magis  iUuditur, 


tamen  qoamvis  eremus  propter  solis  ardorem ,  Tel 
propter  nimium  frigus  animaniibus  vacuus  esse  vi- 
deaiur,  qiiibuscunque  lamen  rebus  creatura  Donilni 
tenra  complcta  est.  Sive  magis  illud  debet  iuielligi : 
qoia  creatura  religionis  caihoiicx,  quam  Dominus 
&ilva'or  in^tiluit,  omnis  terra  repleta  est,  quando  uni- 
vertalb  DoroiBO  de!»ervit  Ecclesia.  De  ipsa  enim  dicit 
Apostolus  :  Si  qua  erijo  in  Christo  nova  creatura  est; 
^era  transieruntf  ecce  facla  sunt  omnia  nova  {II  Cor, 
T,  i7).  Et  alibi  :  Exuentes  vos  vAerem  hominem  cum 
Mibut  siiM,  induite  Movtim,  qui  secundum  Deum  creo' 
4m  e$t  in  jutliiia  (  Epha.  iv ,  22,  24  ).  Ipsa  scilicet 
creatara  totus  orbls  Impletus  est ;  unde  et  alius  psal- 
mus  dicit :  Et  dominabitur  a  mari  usque  ad  mare^  et 


quando  ei  animne  confitentiuin  hnperio  superno  de 
perniciosa  potestate  tolluntur.  lUuditur  etiaro  et  t 
lidelibus  \iris,  duin  incentiva  vitiorum  ejus  detesta- 
bili  horrore  refiigiunt.  Aiidis  draconem,  sed  non  on- 
nino  tinieas  airoccm;  sic  enim  fnrmatus  est,  utei 
beoeficio  Domini  et  ab  ipsis  qnoque  hnminibus  rossif 
iUudi.  Invoca  qui  illum  calcat ,  et  incipis  non  timen 
qui  devorat ;  scriptum  est  enim  :  Super  atpidem  ei 
basiliscum  ambulabiSf  et  cenculcabit  Uonem  et  dracih 
nem  {Psal.  xc,  13). 

Vcrs.  27.  Omnia  a  te  exspectant ,  ut  des  Ulis  esemn 
in  tempore  opportuno.  Versus  isie  illud  significat,  quod 
et  alibi  dictum  est :  In  voluntate  tua,  Domine^  univena 
sunt  posita;  et  non  est  qtti  possit  remstere  voiuntati  (nar 


«  flumine  u^quead  terminos  orbis  terra!{PsaL  lxxi,  8).  C  (^»'^-  x'"»  9).  Nain  cum  dicit,  Omnia,  ostendil  quo- 


Vers.  25.  Uoc  tnare  magnum  et  spatiosum  manibus; 

illic  teptlUa  quorum  non  est  numerus^  animalia  pusiUn 

et  magna,  Ct  in  hac  quoque  parie  usque  ad  divisio- 

aein,  figura  est  parabole,  qiiae  diversis  ac  docoris 

comparationibus  cxplicalur.  Sed  quamvis  in  capile 

iiujus  Tersus  de  mari  navigero  diccre  videatur,  ta- 

meo  de  boc  sa^culo  congruenter  accipilur,  ubi  dia- 

lx>Iics  siiie  niimero  serpere  probaniur  insidix,  mali- 

tiaque  dsemonum  velulquibusdam  fluclibusanimarum 

%oluiilas  instabilis  [«(/.,  inaesiimabili  ]  commovetur. 

Mare  enim  ipsi  reddunt,  dum  naufragare  compellunt : 

4fn\z  dubium  non  est  illuin  iindas  iininanissimas  pati, 

^oi  mergitur  gurgite  peccatorum.  Mare  quippe  a 

tneando  dictuin  est,  quod  semper  eai  ac  redeat  [mss. 


niam  universa  Dei  nutii  vivunt,  quo  et  aoctore  creata 
auiit.  Nam  et  draco  spiritualis ,  cujus  esca  bominoro 
deceptio  est,  nisi  Doroino  permiiienle  non  praevalel 
quidquam  sua  p:)iesiate  perficere.  Deus  enim  qiiem 
pro  malis  suis  abjicit,  fii  diaboli  pabulum.  Quapropter 
si  in  escam  inimiei  nolumus  dart,  non  debemus  essc 
terrcni  :  quia  sic  in  principio  inaledictos  est,  nt  ler* 
rain  comcdat ,  sicut  scriptum  est :  Super  pectus  tuum 
et  ventrem  gradierie^  et  terram  comedes  omnibus  diebus 
vito!  tuo!  {Gen.  iii,  14).  Quod  si  misericordia  Domini 
coelestes  erficimor,  ab  esca  d^aboii  oninimodis  reddi- 
rour  alieni.  Addidit  qnoque,  in  tempore  oppartuno^  ut 
non  solum  Dominus  creaturis  suis  escam  tribuat,  ve- 
riim  etiam  illam  sub  opporiunitate  temporis  largia- 


A.,  B.,  F.,  accedat  et  recedal].  Scd  isti  spiritus  in-  ^  '"*'•  Volebat  cnim  Jot)  tonlare  diabolus,  sed  hoc  non 


nomerabiles  nobis,  Dco  comprehensi  siint,  quiare- 
nani  maris  et  pluviarum  guttas  enumeral;  et  ne 
omiiifio  inronipreheiisibiles  linqiicrenlur,  quanlilatc, 
non  qu  ililate  eos  dcfinivit.  Deiiiqiie  de  eis  dicitur, 
animalia  pusiUa  etmagna;  quoniam  inter  ipsos  et 
majores  esse  nequitia;  probantur  omnimodis  et  mi- 
iiores. 

Vers.  2G.  lUic  naves  pertransibunt ;  draco  iste  quem 
formastiadilludendumei,  IlUc^  iii  munJosciliccl,  quem 
iiiperius  niare  dixit.  yaves  autem  merito  significan- 
tur  Ccclesia; ,  qu»  periculosos  fluclus  niundi  per  li- 
gnum  gJoriosae  ci  ucis  evadunt,  portantes352  popn- 
los,  qui  signo  fid<M  (relitlorunt.  In  his  na  ibus  habitat 


poiuit  efficere,  ni.si  id  potestasDominica  permisissei. 
Nam  ei  ille  sanciissimus  cognoscebat  se  Doniini  pcn 
nii^^sione  lenlari,  et  ad  omnia  respondebat :  Dominm 
dedit ,  Dominus  abstuUt^  stcut  Domino  placuit  itn  fa^ 
ctuw  est :  sit  nomen  Domini  benedictum  (  Job  i,  21  )• 
llaRC  est  enim  vera  firmaque  sen'entia,  qiiod  in  Do- 
niini  voluntaie  (  sicut  dictum  est )  cuncia  sint  posita, 

Vers.  2S.  DanteleiUiSy  coUigent;  aperiente  te  ma- 
num  tuam ,  universa  replebuntur  ubertate.  Adliiic  in 
exponenda  siipcriorc  sentenlia  perseverat;  ul  cuin 
diabolica  iniquitate  vexamnr,  non  i!lum  credamus 
hoc  ex  sua  potestate  praesumere,  sed  potius  ad  illum 
recurramus  slnc  cujus  perinissu  nr.c  fjccre  quidquam 


739  M.  AURELII  CASSIODORI  7Vi 

polest,  et  celerius  victus  abscedit.  Dicit  enim  :  Dante  A  iabitur  Dominui  in  operibui  $uis.  Adbuc  ipsuiu  dooet 


Uillii  colUyeHt,  ut  inlclligas  quia  nisi  datum  fiierit 
iilis,  quiiiquam  colligere  non  valebunt.  Seqoilur 
ctiam  quod  el  ad  prospera  possis  aptare,  aperiente 
te  mauum  tuam^  univerga  teplebuntur  ubertaie.  CoiiS'at 
euim  ibi  esse  rerum  omnium  causas »  unde  uberlas 
coticeditur,  ei  copia  slne  line  prxslalnr.  Manus  au- 
lem  signiriiat  poleslalem,  per  qtiam  abunde  cuncta 
rcplet,  ei  mirabiliicr  universa  dispoiiit. 

Vers.  ^9.  Avertente  autcm  te  faciem  tuanif  turbabun- 
tur;  auferes  spiritum  eorum  et  depcient^  et  in  puiverem 
tuum  revertentur,  De  illis  modo  dicit  qui  concrssa  Dei 
munera  miiiime  profitcntcs,  quod  poierant  suis  viri- 
bus  applicabant.  Contra  qiios  AposloIus  dicit :  Quid 
enim  habe$  quod  non  accepisti?  Si  autem  accepitti^  quid 


niagisier  boiiiis,  ne  erreiDM  elali :  oplans  esse  qniMl 
nanqtnm  potest  aliiiuando  deGcere.  Dicitur  eniro  : 
Sit  gloria  Domini,  non  cujuslibet  alterius.  In  $mcHlutH 
$a*culi^  id  est  in  aciernum,  quia  lauJis  ejus  nullus  est 
finis ,  qu:indo  et  in  boc  saeculo  apud  fideles  Domiiii 
perpetua  laus  353  babetur,  et  post  isiud  saeculuiu  a 
beaiis  aeterna  persolvetiir.  Ltetabitur  enim  quod  di- 
ctum  est,  proinissio  fuiuii  temporis  esi,  iion  prxsen- 
tis.  El  iiispice  quod  ubicuuque  comniemorat  open- 
bu$f  $u'$  dixii,  non  tuis  :  ne  toties  adiiionili  insanum 
Pelngii  seqiieremur  errorem,  ciijns  nerandum  vene- 
num  binc  evidenter  agnoscimus ,  contra  qiiod  toties 
antidoium  coelesle  porrigiiur,  ne  futura  pericula  gras- 
sareiitur. 


§loriari$  quasi  non  acceperi$  (/  Cor,  iv,  7)  ?  £l  in  alio  B      Vers.  51.  Qui  re$picit  terram^et  facil  eam  tremere. 


p^almo  de  tali  legitur  :  Ego  dixi  in  mea  abundantia  : 
Non  movebor  in  aternum  (P$al.  xxix,  7).  Ab  bis  crgo 
talibus  dum  averteril  Doiuinus  faciem  suam,  niidati 
Dia^iio  1  raisidio  sine  diibitaiione  turbaniur;  et  mox 
ut  ille  spiritus  supcrbiae,  quem  de  rerum  ubirtatc 
coiiceperatil,  ablatu$  fuerit^  omnino  deficiuntj  et  aJ 
conversionem  [  ed,,  coiJessionem  |  saluberrimam  re- 
deunt,  qui  in  siiis  pra^sumptionibus  crravcruni.  Pe- 
tani  crgo  isii  reniedia,  sua  vulnera  propria  dele;$ant, 
ul  cureniur,  el  dicant  :  Exaudi  me,  Domine,  quoniam 
defectt  $piritu$  meu$  :  ne  averta$  faciem  tuam  a  me 
(P$al.  cxLii,  7).  llis  prwstai  Dominiis  proficuam  me- 
dicinam.  Sublat  >  enim  spiritu  ncquili;c,  quo  inflam- 
mabaniur  errautcs,  necesse  est  ut  ad  pulverein  suum 


qu\  tdngit  monle$,  et  fumabunt  [ed.,  fumigabunl].  Jam 
de  illis  dicit  qui  per  Domini  gratiaui  illuuiiiiali,  pcc- 
cata  sua  praeteriia  conlremiscuni ,  cuin  se  graviter 
errnsse  cognosruni.  Sed  securior  esl  illa  humilium 
tremcfaciio,  qiiaiu  superborum  insana  praesuioptio. 
Petriis  enim  tunc  ad  veniam  redire  meruit,  qiiando 
se  adniisisse  magnum  crimen  expavit.  Sic  cniut  el 
alius  propheta  dicil  :  Saper  quem  requieuil  Spiritu» 
meu$f  ni$i  $uper  humilem^  et  quietumf  et  trementem, 
verba  mea  (l$ai,  lxvi,  2)?  Iloe  etiam  moiiet  Aposto- 
liis  :  Cwn  timore  et  tremore  ve$tram  ip$orum  talutem 
operamini  (  PhHip.  ii,  12  ),  Vides  ergo  quam  votiTUS, 
quam  slabilis  \ed,^  spirilualis]  sii  iremor  iste,  qui  ei 
veniam  parturit  el  saliitem.  Sed  vide  quibus  istacon« 


redeant,  id  cst  ad  bumilem  confessioncm,  in  qua  in-  Q  tingunt,  scilicet  quos  ipse  dignatus  fuerit  inlueri. 


digeiiii:im  suae  rragilitniis  agnoscuiit;  el  feliciorcs  esse 
iucipiuiit,  cuin  a  sua  prae^uinptitme  d  sceduiit.  Inspi- 
cieiida  esl  autein  bnc  loco  admiiiistrat  o  Domini,  qiia 
iiiundus  regilur,  quali  brevilaie,  vel  qua  proprietate 
iliscripia  sit  [tn$$.  A.,  B.,  F.,  omnia  descripta  sunt]. 
Nam  cuin  nos  respicit,  omuia  profutura  succedun^; 
ct  cum  se  averterit,  humana  indigeniia  saluiari  pras* 
sidio  niid.ita  succuinbit. 

Vers.  50.  Emitle  $piritum  tuum^  et  creabuntur^  et 
renovabi$  faiem  terras.  Ccce  illa  qu£  exspeclabalur 
Uiedicina  provenit.  Recreati  sunt  utiqiie,  qui  se  pul- 
vorcm  bumililer  agnoverunt;  his  enim  istud  accidit 
qui  divina  graiia  reparali,  mortis  probantur  evasisse 
IHsriculi.  Totics  enim  nos  Dominus  creat,  qiiolie^  de 


Sequilur,  tangit  montes  et  fumabuni  [ed.,  fumigabunt]^ 
Moiiies  hic  peccatores  nimia  elalione  turgentes  de- 
beiuus  accipere,  qui  duin  fuerini  Doniiui  iiidignatioiie 
pcrcussi ,  rerumqtie  luundinaruin  ainissioiie  privaii. 
tuncad  saluiares  lacrymas  ciirrunt,  et  quosdam  fu- 
miferos  de  se  tristitiae  globos  tanquain  incensum  saa- 
vitaiis  emiilunt,  qui  ad  siiperna  consceudunt,  mise* 
ricordiam  impelrarc  probantur  Damiui  Christi.  Fumu$ 
enim  bic  in  bono  positus  esi ;  quippe  qiij  nos  ad  ab* 
soluiionis  facit  gratiam  pervenire. 

Vers.  3i.  Cantabo  Domino  in  vita  mea ;  psallam  Deo 
meo  quandiu  ero.  Decursis  duabiis  pariibus  iub  varia 
allusione  verborum,  venit  ad  tertiurn  modum,  ubi  se 
Kub  acterniiate  dicit  laudes  Domini  cantaturum.  Nam 


etustate  peccati  in  novum  honiinem  instaurare  di-  D  ^""^  ^*^  *  ^antabo  Domino  in  vita  mea,  tempus  sigui-    - 


gnatur,  sicul  in  qitinquagesimo  p!»aImo  legitur :  Cor 
mundum  crea  in  m«,  Deus  (P$al,  L,  li).  Respice  etiain 
quia  ubi  defecimus  nostrum  pulverem  dixit ;  ubi  re- 
paramur,  Spiritum  Domiui  csse  profiletur,  ut  nemo 
Buis  meriiis  applicare  possit  quod  munere  Creatoris 
acceperit.  Auiliaut  sacrilegi  Spirilum  sanctum  esse 
Creatoreiu;  dicit  eniin  :  Emitte  spirilum  tuum  et  crea^ 
buntur.  Audi  et  alibi ,  ubi  Creator  Spiritus  sanctus 
edicitur;  ait  cnim  Job  :  Spiritus  divinu$  qui  fecit  me 
(Job  xxxin,  4);  nam  cuin  dtvinum  appellat,  et 
Deuni  et  Crealorem  Spiriluiu  sanctum  evidcnter 
o<ieudit. 
Vers.  31.  Sit  gtoria  Domini  in  swculum  sceculi;  i(C' 


flcat,  cum  in  hoc  inundo  dcgere  videbatur.  Sic  euira 
fii  vita  ista  revera  vitalis,  si  laudes  Domiiii  coniiuua 
exsuliaiione  canteiitur.  Ci  ne  crederes  laudes  iaias 
morie  possefiniri,  adjecit,  psallam  Deo  meoquandim 
ero ;  scilicet  in  futuro  saeculo,  ubi  et  esse  periieiuu 
cst,  el  psalmodia  nou  habel  finem.  Pulchre  auteim 
posilum  est,  quandiu  ero;  naui  dum  immortalis  jaa 
faclus,  quandiu  est  cupit  psallere^  semper  uiique  lau 
des  Domini  velle  probatur  edicere.  Quoiudicio  dccia- 
ralum  cst  quid  sinl  aciuri  qui  in  illam  palriam  meruef 
rint  feliciter  introiuitti.  Laudabunt  jugiter  Doroiuuini 
quia  euin  setuper  videbunt,  dum  illa  pulcbritud<i  iUi 
eiiarrabilis  cxcitat  praeconiuin  siiie  fine  diligentis. 


Tl 


ui  Exrosmo  in  psai.teriom.  psal.  civ.  7« 

Vm.  53.  Suam  sit  ei  laudaiio  mea  :  ego  vcro  dele-  A  epistola  ad  Ifarcellam  llieronymo  tradi(ur  exponeaia, 
ctakor  in  Domino.  Duae  quidem  res  sunt,  scd  utrxque 
sibi  parili  socieute  consentiunt.  Sic  enim  Domino  fit 
suatis  nostra  laudatiot  si  nos  deleaemur  in  Domino; 
quantomque  ille  nobis  dulce>cit » (anto  [  mss.  A.,  B,, 
F.,  lautum]  illi  efficimurchnriores.  Iii  se  enim  unus- 
quisque  reperit ,  qiialis  apud  majestatem  iiiam  esse 
possit.  Amans  dillj>itur,  negligens  spernitur,  deside- 
rans  suHiinetur.  Sit  ergo  nobis  Divinitas  dulci^sima, 
al  et  Tiianostra  ei  rcddatur acc^pia.  Pro  nobis  enim 
jubemur  ut  ex  to(o  corde ,  ex  tota  anima ,  ex  tota 
Tirtuie  Deum  diligamus ;  ut  in  ea  i(erum  ineusura 
l))sius  dono  dileclionem  recipere  mereamur. 

Vers*  34.  Deficiant  peccatores  a  ierra,  ei  injus.i  ila 
ul  non  sint.  Benedic «  anima  mea ,  Domino.  Defii  iunt  a 


qni  dixit :  Primum  Dci  noinen  est  E\,  Id  esl,  furtia. 
Deinde  Eloim  et  Eloe,  qund  u(rumque  dici(ur  Deus. 
Unde  geminatuin  frequen(er  iuTdnilur,  u(  est,  Dmts 
Deus  meus,  reapice  in  me  (Psal.  xxi,  'i):  vi  illud,  Dmn 
Deus  meus,  qutre  medereliquisli?  e(,  Deus  Deus  metu^ 
ad  tede  lucevigilo  {Psal.  lxii,  ^),  ethissimilia.  Quar* 
tum  S.ibaotb,  quod  estexerciiuum.  Quinium  lleliun, 
qiiein  nos  excelsum  dicimus.  Sexluin  E^erebeie,  qaod 
354  ^n  Exodo  leglliir :  Qui  cst  mitit  me  (  Ejod,  iii, 
li).  Septimuro  Adonai,  quem  nos  Dominum  genem- 
liter  appellamus.  Octavum  la,  quod  Deo  (antum  ap- 
plica(ur,  et  in  Alletuia  ex(rema  syilaba  sonat.  Noniim 
Telragrammaton,  quod  incffabile  nuncupatur.  Ded* 
inuin  S.iddai,  id  est  robustum  et  sufncieniem  ad 
terra  peccaiores,  dum  (errena  cupiditate  privati,  per  6  omnia  fierpeiranda,  el  cxMera.  Novus  plane  titulus  M 


t>c\  graiiam  ad  meliora  s(udiu  concitantur;  et  iniqui 
sim:li  modo  deficiunt,  quando  mali  jam  esse  desinunl. 
Ucc  eniin  magis  oraiio  quam  maledictio  esi :  quia 
Oiunis  jusius  cum  Dei  Eiclesiam  cupit  augeri,  pecca- 
lorcs  optat  sine  dubiiaiione  converti ,  maxime  cum 
tt0Te<it  dctider.ibilem  adventum  Domini  usque  ad 
prxdei»tinatorum  nuinerum  posse  snspendi.  Seqai- 
(ur,  BenediCf  anima  mea,  Domino.  Dignuin  iiiitium 
psalmi ,  digiius  et  finis ,  illum  semper  benedicere  qui 
neqiiaquam  dcsinil  lidciilius  aliqumdo  prxsiare.  llxc 
qooque  s.miliiudo  senientiae  (nisi  fallor)  sicut  illa  sii- 
perior,  ad  ill  ts  refcrenda  est  qui,  prxstante  Domino, 
religifisa  principia  vitx  sux  cum  g'orioso  fine  junxe- 
runL 

Conclusio  psalmi, 

Andivimns,  bonc  rex,  quania  nobis  de  veriiatis  ar- 

cano  8acramen(a  profuderis,  docu'S(i  quemadmodum 

leiidatur  coeluin,  sapra  coelos  autem  aquae  sint  posi- 

1»,  lunaro  factam  in  tempora  [  ed.,  in  (empore],  so« 

lcm  occasum  suum  in  magnuni  mysierium  cognovlate* 

Disi  ant  potins  hanc  esse  veracein  conditioncm  rerom 

9uperflue  stodiosi,  qul  de  siellarum  cursu  vanis  tap- 

pijalionibus  eludun(ur.  Aiidiant  magistrum  coclestem, 

doctorem  yeracem,  narratorem  crcaturx  sax,  qui  ad 

ineptas  exquisitiones  cnrrunt;  qui  diim  discipuli  fal- 

8:imm  opinionum  esse  cupiunt,  rognoscendx  verilatis 

Usinptjra  perdiderunt. 

EXPOSITIO  !N  PSALMUM  CIV. 

Alleluia. 

Iloc  verbi  dccus  a  pnrsenti  psnlmo  f  'ci(  iniUum, 

ticc  aii(e  a  qiiuquain  r«*peris  positum,  quamvis  mulii 

Srripiorcs  fiierint  pritiiilns  ilebrxorum.  Scire  autem 

cSclifmiis  Atleluia  neulri  generis  esse  definitum  ;  quod 

C!i  s:mic(iis  liicroiiymus  in  expr.sidonc  ejusdcm  psalmi 

c^vidcnlcr  desigiiai,  quod  cum  in  llebraicis  footibns 

<;ieJiniu8  invenisse.  E(  ideo  nbicunqiie  se  locus  attu- 

lerit,  a  doctissitno  viro  prifixam  regulam  subseque- 

iitur  :  quonlam  unum  atquc  integrum  mancre  debet, 

qiiod  nullios  lingux  prxsumptione  mutatum  esl.  Al- 

ieluia  cnim  apud  i,i80s  dicidir,  laudate  Deuin ;  id  es(, 

4itlelu,  laudate;    ia  quippe    invisibilem    significat 

Dcum ;  quod  nnum  cx  dex^cm  noininibus  esse  Dci,  in 


dicti  ipsius  brevi(atc  conspicuus ;  lioc  Ecclesiis  ?efl- 
?um,  hocsancds  restivi(aiibu8decen(er  accommodoin» 
Hinc  orna(ur  lingua  cantorum :  istud  aula  DomiDi 
Ixta  responde(,  et  (aoquam  insaiiabile  boncm  tropis 
semper  varianiibus  innovatur.  Ei  ideo  exspecianda 
[ed,,  expeienda]  sunt  sujvia  dicia  psalmorum,  quibus 
tam  dulcis  prasco  prxmitrnor.  Quid  enim  sequi  po- 
test,  binc  datur  intelligi,  obi  et  liiulus  ipse  laudatiu 
es(.  Notandum  prae(erea  quod  per  omnes  bos  viginii 
psalinos  qui  Alleluia  litulo  prarscribuntur,  id  est  pras- 
sen(em  civ,  cv,  cti,  cx,  cxi,  cxii,  cxiii,  cxi?,  cxt, 

CXVI,  CXVII,  CXTIII,  CXXXIV,  CXXXV,  CXLV,  CXLVI,  CXLVIl, 

cxLViii,  cxus,  CL,  Doroini  niagnalia  describantur,  et 
copiosa  in  eis  exsuhadone  gaudetur  [mss.  A.,  B.,  F», 
C  gaudendomj.  Quorum  numerus  parili  societate  Novi 
et  Veteris  Testamend  gloriam  fortasse  designatt  ol 
potentia  Creatoris  semper  debeat  et  ubique  laudari. 
Ef  identiorem  vero  causam  non  invenimus,  cur  io  bis 
lanlum  psalinis  AUeluia  si(  positum. 

Divisio  psabnu 

Sciens  prophe(a  populum  liebraeorum  oflendisse 
frequen(er  Dominum  (quoniam  spem  suam  in  tempo- 
ralibus  rebus  beneficiisque  posuerunt ) ,  prima  par(e 
fideles  admnnet  ut  eum  spiriiualiter  sempcr  exqoi- 
ran(.  Secunda  per  patriarchanim  exempla  eonim 
corda  confirma(,  os^endens  illos  a  Domino  non  falssa 
derelictos,  qiii  ejus  imperio  scrvierunt.  Tertia  parle 
dinnmerat  quanta  et  qualia  patribus  corum  virtus 
Tk  divina  pnrsti^erit :  pericula  Joseph  honorcsque  de.<crl* 
bens,  in(ruilum  in  /Cgyptum  commeniorans  Mebraeo- 
rum.  Quarta  refer(  quemadmodum  Israelidcus  popalus 
ab  inimicis  suis  jussione  Dominl  per  Moysen  et  Aarou 
diversis  plagis  iEgypiiorum  fueril  vindica(us.  Qiiinta 
describit  qu^nia  llebrxis  prcstilerit  in  deserto;  ut 
non  in  (emporalibus  bonis  gaudereni,  s  "d  ut  magnis 
beneficiis  deliniii,  justificationes  ejuseilegem  devoto 
pectore  custodircn(.  S.c  longitudo  psalmi  coinpoiidio 
diyisionum  pcr  partes  misk^a  dulcescii. 

Exposvio  psalmi. 

Vers.  i.  Confitemini  Domino^  et  invocate  nomen  ijus; 
annuntiate  inter  gentes  opera  ejus.  In  hoc  vcrsu  tribus 
constat  partibus  ordo  dictoruni.  Primo  dicit  Confit^ 


U3  M.  AURELIl  CASSlODOm  7ii 

mifd  Domno,  U\  esi,  laudale  euin,  et  bonis  ractis  gra-  A  prxsenliam  ejus  cupil,  a  prava  sc  actione  suspondit. 


tiaui  Tobis  Divinilatis  acquirite :  quia  idipsum  est  lau-* 
dare  Dominum,  ore  ilii  Iionorem  deferre,  ei  opeiibos 
ejus  jussioues  efficere.  Illa  enim  confessio  liic  inteltl- 
genda  esi,  qu:e  Domiui  prasconi:i  celebrare  non  desi- 
nit,  quando  et  subsequentia  taie  TOtum  aciionemque 
deelaranl.  Deinde  Dominuni  comnionel  intocari ;  ut 
post  minislerium  sanctissimae  laudis  grate  possimus 
audiri.  Pra&mitiendum  est  enim  boni  aliquid,  ut  Judea 
nos  placatus  eiaudiat.  Tertio  dicit,  annuniiale  inUr 
gentesopera  e\u$;  quod  bene  potest  gloriosis  evange- 
listis,  et  sanctissimis  aposloiis ,  et  nunc  sacerdoiibus 
couveuire,  qui  per  genles  universas  magnalia  ejus 
aiiuuniiare  noscuntnr. 
Vers.  t,  Caniateei  et  psallile  ei,^narrate  omnia  mi' 


Quaiilwteom  faciem  Judicis,  qiiaiido  dixit  Apustulus  : 
Bonum  certamen  certavi,  curtum  consummaviy  fidem 
%erwm  :  de  ccetero  repotita  e$t  mihi  corona  justitue^ 
quam  reddet  mihi  Dominut  in  illu  die  justus  Judex 
(//  Tim.  IV,  7,  8).  Talis  ergojustc/aciVmjudicis^K^^ 
tivit,  qui  se  coronandum  esse  Doniini  miseratione 
praesensit. 

Vers.  5.  Mementote  mirabilium  ejusquce  fecit;  pro^ 
digia  ejus ,  el  judicia  oris  eju$,  Vcnit  ad  secund.im 
pariem,  ubi  pairiarcharuiii  nomina  oi  bcneficia  rcferi; 
ul  plebsdevola  possiladverlere,  nullum  Doniino  inani 
devotioiie  serviisse.  Mirabilia  ilaquc  pertinont  ad  di- 
visionem  maris  Rubri ;  355  PTodigia  ad  plagas  quas 
misit  in  iGgyptum ;  jndicia  oris  ejus^  quoniam  ciincti 


rabilia  ejus,  Exponii  quod  superius  dixil,  Confitemvti  B  complevit  quse  Moysi  suo  famulo  promisisse  digno- 


Domino*  Cantate  eniro  ad  bymnos  perlinet  offeren- 
dos;  psallite  ad  pias  operas  explicandas.  Ct  tunc 
dixil  narranda  nurabUia^  quando  fuerliit  duo  ista  pr»- 
roissa.  Omnia  enim »  significat  ista  qu»  diciurus  est. 
Non  est  enim  humananim  virium  omnia  narrare  quae 
virtus  Diviniiatis  operatiir,  sieut  in  centesimo  quinlo 
psaUno  dicturus  est :  Quis  lcqucur  poteniias  Dominit 
anditas  faciet  omnes  laudet  ejus  {PtaL  cv,  2)?  Sed  islud 
schema  dicitur  a  parie  toiuin,  quod  in  Scripturis 
diviuis  frequenier  invenies;  nec  aliter  recte  potest 
Evangelii  dictum  illud  intelligi :  Verbum  caro  factum 
tsty  it  habitavit  in  nobit  ( Joan»  i,  iA);  quabi  iion  et 
animam  simul  assuropserit,  quam  specialiier  liberare 
dignalus  eU, 


scitiir.  Sic  in  uno  versiculo  quoe  subter  latius  dicturus 
erat,  propositionis  loco  breviter  anle  praefaius  esi. 
Iloc  tamen  totum  sentiri  mavult  de  Cliristo  Domrno. 
Quod  argumenlum  dicitur  a  persona. 

Vcrs.  6.  Semen  Abraham  tervi  ejut ;  filii  Jaeob 
electi  ejus.  Subaudiendum  est  quod  superius  dixit, 
Uementote.  PerscrnLindum  esl  aulem  quod  in  magna 
discrelione  propheta  Abrahm  semen,  servos  apf»ellat, 
filios  Jaeob  electos  Domini  esse  commemorans.  Judaei 
enim  contumaces  quos  hic  roavult  intelligi,  camis 
Abrahce  semen  fuerunt ;  quos  mcrito  servos  dieit, 
quoniam  perGdia  faciente  lilii  es>e  noliierunr,  quibus 
ipse  Dominus  dicil :  Vos  si  filii  Abrahoe  essetis,  opera 
Abrahce  fccistelis  (Joan.  viii,  50).  Filioi  Jacob  vero 


Vers.  3.  Laudamini  in  nomine  sanctoejut;  UBtetur  G  significat  fidelissimos  Christianos,  qui  bxredes  Do- 
cor  qua:rentium  Domiuum.  Ne  quis  forsilati  suis  viri-     miui  esse  noscuntur. 


bMS  applicaret ,  cum  buni  aliquid  operalur,  cauius 
docior  fragiles  iiionet  diceiis ,  non  in  sensu  proprio, 
scd  in  Donnno  esse  glorianduni;  ut  jactaniiani  fal- 
saui  rcrugiani,  cum  liaec  a  Divinilaie  concessa  c^se 
coguuscaiit;  sicutct  iii  alio  psalmo  legilur  :  In  Do- 
mino  laudabitur  anima  mea  (PtaL  xxxiii,  5).  Non  ergo 
vetai  ul  laudeaiur,  quia  bonis  actionibus  non  potest 
rcs  isia  deuegari;  sed  ut  in  Domino  laudeinur,  qui 
prxsiat  illa  qux  bene  geriinus.  ti  ut  consolaiioneiu 
dc  tali  re  sumcrent,  adjecit :  La:telur  cor  quareniium 
Dominum ;  sciiicet  inde  latetur^  si  pr;i-dicaatr  in  Do- 
inino ;  nun  aulem  si  de  suo  posse  laudalur.  Prxcipuuui 
nobis  ct  gloriosum  siquidem  esse  debel,  qitando  iiu- 


Vers.  7.  Ipse  Dominut  Deus  not'er ,  in  univerta 
terra  judicia  ejus,  Monelur  setnen  Abrab;r  et  seineu 
Jacub,  ut  Salvaiuiem  nostriim  non  unius  gentis 
Deuiu ,  sed  Dominum  crcdanl  esse  lcrrarum.  Nain 
sicut  ubiqne  dilaiaia  esi  Ecclesia,  ila  per  orbeui  pni- 
pagata  sunt  ejus  sine  dubiiaiione  judicia,  Dicendo 
enim  ,  Ipse  Dominus,  commonel  illum  iiilirlligi  debe« 
re,  quem  populi  Judxorum  crucirigendum  esse  de- 
crevcrunt.  Sed  qni  banc  vocem  non  advertunt,  ipsi 
se  spccialiier  a  pairiarchis  alienos  esse  proriteiilur. 

Vers.  8.  Memor  fuit  in  sceculum  teslnmenti  sui^ 
verbi  qvod  mandavil  in  mille  generationes.  Memor  fuit^ 
cum  pruinissa  cumplcvii.  In  srrru/um,  in  siteruita- 


wen  cjus  extoUilur,  qui  nobis  benelicia  profutura  D  tem,  quiaquidquidDominuspronusitperennifirmiiaie 


I.irgilur.  Unde  niiuix  impudenti.e  fuil  aliquid  quos- 
dim  advcrsus  boc  dicere,  contra  quos  non  tam  cre- 
bra  lesiiinonia ,  sed  pene  lex  toia  prolata  est. 

Vsrs.  i.  Quoerite  Dominum^  et  con/irmamini ;  qucs^ 
rite  faciem  ejus  semper.  liurtatur  ut  se  ad  prxinia  fu- 
tiira  ronririneul ,  i|ui  eutu  qua:rere  delegeruiil.  Sed 
islud  desiderium,  ista  inquisilio  uon  est  hic  aliquo 
tcuipore  riiiienda  :  quoniam  addidit,  semper^  maxime 
cum  legaiur  :  Qui  pelit  accipil^  et  qui  quceril  invenit,  et 
pulsanii  aperictur  (Luc,  ii,  10).  Nam  quod  dicit,  gutr- 
rtx^  faciem  ejuSy  prxsentiam  signiUcal,  quam  solus 
quxrit  biimilis  ac  devotus.  Judicem  euim  desiderare 
mnpolesi,  iiisi  qui  de  ipsius  pieiate  conlidit;  et  cuin 


mansuruni  est.  Testamenti  sui,  prophetArum  signilicat 
prsedicationes,  quas  dc  Verbl  incatnatione  prjcdixe'* 
runt.  Sequilur,  ^iio^i  mandavit.  Blandare  esi  p  r  aliun 
alit^uid  iliccre ;  quod  utique  faclum  est,  quaudo  pro- 
phetis  daium  esl  fuiura  prophetare.  In  miUe  genera» 
tiones ;  rmium  pro  iiifinito  posilum  est,  quod  laniea 
saeculi  isiius  (ine  concludilur,  ubi  generat  o  buiuana 
sequenti  sibi  xiaie  siiccedit, 

Vers.  9.  Quod  disposuit  ad  Abrahamt  et  juramcnii 
sui  ad  Isaac, 

Vers.  10.  Et  statuit  illud  Jacob  in  prcpceptam ,  €i 
Israel  in  testamentum  ceternum.  Ad  illud  restmiidei 
quod  supcrius  dixi',  testamcntitui.  Illa  enim  qwac  in 


7i5  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CIV.  liG 

Yeieri  Tesuiinento  Abrahm  cl  Uaac  palrlarchis  pro-  A  ftinh  contrivtt,  id  cst  (riiiccum  Trui  lum  perduxit  ad 


niissa  sunt  vel  jurata,  siatuit  en,  id  csl  firmavit  Jaro6 
et  israelt  in Novo  scilicet  lcsiaiuenlo quod  est  aeter- 
DuiD.  Jacob  enim  et  Israel  Ghristiana  tempora  plc- 
romque  signilicare  ssepe  jain  diciumest.  Novum  vero 
Testamentum  proprie  dicilur  ieiemum,  quia  nulium 
illi  aliud  aliquando  succedit,  in  qiio  est  omnium  pro- 
missorum  completa  perfectio. 

Vers.  li.  Dicens  :Tibi  dabo  terram  Chanaan,  funi' 
^lum  hwreditatis  vestrw.  Chanaan  inlerpretalur  hu- 
inilis.  Crgobumilium  terramconvenienterChrislianos 
aceepluros  esse  significai.  Hoc  est  quod  superius 
4iixit,  tesiamentum  teternum,  llaec  enim  terra  liumili- 
taliset  inclinaiionis  sic  a  fidelibusaccipiiur,  ut  xlerno 
mtinere  leneatnr.  Funiculus  aiitcm  hcereditatiSj  biijus 


nihilum  ;  quod  revera  hominum  esse  noscitur  flrnia- 
menlum  ,  sicut  in  superiori  psalmo  dixil :  Et  panis 
cor  hominis  confirmat  iPkal,  ciii,  15). 

Vers.  17.  Misit  ante  cos  virum;  in  servum  venunda^ 
tus  est  Josejth,  Ante  patriarchas  quos  supcrius  nic* 
rooravil,  misit  Joseph^  quem  merito  dixit  virum^  quia 
mulla  passus  viriliter  cuncta  sustinuit.  Consideran* 
dum  esi  etiam  quod  dicit  eum  Dominum  misisse,  qui 
fratrum  suorum  iniquilate  distraclus  est.  Novit  cuiin 
Deus  bcne  iiti  malis  alienis ;  et  siciit  peccatores 
prascepla  ejus  exsecrabiliter  convertunt,  ila  illo  dis- 
ponente  facta  pessimorum  ad  eventus  prusp^ros 
transferunlur.  Nam  tenundatus  Jo&eph  ad  serviiiuni 
pcrvcnit  ad  gloriam ,  et  ipse  posiea  fratrum  miserlus 


inundi  sigiiificat  toriuosas  angustias,  quas  Dominus  b  est ,  qui  eum  crudeliier  pcrdere  decreverant.  Sic 


pro  saluie  cunctorum  sua  passione  dissolvit.  Illius 
cniin  susceptio  carnis  nostra  probatur  bsreditas,  In 
qoa  xleriia  palrimonia  vitae  coeleslis  accipimus,  si 
ca  fixe  atque  intcgcrrime  credere  mereamur.  Nam 
ista  comparatio  ab  eis  tracla  est,  quibus  agri  ac 
possessiones  tenso  func  dividebaiitur. 

Vers.  12.  Cum  essenl  nusnero  brevi ,  paucissimi  et 
incolee  in  ea, 

Yers.  13.  Et  pertransierunt  de  ijente  in  gentem^  et 
de  regno  ad  populum  alierum.  Venit  ad  tertiam  par- 
lein,  inqua  consc({uenter  cnutncrat  quanta  patriar- 
<his  virtus  divina  prxstitcrit.  Denique  vide  quid 
M|uitur. 

Vers.  14.  iVon  permisii  homincm  nocere  eis,  et  cor* 
Tipuil  pro  eis  reges. 

Vers.  15.  Noiite  tangere  christos  meos^  e'.  in  pro' 

fhelis  meis  nolite  malignari,  llic  tempus  illud  signifi- 

<aL,  qiiando  rex   ^gyptiorum  divinitns  admoniliis 

«st  ne  Abrahse  nocere  pracsumeret ;   qiiod   simili 

modo  de  Isaac  constit  efl^octum.  Quapropler  eviden- 

ter  osteodiiur  divioa  proteciio ,  ut  eorum  salus  ntin 

humanis  viribus»  sed  supenio  munere  praestareiur. 

Illod  qooque  perscrutaiidum  est  quod  supra  memo- 

raios  patriarcbas  christos  app(>llare  delegerit,  cum 

^dbuc  non  fuisset  nnctio  cclebrati.  A  Saul  eiiiin  iisec 

768  sumpsit  initium.   Sed  quoniam  eranl  in  spiritu 

^lbristiani,  ejusque  fldei  probantur  esse  devoti,  sicot 

^e  Abrabam  Dominus  dicit :  Concupivit  diem  meum 

'widere ;  vidit  et  gavisus  est  {Joan.  viii,  56),   merito 


eniin  omnia  illiaJversa  feliciiercontigf^runt,  nt  rois- 
sio  facla  sit  Domini,  Joseph  dolosa  vcidiiio  ;  sicut  <  t 
ipse  suis  fratribus  dixit :  Pro  salute  enim  vesira  misit 
me  Deus  in  jEgyptum  (Cen.  xlv,  5);  et  ilerum  ipse 
dicit :  Vos  quidem  cogitastis  de  me  malum ,  sed  Deiis 
vertit  itlud  in  bonum  (Gen,  l,  20).  Qu»  vero  periu- 
lerit,  consequenler  exponil.  OrJo  auiein  vcrboruin 
talis  est :  3fisit  ante  eos  virum  Joseph,  qui  m  sertum 
venundatus  est.  356  ^^lu^  enim,  Qui,  subaudire  da* 
bemus,  ut  nobis  constet  absolula  locutio. 

Vers.  18.  numiliaverunt  in  compedibus  pedes  ejus^ 
feirum  pertransivit  anima  [ms.  F.,  animam]  ejus. 
A  pra^posilo  Pharaonis  Putipliar,  Joseph  quidem  re- 
P  dactus  est  in  carcerem  ;  compedet  auiem  accepisse 
non  logitur.  Sed  fieri  poiuit  ut  qui  in  ergastulo  re- 
irnsus  est,  et  ferrcis  nexibus  ligaretur ,  maxime  qui 
iii  tanto  ciimine  fuerat  accusalus.  Ncc  illud  discrc- 
pat  quod  ibi  narratum  est,  miserationc  custodis  car- 
ceribus  fuisse  pr^laium  ;  fieri  enim  potuil  ut  et  i>ta 
prtecederent,  et  illa  sequerentur.  Qiiapropter  ip  e 
Scripturas  divinas  probabiliter  intelligit,  qui  singMlis 
qiiibusque  locis  crediderit  inesse  veritatem.  Nain  et 
in  centesimo  tertio  psalmo  dicinm  est  :  Qui  facit 
angelos  suos  spiriluSf  quod  utiqne  in  Genesi  noa  legi- 
tur.  Sed  Spiritus  ^ancius  aliqua  in  praecedenti  rela- 
tionc  prxterniiitit,  ui  subsequeniia  gratiam  reperiant, 
cum  causae  veritate  servata  aliquid  novitatis  edicunt. 
Refert  ergo  humiliatos  pedes  in  compedibus,  ut  affli* 


irgo  appellati  sunt  sacro  nomine,  quos  jam  Christi  ^  ctionem  corporis  indicaret.  Addidit,  ferrum  pertrant' 


^ules  probabatur  amare.  Naro  et  ipsa  Doniini  verba 

Wnt  posita  dicentis  :  Notite  tangtre  christos  meos^  et 

vji  prophetis  mds  nolite  malignari. 

Vers.  16.  £f  vocavit  famem  supcr  terram,  et  omne 

fi^nnQmentum  panis  conirivit.  Significai  tempora  Pha» 
'^^nis,  qiiando  in  i£gypto  septem  annis  fames  sxva 
^'^asata  est.  Et  quamvis  fames  snbiitantinlis  non  sit, 
^^  sola  est  discessio  copiarnm,  sicui  nox  appellatiir 
^^lis  abscntia  :  vocata  lamen  dicitur  tanquani  aliqua 
I^^sona  subsisiens  qn;e  potnissei  aiidire.  Sed  Scri- 
V^rarum  divinarum  inus  i  st  taliter  loqui,  ut  est  illnd 
^Pusluli :  Qui  vocat  ea  quce  non  sunt^  tanquam  ea  qnag 
*^*U  (Ram.  IV,  17).  Seqiiilur,  el  omne  firmamenium 
Patool.  LXX. 


tpfi  anima  ejus,  ut  nec  ip^a  anima  a  pcenis  probaretur 
excepta.  Nam  quamvis  condolendo  corpori  subjecta 
sit  paSsioni ,  babet  tamen  et  proprias  poeiias ,  cum 
gravi  cogiiatione  torquetur.  P^rtrandvit  anima  ipsius 
ferrum,  qiiando  in  has  redigebaturangustias :  ne  inter 
mala  quae  injuste  passus  est,  praeTalerent  in  eum  et 
criinina  falsitatis.  Ferrum  autem  hic  indicat  tribula- 
tionem  durx  neccssitatis ,  qone  in  xstuante  anima 
pervagatur,  dum  de  futuris  soUicita,  j:im  niala  pati- 
tnr  qii;e  timerc  non  desinit.  Talis  illa  in  Evangelio 
lo  unoc>t,  nhi  Simeon  dicit  ad  Mariam  :  Et  tuam 
ip  itts  animam  pertransibit  gladius  (Luc.  ii,  35) :  si^ 
gnilicans  h.ibituram  inatrem  gloriosam  trisiitiam  do- 


7i7 


y.  AURELll  CASSIODORI 


748 


mliuG»  passionis.  Quod  gcnus  loculionis  inter  propria  A      Vers.  S3.  El  intromt  Itrael  in  jEgyptum,  et  Jaceb 


Scripturx  divinac  credimus  adnotandum. 

Vers.  19.  Donec  veniret  verbum  ejus,  Eloquium  Do- 
mini  inflammavit  eum.  Superiori  senienli»  hic  ver- 
fus  .idjuncius  est.  Dicit  enim  tandiu  cogitaiionem 
Joseph  fuisse  gravissimam,  donec  tempus  veniret,  ubi 
jerbum  ejus  a  rege  Pharaone  pro  Interpretando  som- 
nio  q^isereretur.  Tunc  enim  et  gloriam  reperit ,  et 
clattstra  carceris  laetus  evasit.  Sed  quod  dixit,  verbum 
e;us,  loquentis  indicat  propriam  vocem.  Gsteram 
ipsius  non  fuit,  quod  ei  divina  inspiratione  collatum 
est.  Deiiique  sic  sequilur ,  Eioquium  Domini  inftam" 
mavit  eum.  In/lammavitf  utique  ad  loquendum  vivaci- 
ter  inciiavit,  ut  coram  principe  futura  diceret  cum 
Gdocia  veritaiis.  Intus  enim  coelestis  flammae  lumen 


habitavil  in  terra  Chanaan,  Ordinem  rerum  compelen- 
ter  exsequitur ,  quia  post  ilia  qux  dicta  suni,  jnbenta 
Pliaraone  cognalio  Joseph  ad  terras  ^gypli  eodeoi 
ordinante  deducta  est ;  quod  Genesis  suavis  textos 
explanat  {Gen.  xlvi).  Sed  hraet  qui  dictus  est,  ipse 
est  et  Jacob.  Verum  ne  eadem  verba  repeterei^  di- 
▼ersitate  nominum  revelationis  su»  dicta  variavit ; 
nam  lirael  egressus  ex  iGgypto  habitavit  in  terra 
Chanaan.  Chanaan  vero  fuit  Oiius  Cham  uepos  Roe » 
ex  quo  i£gyptii  trahcre  legunlur  originem. 

Vers.  24.  Et  auxit  populum  tuum  nimis^  et  confir' 
mavit  eUm  super  inimicos  ejus,  Auxit  populum  suum 
fecundilate  nascendi,  quando  ibi  rarissima  fuit  mu- 
lier  quae  non  habuit  partum.  Confirmavit  auiem  enai 


accepit,  ut  praevideret  talia  qux  regni  iiiius  sapientes  £  super  inimicos  suos,  quando  iilis  crescentlbus,  iEgy- 


doctoresque  superarent. 

Vers.  20.  Misit  rex  et  solvit  eum ;  princeps  popu- 
torum  et  dimisit  eum,  Misit  significat  miiiistros  qui 
regiis  jussionibus  obsecundant.  Regem,  Pharaonem 
dicit,  in  cujus  regno  fuerat  carceri  mancipatus.  Sol' 
vit^  scilicet  a  reatu  quo  tenebatur  astriclus.  Scquitur, 
Prineeps  populorum  et  dimisit  eum,  Ipse  est  princeps 
Pharao,  quem  supcrius  regem  dixit ;  sed  propter 
gratiam  luculionis  verba  variavit.  Dimisit  eum,  id  est 
clauslra  carccris  fecit  exire ;  ut  qui  terrarum  Do- 
niinum  a  cogiiaiionnm  angu&tiis  liberaverat,  ipse  jam 
nuilateiius  ergastula  pateretur.  Sed  ne  sola  llli  con« 
cessa  viderctur  csse  dimissio,  dicit  etiain  quo  hiiuore 
ditatus  est. 


ptiorum  turba  notissimis  plagis  veliementer  affecta 
est.  Uic  enim  per  quamdam  propositionem  dicuniur 
iu  summa  quae  gesta  sunt.  CsBterum  quemadmodom 
gingillatim  facta  sint,  consequcnter  exponit. 

Vers.  25.  Convertit  cor  eorum  ut  odirent  popubam 
ejus,  et  dolum  facerent  in  servos  ejus.  Venit  ad  quar- 
tam  partem,  ubi  iGgyptiosmemoratHebraeis  invidiam 
habuisse  saevissimam,  atque  eos  operibus  subjecisse 
durissimis.  Prxstando  enim  felicia  populo  Israelitico, 
convertit  Dominus  ad  odium  et  dolos  cor  iGgyptio* 
rum ,  non  quia  ipse  mali  auctor  est ,  sed  praestando 
aliis  beneficia,  menies  excitavit  obliquas.  Noccsse 
est  enim  ut  scelerati  homines  alienis  prosperis  in- 
tumescant,  qui  se  noruat  mercri  non  posse  similia ; 


Vers.  21.  Et  constituit  eum  dominum  domus  suce,  C  sicut  in  sacriiiciis  Gain  et  Abel  factum  est,  q^ndo 


€t  principem  omnis  possessionis  suce, 

Vers.  22.  Ut  erudiret  principes  suos  sicut  seipsum , 
et  uniores  suos  prudentiam  doceret.  Iii  his  duubus 
versibus,  quam  potestatem  dederit  Pharao  Joseph , 
evidentef  exponit.  Censlituit  eum  dominum  domus 
iiuE,  et  principem  omnis  possestioms  suw^  quando  eum 
currum  fecit  ascendere»  et  praeconis  vocs  ccleberrima 
nimtiari  hunc  secundum  dominum  csse  post  regem. 
Quae  potestas  a  praefectis  hodieque  retinetur,  qui  et 
vice  aacra  judicant,  et  cunctarum  provinciarum  po- 
testatem  maximam  habere  noscuntur.  Sed  in  bis 
rebus  ditionem  dedit  ilil,  quam  sibi.  In  subsequenti 
autem  versu ,  supra  ipsum  cognoscitur  esse  qu')d 
tribuii ;  dicit  enim,  ut  erudiret  principes  suos  sicut 


unius  sacrificium  respuit ,  aherius  libenter  accepil. 
Sequitur,  dolum  facerent  in  servos  ejus,  Consequens 
erat  ut  post  conceptum  odium  saeviens  populus  ad 
dolosas  machinas  perveniret.  IJIud  enim  sigiiificai, 
quando  eis  lateres  facere  praeceperunt,  et  pro  labore 
geminando  negatae  sunt  paleae,  et  caetera  qux  in  illo 
saevissimo  dominatu  plebs  Hebraeorum  Domino  de- 
voia  susiinuit. 

357  Vers.  28.  Misit  Motjsen  scivum  suum^  et 
Aarcn  quem  elegit  ipsum.  Istos  ad  Pbaraonem  quasi 
quosdam  testes  constat  a  Domino  destinatos ,  ut  po- 
pulum  sibi  placitum  abire  permisisset  illat^suro.  0 
inaesliroabilis  pietas  Omnipotentisl  Ab  homine  fragili 
petebat  fieri,  cujus  ordinationi  a  nu!la  creaiura  po- 


seipsum,  lloc  secundum  gentilem  intellectum  Pha-  D  terat  obviari ,  ut  revera  nos  infirmos  doreat  qua  mo- 


raonis  debemus  accipere,  qui  credebat  primarios 
populi  sui  in  banc  sapientiam  pervenire  potuisse,  ut 
et  ipsi  soinniorum  interpretes  esse  mererentur  t  el  ad 
tancam  doctrinam  scientia  eorum  potuisset  adduci , 
ut  consulti  de  re  dubia  certa  loquerentur.  Nam  si  eos 
sancto  viro  in  discipulatum  fidei  tradidisset  ( unde 
illum  Doniino  placiiisse  manifestum  est),  fuisset  nii- 
que  iilis  Synagogae  ordo  noviier  institulus.  Sed  cum 
talia  non  legantur,  minime  religionem  desiderasse , 
sed  tantum  divinationis  ejus  gloriam  quaesiisse  cre- 
deiidus  est  more  gentilium ,  qui  futurorum  [ms,  G, 
it  ed.,  ad  futura]  cupidi ,  unde  proveniat  ipsa  re- 
velatioy  non  appetunt  inlueri. 


deratione  vivere  debeamus,  quando  voluntates  saae 
Creator  sanctus  sub  tanta  clementia  peregisse  eo- 
gnoscitur.  Intendamus  quoque  et  istud  genus  locii- 
tionis  Scripturae  divinae  esse  proprium.  Suffecerai 
enim  dici,  quem  eteglt ;  sed  addidit,  ipsum ,  ut  hoe 
quoque  evidentius  explanaret.  Quae  forma  locutionis 
in  Scripturis  divinis  creberrime  reperitur,  sicut  esl 
et  illud  :  In  quo  habitavit  in  ipso  {Psal,  Lxxin,  2). 

Vers.  27.  Posuit  in  eit  verba  signorum  suorum ,  ef 
prodigiofum  in  terra  Chanaan.  Posuit  significat  coN 
locavit  in  eis,  Moyse  scilicet  et  Aaron,  verba  signe- 
rum  et  prodigiorum,  quae  ab  eis  praedicabatur  Domi- 
nus  esse  facturus.  Sigtta  sunt  quasi  vcstigia  aliqua 


•/49  EXPOSUIO  IN  rSALTERIUM.  PSAL.  CIV.  750 

fuiiirarum  sive  prnetcrilarum  rcrum ;  prodUja  vcro  A  quis  iOgypiiis  locus  a  perniciosa  clade  semireiur  ex« 
pertincni  a  I  mirabiles  eveiilus,  qiii  in  rerum  orJine      ceplus. 


anlca  nou  fuerunt.  Prodigium  enim  dicluni  esl  ah  co 
quod  porro  dicat.  Sed  h£C  $igna  et  prodigia  in  JE^y- 
piiis  rncl.1  sunl,  ul ,  sicul  mullorum  Palrum  dicit 
aoctorilas ,  aliquid  porlenderent  Chrisliano  populo 
subscquenli ;  quod  suis  locis  aptissime  tommone- 
mus. 

Yers.  28.  Misil  tenebras  et  obtcuravit  eos  :  quia 
€xacerbacerunt  iermones  ejus,  Legunlur  quidcm  JEfff- 
ptii  aeris  tenebras  inter  plagas  reliquas  perlulisse; 
sed  nietius  inlelligamus  corda  eorum  fuisse  potius 
ob^Gurata,  qui  Domini  prxcepta  contemnebanl.  Ex- 
aeerbaverunt  autem  signidcat  acerbe  acceperunt,  aut 
certe  injuriosis  aboniinationibus  respuerunl.  Nam  in 


Vers.  32.  Posuit  pluvias  eorum  in  grandinem,  ignem 
comburentem  in  terra  [ms.  E.  ct  ed.jerram]  ipsorum. 

Vers.  33.  Et  percutsit  vinea^  eorum  et  ficulneas  eo^ 
rum ,  et  contrivit  omne  lignum  finium  eorum.  Ultio 
quinla  narraiur.  Similis  est  supcriori  sentenliae  et 
ista  locutio,  ubi  ail :  Posuit  in  eis  verba  signorum  suo^ 
rum.  Poiuit,  siatuit  sigiiifical  ac  decrevii.  ^gypiio- 
rum  enim  adhuc  plag.-.rum  enumeratio  perseverai , 
ut  pluvia  qux  ad  recunditatem  lerne  datur,  conver- 
terelur  in  grandinis  noxiam  Tasiilatem  ;  cujus  icius 
non  minus  intercipit,  quam  ubi  lapidum  copia  densa 
ceciderit.  Ihtc  agrorum  liquoreum  probatur  incen- 
dium,  cum  tactu  noxio  fruclus  arcfacity  quoscunque 


plagarum  ipsarum  enumeratione  compeiens  fecii  B  saxatiiis  unda  percusse.  ii. /^/nem  vero  fom^iiren/^m. 


initium.  Non  enim  ad  reliqua  venire  potuisscnl,  nibi 
obseuratis  sensibus  incurrissent  profundissimam 
excitaiem ;  quod  et  hodie  sic  fieri  peccantium  usus 
oaendii. 

Vers.  29.  Convertit  aquas  eorum  in  sanguinem ,  et 
otcidit  pisces  eorum,  Dicit  secundam  plagam,  quae  in^ 
bisioria  Exodi  prima  legitur;  sed  ipsou  piagse  futune 
cladis  indicia  nunlisibanl.  Converlit  enim  oquas  eorum 
in  ionguinem,  quoniam  erant  inler  maris  Rubri 
fluenta  perituri.  Pisceseorum  occisi  s»nf,  ne  spes  vi- 
vendi  bominibus  relicta  vidcretur,  quando  illud  est 
iDter  latices  mortuum,  quod  nativo  elemento  proba* 
batnr  enutritum. 


fulmina  significat,  qu»  solent  excitaia  tempestate 
desxvire.  Seqititur,  et  percussit  vineas  eorum  et  ficul- 
neas  eorum^  et  contritit  omne  lignum  finittm  eorum, 
Quod  dicil,  yercussit^  ad  superiora  respicit,  siva 
grandinem,  sive  fulmina,  quae  coelestis  potenlia  terris 
velut  tela  infcsla  jaculatur.  El  ne  lanlum  ficulneas 
putares,  aut  vineas  esse  percussas ,  addidii ,  omne  li  • 
^ntim  finium  eorum;  utet  sata  non  dubitares  eversa, 
ubi  arborum  quoque  robora  cognosceres  fuisse  con- 
irita.  Majora  enim  contincnt  intellecium  minorum. 

Vers.  34.  Dixit^  et  venlt  locusta  et  bruchus^  cujus 
non  erat  numerus. 

Vers.  33.  Et  comedit  omne  fenum  terr<g  eorum  et. 


omnem  fructum  terras  ipsorum.  Sexta  inchoat  plaga. 
Vers.  30.  Misit  in  terram  eorum  ranas,  et  in  diW-  q  Sed  et  h.TC  loculio  superiori  sententiae  similis  appro* 


Ubns  regum  ip$orum.  Ifgec  tertia  est.  Ranaruro  eis 
soGietateni  dedit,  quia  et  ipsi  locum  acccpluri  pro- 
bsbaotur  aquniiem;  a  quo  signo  nec  reges  eorum, 
id  est  priores  excepti  sunt,  qtiando  cront  aliissimse 
abyssi  demersione  morituri.  Sed  hoc  intcr  cactera 
plus  videiur  esse  mirabile,  ut  nec  regum  domus  nb 
hac  plaga  ccrnerenlur  escepta^,  quibus  multorum 
ministeria  talia  poterani  suhmovere  portenta ;  ot 
evidenler  dctur  intclligi,  nullis  opibus  nullisque  so- 
latiis  divinis  posse  jussionibus  obviari. 

Vers.  31.  Dixit ,  et  venit  ajnomyia  et  ciniphes  in 
omnibns  finibus  eorum.  Quarta  pbga  subsequitur, 
Dixit,  et  venit.  In  mngnam  signiricantiam  duo  isla 
conJQncla  sunt,  quia  Divinitatis  impcrium  nullum 


baiur,  id  est,  Dixit^  et  venit  cynomyia  et  einiphes.  Lo- 
custa  vero  maler  bruchi  esi,  quem  inala  fecundiiate 
progenerai,  qux  ad  illam  praedain  quasi  c^nvocatus 
exercitus  cum  sua  prole  dcscendit.  Et  nc  crederes 
inanitcr  deduclum,  omnem  fruclum  terrce  illius  ab  eis 
dicit  cssc  consumplum. 

Vers.  36.  Et  percustit  omne  primngeni:um  in  terra 
^Oyp^^f  primitias  omnis  laboris  eorum.  Veuit  ad  se- 
plimam,  quantum  ad  hunc  psalmum  perlinel,  novis- 
kimam  plagam,  ubi  jam  victi  iDgypliorum  populi 
malorum  numerositaie  cesseruni.  Nam  quemadmo- 
dum  amplius  tolerare  potcrant,  qni  et  oinnia  dulcia 
pcrdirteranl,  ei  desolaios  se  ipsls  quoque  victualibus 
seiitiebant?  Sic  graviierper  parlcs  pcrit,  qui  divinii 


poiest  snstinere  lardiiaiis  obstaculum.  Nam  si  eviden-  d  jussionibus  rcluctandum  esse  puiaverit.  Hic  nonnulla 


ter  intendas  vel  ipsa  verba  quae  sibi  videniur  esse 
sociata,  tamen  persyllahas  suas  nliqua  mora  protra- 
bantur.  Jossio  auicm  Domini  iion  dilatat  tempus» 
qoando  jam  ipsa  volunlas  cffeclus  est.  Cynomyia  si- 
goificat  muscam  caninam,  qua;  cxtcris  muscis  ora- 
nino  mnrdacior  est,  et  imporluniiate  sua  violenllor, 
unde  infesli  ac  saevissimi  animalis  dcrivativum  no- 
incn  accepit.  Ciniphes  genus  cst  culicum  fixis  aculeis 
pennolestum,  quas  vulgusconsuevit  vocnre  zinzalas. 
Agnoscant  homines  qui  faiuis  elalionit)us  intume- 
scnni,  quoniam  Pharao  ille  sxvus  et  durus  nec  mu- 
scis  par  esse  poieral,  qui  se  de  lania  regni  elaiione 
jaeUbat.  In  omnibus  auiem  finibus  eorum  dicil ,  ne 


quxstio  videtur  oboriri,  cur  358  septem  iEgyptio- 
rum  plagas  tantum  psalmus  iste  comroemoret,  cuni 
dece  n  sint  in  Exodi  narraiione  descripta:.  Frequen- 
ter  diximus  in  Scripturis  divinis  a  parte  toiuro  deberu 
seiitiri,  sicut  in  Evangelio  legitur,  Verbum  caro  fa- 
clum  esl^  et  habitavil  in  nobis  (Joan.  i,  14);  qiiasi  no:i 
et  animani  simu!  assumpserit,  quam  spec  aliter  lihe- 
rarc  dignatus  est.  Sic,  commemorata  carne,  slmul  ct 
animasuscipi  debere  cognoscitur;  quod  multis  locis 
invenis  csse  prxdicatum.  DeiMde  quod  seplODarius 
numerus  Spiritiis  sancli  virluCe  probatur  esse  per- 
fcctus.  Merito  crgo  decem  plagas  in  septeiiarii  nti- 
meri  relalioue  conclusit,  ut  lotum  pcrfcclum  liilclll- 


7*>1  M.  AURELll  CASSIODOR  751 

lerts,  ciijus  parum  dicum  esse  scniires.  Deinde  A  rata  sunt  vou  desiderantiiim.  Cames  pe/ti  popu!os  Ue- 


congruum  fuit  ut  rem  noiam  varia  relatione  descri- 
beret,  curo  iEgyptiorum  pcenas,  et  totidem  llebraeo- 
min  beneficia  pracdicaret.  Sic  non  diver^um,  scd 
causa  fHrictatis  videtur  esse  pulcherrimuro.  Sive  (ut 
Patri  Augustino  placet )  libcra  est  laudatio  a  lege 
narrantis :  nam  qui  teiii  bistoriam,  necesse  habet 
oronia  commemorare  plenissime;  qui  vefo  laudat, 
panca  de  plurimis  teiigisse  sufficiet.  Breviter  ergo 
priora  dfcit,  quia  non  hic  nescientes  docet,  sed  com- 
memorat  utique  retinentes.  Et  quoniam  est  in  subse- 
quenli  divislono  dicturus  septem  beneficia  Dominum 
llebraeo  populo  prxstiiisse,  praemisit  septem  plagas 
iniroicos  iEgyptios  accepisse,  utnumerus  ipse  (sicut 
arbitrari  possum)  bonarum  et  malarum  rerum  in  hoc 
psa-mo  comprobabilis  haberetur. 

Vers.  37.  El  eduxU  eo$  in  argento  et  auro  ,  et  non 
erat  in  tribubut  eorum  infirmus,  Enumeralis  plagis 
quas  dedit  iCgyptiis,  venit  ad  qnintam  partem ,  iu 
qua  totidem  beneficia  Hebraeis  dicit  csse  colliia.  Ait 
enim :  Et  eduxit  eo$  in  argento  et  auro,  Primum  itaqiie 
beneficium  fuit,  ut  populus  longa  servituie  conre- 
clus,  non  cgenus  inanisque  discederet,  Aurum  et  ar^ 
gentum  Israeliiicum  populum  ab  iCgyptiis  prxcepio 
Domini  discedenlem  legimus  accepisse ,  ut  non  re- 
pentina  subreptio,  sed  longae  operationis  merces  esse 
videatur.  Et  quia  dubitari  non  potest  omnia  Domi- 
Dum  jasta  prxclpere ,  sine  culpa  videtur  faclum  , 
quod  ejus  imperio  constat  impletum.  Quaproptei 
sequitur  secundum  bencficium,  ut  illa  necessitaie 


brxorum,  et  coiurnices  accepit.  Consiat  enim  taiu  in 
volatilibus  quam  in  quadrupedibus  carnes  esse  ^ine 
dubio  dulciores.  Deinde  unum  poslulavit,  etgeminaU 
venerunt.  Sequiiur  enim  ,  et  pane  cceli  saturavit  eo$. 
Sunt  enim  isia  Bxodi  lcctione  noiissima,  quando  co- 
luriiices  in  roodum  imbris  den^issimi  depluebanl 
[e(/.,  defluebantj;  manna  quoque  ut  Judaeus  poputoft 
saiiarctur ,  accepit.  Sed  ut  bxc  in  praefiguraiioneni 
facia  monstraret ,  non  dixit,  manna ,  sed  pane  coeti , 
quaienus  in  illo  muoere  Domlni  Salvaioris  sentiretur 
adventus.  Ipse  est  enim  pani$  vivu$  qui  de  coelo  de- 
$cendii  {Joan.  vi,  51).  Maniia  quippe  dicilur,  sicut  in 
septuagesimo  septimo  psalmo  declaralum  est ,  quid 
est  hoc  ?  Cujus  nominis  auferens  quxstionem»  quod 
P  interrogatio  ilia  mannx  perquirebat ,  expressit  dl- 
cendo,  pane  cceli  $aturavit  eo$.  Sic  enim  et  coeli  Do< 
minus  indicatur,  et  quid  sit  manna  cvidenter  agno- * 
scitur  [ed.,  ostenditur]. 

'  Vers.  41.  Di$rupit  petram,  etfluxerunt  aquce^  ab  e* 
runt  in  $\cco  flumina.  Hoc  quoque  in  figuram  gnre* 
batur  Domini  Christi,  ut  petra  aquas  profudissel 
irrigiias.  Christus  enim  Doroinus  petra  spiritualis  est, 
qui  vilales  aquas  emanat,  unde  saiiatum  desideriam 
animae  sitioi  nesciat  ullerius  sustinere.  Abiirunt  in 
$iceo  flumina^  significat  gentiam  peccatores,  qui  me- 
rito  sicci  dicuntur ;  quoniam  delictis  siccabuiitur 
urenlibus  [^.,  arentibus];  isti  imbre  Doinini  vire* 
scentes ,  in  novum  hominem  pullularunt ,  de  quibus 
Doiiiinus  dicit :  Venit  enim  Filiu$  homim$  quterere  ei 


migratioufs  nullus  infirmitate  corporea  potuisset  af-  C  $alvum  facere  quod  perierat  {Luc.  xix,  10). 


fligi ;  quatenus  omnia   navanter  [M$$.  A.,  B.^  F,, 
ovanter]  implerent  qu»  iilis  praecipiebantur  a  Do- 

mino* 

VeA.  3S.  Leetata  e$t  jEgyptus  in  profectione  eorum^ 
quia  cecidit  timor  eorum  $uper  eo$.  Diligenler  hunc 
versum  debemus  inquirere.  Constat  enim  discedente 
populo  Hebraeonim  ^lgyplum  non  fuisse  iaetatam. 
quando  enm  persequendam  esse  judicavit ;  sed  post- 
quaro  iUi  demersi  sunt  qui  ad  iusequendos  Hebraeos 
ire  decreverant,-tunc  qai  ifi  iEgypto  remanserant 
omnino  laetati  sunt,  quia  similia  minime  pertulenmt. 
Reddit  enim  banc  causam  cum  dicit ,  quia  eeeidii 
imor  eorum  $uper  eo$,  Ipse  enim  timor  fuic,  ut  in  fa- 
vore  gentis  Hebraicae  ipsa  quodammodo  viderentur 


Vcrs.  42.  Quia  memor  fml  verbi  $ancli  siii,  quod 
tocutus  est  ad  Abrabam  puerum  $uum. 

Vers.  45.  Et  eduxit  populum  $uum  in  exwltatUna^ 
et  eleetos  $uo$  in  lcetitia.  In  his  duobus  versibus, 
miraculorum  quae  superius  dixit  causa  narratur;  Ideo 
enim  dicantur  facta,  quoniam  Abrahae  constabaot  essa 
promissa.  Et  respice  quod  dicit,  etectos  $uos  eduxii 
in/^<tfia;  quoniam  illi  qui  marmuraverant  Domini 
furore  percussi  sunt* 

Vers.  44.  Et  dedil  eis  regiones  gentium;  et  laboru 
populorum  po$$ederunt. 

Vers.  45.  Ut  cu$todiant  ju$tificalione$  ejus^  et  iegem 
ejus  requirant.  Venit  ad  septimum  beneficium.  Dixit 
enim  priroum,  eductos  in  auro  et  argento;  deinde  ex 


elementa  pugnasse.  Et  intende  quia  per  figuram  me-  D  eis  nullum  infirmatum ;  tertio  expansam  nal)em » 


tonymiam,  qiis  Latiiie  iransnominatio  dicitor,  jEgy- 
ptum^  Bon  i£gypiio8  memorat  fuisse  laetatos.  Per 
id  enim  qaod  continei,  id  qao^  continetur  osten- 
sum  e^t. 

Verf.  S9.  Expandit  nubem  in  proteetionem  eorum, 
et  ignem  ut  iuceret  ei$  per  noetem.  Utrumque  munus 
contra  temporis  inclementiam  probaiur  esse  conces- 
sam.  Nube$  data  esl,  ut  solis  temperaret  ardorem  ; 
igni$  concessus  esi,  ut  tenebrarum  potuisset  auferre 
caliginem.  Hoe  est  tertium,  quod  Israelitico  poputo 
constai  esse  concessum. 

Vers.  40.  Petierunt  carnes ,  et  venit  cotumix ,  et 
paue  cor/t  saturavit  eo$,  Intuere  quemaduioduin  supe- 


quae  et  lumen  praestaret  in  tenebris,  et  in  die  remo* 
veret  solis  ardorem ;  quarto  eolurnicem  datam ; 
quinto  refert  coelesti  pane  satiatos;  seato  iu  locia 
aKdissimis  aquas  irriguas  emanasse ;  ad  postremuai 
promissionuro  verltatem  fuisse  completam,  ut  eis  ei 
regiones  gentium  traderet,  et  labores  inimiconiiD 
pietate  copiosissima  largiretur.  Quod  enim  dixit»  re- 
gionee  gentium^  ad  po^sessioiiem  vidctur  pertiuere 
terrarum  ;  labores  vero  popuiorumf  ad  divitias  longo 
tempore  congregatas.  Et  ne  m  praesentibus  rebua 
haererent  corda  morialium,  intulii  spiritualia  bona,  nt 
cjus  debeant  et  359  requirere  et  cusiodire  mandaia, 
ne  tantum  iu  iliis  spem  baberent;  quae  si  ad  tempus 


755  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CV.  751 

deliniunt,  non  (amen  shI  eoelorum  rcgna  perduciint ,  A  bilatione  canicior.  Sed  inspiciaiDOd  quod Ji  supGriori- 


sicut  Aposiolus  dicil :  Quod  $i  in  hae  vita  tanlum  in 
Christo  sperantet  sumtts,  mherahiiiores  tumus  omnibuM 
hominibus  (/  Cor,  xf,  i9).  Justl/icationes  auteni  ejus 
sunt,  ut  Deum  toto  corde  diligamus»  proiiinos  tan- 
quam  nos  amnmus,  patrem  veneremur,  niinm  charum 
babeamus,  ct  cteierx  jnstiiioe,  quse  io  diverso  rerum 
genere  sunt  praeccptge.  Has  aJmonet  custodire  [ed,j 
custodiri],  quia  earura  rerum  evidens  est  et  absolufa 
praeceptio.  Lex  vero  ejus  fnil  die  sabbato  debcre  re- 
quiesci,  in  Pascha  agnum  anniculum  immolari,  sa- 
cerdotcs  cum  vesie  mystica  ad  altare  accedere,et 
C£tera  quse  in  hunc  modum  a  Domino  prxcepta  no- 
scuntnr.  Sed  hxc  et  his  similia  non  corporaliter,  seJ 
spiritoaliter  sunt  quaerenda.  Ideo  cnim  addidit,  rc- 


bus  dictis  nec  tiiuluin  nobis  eognoseitor  utoiastef 
nec  causaro.  Tilulus  est  euim  AUeluia^  caosa  coafes* 
sio,  quae  miro  niKMlo  ad  laudes  Domini  omnino  fe- 
cunda  est.  Quantornm  enim  hinc  ora  soluta  smit? 
llinc  Moyses  cum  viris,  germana  ejos  Maria  com  fe- 
minis  transitum  Kubri  maris  divina  laude  celebra- 

• 

runt.  Hinc  Debbora  juconda  exsulialione  praeoinuit. 
RlnUi  etiaro  prophelas  canticos  diversos  tantl  mira- 
ruii  coiifessione  profuderunt.  Non  immerito,  quia 
magnalia  ista  totius  liumanae  redemptionis  sacra- 
mcnta  tesiantur.  Ab  iEgypliis  enim  eripimur,  quando 
ab  operibus  diabolicis  divino  munere  liberamur. 
Mare  RuLrum  transimus,  quando  baptismatis  sacra- 
menla  percipimus.  In  deserio  pascimur,  quaiido  di- 


quirant,  quia  novit  prxcepta  legis  nmbram  et  specu-  ^  vina  gratia  concedenle  in  mundi  istius  rerum  bona- 

rum  largitate  satiamur.  Ad  tcrram  proroissionis  per- 
ducimor,  quando  in  illa  felici  patria  munere  supernat 
pielatis  iniramus,  ut  merito  talis  causa  frequentei 
iterata  praedicetur,  qus&  tantorum  magnalium  prxfi- 
gnratione  decnratur. 

Divi$io  psalmi, 

Introduciiur  confitens  populus  llebraeomm,  qnl, 
relicta  perndia  patrum  suorum,  ad  pielatem  Doroioi 
(ipso  miscrante)  perduclus  est ,  ut  intelligarous,  coro 
fueriiit  convcrsi,  et  ipsos  AUeluia  merito  pro  sua  re- 
demptione  cantarc.  1n  prima  igitur  narratione  de« 
precaiur  propbeia  ut  societur  populo  beneplaclto, 
qui  erat  Domini  Salvaloris  advcnlu  de  gentlbos  con« 


lum  esse  futororum. 

AUeluia. 

Hoc  non  otiose  percipias,  quod  aliis  psalmis  a//e- 
Ikia  in  capite  et  in  fme  poniiur,  aliis  vero  in  solo  ti- 
tulo  praRnoiaiur.  Isii  enim  qui  in  capiie  fineque  con- 
cordant{ul  opinor)  ad  illam  intelligenliam  referendi 
sunt  qiiam  in  psalmis  essediximus  qui  capileet  fine 
siroililer  lerminantur,  ut  suni  prxcelenies  centesi- 
Bios  secundus  et  cenlesimus  tertius..  Sive  quia  ex- 
pressius  semper  infunJitur,  quod  senteutia  iterata 
geminalnr,  ut  csl,  Non  sic  impiif  non  sic;  el,  /ia/, 
fiat;  vel,  Amen^  amen,  dico  vobis;  et  Abba,  Pater;  boc 
est  eiiini  Abba,  quod  Paler.  Sil  forie  ei  alia  causa 


qnaelatet.  De  hac  autcm  re  nec  a  docioribus  nostris  q  grcgandus.  Sccunda  pairum  suorum  pcccata  dino- 
alfod  potuimus  acciperc,  nec  nobis  cst  aliqnid  am- 
plius  seniire  concessum. 

Condusio  psalmi. 

Ecce  utrumque  aUeluia  cantntum  cst,  decursos  est 
psalmus  ccelcsli  laude  plenissimus,  qui  el  prxterita 
veraclter  referrel,  et  in  ruturis  nos  salubriter  com- 
cnoneret.  Passi  sunt  i£gyptii  dignissimas  oltiones; 
acceperunt  Judaei  dona  ccelestia.  Nunc  unusquisque 
nostruin  exspectet  eorum  retribulionem ,  quorum 
imitatur  eiemplum.  Inspiciendum  est  autem  lumine 
eordis  quod  in  fine  psalmi  positum  est,  utad  justi- 
ficationes  Domini,  el  In  lege  ejus  tota  inentis  inten- 
lione  dirigamur.  Nam  et  si  bona  temporalia  suscipi- 


merat  qna*  fecerunt  in  i£gyplo  :  mirabilia  Domini 
rerto  corde  minime  contuentes,  i  ium  lan^en  Domi- 
num  ab  inimicis  snis  eos  liberasse  confirmans.  Ter- 
tia,  ad  peccandi  stndia  refert  eos  reverso^ ;  Dominom 
tamen  electi  sui  Moy&i  precibus  dieit  fuisse  ddini- 
tum.  Quarla,  iniquitates  eorum  asscrit  iteratas,  Do- 
minumque  iltos  decrevisse  perJere,  nisi  Pbiiiees 
servl  sui  snpplicatione  placaretur.  Quinta,  ad  aqoani 
contradictionis  Moysen  ab  illis  eiacerbatom  esse 
comroeroorat ,  posleaqoe  filios  suos  in  cultura  idolo- 
rum  crudeliler  occidisse.  (Jnde  Dominus  Tchementius 
iratus,  traJidit  eos  gentium  servituti,  ac  deinde  mi« 
sertus  in  conspectu  inimicorum  eos  reddidit  gioriosos. 
SeiEia,  precatur  quod  noverat  esse  Tenturum ,  ut  de 


«nas.  situl  Abraham,  Isaac,  Jacob  c^terique  ^^^^^     umvermmi\omhuBEcc\eii2^c^i^^^^^^ 

qui  abundanuracultaiefloruerunt,millam  partemD,^^^^    n.^j..  ••..„,    .„„1.^;^«.    ..«..uk... 

csse  potius  debomus  intenti,  undc  ad  CGclorom  pos- 

simiiS  regna  perduci.  Ista  enim  quse  delectabilem 


Tideri  faciunt  mundum,  in  aeternitale  non  habent  lo- 
curo.  Meminis<>e  autem  debemus  hunc  psalmum  se- 
cundnm  esse  horum  qui  dum  miracula  Hebroeis  col- 
lata  describunt ,  per  figuram  allegoriam  [ms.  G.  et 
ed.^  allegoricam],  qux  alind  dicit,  aliud  significat, 
v«ntura  Christiani  popuU  sacramenia  declarant. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  CV. 

AUeluia, 

Ecee  iterum  alleluiatica  nobis  gaudia  rcdierunt; 
breriter  prscipitur  ut  Domino  totius  psalini  ju- 


laodes  Domino  aeterna  oxsoltatione  concelebreu 
Nunc  partcs  psalmi  per  apertas  divisionom  seiuitas 
ambulemus. 


Expositio  psalmi, 

Vers.  I.  Confiumini  Domino^  quoniam  bonus,  qu<h 
mam  in  stBculum  misericordia  ejus,  360  ^i^"^  supe- 
rior  psalmus  in  primo  versu  declaravity  quia  confes- 
810  illa  ad  laudes  Domini  debuisset  aptari :  ita  et  hic 
designat  confessionem  istam  ad  medicinam  poenito- 
dinis  applicandam.  Scd  et  hoc  quoque  ad  prxconia 
Domini  pertinere  non  dubium  esr,  quando  roajor 
gloria  est  pietatis  confitenti  parcere,  quam  TiTeatl 
sinc  offcusm^  |kxgt^m,\V^T«i?s>\>wfii\I\^^^M^^^- 


7SS 


M.  AURELII  CASSIODORI 


UCi 


uneta  congregalio»  ei  divina  inspiratione  corrccla,  A  parlim  conlumacem  fuisse,  parlim  iu  Domini  coiisil- 


loquUur  ad  reliquam  plebem ,  ut  antiqui  erroris  pra- 
Tilato  damnata,  ad  divinaro  debeat  redir^  clemen- 
ilam.  Et  ne  aliquis  de  cvlparum  suarum  numerosiia- 
libns  \ed.f  nutnerositate]  terrcreiur,  addidii,  Qufh 
niam  bonus.  Quis  enim  dubitei  ad  eum  rccurrere, 
quem  sibi  audit  posse  celerrime  subvenire?  Bonus 
enim  Dominus  recte  dicitur,  qui  delinquentem  pascit, 
qqi  exspectat  errantem,  Qui  soiem  suum  facit  oriri 
sv.per  bonoi  ei  malos^  ei  pluit  super  justos  et  injuslos 
[ms.  G.  et  ed.,  impioi]  (Maith,  y,  45).  Hoc  ctiam 
ipsins  Yeritalis  voce  declaratur  :  Nemo  bonus,  nisi 
soiui  Deus  (Marc.  x,  48).  Addidit,  quoniam  in  scsculum 
miserlcordia  ejus,  Audito  Iiono  Doiuino,  ne  se  hu- 
mana  negligeiitia  ab  studiosa  et  sedula  supplicatione 


lisse  mandaiis.  Unde  isti  suppliciter  precantur  ut  in 
illorum  societaie  debeant  annumcrari,  qiiibus  pniett 
aeterna  beatiludo  gratia  Divinitatis  attribui.  Et  ntl- 
des  eorum  perfectissima  nosceretur,  optanl  se  visitari 
a  Doniino  Salvatore,  cujus  adventu  se  noverant  esse 
salvandos.  Ipse  est  enim  salutaris,  de  qiio  beaius 
Simcon  ait :  Nunc  dimittis  [ed.,  dimitie\  servum  tuum, 
Domine^  ucundum  verbum  tuum  in  pace  :  Quia  vide^ 
runt  oculi  mei  salutare  tuum^  Quod  parasli  ante  /</- 
ciem  omnium  populorum;  Lumen  ad  revelalionr^m 
gentium,  et  gioriam  plebis  tua:  Israel  (Luc.  ii,  99, 
50,  31). 

Yers.  5.  Ad  videndum  in  bouitate  clectorum  tuorum^ 
ad  iatandum  in  icetitia  gentis  tua,  ut  lauderis  cum 


suspenderei,  remedii  causam  dicit :  ut  ad  confessio-  B  hterediiate  lua.  Iloc  esl  quod  se  petebant  a  salutari 


nein  celerem  Domini  del>eat  munere  festinare.  In  sm- 
cuium^  vitx  hiijus  signiHcat  cursum,  ubi  miseri  sunt 
quicunque  delinquunt;  ubi  r*s  est  corda  nosira  con- 
verti,  et  misericordiam  postulare.  Ibi  cnim  damna- 
tio  est  coaGleri  peccatum,  ubi  jam  constat  esse  ju- 
diciiim. 

Vers.  2.  Quis  ioquetur  potentias  Domini,  audltas 
facielomnes  laudesejus?  Populus  iste  quem  diximus, 
divinorum  operum  a^stiroatione  completus,  negat  bu- 
inanuin  sensum  comprehendere,  quod  de  illa  plenis- 
slme  [nu.  A.,  B,,  F.,  pleni^siina]  debeat  MajeNlaie  nar- 
rare.  Quis  enim,  signiGcat  nnlluni.  Cui  cnim  aut  in- 
geniuin  suppetit  ad  cogitandum,  ant  lingua  ad  de- 
prnmendum,  ut  tanta  immensiias  unius  possit  orc 


Doniino  visiiari,  ul  bonitatem  ejus  viderent,  qiiam 
electis  erat  advenlus  sui  munere  prxstaturus;  qua- 
tenuscumGIirislianopopuIogauderenl,qni  deejus  erat 
[e(/.,  erant]  incarnaiione  Ixtaturus  [ed.^  laetaturi].  Ipsa 
est  eniro  gens  Domini,  qu£  de  gentium  est  diversitaie 
collecta,  nt  esset  grex  unus ,  et  pastor  unus.  Seqni- 
tur  harum  rerum  suavissimus  fructus,  ul  laudclur 
Dominus  cum  lia^editate  sua.  Utrumque  eniiii  con« 
junctum  est,  quia  in  praeconio  Domini  sui  Gdelis  fa- 
mulus  [ed,,  populus]  sine  dubitatione  laudatur,  sicut 
in  superiore  psalmo  dictum  est  :  Laudamini  in  no^ 
mine  sancto  ejus.  Quapropter  Gdelis  iste  populus  tanto 
desiderio  ad  conspectum  Domini  festinabat,  taAia 
se  Christiance  plelji  cliaritate  miscebat ,  ut  nefas  sil 


narrari?  Ubi  meritu  dicenduro  est:  Non  inihi  si  lin-  C  putare  eum  spiritu  non  fuisse  conspeclum,  qoem 


gaae  centum  sint,  oraque  centuin,  lerrea  vox.  Addi- 
dit  etiam,  auditas  fadel  omne»  taudes  ejus.  Et  hic 
quoque  subaudiendum  est,  quis,  ut  perfecta  nobis 
possit  constare  sententia.  Pulchra  autem  varieiaie 
dictum  est :  ^uii  auditas  faciet  omnes  iaudes  ejus? 
llla  eniro  possunt  audiri,  quae  probantnr  et  dici.  Hic 
quoque  modus  inter  proprias  locutiones  habendus 
est. 

Vers.  3.  Beati  qui  custod.unl  judicium  tt  faciunt  ju- 
stitiaminomni  tenipore.  Postquam  negavitluudesDo- 
miui  poise  comprehendi,  senteniiam  dicit  qua  se 
consoletur  genus  bumanum,  ut  cuin  illa  ncqueat 
implere,  hocsaltem  cusiodire  fcbtinet.  Cuitodireeum 
iudieium  est,  qui  inter  alios  recte  judicat ;  jusiitiam 


lanta  gratia  cognoscimus  expetitum,  sicut  ipse  in 
Evangolio  dicit  :  Abraham  desideravit  videre  diem 
meum;  vidit  et  gavisus  est  (Joan.  viii,  56). 

Vers.  C.  Peccavimus  cum  palribus  nostris;  injustt 
egimuSf  iniquilatem  fiCimus.  Venit  ad  secundaiu  nar« 
rationem,  nbi  praedictus  populus  humili  sati>f»rtione 
prosterniiur;  ut  illa  in  principio  psalmi  declaraia 
videaiur  esse  confessio.  Dicit  enitn,  peccasse  se  cum 
patribuSf  quoniam  in  eoruin  erant  lunibis  et  origine 
constituti.  Nam  cum  fuerit  lempus  longe  divisnin, 
quando  in  iEgyplo  palres  eoruin  miracula  facta  car- 
naliter  acceperuut,  cum  nulla  Doinino  satisfactione 
responderent ;  et  xtas  isia  multum  posterior  esset, 
quam  prasseuiis  psalnii  series  cantareiur,  dubium 


autem  facit ,  qui  xquabiliter  agit.  Sive  ilie  beaios  di-  D  non  est  illa  eos  peccaia  gemere,  quae  es  parentuin 


rit,  qui  judicium  iii  Gde  custodiunt ;  justitiam  vero  in 
npere  demonstrant.  Sed  vide  qiioniam  addidit,  in 
omni  tempore,  sicut  in  Evangelio  dicil :  Qui  persvve- 
raverit  usque  in  finem,  hic  salvus  erit  (Matth.  xxiv, 
i5).  Merito  ergo  isti  tales  beati  dicti  sunt,  qui  pr^e- 
ccpta  Domini  pura  mente  custodiunt.  Haec  tertia  spe- 
cies  definitionis  est,  quae  Graece  peotes,  Latine  quali- 
tativa  dicitur,  quae  dicendo  quid  quale  sit,  id  qnid  sit 
<  sie!idit. 

Vers.  4.  3Iemen'o  nosiri,  Domine,  in  benepiacito 

populi  tui;  visita  nos  in  satutari  tuo.  Orant  dcvoti,  nt 

/tJittreos  dfbeant  JSoliinari,  qui  Doinino  GJcli  o|»ere 

fi^cutrjm^  Novimus  euim   Israeliticum    populum 


suorocn  probabantur  nequilia  sustinere.  Iloc  hxresis 
Pelagiana  non  accipit,  dum  putat  originale  peccatnm 
ad  prolem  Adx  nullatenus  pervenire  po^uisse.  Cuni 
majoribus  enim  suis  peccant,  qui  se  per  gratiain  Do- 
niini  ab  eorum  delicto  non  separant.  Quod  Pater 
Augusliiius  diligenlissima  librorum  disputatione  coii* 
vicit  (Lt^.  I  contra  Julianum),  Nunc  autem  qiiando 
Domino  aspirante  mens  compuncta  resipuit,  merito 
a  se  peccala  parenturo  volebat  abstergi,  qui  ab  ipso- 
rum  coeperat  obligaiionibus  segregari.  Et  ut  puris- 
simae  confessionis  Grmitas  apparoret,  baeceadem  irina 
itcratione  coiiGrm^t.  Hoc  est  eniin  Peccatimus  qiiod 
injiute  Ci^imus ;  liuc  est  injutte  egimus^  quod  iniqm- 


irn  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CV.  758 

iaum  fecmut*  Tanto  enim  unusquisque  celerius  ab-  A  jussionis  e.«t,  ut  parerc  praevaleant,  quae  audire  non 


solyitur,  quanto  a  semelipso  vivaciter  damnalur. 
Quae  figura  dicitur  schesis  onomalon,  id  csl  mtilti- 
ludo  nominuin  conjunctorum  divcrsis  verbis  unam 
r«m  signiAcantium.  Est  et  alia  nobis  in  hoc  loco 
Iradila  exposilio  :  quia  cum  majoribus  suis  peccat, 
qui  delicia  siinilia  non  361  <iocliiiat,  sed  eadem  fa- 
dl  quse  priores  suoa  fecisse  cognoscit ;  iia  tamen  ul 
a  posieris  reatus  originalis  peccaii,  nisi  per  gratiam 
DiNnini  non  possit  excludi. 

Ver<.  7«  Patre$  nottri  in  /Egypto  nan  intetlexerunt 
mirMbitia  <tia,  et  non  fuerunt  memores  n^ullitudini$ 
mtericordim  tuce,  et  irritaverunt  auendentes  in  Ru- 
krunt  mare,  Duo  sunt  quae  beneficia  donata  cpmmcn- 
daDl,  inteliectus  et  memoria;  quod  utrumque  in 


noveruni.  Siccalum  mare  non  pro  universitate  debe- 
mus  accipere,  sed  tantum  quantum  illis  iter  aperiret. 
Nam  plus  inde  miraculum  fuit  ut  uiidx  liquid» 
excisis  iateribus  consliiissent,  nec  fluenla  fluerent, 
sed  monlium  quadam  nnnitate  coiisi^tterent.  Sequi- 
tur,  ci  deduxit  eo$  in  aqnis  tr.uUi$  $icut  in  de$erto,  Dc 
$ertum  est  maxime  quod  aquarum  inundatione  dese- 
rilur,  ut  nullum  ibi  animal  possit  habilare  periculn 
siccitatis  ingenito.  Educli  sunt  crgo  Ilebrxi  per  abys- 
sum  tanquam  per  loca  deserta,  quac  nimia  sieriliiatc 
aiccantur  :  ostendens  quoniam  sic  aruit  ilia  via  fliien- 
lorum,  ut  usque  ad  itcr  potuissct  pervcnire  pulve- 
rcum; 
Vers.  10.  Et  liberavit  eo$  de  manu  odientium^  et 


perfidis  fuisse  denegatur.  /Voit  intellexerunt^  pulcber-  B  redemit  eo$  de  manu  iuimicorum.  Quamvis  esset  et 


rima  locutione  signalum  est.  Videbant  enim  praestari ; 
•ed  qiia  causa  fieret,  non  ab  eis  probabatur  agnosci. 
Mani  decem  plagis  percussi  sunt  ^gyptii,  ut  Decalogo 
futuro  Ht;brnorum  gens  devota  serviret.  Dimissi 
•nDi  a  Pliaraone,  ut  et  illi  relinquerent  diabolum 
cum  minislris.  Sed  illi  carnaUier  quae  gesta  sunt  in- 
tuentes ,  spiritualis  gratix  minime  prxmia  quxsi- 
Terunt.  Non  fuerunt  aulem  memore$  misericordice 
Doroini,  quando  vldentes  Pharaonis  exercilum  anie- 
qnam  mare  Rubrum  divideretur,  credebant  se  eva- 
dendi  subsidia  pcrdidisse;  et  contra  Moysen  locuii 
snnt  melius  sibi  fuisse  duro  subjacere  scrviiio, 
qnam  tota  gens  perire  potuisset  in  cremo.  Post  haec 
consequens  fuit,  ut  irritarent  Dominum  a$cendente$ 


boc  beneficium,  si  eos  de  potestaiealiena  liberaret, 
tamen  auxit  muneris  quantilatem  dicendo,  de  manu 
odientium ;  quibus  uliquo  parcere  non  poterant , 
quos  immaniter  Imp.^tebant.  Ilorrebant  plane  propter 
quos  et  lantas  plagas  susceperant,  et  rerum  suarum 
amissione  privabantur.  Intelligitur  ct-am  de  conspi- 
rata  daemonum  coborte,  qux  humanum  genus  sti- 
muiO  peccatorum  et  odit  et  percutit.  Sequitur,  et  re» 
demit  eo$  de  manu  inimicorum,  lloc  si  ad  lilteram 
velis  accipere,  non  videtur  posse  congruere ;  nam, 
ut  liberaret  llebrncos,  nullum  i£gyptiis  pretium  de* 
dit,  quibus  magis  pro  sua  coiuuinacia  plagarum  dua 
geminavit.  Scd  hoc  propheiiae  spirltudictum  creda- 
mus  de  tcmporibus  Chrisiianis  quando  Dominus 


k$  Rubrum  mare^  quando  non  crediderunt  po.^se  fieri,  G  Salvator  peccatores  obnoxios  pretioso  sanguine  suo 
quod  cjus  audiebant  omnipoteniiam  polliccri.  Ila     a  diaboli  redemil  imperio. 


faeinm  est,  ut  nec  intelligerent  virtutem  Domini, 
•ec  ejus  beneficia  devota  menle  retinercnt.  Bcne 
antem-positumest,  tmVavervRly  quasi  per  se  quieium 
alque  placatum,  infensum  et  iracundum  sibimet 
reddiderunt.  A$cendente$  autem  in  Rubrum  mare,  di- 
ctnm  eonstat  positione  terraruin  :  quoniam  cunciis 
regionibus  iEgyptus  perbibetur  bumilior,  et  inde 
discedentes  loca  petere  visi  sunt  aliiora. 

Vers.  8.  El  libcravit  eo$  propter  nomen  $uumj  ut 
90iam  faceret  potentiam  $uam,  Dicendo,  propter  no- 
Mi  $uum,  designare  mihi  videtur  Domlnum  Salva- 
lorem,  cujus  vocabulo  convenlt  salvare  periclitantes. 
Dens  enim  qiiando  liberat  peccatores,  non  propier 


Vers.  i\,  Et  operuit  aqua  tribulante$  eot:  unu$  ex 
ei$  tton  reman$it.  Iloc  quidem  ad  litteram  sine  con- 
troversia  videiur  inlelligi,  quia  nota  est  in  Exodo 
commemorata  descriptio.  Verum  unu$  ex  eit  non  rc" 
man$it^  non  ad  uiiiversam  iOgyptiorum  gcnlem  respi- 
cit,  sed  tantum  ad  insequentium  mullitudinem  ten- 
dit,  quae  ibi  usque  ad  minimum  prob:itur  exsiincta. 
Remanserant  enim  df  iEgyptiis,  qui  laetareiitur  in  pro- 
fectione  eorum,  sicut  in  psalmo  superiore  dixit : 
Lstalaett  jEgyptu$  ta  profectione  eorum;  scd  illi  sci- 
licet  qui  in  casu  simili  non  fueruni. 

Vers.  i2.  Et  crediderunl  in  verbi$  eju$,  et  cantare- 
runt  laude$  eju$.  Post  miraculum  tale  dicendo,  credi- 


neriia  eornm  prxstat,  sed  propter  nominis  sui  po-  D  derunt^  duritiam  cordis  demonslrat,  quod  non  anlc 


lenibm  demonstrandam;  ut  pius  evidenter  appareat, 
ai  immeritis  beneficia  larga  concedat.  Quod  cnim  di- 
dl,  notam  fecit  potentiam  $uam^  non  carnalibus  uti- 
fne  oculis,  sed  spirituali  cogitatione  videntibus.  Nam 
ii  omnibus  notam  feei$ut,  nequaquam  durus  populus 
de  incredulitate  peccasset. 

Vers.  9.  Et  inerepavit  mare  Rubrum^  et  ex^iccatum 
csl ;  cf  deduxit  eo$  in  aqui$  multi$  $icut  in  de$erto.  In- 
cnpationem  vocavit  occultum  Divinitatis  imperiom  : 
qnia  mare  in  Exodo  voce  Domini  nusquam  legitur 
inerepatum.  Agit  enim  ille  occultis  motibus  universa 
^uae  praecipit,  et  quasi  ad  audirntes  loquiiur,  quae 
seniiun  non  habcnt  atiributum.  Tanla  cniui  virtus 


eventum  rei,  sed  post  cflectum  miraculorum  credcre 
maiuerunt.  Nam  etsi  bonum  sit  visis  rebiis  acquie- 
scere,  miilto  melius  promissa  credidisse,  sicut  in 
Evangelio  Thomae  dicit :  Quli  viditti  crediditti :  teati 
qui  non  viderunt  et  crediderunt  {Joan.  xx,  29).  Quod 
Ycro  addidit,  et  eantaverunt  laude$  e/as,  hymnum  si- 
gnificat  Exodl  qui  ait  :  Cantemu$  Domino^  glorio$e 
enim  honorificatut  e$t  (Exod,  xv,  i),  et  cactera  qua^ 
llebraus  populus  peracto  miraculo  magna  e%sul- 
taiione  cantavit,  sicut  in  tiiuli  expositioue  narratum 
est. 

Vcrs.  15.  Cito  feceiunt^  et  obliti  tunt  opcrum  ejus; 
non  tuUinuerunt  consilium  eju$.  Venit  ad  lertiam 


759  M.  AUREUI  CASSIODOIU  7e0 

namiionem.  CHo  fecerunl;  ac  si  diceret,  summa  ce-  A  quia  lerrena  sapuerant,  ut  ipsa  pcenae  qualitas 
leritate  mutati  sunt,  ut  qui  laudes  Domino  de  colla-     lerata  facta  testetur. 


tis  mirabilibus  canebant,  paulo  post  contra  eum  ne- 
fandas  murmurationes  assumcrent.  Non  $u$ttnuerunt 
consilium  eju$,  qiiaudo  prius  conceperunt  dcspera- 
lionem,  quam  cjus  parata  bencGcia  provenissent. 
Dominna^enim,  qui  cos  liberaverat  talibus  tantisque 
mlraculis,  nulLim  e(«s  victualinm  rerum  passus  fuc- 
rat  peuuriam  sustinere.  Sed  illi  anticipaverunt  con- 
silium  supernum,  qui  ejus  nolocrunt  exspectare 
dispositum;  more  fragititads  humanse,  qux  dum 
sibi  nimia  fcstinalione  providere  putat,  incaute  dispo- 
silionem  Diviniiatis  anticipat. 

Vers.  i4.  Et  conctipierunt  concupiscentia$  in  de^erto^ 
el  fenlaverunt  Deum  iu  $iccitate.  Uoc  erat  quod  con- 


Vers.  i8.  Et  exarsit  ignis  in  synagoga  eormm^  H 
flamma  combus$it  pcccalore$.  Hoc  factuia  est  supra 
ducentos  quinquaginta  eompliccs  Datlian  et  Abiron, 
qui  eorum  infeliciier  vota  secuii  suni,  ut  tburibula 
tenere  praesnmerent,  quod  idem  Numerorum  teitos 
eloquitur  (iYum.  xvi,  55).  Synagoga  vcro  hlc  noii 
tcmplum  significat,  sed  adunationem,  quam  peru- 
stam  divino  constat  incendio,  ut  qui  iu  incensi  prae- 
sumptione  peccaverant,  coelisii  flamma  cremarentur. 
Ideo  enim  addidit ,  eorum^  nt  eam  a  populo  Domioi 
separalam  fuisse  senlires.  Flamma  vero  dicta  est  a 
flagello  comarum  suarum. 

Vers.  49.  Et  fecerunt  vitulum  in  Horeb  [mss.,  Co^ 


silium  ejus  miuime  suslinuerunt,  ut  in  deserto  co-  D  ^^^]*  ^^  adoraverunt  $culptile.  Hoc  quoque  notissiosa 


mestionem  sub  diffiilentia  peterent,  et  aquam  sibl 
dari  sub  murmurationibus  postulassenl.  368  Q"^ 
ligura  dicitur  cncozelon,  id  est  mala  affcclatio,  quo- 
tics  ingenium  judicio  caret,  et  spe  boni  fallitur  pra> 
ci^itata  vclocitas.  Concupierunt  autem  concupi^cen* 
iia$.  Genus  hoc  locullonis  in  Scripturis  sanctis  om- 
nino  creberrimum  est ;  ul  est,  De$iderio  de$ideravi 
manducare  vobiscum  pascha  (Luc,  xxii,  i5);  et  illud, 
Qui  maledixerit  patri  vel  malri^  morte  morietur  (Exod. 
XXI,  i7);  sive,  Castigan$  ea$tigavit  me  Dominus  {P$aL 
cxvii,  i8),  et  liis  similia.  Ostendit  enim  nimietatem 
desiderii  positio  geminata  verborum. 

Vers.  i5.  Et  dedit  ei$  petitione$  [mss.  A.,  D.,  peft- 
lionem]  ip$orum ;  et  misit  saturitatem  in  animas  eo» 


bistoriae  narratione  declaratur,  quando  Moysi  absen« 
tiam  Judxi  minime  tolerantes,  prodigioso  scosu  iii 
Horeb  monte  deserii,  deum  metallicum  sibimet  effe- 
ccrunt.  Sed  quanto  ipsis  jumeniis  deteriores  erant, 
qui  nec  vivum  pecuK  aestiinabant  irrideudis  devotio- 
nibus  adorandum !  Horeb  vcro  interpretatur  Calvaria, 
ubi  posiea  Doroinum  cracis  patibulo  carne  constat 
occisum;  ut  in  ipso  eodemque  nomine  jam  tunc  el 
in  illo  dcserto  floreb  culturam  Domini  perfidi  ne- 
fanda  pr.Tsumptione  violarent,  quorum  posteritas 
erat  in  Galvariae  loco  crucifixura  Dominum  Chri- 
stum.  Illud  quoque  aesliino  considerandum  quod 
dixit,  adoraverunl  sculptHe^  quia  in  Exudo  legimus  fi^ 
tulum  conflatilem   collatis  ornamentis  nionstruosa 


rKrfi.  Temporalia  petenies,  merito  carnea  beneficia  G  quodam  indicio  fuisse  fonnatum.  Sed  doas  res  hie 


susccperunt.  Duobus  enim  modis  dicimus  nnimam 
esse  satiatam,  cum  escis  corporalibus  pro  carnis  in- 
flrmiiate  reficitur,  etcum  spirituati  jucunditate  com- 
pietur.  Sed  hic  animas  eorum  carnibus  potuque  dicit 
esse  saginatas »  ut  ipsa  voluntas  quae  desperatfone 
peccaterat,  rebus  emergentibus  vincerelur. 

Vers.  i6.  Et  irritaverunt  Moysen  in  castris^  et  Aa- 
ron  sanctum  Domini.  Saturiiatem  ventris  secuta  se- 
ditio  est,  quae  plerumque  causas  excit^it,  unde  peri- 
cula  pemiciosa  proveniant.  Irritari  aliquem  dicimus, 
ad  iracundiam  provocari  aut  actionibns  aliorum  im- 
probis,  aut  verbis  asperrimis.  Illud  enim  significat, 
quando  Dathan  et  Abiron  bonorem  sibi  contra  Moy- 
scn  ct  Aaron  excitalis  contenlionibus  assumebant. 


dictas  debemus  advcrtere,  ut  vitulum  adoraverint  in 
deserlo,  et  postea  scnlptilia  simulacr.i  in  rcpromis* 
sionis  terra  coluerint;  quod  in  subsequcntibus  Ipse 
dicturus  est. 

Vers.  iO.  Et  mutaverunt  gloriam  suam  in  simititu^ 
dinem  vituti  manducantis  fenum,  Gloria  eoruin  fo  I 
adorata  Divinitas,  quam  infcliri  commulatione  per« 
dentes,  usque  ad  hoc  perveniie  meruerunt,  ut  dese- 
rentes  coeli  terraeque  Creatorem,  deuro  sibi  facerent 
similitudinem  viiuU  fcna  comedentis,  0  nrfarium  sce- 
lus  sic  potuisse  decipi,  qui  lauta  miraciilorum  fue« 
rant  visione  cumulati!  Quale  enim  piaculum  fuit, 
inutuni  aniroal  Deo  simile  credere,  quoJ  sacriiegium 
fuisset  vcl  boniiiiibiis  compararc?  Sed  hoc  totuui 


Unde  eorum  poena  prosequitur,  irritaverunt  enim  y\-  D  impatientia  fccll  levissimorum  hominum,  quae  sem- 


ros  sanctos  ad  interitum  suum  :  quia  per  invidiam 
loqaeba!itur,  quod  Domino  displicuisse  aguoscitur. 
Quod  congriie  Inter  laudes  Domini  ponitur ,  quia  suos 
fainiilos  vindicasse  dcclaratur. 

Vcrs.  i7.  Aperta  est  terra  et  deglutivit  Dathan^  et 
operuit  $upcr  congregatlonem  Abiron,  il^c,  ut  lestatur 
Numororum  liber  {Cap.  xvi,  51,  52),  supra  illos 
cnntigisse  manifestum  est  qui  gratiam  supernam  Aa- 
ron  et  Moysi  collatam  venenosis  invidiae  dcntibus 
appetebanl,  ut  sibi  honorem  cuntumacitcr  assume- 
rent,  qiiem  supradiclis  cognoverant  misericordiam 
Domini  contulisse.  Quibus  similis  cxitus  provcnit, 
guia  caus9  una  schismaiis  fuit ;  dcijlutiti  sunt  a  terra, 


per  ducit  ad  culpas  et  praecipitat  ad  ruinam.  Nani  si 
causam  rei  sub  veriiale  discuiias,  nullum  criinen  est 
quod  no:i  impatientia  malre  nascatur.  Contra  tioc 
illud  vere  remedium  cst,  iilnd  fixuni  indubitatumquu 
praesidium  :  Ex$pectan$  ex$pectavi  Dominum^  ei  r^ 
$pemt  me  (Psal.  xxxix,  S). 

Vers.  2f .  Obtiti  sunt  Deum^  qui  satvavit  eos^  qtu 
fecit  magnalia  in  JEgyptOy  mirabilia  in  terra  Cham 
[ms.  G.  et  ed.,  Chanaam],  terribilia  in  mari  Rubro, 
Magna  crescit  super  Judaeos  oblivionis  invidia;  uf 
quod  l)encficium  in  menie  babcre  po;uissent,  quilnia 
libcratio  sua  in  niemoria  permanere  non  valuit.  Et 
ne  putaretur  parvum,  quod  ab  anitno  v!debaturex- 


7W  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CV.  7Ci 

chisani,  dicit,  magnalia;  qiiac  eisi  pro  beneflciis  col-  A  occupniar,  a!ia  exaudire  non  possunl.  El  noia  qood 


lalis  a  perfldo  animo  retinere  non  poteraut,  certe  vel 

pro  ipsa  rerum  magnitudine  recolere  [ms,  G  et  ed.^ 

rccoli]  (^ebucrunt.  Addidit  etiam,  mirabilia^  qux  nullo 

modo  excusabiliter,  quamris  mutabiles  de  suis  men- 

libas  excludere  debuisseni.  Ad  postremum  cumula- 

Yit  el  terribiliaf  qoae  solent  humanis  animis  vivacius 

Wsidere,  quorum  dum  «pavor  revolvitur,  memoria 

non  deletur.  Sed  qoalis  hic  stupor,  qualis  accusatur 

ameniia ,  ut  inier  unta  magiialia  dcclinare  potuis- 

seniy  qwe  a  tanto  operabantur  aiictore.  Et  considera 

quafD   multas  res  singulorum  verboruni  adjectione 

ciunulaTit.  Quae  figura  dicitur  auxesis,  id  e»i  aug- 

neotnm   paulaUm  ad  superiora  conscendens.  Hoc 

ij?e  in   laudibus,  sive  iii  vituperaiionibus  omiiino 

praTalidum  est. 

Yere.  2i.  Et  dixit  ut  disperderet  eo$ :  si  non  Moy- 

electus  ejus  stetisset  in  con(ractione  in  compectu 

ut  mverterel  iram  ejus^  ne  disperderet  eos.  iiaec 

oniiiia  Exodi  texlus  enarrnt,   qiiando   Dominus  ad 

if  ojpsen  locutiis  est,  ut  tam  acriter  pcccautcm  popu- 

iuin  ira  sua  consumere  permisisset ;  sed  illc  in  con- 

prmMone^  id  est  in  perditionc  illa  quam  popultis  mc- 

rebatur  excipcre,  stelit  conlra  Dominum  dicens  :  Si 

diw9Mttis  illis  peccatum^  dimiite;  sin  antemy  dete  me  de 

iMhro  tuo  {Exod.  xxxii,  51,  3i).  O  sanctum  virum,ct 

oiniii  laudc  dii^nissimum,  quando  a  monlc  Sina  ad 

c»»^ra  dcscendit,  ct  ante  simul.icrum  vidit  populum 

lieranda  gesticulatione  gauJeiitcm,  coinmotus  adver- 

tas  eos  tabulas  fiegit,  et  gladio  ahcruirum  jiissit  in- 

l^fici;  scd  ubi  universalis  calamilas  imniiiiebal,  se  C 

potius  precatur  exstingni,  ne  palcrolur  genlem  gc- 

n^rabtcr  363  interiie.  Ulrumque  pium,  uirumquc 

S^tHiosum;  ut  merilo   loquerctur  cuiu  divina  clc- 

^ciitij,  qui  ijiisdilexit  facere  conslituta.  Simul  et 

^Oa  virtus  ostenditur,  qina  precibiis  sanctorum  sxpe 

^ifenas  debii»  moriis  evadimus ;  non  quia  valci  ali- 

^ois  Domini  mutare  disposiia,  sed,  ita  ut  evcniunt. 

^  eo  no\erit  esse  pnescita. 

Vert.  ^.  Et  pro  nihilo  habuerunt  tenam  desidcra- 
^tm  ;  non  crediderunt  in  verbo  ejus,  Venlt  ad  quar- 
^m  narrationem,  in  qna  Jndseos  ncc  futuras  promis- 
^<Mie8  in  animo  dicit  habuisse,  nec  transacia  mira- 
^t«.  Ideo  enlm  nulla  videbantnr,  quia  scmpcr 
^nialiier  et  visa  et  audita  cogitabant.  Desiderium 


boc  vcrbum  exauditionis  communi  usu  supplicibus 
tantum,  non  superioribus  applicatur.  Unde,  quia  bic 
dicit  non  exauditum  Domiuum,  constat  iuter  pro- 
prias  elocutiones  Scriptur.nB  divin;c  rationabiliter  essc 
referendum.  Addidit,  in  tabernaculis  suis^  ut  iion  boc 
laborantibus»  sed  otiosis  contingere  videretur.  Major 
enim  criminis  crescit  invidia,  cum  munnurare  con< 
tigit  otiosis. 

Vcrs.  25.  Et  elevavit  manum  suam  super  eos,  ut 
prosterneret  eos  in  deserto,  * 

Yers.  26.  Et  ut  dejiceret  semen  corum  in  nattonibus» 
et  dispergeret  eos  in  regionibus,  llic  jtistitia  Ddmini 
prxmiiiitur,  ut  seciita  pietas  mnjnre  glorin  sen- 
tiatur.  Dieil  ciiim  insiirrcxisse  Domini  potestatem, 
B  ut  in  cxccdcnlibiis  vindicarct,  eosquc  indeserto  pro" 
sterneret,  qui  prxccpta  Domini  aiidire  nofuerunt. 
Deinde  ui  scmen  corum^  id  estreliiiuos  corum  bumi* 
liatos  intcr  naiiones  redderct»  qui  pridcm  gloriosi 
cunctis  geniibus  ctsiitcrunt.  Ad  postrcmum  inclina- 
tos  aiquc  despcclos  per  rcgiones  dispergeret,  nc  quiiN 
quam  ulierius  de  sua  congrcgaiionc  prcsumercnt. 

Vcrs.  27,  Et  consccrati  sunt  Ueelphegorf  et  mandu* 
caverunt  sacrifina  mortuorum. 

m 

Vcrs.  28.  Et  irritaverunt  eumin  studiis  suis^  el  wttf- 
tiplkata  cst  in  cis  ruina.  In  bis  versibus  ct  cxccssus 
major,  et  vebemcntior  ira  sntijungitur ;  ut  non  soluin 
ad  tempus  sacrincasse,  sed  etiam  ipsi  quoqiic  idolo 
geutium  Beilphegor  cousecraii  esse  viderentur.  Sic 
cnim  in  culturas  dxmonum  rltiisque  transierant,  ut 
jam  non  Domini,sed  dxmonum  scrvi  esse  probareii- 
tnr.  Pulcberrime  autem  dictum  est,  sacrificia  moriuo- 
rtim,  quia  defunctis  bominibus  impendi  cultura  ipsa 
probabatur,  quos  gentilitas  immortales  deos  esso 
judicabat.  Sed  intende  sollicite  quod  multiplicatam 
ruinam  supra  eos  dicit  quibus  erat  sancti  sui  preci- 
bus  parciturus.  Illud  enim  quod  debebatur,  multipli- 
catum  dixit  mole  peccati ;  ut  major  fieret  cleroentia 
quibus  numerosior  relaxabaiur  oflensa. 

Vers.  29.  Stetit  [mss.  A.,  B.,  et  sUtit]  Phinus,  et 
exoravit,  et  cefsavit  quassatio. 

Vers.  30.  Et  reputatum  est  iUi  ad  justitiamf  in  ge- 
nerationem  et  generationem  usque  in  sceculum.  Stetitt 
verbum  ipsum  solidiiaiem  mentis  ostendit :  ut  in  iiia 
generali  pcrturbatione  soius  ausns  fuerit  confiden- 


^n^idem  corporale  cito  fastiiiitur  acceptum.  Sed  ad-  D  tiam  deprecantis  assumere.  Nam  cum  legatur  (iVuin. 

XXV,  7,  8)  telo  iransfixisse  Judxum  qui  mulicri 
Madianiiidi  contra  vclitum  Domini  roiscebalur,  ta- 
men  quoniam  hoc  zelo  divioo  fecisse  cognoscitur, 
oraiio  magis  dicta  est  quam  operatio.  Quisquis  enim 
bonis  aciibus  occupatur,  exorat.  Cujus  bomicidium 
non  horruit,  quoniam  adulterii  maculam  vindicavil. 
In  tantum  enim  post  elTnsum  sanguinem  innocens 
fuit,  ut  ipsius  quoque  jiidicis  meruerit  voce  Uudari. 
Vers.  31.  Ef  irrilaverunt  eum  ad  aquas  contradi- 
etwnis,  et  vexatus  est  Moyses  propter  eos,  quia  exacer* 
baverunt  spiritum  ejus,  Et  distinxit  in  labiis  suis»  Ve- 
nit  ad  quinlam  narraiionem,  ubiilia  rcfertur  oflensio, 
quar.do  posi  lot  osiensa  miracula  sub  ncfandis  rour^ 


quaro  magna   terra    inlelligentibus  foerit,  ut 

^^^^derabitis  esse diceretur ;  illis  tamen  nulla  visa  csi, 

V'*i4  nihil  in  ea  spiriluale  ^eiiserunt.  Seqnitiir,  non 

eiiderunt  in  verbo  ejus.  Filiuin  signincnt,  cut  plebs 

ndlssnna  non  credcbat.  Sive  hoc  ad  littcram 

"^Vfef  roenter  aptator,  quia  idcoinurmuraverunt,  quod 

^i^m  promissionibus    mininie    credere  malucruni. 

^^lta  enim  de  se  eoruro  perfldia  facit  iiitelligi,  scd 

^^que  reatus  est. 

Vers.  24.  Et  murmuraverunt  in  tQbemaculis  suis  ; 

^^exoMMerunt  vocem  Domini.  Oum  miirmurationes 

^    ^ntcnt,  vocem  Domini  nullatenus  audierunt.  Islud 

M    ^nin  illis  plerumque  contingil,  qni  dumaliis  vocibus 


i 


7CS  M.  AURELll  CASSIODORI  7^ 

murailonibus  aqua  pelebalur,  quae  sic  noscitur  cxpc-  A  non  parccrent  pro  quibus  pii  parenlcs  eiiaro  inierflci 
lita,  ni  conlradiciio  magis  fideretur  esse  qnam  po-     non  recnsant. 


Btulatio.  Ibi  enini  Moy&es,  sicut  iii  libro  iegitur  Nu 
merorum  {Cap,  xx,  10),  nimia  Judaici  populi  impor- 
tunitate  succensus,  diiOdenter  excrepuit  dicens  :  Au* 
dite  me^  rebelles  et  increduli :  num  de  pelra  hac  vobis 
aquam  poterimut  ejicere  ?  Quo  sermone  et  ipse  quo- 
que  peccaYity  qui  jam  tantis  miraculis  praeacceptis 
non  credidil  Dominum  quae  fecii  esse  facturum. 
Quod  di«  tum  labiis  $uis  a  priore  constantia  omnino 
di$tinxit  atque  separavit,  quando  istud  ambigue  locu- 
tus  est,.  dum  illa  oertissiina  flde  promisisset. 
Quod  locutionis  genus  Scriplurae  divinae  proprium 
esse  dicimus,  quando  boc  nec  littene  saecuiares,  nec 
Gommunis  usus  exercet.  Hic  autem  Moyses,  sancii- 


Vcrs.  36.  QttOf  sacrilicaxerunt  $cu!ptiUbu$  Chanaatt, 
Vers.  57.  Et  interfecta  eit  terra  in  sanguinibui ,  et 
contaminata  e$t  in  operibu$  eorum ;  et  fornicati  iunl 
in  ob$enatiDnibu$  $ui$.  Adhuc  in  ipsa  auxesi  in  hfs 
duobus  Tcrsibus  perseverat;  quod  schcma  GraBce 
diciiur  climax,  Latine  gradatio,  quia  per  gradus 
quosdam,  sive  in  laude,  sive  in  vituperatione  sensus 
noster  ascendit ;  quam  proximequidem  diximus,  sed 
non  piget  frequenter  repelere  quod  auctoritas  ipsa 
cognoseitur  iterare.  Etqnia  dixerat  filiorum  fHiarum' 
que  $angmnem  fu$um^  adhuc  crescit  invidia,  adbuc 
grande«cil  scelus,  quando  illa  monimenta  charitatis 
borrendis  sculptilibus  sacrificata  memorantur.  Inter- 


late  servata,  hac  tantom  meruit  ultione  percelli,  ne  B  fectam  igitur  terram  crudcles  bomines  debemus  ac- 


ia  terram  introiret  promissionis,  qui  de  Domino  ma- 
gna  promiiiere  non  pnesumpsit.  Nam  post  obilum 
ejus  cum  ad  Je>um  Nave  loqueretur  Dominus  dixit : 
Confortare  igitur^  et  e$to  robu$tu$  valde^  ut  cu$lodia$  et 
faciai  omnem  legem  quam  prcecepit  tibi  Moytes  $ervu$ 
meu$  (Jo$.  I,  7).  Dicendo  enim  $ervut  meu$,  graiiam 
in  eo  mansisse  suae  pietatis  ostendlt. 

Vers.  32.  Non  di$perdiderunt  gente$  qua$  dixerat 
[mss.  A.,  B.,  dixit]  Dominu$  illi$. 

Vers.  33«  Et  commixti  $unt  inter  gente$^  et  didice- 
runt  opera  eorum ;  et  $ervierunt  $culptUibu$  eorum,  et 
factum  e$t  illi$  in  scandalum,  Tanquam  parum  [ed,^ 
parvumj  fuisset  qood  peccaverat  in  deserio  populus 
llebraeorum,  sic  postquam  terras  promissionis  in- 


cipere,  qui  se  magis  iniqua  devotione  trucidarunt ; 
interficiendo  enim  filios  suos,  tam  ncfario  scelere 
parentcB  poiius  videbantur  exstingui.  Tropica  enim 
loculione  posilum  cst  interfectam  terram^  duin  ter- 
reni  homines  dicanlur  malis  aciionibus  iuterempti. 
Exposuit  enim  quemadmodum  interfectam  dixerit 
terram  cum  carnales  et  insipientes  pessima  fuerint 
actione  demersi.  Nam  illi  fornicati  videntur  in  Do- 
niino,  qui  se  adulteiinis  supersiitionibos  pollueront. 

Vers.  38.  Et  iratu$  e$t  animo  Dominu$  in  popuU 
$uo^  et  abominatu$  e$t  htereditatem  $uam, 

Vers.  39.  Et  tradidit  eo$  in  manu$  gentium ,  et  do- 
minati  $unt  eorum  qm  oderunt  eo$. 

Vers.  40.  Et  tributaverunt  eo$  iytimin  eorum ,  ei 


travit,  oblilus  Domini  mandatorumy  cum  illis  se  ma«  C  humiliali  $unt  $ub  manibu$  eorum.  Hoc  quoque  tropica 


giB  gentibus  vetita  societate  conjunxit,  quas  propter 
idolorum  culturas  eis  fuerat  delere  praeceptuin  :  ad  - 
dentes  malum  sceleribus  suis,  ut  se  eorum  quoque 
supersiitione  polluerenl ;  factaqtit  illi$  e$t  $candalum 
[ed.,  in  tcandalum]  repromissioniB  terra,  quae  fuerat 
in  magnum  praeniium ,  Domino  iargiente,  concessa. 
Miserrimi  hominum,  qui  Dei  munus  in  peccata  ver- 
lerunt ,  ut  quod  ille  donaverat  ad  gratiam,  exceden- 
tibus  fieret  ad  ruinam.  Sic  monemur  recte  uti  bene- 
ficiisdivina  largitatcconcessis  :  ne  magis  indeperea- 
mus,  unde  sublevati  fuisse  cognoscimur*  Scandalum 
Graecum  nomen  est,  significans  sinislrum,  quod 
mentes  eorum  in  laevam  partem  perversa  imitaiione 
deduxit. 


locutione  dictum  cst ;  quia  pcrturbalio  animi  r^dere 
non  probatur  in  Dominum,  sed  vindictae  ejus  exd- 
tata  poteutia,  bumana  consuetudine  ira  vociutur. 
Scd  quid  fecil  iratus  ?  Aversus  est  ab  iliis,  quod  ma- 
lorum  omnium  constat  extremum.  Sic  qiiando  illud 
quod  continet  subduciiur,  necesse  est  ut  earum  qam 
continentur  rerum  ruina  protinus  consequatur.  Tra- 
dili  sunl  enim  opprobrio  servituiis,  qui  gloriari 
videbantur  in  iiiolis.  Sequitur,  et  dominati  $unt  eorum 
[ms.  G.  et  ed.,  ei$\  qui  oderunt  eo$.  Quamvis  omnis 
doniinatus  gentilis  videatur  esse  molestissimuB,  ad- 
didit,  qui  oderunt  eo$ ,  ut  gravius  essel  cum  serviret 
infenso.  Nullis  enim  obsequiis  taIis.Dominus  placari 
potest;  nam  qui  semperodii,  semper  iratus  esi.  De- 


364  ^^^*'  3^*  ^^  immolaverunt  fiUo$  $uo$,  et  fi*  D  nique  vide  quid  sequitur,  et  tribulaverunt  eo$  inimci 


lias  $ua$  dcemonii$. 

Vers.  35.  Et  effuderuntionguineminnocentem^  san" 
guinem  filiorum  iuorum  et  filiarum,  Quamvis  in  Scri- 
pturis  divinis  eflfusum  sanguinem  humanum  ab  He- 
bneis  qui  in  terram  reproroissionis  ingressl  sunt,  in 
sacrificiis  daemonum  non  fegatur,  taroen  ab  aetate 
Bcquenti  hoc  fieri  potuisBC  non  dubium  est,  quando 
ec  praesens  Scriptura  indez  probatur  esse  veriiatis. 
El  inspice  qoeroadmoduro  veraci  relatione  peccan- 
lioro  exaggeratur  iniqiiitas.  Primo  enim  dixit :  E/fu- 
derunt  sanguinem  innocentem ;  el  nc  putarentur  ex« 
Iranei,  addidit,  filiorum  $uorum  ct  filiarum^  quorum 
sahisin  humsiM  convcrsationc  dulcissima  csl,  ut  illis 


eorum^  et  humiliati  $unt  $ub  manibut  eorum,  Talis 
ergo  vicissitudo  recipitur,  ut  qui  amanti  Domino  ser- 
vire  noluerunt,  odientibus  inimicis  justo  judicio  pro- 
barentur  esse  subjecii. 

Vers.  41.  Scepe  liberavit  eoi,  Ip$i  aulem  exaeerba- 
verunt  eum  in  con$Hio  $uo;  et  humiliati  iunt  in  tnt^tii- 
taiibui  $ui$. 

Vers.  42.  Et  re$pexit  eo$  eum  Iribularentur  ^  cmm 
exaudiret  orationem  eorum.  Duplici  modo  hic  roiseri- 
cordia  Divinitatis  [ed.,  Domini]  exponitur.  Praemisit 
beneficia,  ct  humana  non  cessavit  iniquitas ;  intulit 
vindiciam,  ci  affiiciis  iierum  dignata  est  donarecle- 
mcutiam  ;  ut  intelliganius  ipsum  ct  bona  pncroiiierc, 


765 


EXPOSltlO  IN  PSALTERICM,  PSAL.  CVL 


m 


et  flagellalis  denuo  sub?enire.  Hoc  eniin  in  liis  ver-  A  bis  similibus  et  virtutiDus  indieatur. 


sibus  reperis,  si  diligenter  intendis. 

Vers.  43.  Et  memor  fuil  lestttmenti  «ut,  et  jHBnituit 
enm  eecundum  multitudinem  mieericordiie  «lur.Causam 
dicit  quare  fuerit  Israeliticus  populus,  cum  sxpius 
peccaret,  auditus ;  nec  usquo  ad  perditionem  debi- 
tam  Dominlmiseratione  pervenerit ;  propter  Testa- 
mentum  scilicet  novum  quod  est  aiternum,  ubi  Domini 
advenios  eluxit,  qui  nulla  succes^sione  muiabilur. 
Ipse  enim  promissus  est  Abrahre,  quia  de  ejns  erat 
semine  nastiturus;  boc  erat  absconditum  in  propbe- 
tis,  sed  Cfangeli  lempore  revelatum  est.  Pctnituit 
antem,  more  bumanitatis  edicilur,  quoe  dum  p(nni- 
tel ,  consuevit  mutare  disposiium.  Apud  Dominum 
enlm  cuncta  certis  modis  ordinnta  discurrunt;  nec 


Vers.  M,  Benedictus  Dominus  Deu$  hrael  a  $(g€ulo 
ct  uique  in  tceculum;  et  dicet  emnis  poptdus»  Fiat^  fiaL 
Ila*c  est  laus  quam  superiore  versu  congregatus 
optavit  populus  [ms,  G,  et  ed,^  congrcgalos  opUivit 
populos]  pcrsonare.  Iloc  eiiam  nunc  sancta  canil  Ec- 
clesia,  qux  se  de  tanto  bono  pra-senti  lcmpore  con- 
solatur.  Scd  hoc  «iicit  ab  isto  sirculo  usque  ad  Ulud 
porpeiuum  sxculum  csse  faciendum,ut  coniinuata 
laus  nunquam  debeal  habere  fastidium.  Sed  cum 
prxdictos  bymnos  devotus  Judaeorum  populus  caoat, 
quis  cst  iste  altcr  qui  dicit :  Fiat,  fiat^  scilicet  (ul 
mibi  videiur)  populus  ille  praeputii  est,  qui  eo  lem- 
pore  iu  flde  non  erat,  quando  psalmus  isle  caneba- 
tur;  qui  tamen  propheti:e  virtute  fulurus  introdu- 


aliquid  novum  conlra  pro^scienliam  ejus  evenii,  dum  B  ctus  esl,  ut  amore  universitatis  diceret :  Fiat^  fiat» 


omnia  quae  sunt  facienda  cognoscit.  Ncccsse  enim 
fuit  ut  nobis  nostro  more  loquerctur,  qui  naturam 
mortaiitatis,  ut  nos  in  xternum  viviflcaret,  assum- 
psit.  Sed  considera  quia  isla  poenitenlia  Domiui  tunc 
fieri  dicitur,  quando  et  nos  poeniientcs  esse  cogno- 
scit.  Talis  enim  nobis  ille  efOcitur,  quales  nos  sibi 
esse  probavcrit.  Addidii,  secundum  multitudinem  m;- 
iericordice  ium.  Ipsa  est  quae  cuncta  peccata  superar, 
ipsa  quae  osque  ad  nostram  carnem  venire  dignata 
esl.  Multitudo  enim  misericordia  juste  dicitur,  per 
quam  mundus  noscitur  esse  libcratus. 

Vers.  ii.  Et  dedit  eos  in  misericordias,  in  conspectu 
ommum  qui  eos  ceperant.  In  misericordias  dicil  eos 
datos,  quia  diversa  charismatum  munera  suscepe- 


Sic  bodieque  in  ecclesiis  orantibus  sacerdotibus 
respondetur  AmeUy  id  esl,  Fiat.  Sic  jain  illis  tempo- 
ribus  ipsi  indicabantur,  qui  nunc  idem  faciunt.Con- 
venit  cnim  magis  haec  verba  ad  talem  ihtellectum 
trahiTe,  quam  librorum  delcrroinatioucs  advertere, 
sicut  quibusdam  placeL 

Conclusio  psalnu, 
Cantalumesl  AUeluia  festivum,responderuntomBia 
titulo  suo.  Nam  licet  divcrsa  dicta  sint,  in  unam  ta- 
men  gratiam  tanquam  voces  canori  organi  convenisse 
noscuulur.  Quapropter  summo  desiderio  supplice* 
mus,  ut  nos  de  beneplacito  sibi  populo  esse  conce- 
dat,  qui  de  pravis  recta,  de  amaris  dulcia,  de  tem- 
poralibus  facere  consuevit  xtcrna ;  quatenus  et  nos 


nint.  Alii  enim  prophetae,  alii  aposioli,  alii  marty-  C  i„  chrisio  Domino  gloriantes  communiter  dicere 


res,  alii  confessores  ex  ipso  populo  Domini  misera- 
lione  floruerunt,  ut  eosdem  poslea  miraculorum  in- 
liijiu  venerareniur  gentes,  quos  ante  velul  abjecta 
maucipia  possederunt.  Sive  magis  ad  diabolum  vel 
ministros  ejus  referri  potesi,  utcorameis  redderen- 
lur  liberi,  qoorum  praviiate  prius  videbnntur  esse 
caplivi.  Unde  Apostolus  dicit :  Principem  potestatis 
aerishujus,  qm  operatur  in  filiis  [ed.,  in  fiiios\  infide- 
Utatis  (Ephes.  ii,  2) ;  et  alibi :  Ut  resipiscant  a  diaboU 
laqueis  captivati  [mss.  A.,  B.,  F.,  capti\  ab  ipso  le- 
cundum  ipsius  voluntatem  (  //  Tim.  ii,  26). 

Vers.  45.  Salvos  fac  nos,  Domine  Deus  noster^  et 
congrega  nos  de  nalionibus. 


mereamur  :  Benedictus  Dominus  Deus  Israel  a  sacul^ 
et  usque  in  sceculum .  Memioisseautcmdcbemus  qood 
bic  psalmos,  quamvis  habeat,  Peccavimus  cum  patri' 
bus  nostrist  injuste  egimus,  iniquitatem  fecimus^  ad 
pteuiteiiies  tamcn  non  debeal  applicari.  Primum,  coi 
festivum  A//^'tt;a  prxmi^sum  est;  deiudoquia  loqui- 
lur  populus  Ilebraeorum,  cum  singulae  personae  poe- 
nltentibus  dentur ;  tertio  plus  historiam  continet 
qu:im  delicla  deplorat.  In  mullis  prxterca  psalmis 
de  peccati  salisfaciione  breviter  invenis  dici ;  cum 
tamen  non  ad  ipsam  causam  videantur  aptari. 

EXrOSITIO  IN  PSALMUM  ^VI. 

AUeluia. 


Vers.  46.  Ut  confiieamur  nomini  sancto  tuo,  ct  glO' 
ri,  mur  in  iaude  tua.  Populus  illc  cui  ab  iniiio  psalmi  D     Q"oniam  psalmus  iste  cum  aliis  duobus  soperio- 
isiius  verba  dedimus,  poslquam  se  copia  Dominicae     ribos  Bimili  titulo  pranolatur,  convenire  potamos  nl 


laudis  explevii,  sexia  narratione  Patrem  Domlnom 
deprecatur  ul  Ecclesiam  suam  de  gentium  congre- 
gatione  perflciai.  Illud  quoque  subjungens,  etglorit' 
mur  in  laude  tua,  nou  in  humana  jacianlia,  setl  in 
te,  obi  est  revera  flxa  glor  a,  et  sine  flnc  laeiitia.  Et 
intocre  qood  hic  salvare  dicitiir  Pater  ;  legitur  etiaro 
et  Filium  salvarc,  ut  est  illnd  :  Venit  FiUus  hominis 
salvum  facere  quod  perierat  {Luc,  xix,  10).  Prxdica- 
tur  etiam  salvare  Spiritum  sanclum,  ut  est  iHud  ad 
Titum  :  Salvos  nos  fecit  per  lavacrujn  regcnerationis  et 
renovationis  365  Spiritus  saneti  (Tit,  iii,  5).  Sic  iu- 
divisjbilis  Trinitaiis^qiia^itas  atquc  uuitns,  et  ver- 


nos  qooqoe  ipsorum  relaiiones  sub  ona  exposiiione 
memoremus;  quatenus  muiius  tanti  sccreti  facilios 
possit  inielligi.  In  primo  AUeluia  commendator  po- 
polus  Judaeorum,  de  quo  nulla  querela  esU  Secondo 
eos  commemoral,  qol  in  eadem  gente  creberrimis 
offensionibiis  erraverunt,  et  ad  Domini  gratiam  ipsius 
miseratione  reversi  sunt.  Hic  aniem  commonetur 
popiilus  Christianus,  ut  laudes  Domini  pro  collalis 
sibi  beneflciis  debeat  personare.  Slc  [ed.,  hic]  bre- 
viter  polestinielligi,  qnml  in  unoquoque  eorum  debei 
inquiri.  Unde  nonc  prophcla  (ul  diciom  est)  coni. 
monet  popolom  Cbrisiiaiium^ivui  Doamiir«L«.m^^v^^ 


767  M.  AURELH  GASSIODORI  768 

MlTatus  est,  ut  confitendo  pr«terita ,  novam  cantet  A  nieniDt.   SigniflcAl  antem  specialiler  popnlos  gen« 


iiUlma.  Voi  isu  suavis  est,  bic  sernio  festifus  est. 
Qoaproptor  veneraiiter  audiamus  stupenda  magBalia, 
<iwe  tanli  lituli  spiendore  praeiiotantur. 

Divitio  psalmi. 

Post  Hebraici  populi  confessionem,  de  quibus  pr«- 
eedentcs  pialmi  locuti  sunt,  propheta  venit  a«i  po- 
piilum  Christlanum,  qui  per  spaiia  totius  orbis  su- 
perstitionum  solitudine  atque  errore  vagabatur  :  in 
prima  sectione  commonens  eum  ut  laudes  Domini 
debeat  confiieri,  quoniam  ejosglorioso  sanguinere- 
demptus  Ecclesias  accepit,  qui  per  aras  dxmonum 
lucosque  stolto  rapiebatur  errore.  Secuiida  graiias 
dicit  Domino  peragendas,  qui  geniilimn  animas  ve- 


liom,  qui  sanguine  Domini  redenpti»  et  de  potesute 
diaboU  ipsius  miseratione  sublati  sunt.  TanU  eoim 
darilii  rigeos  atqoe  stopida  manus  illlus  fuit,  ut  nisi 
fuso  sacro  sanguine  laxari  duUo  tempore  potulsset. 
Nam  ad  eos  pertinere  quod  dieitur,  sequenlia  dedt 
rant. 

Yers.  S.  De  regionibu$  congregavit  eo%  ;  a  9oli§  ortn 
ei  occasu^  ab  aquHone  el  mari.  Per  figuram  periphnh- 
sim,  qiiai  Latine  diciiur  per  circuitum,  exponit  dia- 
bolicse  dexter»  qun  fuerit  potesUs  intoto  orbedif- 
fusa ;  nt  beneAcium  sancts  incarnationis  hominibot 
iniiotescat,  qux  et  auctorem  perniciosum  majetutis 
suae  poientia  religavii,  et  vincto  Yasa  mortis  eripuit. 


....  .  ,         Dixit  prius,  De  regtombus.   Et  ne  puUres  de  paucis 

riUtls  pabulo  jejunas,  religionis  su»  uberlate  saiia-  ,,        ...  .        jj.j..        #•  _^     •  Jl    -« 

_,_    _  *^ ■*  *_, J^    _^ ^ .  ^ ^.,.  B  provinciis  congrcgato»,  addidil, «  «o/»  or£i»  et  occatm^ 

ab  miuilone  et  mari.  Ctim  tres  cardines  roundi  desi* 


flly  et  eorum  vincula  peccatorum  inexsuperabili 
tirtule  dirupit.  In  lcrlia  P.itri  gratias  pr:^:cipit  esse 
referendas,  quia  Dominus  Christus  adveniens,  dia- 
boii  pof  las  ai:<eas  veciesqoe  ferrcos  omnipoientiae 
luafe  majc^tate  confregit.  Quarta  Domiiio  Christo  sa- 
crifleium  latidis  a  sac<;rdotibus  commonet  ofleren- 
dum,  qui  inter  saeculi  htijtis  immanisbimos  floctus 
Ecciesiaruin  gubernationi  qnasi  quibusdam  navibiis 
pnesidere  iioscuntur  :  describens  quemadmodum  et 
ip^orum  tentationibus  virtus  divina  subvenire  digna- 
tor.  Quinu  iterum  dicit  a  sacerdotibtis  el  senioribus 
Dominum  esse  laudandum,  qui  squalcnlem  mundom 
•ridiute  peccati  in  amoenissimam  jucunditatem  cos- 
lesti  munere  commutavit ;  quod  vidcntes  rccti  corde 


gnaverit,  pro  quarto,  id  est  pro  ausirali  posuit  roa- 
re:  ab  illa  parte  Oceanum  volens  inteliigi,  qoi  cun- 
cUm  mundi  marginemdicitur  circumire.  Similis  est 
et  illa  descriptio  in  Genesi,  nbi  semini  Abrahae  oni- 
versum  orbem  promittit,  dicens :  Leva  oeulo$  tuoSf  H 
vide  a  toeo  m  qno  nunc  lu  es^  ad  aqmtonem  etau$irum^ 
ei  ad  orientem  et  ad  maret  quod  eU  occasus  (Gen,  xiii, 
14).  Occasut  enim  dicitur,  quasi  borarum  casus.  lU 
mare  quod  hic  posuit  pro  atistro»  ibi  pro  occidente 
constat  esse  nomiuatum.  Vocabulum  siquidem  istud 
pro  qtialibet  partc  mundi  potest  coropetenter  apuri, 
qiiando  uiiiversam  ttTram  circnlo  fertur  sus  perra- 
gationis  includerc.  Unde  evidcnier  advertitur  bint 


nimia  exsullatione  gaudebunt.  llludantem  conside-  ^  „^^^^t^^  «j    „.:  „^.«  «...  i^  i..^«.:-  ai^-.    «^^  a^ 

^  ^  , .  G  generalem  aduiiaiionem  non  de  Judasis  dici,  sed  de 

rtDdom  esi,  quod  praedictae  partes  similibus  versibus 
iDthoare  noscuntur.  Quod  genns  carminis  a  magi- 
tirit  saecnlarilms  intercalare  vociutur  :  ubi  adco  re^ 


petitio  crebra  geminatur,  ut  neccsstria  commoniiio 
frequenti  repeiitione  dulcescat. 

Expotitio  psatmi. 

Vers.  1 .  Confitemini  Domino,  quoniam  bonut^  quo- 
nkm  in  tceculum  mksericordia  eju$.  Praeviilens  pro- 
pbeUpopuluro  Christianum  tdveOtu  Domini  gratiam 
perceptunim  :  ne  securiiale  Unti  lieneflcii  aliqua 
negligentia  lenUretur,  commonet  eum  et  prodere 
peccaU  sua,  et  Itudes  Dpmini  personare  :  quia  hoc 
verbum,  confiieri^  ad  ulnimqne  diximus  pertinere. 
lUe  enim  praeconia  Domini  stluiariier  assumii,  qui 


Ecciesia  catlidica,  qu»  ex  toto  orbe  noscitur  con- 
gregata. 

Yers.  4.  Erruverunt  in  toliludine  in  siVdlale,  tiam 
cimtaiit  habitationit  non  invenerunl. 

Vers.  5.  E$urientet  et  tHientet^  anima  eorum  in  iptit 
defecit.  Qutrovis  diversae  gentes  gauderent  nuroero* 
siuio  populoruin,  tamcn  in  solitiidine  versabantur, 
cum  nullos  verissimos  doctores ,  nuliaro  Ecclesltm 
babere  probarcntur  ;  quia  superstitiosa  gentUitts 
viam  civitatit  Domini,  ubi  babitare  debuisset,  nec- 
dum  cuin  idolis  sacriflcaret,  inYenerat.  Eturientet 
tuiem  et  titientes  cavmot  hiijus  saeculi  signiflcat  vi- 
ros,  qui  veriuiis  semius  diversis  opinionibus  exqui- 
rebant.  Sed  quoniam  non  crediderant  ejus  Auctori, 


prius  eam  delictoruro  suorum  confessione  placaverit.  D  in  vera  sapientia  non  poterant  inveniri.  Sequitur, 


Sobsequilur  etiam,  quoniam  bonut ,  ut  peccaioribos 
tltconfldeniia  post  satisfactioncm  pio  Domino  sup- 
plictre.  /n  tceculum  vero  bic,  signiflcat  in  xternum : 
qoit  nullum  tempus  est  quod  tb  ejus  misericordit 
reperiaiur  exceptum.  Naro  et  bic  consuevit  parcere, 
et  Ibi  fidelibus  dignabiiur  oetema  pnemia  condonare. 
lu  fit  ut  semper  bonut  supplicibus  suis,  semper  mi- 
^icors  approbeiur ;  nam  cl  cuni  judicat  bonus  est, 
quia  jusiiiia  bona  esi. 

Vers.  2.  Dicant  nunc  qui  redempti  tunt  a  Domino^ 
SQQ  quo$  redemit  de  manu  inimici.  Dieant  utique 
AUetuia,  qtiod  titulus  ait,  et  se  jucuiidis  exsullaUo- 
^Aus  cooiolenlur  qui  ad  Dorolui  grttiam  venirc  me- 


oiitma  eorum  in  ipsis  defedt.  In  ipsM,  utique  labori- 
bus  tique  studiis  eorum  animosius  latsata  succii- 
buit :  quia  sic  Deum  desiderabant  quaerere,  quein- 
tdmodum  non  poterant  invenire. 

Vers.  6.  Et  clamaverunt  ad  Dominum  cum  tributa- 
ren/tcr,  et  de  necestitalibut  eorum  liberavit  eot. 

Vers.  7.  Et  eduxit  eot  in  viam  reclom,  ut  irenl  in 
cieitatem  habitationit.  Quemadmodum  duobus  versi- 
bus  superioribus  tlescripsit  errante^,  itt  nuncdoobus 
aliis  refcrt  ad  Domini  dona  redeontes.  Clamavervni^ 
significat  magno  desiderio  qucsierunt.  Qoae  umeo 
compuncUo  a  Domino  venil,  ut  illod  desideranler 
l)etalur,  quod  cognoscitur  esse  proncuoin.  Et  ot  vioi 


7G9  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CVI.  776 

Iptiug  neiuinis  indicarel,  addiJit,  cum  tribulariHiur.  A  gravius,  animain  probatur  afnigere.  Fcrruni  siRniflcit 


Quo  lempore  clamor  c^rdis  toiis  viribus  excilatur» 
quando  et  imminens  periculum  limetur,  et  praesum- 
ptio  bumana  subdueilur.  Sed  vide  quid  clamor  iste 
praestiierit;  videlicet  ut  ei  4e  necmitaiibui  liberaren" 
iur^  et  semitas  veritatis  agnoscerent ;  qualenus  qui 
pridem  in  invlo  errore  ▼.igabaniur,  acrepta  via  san- 
cljssimse  religioois  ad  Ecclesiae  beatx  feliciter  atria 
pervenirent. 

Vers.  8«  Confiteaniur  Damno  miiericordia!  eju$^  ei 
mirabHia  ejui  fHiii  hominum.  Venit  ad  secnodam  se- 
ctionem,  in  qua  commonet  jam  fldeles  ut  Domino 
gratias  referre  non  desinam,  qui  ejus  copiosa  bene- 
flcia  perceperunt.  Veraciter  autem  et  saluiariter 
dictam   est  d^bere  Domino  confiieri   misericordiai 


duritiam  malorum,  quoniam  ferreum  pterumque  dl« 
cimus  quod  durura  essc  monstramus. 

Vers.  II.  Quia  exacerbaveruni  eloquia  Doudni^  $i 
coniilium  Altiisimi  irritaveruni* 

387  ^crs.  i2,  Ei  humiliUum  eet  in  laboribui  c#r 
eorum ;  ei  infirmali  iunt ,  nec  fuii  qui  adjuvarei.  1n- 
(uendum  est  quod  in  bis  duobus  versibus  flgura  si| 
parison,  id  est  aequaiio  sententlae;  eiponit  enim  in 
primo  versu  quemadmodum  peccaverint,  et  in  sc- 
cundo  quae  receperint.  Quod  schema  in  hoc  psalmo 
rrequenler,  diligens  lecior,  invenies.  Oe  iliis  eniu 
dicit  qui  iedebant  in  ienebrii  ei  umbra  mortii^  quia 
C('nira  Dominl  eloquia  facientes,  in  f jus  rfgulis  vi« 
vcre  respuebnnt.  Et  necesse  erat  ot  patereulur  ira* 


saas,  quia  quidquid  in  nobis  videtur  laudabile,  ejus  B  tum »  quem  judicabant  esse  temnendum.  Deniqoo 


constat  esse  clementiae,  qui  peccaia  relaxat,  spem 
tribuit,  etad  booitatissux  dona  perducit.  Nam  quod 
dicit  pluralller,  miiericordiai,  illud  signincat,  quo- 
niam  multis  quidem,  sed  diversa  largitur,  sicut  dicit 
Apostoliis  :  Sed  unuiguuque  proprium  donum  habei 
ex  Deo^  unui  quidem  itc,  aliui  autem  iic  (/  Cor.  vii,  7). 
Quapropterpio  Domiuo  seinper  dignum  est  coafiteri^ 
qui  nos  et  a  periculis  liberat,  ei  splendore  suae  pic- 
tatis  illuminat.  Miracula  vero  quae  fecit  tempore  in- 
carnalionts  suae,  per  evangelistas  et  apostolos  po- 
stferis  dicii  esse  praedicanda,  sicut  conslat  efl^ecium. 
Uemento  autem  quod  hic  versus  per  quatuor  divi« 
SlQnjes  usque  ad  fincm  $ine  aJiqua  pcrmuiaiione  re- 
peiitur,  ut  sicut  de  qualuor  mundi  partibus  dicit 


vide  quid  sequilur,  et  comiUum  Aiiininu  irritaverunt» 
Irritaverunt  plaoe,  ut  qui  superbi  in  prosperitaiibos 
exstiterunt,  in  tribuiaiionibus  et  angustiis  bumilea 
redderentur.  Justum  consilium,  saluberrima  medl- 
cioa,  ut  morbus  Bxculi  contrario  remedii  munere 
curaretur.  Adjecit,  infirmati  «tin/,  id  est  a  Baccun 
praisumptione  dejectisunt;  ut  facilius  ad  poenitentia 
remedia  pervenireut,  si  incitameiita  contumaci» 
perdidissent.  Additum  cst,  nec  fuU  qui  adjwoarei^ 
subaudicndum ,  alter,  Nemo  enira  prxsiat  peri"- 
clitaiiti,  nisi  cui  omoipoleus  Dcus  pracccperii  sub« 
veiiire. 

Vers.  i5.  Et  clamaveruni  ad  Dominum  cum  tribuia'' 
rentur^  et  de  neceuitatibui  eorum  liberavit  eoi* 


Ecclesiam  congregatam,  ila  de  toliJem  cardinibus  G     yers.  ii.  Et  eduxit  eoi  de  lenebrii  et  umbra  moriis^ 


orbis  laudes  mi^ericordide  ipsius  devotis  mentibus 
offeraniur. 

Vers.  9.  Quia  satiavit  animam  inanem^  ti  animam 
eeurientem  iatiavil  bonii.  Inanii  est  anima,  quando 
mundi  perirersilatibus  occupata,  ad  Creatorem  suum 
reverti  nulla  devotione  festinat.  Animam  vero  eiu- 
rientem  dicit,  quando  Jam  divina  graUa  vjsitata  ad 
Domini  [mst.  A.,  B.,  F.,  a  Dominoj  desiderat  veuije 
medicinam.  Q<iod  facturo  est  in  gentibus,  quae  inten- 
tionem  suaiu  primum  in  idolorum  vauis  desideriis 
eccupabant ;  tunc  enim  erant  inanes  et  vacu«, 
quando  boiiis  fruclibus  privabantur  elusae.  Secundo 
eiurientes  iotiatte  sunl,  quando  Domiiii  miseratione 
commonit»,  vota  sua  ad  poeoitentiaestudia  transtu- 
i^rdnt. 

Vers.  iO.  Sedentci  in  lenebris  el  umbra  mortii: 
vinculii  iigaioi^  in  mendicitate  et  (erro,  Genlium  qu  e 
ante  adventum  Domini  fuerunt,  iu  hoc  versu  vita 
describitur ;  iedebant  enim  tii  tenebris^  qiioniam  [ma. 
A.,  B.,  F,  quando]  vacualae  lumine  fidei,  perfidiae 
raecitate  reddebantiir  obscurae.  Et  cum  dicit,  ieden^ 
teif  ostendit  eas  longo  situ  ibidem  fuisse  versatas. 
Umbra  mortii  fuit  sseculi  istius  vita  vitiosa,  quac 
illius  fiiturae  monis  teterrimam  portabat  im^ginem, 
Vinculii  utique  ligati  erant,  qui  dominatione  diaboli, 
licccatonmi  tenebautur  nexibus  obiigati.  Mendicilas 
9d  iudigeDiiam  boni  pertiuet :  ubi  mulio  gravior 
cst  omnino  penuria,  qux  nou  corpus,  sed»  quod  e^t 


et  vincula  eorum  diirupit,  Ecce  quare  bumiliaii  sodI, 
quare  inflrmati;  scilicet  ut  ad  Dominum  clamarent^ 
deiicta  propria  coiifitenles.  Silebaot  enim  in  eiatiooe 
pbsiti ,  velut  insensaia  pecora  nuLIum  verbum  salii- 
tare  fundebant.  Compunclio  facta  est,  et  tunc  vocem 
proficuam  reddiderunt.  Et  inspice  misericordi»  Do- 
mini  quibus  distinctionibus  exponuniur.  Primo,  d$ 
neceiiitate  [■  d.,  neceaitatibui]  liberami  eoi^  qui  pre- 
roebaiitur  servituie  diaboli.  Deiude,  a  superstitionoBi 
suarum  Unebrii  eduxii  aniroas  peccatorum  sordo 
polluias.  Tertio,  non  dixit,  vincula  sorum  solvit,  sed« 
ditrupit.  Sic  diaboli  tyrannica  poteatas  Cbristo  ?o* 
niente  disrupia  est ,  ut  nunquaro  iu  illam  qua  fuit 
doniiiiationem  redire  pracvaleat. 
D  Vers.  15.  Confiteantur  Domino  mi^ericordia:  ejuSf 
et  mirabilia  ejui  filiii  Iwminum,  Venit  ad  terjiam  se- 
ctioneni,  ubi  iilum  versum  repetit,  quem  io  secundt 
parte  jain  dixit.  Hi  suiit  intercalares,  qoasi  in  medio 
calle  posili,  iil  esi  in  carinlnls  itinere  constituti. 
Admooet  enim  liberatoi  [mis.  A.,  B.,  F.,  liberatori] 
gratias  agere,  quia  jauuas  peccaiorum  et  malorum 
omniom  claustra  virtus  divina  coQfregit. 

Vers.  16.  Quia  contrivit  portai  areai^  ei  veetee  fer» 
reoi  confregit,  Ilaec  est  causa  qua  dicit  Domioo  cor« 
fitendum,  qnia  pro  liberatione  nostra  portas  (Bnaas 
vectesque  confregit^  ut  ipso  nobis  viam  prabeote»  vi« 
tam  isum  possimus  sub  securitate  transire.  PorCar 
suut  denece  hominum  consuetudines  vitiosaey  qiue 


771 


M.  AUnELH  CASSlODOm 


774 


not  iia  \n  pcccalorum  alriis  recluduni,  ui  exeundi  A  siquidem  scrmo  ad  concordiam  pertinel,  noo  ad  di- 


liequeant  praeliere  licentiam.  Vectes  antem  ferreos^ 
spiritus  iinmundos  non  improUe  viilcmur  accipere, 
qui  illas  januas  peccatorum,  ne  circumdatos  exire 
liccAt,  obscrare  [mst,  A.,  B.,  F.,  observare]  noscuntur. 
Haec  enim  duo  metalla  pro  fortitudine  delictorum 
▼identur  adhibita.  Sed  ista  bominum  viribus  desperata 
virtus  divina  confregitf  quando  pericliiautes  adTenlus 
8ui  luminc  miscrata  respexit. 

Vers.  17.  SuscepU  eos  de  via  iniquitalis  eorum  : 
propiir  injustUias  enim  suas  humiliali  sunt.  Quamvis 
omnla  Dominus  majestatis  suae  prsesentia^  complere 
vidcatur,  tameu  sie  a  peccatoribus  longinquus  red- 
ditur,  ut  non  ei  fiant  proximi,  nisi  quando  ad  eum 
Ipsius  miscratione  veneriiit  compuncti.  Sed  quantum 


stantiam  potestatis;  nam  aeqnalitatem  esse  in  Trini- 
tate  potenti»  vel  nalurae,  in  Scripiuris  divinis  fre- 
queiiter  asseritur ;  quod  inter  alios  decenter  a  Patre 
nostro  Augustino  in  libro  Testimoniorum  constat  esse 
collectum  (Et  ser.  181,  de  Temp.). 

Vers.  21.  Confiteantur  Domino  misericordlcB  ejus^ 
et  mirabilia  ejus  /S/tts  hominum.  Quarta  sectio  repe* 
tiiis  versibus  iniroitur,  quibus  expositio  praedicta 
sufficiei.  Gommonet  autem  sacerdotes  ut  Domino 
sacrificeiit,  et  mirabilia  ejiis  populis  non  desinant 
prxdicare. 

Vcrs.  22.  Et  sacrificent  sacrificium  laudis,  et  pro- 
nuntient  opera  ejtu  in  exsultalione.  Domino  sacrificiura 
reddit  qui  laelua  hostiam  laudis  obtolerii  :  qnia  mulio 


noceat  ista  dcsertio,  patenter  exponiiur;  dicii  enim,  B  praestantius  est  cnm  bonis  aciibos  psalmodiae  ilti 


propter  injastilias  suas  humiliatos;  non  ilb  hnmilitate 
vitali :  alia  est  enim  illa  humilius  qux  erigit,  non 
isia  quoc  dejicit.  Humiliatur  quippe  in  iuteritum,  qui 
ad  illain  non  meruerit  pervenire  medicinam. 

Vers.  18.  Omnem  escamabominata  est  anima  eorum^ 
et  appropiaverunt  [mss.  A.,  B.^V.yappropinquaverunt] 
usque  ad  portas  mortis.  Quantum  ad  litleram  pertinel, 
languenlium  consuctudo  describitur,  qui  per  fastidia 
cibl,  discrimen  incurrere  probantur  exiiii.  Sed  bic 
spiritalem  escamf  id  est  legem  Domini  et  salutarla 
praecepta  potius  debemus  advertcre,  unde  fidelis 
anima  vivit,  et  copia  superna  reficitur  :  de  qua  im- 
piorum  mens  exiiiosa  fame  jejuna  est,  dum  a^grotante 
anima  bonarum  rerum  noscitur  susiinere  penuriam. 


jubilationes  offerre,  quam  pecudum  victimas  immo- 
lare.  Nam  qnalia  sacriQcia  sint  praebenda  conse- 
quenter  exponit ;  scilicet  ul  388  praedicatores 
beneficia  ejus  tacere  non  debeanl ;  quatenus  et  ipsi 
reddant  debitum ,  et  fidelibus  competens  doctrina 
[mss.A.,B.,F.,  medicina] monstrelur.  Sed  qualis  sit 
ista  pronuntiatio  aptissimo  verbo  declaratur,  id  esi 
tii  exsultatione;  non  tristis,  non  diffidens,  sed  laelus 
alque  promptissimus,  ut  ab  audientibus  possit  intel- 
ligi  confidentia  praedicantis.  Illa  enim  celerius  ac- 
quiescimus  credere,  quoe  doctores  videmus  fixa  el 
grata  niente  prapdicare. 

Vers.  23.  Qui  descendunt  mare  in  navibus^  fadenieM 
operationem  in  aquis  multis,  Cum  dicit ,  descendunt 


Gravis  morbus  et  exsecranda  calamitas,  divinae  legis  C  miire,  significat  sacerdotes  qui  saeciili  istius  procel* 


appetentiam  non  habere ;  nam  unde  possit  vivere,  si 
suam  vitam  coepcrit  non  ainare  ?  Ilinc  factum  est  ut 
ad  illa  clanstra  moriifera  vcnirent  [ms.  G.  et  ed.,  vc- 
niretur];  quae  ideo  non  sunt  ingressi,  quoniam  erant 
Domini  miseraiione  libernndi. 

Vers.  19.  Et  clamaverunt  ad  Dominum  cum  tribu" 
larentur,  et  de  necessitatibus  eorum  Hberavii  eos.  Istuin 
versum  constat  esse  repelitum ,  quoniam  in  simili 
eauisa  unam  decuit  esse  sententiam. 

Vers.  20.  Mitit  verbum  suum  et  sanavit  eos^  et  eri- 
pHit  eos  de  interitionibus  eorum.  II ic  agnoscimus  qua- 
lis  languor  sit  spirituales  delicias  fastidire,  ul  sola 
coele!>tis  Medici  prxsentia  tale  potuisset  periculum 
aegritudinis  amputare.  Venit  enim  Dominus  Salvator, 


losa  descendunt.  Nam  cum  dicit,  descendunt^  ostendit 
inferiora  loca  esse  saeculi,  ad  quae  descendi  posse 
testalur.  /n  navibus  aotem  (ut  saepe  diximus)  Eccle- 
sias  significat,  quae  ligno  crucis  mundi  istius  tem- 
pestates  enavigant.  Sic  enim  mare  descenditur  atque 
transilur,  si  tutissimis  navibus  insideatur,  ubi  gu- 
bernator  est  Chrislus ,  ubi  remiges  apostoli ,  et 
sanctorum  pontificum  beata  colleclio.  Sequitur, 
faeientes operationem in aqus  muliis.  Adhuc  in  cadem 
comparatione  persistit.  Sacerdotes  sunt  enim  qui 
operantur  in  aquis  multis,  id  est  praedicant  populis 
Cliristianis.  Aquas  enim  multas^  populos  significare 
non  dubiuin  est,  quando  in  Apocalypsi,  quid  essent 
aquce  interroganti  Joanni  responsum  est  :  Populi 


qui  nos  reficeret  ac  sanaret :  nc  spiritualis  cibi  jeju-  D  sunt  (Apoc.  xvn,  15).  Quis  autem  terior  potest  e>se 

nla  peccatorum  corda  consumerent.  Nam  qtiod  ait,  intellertu> ,    nisi   quein   tantae  veritatis  confirmat 

Misit  verbum  suum,  ad  chariialem  diciiur  Putris,  non  auctoritas  ? 

^d  imparililatem  polenliaj ;   nam  mitlitiir  et  a  Filo  Vers.  24.  Ipsi  viderunt  opera  Domini^  et  mirabilia 

Spiritus  sancius,  sicut  et  ipse  in  Evangelio  ait :  £x-  ejus  in  profundo.  Ipsi  prxdicatores  qui  operas  ejus 

pedit  vobis  ut  ego  vadam  :  si  enim  non  abiero,  Para-^  spirituali  inlelligentia  cognoveruiit ;  ut  mare  Ru- 

clitus  non  veniet  ad  vos;  si  autem  abiero,  mittam  eum  brum,  baptisrnuni ;  ut  Jonae  triduanam  illam  ferini 


ad  vos  {Joan.  xvi,  7).  Et  iteruin  Filius  mittitur  ab 
Spiritu  saiicto,  sicut  Isaias  de  Christo  ait :  Spiritus 
ihmini  super  me,  propter  quod  unxit  me^  evangelizare 
pauperibus  misit  me  {hai.  lxi,  1).  Mitlitur  etiam  po- 
tior  a  minorc,  sicut  Tobia<^  angclum  misit.  Sed  neque 
minor  est  Filius  dum  a  Pdtre  mitlitur,  nec  Spiritus 
sanctus  Filio,  quoniam  ab  codem  destinatur.    Isie 


ventris  innoxiain  habitationem  sepulerum  Domini 
sigoificare  cognoscerent;  et  his  similia,  quae  Scri- 
pturarum  divinarum  praefigurationibus  agebantur. 
Eoque  fit  ut  mirabilia  ejus  in  profundo  respiciant  qui 
operas  ejus  spirituali  aeslimatione  considerant. 

Vers.  25.  Dixit,  et  stelit  spiritus  procelUe,  et  exat- 
tati  sunl  fiuctns  ejus. 


773 


EXPOSITIO  IN  PSALTKniUM.  P8AL    CVL 


774 


Vers.  96.  A$ccnduni  mque  ad  coslosj  el  descenduut  A  Sulijungilur  rcpetiia  quiJem ,  seJ  niiiils  graUi  cou- 


mque  ad  abysso$ :  anima  eorum  in  mali$  tabe$cebai, 
Ne  illi  quos  superius  diiit  operain  Domif/i  in  pro- 
fundo  ftosse  conspicere»  aliqua  elaiione  turgesccreot, 
nuRC  eorum  procellas  el  flucius  conscquenter  expo- 
nit.  Dixit,  et  $tetit  $piritu$  procelUe^  signincal  qua  ido 
Domin.18  tempestates  tribulaliouum  nostrarum  pia 
miseraiione  suspendit :  ne  malis  crescentibiis  obrua- 
niur,  sed  iterum  nisi  ipso  protegente  liberemur.  Haec 
di'atio  nobis  fit  majoris  causa  periculi.  Exaltanlur 
eniin  fluctu$  in  mentibus  humanis,  quando  putamus 
meritis  nostris  attribui,  unde  sola  videmur  divina 
gratia  posse  liberari.  Sed  isli  puetu$  narratione  pul- 
cherrima  describuntur.  A$cendunt  enim  u$que  ad  cos- 
los^  quando  saeculi  elationibus  eriguntur ;  descendunt 


ciusio ,  ut  de  necessitaiibus  cunctis  iiberaretur  animut 
.Tstuantis. 

Ters.  51«  Conp'eantur  Domino  misericordios  ejus^ 
et  mirabilia  ejus  fiiiis  hominum,  Venit  ad  quiniaiii 
sectionem,  ubi  gratias  agere  Domino  sanctam  monet 
Ccclesiam  :  quia  diversa  bencflcia  humano  generi 
pius  roiserator  indulsit.  Sed  inspice  quod  eumdem 
Tcrsum  quarto  repeiiit;  ut  quadrifaria  illa  mundi 
divisio,  quain  superius  dixit,  a  $oli$  oriu  et  occatm^ 
ab  aquiione  et  mari ,  his  concordans  partibus  red- 
deretur ;  quatenus  fideiis  confess  o  uluque  eadem , 
ubique  celeberrima  cantaretur.  Congruebat  enim 
ut  unam  religionem  ,  unum  populum  .  unam  Cc- 
clesiam,  una  quoque  sanctitas  prxdicaiionis  iudu- 


usque  ad  aby$so$,  cum  in  desperaiioiiein  metumque  B  deret. 


pervenerint.  Et  vide  quid  sequitur,  anima  eorum  in 
mali$  tabe$cebat ;  utique,  quoniam  usque  ad  profundas 
abyssos  formidine  faciente  descenderant.  Tabescebat 
enim  et  in  bono  positum  est,  sicut  irigesinius  octa- 
vus  psahiius  dicil :  Et  tabe$cere  fecisti  sicut  araneam 
ttnimam  ejus  {Psal,  xxxviii,  12).  SeJ  hic  ideo  adililum 
est,  in  mqlis^  ut  in  qua  parte  positum  sit,  ab.colule 
debuisset  intelligi. 

Vers.  27.  Turbati  sunf^  et  commoti  $unt  $icut  ebriu$y 
et  omni$  $apientia  eorum  devorata  est.  De  ipttis  adliuc 
dicit  de  quibus  superius  ait,  anima  eorum  in  malis 
iabe$cebat»  Turbati  $unt ,  ad  confusionem  pertinet 
sensus;  commoti  $U7it,  ad  iras  protinus  evomendas. 
Quapropter  talium  $apientiam  dicit  esse  deglutitam. 


Vers.  32.  Et  exaltent  eum  in  eceiesia  plebis,  et  m 
calhedra  seniorum  [ms.  G  et  ed.,  $enum]  iaudent  eum. 
Exailari  dicit  Dominum ,  qui  supra  omnes  coelorum 
terraruiiiqtie  potestates  excelsus  est ;  non  quod  illi 
quidquani  possit  addi ,  sed  ul  nos  in  ipsius  exalta- 
tione  debeamus  augeri.  Nam  quando  eum  cogitamus 
atque  laudamus,  immensus  et  incomprehensibil  g 
apparet  Aliissimus.  Hic  autem  piebem,  non  quodcan- 
que  abjectum  hominum  genus  debemus  accipere,  sed 
illam  nobilem  veraque  religione  pollentcm ,  qoa 
Dominum  religiosis  actibus  semper  exaltat.  Nam 
cuni  dicit,  et  in  cathedra  $eniorum  laudent  eum,  omaet 
doctores  prxcipit  laudes  Domini  personare ,  qai  im 
cathedra  $eniorum  residere  noscuntur;  Id  ett  qui 


qtiia  sapiemia  non  potest  nisi  apud  quietos  et  im- q  successorcs  veterum   pontificum  esse  meraerunt» 


perturbatos  animos  inveniri.  Sapientia  eorum  bene 
de  illis  dicitur  qui  sibi  ante  videbantur  esse  doctores : 
sed  eam  constat  esse  deglutitam ,  qux  periurbatis 
mentibus  non  praevalet  apparere.  His  igitur  e\em- 
plis  monentur  sacerdotes ,  ut  Domino  suppliceni ; 
qiiatenus  cor  eorum  in  humilitaie  consolidci»  ne 
diabolicis  tentationibus  ventilentur. 

Vers.  28.  Et  clamaverunt  ad  Dominum  cum  tribu- 
larentur^  et  de  nece$$itatibu$  eorum  iiberavit  eo$. 

Vers.  29.  Et  $tatuit  proceliam  eju$  in  auram,  el  st- 
luerunt  fluctrn  ejus,  Illi  velut  ebrii,  quorum  sapientia 
deglutiia  videbatur,  clamore  salubri  ad  vitalla  con- 
silia  redierunt.  Ad  Dominum  quippe  conversi,  coe- 
perunt  esse  jam  sobrii.  Quid  autem  egcrit  auxitiaris 


369  Cathedram  siquidem  doctoribus  dari,  in  primo 
psalmo  sufficienter  exposituin  est. 

Vers.  53.  Quia  p0$uit  flumina  in  deeertum,  et  eaatm 
aquarum  in  $itim.  Cautam  reddit  quare  debett  Do- 
mitio  confiteri  turba  fidelium :  qiiia  reprobata  per- 
fidia  Judneorum,  omnis  plenitudo  venit  ad  populuni 
Christianum.  lila  siquidem  flumina^  id  est  propbetat 
vcl  apostoli  nou  credentibus  Judaeis  ad  deserta  geu- 
tium  transieruni.  Nam  cum  verba  Dei  contamax  po« 
pulus  Hebraeorum  spiritualiter  nequaquam  suscii^ere 
Toluisset,  velut  font  irriguus  derivatus  ad  gentet 
omnes  divinus  sermo  translatus  est ,  et  facti  sunt 
uberriiiii,  qui  priiis  siccati  fuerant  ariditate  pec- 
cati.  Rlirabiliter  autem  dictum  est,  exitu$  aquarum 


clamor  exponilur,  et  de  nece$iitatibu$  eorum  iiberavit  p  t/i  5i//m,  id  est,  ad  gentes  quae  aquas  ccelestes  sitien- 


eo$.  Ipsae  autem  necessitates,  quemadmodum  remot» 
sint ,  allegorica  descriptione  narrantur.  Sequitur 
enim,  et  $tatuit  proceiiam  eju$  in  auram^  et  situerunt 
fluctus  eJH$,  Tempesias  illa  sasvissima,  qux  ab  bu- 
mana  fDgiliiate  non  potcrat  susiineri,  in  auras  jussa 
disparuit,  confesliinque  fragor  ille  sjevientium  ma- 
lorum  imperio  Dominantis  obmuiuit. 

Vers.  30.  El  lataii  $unt  quia  $ituerunt ;  et  deduxU 
eos  in  portum  voiuntati$  eorum ,  et  de  nece$$itatibu$ 
eorum  tiberavit  eos,  Dicit  quod  solet  post  pericula 
lahorc  fessis  emergcre,  ut  se  gaudeanl  ingcnli  clade 
liberaios,  quando  ad  porluin  coepcrint  venire  tutis- 
sintum.  Portu$  enim  a  portandis  navibus  est  dictus. 


ter  haurirent,  non  ut  Judaei  exitiabili  contempta 
respuerent. 

Vers.  3i.  Terram  [ruetiferam  in  $al$ilaginem  ^  a 
maiitia  inhabitantium  in  ea,  Quia  prius  dixerat  gen- 
tium  evocationein ,  quae  perlinet  ad  Christiano^, 
nunc  dicit  expulsionem  Judxorum ,  quae  illis  per 
superbiam  provcnisse  declaratur.  Terra  enim  erat 
fructifera ,  quando  superna  religione  florebat ;  i^ed 
facta  est  salsHago,  cum  Doaiini  prxcepta  contempsit* 
Humor  enim  salsus  fructibus  probatur  advertut : 
quia  ubicunque  dominatus  fuerit ,  gratiam  fecundi- 
tatls  intercipit.  Sed  quare  illis  contigerit  causa  sub 
juncta  est :  propter  malitiam  scilicet  coruui  qui  ter* 


m  M.  AURELH  CASS1OD0RI  77C 

ram  illam  rniclireram ,  iJ  est  Dodudi  labcrDaculum  A  comparati ,  omDimodis  probaDtur  exigui.  Hi  vexait 


Bubdolosis  \ed,^  subdolis]  meutibus  babitare  vide- 
bantur. 

Vers.  55.  Poiuit  deteftum  in  $tagna  aquarum^  et 
terram  $ine  aqua  in  exitu$  aquarum, 

Vers.  56.  Et  coUocavit  Ulic  e$uriente$;  et  con^titue' 
runt  civilatem  habitationi$.  Isle  versus  aJ  populum 
pertinet  Chrisiianam ,  quorum  siccitati  sacri  baptis- 
maiis  data  est  unda  saluiaris.  Stagna  enim  pro  foD- 
tjbus  Ecclesiarum  arbiiror  posita ,  a  quibus  suscepia 
aqua ,  quieto  lacu  retiuetur,  dooec  novae  regenera- 
tionis  dignitas  impleatur.  Stagna  siquidem  a  stando 
dicta  SttDt.  Terra  entm  $ine  aqua^  incredula  significat 
corda  gentilium,  quae  rigata  unda  baptismatis ,  sau- 
cta  praedicatioDe  florueruDt.  Sed  io  isto  beoeficio 


stfii(  a  tribulatione  malorum  et  Uolore ;  rexati  utiqae, 
quando  eos  diabolicae  iusidiae  perculerunt.  Necessa 
est  enim  hos  dolor  et  tributatio  subsequatur,  qui 
aiictorem  salutis  reliquisse  noscuntur.  Sequitur,  ei 
e/fn$a  e$t  contenlio  iuper  principet  eorum.  BreTiler 
sacerdotes  baereticorum  designatr  atque  notati  Buat, 
a  quibus  merito  dicitur  elfu$a  contentio ;  quia  noo 
salulari  doclrina,  sed  tantum  morlifera  ioquacitale 
contendunt;  quippc  qui  Scripiuras  divinas  locis  all- 
quibus  suscipiunt,  etpro  parte  maxima  derelinquunt. 
Hi  quoniam  siia  vanitate  seducti  siint,  pcr  invia  la- 
buntur  erroris  :  quippe  qui  viam  saluits  deserunt,  el 
tortuosfs  semitis  immorantur.  Audiant  ergo  ubi  am- 
bulant,  et  quo  possint  perYcnire  cognoscant. 


coHocati  iunt  qui  Domini  munera  gloriosa  nimis  avi-  '^     Vers.  41.  Et  adjuvit  pauperem  de  inopia,  et  po$uit 
ditate  complexi  suDt.  Civita$  autem  habitationi$  est      $icut  oves  familia$^ 


Ecclesia  eatholica,  io  qua  firmiter  se  constituuDt  qoi 
Buperuis  jussioDibns  obsequuutur. 

Vers.  57.  Et  $eminaverunt  agro$ ,  et  plantaverunt 
vineas ;  et  fecerunt  fructum  nativitatis. 

Vers.  58.  Et  benedixit  eo$^  et  multiplicati  $unt  nt- 
mti,  et  jumenia  eorum  non  $unt  minorata.  Seminant 
agro$  et  plantant  vinea$ ,  qui  corpora  stia  rouDdatis 
seDtibus  peccatorum  coelesti  iDStiiutione  purificant ; 
Qt  fructns  illos  inveniant ,  qui  Domino  placere  no- 
Bcuntur.  Felix  labor,  proventus  mirabilis,  sic  ope- 
rAri  ul  Redemptor  gentium  placatus  possit  agnosoi. 
Ager  enim  dictus  est  ab  agendo,  quod  ibi  diversa 


Vers.  42.  Videbunt  rec/t,  et  lastabuntur,  et  omni$ 
iniquitas  oppilabit  o$  $uum,  Snperius  de  arrogaiitibiis 
hxreticis  dixit,  nunc  ad  bumiles  catbolicos  redil, 
principes  illorum  jejunos  deserens,  et  istorum  pau^ 
pere$  adjutorio  coelesii  reficiens.  Iste  enim  paii|MT 
est  .iniis  ex  \m$,  G,  et  ed,^  in]  omnibus,  qui  mundanis 
illecebris  derelictis,  continue  januam  coelestis  mise- 
ricordiae  pulsat ,  ut  in  illam  familiam  mereatur  ad« 
mitti ,  quac  sicut  ove$  innoxiu:  simplicitalis  houore 
decoraniur.  Hoc  cum  sancii  viderint,  sine  dubita- 
tione  gaudebunt,  quia  fidelem  respiciunt  suis  coe- 
tibus  acquisitum.  Qtio  facto  diaboli  iniquitas  obmu* 


victus  causa  peragautur.  Addidit,  et  fecerunt  fructum  q  tescet ,  quaudo  elcctis  Domini  noD  erit  quod  possit 
fiartvtra(ti,  et  benedimt  eoc,  et  multiplieati  $unt  nimi$.      oppoui. 


Fructus  a  frueDdo  dicitur ;  et  ideo  qui  fructum  spi- 
rimalem  faciuot,  benedtctione  Domini  perfruunlur : 
quos  vero  infecundos  esse  contigerit ,  absciduniur ; 
sicut  Evangelii  illa  ficulnea,  quae  luxuriantibus  foiiii 
sterilis  videbatur  in  pomis.  Multiplicati  $unt  autem, 
quando  fideles  bencdicti  sanctas  operas[mif.  A.,  B., 
opulentias]  intulerunt,  et  gloriosiores  facti  sunt  per 
Dei  gratiam  fecunditate  meritorum.  Sequitur,  et 
fumenta  eorum  non  $unt  minorata.  Jumenta  simplices 
homines  debemus  accipere,  fidei  quidem  probitate 
poltentes,  sed  nulla  discrtitudine  gloriosos,  meliores 
vita  quam  lingua  :  plurimum  valentes,  non  sermone, 
sed  corde,  quatem  Paulum-  legimus  simplicem  qui 


Vers.  45.  Qu'$  $apien$  et  cu$todiet  hasc^  et  intelliget 
misericordia$  Domini  ?  Mirabilis  psalmus  decoro  fine 
concltisus  est.  Quis  $apicn$  f  ac  si  diceret :  Qui  vere 
sapiens  est  custodit  isia  qu»  dicta  sunt ,  ut  Cbristi 
se  magis  velit  esse  pauperem,  quam  haereiicorum 
principem  ;  ut  eligat  se  eoelestis  Hegis  ptilsare 
januam,  quam  docere  verba  nocentia.  flsie  eniro 
qui  potuerit  sic  eligere ,  sicjudicare,  tunc  accipiet 
mi$ericordia$  Domini  >  quae  nullo  possunt  tempore 
terminari. 

Cottclusio  psalmi, 
Licet  omnia  psaimi  hujus  suavi  fuerint  praedies* 


da^monihus  imperavit.  Talcs  ergo  non  sunt  minores  D  lione  narrata,  ille  lamen  locus  animum  370  tn^tiui 


facti,  qui  magnam  videntur  Domini  gratiam  conse- 
cuti.  Sic  ista  hominum  duo  genera  habere  sanctam 
testatur  Ecclesiam. 

Vers.  59.  Patict  facti  $unt^  et  vexati  $unt  a  tribula' 
tione  malorum  et  dolore. 

Vers.  40.  Et  effusa  e$t  eontentio  $uper  principei 
earum :  et  $edmerunt  eo$  vana  eorum ,  et  teduxit  eot 
in  tnvio,  et  non  in  yia,  in  bis  duobus  versibus  illos 
describit  qui  baeretica  pravitate  decepti ,  Cccleslam 
Domini  derelinquunt ;  de  quibus  Joannes  Apostolus 
dicit :  A  nobit  exierunt ,  ted  non  erant  ex  nobit ;  nam 
si  e$$ent  ex  nobi$t  manm$ent  ulique  nobi$eum  (I  Joan, 
II,  fl9).  Isti  ergo  paurt  sunt,  quamvis  multi  sibi  esse 
videantur ;  nani  ad  illam  universalem   Ecclesiam 


praecipua  delectatione  permulsit,  qui  Dei  Ecclesiam 
brevi  complexione  de  cuiictis  dicit  mundi  partibus 
adunandaiu.  Ait  enim  :  De  regionibu$  congregavit  eot. 
A  $oli$  ortu  et  occatUf  ab  aquilone  et  mart.  Sed  opers 
prelium  est  hunc  versum  puulo  diligentius  perscru* 
tari;  est  cnim  astronomicae  disciplinae  opiimus  indi* 
cator.  Dicendo  enira  quatuor  cardines  roundi,  sche- 
inate  quadranguli  terraruin  orbem  depitiiit.  Hune 
autem  psalmuin  a  doctissimo  Patre  Augustino  reperi 
fuisse  divisum ;  quem  ita  se  populo  commemoral  ex- 
planasse,  uteum  jam  non  adeo  crederet  expouendum. 
Hoc  nos,  in  quantum  concessum  est,  Imitantes,  uni- 
versos  psalmos  adhibitis  divisionibus  credidimns 
parliendos  :  iudicanles  explanationlbus  nostris  nt;n 


777 


EXPOSITIO  IN  PSALTEIUUM.  PSAL.  CVH. 


778 


miuitiia  prxbere  solaiia,  qtiod  tanii  Patris  monsiravit  A  diilcisonum  revera  psaUerium,  qiioJ  sanctis  modula- 


auctoriias. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  CVll. 

CanticHm  pMlmus  David, 

In  boe  psalmo  perqu'ren<la  noviias  inesse  cogno* 
scitur,  quoniam  eum  de  quinquage>imi  scxii  et 
f;ninqiiagesimi  noni  parlibus  constal  esse  contextum. 
Sed  cuin  ipsa  verba  sint  posiia,  qux  in  itlis  ante  jam 
diria  sunt,  ad  iutellecium  lamen  alium  perducuntur : 
quoniam  mutatus  tilu^us,  qui  semper  continentiam 
ps.ilmi  indicare  monslralur,  aliierquo  paries  ipsas, 
qiiain  superiiis  dictse  sunt,  persiia  tel  intelligi.  Can-- 
ticum  enim  frequenier  dixiinus  ad  divinarura  rerum 
CAutemplaiionem  referri ;  ptalmnm  vero  ad  actuales 


lionibus  consonaret. 

Vers.  2.  Exsurge,  gloria  mea ;  exsnrge,  psaltertum 
et  cithara;  exsurgam  diluculo.  Postquam  se  Doiniiins 
Gbrisius  secundum  carnem  Pairi  cantare  dixit  et 
psallere,  nunc  ait,  Exsurge^  gloria  mea,  quje  pcr 
psalterium  indicatur  et  citharam,  Psnlterium  ad  ino- 
rum  pertinet  probitatem ,  cithara  ad  afaiciioneui 
corporis  et  dolorem,  per  lixc  ostendens  et  acius 
laudabile«,  et  gloriosissimam  passiouem.  Addidii, 
exsnrgam  dilucuto.  Pulcherriunis  sequilur  ordo  di- 
clorum  ;  nam  post  signiricationem  passionis ,  boc 
neccssarie  de  resurrectione  Domini  probalur  iiitelligi : 
quia  lali  lempore  (Gvangelio  leslt>)  surrexit  a  mor- 
tuis.  Quod  si  boc  et  de  membris  cjus  velis  accipere. 


operas,qiia  lamen  divinis  noscuniir  coiivcnire  nian.  B  eiiam  de  quolibei  fideli  congrueuler  .odverlilur :  quia 


datis ;  quod  in  ptinto  vcrsu  etiam  ipse  tci^iatur  : 
Canlabo  el  psalmum  dicam  Domino.  David  aulem  sU 
giiificat  Regem  Chrisiuni,qui  in  hoc  psalmo  tocuturus 
est.  Quapropler  sing*tl:i  nngna  debomus  inteniione 
pcrquirere :  quoniam  psalini  in  quibus  ex  persona 
uia  loqui  dignalur,  reverentissima  sublititale  pro- 
fundi  sunt,  ut  tanti  secreti  dignitas  densiore  velamine 
protegatur. 

Divisio  psalmi. 

Per  totum  psalmum  (sicut  dictum  esi)  loquiiur 
Dominus  Cbrislus.  Primo  ordine  per  id  quod  hoino 
esl  paternse  glorix  graliam  laudis  exsolvens  :  quo- 
iiiam  suscipiens  mirabilc  passion  s  arcanum  resiir- 
rexil  in  gloriam  sempiternam.    Secundo  humiliat 


diluculo  semper  exsurgit,  qui  piis  opcribus  iii  ecclcsia 
Dominum  laudaturus  assi&lit.  Nain  licet  profunda 
nocie  vigilet,  nescit  tenehras  pati  qui  tanto  radiatur 
spleiidore  prxconii. 

Vers.  5.  Confitebor  tibi  m  popuHs^  Domine ;  psal^ 
mum  dicam  tibi  inter  gentes.  Ilis  dietis  uiiiversalis 
significatur  Ecclesia  :  quia  (sicut  saepe  dictum  est) 
primum  multi  de  Judxo  populo  crediderunt,  posiea 
inlromissa  est  gentium  plenitudo.  Et  vi<'e  qucmadmo- 
dum  singulas  caiisas  congruenlia  verba  distinguant. 
Confiteri  se  dicit  in  populo  Jiidxornm,  ubi  propria 
voce  loculus  est;  psatlere  au  etn  in  g.ntibus^  ad  qoag 
directi  aposioli  mandata  cjus  sanctis  pr.i  dic:)tiooibu8 
impleverunt :  se  dicens  revera  psallere,  quod  per 


lemper  humanitatem  siiain,  ubi  laiutn  et  poientiam  G  ministros  suos  cognoscitur  elTecisse. 


proprix  majestatis  osiendit ;  ul  duas  naiuras  vera- 
ciler  in  una  Domuii  Christi  oognoscas  esse  persona, 
non  qnod  in  diios  filios  diviJatur  Chrislus  (sicut 
quorumdam  senlit  impietas),  sed  quod  unus  atque 
idem  Filius  Dci,  nunc  secundum  carnem  pro  nobis 
assumpiam,  nunc  s  'cundum  potcnliam  Verbi  loqua- 
tur  et  gloriam.  Discerne  enim  naluras  lam  Dei  qiiam 
Iiom'n;s,  et  omnia  sine  ofTensione  transibis,  sicut  a 
Pairibus  sub  brQviiate  praeceptum  est :  Da  passioues 
cami,  da  Divinilali  miracula. 

Expositio  psalmi, 
Vers.  1.   Paratum  cor  meum,  Deu$,  paratum  cor. 
meum;  cantabo  et  psalmum  dicam  Domino,  Sanciilas 
ilia  gloriosae  incarnaiionis ,   dum  suam  puritaiem 


Vers.  4.  Quoniam  magnificata  est  usque  ad  cxlos 
misericordia  tua ,  et  usque  ad  nubes  verilas  tua.  Hoo 
quoque  dicitur  Patri  :  Magnificala  est  enim  miseri- 
cordia  ejus  usque  ad  ctBlos^  quando  supernae  poiesta- 
tes  ejus  beneficiis  perfruunliir.  Nam  licei  bonorum 
angelorum  et  diversarum  poiestatum  summa  diguitas 
habeaiur,  ipso  tamen  praestante  beaii  sunt.  ilagni" 
ficata  est  autem  usque  ad  nubes  verilas  ejus ,  quando 
prirdicalores  verbi,  velut  imbriferae  nubes,  infideles 
popiilos  compluerunt. 

Vers  5.  Exaltare  super  ccbIos^  Deiis;  et  super  omnem 
terrcm  gloria  tua,  Hoc  excolit  quod  soperius  dixi^: 
371  qiioniam  praemisil  magnilhaiani  (sse  usqiie  ad 
coelos  misericordiam  Domini;  secuiu.n  est,  E:aliarp. 


refert,    qoemadmodum    laudes   Domiuo  dicantur ,  Dawper  ca.os,  D^us;  ut  cujus  misrricoidiam  nianife- 


otiendit.  Paratus  enim  ilie  ad  talia  semper  erat, 
qui  ad  prxconia  Palris  peccatorum  discrepantiam 
uon  habebal.  Nam  et  ipsa  repetilio  cimridentiam 
promissioiis  ostendil :  quia  firmisisime  consiat  dici, 
quod  repetita  noscitur  professioue  soltdnri.  Sed  quoJ 
iile  yere  de  se  promiitit,  nos  lene  dicimus  si  nohis 
peccata  relaxari  ipsiusmunere  coundamus.  Se']\iitur, 
CMtttabOy  et  psalmum  dicam  Domino,  Meriio  ilie  de  se 
talia  dicebat,  cujus  et  sermo  et  actus  divinis  regutis 
cousonabat.  In  illo  siquidem  psalierio  non  eral  chorda 
ininus,  nec  vox  ejus  aliqua  malorum  actuum  rauce- 
dine  perstrepebal ;  sed  jucun<la  cxsuhatione  cum 
sprituali  canlico jungebanlur  ot  o;.cra  ;  eratque  iliud 
Patbol.  LXX. 


stum  osl  coelesiia  continere,  juvlc  super  coslos  deheal 
exaltari.  Et  iterum  quia  dixit,  usque  ad  nubes  veriias 
tua ,  merilo  suhjunctum  cst ,  et  super  omnem  terram 
gloria  tua,  Ipsa  enim  se  evidenter  exponunt,  qu» 
allerutra  declaratioiie  panduntur. 

Vers.  6.  Ut  liberentur  dilecti  tui,  Salvum  fac  dextera 
tua ,  e(  cxaudi  me.  Venit  ad  secundam  narrationem , 
quam  diximus  quinquagesimi  noni  psa'mi  esse  ulli- 
mam  p:;riein.  Unde  meriio  hic  Tacta  divi  ioest,  ubi 
pars  alier.us  psalmi  noscitur  esse  conjuncta.  Et  ut 
evidenter  inlelligas  passionem  Domini  :id  ulilitatem 
ndelis  i^ipuli  fuisse  collatam ,  iahum  se  fieri  depre* 
c.-itur,  ut  credent>um  lurba  liberciur.   Quo  tcmpore 

25 


„OT»»" 


■  ,  «"»■"        c.l«""       «»»'""  \«e  »4" 

.-»''";«'»**'>.'"»■:;-  ^"rc>»S'" '«"»-'«"'i'l^;:;^« 


5^ 


*-^. 


"'"':T»^<>'""'  ■>.■■*" 

1. '«' ;>»""  .S''''"".  !.'«■"'■"  M.'"»'  1»»" '".«»'»«"•  a'  •' 


SUJW 
ioV»»' 


,»'«" 


4it" 


idofl'^ 


.aww 


,«"'«  ° 


.16'*'' 


..'."    ,.« a»»» 


.«""'_':"..» »»»" 


,«,« 


,  ,.i  '^ 


i.bdi»"' 


,».«' 


ill"*'  -:»« 


-i^" 


.«•■"» 


»-::::; 


,M»'' 


«4»" 

''»*      c.W- 

,...'<  i.>»» 


•jc'.. 


,ue«'' 

;.«»"^.^;:^- 

,.  .'»'"^.«. "'"'  T....""",'  »'. 
..'■'""■  «««*'"" 
,„'.«'»,,„„.'.' 

,w''»' 


vo.' 


^.-Err»»'"" 


Wa"» 


«'«".'", 4."--!  iAr*."  r/*» 
rf":>".'.''*»"r'^'°'"':  '-"■ 

-;  ^.-••-^'■^rS";^":;:»»'^^!:::^ 

'"";,."«»'"'■„,..»    . 

."*-  Ilk.  «"*  t*  '."^-  C.«-  "'•  1;..«"' ';;;  '»'••  * 
.«««-Ui«>'j-^.i 


.....  »'*'  .....<«'     .-  u.'«*       >— 


» ■'»". 


,,«».  ^,  „«''>•   .m»*?"e".'-'"'u.  '•""      wl.''""'  Wi'"  "",■..?»'""  "««4»  >"  ';•.."- 


,.*»' 


id..."' 


,....'• 


«'''":!««•  ri:'«''*;i""-"*;.r<:^»'''"°" 

'■"'"'..^.«..''"'.l.vi'.'»"':,,,,  v»v"'"  „,„.'«"'» 


^p.ol. 


\,je.'«      „«'W 


...» '--,  V.W»?"' w.."«l 


„.»"",',„1- 


IV" 


.'"•.Lvct.' 


::s:".f 


iivo.»»     , 

„..t'. 
Vet- 


;'»'*!:;.'•  r..  ...... 


„.»'•" 


,.e"» 


'»"'°!>'>"' 


,.'«'» 


l.<» 


.4'""  •  «sn»'' "';:,  •'.  '<*"■.;■  a»»   , 

-«•"   v.xe'V»»„„,JM  •  :^.  «..»'; 


».'. 


,v.«« 


>*    %■  .i»«»"^  ;.  s».  '        .1 '«'"     .  \«»'* '      ,.      ""*       „.«»'*°     .\o'."     .v,\.  \.«"".  »'■'.>»'• 


z^-:-: 


,..*'»' 


,l.nd«'»       ..,.«' " 


..,.«."" 


1.1.1""       hJill  

«"«■'„..1,«»  "■■';:  ,.''«■ 


»"'.:r.rf>""" 


..9»*" 

»;•::;::.«"'"' .^»'*'"- 


!.?«"" 


:::^^^^:t^^" 


781  EXPOSITIO  IN  PSALTEUIUM.  PSAL.  CVIIL  782 

pereurrit;  liic  auiem  pluraliler  rerhibei  se  repuUum,  A  probalur  esse  perduciuui?  Sic  et  ipse  DavM  in  Para- 


ut  cnpui  cum  roembris  suis  ialia  dicere  sentiatur. 
Hqfuiuti  nos  sign  ficat  disiulisti ,  quia  et  ipsum  ad 
glorificationem  suam  conslat  esse  dilatum  cum  in 
bac  vita  morarelur;  et  omnium  fidelium  hodieque 
gloria  suspendiiur,  donec  ad  resurrectionis  prxmia 
veuiatur.  Se(|uitur,  et  non  egredieris^  DeuSy  in  vtrlu- 
tibu^  no$lri$,  Tempus  illud  significal  quando  tentus 
et  traditus  esta  turba  Judaeorum,  quando  flagellis  a 
pr%8ide  caesus,  deuienlium  Judaeonim  spuia  susti- 
uuit.  Tunc  enim  si  voluisset  diviniias  ista  repellere, 
omuis  adversitas  confracia  cecidisset.  Sed  distulit 
miraculum  su£  potestatis  ostendere ,  ut  dispensalum 
ordinem  proficu»  passionis  impleret.  Iloc  el  fidelibuS 
usu  provenit,  cum  ad  probationem  suam  diversis 
cladibus  afQiguntur. 

Yers.  li.  Da  nobis  auxilium  de  Iribulatione :  el  vana 
$alu$  kominii.  llic  cum  membris  suis  Domini  damat 
humanitas,  ut  dj  tribulationibus  islius  raundi  resur- 
rectio  <is  securiias  concedatur;  quatenus  tandem  ali- 
quando  leuipestas  hujus  ssculi  conquiescat.  Non 
euini  auxilium  peiit  de  deliciis  ,  sed  de  tribulatione , 
unde  himiinibMs  per  divinam  clementiam  novit  pro- 
venire  remedia.  Et  ne  in  potestatibus  mundi  S|.e8 
Qlla  remaneret,  adjecit,  et  vana  talui  homims^  quia 
revera  infirma  talis  est  ct  caduca  prxsumptio. 

Yers.  13.  In  Deo  faciemus  viilutem^  et  ipst  adtdhi» 
lum  dedueet  tribulantes  nos.  Haec  et  Domiiii  Salvatoris 
et  conctorum  fideiium  vox  esi,  quoniam  spiritualibus 
atque  carnaiibiis   iiiimicis  eflicaciter  divinis  Yirtu- 


lipoiiieiion(/  Paral.  ivi),  psalmorum  partibos  adu- 
natis,  boc  est,  centosimi  quarti,  et  nonagesimi 
qt.Miti,  el  centesiini  quinti ,  Spiriiu  saiicto  repletiis, 
anle  aicain  roederis  lauJcs  Doinini  magni»  evsulta* 
lidnibus  personavil;  ui  tanquam  ex  diversis  aroma- 
libus  suave  iiicensum  fierel,  qnod  ad  conspectiim 
Domini  (eliciter  perveniret.  Sine  dirficultate  quippa 
coiijungitur,  quod  sibi  nulble:ius  repugnare  moiu 
stratur.  Quapropter  et  hunc  psalmum  ex  aliis  ideo 
credamus  esse  formatum ,  ut  anima  esuriens  sapo- 
rum  diversiiaiibus  pasta  recreelur.  Uiideet  hodteque 
de  partibus  psalmorum  aliquid  canioribus  conipagi- 
nare  arbitror  esse  permissum.  Nam  et  hoc  huic  loco 
convenire  dijudico  ,  quod  operatio  dominica  cx  duo- 
B  bus  populis  unam  fecit  Ecclesiam. 

EIPOSITIO  IN  PSALMUM  CVlll. 
In  finem,  psalmus  David, 

Tiiulus  iste  psalmi  prxcedentium  verborum  expo* 
sitlonc  jam  notus  esi;  et  ideo  referendus  Ost  ail  Regeni 
supernum  :  quoniam  omnes  sermones  ipsius  tenduxt 
ad  Doniinum  Christum.  Ipse  enim  in  hoc  psalmo  lo- 
cuturus  est  iniquitatem  Judae  vel  populi  Judaici ,  et 
passionis  suae  sacramenta  praedicens. 

Divisio  psalmi, 

Per  totum  quidem  textum  (sicut  dictum  est)  loqni- 
tur  Dominus  Christus.  Priina  parte  Judaeos  increpat, 
qui  mala  pro  bonis  Creatori  suo  reddere  maluenint. 
Secunda  Judae  traditoris  et  perfidi  populi  narratur 


tibus  obviatur.  Audiant  quoque  huiic  psalmum,  qui  C  iniquitas,  et  quae  illis  erant  [ed.^  erunt]  pro  tanta  de- 


carnem  Domini  dicunt  et  divinitatem  unius  esse  na- 
turx;  quos  meriio  coelestis  orator  Anibrosius  in  libro 
de  Incamatione  Domini  {Cap.  6)  increpat  dicens: 
QoaD  lamum  saciilegium  inferna  vomuerunt?  Jam 
lolerabilioreft  sunt  Ariani,  qoorom  per  istos  perfidiae 
ipsius  robur  adolescit;  ut  majore  contentione  asse- 
rant  Patrem,  et  Filium ,  et  Spiritum  tanctum  onius 
iion  esse  suhstantias :  quia  isti  divinitatem  Domini  et 
eariiem  substantise  unius  dicere  tentaverunt,  et  cae- 
lera  quae  locus  ipse  nosciiur  conliuere  mirabilis, 
Quapropier  intelliganl  illis  se  scelesliores  poiissi- 
nium  dictos ,  quos  a  se  universalis  Ecclesta  reddit 
extraneos.  Non  immerilo;  nam  cum  Verbum  caro 
factum  Chrisii  nomen  acceperit ,  aliudque  sit  Yer- 


testatione  ventura  praedicuniur.  Tertia  precatiir  per 
id  quod  homo  est,  ot  liberalus  periculopassionis, 
cito  resurrectionis  gloriam  consequatur. 

Expositio  psalmi. 

Vers.  1.  DeuSf  laudem  meam  ne  tacuerk^  quia  o» 
peccaioris  et  o$  dolou  super  me  apertum  etL  Locuti 
$unt  adver$um  me  lingua  dolo$a.  Dominus  ac  Salvator 
ttoster  peiit  per  id  quod  formam  servi  est  dignaius 
assumere;  ut  laudem  ejiis  resurrectionls  silere  [ed.^ 
sileri]  non  fackt  Pater,  qui  secundum  carnis  humi- 
liiatem  Judacorum  erat  convicia  dura  passurus.  Iloc 
est  eniin ,  Laudem  meam  ne  taceas^  id  qsi  ne  tacere 
[ed.y  taceri]  facias.  Est  enim  decora  diversilas;  ut 
qu»niam  inimici  mendacia  loqnebantur,  contra  eos 


hum ,  alud  caro  :  in  una  natura  posilos  (sicul  Ipsi  ^  loio  orbe  veritaiis  testimonia 

voliiiit)  dici  Christus,  nou  |>ote$t  inveniri  nequior 

perfidia  (niii  failor)  cunctis  hxresibus.  Nam  cum  di- 

ver^  panicuiaiim  taiigant  majestaiis  injuriam ,  liaec 

sola  (proh  dolor!)  ausa  est  pra^sumere,  unde  et  ipsum 

Domen  fidei  noitrae  niiatur  funditus  abrogare.  Scien- 

dum  sane  hunc  psalinuin  sextiim  esse  ex  his  quos 

de  doabos  naturis  lociituros  esse  praediximus. 

Conctu$io  p$almi. 

Qoam  bene  sibi  copulantur  qu»  ad  salulem  ope- 
randam  generis  hiimani  ab  uno  fonte  descendunt ! 
Qnis  eiiim  non  roiretur  in  superioribus  diversisque 
psalmis  dictuui ,  quod  hic  in  tantam  conyenietitiam 


canereniur.  Sic  enim 
illos  per  gloriam  suae  resurreciionis  conviuci  de^ide 
rat,  ut  reatum  proprio;  perveri»iiaiis  agnoscant,  et 
celerius  recurranl  ad  remedia  confessionis ,  ne  iu 
apternum  perire  debeant  contumaces.  Qu»  figura 
dicitur  syncrisis,  id  est  collaiio,  quas  fit  quando 
comparatione  quadam  justiorem  causam  nosiram 
quam  adversarii  demonsiramus.  Sed  ista  laos  cerla 
erai,  quia  de  verilale  manabat.  Sermo  auiem  ille 
falsissimus  cognoscelKitur  esse ,  qiti  de  ore  dulosi 
et  perfidi  probabatur  exire.  Nani  quemadmodum  po- 
test  dici  verum,  quod  ipsi  veritaii  docetur  adversum? 
Aperlum  iiaque  os,  contumelias  designat  quas  per- 
tu'it  a  Judxis.  Sed  tilc  %\iv%^\\^\^\^  Vk\\\>\<«t\>^vx 


'*^ 


M.  AlIlhLll  CASSjODORI 


^nit,  quia  (sicut  sscpe  dioium  c^t)  popuium  uToqiic  A  fessionc  salvari ,  sed  despcr^ilione  maloroi) 


HioJo  appcllaii  fas  est;  nara  llcet  nomine  unus  au- 
ilialur,  inlcllcctu  tamen373  pluriini  esse  noscuntur. 
Scquitur,  Locuti  tuni  adiersum  me  tingua  dolosa. 
LocuH  tufU  igitur  Hngua  do/osa,  quando  smdam 
Domini  simplicitatero  verbis  captiosissimis  aipetc- 
bant,  diceiitcs  :  Licet  tribuium  dareCa^aril  Gt  illud: 
Magitter^  uimus  quia  verax  es  {Marc,  xii,  14).  Ilxc 
eiiim  veri  a  subdola  cogiiaiione  proferebani. 

Yers.  2.  Ei  sermonibus  odii  circumdedefuni  me^  et 
txpugnaverunt  me  gratis,  Dicendo,  sermombus  odii 
circumdederunt  me^  lempus  illud  significat  quando 
iniqua  conspiratione  Pilato  dixerunt,  Crucilige,  cru- 
cifige  (Luc.  xxiii,  21).  Nami^rmones  ulique  oc/ioru/}i, 
uon  verilatis  fuerunt,  qui  m^^rlem  imroaculaii  expe- 


prxrucatiis  occubuii;  nec  poiuit  habere  ^ 
libcram,  qui  loia  sinistrae  parts  scelera  sap 
enim  uniisquisque  Tacerc  significalur,  quali 
qiii  ejus  dexeram  tenet,  ut  esi  illud  in  nia 
tera  eorum  ,  dextera  iniffuitatis  (Psal.  cxlhi 
bono  :  Providcbam  Dominum  in  conspeetm 
per,  quouium  adextris  est  mihi  (Psal.  xt, 
propter  his  significationibus  totius  vit»  noi 
liias  indicatur. 

Vcrs.  5.  Cumjudicatur  exeat  condemnatuii 
ejus  fiat  in  peccatum,  Hoc  dicitur  de  fntan 
quando  peccatores  juslissima  pronuntiatlf 
nabuntur,  iit  estillud  Evangelii :  Discediiet 
ledicti^  in  ignetn  ceternum ,  qui  paratus  est  i 


tere  videbjntur.Ctrctifitdedenmf  autcm,  insanam  mul-  B  ^f^^^i'  ^jus  (Matt.  xxv,  ■&!).  Etconsidera  qL 


liludinem  ^ignificat ,  qux  quaquaversum  vcrba  ne- 
quissima  per>onabat.  Expugnaverunt  gratis,  quando 
anlc  pru!siilein  innoccntis  sanguhiem  falsis  accusa- 
tionibus  impetifbant.  Vratis  vcro  dixit,  quia  faclum 
eoruro  nulluin  illis  poMiit  afTerre  compendium  ,  scd 
inagis  dctostabilcm  pullulavit  iiilcritum.  Nam  siciit 
jusii  graiif  amant  Dominuin  ,  cum  eum  propter  se 
tuntum  dili^unl,  iion  pr  -pter  altquod  temporale  be- 
neficium  quaerunt :  iiaimpii  grats  exsecrantur,  quia 
causani  jusii  odii  repeiire  non  possunt;  sicul  et  in 
sex:'gesi4no  eciavo  psalmo  dictum  est  :  Multiplicati 
tunl  super  capiUos  capuis  mei  qui  oderunt  me  g-  aiis 
[Psal,  Lxviii,  5). 

Yers.  3.  Pro  eo  ut  me  dUigerenl^  detralubant  mlhi; 
ego  autem  orabam, 

Yers.  4.  Posuerunt  adversum  memalapro  oonis^  et 
aditm  pro  dilectione  mea.  In  his  duobus  versibns  fa- 
cienda  est  rerum  positarum  distiiicia  separaiin,  ut 
ra  qu£  occulie  dicla  suiit  manifestius  innolcst  ant. 
rribiis  igitur  iiiodis  pcccatum  onine  conirahiiur. 
Primus  delic  oruin  gradus  est ,  non  reddere  bona 
pro  bonis.  Secund.is  reddcro  mala  i  ro  malis.  Ter- 
tium  extremum  est  vitlorum,  iribuere  inala  pro  bo- 
nis.  Gonlra,  tali  numero  laudabilia  peragiintur,  im- 
pendere  bona  pro  bonis ;  secundo  nialum  pro  malo 
non  reddere ;  lertio  pcrfectissimum  virtutis  geniis 
est,  bounm  pro  malo  tribuere.  Et  nota  quoniam  sicut 
Judjei  extremam  illam  vitiosissimam  parti*m  face rc 
decrevorunt,  ut  ciim  diligere  deb.ii^sent ,  ad  ddia 


exent^  scilicet  jde  congregatione  jiistoruni,  i 

iiis   qui  egreditur  impiorum   pariibus  ag 

Oraiio  vero  e/us,  qiiam  inler  alios  apo8!p!i 

per  t   pcragendam  ,  in  gravissiminn  illi  | 

prohatur  esse  conversa  ,  quando  ibi  contin> 

dimitte  nobis  debita  nosira  sicut  et  nos  dimii 

biloribus  nostris  (Matth.  vi,  12).  Sed  quid  ill 

tib.is  dimilleret,  qui  benenciorum  omniiiin 

a^ictorcm?  Merito  ergo  in  peccaum  ilii  con 

sancia  oratio,  (iui  delestabili  peccarit  exenni 

Yers.  6.  Fiant  dies  ejus  pauci^  et  episcopM 

accipiat  aiter.  Sic  dicit  pnu^^os  dies  Jndae  fia 

quasi  longa  xtas  ejus  pcr  crudeiissimuin  |i 

imininuia  cs^e  vidcatar,  sictit  et  ahbi  dx 

Q  sanguinum  et  dolosi  non  dimidiahun!  dies  $m 

Liv,  21).  Sed  lioc  ficri  mcrito  vi  lcur,  cum 

scnioribus  comparantur.  Nam  com  alii  cen 

nis  vivant ,  dimidial:i  illoruin  sclas  conspici 

nrc  (|uiiiquagiiiia  vixcruiit.  Sic  el  Jiid.e  ap 

pauci  dies  facti  sunt,  quaiido  alii  post  ipoiini 

eustodita  Domini  voluuiate  manseru  it.  Et  n 

rus  ille  sacralissimus  npostolorum  Juda  mor 

peretur,  jam  tiinc  prnedictus  est  in  cjus  k 

ficri ,  ut  duodenarius  calculiis  custod.la   fi 

constarct.    Episcopatus  autcm  suinmus  in 

gradus  esl.  Episcopus  dictus  supciinf^pector, 

Domini  gregcm,  ij  sius  graiia  sufl^r.igantc,  ^ 

stor  cauiissiniiis  alla  scdc  cuslodiat ,  sicot  1 

propheta  dicii  :  Speculatorem  te  posui  dam 


iniqua  prosilirent:  ita  Domuiiissuminum  iliud  bonuin  0  domui]  Israel  (Zzech,  iii,  17).  Et  nota  qnia  i 


perfecla  pietatc  resiiiuit ;  ul  in  cruce  p-  si  us  pro  illis 
oraretqui  eum  decreverunt  inipia  voluntnte  trucidarc. 
Yers.  4.  Constitue  super  eum  peccatorem ,  et  dia- 
Mu$  stet  a  dexiris  ejns,  Venit  ad  sccundam  partem , 
in  qua  primum  de  Juda  maloruin  uiniiium  capaco 
multa  diciiirus  cst.  Deinde  plurali  nuincrn  miscet  et 
impios  JudaHos,  qui  filii  ipsius  iniiia.ione  sccltvis 
exsliierunt.  Qnapropier  certlsslmus  futurornm  pr.c- 
dicit  supra  Jttdain  traditorom  constilftendum  es>e  dia- 
bolom ;  qui  uier.lo  peecator  dicitur,  quoniam  delicium 
Iraditionis  ab  ipso  sumpsit  initium'.  Et  ne  forsilaii 
dubitares  de  qiio  diceretur,  s^djectiim  est,  ct  diabolui 
«i<{  a  c/ex/nf  e/ffs ;  sriltcet  quia  nulla  meruit    cou- 


Testamento  hic  primum  hoc  nomen  posiiume 
rei  virtutem  Apostolus  evidcnter  insinuat,  dio 
episcopntum  desidtrat,  bonwn  opus  desiderai 
111, 1),  etc.  Quapropter  nomen  islud  non  tan 
est  quam  labori^.  Nam  qui  alios  speenlandc 
pit,  sc  jugi  debei  excuhatione  eonspicen^ 
illi  contingat  qu  d  dicit  Apostolus  :  Ne  ofii 
cans  ,  ipse  rcprobus  efficiar  (I  Cor.  ix,  27). 
'  nifmlnisse  nos  conveiiit  io  .\c  tbus  apostoloi 
denlissime  declaratum ,  hunc  versum  de  Ji 
conscriptum;  ait  enim  l^elriis  :  Viri  fratru^ 
imptere  Scripturam  ,  quam  pr^rdixit  Spirfim 
p.r  os  David  de  Juda,  qui  fuii dux  eorum  qm 


7K5  EXPOSITIO  IN  PSALTLRIUM.  I^SAL.  CVin.  78« 

lcndcruniJetum  (Acl,  i,  16).  Et  patilo  post  scquitur,  A  iJiciiia.  PupilU  vero  iru^ii  sinit  qn.iM  pusilii,  qui  par- 


Scriptum  est  enim  in  Ubro  Psalmorum  :  Fiat  liahitatio 
ijus  deserta^  et  non  sit  qui  babitet  [ed.,  inhahitet]  in 
ca ;  et  epiicepatum  fjus  accipiat  altcr;  ut  nuUi  dubiuni 
sit  de  ipso  lioc  omnimodis  seniienduin.  Sic  isiuin 
psalmuiu  de  passioue  Domiiii,  el  cvangelicis  verbis, 
ct  Pi^lri  apofltoli  aKeslnlioue  cognoscimus  e>se  pro- 
plielatura.  In  hoc  auiem  vcrsu  figura  e.>t  iuieliigiMida 
hypcxaeresis,  qux  Latiiic  diciiur  e\ceptio  :  quiuiam 
Judas  ab  hoiiore  episcopatus ,  id  est  ^postolaius  ex- 
cipilur. 

Vers.  7.  Fiant  fHii  ejut  orphani,  et  uxor  ejns  vidua, 
Qtiamvis  alibi  nou  legatur  Judam  uxorcin  habuisbc 
vel  ni  os,  laineu  c\  isla  prophelia  euin  marituiu  pa- 
ircmque  fuisse  daiur  intelligi.  374  ^^^^  ^^^^  ^* 


viiate  xtaiis  ad  regondam  se  prohanlur  infirmi.Uude 
e:  pupilia  0(  uloruui  dicia  est,  quia  omnino  in  corpore 
iiosiro  videlur  exigna. 

Vers.  11.  Fiant  naii  ejns  in  interitum ;  in  generationB 
una  deleatnr  nomen  BjUs.  Eosdem  natos  dicit,quos 
siiperius  pupillos  ail;  ei  quoniam  solent  aliqni  pcc- 
catorum  genus  prop:iga:e  longinquum,  ipsam  quoquo 
spem  illis  posleritaiis  abs«idil,  iie  quo  se  bono  [mss.' 
A.^  B.,  quovis  bonoj  luenies  pessimae  cousolentur.' 
Sive  m:igis  una  generaiio  illa  dicenda  est ,  quandri 
na&ciuiur  in  peccalis.  Et  ideo  petit  ut  ad  secuiidam/ 
id  esl  regeneiatiouem  non  pervciiiant  («|ui  lameu  iu 
pru^destinaliooe  repulsi  suni),  ut  in  prima  pecca- 
toium  ^uocum  Taice  dispereai.t,  ncc  secundae  nativi- 


cu  I  hcnle,  afTeciibus  ejus  sine  dubio  talia  coniigc-  J)  ^^^^  bmeficio  laqueum  inorlis  evadani.  Sed  hxc  et 


riiiit,  ut  vidua-fieret  nxor  relicia,  et  filii  orphani  cum 
palre  caruissent.  Quod  si  ad  hpirilualem  scnsuni  vdis 
referrc ,  filii  possuni  iutclligi  qui  eum  iu  illa  iradi- 
iione  seeuli  ^unl  :  uxor  voIuu'as ,  qux  nobis  lan- 
«juum  conjux  scmper  adjiincta  esi :  de  qua  hlios  pa- 
riinus  ,  cuiu  opera  nostra,  quasi  quodam  ventre  ge- 
iicramus. 

Vc<s.  8.  Commoti  amoveantur  filii  ejus,  et  mendi- 
cenl:  ejiciantur  de  habitationibus  suis,  Ad  utruinque 
quod  dic.i  m  est  poterit  peitinere  ,  sive  ad  carnales 
lilifts  ,  sive  ad  ojcra  no^lra.  Coiiu;io/t  significat  vio- 
letiier  e&iiu!si;  ut  hoc  graviier  doleant,  quod  paliun- 
t)ir  iuviti.  Mendicent ,  bonarum  rerum  indigentiam 
bignincat ,  ui  omuibus  patcat  nnll.iiu  eos  opem  ha- 


his  similia  de  illis  dicunlur  qui  in  Domiiii  judicu- 
tione  daiuiiandi  sunt. 

Vers.  12.  In  memoriam  redeat  iniquitas  patrum 
ejus  in  conspectu  Domini,  et  peccatum  malris  ejus  non 
deleatur,  Per  Iropologiam  dicitur,  In  memoriam  Do- 
mini  peccata  redire  mdjorum;  ut  et  uovis  [mss.  A,^ 
B.,  F.,  suis]  deiiciis  nefarius  Judas  et  pareuiuiu  er- 
roribiis  torqueatur.  Priscorum  eiiim  pcccalis  (sicut 
sxpe  diximus)  ita  qnis  reus  est ,  qnando  eornin  sce- 
lcribus  sequacissimus  inveiiitur.  In  conspectu  Domi- 
ni ,  id  est  in  disceptaiione  judicii  :  quoninm  d'iin 
peccata  Dominus  respicit,  auctores  eorum  sine  du« 
biiatior.e  percellit.  Inde  et  propheta  clamat  :  Avert4 
[acicm  tuam  a  peccatis  meis  {Psal.  l,  11).  Peccatum 


buiss<>  raiionis,  qui  lalia  sunt  secuti.  Ejiciuntur  vero  C  ^^**^  matris  ejus ,  est  SjfUDgog^e  nota  protcrvitas,  uC 


de  habilaiionibus  huis^  quando  i!c  congregalione  D.i- 
uiinici  populi  reddunlur  alicni  :  \M  non  inenlc ,  scd 
tan;um  curporc  prius  habiiasse  videbautur. 

Vers.  9.  Scrutetur  fen.rator  omnem  substantiam 
ejtts,  et  diiipiant  aUeni  omnes  labores  cjus.  Per  com- 
parationes  factas  versus  iste  declaraudus  e^t,  ni  to- 
lius  nobis  confusiou!s  reinoveatur  obscuriias.  Dcbi- 
tor  quando  ad  persolvendum  idoneus  non  est,  fe^ 
nerator  ejus,  a  judice  peicepta  fiducia,  ingrediiur 
duiuum  ubnoxii  sui,  et  omnia  quxcunque  habere  po- 
test  diripit^  el  &aiislacit  sibi  pro  pecunia  muluata  : 
sic  et  diabolus,  quando  leccata  hominibus  multa 
congregaverit,  et  iii  eis  obslinata  voluniate  perstite- 
rint,  accipil  poteslatcm  ut  obuoxii  substantiam  diri- 


et  propheias  occideret,  nec  ab  ipsis  daemonum  sa- 
crificiis  abstinerei.  Sacrilegi  entm  Judae  traditoris 
illam  partein  dicit  esse  genitricem  »  ncn  quse  viros 
sanctos  protulit ,  sed  quas  innocentium  sanguinem 
fudii. 

Vers.  15.  Fiantcontra  Dominum  sempert  et  disper- 
eal  de  terra  memoria  eorum,  Nunc  pluralcm  numerum 
ponit,  quia  Judjcos  mavull  qoniumaces  inteiligi.  Nam 
sicut  iu  uno  sancto  multos  beatos  adverlimus,  ut  esi 
illud  :  Ta  es  Petrus,  et  super  hanc  petram  wdificabo 
Ecclesian  meam  (Matth,  xvi,  IS) :  sic  iterum  in  unu 
pessimo  multi  deiestabiles  coniinentur.  Petrus  cnini 
geril  Ecclesiae  typum,  Judas  vero  damnaiida;  Baby- 
lonise  poriat  iiu:iginem.  Uiide  merilo  post  eum  de 


piat ,  et  pro  libilo  suo  de  huuiaua  sibi  laceraiione  D  P^rfidis  dicit,  qiiia  ipsuni  scelerati  malis  racinoribus 


satisfaciat.  Hoc  nunc  optaiur  Jud  <>,  ut  daius  iu  po- 
lesiate  diaboli  bonis  omnibus  enndetur.  Alieni  quo- 
que  suut  spiritus  iinmundi,  quibus  diabolus  tanquaui 
uiancipiis  imperat  ad  noccudu  n.  Et  bcne  dicli  sunl 
a/iVni,  qui  a  regno  Domiui  probanlur  extrauei.  Isti 
labores  diripiunt  mandata  Doniini  transgrcdienii^im, 
dum  eosbonis  o.nnibus  privaverint,  percepia  I  centia. 
Vers.  10.  xVow  sit  iUi  adjulor^  mc  sit  qui  misereatur 
pnpiUis  cjas,  Quouinm  ct  boni  \iri  di.iboli  qiiidcm 
teiila  ione  pulsanlur;  sed  Douiinnin  adjuiorem  baborc 
tmu  desinuni,  ut  ab  iinniinenti  iciicnio  liberenfur. 
Malos  dicil  tali  adjuloiio  desercudos ,  ut  rcinancat 
tniquiias  dcspcraia,  cui  subtraliiliir  salubcrriu>a  luc- 


subse^uuiitur.  Fiuat  ergo  peccalorcs  contra  Domi^ 
num  semper,  q..audo  a  reguo  ejusalienati  iu  gehenna: 
conlrarictaicin,  justilia  facieme,  ini^endi  sunt.  Nam 
cuni  Doininus  sit  xlerna  bealitudo ,  contra  ipsum 
fieri  beiie  dicitur,  qui  pepcnui  ultione  damnatur.  Dis* 
peril  aiiiem  de  terra  viventium ,  qui  in  beala  patria 
iion  videlur.  Nec  in  comiuemoraiionem  veniunt , 
quaiido  nuliain  nlierius  misericordiain  cousequun* 
tur.  llios  enim  dicimur  memorari ,  quibus  Sumus 
aliqiia  pra^sti  uii. 

Vers.  14.  Pro  eo  quod  non  est  recordatus  facert 
miieiicordium.  Dicil  jnsiihsimx  ullionis  causain  : 
quoniam  piclatiiu  iiou  potcsi  iaveidt^  ^\  ^'^wi  ^ va 


787 


M.   ALRCLII  CASSIODOm 


'S8 


contcinpsil  Impeiidere,  sicut  scrlplu  n  rst :  Beati  mt"  A  oncrc  vcstis  indutus  est ,  ubi  lali  volunfatc  nosrliiir 


scricordes,  quoniam  iptii  miurebitttr  Deus  {Mailh.  y« 
7).  Sed  i|uain?is  ad  singularem  nnmeruro  reversus 
sit,  adhiic  tamen  intelligere  debemn?  populum  Jii- 
d«orum,  qnl  misericordiam  non  fecit  apostolis  vel 
fidelibus  Christi,  quando  eos  post  passioncm  Domini 
iniqna  persecutione  veiavit  :  quia  Istud  de  Jiida  non 
potest  intelligi,  quando  anie  crocifiiionem  Domini 
de  bac  luce  translvit ;  et  amigere  non  potuit  fideles 
ejns,  quia  tempus  non  habuit  eos  persequendi. 

Yers  15.  Et  persecutvs  est  hominem  paupcrem  et 
mendicum  ,  et  eompunctum  corde  morli  tradidit,  Et 
istud  adhuc  de  Jud:porum  est  populo  sentiendum,  qni 
et  Christtim  et  discipulos  ejus  nefanda  praesuinptioiie 
trucidavii.  Persequi  plerumque  facit  homines,  aul  di- 


involutus.  Secundo  intratit  malediciio  in  interiora 
ejus  uicut  aqva,  quando  deliberavit  facere  quod  ei 
fuerat  iniquissima  insplraiione  siiggestum.  Aqua 
enim  quando  visccribus  viilosis  recipiiur,  semper 
ingredilur  ad  nocendum.  Tcrlio  influiit  iniquilas 
sicHt  oleum  in  ossibus  ejn$^  qu-ndo  effectum  rei  in- 
aiidita  perversitate  complevit ;  ut  jsim  non  Interora 
carnis,  sed  etiam  ipsa  ossa  peiietrasse  videretur. 
Dicendo  enim  olevm  bignificat  deleciationero  faet- 
noris ,  qund  sic  corpus  nostrum  molliter  ingredliur, 
ut  nos  quadam  jiicundilate  perroulceal.  Qiiod  con- 
stat  malis  menlibus  accidere ,  quando  in  scelere  siio 
aliq*  a  deleciatione  gloriantur. 
Vers.  18.  Fiat  et  sicut  vestimentum  quo  operitur 


vitiarnm  ambitus, aut  snperbiac  odiosa  jactantia.  Paw'  B  [ mss.  G.  et  ed. ,  operietur] ,  et  sicut  iona  qua  semper 


perem  vero  et  mendicum  insequi  sola  saevilia  est,  cnjus 
nec  honor  qiiaeriiur,  nec  abundaniia  farultatis  ambi- 
tur.  More  aiiiem  suo  a  natnra  humaniiails  assiimpias 
pauperem  se  Dominus  et  mendicum  esse  commemo- 
rat.  Mendicus  de  noslro,  dives  de  suo  ,  sicut  dicit 
Apostolns  :  Qui  propter  nos  pauper  faetus  est^  cum 
esset  dives :  ut  illius  inopia  nos  divites  essemus  (II 
Cor.  VI 11,  9).  Compunctum  vero  de  ipso  C:«pite  dici 
posse  non  arbitror,  quia  tale  non  occurrit  e\emplum; 
sed  niagis  compunelum  ad  peccatorem  xstimo  refe- 
rendum,  375  nni  delictorum  record:itione  coropun- 
gitur»  nt  ad  satisfactionem  redire  mereatur;  quod 
iiinutneris  locls  Scriptura  tcstntur.  Necessarie  ita» 
que  de  membris  accipiendum  est,  quia  Cbristus  Do- 


pracingitur.  Adhuc  in  ipsis  comparationibus  perseve- 
rat,  ut  hoc  peccatiim  quo  ille  involvi  maluit,  simi- 
litudine  veslis  alierius  indicciur.  Supra  enim  dixit, 
induit^  quod  peninet  ad  lunicam  ;  nunc  dicit,  ope» 
ritur,  quod  videtur  pallio  convenire,  nt  g«*mina«a 
vestis  ingentium  significet  onera  peccatorum.  Se- 
quitiir,  et  sicut  zona  qua  semper  prtecingitur,  Zona 
hic,  non  ila  mullebris  accipienda  esi,  sed  IsIihI 
balteum  quo  nostros  lumbos  accingimus,  sicut  iii 
Evangelio  de  Joanne ,  de  Eiia  vero  in  Reguni  vo- 
Itiminc  legitur  :  Et  zona  pellieea  drca  lumbos  eju$ 
(  Matth,  ni ,  4 ;  IV  Reg.  i ,  8 ).  Hoc  enim  nomcu 
ulrique  significatione  donatum  esl ;  qua  similitu- 
dine  dicit  sic  peccatis  alligauiibus  fuisse  constri- 


minus  peccata  non  habuit.  Populus  enim  Judxoru'ii  ^  cium ,  ut  nnnquam  suis  oneribus  eiueretur,  obsll- 


compunctos  corde  persecutus  esl,  sicut  de  bealo  Sic- 
pbano  vel  Paulo  apostolo  constat  efiectum. 

Vers.  16.  Et  diiexit  matedictionem  ,  et  venietei :  et 
noluit  benedictionem ,  ei  prolongabitur  [mss.  A.,  R., 
F.,  elongabitur  ]  ab  eo.  Adliuc  de  perfido  populo  di- 
cit  y  quia  dileiit  matedictionem ,  tunc  scilicet  quando 
.nit :  Sangnis  hujus  super  nos  et  super  filios  nostros 
(Maith.  iivii,  ^y.  Quod  eis  provcnisse  manifestum 
est,  qui  contra  Dominum  impia  voluntaie  durati 
siint.  Nolnit  autem  benedictionem  praedictns  po- 
pulns ,  quando  a  caeco  iliuminato  interrogatus  est : 
Nunquid  et  vos  vultis  discipuli  ejui  fieri  { Joan.  ix , 
27,  28)?  At  ilii  quasi  roalediito  acerriroo  provocati 
responderunt  :  Tu  sis  discipulus  ejus ;  nos  autem 


nalionis  perfidia  praegravatus.  0  Infelii  popnlus, 
qiiain  male  vestiius  est !  Istae  vestes  sunt  quae  pec- 
catores  ardere  faciunl,  non  calere;  qune  in  fl;ini- 
niam  roittunt,  non  a  frigoris  necessitnte  defenduni. 
Ycrs.  19  Hoc  opus  eorum  qui  detrahunt  mihi  apud 
Dominumf  ct  qui  loquunlur  mala  adcersus  animam 
mcnm.  Ilunc  versuni  couira  omnes  quitiem  perfidot 
debemiis  accipere ;  sod  tamen  specialiier  duas  hae- 
rcs«'s  videiur  impelen*.  Apud  Deum  Pairem  de- 
Irahunt  Ariani,  qiiando  et  Filium  minorein  esse 
testaniur,  et  impndenier  inferiorem  dicnni ,  quem 
Creatorem  omniuin  coinmuniter  confilenlur.  Apolli- 
naiislac  quoque  toquuntur  mata  adversus  animam  D«i- 
mini,  ciim  dicunt  deiiatem  ejus  solam  carnem  bo- 


Moysi  discipuli  sumus.  Quo  dicio  prolongata  est  ab  D  minis  stimpsisse ,  non  animaro  ;  nec  tot  exempfis 


eis  benedictio^  quando  illis  dereliciis  venit  ad  gen- 
tiuin  fiilem ;  sicul  dicit  Aposiolus  :  Vobis  quidem 
oportebat  loqui  verbum  Dei ;  sed  quia  repulistis  illud , 
et  indignos  vos  judicastis  aternm  vitas ,  ecce  converii- 
mur  ad  gentes  {Acl,  iiii,  46 ). 

Vers.  17.  Et  induit  se  ma^ediction*'^  sicut  vcsti' 
mentum ,  et  intravit  sicut  aqua  in  interiora  ejus ,  et 
sicut  oleum  in  ossibus  ejus»  Subtililer  inttienduin  est 
quemadmodum  peccaii  Ipsius  qualitas  quibusdam 
dictioiiibiis  itidirenr.  Primo  induit  se  praedictus  po- 
pulus  malediciionem  sicut  vesiinientum^  qunndo  insii- 
g'nle  dabolo  consenf^uni  praeliuit ,  ut  Doininum 
Pontii)  Pilato  tra  iere  malu  sset.  Ibi  enim  quodam 


perfidia  ipsorum  superata  discedit.  Quapropter  non 
soliim  contra  istos,  sed  contra  orones  haerelic(« 
superius  dicta  bene  intelirguntur,  qui  portionem  iii 
regtio  Doinini  non  habcbunt. 

Vers.  iO.  Et  lu^  Domine,  Domne,  fac  mecum  mi' 
sericordiam  propter  nomen  tuum ,  quia  suavis  eet  mU 
sericordia  tua.  Libera  me,  Venit  ad  leriiam  narrallo- 
nem,  iii  qua  precatur  a  parie  qia  pa«>sus  e«t,  nC 
gloriam  resiirreclionis  acceleret,  et  iniinici  ejus 
confusionis  dedccore  vestiantur.  Dum  dicit,  Et  lu^ 
Domine,  snbjungitnr  supcrioribus  dictis,  hoc  est,  sl 
Jtidas  tiadidit,  si  Judaens  criicifiiit ,  et  tu  fac  mse' 
ricordiam  ;  ui  conira  illa  quac  facia  sunt  resurreciio 


781)  EXPOSITIO  IN  PS.\LTERIU\I.  PSAL.  QVIII.  m 

gloriosa  proveniaL  Sive  Filiiis  ad  Patrem  dicit :  Et  A  melii»  genua  ad  ipsius  incnibra  referantur,  qii.i;  re- 

vcra  infirmata  tfful,  qiinndo  aposioli  ejus  pasfi(»ne 
dispersi  snnt.  Quid  enim  p'us  esse  potuil  inOnnins 
quani  iit  Peirus  negaret,  et  reliqoa  rideliuin  turba 
latuisset  [ed,^  latitaret]?  Sequitur,  ei  earo  me€  im* 


1«  /iae ,  ut  ▼irtuiem  sux  cooperalionis  osiendat ;  0!ii- 
Bia  enim  quae  facit  Pater,  operaiur  et  Filius,  siciit 
dicil  ipse  :  Omma  enim  qum  Vater  facit ,  hatc  et  Ft- 
Iriis  vmiliter  facit.  Et :  Sieut  habet  Pater  vttam  in  se- 
meiipto ,  $ic  dedit  et  Filio  habere  vitam  in  temelipso  , 
ut  omne$  honorificent  Filium  sicut  honorifit  ant  Patrem 
(Joan.  V,  19,26,  25).  Domine^  DominCf  dum  repe- 
lit,  afTectum  stiayissiinac  procationis  ostendit.  Quae 
figiira  dicitur  epezeuiis,  quoniam  in  nno  versn  ser- 
nioneni  siiie  aliqua  interpositione  geniinavit.  Propter 
momeu  tuum ,  ut  ejus  cnltura  toto  orbe  dilaletur.  Ubi 
inagna  clementia  Divinilatis  asseritur  :  quia  nullis 
litimanis  meritis  po!uit  contingere ,  ut  natnra  mor- 
ialis  lam  ingentibns  elevata  probetnr  esse  miraculis. 


mutata  est  propter  oleum,  Oieum  hic  signlfirat  gra- 
tiam  divinam ,  sicut  in  quadragesiino  qnarto  psalmo 
de  ipso  jam  dictum  est :  Propterea  unxit  te  Deut 
Deut  tuut  oleo  la^titm  prct  eontortibut  tuit  ( Ptat» 
iLiv,  8).  Ipsa  est  enim  gratia,  quae  carnis  infirmi- 
taiem  in  immortalitaiis  gloriam  commotavit.  Quod 
eiinm  ineinbiis  Christi  baud  im;)robe  Nidelur  aptari. 
Veis.  2i.  Cl  ego  factut  tum  opprobrium  ilUt ;  vic/e- 
runt  nie,  et  moverunt  capita  tua,  llla  taiigil  qiiJS 
plebs  erat  Judxorum  sub  detractionc  diclurj ,  sic- 


Jiiterie4trdiam  vero  dicit,  quia  camem  est  dign.nus  B  ut  ait  in  Evangelio  :  In  Beelzebuth  principe  dcemo* 


assomere ,  per  qoam  bumano  generi  auctor  piissi- 
■nns  subveniret.  Sequitur,  libera  me,  a  passionc  sae- 
^iasiroa  utique  Judaporuin. 

Yers.  21.  Quoniam  egenut  et  pauper  ego  tum,  et 
^or  meum  conturbatum  est  in  me.  Eyenum  se  dic  t  et 
panperem  bumilitate  carnis,  sicut  superius  conslat 
ciposiium.  Audiant  pauperes ,  audiant  egenies ,  et 
^loriosum  sibi  cognoscant  esse  quod  dicitur  Cbri- 
slos.  Cor  denique  ejus  poiuii  conturbari ,  ciijus  caro 
fMTO  nobis  cognosceb.itur  exstingui ,  sicut  ipse  vicina 
fMissione  professus  est :  Trisiit  ett  anima  mea  utque 
md  moriem  {Matth.  xxvi,  58).  Quae  omnia  salutari 
tlisposiiione  narrantur,  ut  propter  haereticos  ti  per- 
fecia  nalura  bominis  in  Chri>to  Domino   \a!eat 


niorum  ejicit  dwmonia  {Matth,  iii,  2i).  Et  alio  loco  : 
Nonne  hic  est  filiut  Joteph  fabri  (Luc,  iv,22)?  E( 
ilerum  dicunt :  Vah !  qui  dettruit  Hmplum  Dei ,  et  in 
triduo  reasdificat  illud  {Matth,  xxvii,  40  f;  et  caetera 
qiiae  insanis  quidem  m^ntibus  videbantur  opprobria . 
sed  ipsa  fuerunt  quoe  nobis  probata  sunl  conferro 
medicinam.  Moverunt  autem  capita^  ad  consuctuiii- 
nem  pertinet  nimis  irasceniium;  nam  qiioties  furore 
siiccendiinur,  turbulenta  commotione  capitis  com- 
luinamur. 

Vcrs.  25.  Adjuva  me^  Domine  Deut  meus  :  sa!vum 
me  fac  propter  m^sericordiam  tuam.  Adjuvari  se  sus- 
cepta  deprecatur  infirinilas.  Ipse  eniiu  misericor* 
diam  pelit,  qui  et  auxilium  iribuit.  Rogat  ut  liomo, 


eslendi »  ct nos ,  quemadmodiim  supplicemus ,  pos- ^  pracsUt  ul  Deus ;  quod  nullum  potest  coifundere  qui 


simos  edoceri. 

Vers.  n.  Sicut  umbra  cum  declinat ,  ablatut  tum , 
€t  excuttut  tum  ticut  locutta.  Hic  facilitalem  persecu- 
aionis  ostendit :  quia  tanla  celeritate  de  inedio  dis- 
cipalorum  raptus  est  a  turba  Judxornni,  quanta  so- 
lei  velocitale  umbra  nocis  s(Jis  lumine  venicnte 
discedere.  Excuttut  ett  autein  ticut  tocutia  ^  duin 
pcrsecutionibus  crebris  loca  videbatur  mutare  di- 
Tersa;  scilicet  quando  de  Nazareth  venit  ad  Caphar- 
naDm,  de  Capharnnum  376  >>^  Bethsaida,  de  Beth- 
saida  io  Jerusalem«  quae  loca  prospiciendo  roagis 
pcccatoribus  circumibat,  ne  scelus  suum  populus 
gicrsecaior  impleret.  Locutta  enim  manus  apprehen- 
«lcoiis  evifllns,  quibusdam  saltibus  evolat :  cui  se  et 


dnas  naturaii  In  Doinino  Christo  salutariter  confilH- 
lur.  Innunierabilia  enim  talia  reperliinlur,  quas  nc- 
qucunt  alia  ratione  constare. 

Vers.  26.  Ut  tciant  quia  manut  tua  hivc ;  et  tu  , 
Domine^  fecisti  eam.  Ne  silii  Judaicns  populus  arro- 
garet  potesiate  propria  persccuium  Dominiim  Sal- 
vaiorem,  pcr  id  qiiod  passus  est  dlcit  ad  Patrcm  : 
Sciant  homines  hanc  dispensationem  a  te ,  Domine , 
fuisse  prxparatam  :  ne  applieent  stulli  viribus  suis 
quod  tu  ad  saliitem  mundi  fieri  magna  pielate  decre- 
visti.  Vt  tciant  j  dicit,  persecutorcs  ,  qui  uiique  nc-* 
seicbani.  Ipso  enim  resurgente  evidentissiine  cogno- 
verunt :  quia  nisi  Dominus  permisis^et  ficri,  nequa- 
qnam  poluissct  impleri.  Sequitur,  quia  man*>t  tua 


propier  parvitatero  comparat,  et  propter  celerita-^tec,  id  est  po*estas,  ct  subandienduro  operata  est. 


icm  disressionis  a>sociat;  i\aod  humilitali  non  po- 
Icsl  ylderi  [ms.  G. ,  esse]  indecorum ,  qui  se  etiain 
nennibus  comparavit  dicendo  :  Ego  tum  vermit  et 
mom  homo  {  Ptal.  xxi,  7). 

Vers.  23.  Genua  mea  infirmata  tuiit  pros  [idss.  A., 
B.^a]  jr/NRto,  et  caro  mea  immutatactt  propter  oleum. 
Cum  Evangelio  tcste  (Matth.  iv,2)  doceatnr  quadra- 
Siuta  diebus  ct  quadraginla  nociibus  Clirislum  Do- 
feDiiium  jejunasse ,  genua  tanien  ejus  infirmata  esse 
mon  legiiiiu.s,  sed  tantnni  esuriissc  dicL;ra!ur.  Unde 
tti  lianc  esui  ieni  ad  genua  refcras ,  id  est  corporis 
'St.ibiKtatem ,  quibusscmper  insistiinus,  potest  coii- 
^riienler  aptari  miiius  :  nisl  hoc  scrupulum  movei , 


Vers.  27.  Maledicent  i7/t,  et  tu  benedicet;  qui  tri- 
turgunt  in  me  confundantur  [ed.,  confundmtur] ,  s^t- 
vus  autem  tuus  Iwiabitur.  Pcr  figurain  syncrisin  qus 
iii  hnjus  psalmi  principio  posiia  esl.  Maledicent  illi , 
significat  eos  de  qnibus  Matthaeus  evang  li  ta  dicit : 
Transeuutet  autem  blasphemabant  eum ,  nwventes  ro- 
pita  sua  (  Matth,  xxvii ,  39 ).  Pater  Frlium  bimrdicit^ 
cutii  dicil :  El  ctarificavi ,  et  iterum  clnripcabo  (Joan. 
XII,  i8).  Sed  vide  qni  mnledicent  y  qui  pleiii  sunt  fal- 
siiale,  qui  crudeliter  s.-evjebani,  qui  m:iliim  pro  bono 
rcdtlere  fesliiiabant.  Uenedicil  autciii  Paicr  fous  et 
origo  vcriiaiis,  tolius  anctor  boniiaiis,  et  virluuuw 
oinnium  plciulvxvlo.  kA\\\\TV.\^^tft  vcl  >A\*^^^  \fMPva 


rni 


ftl.  AUKfcLll  CASSIOIKIKI 


praeconiuia;  ut  el  perlidiis  poiulus  malediceret ,  et  A  a<(»  rriiuani   dis<^oldiioiieiii  ]  lilreralur,  4 


(«liristuMi  l>OHiiniiui  gloriA  paierna  l.iudarei.  AtlJi 
dit,  f/fii  insurgiul  iu  nte  CQnfunduntur,  JuJxi  suut 
i]iii  itiiU.rexerhHi  adversus  Duminum  Salvalorem  , 
ut  ncci  eum  tradereut ,  qui  ad  eos  venerat  pro  i-u.i 
pieiate  salvnu-los.  Ui\  confuii  tunl ,  i;uaiido  re^urre- 
ctionis  ('ju8  niiraruLi  cognoverunt.  Sequitur,  tervut 
autem  tuu$  Iwiabitur,  Agnoscamus  quae  natura  loi|iii- 
tur,  quai  se  dicil  ct  servuni.  Nunquid  Dt^us  poiest 
esse  cuiquam  <rn*»a.'StM|  in  lioc  srrvut  est,  sicut  dl- 
eit  Aposiolus  :  qi  i:i  :emeiipsum  cxinaniuit  formam 
tervi  aciipient  {PkHip,  ii,  7).  Sic  et  Isaias  propbeta 
«te  Ciiristo  dicit :  Ecce  tervut  meui,  tutcipiam  eum  ;' 
electut  meus^  complacuit  t:bi  in  eo  anima  mea  (hai. 


Aiiohioluii  :  Compellor  autetn  ex  duobut  :-d 
hubent  dii»tolvi  el  e*te  cum  Christo^  mv/io  i 
tiiit ;  pcrmnnere  auiem  in  carne  necettaiiut 
vot  ( Fhtip,  I ,  !23  ).  Et  alibi  :  Quis  me  Mi 
corpore  morts  Itujus?  Cratia  Dei  per  Jesum 
{Hom.  VII,  24,  i5). 

Conclutio  psalmi. 

Quintus  iste  psalmus  est  eorum  qui  pr:r 
gulis  laiius  de  Domiiii  frassione  locuii  au 
vicesiuius  primiis,  trircs-mus  quarius,  quii 
mus  quaiiiis,  si^xa^e  iinus  octnvus,  et  pnri 
lesiuius  ociiivus.  Prinio  inchoaveruul  omiM 
snna  Doiiiiui  Clirisli ;  secundo  ab  oraiione  | 
re(-i>se  scrmoneui ;  tertio  pas^ion  s  doiuii 


XI.I1,  1),  etc.  Desinaut  ergo  bftrelici  miuoreui  Fi- 

lium  in  deitate  sentire,  quamio  sic  exnress.iin  aii-  B  ••  '  '   ",  V      ^  i  •    f         r 

......  '.  ...       dixerunl;  quarlo  verbis  Evangelii  assona 

diuiit  numiliiaiein  caruis,  ut  et  nomen  ei  sit  posi- 

luin  serviiuiis.  t^ 

Vers.  2-.  Induantur  qui  detrnhunt  miki  rererentia^ 

et  operiinitur  ticut  diploide  confutione  iuu*  ilic  qun- 

ulam  populi  intercst  creditiiri,  oratio  potius  quatn 

lualedictio  datur.  Nam  qui  reverentia  induitur^  jam 

pcne  coiiversionis  iuunere  gratulatnr ;  ut  illum  ti- 

nieat  Deum,  quem  prius  credebat  bominem  esse 

(emnendiim.  Diploit^  duplex  geuus  est  pallii.  Pclil 

«?rgo  ut  iitriusque  legis  intelligentia  vestiantur,  qiii 

iiuuc  utraque  perfidia  racienlc  nudati  suut.  Confus^o 

cnim  Juda^oriim  est  legem  non  inteliigere,  quae  to- 

lies  Salv>t(ir  lu  Dominum  procciuuit  adveuire.  Sive 


illud  geuiis  vult  exprimere ,  q:iod  solet  lu  provcr!  iis  .../.,  t      . 

,.  .     .,     .  r    •     •     j     1-  •       .1  .•    .       r,  credulis  fideiu;  uiproquibus  lu  cruce 

dici;  idest,  confusiouis  duplici  pallio  vestiantur,  t.       .  ...     ...         ....       .     ^ 

^  ....  periclilaulibus  subveinre  digneris.  N:« 


dum  ante  Deom  et  bouiines  erubcscuiit. 

Vers.  29.  Confitebor  Domino  nimit  in  ore  meo ,  et 
in  medio  mutlorum  laudabo  eum.  iloc  dicilnr  a  parte 
membrorum,  quoniairt  post  resurrectiouis  manire- 
statiouem  loio  orbe  diffusam  ipse  deprccatur,  et  ore 
Ecclesix  catholicae  confessio  Patri  compeieus  exlil- 
betur.  In  medio  multorum ,  universaleni  desigiiat  Ec- 
clesiam,  quae  laudes  Domini,  ciroumjectis  adbuc  per- 
fidis,  noii  desinit  confiteri.  Quandiu  euim  mundus 
agitur,  Ecclesii  Cbristi  maledicorum  lurba  prxciu- 
gitur. 

Vers.  50.  Quia  atlitit  u  dertrit  pauperis^  ut  talvam 
fc.e-  ret  a  pertequenlibut  animam  meam,  Causain  dicit 
quare  Pairi  iu  Uiembris  suib  debeat  coufitei;  sci- 


cunseniluut;  quinto  iu  spe  fidellum  magw 
(ione  fiuiti  sunt :  ut  mystico  huic  uumerOy 
qtie  virginibus  datus  es(,  quiiique  libriii 
est,  dignitas  se  prx^entis  psalmi  sociata  coi 
Sed  quamvis  et  illa  siut  saluiis  nostras  ii 
racula,  niiill  tamen  evidentius,  nibil  aeee 
quam  iucarnati  Domini  adoramlam  suscipe 
tient.  Omnia  congruunt,  omnia  sibi  lucida 
re<|ondeut.  Virgo  peperit,  Messias  veuif,  I 
maculatus  occisus  e^t,  Redemptor  surrei 
luis,  orbis  audita  credidit,  ct  adbuc  Jiidci 
sc  iiescire  quod  totus  nnn  lus  agnovit.  Pt 
mine,  obsiinatis  conversioiiem,  lumeu  obi 

po»i 
periclitaulibus  subvenire  digneris.  N:*m  i|t 
dere  justa  non  possumus,  recte  pro  illis  tiU 
supplicamus. 


EXPOSITIO  IN  PSALMUH  CIX. 

Psalmnt  DaviJ, 

Verbn  quidrm  isli  iioiissima  suut,  qiiae 
scripto  regali  prxnotaia  roribus  aifiguiitiii 
ii(ulus  non  dicit :  Lege  et  recede;  sed,  I. 
ccde.  Quapropier  uiagiialia  Douiini  veiiera 
nius,  (;uia  omniuo  psalmus  bic  et  de  saen 
tione  Domini,  et  de  omuipotenli  ejus  deil: 
sime  breviteique  dicturus  csi;  ut  iu  quilitt 
siiniii  aliitudine  vel  decore,  initio  \\\iv^ 


,.    .  .    .  .    .1       .  .    .     -K  eructatus  es$e  videatiir,  ubi  ait :  /n  prii 

licet  quoniam  confusis  perseciitoribus  ipse  salvatus  D  ,.    ,  ...  .  ^ 


est.  Superius  dixit  a  dextris  Judse  a^tare  diabolum  , 
qiionl.im  erat  delict  >rum  f;ece  pollutus  ;  sibi  auteui 
i\ic  i  atliiisse  a  dextrit  Palrcin,  quia  peccatuiu  non 
b:ibuit.  Sic  et  fidclibus  assistit ,  cum  delicti  reniitiit 
[ed,^  remiserit].  Sequitur,  ut  talvam  faceret  a  perte- 
guentibut  animam  mcam.  U lique  salva  facta  est  a  p.  rse- 
quentibus  anima  ejus,  qiiando  iiersci  utorum  nequiti;e 
iiulla  pravitiitc  coiiseusit.  iloc  et  ad  meuibr.i  4>jus 
conipe  cnter  aptatur,  qui  nesciuut  persecutoriUus 
Cfilcic,  377  qiisinvis  diver^ii  criicialibus  afnigaii- 
tur.  ^Oii  eiiiiu  salvii  fit  anima,  quaiido  a  teiuporali 
inortc  sul:d  ciiur  :  sCil  quando  ab  biijus  soiculi  car- 
cere  pros|>crriuia  dissoluiioiie  [mts.  .1.,  B,^  F.^  pcr 


Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum^  ai 
Verbum  {Joan.  i,  1).  Qiiapropter  (ut  iU  di 
qiiidam  sol  fidci  uostrse,  speculum  coBlei 
armariuni  s:inctarum  Scripturarum  :  iiIm  14 
niatim  diciiur  qiiod  utriusque  Testainaat 
tione  narraiur.  Quapropter  amando  l€o 
ciijus  dulcedo  cresclt  ad  merituin,  quod  ( 
diusa  brevitate  colligitur.  Nunc  divlsiott 
qiioiiiaiu  cst  pcrsonarum  varleiale  distiM 
i:ius  iiitrcpidi. 

Div.tio  ptatmi, 

Sanctissimus  propbeia  iu  ser.rctuni  alil 
tcinpluiionis  cvedus,  in  primo  versn  ioi 


7»*  EXiOSiriO  IN  rSALTlJUlM.  PSAL.  CIX.  79* 

▼crlw  rtkti,  qnac  Amnriolciis  Pliier  oiiiiii.oteiili  cl  A  '  »imjniii.»ii>  glorla  det  laretur.  Nain  Verhuiii  hociJlihl 

desig  .al,  iii  Capui  iioslrum  ad  Patris  ci>giioscereiiir 


ctta^teriK)  hibi  Filio  drxerii,  iiaiurain  siiniil  Deiratis  et 
Iniiiianiiatis  ostendeiis.  Naiii  cum  pronuniiat,  DLxU 
Domuvt  Damino  meo^  naturain  ejnsdfiiaiisastcndit. 
Curo  sulijiingii,  Sfdf  a  dexirU  mei$,  donec  punum 
inimicos  tuog  icabelium  pednm  tuorum;  et,  Virgam 
rirluiis  luct  entiltei  Dominui  ex  Sion,  et  domiuaberi$ 
in  medio  tJiimicorum  tuorum,  huiiianitatiii  cjiis  sub« 
sian;ia  tleclaratur,  qux  potuit  quud  non  liabfliat 
acclper '.  Iii  sccunda  vrro  divisioiie  incboat  Tater 
uaiuraiii  ejiis  d^inilatis  pro  iiH)dulo  nostrae  (-apaciia- 
tis  aiiqitaienus  indicare.  Dicit  en  m  :  Tecum  princi- 
piwn  in  die  rirtulis  lucc in  tplendoribut  sancliruin  :  ex 
uiero  r.nle  luciftrum  genui  le.  Ttrtio  loco  prophcla 
loquitur  usque  ad  ftiiem,  forinam  ilcruin  ejiis  hiiiiia- 


dexiearii  coUocatum  :  in  qua  parie  poiiendi  suiitqui 
a  perfidis  D.vinitatis  munere  segieganiur,  pmpier 
illud  :  Paicr^  volo  ul  ubi  sum  ego,  ibi  sinl  et  hi  mecum 
{Jotin,  XVII,  24).  Nam  si  iiaiuram  deitatis  excogileS| 
q:i('ni  loruiii  poiesi  hahcre  pariis  sinistrae  vel  dexir® 
quf  omii  a  iihique  plenissima  majestate  compleciitui ! 
Nam  quotl  dicii  Filio  ('exieram  dalam,  nnn  ut  majo- 
rciii  quisc^iam  credefe  dehuisset.  sed  ne  Ariani  mi- 
nureiii  (sicui  prxdicant)  coiicepto  scelere  meiitiren- 
tiir.  Adjecit,  donec  ponani  inimicot  tuos  seabetlum 
pedum  luorum,  Scabellum  dicluni  est  ab  co  quod 
scandatur,  id  est  ascendatur.  £t  considera  quod  hie 
donec,  nnilum  pro  iiiGnito  sit  positum;  quasi  vero  ad 


niiatis  tisieiidens  cum  dicii :  Juravit  Dominm^  et  non  B  dexieram  Pairis  noii  esi  ille  sessurns,  posiqiiaiii  ini* 


pignilebit  tum,  clc;  ut  iu  his  capilihus  Yerbuin  caro 
facluin,  qiicd  esiDominns  Chrislus,  ttipliei  illuinina- 
tione  |M)t!iissct  ngnosci. 

Expositio  psalmi. 

Vers.  1.  Dixit  Dominus  Dommomeo:Sedc  a  dextris 
meis,  don.'C  ponam  iulmicos  tuos  scabellum  pedum  tuo- 
nuL  Coiigruum  videlur  primuin  figiiraro  ponere,  per 
quain  inilia  lipjus  psalini  inirinsecus  possimits  inlen- 
dere.  Idea  nguia  est  quae  Latine  dicitur  spet  ies,  por 
qcnm  res  invtsibiles  cernendx  bensihus  olTeiiiiiiur. 
Ait  eiiim  :  Dixii  Dominus  DcnUno  meo  :  Sede  a  dexlr  $ 
meis,  Uiia  dcitas.  nna  potesias,  un.i  aeleriiiias.  Pat.'*r 
diiit  aU  Filiuni  quod  n(C  ille  oie  protur.l,  nec  illo 


mtct  ipsius  iit  scabtUum  pedibus  ejus  fuerint  incli- 
nali.  Usiis  eniin  Scripiurx  divinae  est  verbum  iatiid 
et  pro  brevi  tempore  dicere,  et  pro  acterniute  de- 
promere.  Tftmporaliicr,  ut  est  illud  Isaiie  :  Claud^ 
oslium  'uum  pusillum^  donec  transeat  ira  Domini  (Isni. 
XXVI,  10).  Donec  autein  ei  alibi,  sicul  hic,  sig:  iOcat 
tempus  o^lernum;  nain  sic  in  cenlcsiroo  vigcsimo 
secundo  psalmo  dic:urus  est :  Ita  oculi  nosiri  ad  Do-  ' 
minum  Deum  noslrum^  donec  misereatur  nobis  (Ptat. 
cxxii,  3).  Et  in  Evangelio  similiier  dictum  esi  de 
Joseph  :  Non  cognovit  eam  donec  peperit  fHiuni  suum 
primog  nitum  {Matih.  i,  25) :  qiiasi  vero  post  partuiii 
eam  cognoverit,  qux  virgo  perroansit.  Iloc  eiiani  suo 
loco  repeiiia  cura  iraciahimus;  quod  idioina,  id  est 


:iurihiis  inieiitis  [nis.  C.  et  ed.,  inienius]  audivit.  Yu't  C  propiium,  Scripturac  divinae   possumus   nuncnpare. 


eiiitii  Paer,  et  novii  FiliuN;  vu!t  Filiiis,  et  iio\ii  Pa- 
ter.  Sod  nec  ipsa  voiunias  n<>bi$comprehe>isibilis  c  t, 
nec  ipsa  notio  humanis  seiisiiius  potest  apparere. 
Merito  ergo  ad  nosirain  cunsueiudinem  descensuro 
est,  quatenns  imbecilla  iiisiruerelur  humaniias,  quan- 
do  usquc  ad  illain  secretam  integritatero  hominum 
non  poterat  cogilato  pervenire.  Dominus  Domino» 
His  nominihns  arqualitas  substantix  et  virtutis  po- 
lentia  declaratur.  Geminatio  siquidi^m  ista  unius  no- 
minis  et  personas  compeienter  expressit,  et  unam 
natiiram  deitatis  evidenler  ostendii.  Nec  moveat  quod 
nonnunquam  Jesiis  Chrisius  ipse  dicitur  et  Filius, 
Ipse  el  Dominus  David.  Nam  si  causas  discutias, 
Qtraqiie  verissima  sunt.  Filius  secundum  carnis  ori- 


Per  pedes  autem  Doinini  stahilitas  aelerna  siguilica- 
tur,  ubi  ille  lanquain  vesiigiis  positis  oinnipotenti» 
suae  virtute  consisiit.  Ilis  pedibus  conslat  esse  sul)- 
dendos,  qui  quolidie  vttiorum  contrariiitate  derelicia 
revertuntur  ad  Dominum,  et  tnnquam  scabettum  pe- 
dibusj  ita  ejus  praBdicalionibus  inclinantur.  0  beatum 
scainiium  quod  pedibus  sanctis  apponiiur,  supra  om- 
nia  regiia  evtbiiur,  cui  subjectio  tanta  praesiaiur. 
Naro  curo  sedenti  ad  dexieram  scal^ellunrsulMiiiur» 
sine  dubio  de  illis  inimicis  dicitur,  qui  conversi  ad 
dexteraro  collocantur. 

Vers.  *i.  Virgam  virtutis  tuce  emittet  Dominus  ex 
Sion^'et  dominaberi^  in  medio  inimicorum  tuorum,  El 
hunc  versuin  propheta  loquiiurex  personasua,  lau- 


ginem,  sicut  in  initio  Matlhaei  scriptum  est :  Liber  ^  dem  in  eo  offerens  Domino  Cbristo.  Virga  virtuti$ 


generationis  Jesu  Chtisti,  fitii  David  (Malth.  i,  i);  et 
alibi  clamabaiur  a  c»cis  :  Fili  David,  miserere  notis 
(Idein^  XX,  50).  Hic  autem  Dominus  dicitur  David, 
seeundum  deitatero  qua  creator  est  Ipsiiis;  quod 
eiiam  in  hac  nostsa  conversationc  hodieque  contin- 
git,  ut  filius  episcopus  factus,  patris  sui  pater  voce- 
tart  non  nascendi  ordine,  sed  honore.  Illud  eniin 
quod  natum  esl  ex  semine  David  sic  honoratnm,  s<c 
mngnificatom  ost,  ut  essct  idem  et  Dominus  Dnvid 
et  filius.  Sequitur,  Sede  a  dextris  meis,  Victori  Filio 
et  per  sanciaro  incarnalionem  totius  niundi  trium- 
ph.iiori,  post  resurrectionis  gloriam  honorahilis  con- 
sciSUB  378  offertur,  ut  per  hunc  siiuin  susccptji: 


est  sceptrum  regiue  potestatis,  qna  sustenlantur  fide- 
les,  affliguniur  increduli ,  terrentur  ingrati.  Et  ut 
ostenderet  Filiuro  cujuslibet  rei  Indigentiaro  non  ha- 
bere,  tua:  dixit,  quia  potestas  illa  deitaiis  suae  pro- 
pria  aique  acierna  est.  Sed  ut  hoc  roanifestias  possis 
advertere,  addidit,  bauc  virgam  emittet  Dominus  ex 
Sion^  qui  est  utiqiie  omnipotens  Pater.  Dominus  au« 
tem  ex  Sion  dicitur,  et  Filius,  sicut  Isaias  dicit :  Quia 
de  Sion  exibit  tex,  et  verbum  Domini  de  Jernsalem 
(Isai.  II,  o).  Audiat  hxreticus  Patrem  loqui  de  potc- 
stalo  et  majestate  Filii.  Quo  jam  diceute  po.ssit  iin- 
hui,  si  nec  ipsi  credat  auctori?  Addidit,  et  domina" 
beris  in  mcdio  inimicorum  tiiorum.  ExpOdUit  cmissa 


793  M.  AURELII  CASSIODOm  796 

virtiitis  virga  qiiid  faciet,  scilicet  at  dommem  in  me-  A  sanciorum  sunt,  qaando  in  resarreciione  lucelitinl 

sicut  angeli  Dei,  ei  ita  purificati  atqiie  perspicul 


dfO  inhmcorum  luorum.  Considera  clementissimuni 
verbum,  ut  hic  Christum  supra  inimfcos  dominari 
dixerii,  ncn  Tindicare  :  qula  tunc  illis  dominatur^ 
qiiando  ad  ipsum  delinqiientiuni  turba  converlitur. 
Aliier  vniin  domiuatur  ridelibus,  alitT  regn.it  ingra- 
lis  .  tslos  lieneficiis  et  correctione  ediicat,  illos  vin- 
dicl»  disiriotione  percellit.  /n  medio  auiem  dixit,  in 
anim»,  in  praecordiis,  ubi  Domintis  requiescit,  emun- 
daiis  sordbiis  utique  pccratorum.  Sive  Christum 
dominari  dicil  in  Ecclesia,  qii.ie  est  inter  baereiicorum 
ac  superstitionum  rabiem  in  isto  sxciilo  constiluta. 
Ihcienus  de  natura  deitatis  et  humanitatis  ejus  pro- 
pbeta  locutus  e^l,  nunc  secundae  partis  discutiamus 
iiiiiium. 


eruni,  ut  illam  majesiatem  queant  cordis  oculis  in'^ 
tueri.  Illdd  enim  lumen  nisi  in  melius  immutati  vi- 
dere  non  pos^unt,  sicut  dicit  Apostoliis  :  Omnes  re- 
turgemus,  $ed  non  omnet  immutabimur  (/  Cor.  iv,  51  )• 
Vers.  4.  Ex  utero  ante  lueiferum  genui  te,  Postqiiam 
dixit  in  splendoribus  sanciorum  Filium  esse  genitum, 
nunc  de  ejiis  sancla  generatione  dicturus  csi,  quae» 
licel  sit  inenarrabilis ,  aliqua  lamen  roromemora- 
tione  perstringitur.  Narratio  ineffahilis,  intcllcctus 
incomprehensibilis,  379  cogitatio  supra  omiiium 
^reaturarum  vires,  qnae  angelorum  quoque  superat 
sensum;  et  tamen  nobis  se,  prout  capere  potuisse- 
mus,  indulgens.  Deus  enim  aetenius  atque  incommu- 


Vers.  3.  Tecum  prineipium  in  die  virtutit  tuas  in  B  tabilis  in  sua  natura  permanens,  dignatus  e^t  a<su- 


sp'endoritu%  $anetorum.  Venlt  ad  secundum  ciput, 
ubi  per  hos  duos  versus  verbii  Patris  accipienda  sunl, 
ut  fas  fuit  de  generaiione  Filii  s:incta  locultirus. 
Nam  ut  coxtcrnitatem  evidenter  oslenderet,  dicit 
omnipotens  Pater  de  omnipotente  Filio  suo  :  T^ciim 
prtiicfpiiim  m  dievirtutit  tuce.  Naih  et  ipse  Pater  prin" 
cipium  est,  ut  est  illud  :  In  prinripio  erut  Verbum 
{Joan.  I,  I).  Ibi  eiiiin  Pairein  desigiiat  esse  princi' 
pium  ubi  enit  Verbum.  Filius  quoiiie  in  Evangelio 
principium  declnratur,  dmn  ait  :  Ego  sum  principium^ 
propter  quod  et  loquor  vobis  (Joan.  viii,  i6).  Vcrum 
non  duo  principi^,  sed  sicut  unus  Deus,  ita  et  unum 
constat  esse  prineipium.  Iloc  etiam  et  de  Spiritu  san- 
cto  constat  sine  dubio  sentiendum.  Nam  cum  de 


mere  huroanitatom  nostram,  ul  veterem  lioiniiiem 
itinovaret,  ut  de  mortali  faceret  immortalem,  de 
peccalore  justum,  de  alienaio  sui  regni  juberei  esse 
patiicipem  :  ne  imagiiicm  suam  in  confileniibus  pa* 
leretur  perire  pius,  quam  annibilare  voluit  cnidelis 
inimicus.  Nunc  ad  versus  istius  cxponenda  verba  ve* 
niamus.  Dicit  enim  Paier  ad  Filiuin  :  Ex  utero  genui 
te,  id  est  ex  arcano  substaniix  mex,  ex  ipsa  scilieec 
deitate,  totum  ex  toto,  omnipoientem  de  omntpo- 
tente,  lumen  ex  lumine,  summum  ex  summo,  qtiod 
nulla  investigatio,  nullus  sensus  possit  attingere. 
Nam  qiiemadmoduni  valeat  comprehendiy  de  qua 
scriptum  est :  Generationem  autem  ejut  qiiit  enarrahii 
{Isai.-  Liii,  8)?  Mira  brevitas,  et  surficiens  pro  nostra 


principo  loquerelnr,  subjunxit  :  Et  Spiriiut  Dei  tU'  C  infirmitale  mensura :  quia  necplus  possnmus  capere. 


perferebatur  super  aquat  {Gen.  i,  2).  Scd  bic  sancti, 
queniadmodum  sit  principium^  iii  principio  nequeunt 
intueri.  Nani  cuni  Filinm  videret  Philippus,  disii  : 
Ottende  r,obit  Patreni.  Qnibus  ait  Inlegrilas  :  Qui  me 
ti.let^  vldct  et  Patrem  {Joan.  xiv,  8).  Tunc  enim, 
quando  per  graii^m  Doniini  plenis<imo  cceperint 
splendore  radiari,  vident  principium  Clirisium  in 
principio  esse  Pare  cum  sancio  Spiritu.  Qiiapropter 
perfidia  desinat  Ariana  couMirgere.  Meo  enim  p  in- 
cipium  V'Aitr  et  Fiiius  dicitnr,  ut  eoruin  co.Tternitas 
declaretnr;  nam  si  essei  tempus  quand»  non  erat 
Filius,  soliis  Pater  dici  potnil  esse  priucipium,  Se- 
quilur,  tra  die  virlutis  tua:  in  splendoribus  tanctorum. 
Respice  siiigula  verba  qnain  vim  hrihcant,  quein  ho- 


et  hoc  aliunde  snfficil  utiqiic  credidisse.  Ante  lucife* 
rum  cuni  dicit,  immensitatcm  xlerniiatis  osicndit. 
Lucifer  cnim  pro  omnibns  steilis  poniiur,  qnasi  a 
p:irte  tolnm,  qui  diem  .significat  esse  veniurum.  Et 
ui  ostenderci  incoinprebeiisibilc  nescio  qnid,  dicit 
piius  esse  genitum  anlvqnam  illud  cxisteiet  qnod  so- 
lel  veiittirum  dicm  sxculo  nunliarc.  Non  enim  potest 
ptiiicipium  ejus  comprehendi,  a  quo  cuncta  creata 
sunt.  Nunc  ad  tertiae  partis  veiiiamus  initinni,  in 
qna  iterum  propheta  reloqniiur. 

Vers.  5.  Juravit  Dominut,  et  non  pomitebit  eum  : 
Tu  es  Sacerdot  in  CBtirnum  secundum  ordinem  Mel' 
chisedech.  Ilic  ilerum  propheta  (sicut  dictnm  esi) 
promissionem  roemorat  Patris.  Juravit  eaim  Fi'ici, 


norem.  In  die  significat  .Ttcrnitatem,  ubi  unus  est  D  sed  jam  Cbristo,  qui  ex  Maria  Virgine  naiiis  e!«t. 


dies,  ubi  jam  a  beatis  claritas  el  virius  divina  con- 
spicilnr,  de  quo  scripium  est  :  Beati  mundo  corde^ 
quoniam  ipsi  Deum  vidcbunt  {Matih.  v,  8).  Et  de  im- 
piis  legilur  :  Tollatur  impiut^  ne  videat  gloriam  Dei 
{Isai,  XXVI,  10).  Omnes  enim  vidcbuni  Filium  homi- 
nis  jiidicare  vivos  et  mortnos,  sed  deitalem  ipsiiis 
soli  beatissinii  contnentur.  IJbi  sunl  illi  qui  eiiain 
nunc  <!iias  natnras  in  Cbristo  Domino  ininime  confi- 
tentur?  Peccaior  videt  bnm.-init:«t(!m,  beatus  conspi- 
cit  siinnl  et  deiialem.  Qnod  si  nna  csset  (ut  connn- 
gunt)  naliira,  n^n  potcrani  peccatores  carnem  quam 
conipnnxernni  in  r*  siirrectiono  solam  respicere,  ct 
deiiiiiew  ij)5J  :s  j>ariier  iion  viderc.  Splendorct  autcm 


Nam  soli  Verbo  quid  potnit  promittere,  qni  omnia 
ciim  ipso  semper  noscitur  possidere ?Jtirar&  est  eiiim 
aliquid  firmum  sub  attestatlone  promiltere.  Et  cui 
mt  iius  convenire  poterit,  nisi  illi  qui  sermonb  sai 
eOeciuin  divina  poteslate  complevit?  sicut  Apostolus 
dirii  in  Epi.<tol;i  quae  scribilur  ad  llebraros  :  Ut  osteu" 
derei  Deus  polUcitationis  hce  edibut  immoMitatem 
consilii  <((t,  inlerposuit  jusjurandum,  ut  pcr  duat  ret 
immobileSf  quibus  impouibile  est  mentiri  De'*m^  far* 
tisiiimum  solalium  habeamus,  qui  eonfugimus  ad  teneu' 
dam  propositam  spem,  quam  ticut  anchoram  hakemut 
animce  tutam  ac  firmam  {Hebr.  vi,  17,  18,  19).  ilinc 
csl  ^sicut  jam  dictum  est)  quod  homiiies  jnrare 


70t  EXPOSITIO  m  P5ALTFRIUM.  PSAL.  C\\.  718 

rito  proliibenfur,  dum  qiiod  efncere  neqneiint,  teme-  A  conqua$$abit  capUa  muUa  %n  Urra  copio$a.  Proprieia* 


rarie  sub  D6i  aUestaiinne  pr<>!nittunt.  Jurat  autem 
per  ae  Deiis,  sicut  Abrali;e  proniisit  :  Vivo  ego,  dicit 
Dommii  :  quoniam  audi$ti  vocem  meam^  et  non  pe- 
per€i$ti  plio  tuo  unico  propter  me  :  nisi  benedicen$  be^ 
medlcam  te  {Gen.  xiu,  16,  17),  etc.  Nec  potniubit 
emm^  utiqne,  qiioniaro  de  tali  ac  tanta  dispensaiione 
cwicia  gavisa  sunl.  Legis  etiam,  Peenitet  me  (eci$$e 
kominem  (Gen.  vi,  7),  quaudo  ante  dilimi  adfeniuro 
corda  mortalium  demerserant  in  gurgitem  peccaio- 
rutn.  Iloc  auiem  diciiur  pro  humanitaiis  consuetu- 
dine,  cui  alitcr  res  quam  videbalur  sperare  succedit. 
Spqiiilur,  tu  e$  SacerUo$  in  alernum  secundum  ordi' 


les  inioere  verborum.  Roges  coufringendos  in  supe- 
riore  versudi\it  prnpier  superbiam  lyrannicafn,  nuitc 
populos  judieari  perhibet  propter  peccata  communia; 
utriqiie  bimcn  a  suis  inientionibus  feliciter  cadunt^ 
dum  a  pii(»re  nialiguiiae  bono  proposito  conversio- 
nis  abscedunt.  Ct  considera  quomodo  hic  dicitur, 
judicare  ui  impUat  ruinae,  ImpUt  eiiim  fttiiiiif,  quan* 
do  de  conlibus  bumanis  facil  peccata  corniere,  deli« 
ciaqiie  iio\ia  cniendaiione  saluberrima  disperire. 
Quod  per  iliud  exeiiiplum  porest  inielligi,  iibi  ait  : 
Destnie$  eo$f  et  non  cedificabi^  eo$  (P$aL  ixvii,  5); 
quod  iiiique  non  dicereliir,  nisi  destruerentur  aliqui 


nem  MeUhi$edech,  lloc  etiam  propbela  promisisse  prospeiius  innovaiidi.  Sequiiur,  conqua$$abit  capita 
Fiiio  commemorat  Patrem.  Cui  enim  potest  veraciter  mulia  in  terra  copiosa,  Capita  illorum  uiique  qiii  caput 
ci  evidenter  aptari,  nisi  Domino  Salvatori,  qui  cor-  B  i*on  babeul  Cliri^tuin;  nam  qui  diaboliiro  diversis 


pos  et  sanguiiiein  suum  in  paiiis  ac  vini  erogatione 
salutariterconsecravitfsicui  ipsc  iii  Evangelio  dicit : 
Jiiti  manducaveriiis  camem  Filii  homini$^  et  biberitie 
r/nf  $anguinem,  non  habebitie  vitam  ceternam  {Joan. 
iri,  54j.  Sed  in  ista  cari:e  ac  sanguine  nil  cruentuiny 
mii  conupiibile  mens  humana  concipial  :  ne  (sicut 
^icit  Apostolus)  Qui  enim  corpus  Domini  indigne  man- 
dmeat^  judicium  $ibi  manducat  (/  Cor.  xi,  i9) ;  sed 
irivificatricem  substantiam  atque  salutarem,  ct  ipsius 
Terbi  propriam  faciam,  per  qiiam  peccntori:m  re- 
iuissio  et  aelernx  vitae  don^  proestantur.  Quem  ordi- 
iiem  per  mysiicam  similitudiiiem  Melchisedech  justis- 
slmus  rex  instituit,  quando  Domino  panis  ct  vini 
fruclos  obtutit.  ConsUt  enim  pecudum  victimas  pe- 


sequiiniur  erroribu**,  cum  fuerint  corrccti,  capite  suo 
sir.e  dubiiaticiie  quass.iniur.  Caput  vero  dicitur  8u- 
bliiiie  at(|ue  bonorabile  culmen  corporis  noslri,  ap- 
pellatum  a  capiendo,  quod  sensus  nostros  eapial 
nniv'  rsos,  id  est  visum,  audituro,  gusturo,  380 
olfaciuin,  tactiim,  quod  ulique  alia  membra  nustni 
excepto  tacm  non  c:ipiunt.  Gt  idco  eaput  nostrum 
recte  possumus  dicere,  quem  decernimus  sequi«  Ter- 
ram  vero  copio$am  dicit,  quas  peccaiores  abundaules 
eiiutrit,  qiiasi  mcskein  germenque  vitiorum. 

Yers.  y.  De  torrente  in  via  bibet  [mss.  A.,  B.,  F., 
bibii];  proplerea  exaltabit  caput.  Torrens  fuit  turbu- 
lenia  perfccuiio  Judaiorum,  de  qua  Dominiis  Chri- 
stus  bibit  in  via^  id  csl  in  bac  vita  dum  corpore  per* 


Tiifse,  quae  fuerunt  ordinis  Aaron  et  Melchisedech  C  *«''^«  Sed  dum  in  via  dicilur,  illaU  vis  ostenditur,  et 


oianere  poiins  insiilulum,  quod  loto  orbe  in  sa- 
cramentoruro  erogatione  cclebratur;  quod  adhiic 
Jodaei  non  intelligunt  obstinati,  cum  eorum  et  «-acer- 
dos  et  sacrificia  de  medio  probentur  ablala.  Sacerdoe 
aiitem  prnpcipiie  dicit<ir  Cbristus,  qui  scmel  se  pru 
nobis  obtulil  imniohmdiim,  de  quo  dicit  Aposiolus  : 
TaHs  enim  decebat,  ut  nobi$  esset  pontifex,  $anclu$, 
iuuoeen$^  impoUuiu$,  $egregatu$  a  peccaloribu$,  et  eX' 
eeisior  roB/is  factui  {Hebr,  vii,  26).  Quero  sensum  mi- 
rabiliter  et  evidenter  exsequitur.  In  ceternum  vero 
eiro  dicitur,  ipse  significatur  Dominus  Cbristus,  qui 
perniaiiet  in  gloria  sempiterna. 

Yers.  6.  Dominu^  a  dextri$  tui$ :  confregit  in  die  ira 
$ueB  rege$.  Quod  Paer  dicitur  fecissc,  hoc  et  Filium, 
lioc  et  Spiritiim  sanctum  «ine  dubio  consUl  opera-  D     Sepiiinus  quidem  psalmns  est  qaem  de  duabus 
tom.  lllud  auujm  movere  poi.»sl,  cum  in  psalmi  hii-      naiwr»»  J>oroiiii  Cbrisli  pradicaium  esse  memoravi- 


velocissiinus  transitus  iudicatur,  per  quem  itineran- 
tes  vehi  solent  ad  aliam  mansionero.  Ipse  est  au- 
tero  qui  audivit,  Sede  a  dextri$  mei$ ;  ipse  est  cui 
dicitur,  7h  e$  Sacerdoe  in  atemum  $eeundum  ordinem 
MeUhisedcch;  ipsequi  conqoassat  capita  peccatoruro; 
cui  propter  mjriiuin  glorios»  passionis  daiMiii  e$t 
nomen  quod  e$t  $uper  omne  nomeit,  ut  in  nonune  ejui 
onme  genu  flectatur  c€ele$tium^  terfeetrium  et  inferno' 
rum  {Phitip.  ii,  9,  10).  Audis  passum,  pagane  vel 
Jud«e,  lege  et  ipsum  esse  futurum  judicem,  ut  con- 
tremiscas  omiiipotenteiu  Deum,  qui  hominem  Judicas 
Dcgligeiidum. 

Conclueio  p$almi* 


JHt  iniiio  Paier  dixeril  Filio  :  Sede  a  dextrie  mei$; 
nunc  iierum  proplieia  dicit  a  dextris  Filii  Pairis  ope- 
raUm  fuisse  vinutem.  Quod  idco  liicttini  est,  ut  cum 
baec  ficissitudo  xqualis  ponitnr,  majus  bic  aut  minus 
aliquid  nullo  modo  seniialur.  nege$  eonfregit,  illos 
•ignificat  de  quibns  secun  lus  psalmus  ait :  Astiiervnt 
regee  terrcB^  et  prineipe$  convenerunt  in  unum  adeersH$ 
Ihmumm  el  ad9er$u$  Chri$tum  eju$  {P$aL  ii,  2).  Hos 
confregit^  qiiando  superbiam  eorum  omnipotentix 
sus  virtuU  prosiravit :  quia  nisi  fuissent  conrracli, 
in  maliti«  suae  ulique  noxio  rigorc  coiisii'crani. 
Vers.  7.  Judicabit  in  nationibus,  infplcbit  ruinas, 


nius.  Sed  quoniam  dicit  Apo^tolus  ad  Timotheuin 
5Cril)ens  :  Prosdica  verbum,  insla  opportune,  impor* 
tune  :  argue,  exhortare,  inerepa  cum  omni  patieniia  et 
docirina  {11  Tim.  iv,  S);  velim  vobiscum  qui  nnam 
natiirain  in  Cbri^to  Doiiiiiio  raclaro  puUtis  adbuc 
miscere  colioquia.  Nobiscum  cerie  creditis  qood  in 
ulero  MariaR  seinper  Virgiiiis  Verbum  caro  faetum  esf, 
et  habitavit  in  nobis  {Joan.  i,  U);  eumque  in  assum- 
pta  humaiiitate  pns.«uin  el  sepulium,  qiii  terlla  die 
resorrcxit  a  morluis;  visum  deinde  corporaliter  apo- 
stolis  ac  credeiilibus  sibi;  nscendissc  quoque  in  cos- 
l;:8  cum  caruc  qtta  rcsurrexit  a  ni"rluis,  l.acieiius 


m 


M.  AUUELIl  C\SS!OD0RI  800 

Dhhlo  ptaimi 
Populiis  beaiorum  diversis  mundi  pariibus  aggre- 
galus,  primo  ingressu  psalmi  coiiflieri  se  dicil  Do- 
inino  in  congregaiioite  ju^torum,  ubi  est  aelcrna  laus 
et  sine  Hne  pra*conium.  Coniinct  autem  hxc  parg 
pr:t'dicli  alpbabeti  lilieras  sex.  Secindo  fidelos  ejus 
dicit  copioso  munere  satiaios,  ailveittum  Duniliii 
compromitlens,  ut  ba:reditaiem  pollicitam  nvidissH 
nia  intentione  perquirant;  in  quo  ali.c  decem  liitera 
sunt  digest£.  Tcrilo  redemptos  a^serit  Cbrisiianot, 
et  Teslamentum  Novum  aeterna  gratia  consecfatum. 
Ista  vcro  re<(iduas  sex  liiteras  recipiens,  toiuin  alpha- 


omiiino  prudicatis.  Sed  quid  in  posterum  terrcna  A 

sapitis,  qui  usque  ad  coDlestia  pervonistis?  Vh\  osl 

ergo  illa  natura  cum  qua  Dominus  ascendii  in  coal  >s? 

Morte  jam  perire  noii  pntuit,  testante  Apostolo  :  Hoc 

Htentes  quod  Chrislus  rcsurgens  [cd.,  surgens]  a  wor- 

(uft^jam  rton  mon/«r,  mor$  ei  ulira  non  dominabitur, 

Qnod  enim  morluut  est  pcccalo^  mortuns  est  semei; 

fjuod  autem  tivit,  vivit  Deo  {Dom,  vi,  9,  10).  Qnare 

diceret,  rti;i/  Deo,  e(  non  vivii  De  is,  si  uiia  fa(  ta  est 

natura  quae  vivii?  Sed  cst  aliiid,  vidclicet  qiiod  vivit 

DeOj  ullque  qiiod  mortuum  esl  seinel  peccalo.  Audis 

detiiqiie,  Sedet  ad  dexteram  Palris,  e  diibita>  eum 

retinere  qood   Inimanitati  ejus   potest  solummo<l(^    bciuiii  decora  perfectione  complevit 

convenire?  Permiitiie,  quassumu^,  spem  salutis  no-* 

ttrac  Christum  Dominum  semper  dici,  qiii  recte  po- 

lest  tafi  nomine  nuiicupari,  cum  in  duabus  naturis  B 

ftdunatis  atqne  perfectis  in  gloria  Patris  permanet  in 

sxcula  sscculorum.  Nam  si   dicta  veslra   diligenti 

cxaminatione  penseiis,  quoties  JesumChristum  uniiis 

esse  nalurae  dicitis,  tolies  eum  fllium  sancUe  Virgi- 

nis  abncgatis.  Et  videte  unde  jam  vobis  salus  veuiat, 

si  a  vubis  Dominum  Salvatorem  perversitas  confes- 

iiionis  abscidat. 


Ejpositio  psal.ni. 


EXPOSITIG  IN  PSALMUM  CX. 

AUeluia, 

Quamvis  hoc  nomcn  laudis  generale  esse  videa' 
titr,  tamen  !bi  maxime  apponitur,  ubi  magna  exsul- 
laiione  gaudetur.  Laudal  eiiini  Dominum  populus 


Vers.  I.  Alkph,  Beth.  Conptebor  tibi^  DomtfM,  iji 
toto  corde  meo,  in  consilio  jusiorum  et  congregationt, 
Confitebor  (sicut  saepe  diximus)  xqnivocum  nomeo 
est,  sed  pro  locorum  diversitaie  381  suscipitur. 
Confitentur  eniin  et  qui  peccala  deplorant,  item  et 
qui  Domino  gratias  referunt  coii(iteiitur;  sed  illnd  in 
lacryniis,  isiud  in  gaudio  est;  illud  in  affliclione« 
istud  in  sancta  mentis(  alacritaie  noscitur  constitu- 
lum.  Cnde  bic  profusa  la^titia  exsultat  populiis  fide- 
lis,  quamdam  imaginem  futuri  5£CiiIi  designans,  qIh 
voces  ista;  conlinu»  sunt,  et  laiides  Domini  devota 
mente  concelebraniur.  Nam  ut  sinceritatem  su»  in- 
tentionis  ostendat,  laudaturum  se  dicit  enm  lolo 
cordis  affectu,  ut  nihll  cogitatio  adversa  subripiat, 
nec  splendidam  lucidamque  mentem  di:*boIlca  vl- 


suos,  qui  a  mundi  clade  liberatus,  vitiorum  nescii  C  deaninr  fuscare  praestigia.  Sequiiur,  in  cqnsilio  pittih 


sustinere  scrviiium.  Quae  laus  futurae  figuram  nosci- 
tur  poriare  Ixtitiae,  ubt  Dominus  a  fldelibiis  suis 
abs  ;ue  intenrissione  conspicitur  et  sine  fine  lauda- 
lur,  sicut  in  alio  psalino  legitur  :  Beati  qui  habitant 
in  domo  tua  :  in  scecnla  soecutorum  laudabunt  te  (PnaL 
Lxxxiii,  5).  Est  etiam  psalmus  istepapud  Hebraeos 
alphaboti  ordine  decoralus,  qui  per  capiia  coinma- 
tum  sive  divisionum  primus  cunciis  litteris  adnota- 
tur  :  illos  lobis  justos  indicans,  qui  (ilivina  graiia 
ttibuente)  perfcctjs  virtutibus  ducescUnt.  Nam  siciit 
superiores  p>almi  alphabelodcs  quasdam  litleras  mi- 
nus  habcntes,  illos  designant  qiii  non  adeo  univer^is 
nieritis  repleii  suni,  sed  tamen  in  sancto  concilio 
habitare  noscnntur,  ita  et  isti,  completis  litleris  oin- 


rum  et  congregatione.  Si  consUium  justorum  et  eoH' 
gregalionem  bic  velis  exi|uirere ,-  omiiino  videiur 
diffltile  ul  in  boc  sapculo  electos  omnes  invcnias,  ubi 
Ecclesia  permixlione  bonorum  malorumque  com- 
pleia  est.  Sed  qui  bic  toto  corde  confitentur^  jam 
viilentur  in  illa  congregalione  justorum  psallere,  quam 
de  cunciis  gentibus  in  futurum  manifestum  est  Do* 
mlnum  congregare.  Et  videamus  quid  nobis  ista 
vcrba  denuntient.  Consilium  juttorum  est,  qiiaiido 
beati  ciini  Domino  resurreciionis  tempore  Judlea* 
bnnt,  sicul  in  primo  psalmo  dictum  est :  Ideo  non 
resurgunt  impii  in  judicio,  neqne  peecatoret  in  conti!i$ 
juttorum  {Psal.  i,  5).  lioc  eniin  in  Evangelio  aposto- 
lis  et  sanciis  suis  spccialiler  Dominus  comproniisif. 


nibas,  excellentium  merita  videntiir  intticare  jus!o-  D  dicens  :  Sedebiiit  super  duodecim  tedes,  judicanteB 


rum.  Est  et  alia  causa,  ut  Paler  Hilarius  dicil  (Pro- 
hg,  in  PsaL)^  positi  hiijus  alphalieli  :Scimns  pnrvulos 
et  ludes  per  litteras  eruJiri,  ut  sapienii;e  pru;c<p'a 
conquirant;  sic  bujusmodi  psalmi  pieris  et  incii)ien« 
tibus  dantur,  ut  primordia  eorum  qiiasi  quiiiisdam 
elcmcmis  docentibus  instniantur.  Nam  quamvis 
qiiosdam  el  sinc  litleris  Scripluras  divinas  didicisse 
lcgerimus,  f;«ciIior  tainen  res  est  Dei  gratia  fnigili- 
laii  iioslr^  per  iitteras  prudmti  tm  discere,  quani 
illud  miracjlum  sustinere.  CommonenKir  ergo  pcr 
hoc  sacrainentum,  quatcnus  pronissimi  ad  e;  ndilio- 
nis  stud^a  fesiinemus  :  quando  ut  tlementa  niedi  ari 
ac  disccre  dcbeauius,  ordo  ipsc  pouiiur  liitcrarum. 


duodecim  tribus  Jsrael  {Matth,  xix,  28).  Congregatio 
vero  signiflcat  totius  Ecclesiae  beaiani  coroiiam,  de 
diversis  mundi  pnitibus  adunalam. 

Vers.  2.  GisirL,  Daleth.  Magna  opera  Domini; 
exqiiisita  in  omnes  voluntates  ejut  Hinc  jain  enumera* 
tioiies  sinccrissimae  confessionis  ingrcilltur,  magiiam 
imniensitaiem  bonitatis  osteiidii.  Quidenim  magni- 
flreiiiiiis  quani  dc  iinpio  faccre  justnm,  de  liosie  fi- 
liiiin,  <le  captivo  llberiim?  Vi  in  eis  romplea^ur  quod 
Apostolus  dicil  :  Vbi  aulem  abundnit  peccatnm,  fH- 
perabundavit  et  grutta  {Hom.  v,  20).  Exijuitita^  idest 
siiij^ularls,  exacta,  cui  nibil  polesl  simile  refierirt. 
l\:rmiltit  cuim  diabolum  sxvirc,  ut  cx  illius  iniqui* 


m 


EXPOSITIO  IN  PSAI.TFRilM.  PSAL.  CX. 


80'- 


lalesibi  tlebeat  n«Ie!issiinos  iiivenire;  novoque  modo  A  et  sanguinis  sacri,  quacest  salus  geiiiium  et  remisso 


nascilur  tle  afflirlioMe  gaudium,  de  persecutione  lem- 
purali  seleriia  securitas.  Et  ne  putarcs  pro  pnrte  l»u- 
datum,  adjccit,  in  omnes  voluntates  ejus,  Quidquid 
€nifn  facit,  eximie  aique  incomprehensihiliter  opera- 
lur,  gicut  in  Genesi  scriptum  est :  Fecit  Deus  omUa 
9Mi  bona  {Gen.  i,  5t).  $>ic  illa  invesiigabilis,  illa 
inestimabiJis  laus  sub  brevitale  couclusa  est. 

Yers.  5.  Il£,  Vau.  Con^essio  et  magmficentia  opus 
§juSf  €l  jusiitia  ejus  manct  in  sceculum  sceculi,  Opera 
illa  l^omini,  qu»  superius  dixit,  nunc  iierum  quem- 
admodnm  intelliganlur  exponit.  Glorin  cniui  et  decor 
(sicut  PatiT  lllrnnymus  irausiulii)  est  opus  ejus : 
quoniam  et  lau  labilia  sunt  nimis,  et  dccora  qux  fa- 
eiL  ni\imus  eniiu  Confessionem  illaui  bic  accipieiidam, 


peccatorum. 

Vers.  6.  Gaph,  Lamed.  VirtuUm  operum  suorum 
aununiiavit  populo  suo,  ut  det  ilUs  heereditatem  gentium» 
Hic  est  impleia  seuteuiia,  qu;p  tribus  versibus  conli- 
netur.  Yirtm  operum  fuit,  quaui  dicit  in  Evangelio : 
Cceci  vident^  surdi  audiunt^  leprosi  mundanlur,  moriui 
resurgunt :  et  beatus  qui  non  fuerit  scandalizatus  in  mi 
(Matih,  XI,  5).  Annuntiavit^  mauifestani  recit,  populo 
scilicet  Gbristiano,  quem  redemit  sanguiue  pretioso. 
Sed  boc  illi  prnpheliie  spiriiu  dicunl,  qiii  ante  ad- 
Ycntum  Domiiti  iu  eum  sanctafide  crediderunt.  Dcdil 
Siiuem  eis  ha^reditntem  yentiumy  quaiido  Ecch  siam  ca- 
llu>licam  de  cuiiois  naiiouibus  vivis  lapidibus  fahri- 
cavil.  Ipsa  csl  hasreditas  qux  prninissa  e>t  Abrahx : 


qu.e  vrrhis  prxcnnialibus  explicatur.   Seqnilur,  ei  ^^  Multiplicabo  semen  tuum  sicnt  steltas  cosli  et  sicut  are" 


justitM  ejus  munet  in  sceculum  sceculi,  \\\c  jnstitiam 
Domini,  seuton  iain  futuri  judicii  deLemus  advertere, 
qnx  omuiiio  pcrpctua  esi.  Jmtitia  quippe  ejus  manet 
in  smcutum  iceculi^  cum  peccatnribus  dixcrit  :  Ite  in 
ignem  asternumy  qui  paratus  e^t  diabolo  ei  angelis  ejus 
{MaHh,  XXV,  41).  Perumque  juttitia  ejus  mnnet  in 
smculum  sceculi,  qiiando  fldeles  advocaverit,  dicens  : 
Yadte^  benedicti  Patris  met,  percipite  reynum  quod 
vobis  paratum  est  ab  initio  mundi  (Ibidem^  oi).  Sic 
in  utraque  parte  justitia  Domini  perpetua  t'  incoiD- 
mutabilis  perseverai. 

Vers.  4.  Zain,  IIeth.  Memori  m  fecit  mirabilium 
suorum  misericors  et  miserator  Dominus,  Ad  sccundum 
▼enil  ingressum,  ubi  ostendit  esca  coelesli  fidelissi- 


nam  qux  est  ad  oram  maris  (Gen.  xxii,  17).  Aperuit 
enim  causam  quare  vinufem  operum  suorum  annun^ 
tinbit  populo  suo ;  scilicet  ut  daret  eis  harediiatem 
yentium,  Ipsa  enim  iutentio  fuit  miraculorum  ut  cre- 
dcreut,  et  praimia  compromissa  cred<'ntes  acci}  erent. 
Vers.  7.  Mfix,  Nun.  Opiramanuum.ijus  veritas  et 
judieinm  :  fidelia  omuia  mandata  ejns,  Pnlcherriiuis 
variisqiie  st^ntentiis  in  hoc  et  sequenti  vimsu  laudes 
Doroini  describuntur.  Qux  duodecima  es:  species  de-> 
fiullionis,  quam  Grxci  xar  cTracvov,  i^atini  per  Inudcin 
dicunt.  Opera  quippe  virtulis  ejus  ost,  quando  coih 
fitentibus  parcit,  et  beatos  ex  impiis  facit,  deiude  cum 
obstinatis  poenns  debitas  reddit.  Quapropter  proprie 
dictum  382  ^^^*  ^P^^  ^J^  veriias  et  judicium.  Veri- 


mospastos,  id  estadventu  Domini  uliqne  Salvatoris.  C  ^estenimcumGdelibuspromissaresiituit^JMdiritcm, 


Memoriam  ergo  fecit  mirabiHum  suoTum^  qunndo  plu- 
rima  noya  et  inusitata  monstravit.  Tunc  enim  omnia 
Deum  regere  poiuit  evidenier  adverii,  quando  visse 
SUDt  consuctudines  reruin  sacris  jussionibus  immu- 
Uri.  Cunveriere  enim  veraciter  non  poiest  ordincs 
reruRi,  nisi  qui  eas  et  fecisse  et  administrare  cogno- 
scitur.  Et  II t  ostcnderet  qui  fecit  memoriam  mirabilium 
tsonfm,  seqiiitur,  misericors  et  miserator  Dominus, 
Misericors  naiuram  ejus  pieiatis  osteiidii;  miscrator, 
lempusquo  advcntu  suo  misericordiam  fecit,  et  hu- 
mano  generi  larga  pietate  subvenit. 

Vers.  5.  Tf.th,  Jod.  Escam  dedit  timenlibus  se ; 
memor  eritin  sa^culum  testamenti  sui,  Qund  dixit,  Es- 
tam  dcdlt  timeniibus  se^  signiflcat  utique  spiriiualcm 


quod  impiis  comminatur  :  quoniain  qui  bic  pruicept.i 
ejus  facere  negligunt,  ihi  vindictam  perpeinani  susi> 
nebunt;  Sequitur,'/i(/e/ia  omnia  mandata  ejus,  Scri- 
plum  est :  Serva  mandata^  et  seivabunt  te  (txcli.  xv, 
16).  Fidelia  vero  sunt,  quoniam  nullo  mentiaciodicia 
varianiur;  sed  abaolute  nos  eustodiuut,  curn  ca  cu- 
stodire  Douiiiii  munere  festinamu.^. 

Vers.  8.  Sami.ch,  Ain.  Confirmata  in  sa*eu!nm  «o*- 
euii,  facta  in  veritate  et  o^quitate.  Humana  verba  in- 
cassum  missa  solvuntur  :  Domini  au'em  sermo  con* 
ftrmaius  permaiiOt  in  aetcrnum.  Nescit  enim  tilubarc 
quod  Veriias  loquitur.  S^^quitur,  facla  in  nritate  et 
wquitate,  Maiidna  illa,  quae  superiusdixit;  ut  ea  cre- 
deres  certissimis  cfTectibus  esse  (denissima,  faetes 


cibniu.  Qiiisenim  escam  communem  putet  lidelibus  j)  dixit  esse  qiiam^  dicta.  Ei  ut  dignitas  eorum  amplius 


nd  prfiuium  datam,  quae  et  peccatoribus  passim  co- 
giiost  itur  aUrihuta  ?  Sed  ul  magis  hoc  de  adveutu 
Bomini  Salvatoris  debuisses  advertere,  sequitur, 
■tfmor  erit  in  scecutum  testamcnli  sui,  Memor  erity 
inimaniiatis  consuetudine  dicitur,  quia  tunc  quis  ali- 
i|iiMl  in  meute  habuisse  piitatur,  cum  promissn  com- 
l»leverit.  /nMrett/iimaelernilaiemsigniricat,qui:i  verba 
ttsiamenti  sui  solidissima  veritaie  custndit.  Nam  sic- 
III  promissus  est  in  Veteri  Testamenio  Dominus  Sal- 
vaior,  ita  iu  Novo  advenire  dignatus  cst,  in  qiio  e&ca 
iaia  ist  timeuCt6us  eum,  id  est  communicatio  corporis 


appareret,  adjeeii,  inveritate  et  mquitate.  Veritas  es!, 
quia  dieta  coinpleutur ;  cequiias  cst,  quia  jnslitinc  pnit- 
dere  proferuntur.  ilas  enim  virtules  manifestuni  esi 
ejus  continere  mandata. 

Vers.  9.  Phe,  Sade,  Coph.  nedemptiomm  misit  po- 
pulo  suo ;  mandavit  in  asternum  testamentum  sunm^ 
Sanctum  ct  terribile  nomen  ejus.  Ilic  enthymematiciis 
syllogismu^  jam  nobis  frequeniatus  obor.tur;  cuju» 
propo-ilio  est :  Redemptionem  misit  populo  suo,  mnn- 
davit  in  (Btirnum  tcstamentum  snum.  Sequitur  exspe^ 
ctata  concliisio  :  Sanetum  ist  igilur  ei  tcrribile  nomen 


*Uic  aliqua  videiur  deessc  conjuncti(».  Edit. 


805  M.  AUUELll  CASSIODORI 

ejus,  Audiamus  reliqua  qux  sequuiriur.  Perveuluin  A 
rst  ad  iiigressuiu  lertiuni,  in  quo  Dominum  Salvato- 
reui  |irouuntiat  esse  venturum,  qui  timeudus,  amau- 
diis  et  continua  exsuUatione  laudandus  est.  Conve- 
nlenter  aulem  dicilur,  Hidemptionem  migii^  quouiaro 
hoc  videbantur  iudigere  captivi.  Sed  lale  preiium  rtiii 
quod  lyranuu^  non  suineret,  sed  ille  qui  ab^  •Iveba- 
tur  acciperet.  Lucratus  est  captivus  redemptionem 
suam,  et  ipse  est  niagis  inde  ditatus  qui  leuebatur 
obnoxius.  Sequiiur,  mandavit  in  <etemum  teitamentwn 
Buum.  Mandare  dicimus,  absentibtis  verba  per  mediaii 
desiinare  persouas.   Quod  factum  coiistat«  quaiido 


8GI 


TeA'amentum  Noviim  per  aposiolos  atque  evangflistas 
suos  trausmisil  ad  gentes.  In  teternum  aulem  recte 
dicilur,  quia  iiullum  ilti  aliud  successururo  siguifica- 


Conclusio  p$aimi. 
Quain  bene  fldflis-iinus  populus  iste  laeiatus  etll 
Fiiit  ei  uosirum  gaudiuro  audire  gaudentem.  Alacritas 
euim  mcntis  augetur,  quando  aiterius  IsBtantit  prola^ 
ta  verba  suaviler  hauriuntur.  Sed  nec  koc  quoqiie 
puteiur  oiiosum,  quod  post  cenlesimum  nonom  psal* 
mura  haec  exsuliatio  fidelium  tali  numero  cullucatur. 
Hespice  eiiim  dulcedinein  securitatemcfue  caneutiam, 
et  invenies  hic  imaginem  illius  prxiuii  contribatam, 
quani  operariis  iii  Evangelio  Doroinus  p«)llicetur,  quot 
ad  laborem  vineae  vocatiouis  tu;£  muneribiit  iiiviu- 
vii.  Ipse  est  eiiim  dcnarius  qui  et  mane  et  tero  ve- 
nientibus  dabilur.  Deiiarius,  quoniam  coronalisest ; 
unns,  quia  tinem  penilus  nou  habebii.  Addiia  est  huic 
psalmo  et  alphabeti  «lecora  peifectio,  iit  grati»  tanta 


tur,  sicutiu  Veteri  Testamento  constatefrecluiii.  Iloc  M  exsultationis  litteraruin  insiitutio  jungereiar. 


est  enim  qiioJ  cuncta  conclusit ,  quia  plenitudinem 
suaro,  qux  prius  fueral  proinissa,  reslituit.  Merito 
ergo  aternum  dicitur,  quod  nullo  alio  iudigere  co- 
guoscitur.  Addidit,  Sanctum  et  terribile  nomen  eju$. 
Sanctum  pertinet  ad  incarnationem ,  hicut  ipse  di- 
cit  :  Cu$todi  animam  meam^  quoniam  $anctu$  $um 
(P$al.  Lxxxv,  2).  Terrtbilei^d  omnipDientiam  Deitatis 
excels;e,  sicttt  in  a*io  psalino  dicitur  :  Tu  terribili$e$^ 
elquie  retietet  tibi  {P$aL  lxxv,  8)7  Qux  duo  ad  illud 
peniitent,  ut  amemus  advocatum,  judicantem  limere 
debcanius.  llafc  eniro  coropetenier  utraque  conjuncta 
tunt,  ne  not  aut  solus  amor  negligentes  reddat,  aut 
lantiiiu  timor  desperatos  efflcial. 


EXPOSITIO  IN  PSALMUSl  CXI. 
A//i'/iiia,  conver$iom$  Aygcri  et  Zachariee. 

Ciim  jain  freqiienter  solum  posuerit  AUeluia,  vl- 
dcaiuus  adjectio  ista  nomiuum  quid  vetit  intelii^L 
Aggm$  et  Zackarias  prophe:»  fueruiit  qui  post  traiit- 
luigrationem  Babylonix  sub  Dario  rege  longo  pnsl 
teinpore  prophetaverunt  quam  ista  siut  cant^ta.  Re- 
versi  enim  iu  Jerusalem  patriam  suain,  cum  reparari 
teiuplum  videreni,  laudes  Dumini  magna  exsult  •tionft 
proruderunt.  Ad  quam  similitudiuem  et  hic  ptalroat 
inlegerrimi  alpliabeli  lilteris,  quati  regulit  aureti 
nosdiur  esse  contex*us ;  quem  post  absolutioBeni 
peccatorum  pei  fectis&ima  debeat  Christianat  tlacri« 


Vert,  10,  Bft,  Sm,  Tad.  Inirtum  tapjentiw  timor  .,.  ^  ,^  ^  ^a  ;»..:•...,..  ni^i;...» 

'        ;     /  ,    .     .,  ri  tale  cautare,  Lt  roeiiiento  quod  insiituior  fideliuiR 

Domtm.  Intellectu$  bonu$  omnibu$  faaentibu$  eami^  ^,_ _.,«.....  ^....nriii  «nim  mi«i  UIhim. 

[iiist. A., B., F.,  eum], Laudatio  e/iu  maneC  tii  $<Btulum 


$a!cuii.  Pulchre  defiuilum  est  quid  tlt  ttmor  Domini ; 
tcilicet  Initium  $apientim.  Per  hunc  enim  ad  Doml- 
nnm  velui  quibusdaui  januis  iiiiroitur.  Nam  si  metus 
ejus  jiidicii  ne^ciatur,  conversionis  raedicinn  n(*gligi- 
tur.  Timeamus  ulciscenlem,  ut  mirreamur  Bedempto- 
ris  [ed.^  redemptionis]  graiiam  reperirc.  Sequitur, 
intetlectue  bomi$  omnibu$  facientibu$  eam,  Ne  sapien- 
liam  pulares  humanain,  qujs  incerii>i  casibiis  nutat 
ei  fliictuat,  dicil  de  ista  coelesii  sapientia  :  lnteUectu$ 
bonu$,  id  est  verus  atqae  saliitaris,  quem  constat  in 
illa  noii  e  se,  de  qua  scriptum  est  :  Sapientia  huju$ 
tnundi  itultitia  est  apud  Deum  (/  Cor.  iii,  19).  Iste 
ergo  inteUectue  qui  in  timore  Doiniiii  probalur  inien- 


liic  quartus  ett  psalmui ;  ostendil  enini  posi  libera* 
tioneui  383  delictorum  qaanta  tiul  boaa  fideliui», 
et  qux  sit  retributlo  perfldorom. 

Divisio  ptalmi. 
Pcr  lotum  psalniiim  pntpheta  loquitur.  Prima 
aduionitione  qnid  faciat  beaius  vir,  et  qna.ita  boiui 
Doiniiii  gratia  mereaiur,  osiendit ;  coniinet  autem 
litieras  tex.  Secunda  adveiitum  Doniiui  si*giiificat 
Salvatoris,  per  quero  homines  ex  peccatoribtit  ei 
iinpiis  iii  asternum  bcati  esse  prumereotur;  qii«  di- 
visiu  ttedeciin  li  leras  llebraicas  noscitur  coaiiuere. 
In  leitia  parte  coulraria  iuipiis  proven.re  tesUtur; 
quae  residuas  habet  iitteras  ires. 

Expo$itio  psalmi. 


tus,  utilis  atque  fructuosus  est  :  quoniam  indii  n.isci-  D     Vers.  I.  Aleph.  BExn.  BeQtu$  vir  qui  timet  Domi^ 


tur,  quod  ad  perennem  gloriam  perdurere  videaiur. 
Adjecit,  iaudatio  eju$  manei  in  $meulum  ueculi.  Eeee 
Inteiitio  ptalml  tou  declarau  est.  Populut  ille  fidelit 
a  diabolica  pravitaie  liberaius,  gratias  ageiis  Domino, 
tenteniiam  religiosae  roentis  eipressit;  quod  et  hic 
Hicere  debent  qai  devoii  sunt,  et  in  illa  coeletii  Jera- 
talem  a  heatit  consiai  esse  peragenduro.  Laudatio 
eniui  eju$  non  ctaudiiur  termino,  quia  nec  finein  ha- 
bere  |M)test  beneficium.  liic  laudatur,  quia  peccatorrt 
liberat ;  ibi  pr^icatur,  quia  devoUit  coronat.  Merito 
eigo  AUeluia  in  tiiulo  psaluius  isle  cognotcitur  sus- 
eepiste,  uui  ei  a  laudc  Doniini  fecit  iniiium,  et  in  ejus 
laude  fiuitus  est. 


num  :  in  mandatis  eju$  eupiet  [mts.  A.,B.,  1^.,  cupit] 
nimi$.  Diversis  roodis  Bealus  vir  in  latfdiuffi  dediici'* 
tur :  ne  distimulaiioiie  atiqua  ejut  appeientia  iief  11- 
gatur.  Decet  eiiim  animo  nos  frequentcr  revciUere» 
unde  probamur  sub  aelemiute  gaudere.  Sed  eufli 
beatitudo  nalla  tit  tub  liroore  roundano,  qui  polioa 
roiseros  faeii ,  roanifetium  esl  Umen  nalla  ciema 
reperiri  gaudia,  niti  qaae  Domini  fuerlnt  tiuiore  pr;r« 
paral:i.  Ipso  enim  compelleote ,  desideramtit  qnod 
iiot  beatos  po^sit  efficere.  Denique  tie  tequitor,  tn 
mandatis  eju$  eupiet  nimi* ;  quod  per  liinorem  IkNiii* 
iii  certuro  est  posse  contingere,  quando  Dominii  n 
diligeudo  metuiniut :  ne  not  a  regno  tno  reddut  ei* 


805  KXPOSITIO  IN  PSAI.TEniLM.  PSAL.  CXI.  m 

iraneos.  Bealus  ergo  qui  limct  />omt;ittm,  etc.  species  A  nunl  jtistum  sine  dubio  sustitiebunt  \!idem,  su$iiiie« 
dui»deci(n:c  definiiionis  Grxce  dicitur  x«t   cTracvov,      bunt  judieium]. 


Laiine  per  laudem. 

Yers.  2.  GmEL,  Daleth.  Polent  in  terra  erit  semen 
eju$ ;  generatio  rectorum  benedicetur,  Jam  illins  beati 
quero  superius  dixit,  prsmia  describuntur.  Sed  cum 
ipse  praedicit  humiles  sibi  esse  gratissimos,  ita  ut 
justi  cjus  paiipcres  dicantur,  quxramus  in  qiia  terra 
jH>lente$  dicaniur  effici,  qui  hic  probantiir  esse  deri- 
siii.  Id  illa  scilicet  qoa  cum  Domino  regnaturi  sunt 
sancti,  ubi  non  diviiiae  humanae,  nec  lionores  tem- 
porales  faciunt  potentes,  sed  contcmplatio  Domini  et 
sine  fine  laudatio.  Ipsa  revera  est  potentia  cui  noo 


Vers.  5.  Tetu,  Jod.  Jucundut  homo  q*ii  misereiur 
et  commodat ;  ditponet  sermoms  suos  in  judicio,  Jh' 
cundum  dicit  iir  n  tam  hominibus  acceptuin  quani  Deo 
gratum.  Qui  miferetur,  id  est,  qui  egentibus  donal. 
Commodat  vcro, qui  rerepturusaliiuid  iu  hocniundo 
sperantibu>  in  necessitale  mutuatur,  sicut  dicit  in 
Evangelio  :  Omni  petcnti  le  da^  et  volenti  mutuari  abs 
te^  ne  prohibeas  eum  {Matth.  v,  4i)  :  quia  et  haec  non 
minima  merces  est  ad  praesens  eruere  \ed.^  servaiej 
periclitaniem.ei  fideliier  recipere  solam  praestitae pe- 
cunix*  quantitatem.  Potestaulero  inieiligi,  ut  hocquod 


toccedit  infirniiias;  sed  quod  esse  merueril,  xteina  ^^iseretur,  id  est  quod  pauperibus  donat,  eommodare 
felicitate  custodit.  Semen  opera  significat  bonarum  videaiur,  quando  dat  homo  temporalla,  recepturos 
rerum,  qiix  in  hoc  sxcolo  velut  semina  jaciuntur,  g  xterna.   Sed  licet  utraque  ad  manuales  videantar 


ut  fructus  riturae  messis  adoiescaL  Generatio  autem 
rectorum  bene  dicitur,  non  ista  carnis,  sed  illa  qus 
iniiiatione  juslorum  per  simiiiludines  operum  nosci- 
tur  esse  propagata.  Unde  et  diabolus  peccatores  fi« 
lios  habere  memoratur,  qiiibus  dictum  esl :  Vvs  a 
patre  dlaboto  estis  (Joan,  viir,  44). 

Yers.  3.  He,  Vau.  Cloria  et  divitia  in  domo  ejus^  et 
pulitia  ejus  manet  in  tceculum  swculi,  Adtiuc  in  bonls 
bea:i  prxmissa  descriptio  )icrscverat.  Beati  domiis 
es(  meiitis  secretum,  ubi  divitias  sanctns  ct  gloriam 
perpetuam  reponit  quisquis  Domini  praecepia  iniple- 
▼erit.  Sed  illa  gloria  non  habet  finem ;  illae  diviiice 
Don  maligna  subreptione  dispereunt,  sed  de  Domini 
maodatis  veniu  t;  unde  quidquid  acquiritur,  perenni 


operas  pertiuere,  tamen  non  solum  de  pecutiia  mise* 
rendum  dicit  pauperi,  aut  sperantibus  commodan- 
dum,  sed  de  omni  beneficio  qno  iiidigere  cognosci- 
tur  destitutus.  Unde  impigri  deberous  faccre  omne 
quod  potest  alteri  subvenire.  Sequitur,  Ditponet 
sermones  suos  in  jndicio,  Dispositio  serroonuw  or- 
dinero  significat  imperturbjturo  atque  iran  luillum, 
qui  probabili  ratione  narrntur.  Venienti  quippe  Pa- 
iriramilias  dicendum  e^t  :  Domine^  quinque  talenta 
dediiti  mihi  ^  ecce  alia  quinque  superlucra!us  tum 
(Matth,  XXV,  20).  Ipse  ergo  disponit  in  judicio  ser^ 
mones  suot^  qui  se  Domiiii  dona  gei  inasse  probavt^- 
ril;  non  ut  illc  qui  suffossum  taleutiim  cautela  sterili 
et  noxia  parcitate  servavit.  Quod  poiest  etiam  et  a  t 


iutegritate  servatur.  Denique  sic  sequilur,  el  juitiia  q  ilum  prriinere  qui  divinas  Scripturas  munereDomi* 


ejus  manet  in  sacuium  saculi,  Jusiitia  quidfin  liomi- 
nis  dicitur,  sed  «luae,  Deo  largimte,  praestatur.  Naro 
cum  sit  nomen  generale,  adveriitur  tamen  propria, 
cum  divina  dispensaiione  ad  uiiumquemque  hominem 
res  concessa  pervenerit.  Et  ne  aiiquis  se  temporali- 
ter  eiistimaret  fieri  bealum,  adiHdit,  manet  in  twcu- 
iKfit  stecuti.  Ilaciciius  beati  illius  bona  narrata  sunt ; 
nuiic  unde  fleri  possit  beatus  edicitur  :  ne  tantum 
desiderium  niovisse,  non  etiam  et  causam  docuisse 
Tideretur. 

Ycrs.  4.  Zaim,  Heth.  Exortum  est  in  tenrbris  iumen 
reetis  corde  ;  misericors^  et  miserator^  et  jiistus  Domi^ 
nus,  Venit  ad  admonitionem  secundam,  in  qiia  Do- 
mini  primus  significatur  adventus,  qui  confitcntes 


ni  perscrutatus,  aut  iiifniciuosa  taciturnitatc  retinei, 
aut  pia  voluntate  disseminat. 

Vers.  6.  Gaph,  Lamrd.  Q>iia  in  smeuium  non  com-' 
movebitur :  in  mtmoria  aterna  erit  justus,  Reddit  caiH 
sam  quare  vir  jtistus  disponat  scrtnoiies  suos  in  ju- 
dicio;  scilicetquia  tti  saeulum  non  commovebiiur,  id 
est,  a  gloria  Domini  niillatenus  separabitur.Sequitur, 
in  memoria  ceterna  erit  justus,  In  memoria  uti(|ue 
aHerna  erit  justus^  quia  vocalur  ad  praeniiuro.  Inipiis 
eniro  dicitur  :  Non  novi  vos  (Luc.  xui,  25).  Quapnn 
pter  384  ^i^u^  ^l^'  ntit  deputantur  ad  poeiiam  de 
mente  perhibenlur  excedere ,  ila  isii  propter  beati- 
tndinem  percipiendaro  in  memoria  dicuntur  Domini 
permanere. 


bealos  fecit,  et  superbos  pro  ^ua  iniquitaie  damna-  ^     Vers.  7.  Meh,  Nun.  Ab  auditu  malo  non  timebit : 


▼iL  Sed  isie  adventiis  Doinini  mirabili  proprietate 
describitur.  Venit  cniin  lux  qus  superat  omnem  lu- 
cem ;  et  ut  gratior  es-et,  adjecit,  tii  tenebris,  iion  istas 
qaassolis  f.ic:tabsent:a;  sed  quae  peccatorum  magis 
praBsentia  tenebrescunt.  Intus  suiit  eniin  in  corde 
bUB  tenebrae,  ubi  sul  mundanus  noii  posi>it  accedere, 
quas  IIHmI  lumen  expellit,  quod  roortein  vicit,  et  de- 
lic:a  coinrlvit.  Sed  cum  reciis  eorde  diciiur,  pcrvi.Tsi 
ab  i>to  luminc  separaiitur.  Seqiiitur,  misericor$^  et 
miserator,  etjustus  Dominus,  Pauca  sunt  quidem  ver- 
ba»  scd  omniuro  creaturaruro  rationabilium  actus 
aiuplexantia.  Nam  qui  conAtcutur,  habent  misericur- 
dem  [mu,  A.,  B.,  F.,  misericordiam] ;  qoi  contem- 


paralumett  cor  ejus  sperare  in  Domino.  Illuni  auditum 
malum  dicit,  quem  audituri  hunt  impii  :  Ite  in  ignem 
cetemum  (Matth.  xlv,  41),  et  reliqoa.  Malns  eniin  iltit 
videtur  qui  justa  ^everitaie  plecteudi  sunt :  quia  fas 
dici  non  est,  nisi  justum  Domini  semper  esse  jodi- 
ciuin.  Et  ne  solum  beaios  putares  pcenas  noiias  non 
tiinere,  sequitur,  parafum  eor  ejus  sperare  in  DomiHO , 
ut  promissa  ipsius  percipiaiit,  qui  saeculi  illecebras 
ejus  juvamine  calcaveiuni ;  quibus  ipse  diclurus  est : 
Venite,  benedicii  Patiis  mei,  pereipite  regnum  quod 
vobis  paratum  est  ab  origine  mundi  [Ibidem,  34).  Cor 
autero  posilum  est  pro  rectae  mentis  affectu,  quod 
siiie  aliqua  coiiclalionc  promissa  oovit  expetcre. 


807  '  If.  AIIRELII 

Vers.  8.  SAMEcn,  Ain.  Cenprmatum  eU  cor  ejvt ; 
pon  commovebiiur  dcnec  vtdent  inimicot  suos,  Quia  pa- 
raium  fuerat  cor  beaii  tperare  in  Oomino,  conse<|uen- 
ler  adjunciuin  esi,  coufirnutiam  e$t  cor  ejus.  Omn*a 
eniin  caduca  conleninii,  qui  ilia  fueril  dcleclniione 
complelus.  Confirmalur  ergo  cvr  justi,  cuin  nulla  sac- 
culi  feUciiate  mollescit;  etpeccatorum  bic  respiciens 
potentiani,  exspcctai  potius  eorura  ruinain.  In  boc 
enim  mundo  iuimicoi  patitur  potentes  videre^  ul  ibi 
eos  possit  bumiliaios  as^»icere.  Sed  caro  liic  videamut 
immicot  nostros  esse  carnaies,  qui  nobiscum  aliqua 
adversitale  confliguiit,  spiritualesvultinleliigi  ncqui- 
lias,  quas  hic  peniius  non  videmus,  sed  iu  i!b  nos 
certum  e»t  judiealione  cognoscere.  Et  cum  dicit»  do" 
»«cvi^«a<  inimtco«  su0i,subaudiendum  esl,  humiliaios 
atque  contritos.  0  <lispositio  [rd.,  dispensatio]  sancta 
Creatoris,  qui  tunc  eos  fracios  facit  viJeri,  cum  pos- 
siiit  esse  derisui,  non  limori ! 

Yers.  9«  Phe,  Sade,  Copo.  Dispersit,  d^dit  paupe- 
rtbus  :  justitia  ejm  manet  in  scBculum  sceculi ;  comu 
ejus  exaltabilur  in  gloria,  Ilaec  sententia  ad  illud  pra;- 
eeptum  dominicum  pertinet  :  Si  vis  esse  perfecius^ 
vende  omnia  tua;  et  da  pauperibu$ ;  et  veni^  s-queie  me 
{Matth.  XIX,  21).  Ipsa  est  dispersio  <;uae  feliciter  con- 
gregat;  ipsa  erogatio  qux  coelorum  regna  merc.*tur. 
Il£C  qui  feccrit  justitiam  operatur,  quia  Domiiii  pr^e- 
cepta  complevit;  etin  hoc  ille  senvi^er  mnnet,  qiio- 
niam  ab  illo  auctore  xteriia  recipil  doiia,  qui  condidit 
ftoecula.  Sequitur,  cornu  ejus  exaltabitur  in  gloria, 
Cornu  pro  potestate  poni  soepe  jam  diciuni  esi,  sicut 
Daiiiei  prophcta  lestatur,  dicens ;  Quatuor  autem  cor- 
Rua,  quntuor  regna  sunt  (Dan.  vii,  17).  Quam  noccsse 
est  illis  ibi  dari,  qui  hic  videbantur  pia  huinilitale 
prostraii  !  lladenus  de  beaiorum  bonis  hiciitus  e^t : 
nuncpsalmumde  impiorum  arflictioneconcludil. 

Vers.  10.  Res,  Sin,  Tau.  Peccator  videbit,  (t  ira- 
icetur;  demibus  suis  fremet  et  tabescet  :  desidervm 
peccatorumperibit,  Postitiiam  hcati  dchnitionem  dixit 
et  praemia,  in  leriia  parte  peccatorum  noiavii  invi- 
diam.  Quae  figura  diiitur  p.ir.idigmfi,  qnoties  beato- 
rum  hortamur  bonis,  malorum  autem  d''terremiir 
exemplis.  Hoc  enjm  schema  in  bis  psalmis  omnihus 
iiiveniiur,  qiii  loquuniur  dc  institulione  bentorum  ; 
qiiainvis  et  ahbi  inierdum  reperiatur  aptatum  ;  sicut 
et  in  primo  psalnio  constat  eflecinm.  Irascetur^  dixii, 
scilicet  sibi,  qui  noluerunt  a  prnviiaie  snspendi.  Vi- 
debant  [ed,^  vident]  enim  sc  praesumpsissc  quondain 
de  gloria  caduca,  de  poiesiale  fiigitivn,  cl  aiios  he 'ti- 
tudinem  arcipere,  qu;cne  cit  aHqiinndodedinere;  ira 
{usia,  indignatio  vera,  sed  non  proticun  lemporibns 
iillionis.  Poiuerantenim  ihi  non  indignari,  si  hicsiiis 
viiiis  redderentur  infensi.  Sequiiur,  dentibus  s^tis  frc' 
met  H  labescet,  Peccalor  et  invidns  in  snn  flnrtuans 
malignitate  dscribiiur  :  iracundi»  qirKiem  suttsreii- 
nf*ns  malum,  sed  niilli  ultrn  nociturus.  llic  enim  im- 
p«e  commovchatur,  ut  aliernm  Isderei  :ibi  jnstesihi 
ira  ciiur,  qiioninm  pro  snn  maligniiate  piinitur.  Sic 
et  Isniiis  ail :  Non  ett  pnx  impiis,  dicit  Dominus  (/«a  . 
Lfii,  iP.  N.im  freuiilus  ejus  hoc  agit  ut  tabescat ; 


CASSIODORl  m 

A  inipelus  ut  deficiat ;  se  jam  dentibus  suis  mordet,  se 
proprio  doiore  cast^gat,  exigens  a  se  cruciatus  qnos 
hic  susiinerc  cogebnt  innoxios.  Adjixi',  desiuerium 
precatornm  peribit ;  scilicct  qtiia  sicut  illic  vuta  bea- 
toium  in  regnu  Domini  planiaia  flnrcbunt,  ita  pec- 
catoruin  desideria  surcisa  mnrccsccnl. 

Conctuiio  psalmi. 

Qusm  pnlchrc  nlphahcto  dt^sccndenle  beatus  iste 
descripiiis  est,  ut  simul  facin  ejns  narrareniur  et 
praoniin  !  Qiiis  se  videre  non  cr^dat  qiio!  snncia  veri- 
tns  poUicetur?  Scd  ipse  nos  faciai  accipere^quod  jam 
cniicessil  aiidire.  lloc  eniin  alphaheium,  quo  carmen 
istud  impletum  est,  ad  perfeclionem  sapientiae  perti- 
nere  non  dubium  est,  pcr  quod  ctdivinarum  rerum 
iniellectus  agnoscitur,  et  imperitiae  culpa  declinatur. 
^  Sic  constat  psalmos  diversa  snavitate  variatos,  ul 
hninana  imbecillitas  discendi  non  possil  sustinere 
fastidia. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  CXII. 

Al'cluia, 

Ecce  verba  litnli  sui  subscquens  psalmus  exponit , 
nam  cum  sit,  Alleluia,  laudate  Doininum,  iia  et  ipse 
fecil  nitiuin  magist  r  verus,  doctor  egregiiis,  ciijos 
nescit  sermo  fallere,  quia  de  veriiatis  fonte  constal 
eman.irc.  Quid  enim  dici  potest  cettius  quain  ubi 
reruro  praceptor,  proprlus  prohatur  expositor? 

Divisio  psalmi. 

ProphetaDavid  psalmi  textam  sub  breviiate  trans- 
currens,  prlma  pnrte  commonel  devotos  ,  ul  laudes 
C  Dotnino  jugiter  exsolvant,  et  in  loio  orhe  piraedicare 
nondehinant.Secundaparte  ipse  facil  quod  alios  ron- 
net,  ut  mngistcr  verus  ncn  tam  verbo,  qnam  <locere 
▼rdealur  exentplo. 

Expositi)  psntnU. 

Yers.  1 .  Laudate,  pueri^  Dominum ;  iiudate  nomen 
Domini.  Conslat  hoc  nomen  simplicihus  et  purtssiiuis 
dnri,  qtiandoet  ipse  Dominus  pner  vocatur,  sicntesi 
illud  :  Puer  natus  est  noiis  (Isai.  ix,  6).  Isiam  siqiii* 
dem  a^tntcm  pro  innocentia  385  ^"^  ^  Dtimino  con- 
siat  clcciam ;  dicit  enim  discipnlis  suis  :  Sinite  par- 
vulos  venire  ad  mc,  taUum  est  cniin  regnum  ccelorum 
(Manh,  mx,  14).  Merito  ergo  hus  prophcla  comino- 
net  laudes  Ddniino  dehere  cnntarc,  qni  corde  pnro 
nd  eas  videntnr  accedere.  Non  enini  hic  xtas  csi 
electa,  sed  pur  M.  Respice  qnoque  iii  hnc  rcpciilio- 
ne  qnanidam  esse  disiantiam.  Dominum  landat^  qiij 
seprotiahili  actione  cotnmendat :  Nomen  Domini  ideiii 
Inuduij  qui  virtutes  ejus  sancta  praedicalione  conce- 
lebtni. 

Ners.  2.  Sit  nomen  Domini  benedictum^  er  hoc 
nunc  et  usque  in  swculum.  Ne  for  e  sibi  niomenia- 
iieniti  laudein  pueri  crederent  imperatam ,  dicit  ei 
iiiodo  in  hoc  saccalo  praedicandum«  et  in  illn  qiioqut» 
xterni:nle  laiidandnm.  Sed  ne  vel  hoc  loc»Ii(cr  po»~ 
sit  intelligi,  suhter  di<  it  quomndmodnm  ubi  ,ne  lau* 
dt»tnr. 

Vers.  5.  .4  solis  ortu  usijue  ad  oct^nsuin^   fattdiur 


D 


W»  EirOSITlO  IN  rSALTERIUM.  ISAL.  CIllI.  ,    fiiO 

DomuL  n'c  omvcrsalem  designal  Ecclesiain,  A  pes  viudiceiit  et  egentes  ;  naiii  de  tiercore  el  pau|ier- 

tale  f  rigilur,  quisquis  de  bac  labe  corporis  per  Dei 
gratiam  subievaiur.  Rex  denique  ipse  mundanuft 
inopsesi  munerum  Dei»  et  in  siercore  volviiur,  cui 
camis  viiia  dominaniur.  Elevat  ergo  ab  istis  Domi- 
nus  quoslibet  ordincs,  quaslibet  setates,  cum  mise- 
ricordi»  suae  dona  largitur« 

Yers.  8.  Ut  coUocet  eum  cum  principibu$^  cum  prfii* 
eipibus  popuLi  sui.  Beciarat  a'd  quid  pauperis  et  ino- 
pis  pervenire  possit  erectio,  scliicet  ut  coUocetur  cum 
principibus  poputi  sui.  Principes  enim  popuU  sunt 
patriarcb»,  propheta;,  aposloli,  et  quicunque  Doo 
probabili  conversatione  placuerunt.  Sed  bic  princi- 
patum,  non  bonorem  credas  qui  bominum  sufTiagio 
conquiritur,  sed  illum  qui  Domino  largiente  prxsta- 
lcfttU  :  qooniani  super  omuia  probalur  cxcelsus,  cui  B  tur,  qui   humilitaie  altos  est,  qui  fldo  certus,  qui 


■I  per  lotura  munduin,  cujus  fabricalor  est  Cbrislus, 
•Jiit  praeconia  debeant  non  taceri.  Justa  commoni- 
ijm  [ms.  G.,  coinmuniiio]  est  Domini,  salularis  in- 
jiHMiio ;  ut  Creatorem  suum  creatura  cognoscat, 
comque  magnificare  debeat,  quateuus  ejus  laudibus 
s«mper  accrescat.  IIoc  schema  diciiur  periphrasis, 
Laliite  per  circuilum.  In  aliis  quippe  locis,  per  or- 
bein,  in  aiiis  ex  qualuor  cardinibus,  hic  autem  per 
lOliBCuisum,  qiiasi  per  quamdam  lineam  declaratus 
est  niuiidtis. 

V«  rs  4.  Excelsus  super  onines  genles  Dominus^  et 
$mper  calos  tjloria  ejus,  Per  has  duas  partes,  uni- 
versas  vult  intelligi  creaiuras.  Centes,  terrena  cuii- 
cla  ^uscipiamus.  CceloSf  advertamus  universa  coe- 


iflti  quoque  coDli  sultjecti  sunt,  sicut  in  alio  psalrao 
lcgilur  :  ExaUare  super  ccbIos^  Deus^  et  super  omnem 
gerram  gloria  tua  {Psal.  cvn,  G).  Sive  gentes^  carna- 
lCft  buniiiies ;  ccelos  vero  spirituales  debemus  acci- 
pere ;  ut  super  omnes  crealuras  Allissimus  senliatur, 
q^  cunctaruin  reruin  condiior  esse  dignoscilur. 

^ers.  5.  Quis  sicui  Dominus  Deus  noster^  qui  in 
9li*s  habitat  ?  Venitad  secundain  partem,  in  qua  jam 
hpnt  laudes  domiuicas  ex  factis  ejus  laetus  exsolvit« 
Don  quis  dicltur,  nenio  alius  significatur,  quam  qui 
UDtuin  propria  poietitiae  suae  majcsiaie  glorietur. 
Qtninaltis  habiiat^  id  est,  in  excelsis  creaturis  suis, 
^ut  ipse  magnas  facit,  cum  in  eis  habitare  dignatur ; 
VI iiiDi  angeli  boni,  sancii  ejus,  et  reliquae  potesia- 


mentis  robore  solidatus.  Nam  qiiod  addidit,  popuU 
sui,  siguilicat  Ecclesi^m  catholicam,  qu»  tolo  orbe 
diflusa  est. 

Vers.  9.  Qui  habitare  facil  steritem  in  domo^  matrem 
fiUorum  lcBtantem.  Hic  facta  est  conclusio  superio- 
rum  sensuum,  et  descendeniium  pulcbritudo  ferbo- 
rum.  Nam  quod  dixit :  Suscitans  a  terra  inopem,  el 
de  stercore  erigens  pauperem  :  ut  cottocet  eum  emn 
prindpibuSf  cum  principibus  popuU  sui^  exponit  nbi 
hoc  fleri  possit;  scilicet  in  Ecclesia,  quos  ante  ad- 
ventum  Sponsi  sui  sterilis  fuerai ;  sed  facta  est  ituiifr 
Ixta  fiUorum^  quando  praedicationlbus  apostoloruiu 
ex  aqua  et  Spiriiu  sancto  copiosos  filios  in  toto  orbe 
procreavit.  Quondam  fusca,  nunc  pulcbra  ;  qua  per 


l«»,  quae  prjeseutiae  ipsius  dignilate  grandescunl.  q  aquam  fecundissimam  parit,  et  virginitatem  so»iii 


Sed  ne  pulares  islain  ainplitudinem  homilia  velle 
tepicere,  vide  quid  sequitur. 

^ers.  6.  Et  humilia  respicit  in  ccelo  et  in  terra» 
KipODitur  quod  superius  dictum  est,  qui  in  altis  Aa- 
ta.  Ipse  enim  humiUa  respidt,  ut  liant  ejus  dono 
taper  aliissima.  llli  enim  supra  piam  homilitatem 
Nei  est ;  ipsam  visitat  quae  nihil  in  se  ^perans,  sed 
fc  loia  Dumini  largitate  praesumit.  Sed  istam  humi- 
kiem  in  qualitaie  mentis  accipe,  non  in-positione 
linanim.  Sequiiur  enim,  in  cceh  et  in  terra.  Quae 
^hiaBlo  bumilitas,  nisi  illa  scilicel  in  qua  bumili- 
iMeiua  sancti  angeli  placueruni?  Virtuies  omnes 
^viortim  ipsa  laude  praccelsae  sunt ;  et  quidquid  d' 
bumile  fuerit,  ibi  Dei  sedes  ei  aeierna  poten- 


gloriosaintegriiatecustodit.  Ipsa  fuit  igilur  sieriUs^ 
quam  Doniinus  in  domo  sua  habitare  faeii  lcetantam^ 
de  parlu  scilicet  et  numerositaie  sanctorum. 

Conclusio  psalmi. 
Vebementer  admiror  qooties  istom  numerum  re- 
perio  ingentiuin  sacramentorum  honore  pleDissimum. 
Ipse  enim  calculus  aposlolos  complectitur ;  ipse 
Itraelilicum  populum  divisit  in  iribubus,  futuram  il- 
lam,  sicut  Pater  llieronymos  ait {Ineap,  xxxi  Euchi), 
signiflcans  beaiiiudinem  duodenaiia  qoaniiiaie  distiii- 
guL  Verbi  gratia,  ut  primum  locum  babeanl  apo- 
stoli,  secundum  propbelae,  tertinm  martyres,  quar- 
tum  infanies  post  baptismum  rapti,  quintum  virgi- 
nes,  sextum  recte  poeniientes;  ut  sic  usque  ad 
th  reperitur.  /n  terra  enim  quod  dicii,  siguiflcat  p  duodecim  paries  per  diversas  meritorum  distantias 


'iieiot  viros,  de  quibus  scripium  est :  Super  quem 
^^iuiet  [ed.,  requiescit]  Spiritus  meus,  nisi  super 
^Mtlm,  et  quietum^  et  tremenlem  verba  mea  {Isai, 
^vi,  f)1  Sic  in  ccelo  et  in  terra  bumililas  Deo  pla- 
^na  reperiiur,  ^icut  superbia  probatur  exosa,  per 
diabulus  cecidit,  per  qoam  bomines  in  lariari 
merguntor.  Erobescant  elaii,  et  seipsos 
1  ratione  eonvincant.  Ubi  credantlocum  liabe- 
wperbiam,  cum  coelum  et  lerram  ab  humilitaie 

oceaptia? 
Vert.  7.  Susnians  a  terra  inopem,  et  de  stereore 
pauperem.  Hoc  beneflcium  non  sibi  soli  ino- 
Patrol.  LXX. 


gradiaiur.  Uoc  tangere  videiur  Apostolus  cum  dicit : 
AUa  elaritas  soUs,  alia  elariias  lunm^  alia  ctaritas 
steUarum  (i  Cor.  xv,  41) ;  et  alibi  :  SuiUi  a  steUa 
diffort  in  cUiritaie  :  sic  erU  et  resurrutio  mortuorum, 
386  Quapropter  iste  paalmus  post  ceulesimuni 
dttodenario  Diimero  constilulus,  fulure  nobis  bea- 
liludinis  imaginem  conipromittit ,  quando  ad  illain 
a:lernae  laetitiae  similitudinem  jugiter  Domlnwn  a 
pueris  praecipit  esse  laudandum. 

EXPOSITIO  IN  PSALNUM  CXIII. 

AUeluia. 
Cum  }am  mnlti  psalmorum  praecesserini,  el  alli  quo» 

96 


8M  M.  AIRELII  GASSIODJRI  81i 

que  ftccu(uri  sint  qui  Atlelwa  pr.Tnotanlur,  non  incas-  A  debrra  suscipi,  qui  more  undaruin  tuniidis  cogilA- 


gam  toi  psalmi  tali  capite  videntur  ornari.  Nam  sicut 
in  melodia  lioc  composiium  nomen  diversos  lonos  re- 
cipit,  ita  cc  niultiplices  causas  ad  vim  sux  prxdica- 
tionis  assumit.  Non  enim  uno  mndo  dicitur  :  Lau- 
date  Donvnum  ;  sed,  sicut  ex  diversis  actibus  laus 
ista  colligitur,  ita  et  Alleluia  variis  negotiis  et  com- 
petentibus  narratioiiibus  applicalur.  Est  enim  inlen- 
tio  psalml  istius  ,  ni  ab  initio  flebraici  populi  per 
magna  miracula  pleniludinem  legis  (qui  est  Chrisius 
Dominus)  mundo  prxsiitam  nuntiaret,  pcr  quas  si- 
mililudincs  renim  et  bodie  unumquemque  libcrari 
approbat  Christianum. 

Divisio  psalini, 

Pcr  tolum    psalnium  propheta  loquilur.    Primo 


lionibus  fluctuant ;  Jordannn  vero  pro  qiiolibet  fla- 
mine  deberaus  accipcre,  qui  variis  desideriis  liomi- 
nes  rapiunt,  et  in  roare  illud  maguum  nefanda  prac- 
cipitaiione  dcducunt.  Ista  enim  duo  quae  genus  bu- 
manum  diversa  delectatione  rapiebnnt,  adventii 
Domini  respecto,  a  sui^  consuetudinibus  rcirorsam 
pr.rcipitaia  redieruiit.  Et  licet  bsc  hisloria  referatar 
in  Veteri  Testamento,  aliis  tamen  bic  verbis  et  simi- 
litudinibus  indicatur;  ut  evidenter  adverteremut 
antiqua  illa  facla  spiriluali  intelligentia  salutis  no- 
strxi  indicia  nuntiasse. 

Vers.  i.  Montes  exsultav  runt  ut  arietetj  et  colUt 
velut  agniovium.  Paulatiin  evidenlius  descendit  ;>d 
tempnra  Chrisiiana.  Montn  apostolts  et  evangelisfas. 


modo  commemoMl  qiise  miracula  Dominus  Hebrasis'»  »«' «»"«««  v«r»>'  prxdicalores  accipi  posse  manife- 


praestiterit,  et  populp  Christiano.  Secundo  sub  in- 
lerrogatione  dicil  cur  fugeril  mare,  quare  cursum 
suum  Jordanis  abstinnil  \ed,,  retinuit] :  responsio- 
nem  gratissimam  jungens,  a  facic  Domini  lerram 
fuisse  cominolam.  Terlio  simulacra  gentium  inuiilia 
deinonstrat  ador.aoribus  suis  ;  ct  religio  Domini 
quam  sit  ulilis  ei  salnbcrrima  propriis  culloribus 
consequenter  exponii. 

Expoiitio  psalmi, 

Vers.  1.  In  «xt/u  hrael  de  [ms.  G.  ct  ed.,  ^x] 
ASgyptOf  domus  Jacob  de  poputo  barbaro.  llic  exitum 
illum  debemus  accipere,  qnando  nos  a  peccalorum 
vinculis  contingit  exire.  Tunc  enim  ab  iOgypliorum, 


id  est  a  dxmonum  turba  liberamur,   quando  bar-  q  deant. 


stum  cst,  qui  et  supemam  lucem  a  terris  cpteris 
priiiiitus  acceperunt.  Et  merilo  montes  appellati 
sunt,  propter  sanciitatis  amplissimnm  cacomen,  et 
fidei  solidi^simam  firmitatcm.  Isli  enim  exsultaverunt 
in  operibus  suis  fanquam  arietetf  qui  fidelissimum 
gregein  ad  caulas  Domini  divino  juvamine  perducc- 
bant.  Collet  autem  mediocritatem  significant  laie 
credentium,  quorum  pectora  fidei  semina  efficacitcr 
accepcrunt.  Cotles  enim  dicti  sunt  a  colendo.  Isia 
enim  spiritualiter  adverlere  nos  debere  raiio  ifsa 
compellit,  quando  ad  lilleraro  omnimodis  probaniur 
absurda.  Et  ideo  respice  qna  suavilate  priore»  simi- 
litudines  ad  banc  intclligentiam  videntur  esse  per- 
ductfle,  ut  sibi  oronia  pulchcrrima  collaiione  respon- 


l>ariese  severiiatis  illius  jura  non  patimur ;  et  vere 
redJimur  Israelitae,  cuin  pompx  mundi  hujus  a  no- 
slra  coeperini  mente  disceddre.  Barbarut  autem  a 
barba  et  rure  dictus  Cht,  quod  nunquam  in  urbevixe- 
rily  sed  semper  ut  fera  in  agris  habitas.«e  noscatur. 
Domut  vero  Jacob  veraciter  efficimnr,  quando  Ch.i- 
siiani  dogmatis  praecepta  servamus. 

Vers.  2.  Faeta  est  Judcea  sanctifieatio  ejus^  lirael 
potesios  ejus :  Israel  regnabit  in  ea,  Tria  ista  com- 
fluiia  versus  hujus  divisa  expositione  noscamus.  Ju» 
dteam  [ms.  G.  et  ed.,  Judnm\  diximiis  non  solum  ad 
llebraK>rom  pcrtincrc  nationem,  sed  ad  omnes  fide- 
les  posse  respicere.  Verus  enim  Judas  Salvator  est 
Dominus,  in  quo  rcgnum  et  poiestas  Israelitarum, 


Vers.  5.  Quid  ett  tibi,  mare,  quod  [ugitti ;  ei  tu^ 
JordaniSj  quare  conversus  es  re  rortum  ?  Secundum 
ingreditur  modum,  in  quo  decora  inlerrogatio  prae- 
mittitur,  ut  dulcissima  responsio  subsequatur.  Qu» 
figura  dicitur  peusis  et  apocrisis»  Latine  percuncta- 
tio  atque  responsio.  Requiritur  enim  mare^  discuti- 
tur  fluvius  cnr  suas  consuetudines  perdiderunt ;  ai 
ipsa  gressus  dofixerint,  quae  pridem  iavoluu  oronia 
rapiebant.  Et  bene  addilum  est,  retrortnm :  qao- 
niam  universac  correctiones  tupc  nobis  proveniunt, 
quando  Domini  beneficio  nostra  se  instijota  conver- 
tunt.  Nam  quod  pene  ipsa  repetiit  quae  superius  di- 
xit :  Quid  est  tibi,  mare,  quod  fugisti ;  et  lic,  Jordanit, 
quare  conversus  et  retrorsum  ?  alia  figura  est ,  epa- 


•d  esl  videniinm  Deum  noscilor  esse  perpetua  ;  ila  j,  „^^,^  jj  ^^  -^.^  ^^^^  .       ^^  ^.^^ 

qui  eum  circumciso  corde  seqnuntur,  Judxi  vera-  ^ 


eiter  nancnpantur.  Potestas  auiem  cjus  Israel  dicta 
est,  quoniam  in  ipso  magna  miracula  propri.i!  virtn- 
lis  ostendit.  Naro  ubi  ille  non  habet  potestaiem, 
qui  omnia  quae  vuli  facit  in  cceio  et  in  (erra  ?  Sequi- 
tur,  Itrael  regnabit  in  ea ;  scilicet  quoniaro  vir  videns 
Deum  In  beaia  illa  congregalione  regnabitfMbi  san- 
€ii  sunt  omniroodis  congregandi. 

Vert.  3.  Mare  vidit^  et  fugit ;  Jordanit  convertut 
/«1  retrorsum»  Videns  propbeta  ingeulium  miracii- 
lorum  se  mole  superari,  viiiorum  omnium  cansas 
duabus  allusionibus  plenlssima  brevitate  conclusit. 
Mare,  frequenter  diximus  peccatores  isiius  sacculi 


Vers.  6.  Montes^  quart  exsutlastis  ut  arietet ;  et^ 
collesy  velul  agni  ovium  ?  Priorum  versuum  ordinem 
custodivii ;  sic  enim  sub  alio  modo  et  hic  suni  po- 
siti,  sicul  in  prima  divisione  videntur  esse  narraii. 
Interrogat  eniro  saeculum  per  mare  vel  flgvium,  quid 
fuerii  quod  ejus  ligamenla  soluta  slnt.  Et  quonitm 
erat  una  responsio  secutura,  et  illos  quoque  inter- 
rogat  qul  exsultasse  praecipue  videbantur.  Unas  entm. 
Auctor  et  illa  fecit  otsiupescere,  et  bacc  prxstili; 
fixa  prosperii.ite  gaudere. 

387  Vers.  7.  A  facie  Domini  commota  ctt  terra , 
a  facte  Dei  Jacob,  Secuta  est  coropeiens  quae  para- 


815  EIPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXIIL  8ll 

KtUir  atriaaqne  responsio.  Audite»  eonfeini ;  audl-  A  enm  oninipoteniem  eue  eognoseai ,    dum  ubiquo 
te,  idelitsimi  Ghri&tiani,  commotionem  isUm,  id      eflTectum  luae  yoluntaiis  of tendat. 


est  permutationem,  qus  humana  terrs  felleiter  ev«- 
nlt,  non  factam  tremore  moatium,  sed  protpera 
confersione  popuforum.  Nam  si  qu^rai  qnid  slt  Do- 
minna,  audi,  DeuM  Jacob.  Ipso  enim  miaericordiler 
apparente  ab  ejus  facie,  id  esl  prvsentia  salntariier 
f«m  cmmaia  4$i^  quae  mortis  stupore  plgra  riguenH ; 
quae  lamen  sic  a  sua  supersiltiene  rojmiMU  t$t,  ut  lu 
culiura  Domini  flcterno  fiia  robore  permanerei. 

Vers.  8.  Qvt  cpnvertU  pctrMm  in  itagna  aquttrum^ 
€t  rupe$  in  (ontei  aquarum.  Petram  (ut  arbitror)  Ju- 
daeorum  duritiain  dcbemus  advertere,  quam  in  sacri 
bapiismatis  ttagna  convertitt  cum  eos  ad  religionem 
feeii  venire  tranquillam.  Quam  similiiudincm  Domi- 


Vers.  i2.  Simuiacra  geniium  argentum  et  miraimv 
opera  mmitiicm  hammum,  Veolt  ad  tertinm  medMi» 
ubi  propbeta  nmulaera  gentium  irridett  el  Domiiiom 
Israel  congrui  laode  concelebrat.  Hoc  genus  ctwm 
dicitur  demoustrativum,  quod  el  Titoperationem  oi 
laodem  dignosoitur  oontinere.  Nam  qninque  ▼ersiboa 
Titoperat  deos  paganorum :  decem  foro  Deum  lao* 
dat  exeelsum»  ot  el  io  ipsa  qoaotliate  dfctorom,  r^ 
rom  discr^paniiain  monstrarei  ambarum.  Sed  qoo- 
niam  superius  invisibilem  Deom  dixerat«  qua  voli 
omnia  facientem,  hic  merito  irrldenda  dicit  idola^ 
qu»  ad  humanilatis  formam  composita,  vel  ipsis 
corporeis  sensibus  probaoiur  exiranea.  Nam  licel 


nus  in  Evangelio  dicit :  Potens  est  Dominus  de  lafn'  B  inveniaiitur  et  acnca  ei  lignea  ilniii^^ra,  utilius  ta- 


dibui  his  suscUare  filios  AbrahcB  {Mattk.  in,  9).  Idem 
rfipef,  hoc  est  arida  ei  dura  corda  gentilium,  divlni 
eloquii  manare  fecit  fonles  irriguos ;  ut  qui  ante 
steriiibus  snpersiilionibus  siccabantur,  post  auditi 
[mu.  A  ,  B.,  F.,  avidi]  fuerint  verbi  CQSleslis  praedi- 
cationes  influere  copiosas.  Ilaclenus  superiores  ver- 
sna  per  flguram  parabole  noscuninr  esse  decursi. 

Vers.  9.  Non  nobis^  I>omtne,  non  nobis ;  sed  no- 
«int  iKoda  gloriam.Supcr  mitericordiam  [ed.,  nusc" 
ricordia]  tuam  et  veritatem  [ed.,  veritate  tua]  tuam. 
Com  mulia  beneflcia  dixeril  quae  nobis  Ghrislus  Do- 
minus  profutura  concessit,  nimis  vera  subsequitur 
el  alTectuosa  peliiio ;  ut  propler  nomen  snum  huma- 
no  generi  praestaret  uiilia,  qiii  probabilia  merita  in 


peccatoribus  nequaquam  poterat  invenire.  Nam  cum  Q       A  muUs  responsa  petis. 


men  illud  elegit,  qnod  gentilitas  jodicabat  reveren- 
lius  aJorandum  ;  ui  erubesceret  colere  viliora,  qoo- 
rum  ei  preiiosa  probantur  irrlsa.  Sed  ne  pularea 
bxc  signa  nalurae  aliciijus  vivam  habere  substaniiam, 
ad  vilitatem  dicilur  exprimendam,  deos  illos  centi- 
iium  mortalium  manibus  fabricatoa.  Podor  e£>t  dicoro 
simtt/acrtim  ab  illo  coli,  cujus  ipse  auctor  potuit  iu- 
veniri ;  utquid  morlali  valeat  pi^tare,  qui  oisl  vo« 
luisset  homo,  idolum  uon  potuisscl  existere  ?  Sic  tl 
Jeremiastalia  deliramenta  pulelira  definitione  concio- 
sit,  dicens :  Nihil  aliud  erU,  tdsi  id  quod  voiunt  ema 
awifices  (Jcr.  x,  9).  Quibus  etiam  Sedulii  (ut  Ita  di- 
xerim)  poetae  veritatis  versus  illi  repetendi  sunt : 
Lignee,  ligna  rogas :  sardls  clamare  videris : 


bona  larglalur  immeritis,  ipsius  gloriae  probalur  esse 
quod  concedil.  Sequitur,  Super  misericordiam  tuam 
ti  veritatem  iuam.  His  duabus  rebus  gloriam  Domini 
poslolal  debere  concedi.  Misericordia  est  enim,  cum 
loiseris  ac  deKnquentibus  peccata  dlmittit ;  veri(as, 
com  beatitodinis  fuiurae  promisaa  restiiult ;  aive  (ul 
aiii  irolunt)  com  jodieatorua  esl  impios.  Uirasqoe 
CMi  roa»  aivo  dom  parcit,  aive  dom  judieai,  ad  glo- 
ria»  Donriol  peHiooio  ottmfeaiom  est. 

Vers.  10.  Nequmsda  dkmd  §mtm  :  Vbi  est  Bei$$ 
earum  t  SobsecuU  est  causa  qooro  dlgooior  Doml- 
iior  devolis  mlsericordix  suae  dona  praeslare.  Q^ 
llgora  dicitur  aetiologia,  id  est  causae  redditio.  Ne- 
landam  qnippe  Imputationem  petit  amoverl,  quam  in 


Nam  si  qu.fris  scire  qnid  ait  veraciter  Dous,  aiuii 
Isaiam  diceiitem  :  Ego  Dominus^  hoc  eU  nomen  m$um 
in  teternum :  gloriam  meam  alieri  non  dabo^  nequa 
virtutes  meas  sculpiilibut.  Qute  a  principh  tmil,  ecea 
fiunt :  ut  nova  qum  ago  anmtnliabo^  ei  pfiu$quam  mo» 
tdfe$tarem  ea  au4ire  vo$  feci  (/soi.  xui,  8,  9).  Qoo» 
niam  ega  $mm.  Ante  me  emm  non  fuit  alkt$  Dena^  oS 
pa$tminan  ant  {Ibid.  xun,  10). 

Vora.  13.  0$  kabeni^  ai  nan  loquantm ;  acuioa  Ao* 
bent^  et  nan  videbunt. 

Vers.  14.  Aure$  iutbentf  et  non  a^ktiant ;  tmm  Ao- 
bani^  et  nan  odarakuni, 

Vers.  15.  Jfafiiii  habeni^  at  non  paipabunt ;  pede$ 
kabem^  et  nan  ambulabunt :  non  clatnabunt  in  gutture 


isto  saecuto  paliunlur  creberrime  Christiani.  Nam  ^  suo  ;  neque  emm  e$t  epiriius  in  ore  ipsorum.  El  in  his 


quoties  martyrum  corpora  diversis  Kuppliciis  affli- 
guntor,  Ipsa  vox  est  tyrannorum,  ipsa  geniilium : 
Vbi  esi  Deu$  eorum  f  Quasi  non  possit  eripere.  qoos 
nl  coronel  lormenla  paiitur  sustinere. 

Vers.  ii.  Deus  autem  noster  in  cceto  sursum;  in 
c4bIo  et  in  terra  omnia  qncecunque  voiuit  fecil.  €ontra 
demeniiom  verba  gentilium,  qui  dicunt:  Vbi  est 
Deu$  iuus  ?  veracissima  nimis  inferlur  et  absoluta 
s^^ntentia.  Deum  nottrum  omnia  facere  qum  vuli  in 
emh  a  in  terra.  Nam  cum  dicitur,  in  codo  loriom, 
supra  omnes  creaiuras  potens  esse  monstratur.  Se- 
quitur,  omnfa  eunt  facere  qutrcunque  vel  iu  minimis, 
vel  in  maximis  creaioriit  ^iiis  volneril  operari»  ut 


tribus  versibus  verissima  descriptione  noiati  sonl, 
qui  fa'sis  numinibus  suis  membra  hominnm  inanlter 
assignare  voluerunt.  Nam  quid,  rogo,  illi  opus  Aiil 
oi,  qui  ioqwi  non  poierat  ?  Quid  ocuii^  qui  conspicore 
non  valebat  ?  Quid  auref ,  qui  non  erat  ouditurua  7 
Quid  nofesy  qui  nullaienus  frjigrantlam  aenlieiiat  T 
Nares  autem  a  gnaritate  dicta  sont,  quod  noo  lliciani 
odoratus  agnoscere.  Quid  maiitfs,  qui  res  polpaiiilea 
ignorabai  ?  Quid  ptdee^  qui  se  moTcre  minime  pra- 
valebai  ?  Et  ui  talibus  rebus  augeretur  irriaio,  addi- 
dit ;  ui  nec  ipsis  quoque  animalibus  raiione  caron- 
tibus  debeaiit  compararl,  quando  tJi  guiture  soo  noo 
babent  vet  confusum  clamorem»  quem  peeora  emit- 


«15  M.  AUHELII  CASSIODOm  S16 

lcre  propriis  quibusdam  vocibus  eonsuerunt.  Se- A     Ver:}.  il.  BenedixH  domum  Israel^  benedixit  do* 

mum  Aaron,  Haec  eadem  pulchra  varieiale  ccDgemi- 
Dat,  ut  benediCtioDem  Dominl  prxslari  talibus  incuU 


i|uitur  scntentia  qi» cuncta conciudat,  et hominibus 
et  pecoribus  ideo  illos  incomparabiles  invenirl :  quia 
wiyn  esi  spiritus  in  ore  iptorum.  Yoces  eiiim  reddere, 
f  Ite  articulares,  sive  confusas  anlmantium  esse  non 
dubinni  388  ^^' '  ^^  quibus  aptissime  longa  enu- 
meratio  factii  esl,  ne  cito  paganorum  opprobria  fini- 
rentur. 

Vers.  i6.  Simitei  Htis  ftant  qui  facinnt  ea,  et  omnes 
qui  conftdunt  in  eis*  Audit  forsitan  paganus  et  gau- 
det  so  suis  numinibus  comparalum  ;  sod  iiit<%liigat 
qnanium  tali  palrocinio  potuit  proficere,  ut  dc  ra- 
tionabill  homine  usque  ad  insensibilia  melalla  me- 
merit  pervcnire.  Intelligat  cuUuram  suain  in  da- 
mnationem  propriam  fuisse  conver^am,  et  refugiat 


^cata  rationecrederemus.  Nam  cum  dicit,  memor  fuit 
nostrif  gratiam  divinae  piclatis  ostendii.  Quibus  eiiiin 
meritis  debebatur,  ul  Cbristus  Doininus  adveniret, 
qui  ct  errantes  populos  doceret,  ei  convcrsos  sua 
bcnedictione  salvarei  ?  Benedixit  en\m  domum  Israel^ 
de  sancl;e  Mariae  virginitale  nascendo.  Bmedixii ([OO' 
que  doniuin  Aaron^  &acerdotii  honorc  prsccindus, 
sicui  de  ipso  iu  alio  psalmo  diclum  est :  Tu  es  5«- 
cerdos  in  eelernum  secundum  ordinem  Melchisedseh 
{PsaL  cix.  i). 

Vers.  22.  Benedlx.t  omnes  timentes  Dominum^  pu^^ 
siltoi  ium  majoribus.  Post  speciaies  enumeralioiii-s 


illod  adorare,  unde  pleclibile  judicium  cngnoscitur  ^ad  benediclionem  generalilatis  ascendit :   ubi  siiuul 


exccpisse.  Simites  quippe  illis  punt,  qui  scqui  talia 
decreverunt.  Nec  illud  omittemlum  est,  quod  fabri- 
ealorcs  ei  cultores  hujus  rei  una  perculsi  probantur 
esse  Fententia.  Similis  esl  enim  iniquitas  alios  suis 
operibus  decipcre,  et  culturis  se  pessimis  obligarc. 
De  bis  eiiam  dicit  Aposiolus  :  Qui  commuiaverunt 
vmtatem  Dei  in  mendacimn,  et  coluerunt  et  servierunt 
ereaturw  potius  quam  Creatori^  qui  cst  benedictus  in 
tmeuta  {Rom.  i,  25).  Ilic  eiiam  illa  figura  convenire 
monsiratur,  que  appellatur  sarcasmos,  idesladvcr- 
•arii  deri^io  violouta,  quas  Ipsas  quoque  culpas  pe- 
DCtrare  dignoscitur. 

Vers.  i7.  Domus  Israel  speravit  in  Domino  :  adju- 
tor  iorum  et  proteclor  eorum  est.  Damnatis  iniquila- 


omnes  benedicunlur  qui  serviie  Doniino  pura  meute 
delegcrunt.  IIoc  enim  fccit  in  piscatoribus,  hoc  fecil 
in  regibus,  nec  ullum  genus  hoininum  ei  credens 
probilur  exceptum,  quod  sit  ab-<  jus  muneribas  alie* 
num.  Quae  figura  diciiur  anacephaleois,  id  est  re- 
capitulatio,  quae  fit  quando  ea  quae  superius  dicta 
suiit  lalius,  breviter  in  memoriam  postea  revo- 
cantur. 

Vers.  23.  Adjiciat  Dominus  super  vos,  super  vot  ei 
super  fttios  veitros,  Adjiciat^  duplici  modo  videtur 
intelUgi :  sive  bcnedictionetn  quam  in  hoc  s.'ccuh> 
sanciis  suis  Domiiius  pro  parie  concedit,  sive  adjiciat 
numero  vestro  populos  fideles.  Quod  et  nos'ris  tem* 
poribus  facit,  et  usquc  ad  finem  sxcuU  nou  desinit 


tibus  perlidoruin,  ad  celehraiida  prxconia  Domini  C  operari ;  ut  de  geniibus  Ecclcoia  prxdestinaia  in 


latus  accedil.  Domus  Israet  Ecclesiam  cognosciiur 
tdeliuin  significare  populorum.  Ipsa  enim  sperat  in 
Domino^  quae  mundana  desider.a  semper  abjiciens, 
lola  ipsius  delectatione  perfruitur.  £t  quid  ei  pro- 
veDiat,  consequenter  exponit :  adjutor  enim  et  pro- 
tector  ejus  efficitur,  cui  omnia  servire  demonsiran- 
inr*  Ad/u/or,  quia  carne  laborantes  in  hoc  mundo, 
in  quanlum  utilo  novit,  adjuvat ;  proteetor,  quoniam 
antinas  sanctas  nulla  sinit  diabolica  fraude  sub- 

▼erii. 

Vers.  \B.  Domus  Aaron  speravit  in  Domino  :  adju' 
tor  eorum  et  protector  eorum  est,  Quod  priore  versu 
generaliter  drxii,  hoc  nuiic  de  sacerdotibus  dccora 
iteratione  rctexui',  ui  excelsus  ordo  ponlifiruin  non 


in  gcner.ili  commemorationc,  sed  sp^ciali  praeconio  D  venTunt. 


unum  greKcm  reddcia  congaudeat,  et  unius  pastoris 
glorioso  regimine  perfruatur. 

Vers.  24.  Benedicti  vos  a  DominOy  qui  [ecit  coetum 
et  terram,  Cuin  superius  optaverit  propheta  ut  beiie- 
dicercnlur  fideles,  jam  ipsa  pra^deslinatione.  amCi- 
aus  benedictos  dicit  esse  justissimos.  Et  vide  genus 
l)enediclionis,  Domino^  posuit :  qula  ipsa  est  perfe- 
cta  beatitudo  non  sibi  quemqnam  praeparari,  sed 
Domino.  Hoc  enim  verbo  et  fidelium  corda  rnboran- 
tur,  et  futura  bcaiitudo,  unde  provenire  possit  oste'i- 
ditur.  Qui  [ecit  caetum  et  terram  :  sive  verbum  signi- 
ficai,  ciijus  operatione  omnis  crealura  perfecla  est, 
sivo  pusillos  et  mnjores,  quos  superius  dixit,  qui 
ejus  misericordia  ad  catholicae  religionis  gaudia  per- 


laudarelur.  Aaron  enim  in  populo  hidoeorum  priinus 
sncerdos  electus  est,  cujus  commemoratione  merito 
ordo  ipse  declaratur. 

Vcrs.  i9.  Qui  tifnent  Dominum  sperent  [ed. ,  spe- 
rnverunt]  in  Domino  :  adjutor  eorum  et  protector  eo- 
niin  esi.  Exponit  quod  superins  dixit,  DoMtis  Israel^ 
et^ddmui  Aaron.  Ipsi  sunt  enim  qui  timent  Domfntim, 
el  sperant  in  Domino»  Duo  enim  ista  sunt  quse  bea- 
tos  faciuiii  et  folices,  quos  consequitur  quod  su- 
perius  dixil,  ui  eis  et  ddjutor  sit  Dominus  et  pro- 
ifetot, 

Vers.  10.  Dominus  memor  'fuit  nostri,  tt  benedi- 
xii  not. 


Vers.  25.  Catum  costi  Domino ;  terram  autem  de^ 
dit  ftliis  hominum.  Ciim  jusli  ccelnm  dicantury  Do- 
minus*  Cbristus  Ccelum  ccelorum  coDveoienter  acci- 
pitur,  sicut  Sanctus  sanctorum,  Deus  deorum,  ei 
estera  quas  in  liunc  modum  granditer  efleruntur. 
Ccelum  autem  dictum  e>t,  quod  intra  se  celet  uni- 
versa.  Cum  enim  cceUm  ccctorum  datiiin  sit  Domiiio, 
sicut  in  scxagesimo  septimo  psalmo  legitur  :  Qui 
ascendit  super  coelos  coetorum  ab  orienie ;  tenac^t 
hominum  fitiis  attributa,  ubi  se  per  gratiaiii  Domiii! 
multiprn  i  colliictatioue  punficeiti,  et  ad  vXt-rn^m  vi« 
tam  ex  istiiis  niundi  agono  ptTveniant.  Dcdit  ainem^ 
ad  humani'atem  pertinct  incarnationis  ;  nam  Verbo 


817 


EXPOSITIO  LN  PSALTEimJM.  PSAL.  CXIY. 


m 


quid  dafi  polnic,  qui  cum  Patre  cl  Spirilu  saiicto  A 
semper  cuncla  possedil  et  possidet  ? 

Vers.  ^6.  Non  mortui  laudabunl  te,  Dominey  neqne 
mnne$  qui  de$cendunt  in  infernum.  Mortuot  hlc  illos 
dicit  qui  perpetuis  crucialibus  affligendi  sunt ;  eo- 
ium  Toces  non  suscipit  Dominus,  quia  beati  tantum 
ftunty  qui  ejus  prxconia  personabunt,  sicut  Salomon 
dicit :  A  mortuo^  quasi  ex  eo  qui  non  ett,  perit  con- 
festio  (Eccli.  xvii.  26).  El  paulo  post  :  Not  aulem 
vivenlet  et  tani  laudamus  nomen  tuum,  Dicendo  au*- 
lem,  neque  omnes  qui  descendunt  in  infernum,  osten- 
i(it  ct  sanclos  ad  iiiferna  quiJem  descendcre,  sed  in 
Domini  cxsultaiione  gaudere.  Mori  enim  jusiis  et 
peccaloribus  probatur  esse  conimune ,  sed  nimis 
longa  di^cretioiie  separanlur,  sicut  in  ociogesimo 


Divitio  pia/mt. 


Liberatus  propbeia  de  profunda  fovea  peccatoruin* 
etiam  in  illa  peira  misericordiae  consiiiutus,  primo 
membro  gratias  agit :  quoniam  se  exauditum  esse 
eognoscii,  et  contra  omnia  pericula  mortis  elTicaciter 
se  Doniinum  invocasse  tesiatur.  Secundo  iterum 
clamat  ad  Dominum,  ut  liberatus  pervenial  ad  iUam 
requiem  sempiternam,  quam  fidelibus  promitiit  Do- 
mini  munere  concedendaro. 

Expotitio  ptalmi. 

Vers.  1 .  Dilexif  quoniam  exaudivit  Dominus  voc§m 
orationit  mea:.  Amorem  Domini  hominibus  duobus 
provenire  constat  articulis.  Esl  unus  quando  pro 
collatis  beneOciis  et  :)b  infidelibus  diligitur  aique 
laudatur,  sicut  in  alio  psalmo  dt^  peccatore  legitur : 


quinlo  psalmodictum  esi :  Et  eripuitti  animam  meam  B  Confitebitur  tibif  eum  benefecerit  ei  (Ptal,  xLviti,  19). 


€x  infemo  inferiori  (Psal,  lxxxv,  i3). 

389  ^^rs.  27.  Sed  not  qui  vivimuty  benedicimut 
Dominum,  ex  hoc  nunc  et  utque  in  tceculum,  Exposi- 
U  parle  damnatorum,  aplum  fuit  ut  pnlchritudinem 
psalmi  beatorum  bona  concluderent.  Vivorum  enim 
est  Dominus,  non  morluorum,  sicut  in  Evangelio 
legitur  :  Non  est  enim  Deut  mortuorum^  sed  vivorum 
(Matth.  XXII,  32).  Vivorum  aulem  accipiendam  est, 
non  isia  vita  vivcntiura«  quim  communem  sanctis 
constat  esse  cuin  impiis  ;  sed  illa  de  qua  In  alio  psal- 
mo  hegilur  :  Placebo  Domino  in  regione  vivorum  (Psnl, 
cxiv,  9).  Et  ne  ad  lerrena  liona  inens  humana  de- 
scenderet,  ad  iila  coelesiia  congruenter  ascendit, 
qux  nec  in  laudibus  lossuni  habcre  terminum,  nec 
in  praemiis  sustinere  probauturoccasum. 

Conclusio  psalmi, 

Luxerunt  nobis  quasi  granati  mali  minuta  pul- 
cberrima,  quae  historiae  corio  rcvelaia  dulcissima 
mella  8udaverunt.  Quot  enim  versus,  tot  graiiae; 
qaot  verba,  tot  ponia  sunt  animae.  Monemur  enim 
per  slmilitudines  veieris  populi,  hujus  mundi  quasi 
i£gyptiacam  dominationem  reiinquere  ;  ut  possimus 
ad  lernm  promissionis  baptismatis  iiinere  pervenire. 
Festinemus  intrepidi,  adventu  Domini  adversiiales 
nostrac  so!utae  suiii.  Mare  fugit,  Jordanis  retro  tiino- 
re  conversus  est,  simulacra  gentium  quasi  metalla 
insensata  contempta  sunt ;  Domini  autem  nosiri 
gloria  ubique  coliiur,  ubique  pr.Tedicatiir  Et  ideo, 
Jurante  Deo,  psalmorum  viriutcs  studiosissime  per- 
qoiramus :  quoniam  se  et  fidelibus  aperiunt,  et  in- 
credBlis  semper  abscondunt. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  CXIV. 

AUcluia, 

Excitat  nos  de  somno  hujus  saeculi  solemnis  ac 
vera  commoniiio,  et  velut  quidam  spiriiualis  gallus 
ad  opera  nos  cogit  venire  (idelium.  Audiamus  san- 
ciain  vocem,  pium  seqnamur  imperiuin  \In  mss,  A,, 
B.,  F.,  imperium  deen],  et  relimiuamus  inipium  [Ab 
ed.  et  mt,  C,  et  relinquamus  impium  aberat],  Lau- 
d»lio  eiiim  Doiniiii  dignilas  operum  et  prelium  est 
latoruin,  quando  nec  suavius  quidquam  potest  dici, 
nec  laiubrius  aciitari. 


Alter  est  certissimus  atque  perfectus,  ciim  devoii 
animus  nulla  accidentiuin  maloriun  adversitate  deji- 
citur  :  sed  in  miseriis  suis  spe  futurorum,  in  chari- 
tate  Domini  semper  accenditur,  sicut  dicit  Aposto- 
lus  :  Qtiti  not  teparabit  a  charitate  Chritii  ?  tribulatiof 
an  anguttia  ?  an  perteculio  ?  an  famet  ?  an  nuditat 
(Hom,  VIII,  35)  ?  eic.  Iluiic  ergo  modum  propheta 
subter  exponit :  quoniam  in  tribuladonibus  et  angustiis 
suis  dilexitj  quanJo  illi  tribulationes  et  dolores  prae- 
stitcrint,  ui  Doniiiiuin  invocare  mereretur.  Quapro- 
picr  David  iioii  in  regni  ampiitndine  Islus  exsultat, 
non  de  muudi  felicitale  gratulatur,  quain  noverat 
transituram  ;  sed  gaudet  oraiioriein  suam  in  .ingu- 
sliis  a  clementissimo  Domino  fuissesusceptam,  quod 

Q  prodesse  sibi  perpetue  seniiebat.  Et  vide  quo  com- 
pendio  et  causam  posuii,  et  raiionem  causae  monien- 
tanea  ccleritaie  suhjunxit.  Quod  schema  diciiur 
epitrocasmos,  id  est  dicti  rotaiio,  qux  breviter  et 
succincte  ea  qux  sunt  dicenda  perstringit. 

Vers.  2.  Quia  inclinavit  aurem  tuam  mihi ;  et  in 
diebus  meit  invocabo  eum,  Aurts,  siciit  jam  diclum 
est,  appellata  esi  ab  auditu,  quam  meriio  ad  nos  tii- 
clinare  dicitur  Deus,  quia  ul  nos  digneiur  audire, 
nulla  ad  ipsum  humann  merita  videntur  atiingore. 
Quod  factum  in  adventu  Domini  veritatis  ipsius  tra- 
dit  auctorilas,  quando  mundi  sceleribus  niiseratus, 
medicinam  beatac  incarnatioiiis  aitribuit.  Et  quoniam 
ejus  circa  se  uberrimam  coeperat  sentire  pietaiem, 
in  diebus  suis  cum  muliis  iribulationibus  angeretur 

D  (sicut  infcrius  dicit)  invocasse  se  Douiinuni  profite* 
tur.  Nostros  enim  illos  dies  dicimus,  ubi  propria 
iniquitale  peccamus,  et  anxios  dolores  pravis  cogi- 
tationibus  suslinemus.  Mirabijis  sentenlia,  beata  vi- 
cissituJo,  et  fidelem  semper  kcneficia  quaerere,  et 
clemeulem  Doininum  continua  henigniiate  prae- 
stare. 

Vers.  3.  Circumdederunt  me  doloret  mortis,  et  pe- 
ricula  inferni  invenerunl  me.  Causas  adhuc  reddit 
apiissiinas,  cur  vir  saiicldS  dilexerit  Dominum,  non 
illasin  quihus  sc  amari  pu:at  hunianiias,  si  iiiflatis 
honoiibus  evehatur,  si  diviliarum  mole  grandescat ; 
sed  ideo  se  dicit  divina  gratia  visiiatum^  c^<;iv^  ^ivNW 
ribus  et  pcriculU  ^To\i^W\\«  ^^^ms»\  \\\m\Ri^  ^'«v- 


Sff  M.  AURELll  CASSIODORI 

do  ista  perdiiciint  ad  gloriani,  illa  praedpiiaol  ad  A  cordem  DomiriuBi  gcDeraliier  esse  professui  est : 

niinam.  Et  inapice  ferba  timplieia  magnis  sensibus 

e^ae  farcita.  Circumdatum  se  dicit  doloribu$;  et  ne 

puurea  mediocrea,  addidil,  mortU.  Adjecit  etiam, 

mferni  pericula,  quae  constat  tormeutis  omBlbus  esse 

gra? iora.  Sequiiur  quoque,  invenerunt  me,  quasi  ino- 

piuaium,  quasi  securum,  quasi  a  Domini  defensione 

sepositUHi ;  ut  facile  |HKuerit  capi^  qaem  a  tauto 

contigerit  muniiniue  segregari. 

Yers.  4.  Tribulalionem  et  doiorem  inveni,  et  nomen 
Domini  invoean,  Audis  tributalionem  et  doUrem ,  et 
fortusisoffenderis ;  sed  quas  di?  itias  gerat  inirinsecus 
Uieiaiiros  iste,  cognosce.  ILb  suot  tribulaiioiies  que 
id  Dominam  exciamare  fecenmt»  bi  dolofes  qui 
nedidnaliler  eorda  paiixeirunt »  ut  ad  ferim  medl-  ^ 
ew  eiamaret  «grotus,  ande  Tefiire  kidubitaittm 
coMlAt  aaxiiiaai.  Et  inapiee  qaid  motata  b«e  Terbt 
partoriaai;  iuptrias  ubi  eaptus  est»  a  dok>ribai 
S90  uiveBtam  se  dieit :  hic  nbi  remediam  reperiti 
tJireiiffM  seipsos  dolores  asseruiL  llle  enim  causas 
calamitatis  sux  cognoseit,  qui  se  afHiclam,  ot  coo- 
vertatur,  intelligit.  Nam  et  medicus  tuoc  qiixritur, 
qoando  Tiscera  hamana  morbus  aliquis  gravare  seo- 
lilur.  Sequitur,  et  nomen  Domini  invocavi^  quo  prte- 
stante  et  dolor  et  tribulatio  celeriter  vincerenlur. 

Vers.  5.  0  Bomine^  libera  animam  meam !  miseri- 
eort  DominuSf  el  juslus^  el  Deus  noster  miserebitur 
fross.  A.,  B.y  F.,  mfimlur].  Enumeratis  passionibus 
iuis,  propheia  venit  ad  secuodum  membrum,  ubi 
exclamat  ad  DominiMO,  ut  anima  ejus  a  peccatorum  ^  Donunus  benefecit  tibi. 


nunc  autem  universaliter  parvulorum  se  diclt 
custodem»  et  poslea  humiliatum  et  liberatum  ei$e 
proclamat,  ut  per  hanc  ordinem  rerum  osteoderec 
quod  in  Evaogelio  legttur  ;  quamvis  de  mullls  gen* 
tibus  sit  aggregaius,  unum  gregem  Domini,  et  aoaa 
iili  esse  pastorem.  Parvuli  sunt  qui  sibi  cerlissime  vi* 
dentur  exigui ;  sed  sola  Domini  largiuie  grandescuDt. 
Et  vide  quaie  verbum  est  positum  :  custodiens^  di* 
xit,  lanquam  pastor  eximius,  qui  gregem  suum  a  ra- 
paci  lupi  incursiooe  defendit.  Sed  in«pice  quod  ordi« 
nero  congruum  iervanSy  prius  humHiaium,  postea  se 
dicit  esse  Uberatum ;  ul  vuloera  dolere  [fHM.  A.,  jB.» 
F.y  dolores  esse]  ooo  possiot,  qu»  ad  saoitatem  cee* 
lestis  lladici  maoere  perveneruot. 

Vers.  7.  Convertere^  atiima  mea,  in  requiemismm; 
quia  Donunus  benefecit  libi  [ms.  G.  et  ed.,  imAt]. 
Caoiel  boc  aoioia  eom  propbela,  qox  peregrinatttr 
a  Domioo.  Caotet  hoe  ovis  illa  qus  erravenit,  ei 
Custodis  revecta  humeris,  ad  caulas  meruit  redire 
Pastoris.  Caotet  boc  filius  ille  qui  mortuus  fuerat  el 
revixit,  perierai  et  inveotos  est.  Cantet  hoc  popalus 
devotus  qui,  pretioso  sanguine  redemplus,  ad  desi- 
deratam  requiem  pervenire  Domini  largitate  prome- 
ruiU  Qu;ipropter  animaro  suam  bortalur  propbeta  ot 
convertatur  ad  Dominum,  unde  illi  et  Iranquilla  veait 
requies  et  aboliiio  peccatorum.  Suam  ergo  rc^iom 
dicit,  qux  illi  data  esl  per  graliam,  oon  meritorum 
compeosatione  possessa.  Denique  sic  sequiuir :  Quia 


profundiiate  liberetur,  sicut  dicit  Apostolus :  Quis 
me  liberabit  de  eorpore  moriis  hujusf  Gratia  Dei  per 
lifum  Ckrittum  Dominum  nostrum  {Rom,  vii,  24, 25). 
Quae  figura  dicitur  proaoapbooesis,  Latioe  exclama- 
tio,  quoiies  inter  alia  qux  loquimor,  ad  Deom  subito 
verba  converlimufi.  Quapropter  tribulaiiones  oo* 
stras  et  dolores  diligentissime  divino  munere  per- 
serutemur;  lateot  eoim  altios,  et  plerumqoe  ssecuii 
deleciaiiooe  velata  sopiuotur,  qu»  nisi  divioo  adju' 
torio  quaeramus,  intriosecus  vocem  istam  salutarem 
eructare  non  possumus.  Nam  cum  dicit,  iibera  ani* 
mam  meam^  confitelur  eam  siiie  Domino  seroper  esse 
captivam.  Sequitur,  mtsmcori  Domtitiii,  et  justus^  et 


Vers.  8.  Qttio  eripuil  animam  meam  de  morte^  oeu* 
ios  meos  a  lacrymis^  pedes  meos  a  iapsu.  Declarantur 
causae  quare  superius  diseril :  Quia  Dominus  benefe' 
cit  tibi.  Sed  haec  intelligarous  prxscientiaB  virtute 
prophetam  dicere  de  fuluro  :  quoniain  adhuc  io  isto 
saeculo  viventibus  convenire  noo  possunt.  Alt  eohn : 
Eripuit  animam  meam  de  morte.  knmx  qiiippe  ju- 
storum,  cum  de  isto  sseculo  transeunt,  ab  illa  m«  rie 
liberantur,  de  qua  In  Evangelio  dicturn  est :  Stiis 
mor<ttoi  sepeliant  mortuos  suos  [Luc.  ix,  60).  £t  cnm 
dicii,  ertpttt/,  beneficium  divinx  virtutis  ostendit, 
quia  nisi  pcr  ejus  potentiaro  non  valulsset  a  morte 
perpetua  liberari.  Sequitur,  oculos  meos  a  lacrymis* 


Deus  noster  miseretur,  In  superiori  eommate  liberari  D  Cessant  uUque  lacrymae   aanctorum ,  quando  jam 


petilt  aoimam  suam»  hlc  autem  promittit  Dominum 
wiiiericordem  et  justum ;  nt  oec  ipse  io  illa  petitiooe 
fmis.  A.9  B,,  F.,  liberatiooe]  dubitasse  videretur, 
nec  alios  laeeret  aoxia  volaotate  peodare.  Jf iierlcori, 
ptia  illi  tiic/iiuistl  «ttrem  ittom ;  justus^  quoniam  cor- 
ripoit  peccatorem  ad  veniam  requireodam.  Misero' 
bihtr^  com  recipit  filiom  quem  flagellat.  Unde  co- 
goosce  baac  tria  posita  ad  fragilitatem  hamaoi  geoe- 
ris  lostrueodam,  qaae  sxculi  delectatiooibos  iubian- 
do,  asperos  potat  dolores  qui  pro  salule  animae 
conferuntor. 

Vers.  6.  Cttilodteiii  parvuios  Dominus  ;  humiliatus 

nim,  et  iiberavit  me.  lo  magnam  significaUooem  prae- 

posteravit  ordinem,  qoem  superius  dixit.  Liberari 

aalm  primo  />eliil  aoimam  suam,  et  postea  miseri- 


morsanimac  non  probatur  esse  suspecta  ;  ooo  enim 
in  securitate  plangitur,  sed  io  isto  agooe  obi  cala- 
mitas  veotura  metaitttr.  Addidit,  pedes  meos  a  iapeu. 
Cum  didt,  a  iaptu^  osteodit  Ittbrieum  et  proaina 
esse  peccatnm.  Sed  beoe  illic  ooo  formidator  mlna» 
obi  jam  est  xteroa  prosperitas.  Nam  io  isto  saecolo 
constiluti  (sicut  dictum  est)  et  mortem  aoim»  jttsii 
timeoi,  et  assidue  lacrymas  fuoduot,  ei  pedes  soos 
0  iapsu  iioo  credont  ullateous  alieoos.  Hic  eoim  col- 
luctaiio  est,  et  ideo  cuocta  sub  meto  Sttot ;  uodtt 
intelligimus  bis  tribus  pericults  subjacere  geooa  ha- 
maiiumi  quod  adhuc  iu  istios  vitae  colluctaiione  ver- 
satur.  Nam  vide  quid  seqtiitur. 

Vers.  9.  Plaeebo  Domino  in  re^one  mmmimi.  Per« 
scrutandum  est  quare  dixerit  de  futuro,  Piacebo  !>•• 


m  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAI..  CXV. 

mino  in  ngione  vttorum,  quasi  non  el  hic  in  rfgione  A  Expositio  piatmi. 


m 


mortiiorum  piaceanl  sancii,  qui  sunt  Judicis  ore  lau* 
d«Li ;  cuiD  el  in  Cenesi  legalui :  Placuit  Enoch  coram 
Deo^  et  (ranttuiii  illuni  Deus  {Gen,  v,  '^i),  Job  quo- 
que  Domini  yocc  lau<laius  esl  (Job  i,  8).  El  in  Evan- 
gclio  de  Nallianaele  ipse  Duminus  dicit :  Ecce  vere 
IsratUla^  in  quo  dolus  non  est  {Joan,  i,  47).  Sed  hic, 
piacebo^  dixil,  jam  securus,  jam  qui  di^pliccre  non 
posftim,  nec  quidquarm  dubium  suslinebo,  quando, 
sicut  A|M>8toIus  dicit,  Mors  absorpta  fuerit  in  vicioriantj 
ei  corruptibile  hoc  indu<rlt  incorruptionem,  et  moitale 
koc  iikluerit  immortalUatem  (I  Cor.  zv,  54) ;  lunc 
eniio  justi  ita  placcbunt  Domino  ^  ul  ullerius  da 
peccatorum  aJversiiate  nihil  roelaant.  In  regione 
vivorum,  dixit,  in  congregatione  sanctorum ,   ubi 


Vers.  1.  Credidif  propter  quod  locutus  sum  :  ego 
autem  humiliatus  sum  nimis,  Martyruin  populus  ille 
revcrenJus  ordinem  veri  dogn;alis  servans,  prius  60 
dicit  credidisscj  et  poslea  fuisse  prolocutum,  propler 
illos  scilicct  destruendos,  qui  veracitei  non  crcdcn- 
tes,  aOectant  de  ejus  aliqua  prxdicare  magnalibus. 
Post  veram  siquideni  fidem  sancta  debet  vcnire  con- 
f^isio,  ne  illud  audiat  importunus  :  Peccatori  autem 
dixit  Deus :  Quare  tu  cnarras  justitias  meai{Psal,  xux» 
16)  ?  Sequitur,  ego  autem  humilialut  sum  nimis,  Ne 
inielligeres  praedicationes  veracissinias  buiniliaias, 
quae  tanto  plus  enitesciint  quanto  amplius  persecu- 
torum  studio  comprimuutur.  Se  dicit  eue  humilia» 
(um,  quia  sancta  religione  crescente»  ipsi  videbantur 


oiODis  vivens  revera  colligitur,  et  a  morientium  sorie  B  poenis  temporalibus  subjacere. 


ieparator,  sicut  in  Evangelio  Dominus  dicit  :  Qui 
credU  m  me^  transiet  de  morte  ad  vitam  {Joan,  v, 

Conclusio  ptalmi, 

Salutaris  psalmi  istius  inteniione  tractaia ,  coDtra 
mundi  dolores  animi  foriiiudinem  debemus  objicere. 
Dicamus,  sicut  psalrous  inchoat :  Dilexij  quoniam  ex^ 
audivit  Dominus  vocem  deprecationis  mece :  quia  non 
C8t  poena  qu.i:  promovct,  non  est  dolor  qui  perducit 
ad  requiem ;  nec  durus  xstlmandus  est  fletus,  qui 
aeteroa  gaudia  subminisirat.  Intcndamus  enini  noD 
quod  patimur,  sed  quod  spcramus,  et  temporale 
roalum  sine  dubitaiione  mollcselt ,  391  cujus  pro- 
aperrimus  intenditur  finis.  Uogcmus  ergo  omnipo- 


Vers.  2.  Ego  dixl  in  exeetsu  [mss.  A.,  B.,  meo] 

mentis  mem  :  Omnis  homo  mendax,  Ne  illam  vera- 

cissimam  confessionem  quam,  Domino  praestante, 

susceperar,  aliquis  putaret  mortaliom  viribus  appli- 

caodam,  quid  proprium  bumanilas  babeaf,  ipse  pro- 

fiteiur,  omnem  hominem  scilicet  esse  mendacem.  Sed 

vide  quod  banc  conslderationem  Don  facile  potuit  in« 

venire,  nisi  ad  supernam  conteinplationein  per  ex« 

ce>sum  ment's  evectus  :  quando  aniroa  corporea  sor- 

de  purgata,  causas  rerum  manifestis  speculalionibus 

iiituetur.  Magna  siquidem  prudeniia  gcriiur,  ut  siLi 

aliquis  imprudcns  esse  videatur.  Nam  sicut  leves  ac 

faiiii  se  esse  vcracissimos  meniiuntur,  ita  illuminati 

mendaces  se  esse  cognoscunt.  Quapropter  baec  nos 

^     ..       nt  '  .'        •  u  I  I  .  •       .f     uM.  C  rcgula  certa  constringit,  ut  quando  carnis  fragilitaie 

teniiam  Chrisu,   qui  bxc  solus  valet  inx*stimabili         °  d    >       i  e 


virtule  superare  ;  ut  acle  malignitalis  inrracla,  nec 
illa  nobis  omnino  (iant  aspera,  qusc  nunc  videutur 
auslera.  Sic  eniin  Domino  in  regione  vivoruin  pla^ 
oebimus,  si  in  hoc  sxculo  moriificare  iiostra  corpora 
pro  ipsius  glorix  nomiue  fesiinemns. 

EXPOSITIO  IN  PSALMUM  CXV. 

AHeluia, 

Sic  debet  nobis  aliquando  Doinini  laus  increscere, 
ut  non  alleluiatica  possimus  gaudia  fastidire.  Vox 
fldeliumy  sermo  bcatorum,  modulatio  sancia  canen- 
tium,  unde  et  auditus  corporeus  suaviier  delinilur, 
ei  anima  fessa  coelesti  dehctatione  rccrealur.  Intro- 


mendaces  sumus,  nostrum  es>e  fateamur ;  quando 
vcraces,  divinis  muneribus  applicemus.  Hxc  aulem 
sentenlia  periinet  ad  iiguram  p:iroemiam,  quouiaiu 
hoc  proverbiuin  humani  sermonis  frequentatione  ce« 
lebratur.  Tale  est  illud  quod  in  Actibus  i^ostoloruni 
Saulo  dictum  est  :  Durum  est  tibi  eontra  stimulum 
calcitrare  (Act,  ix,  5) ;  revera  durum,  quoninm  suis 
nisibus  percutitur,  qui  in  acutnm  calces  elisisse 
monstratur.  Nolandum  vero  quod  excessus  mentis  et  in 
malo  ponalur,  sicutest  in  Paralipoinenon  :  Et  dedisti 
eos  in  exstasij  id  est  in  exccssti  inentis,  et  in  commo* 
tion'  et  in  iaieritu  (II  Par,  xxix,  8). 

Vers.  5.  Quid  retribuam  Domino  pro  omnibus  quas 


.         .         ,     .  .  ,  .  .  retributt  mihi  ?  Bene  dubitavit  quid  retrtbuere  possit 

ducenda  sunt  emm  mariyruin  verba,  qui  et  confes-  t\  .  .        .   .      \t 

_. i^«:^_^  I 1     v>     r»     _..  r..!j-..:.  _,__,_T  ■L' humanitas,  qii;«  boni  propriura  nihil  habebat.   Nani 

cum  dicitur,  quid?  hxsitatio  magna  {ed.,  nostraj 


sioue  gloriosa  [mss,  A.,  &.,  F.,  confessiouis  gloria] 
▼igueruot,  et  passione  mirabili  munera  sunt  Domini 
cunsecuti. 

Divisio  psalmi. 

Per  totuiD  hunc  psalmum  invictorani  martyrum 
verba  referuntur.  Prima  positione  beneOcia  Domini 
comroefliorant,  quibus  cum  hflesitarent  quid  eis  di- 
giMiro  potnisset  reddi,  occurril  utique  gloriosus  ca- 
lix  ille  mariyrii,  qui  tamen  Domini  largitate  prxsta- 
tur.  Seeunda,  chorus  ipse  servum  se  Domini,  el 
fiiium  Ecclesiae  catholicae  proflieiur :  ne  practer  fide- 
lissimof  viroB  Deo  placitos  baeretlcorum  quoque 
quiipitfli  potaret  esse  martyrium. 


monstratur.  Quid  enim  illi  ab  hoinine  potest  reddi, 
dum  semper  ejus  nos  constet  muiiere  coniineri? 
Merito  ergo  dubitabat,  cui  dignum  de  suo  nihil  oc- 
currerat.  Verum  ne  omnino  redderetur  sterilii,  con- 
fisus  de  misericordia  Domini,  quid  retribuat^  subse* 
quenter  exponit.  Sed  istud  est  magoopere  perqui- 
renduro  quod  dicitur,  Deuro  nobis  retribuisse  qux 
contulit ;  qiiasi  boni  aliquid  ei  prius  dederimus,  et 
sic  ab  ipso  collata  suscepimus,  cum  Apostolus  cb- 
met :  Quid  enim  habes  quod  non  aceepisti  ?  Si  aute  n 
accepisti ,  quid  gloriaris  quasi  non  acceperis  {I  Cor. 
IV,  7)  ?  Dominus  euim  relvibuxl  w^\i\%  \i^v»»s^  \^?^ 


liS 


M.  AURELll  CASSIODORI 


824 


malo,  ai  quod  praedieavU  verbo,  monslraret  exem- 
plo.  IUe  enim  alapis  cxsus,  il!e  judici  iradiius,  il!e 
fijgellis  immeritis  verberatus,  nobis  resurrectionis 
spem  tribuit,  et  ccelorum  rrgna  promisit. 

Vers.  4.  Calieem  talutarU  accTpiam^  et  nomen  Do- 
mini  invocabo,  Digna  quidem  promissio ;  sed  si  in 
bamanis  viribus  ponatur,  periculosa  praesumpiio. 
Quis  enim  potest  confessoribus  tormenforum  patien- 
liam  dare,  nisi  iile  qui  pro  nobis  dignaius  est  cali- 
<rem  passionis  accipere?  Nam  ut  hoc  impossibile 
humanae  virtuti  absolute  monsfraret,  secuius  est, 
ti  nomen  Domini  invocabo.  Gujus  fretus  auxilio  crc- 
(lebat  se  complere,  cui  carneam  fragiiiiatem  non 
puiabat  posse  sufflcere.  Pulcherrime  vero  ac  brevi- 
icrdeflnita  est  mariyrum  mors,  caiixiatuUnit:  caliXy 
«iuia  sub  mensura  bibitur ;  taluiarit^  quia  in  xter- 
nam  saluiem,  Domino  praestante,  propinatur.  De 
isto  calice  dixit  et  Dominus  iii  Evangelio :  Potettit 
bibere  ealicem  quem  ego  bibiiurut  tum  {Hatih.  xx, 
22)? 

Ycrs.  5.  Pretiota  in  conspectu  Domini  mort  tan- 
ctorum  ejut,  Bene  dicilur,  pretiota,  quae  Domiiii  san- 
guine  noscilur  comparaia  ;  illius  etiim  passione  glo- 
rificata  esi,  ut  in  eonspectu  ejus  esset  eximia.  Hanc 
«uim  cognoscimus  Dominum  famulis  suis  magiia 
gratiic  uberiate  conferre,  quam  ipse  est  dignatus  as- 
saaiere.  0  mors  vitalis,  o  interiius  ambieiidus,  o 
iransitus  gloriosus,  qui  membra  Christi  imiiatores 
sui  capilis  facis ,  et  ut  sit  pretiosa,  non  divitiis  obla- 
lis  efficitur,  sed  effusione  sanguinls  cornparalur  ! 

Vers.  6.  0  Domine,  quia  ego  servut  tuus ;  ego  set' 
tut  iuut  et  fUiut  ancitla  tuw !  Dirupitti  vincula  mea. 
Yciiit  ad  positionem  secundam,  ubi  munere  singulari 
siiscepio  exclamal  dicens :  392  ^  Domine,  ego  ter- 
vut  iuut !  Admiratur  enim  se  tilia  beneflcia  susce- 
p  sse,  qualia  ipse  pro  redemplione  mundi  est  digna- 
lus  assumere.  Quemadmodum  enim  non  mirareiur 
tcrvut^  et  conditione  primi  hominis  implicatus  ad 
illa  venire  quas  tanta  majestas  dignata  e^t  eiegisse  ? 
Pavor  est  dicere  quae  beneflcia  suscipiat,  qui  suis 
actibus  meretur  ofl^ensam.  Nam  ut  admirationis 
istius  dedararet  augmcnlum,  repetit,  ego  tervut  tuut, 
Adjecil,  et  fitiut  ancUla  tucs^  ut  bumililatem  suam 
iripiicatis  confessionibus  indicarei.  Fitius  autem  an- 
dtUB  ideo  videiur  adjectum,  ut  Ecclesiam  caiiiolicam 
omnimodis  indicaret,  quae  ancilla  est  dum  servit, 
sponsa  dum  jungitur.  £t  ideo  compeienter  adverti* 
inus  non  esse  martyrium,  nisi  quod  servus  Domini, 
et  catholicae  fllius  meretur  Ecclesl».  Sequitur,  /)t- 
rupitti  vineula  mea.  Yirtulem  liic  martyrii  sentimus 
t^vponi,  cujus  impetu  triumphali  dirumpuntur  omnia 
rineula  pcccatorum.  NuIIa  enim  in  homine  macula 
remancre  potest,  quam  pius  sanguis  abluerit.  Notan- 
dum  autem  qnod  versus  hic  tantam  virtutem  credi- 
iiis  esl  habere,  ut  a  nonnullis  diceretur  posse  bomi- 
nibus  peccata  dimiiti,  si  eum  in  flne  vitae  suae  tertia 
confesslone  congem  inet . 

YerB.  7.  Tibi  sacri/icabohottiam  laudit,  Quia  dirupla 
fjjtrant  riiicuh  /lorcalorum,  taai^care  sc  dicit  /lo- 


B 


A  ttiam  laudit ;  quod  sacrincium  nimis  Domino  Tidetur 
accepium.  Ipse  enim  in  Evangelio  docet :  Decem  m- 
nati  funr,  et  non  ett  inventut  qm  daret  gtoriam  Deo^ 
nisi  hic  Samaritanut  {Lue,  xvii,  18).  Non  enim  iste 
de  illis  fuit  qui  beneflcium  Domini  ingrala  tacilurni- 
tate  presserunl ;  sed  iste  accepti  boni  gratiaruin 
actionem  se  restituere  Deo  compromittit. 

Ycrs.  8.  Vota  mea  Domino  reddam  in  atriie  donms 
Domini,  Postquam  dixerat  oblaturum  se  bosltam 
laudis,  ne  crederetur  ubicunque  esse  solvendam, 
dicit,  in  atriit  domut  Domini,  id  esl  iii  Ecdesia  ca- 
Iholica  toto  orbe  diffusa,  qua  continentur  omnes  ve- 
rissimi  Cbristiani,  non  harretici  qui  sunt  vana  pravi- 
taie  dlscreii.  Nam  quod  dicit,  Vota  mea  Domino  red- 
dam^  seipsum  offerre  videlicet  pollicetur.  Omnium 
enim  fldelium  votum  est  Christo  se  offerre,  et  in  ejoa 
Ecclesia  recta  creduliiate  consistere.  Sed  ut  agiio- 
sceres  quae  esset  ista  domut  Domini,  vide  qaid  se- 
quilur. 

Yers.  9.  In  conspectu  omnit  populi  e/tis,  in  medio 
tui,  Jerutalem,  Ecce  instruxit  quam  domum  Doroini 
dixerit  superiore  versicuIo,/n  conspectu  scilicet  omnis 
populi  ejus,  Dignum  enim  est  ut  publice  delieat  iau- 
dari,  qui  pati  pro  omnium  salute  digiiatus  est.  Douii- 
nus  enim  perfectissime  novit,  eiiainsi  in  cordis  se- 
creto  flat.  Sed  hoc  ad  aediflcationein  populi  pertinet, 
ut  bona  confessio  generalitatis  auribus  imbibatar, 
sicut  in  Evangeiio  dicit :  Qui  me  confettut  (uerii  eo^ 
ram  hominibus^  eonfitebor  et  ego  iHum  coram  Palre 

C  meo  qui  esi  in  C(xlis  {Malth,  x,  32).  Addidit,  in  meiUo 
tttif  Jerutatemy  ubi  pax  Doniini  conquiescit,  etunitas 
sancti  populi  Domini  conieinplatiune.ljeiatur. 

Conclusio  ptalmi, 

Psalmus  bic  magnifico  martyrum  hon^TO  sacratus 
est,  qui  nobis  et  ad  exemplum  datus,  ei  ad  patroci- 
nia  largienda  tributus  est.  Veneremur  lalinro  dolo- 
res,  hujusmodi  poenas  studio  nobis  charitatis  opte- 
mus ;  ut  si  noii  meremur  tali  consummatione  corona- 
ri,  saltem  in  studiis  possimus  similibus  inveniri.  Cor 
enini  tales  dolores  Christianus  veiit  effugere,  per 
qiios  se  novit  ad  coelorum  gaudia  perveniref 

EXPOSITIO  IN  PSALNIIM   CXVI. 

Alleluia, 

Duobus  quidem  versibus,  sed  plennrius  tiinli  ho- 
h  nor  apponitur,  ut  inieU-gamus  quamvis  pauca  ver- 
ba  in  Domini  laudibus  semper  esse  plenissima.  Quis 
enim  dubitet  exiguuin  non  debere  dici,  unde  polest 
magniflcentia  superna  laudari  ?  Cui  congrue  appoui- 
tur  schema  quod  Graece  diclur  hyrmos :  quoniam 
scriem  oratioiiis  usque  ad  ultimum  servans,  nec 
personani  noscitur  mutasse,  nec  causam ;  sed  uno 
senstt  usque  ad  lerminum  quod  coepit  exseqnitur. 

Continentia  psalmi, 

Licel  hic  psalmus  pro  paucitate  versuum  divisio» 
nero  non  recipiat,  omnes  tamen  compendio  suae  lo- 
cutionis  exsuperat.  Est  enim  primns  quidem  aiomus 
psalmorur*),  pimcii  praeferens  dignitatcm.  iindc  linea 


EXPOSITIO  IM  PSALTERIUH.  PSAL.  CXVII. 


896 


oHtQr,  et  diTersac  scbemalum  species  doctissiina  va-  A  Spiritum  sanctum  et  Dominum,  e(  priore  laco  fui^so 


rietite  formaniur. 

Expositio  psalmi. 
Vers.  i.  Laudate  Dominum^  omnsi  gentes^  $t  co/- 
iaudaie  emfi,  omnes  populi.  Et  istum  quoqne  psal- 
nium  ad  personam  martyrum  debemus  aptare.  Di- 
cimt  enim  aancti  viri,  quasi  jam  g1oriot>a  passione 
perfuncti,  ul  omnes  gentes  ad  laudes  Domini  debeant 
eicitariy  qui  talia  praisiitil  servis  suis,  ut  ipsius  po- 
lius  imbuerentur  exemplia.  l)bi  sunt  Donatistae,  qui 
lanium  suae  congregationi  fidem  praistiiam  mentiun- 
lur  7  Qaniat  cborus  ille  sanctorum,  omnes  gentes  Do' 
wuuum  debere  laudare ;  atque  ulinam  vel  nobiscum 
lacerent,  quod  se  agere  singulariter  mentiunturl 
Sequitur,  ei  cotlaudate  eum^  omnes  populi,  Collauda- 


nominatum  ;  ait  enim  Paulus  ad  Tlies^alonicenses : 
Dominus  autem  dirigat  eorda  vestta  in  charitale  Dei 
et  patientia  Chritti  {II  Tim.  iii,  5).  Oraliir  enim  Spi- 
rilus  sanctus  ut  corda  creilcntinm  dirig.it  ei  in  clia« 
ritale  Dei  et  in  patieniia  Cbristi.  Qiiapropter  unus  ex 
Trinitate  anie  vel  postea  nnininatns,  audienii  nullam 
pra*judicium  poterit  exbibere,  quia  buman.i  locatio 
alitcr  se  non  valet  expedin*.  In  Deo  enini  nulla  est 
disparilitas  vel  diversitns  aestimanda :  qui  i  ubi  unis 
Deus  recie  creditur,  ibi  m\n'*T  ct  in.ijor  non  poieat 
inveiiiri.  Nescit  enim  numcrum  unitas,  nec  gradum 
admiltit  aequalitas,  sicut  scripioin  est :  Non  aseendes 
per  gradus  ad  altaremeum  {Exod.  xx,  26). 

Conclusio  psalmi» 


lio  est  cuiictorttm  fidebum  in  unain  redacia  laoda- ^     n  «j  ■  i    •    •       i      •.  . 

.     .  .     ^    ,    .        ,   ,.  B     Parvus  quidem  psalmus  pienissmia  breviute  con« 

uo ;  b»c  enim  Ccclesiae  catbolicae  apta  cognoscilur. 


qvm  de  diversis  mundi  partibus  aggregatur.  Omnes 
enim  gentes  in  suis  populis  generaliter  conimonentoft 
iie  quis  se  in  judicio  Domini  dicat  essc  prasicritom. 
Yers.  2.  Quoniam  confirmata  ist  super  nos  misert' 
cordia  ejus,  et  veriias  Domini  manet  in  a;ternum.  Causa 
redditur  quare  debcat  Domitius  toto  orbe  laudari : 
qooniam  promissiones  suas,  quas  per  sanctos  pro- 
pbetas  effecerat,  adveutus  sui  vjsiiatione  complevii. 
Confirmata  est  enim  in  populo  Cbristiano  misericordia 
ejus,  et  Kion  commovcbiiur  in  csternumt  quaiido  ille 
qoi  praestilil,  ipse  nos  (iit  (reJiTe  dignnm  esi)  eiiam 
eoa  miseratione  custodit.  Adtlidit,  et  veritas  Domini 
manet  in  a:temum,  llic  veritas  Domini  Filius  signilU 
calor,  393  ^^^^^  ip^^  d'^'^  *  ^3^  ^^^  ^^^  *  v^^i^<^i  ^^ 


clusus  est.  Quid  enim  amplius  potuit  did,  quam  ot 
Creator  debeal  lolo  orbe  lau<lari  1  Fecunda  brevilas, 
constrlcia  copia,  arctum  lalissimum,  el  sine  fine  an» 
gustum.  0  dulcis  et  admiranda  diversiias !  modo 
paiicis  sententiis  salularia  dicere ,  modo  magnalia 
difi^usa  oratioiie  narrare,  ut  taediosa  mortalitas  nec 
in  ipsa  cura  sustineret  fasiidium,  cui  pr;esiat  amcana 
varietas  [mss.  A.,  B.^  F.,  veritasj  appetitum.  Quaeri 
forsiian  potest  cur  duos  lantum  versus  psalmus  kste 
contineat,  cum  c  diverso  centesimus  decimus  octavos 
cenium  sepiuaginia  sex  versibus  productus  esse  mon- 
stretur,  aliique  comidures  dispari  modo  pro  rerooi 
qualilate  lonnati  sunt.  Sed  illud  foru>sis  indicare 
res  ista  coguoscitur ;  quouiam  sicut  barmonia,  id 


.     ,,  «»    ^,         .  ,  .    .  esi.  musicae  viriutis  pulcbra  modulaiio ,  ex  div.rsis 

«iM  {Joan.  XIV    6).  N.m.  s.cul  puial  den.e..u$s.»us  c  ^^,,  „    «  acccniibus  u...n.  perfeciam  raciu.>l  cn- 
AriaDUt  (q«od  d.c.  nefas  est),  crat  temp..s  quando     ,.,^„^„,  ^.^  ^,  .^^^  p^^,^j  ^^^^  ,,^^,^,^  „,„,,„  „,^ 


non  erat  Fi!ius  :  fuerat  utique  lempus  quando  esset 
Paler  sine  veritat^*,  sine  via,  sine  vita.  Sed  quoniam 
sine  his  rebus  Paicr  nun  )u:im  fuisse  credendiis  es'» 
saluU  nostrae  et  ipsi  convenit  verilati  coa^ternum  et 
consobsiantialem  P.r.rl  per  omnia  Filium  confiteri. 
Deinfle  scriplum  est :  Omnia  pcr  ipsum  facta  sunt,  el 
siru  ipso  facium  eU  nhil  (Joan.  i,  3).  Nam  si  temptis 
e^  factum  per  Filium,  qnoniodo  exlsiere  potuit  tem- 
pos,  quando  non  erat  auctor  ejus  ?  Sic  errores  pra- 
▼os  sequitur  semper  absurditas.  Subjiciunt  quoque 
lertiam  filsitatem  :  Paier  semper  anterius  Filiq  prae- 
dicatur.  Et  ubi  est  illud?  In  principio  erat  Verbum, 


diocres,  niodo  longissimi,  in  unum  concenium  sua- 
vitaie  dulcissima  redigunior.  Sive  (  quod  credere 
dignum  est)  futurum  regiium  Domini  significaior» 
ubi  diversa  merita  sanciorum  pro  actuum  qualitate 
fnlgebunt,  cum  lamen  omnibus  una  bealitudo  et  sua- 
vitas  aclerna  prxs'tctur. 

EXPOSITIO  IlN  PSALMUM  CXVIL 

AUeluia. 

Legimus  in  Apocalypsi  Jaaunis  aposloli  {Cap,  xix, 
1,^4),  Alleluia  in  coelo  cantare  muliiiudinem  copio* 
sam  ;  quud  etiamquatuor  animalia  et  viginli  qiiatuor 


et  Verbum  erat  apud  Deum  {Ibidem,  1).  Vides  nibil  ^  seniores  adorantes  Dominura  dicunt,  quod  lotus  tllo 


ibi  fbisse  praepositum ;  nam  ei  multis  locis  primus 
Filios  nominatur,  ut  est  illud  Aposioli  ad  Ephesios  : 
An  neuitis  quia  omnis  [ornicator  et  immundus  non  ha- 
bet  keereditarem  in  rcgno  Chritti  et  Dei  {Ephes.  v,  5)? 
El  ad  Galaias  :  Paulus  apostotus  non  ab  hominibus  , 
neque  per  hmnitiem,  sed  per  iesum  Christnm  et  Dcum 
Patrem  {Gatat.  i,  \).  Et  ad  Tbessalonicenses :  Ipse 
atUem  Dominus  Jesus  Christtu,  et  Deus  Pater  noster , 
qui  diUjAt  nos  { II  Thess.  ii,  13).  Et  ad  Corintbios 
fcecunda  :  Gratia  Domini  nosiri  Jesu  Christi ,  el  cha- 
ritas  Dei  {II  Cor.  xiir,  13).  Et  ut  istam  aequalitaiem 
fle  lota  iiitelligeres  Triniiate,  addidil,  et  communica' 
iifl  lofirlt  Spiri/us  cum  omnibus  vobis.  L^gilur  etiam 


coelcstis  csercitus  in  voce  lub;e  grandisonae  bymni- 
dica  exsultatioue  concelebrat.  Quapropier  ad  boc  lao- 
dis  officiuin  ct  nos  alacriier  accedamus.  Quod  si  puro 
corde  canimus,  sanciis  virtutibus  pia  devotione  mt- 
scemiir ;  flti|ue  honor  et  gratia  terrenoruin,  quas  bea- 
titudo  probatur  esse  coelestium.  Quocirca  intiieamor 
bunc  psalinum  speciosa  fronte  reluceniem  ;  in  ipsfs 
qiiippe  principiis  quatuor  versus  pari  fine  conrlusil» 
ut  evangelico  numero  totum  mondum  uni  Domino 
luudes  debere  reddere,  adhoriatione  quadrifaria  com- 
moneret.  Ilos  iiitercalares  non  possumus  dicere,  qoia 
nullos  alios  miscet,  sed  unifines  eos  ap!o  forsitau 
nomine  vocitamus,  qui  simili  verbocu^  ^^tivsvAS^ 


827  M.  AlKLLll  CASSIODORI  8ig 

« 

lerminaDtur.  Hoc  e(  in  ceDte$imo  trigesimo  quinto  A  minum,  ut  illos  osleuderei  quos  in  centesimo  dccimo. 


psaluio  [ler  omnes  versus  absolute  facturus  esl ;  quod 
quemadmodum  se  babeat,  suo  loco  evidcutius  com- 

iiionemus. 

Dhisio  psaltm. 
Fidelis  populus  peccaiorum  nexlbus  absolutus,  in 
prima  sectloue  generaliter  bortalur ,  ut  unusquisque 
Domino  deheat  coDfitert :  quouiam  in  tribulationibus 
exaudiius,  professus  esi  bominem  nullaienus  formi- 
dandum.  Secunda  in  solo  dicit  Domino  confidendum, 
per  quem  gcnlium  iuimicitias  probaiur  evasisse ,  ei 
ad  veracissimae  viiae  perveuisse  remedia.  Teriia  se- 
ctione  aperiendas  sibi  portas  dicii  essc  justitiae,  ubi 
dicit  etiam  de  aogulari  lapide,  id  esi  de  Domiuo  Sal- 
vatore.  Quaria  reliquis  Ghrisiianis  frequentanda  Do 


lertio  psaimo  dixeral :  PusHlos  cum  majoribus  (PmI. 
cxiii,  13),  qui  in  unam  socielaiem  Christo  Domino 
pura  mente  devoti  sunt.  Sic  diversitas  isia  nomioam 
generalitaiem  complectitur  absolute  fidelium. 

Yers.  5.  In  tribulalione  invocavi  Dominum^  el  exais^ 
divit  me  in  latiiudine,  Exempluro  proprium  poDitur  • 
ui  audienlium  animus  excitetur  :  quia  magnum  cre- 
duliiaiis  incilamenlum  cst,  ipsum  graiiai  ageoiem 
audire  qui  pertulit.  Sed  considera  quod  addidit ,  m 
latiludine :  quoniam  uos  de  sasculi  quidem  angusiiift 
liberat,  sed  m  magna  prxmiorum  suorum  laiituditur 
inisoraius  accepUt.  Eripit  de  lemporalibus  nialiii» 
sed  bouis  iios  potens  est  implere  perpeluis.  Ss?iant 
ergo  quaniumlibet  iransitura  discrimina,  tumescaoi 


mini  alria  persuadci,  dc  adventu  sancioe  incarnaiio-  ^  adversilates  caduc» ;  laiissiroe  redditor  qood  in  hae 


nis  suavi  deleciaiione  congaudens. 

Expoiitio  psaimi. 
Vers*  I.  Confitemi^  Domino  quoniam  bonut,  quo- 
fitom  tn  ueculum  misericordut  ejus.  Populus  ille  bea- 
ioruDi  qui  a  propria  fuerai  clade  liberatus,  reliquos 
commonet  fiJeles  ul  Domioi  lauJibus  consianier  in- 
▼igilent.  Ista  enim  confessio  ad  laudcm  pertinet  ab- 
solule :  sive  quia  illi  est  Aileluia  prxpositum,  sive 
qu.a  a  diversis  angusiiis  ereptum  se  Doinini  misera* 
ti  >ne  Ixiatur.  Laudis  quoque  pau  a  subjungitur,  quo- 
niam  bonus ,  qund  nomen  Deo  proprio  certum  est 
convenire  ;  nam  cum  ab  incredulis  Judjeis  secundum 
carnis  aspectum  Cbristus  Magisier  bonus  diceretur, 


roundi  brevliale  fidelis  populus  ingraTatur. 

Vers.  6.  I^omiRiM  mihi  adjutor  esi,  non 
[aciat  mihi  honio, 

Vers.  7.  Dominus  mihi  adjutor ,  et  ego  mdeko  tm- 
micos  meos,  Quamvis  versus  isti  pene  videaniar  etse 
cousiinileSySingulisiameDverbisomninodiscreiianBt. 
Nam  cum  se  dicit  auxilio  Domini  hominem  non  ti- 
mere,  carnales  designat  inimicos,  qui  visualiter  rcti- 
giosorum  propositum  persequuntur.  Cum  vero  aii, 
videbo  inimicos  meos^  spiriluales  nequilias  vult  intel- 
ligi,  quas  in  illo  jodicio  dicit  esse  videndas,  uIh  jaro 
diabolus  cum  cxteris  ministris  suis  destructus  atqae 
dauinatus  bumanis  conspectibiis  apparebil.  Nam  cum 


rcspondit  ipse :  Quid  me  inierrogatis  de  bono  (Malth,  n  modo  maxiuia  pars  hominum  inimicos  suos  carualet 

aspiciat,  illud  magis  optasse  credendus  est,  quod  bie 
viJere  oon  poterat.  Sive  orat  ui  latentem  ioimicum 
valcat  iniueri,  quatenus  cautiur  effecius  ab  ejus  insl- 
diis  rcddatur  alienus.  Et  nota  quod  in  prioiipiis  am- 
borum  versuum  eadem  verba  gemiuavit.  Quse  figura 
dicitnr  anaphora,  quae  etiam  iu  sequentibus  versibis 
inveuiiur. 

Vers.  8.  Bonum  est  confiderl  in  Dondno  quam  eon.' 
fidere  in  homine.  Populus  ille  beatorom  divino  niu- 
nere  liberatus,  fideliterac  pie  doceus,  venit  ad  se« 
cundaro  seciionem,  dicens  :  In  Deo  solo,  non  tn  ko» 
mine  confidendum  ;  in  illo  scilicei  qui  veraciter 
promiitit,  non  in  isio  qui  fallaci  prsstiroptione  se 
decipit.  Quanti  enim  slulti  dicuni :  Facio  quud  volo. 


XXIX,  17,  ei  Marc.  x,  18),  qui  inecoelorum  Dominum 
csse  non  credilis  ?  Adjiciens,  Nemo  bonus  nisi  solus 
Deu$,  Sed  cum  legatur,  Bonus  homo  de  bono  Ihe' 
sauro  suo  profert  bona  (  Matlh,  xii,  35),  394  <iu^^^ 
vldetur  esse  coatrarium.  Sed  iiominem  bonuni  dici- 
mus  per  Domini  graiiam  facium  ;  nam  ille  solus  pro- 
prie  per  se  dicitur  bonus,  qui  eos  facit  implere  quod 
boni  sunt.  Sequilur  quoniam  in  sofculum  misericordia 
rjus.  Ipsius  quoque  boni  quem  dixerai,  expositio  dl- 
lucidatur  :  quia  non  solum  prxstai  iromeritis,  sed  in 
xiernum  misericordiae  su»  dona  concedit.  In  scscu- 
lum  eniro ,  perpetuitatero  significat  futuram ,  ubl 
uiium  esi  saeculum,  et  uiia  dies,  nec  perrouiatio  olla 
succedit. 


Vers.  2.  Dicat  nune  Israel  quoniam  bonns,  quoniam  D  nec  domiiium  meae  voluniatis  habeo ,  puiaiites  quia 


in  sceeulum  nusericordia  ejus, 

Vers.  5.  Dicat  nunc  domus  Aaron  quoniam  bonus, 
quoniam  in  saeulum  nUsericordia  ejus. 

Vers.  4.  Dieant  nune  omnes  qu  timeni  Dominum 
quoniam  bonus^  quoniam  in  saeulum  misericordia  ejus, 
Cum  in  his  veraibos  ieganlor  similes  fines,  praemisM 
eos  expositio  compeienter  ampleciitor.  jllud  iaroen 
altius  pericrotandoro  est,  cor  io  principib  Tersoom 
UDioro  nomioa  variavit.  Ait  eoiro  :  Dieat  nunc  Jsrael^ 
qiiod  toiuro  popolum  complectitor  .beatoruro.  Se- 
coodo  versu  ponitur,  Dicat  nunc  domus  Aaron,  signi- 
llcans  sacerdotes,  quos  propter  hoiioris  sui  reveren- 
tiaro  slngulariier  aestimavii  esse  meroorandos.  Tertius 
quoqiie  versus  alt :  Dicant  nune  omnes  qui  iiment  Do- 


pcr  arbiiriuiu  liberum  utililas  sit  explicanda  moria- 
lium  ;  quos  arguit  Jacobus  apostolus  dicens  :  JVoniii 
ex  concupisceniiis  vestris  dicitis :  Cras  ibimms  m  Hlam^ 
civitatemy  el  mercabimur,  et  lucrum  faciemus  ;  quam^ 
ui  dicatis  :  Si  voluerii  Domtmit,  et  n  mxerimms,  /'«'— 
demus  hoc  aut  illud  (Jae.  iv,  13, 15),  ei  reliqoa.  Et0 
qoidem  in  roala  parte  exsecrabilis  libertai  arbitrii  pS 
ol  prsevaricaior  Creaiorem  xleserat,  et  ad  vitia  ee  oe*^ 
fanda  convertai.  In  bona  vero  parie  arbiiriom  libe*^ 
rom  Adam  pcccanie  perdidirous,  ad  qnod  nisi  per^ 
Cbrisii  graiiam  redire  non  possomus,  dieenla  Apo-  ^ 
siolo  :  Deus  est  enim  qui  operaiur  in  tobi$  et  veUe  <C  • 
perficere  pro  bona  voluntate  (Philip.  ii,  13).  Unde  af 
sidua  oratione  precandum  esl|  ne  uos  volootas  per- 


«29  EIPOSITIO  IN  rSiVLTCftlUM.  PSAL.  CYH.  830 

vena  rtpial,  sed  InspirAlio  divina  posBldeat :  qno-  A  runl.  Ei  isii  qooqne  ▼ersus  appellandi  suiU  nnifines, 


uian  quidqoid  ex  Dobismelipsils  sapimus,  moriirera 
conira  nos  audacia  concilamus.  Jure  ergo  veiuii  in 
konuM  eonfidendum^  qui  per  se  nec  alleri,  nec  s.bi 
prsevulel  dare  remedium,  sicul  el  Jeremias  dicil :  Ma- 
Itdietu»  virqui  confidit  in  hominet  et  ponit  spem  carnem 
krtchH  «tti,  et  a  Domino  recedit  cor  eju»  (Jer,  xvii,  5j. 
Quapropier  de&inanl  praesumplores  ilias  sibi  parles 
MSttiDere,  unde  eos  juslius  pOssil  senleuiia  divina 
damnare.  Hinc  eliam  Paler  Augusiinas  corilra  Pe- 
(agiam,  CoBieslium  ei  Julianum  baereiicos  copiosis 
librU  mirabiliier  dispulavit,  et  venenosi  dogmatis 
arma  confregil. 
Vers.  9.  Bonum  ctt  tperare  in  Domino^  quam  tpe- 


sicui  el  iili  qui  in  capile  psalmi  snnt  poslli.  El  iio« 
landum  esl  quia  sicut  Ca^ui  plerumque  de  membris 
loquiiur,  iia  nunc  mcmbra  dc  suo  Capile  prolo- 
quuntur. 

Yers.  12.  Circumdederunt  me  sicut  apes  favum^  et 
ejcarserunt  sicut  ignis  in  spini»  ;  et  in  nomine  Domini 
vindicavi  in  eis.  Adbuc  ei  isli  versus  de  Domino  lo- 
quunlur.  Ipse  enim  a  saevienlibus  Judaeis  circumda- 
lus,  passionis  suje  per  lotum  mundum  inella  profu- 
dil.  Ape$  enim  favuin  circumdaiil,  quando  per  domos 
cereas  liquores  dulcissimos  rocondunt ;  el  cum  sibi 
putant  victualia  reponere,  faciuiit  unde  bomines  pos- 
sint  sua  desideria  saiiare.  Quod  Jodseos  manifestum 


rme  m  prineipibn».  Duo  rerba  mulau  omnino  aliam  ^  ^^  implesse,  qoando  rem  cuiicto  orbi  dulcissimam 


seolentiam.  Superius  enim  confideH  se  dicit, 
»penar$;  ibi  ia  hominif  bic  m  priRdpt^as ;  nt  illic 
da  cariialibos,  bic  de  spiritualibus  dixisse  videatur. 
Prim*eps  enim  ei  diabolus  appellatur ,  ut  est  illud 
Evangelii :  Ecce  venil  princeps  huju»  mundi,  et  in  ms 
mm  inveniet  quidquam  {Joan.  xiv,  30).  Sic  et  bouus 
angelus  diclus  est  princeps,  sical  in  Daniele  legi- 
tar:  Michael  prineeps  vester  [ed.,  maqnus]  (Daa. 
xn,  I).  Quapropier  nec  in  bonis,  nec  in  malis  ange- 
lii,  sed  in  solo  Domino  spein  buminis  dicit  esse  po- 
aendam.  Nain  elsi  bonos  pro  impensa  iiobis  pietale 
diligimus,  beiieQcia  in  ipsis  Domiui,  non  propriie  pus- 
libilitatis  jura  laudamus. 
Yers.  10.  Omnes  gentes  circumdederunt  me^  et  in 


amaris  conatibus  effecerunt.  Ape»  enim  quasi  a  pe- 
dibus  dictae  sunt,  qood  sine  pedibus  nascantur.  Spinm 
ssculi  peccata  designant,  quibus  Judaeorum  populus 
ferociler  incitaius  ,  in  deliciis  suis  velut  ignis  coa- 
crepans  aesiuavit.  Sed  fn  eis  quoque  Domini  gratia 
vindiealum  esf,  quando  de  illo  roelle  quod  condide- 
rant  nescii ,  conversi  ad  Domiouin  suavissime  sunt 
repleii. 

Yers.  13.  impulsus  versatus  sum  ut  caderem^  et 
Dominus  suscepit  me,  iloc  jain  dc  se  omne  corpus 
fidelium  verissima  voce  te»lalur.  Impulsus  enim  illc 
cadii,  ciii  Domini  foriitudu  subirabitur.  Ei  inspice 
vim  verborum  ;  Impulsum  se  dicil  tiversatum  ut  ca» 
deret;  sed  Domini  susceptione  firmatus  eA.  Soli  eniui 


mmine  Domini  ultus  sum  eos.  Hoc  populiis  ille  me-  C  ^.rsaii  nun  cadunl,  qui  Chri.ii  virtulibus  coniinen- 


rilo  diceiMit,  qui  spem  suam  in  Domini  prolectione 

posverat,  significans  labores  Eccle^iae,  quos  priinum 

^  Capiie  suo,  id  esl  in  Domiuo  Christo  pertulerai , 

6t  post  in  suis  passionibus  susiinebal.  Primo  enim 

fftundo  reiigio  innotuil  Cbristiana,  omnes  gentes,  in 

%i«ma  perseeuiioiie  surgenies  ,  diversis  cladibus  affe- 

fidellssimos  viros :  qui  lamen  iu  suis  perre- 

^ribus  (juvatiie  Domlno)  viiidicarunt ,    quaiido 

conversiune  mirabili  subdiderunl,  ul  de  se  poe- 

^■%^aiiae  pcenas  exigerent,  quas  pridem  innocentibus 

'**S^rebant.  Nam  quod  dixil,  gentes^  et  suhjungit  ge- 

maiculinum,  ultus  sum  eos ,  sive  ad  intelleclum 

ninet,  quia  in  gentibus  populi  significaniar  ;  sive 


tur ,  ut  frequenler  fieri  solel  quando  bene  mcrili 
traduiitur  ad  poenas.  Ideo  enim  iradi  videniur  ui  ca- 
dant ,  id  esl  ul  a  i  ecia  credulitate  muteniur :  seil 
Doinini  dexlera  confirmaii  non  cadunt,  quoniaiu  iii 
fidei  sanctitaie  consistunl.  Alioquin  infideles  caduiil« 
ctiam  cum  stare  iu  periiuaciae  suae  obsiiuaiione  cer- 
nuiilur. 

Yers.  14.  Fortitudo  mea  et  taudalio  [mss.  A.,  B., 
taus\  mea  Dominus,  et  factus  est  ndhi  in  saluiem.  Nun 
poiest  iinpiilsus  cadere,  cui  auxilium  Domini  forti^ 
tudo  videiur  praesiare.  Sed  ne  pularelur  sola  peri- 
cula  declinare,  quem  Doinini  dona  servabiint,  adje- 
a  est  exallage,  395  id  est  immutaiio,  quoniam  cil,  factu»  est  mihi  in  saluum :  quia  per  ipsum  aiier- 
B^as  bic  nominis  immuiavit.  ^  «•"»  ▼»^«n  suscipiunl.  per  quem  et  sasculi  hujus 


^ers.  il.  Ctr^mdaittes  eircumdederunt  me,  et  in 

Dondni  ultu»  sum  eos»  Perscrulandae  sunt 

^inotis  Terboram ,  qaoniam  discossa  ( sicat  s.Tpe 

^^mas)  non  minima  nobis  saeramenta  parturiant. 

^iimo  posuity  gente»,  qaod  ad  Ecclesiam  propter 

riyruai  popalos  pertinebat,  qai  siadentes  eullaris 

mam,  passim  lacerabant  populos  fideles.  Modo 

sub  ipaa  repetitione  verboram  noluit  gen* 

^^  poaere ,  ut  magis  passionem  Domiiii  subliliter 

^^icaret ,  quam  a  solis  Judaels  specialiter  eonslat 

^pleiajn.  In  quibus  lamen  esl  in  nomine  Donuni  vin- 

^icalam,  qoando  multi  ex  his  pcenitentes  mala  quae 

t^eeninl,  vocabutum  Christianorum  sumcre  merue- 


ruinas  evadere  promerenlur.  Ipse  enim  est  el  forti^ 
tudo  et  laudatio  teierna  beatoram. 

Vers.  15.  Vox  leetiUeeet  saiuti»  in  tabernacuU»  ju- 
»torum ;  dextera  Dondni  feeit  virtutem.  Choras  ille 
fidelium  laetus  exsultat,  quoniam  dum  persecutores 
eoram  potarenl  eos  mosroro  confici  et  tribulatione 
consumi,  illi  divina  contemplaiione  gaudeoies  de  soa 
poeiia  laetabantar,  quam  sciebanl  sibi  ad  asierna  gaii- 
dia  profttturam.  H.c  enim  tabernaeuta  juetorum  bu- 
mani  pecloris  secreu  designanl,  ubi  semper  laeti 
sunl,  quamvis  foriusecus  affiii^antur.  Et  ul  cognosce- 
res  unde  istud  gaudium  veni( ,  adjecii ,  dextera  Do* 
mini  fecit^virtutem^  id  est  Chrislus,  per  quem  Pater 


i 


831 


M.  AURFXII  CASSIODORI 


832 


TirhJlemopenilusestin  exa.lalione  sanctorum;  qnod  A  appclbri,  sicut  ipse  in  Evangelio  dicit :  Ege  $um 


inferius  ipse  dlciurus  est. 

Vers.  i6.  Dixtera  Domini  exaltavit  ^me,  Dextera 
Domini  exaltat,  cum  terrenis  bominibus  cccltirum  re- 
gn:i  concedit.  Quid  eniro  potentius  quam  mortnles 
induere  immortalitatem ,  corruptibiles  incorruplio- 
nem,  peccatoribus  beatitudinem,  de  hoste  fortissimo 
inGrmis  dare  victoriam  ? 

Ver«.  17.  Non  moriar^  sed  vivam ;  et  narrabo  opera 
Domini.  Gonira  illa  haec  dicuntur,  qux  adversum  Ec- 
clesiam  Ghristi  perseculorum  loqui  solet  insana  pro- 
cacitas ,  quae  cum  se  delere  nomen  srstimat  Chri- 
stianum,  pra>stare  polius  videtur  augmentiim.  Cui 
inerito  dicitar  a  fideii :  Non  moriar,  ut  tu  puias;  ied 


ostium  ovium  (Joan.  x,  7),  etc.  Sequilur,  ju$ii  intra- 
bunt  per  eam.  Et  hoc  quoque  subtiliter  inquiramus, 
cur  superius  dixerit,  portas  justiiice,  et  hic  posnit, 
justi  intrabunt  per  eam?  significans  (ut  mihi  videtur) 
jam  non  Scripturas  divinas,  per  quas  transeunt  et 
injusti  ;  sed  illam  Jerusalem  quae  portam  habet  Do- 
roinum  Salvatorero,  per  quem  ]usti  tantum  homiDes 
introibunt.  Quod  bene  uirumque  complexus  est,  ut 
et  isiud,  et  illud  futurum  sxculum  significare  vide- 
re'ur. 

Vers.  21.  Conlitebor  tibi,  Domine,  quomam  exaudisti 
m^,  et  factus  es  miki  in  salutem.  Isiam  confessionem 
non  afflicti  popuH  dchemus  advertere,  sed  lactaiitifi. 


Vfvam  vita  quam  nescis  ;  ad  quam  mente  prxlumidi  p  Gratias  enim  agit,  quia  illi  Dominus  salut»ris  ilhixit. 


pervenire  non  possunt.  Narraturum  se  etiam  opera 
Domini  pollicetur,  ut  semper  au;;eatur  Ecclesia  lali 
praedicatione  vulgata.  Quid  potest  crudelibus  perse- 
qui,  qaos  vident  semper  persecutionibus  augeri? 
Quanto  melius  et  ipsi  viverent,  si  conversi  facta 
propria  deplorarenl ! 

Vers.  18.  Castigans  castigavit  me  Dominus^  et  morti 
non  tradidil  me.  Ne  sibi  aliquid  persecutorum  super- 
bia  vindicaret,  tormenta  ipsoruiu  sxviliainque  fero- 
eissimam  castigaiionem  Domini  esse  confirmai,  ut 
tota  illa  iniqua  potentia  ad  correctionem  fidelium  vi- 
deatur  esse  concessa.  Quid  se  de  po'esiaie  jaclant, 
quibus  niliil  pro  sua  ntilitate  concedilur?  Cud.  liias 
illorum  nustra  correclio  est,  furoris  flamni^  proba- 


et  Redemptor  gentium  oculis  humanis  apparuit.  Unde 
revera  intelligimus  et  a  prioribus  justissltnis  Domini 
adveulum  fulsse  jugiier  expetitum,  sicul  ipse  in  Evan- 
gelio  dicit :  Mulii  prophetce  et  justi  cupierunt  tider€ 
qu(B  vos  vidctiSf  et  audire  quoB  auditis  (  Maith,  xiii , 
17 ),  eic. 

Vers.  22.  Lapidem  quem  reprobaverunt  cedificanies^ 
hic  faclus  esi  in  caput  anguli,  Sub  alliisione  fabrican- 
tium  cxponitur  inanis  opera  Jud.neorum.  Soli  quippe 
horoinum  adltuc  in  mundo  unum  Deum  colentes  aedi- 
ficare  videbanUir,  dum  cceterx  nationes  idoioruro  s< 
cuUura  deslruirent.  JEdificantes  enim  lendunt  sem- 
per  ad  angulum,  iil  commissoruro  parielum  solidiias 
implealur.  Jud.ii  vero  fidoi  sure  fabricaro  minime 


lio.  Non   sc  meliores   aestiment  qiiod   delioquunt  :  Q  perfeeeruni,  quoniam  ipsum,  qui  erat  lapis  furtiss- 


filio  non  p.arcilur,  ul  erudiri  posse  vid«*aiur.  Sed  haec 
bene  casiigatiis  edicit ;  solus  enim  morli  non  iradilur^ 
ciijus  hic  vilia  rommissa  purgantur.  Et  nola  quod 
aii,  cattigans  ca.stigavit,  lloc  enim  geous  locutioois  in 
Scripluris  divinis  sa*pius  invcnitur  :  ut  est  illud,  Be- 
nedicens  benedicam  te,  Multipticaus  multipticabo  se- 
men  fimw,  et  liis  similia  Quod  argumenlum  (ut  saepe 
diximus)  dicitur  a  conjiigatis. 

Vers.  19.  Aperite  mihi  portas  justUice,  et  ingressus 
in  eas  confitebor  Domino,  Populus  ille  fidelium  [ed., 
fidclisj  venit  ad  teriiam  sectionem  :  Jerusalem  cupiens 
introire,  januas  ejiis  fervore  spirituali  sibi  postulat 
aperiri.  Quibus  ergo  dicilur ,  Aperite,  nisi  prophelis 
atque  apostolis,  qui  coelorum  claves  myslicis  virtu- 


rous ,  angularis ,  more  dementium  putaverunt  esse 
temnendum.  Dominus  nuiem  Chrlstus  per  iropolo- 
giain  (sicui  innumeris  locis  conslat  expositum)  ideo 
lapis  dicitnr  angularis,  quia  duos  ad  se  popuiose  di* 
verso  veiiientes  geolilium  alque  Judaeoruro  tanquam 
geminos  parieles  in  unam  solidilatis  graiiaro  colli- 
gavit[^cf.,  collocavii].  De  hoc  lapide  prophetae,  de  b 
apostoli,  dc  hoc  diversi  roulta  dixerunt.  Angula^ 
enim  tractus  esi  ex  Graeco  sermone,  id  est,  a  ^«w 
quod  Laiine  dicitur  genu.   Hoc  inflexum  specie 
anguli  conformi  qualitate  restiluit ;  nam  apud  G 
cos  originero  sui  nominis  in  derivalionibus  omnin 
custodili  ui  tetragonus,  peniagonus,  et  bis  simirp. 

Vers.  25«  A  Domino  factus  est  hie,  et  est  mirabilz 


tibus  acceperunt?  Per  has  enim  doctrinae  jaiiuas  in-  j.  [inss.  A.,  B.,  F.,  faclum  e$l  hoc  mirabile]  in  ocu 

iroducti,  intus  jam  posili  veraciler  Domino  confitt'  

inur.  Caeteruro  quidqiiiJ  extra  Ecclosiain  calhoiicaro 
gerilur,  nequaquam  Domini  laudibusapplicalur.  Bene 
aulem  per  allegoriaro  prophetae  atquc  aposloli  portas 
appellati  sunt:  portx  eniro  diclae  sunt,  per  quas  vi- 
ctualia  civitaiibus  importantur,  sicut  ei  per  illos  ani- 
roaruro  pabula  consiat  iilata. 

Vers.  SO.  Hcec  porta  Domini,  jusli  intrabunt  per 
eam,  Cum  superius  dixeril  portas^  qu:crenduro  est 
quare  hic  portam  voluit  ponere  uumero  singulari ; 
scilicel  ul  designarei  propheias  atque  396  apostolos 
januas  quidem  esse  ccelorum,  sed  has  omnes  ad  unaro 
posse  perducere :  quia  universae  consuerqnt  ad  Do- 
mlnuro  iDiroroittere  Salvatorem,  qui  ei  porta  poiest 


nostris,  Ne  lapidera  isturo  saxeis  roontibus  puta 
excisum,  iu  salutem  roundi  factum  dicit  a  Domin 
Sed  duro  meniorat  factum^  naliira  buroanitatis  osl 
diiur,  qusc  et  crcata  esse  roonstratur.  Sic  et  A 
stolus  ait :  In  similiiudinem  hominum  factus^  et  habl 
inventus  ut  home  {Philip.  ii,  7).  Et  alibi,  Qict  faa 
esl  ei  ex  semine  David  secundum  camem  (Rom,  i,  5 
Iste  quippe  lapis  qui  est  fabricae  decora  copuUti 
fibula  parieiuro,  in  fundamentis  perpetua 
mirabilis  est  in  oculis  fideliuro,  qui  non  solum  eu 
corporaliter  videut,  verum  etiam  illuminata 
conspiciunt.  Viderunt  enim  el  Judaei,  sed  noa  nnsrai 
bilem^  quia  soliim  intuebanlur  carnemy  quam  Tide- 
bant  esse  communcro.  Fidelium  autem  sensibos. 


^Too  EXPOSITIO  IN  PSALTERilM.  PSAL.  CVIL  871 

eum  Filium  Doi  cssc  proressi  sunt,  mirabilis  ct  (erri-  A  Hituite,  dicit,  iJ  est  deliberata  custodite  seiitentia 

diem  solemnem ,  qui  honore  Domini  et  sanctorani 
confessione  .*-acratu&es(.  In  eonfrequenfanonibut^  id 
esl  processionibus  crebt  is ,  quna  populi  turba  con« 
densal ,  et  reddit   celeherrimsis   devotione  festJTo. 


bilis  apparehat,  siciit  Peiro  apostolo,  qui'  dixit :  Tu 
e$  Christns  Filins  fJci  vivi  {Matth,  xvf,  16). 

Veri!.  24.  HiBc  dies  quam  fecit  Dominus:  exsuttemus 
ei  Itttemur  in  ea.  0  quam  suavia  verba  sancla  nobis 
probalur  eructare  credulitas  !  Nam  licet  Deus  cun- 
ecos  dies  creaverlr,  singulariter  tamcn  diem  fecis<>e 
dicitur,  qui  Cbristi  Domini  nativitate  sacratusesi.  In 
quo  merito  exsuitare  conv<nit  et  liBtari,  quoi  iam 
iii  eo  et  diabolus  jus  perdidit,  et  saluicm  mundus 
accepit. 

Vrrs.  25. 0  Dominey  salvum  me  fac!  o  Dominc,  bene 
prosperare!  Interjectiones  Islae  deiidcrium  nKignae 
pclilioiJs  osiendunl,  ut  et  hic  de  niundi  isi ius  cladc 


Quod  v«>ro  addidit,  usqup.  ad  comu  attaris,  prohihen- 
tur  atiqui  forsitan  (qnod  3S^  niuliis  in  nsu  <  81)  .'hi- 
dita  Evangelii  lcclione  disce<lere.  Non  enim  ad  cornu 
attaris  acceduitt  qni  commiinicationis  gratia  non  le- 
plenlur.  IIoc  dc  islo  nl'ari  visuali  (ut  mihi  vide(ar) 
compelcnter  »ccipiniiis,  quod  corpiis  et  sangninem 
Domini  solemni  nohis  rrequcntaiione  largitur.  Illud 
vero  altare  esi  anie  conspectum  Domiui,  ubi  puriQ- 
catis  animis  por  contemplation«m  sanctam  jubemur 


liberentur,  et  ihi  prosperrima  sorte  ad   dexler:»in  ^  acce  lere  ;  ut  in  hac  acluali  solemnjtaie  illud  semper 


coMocentur.  Duo  enim  ista  siint  qune  Tidelis  cxpelil 
Cbristianus,  ui  et  hic  eripiatur  a  pcccalorum  morte, 
et  illic  coliocetur  in  requie  sempitcrna.  Nam  istas 
;ifflic:iones  qiias  hic  patiuntur,  i^tos  dolores  quos  hic 
amore  Domini  su>tinent,  ibi  sine  dubio  prosperantur^ 
quando  jam  ad  gaudia  aeterna  pcrveniunt.  Prosperari 
cnlm,  esi  aiiquid  asperum  facere  iranqaillum,  ut 
grata  nobis  fiant  mala  prsclerita ,  quaii  credimus  ia 
aeterna  gaudia  coitimulanda. 

Vers.  26.  Benedietus  qui  venil  in  nomine  Dotnini : 
ttnediximus  vos  [mss.  A.,  B.,  F.,  vobis]  de  domo  Do- 
mini,  Ouarta  sectio  qiiae  superest  introiiur :  ubi  de 
aJveniu  Domini  suave  muniis  laudis  offerlur,  et  sub- 
tiliter  Anticiirisii  prxsumplio  iniqua  damualur.  Ilaec 


dcbeanuis  inspiccre,  siciit  jam  in  quadragesimo  se- 
cundo  psaliuo  constai  expcsitum,  ubi  aii :  Et  introibo 
ad  allare  Dei,  ad  Deum  qui  latificat  juventutem  meam 
( Psfd,  XLii,  4 ).  Cornu  vero  signiticat  poicslatemy 
quam  sanctum  alttre  habere  manirestum  est. 

Vers.  28.  Deus  mens  es  /u,  el  confiiebor  tibi ;  Deus 
nieus  cs  /ti,  et  exaltabo  (e.  Qnam  bene  veritus  ista 
professionis  ileratur,  ut  Dominum  nosiruin  dicamus 
esse ,  qiieni  pnra  mente  non  desinimus  adorar- !  In 
primo  enim  commaie  dicit,  confitebor  tibi,  quod  ad 
gratiarum  pertinet  actionem.  In  secundo,  ezattabo  le, 
qiiia  pra^dicatiouihus  beaiorum  per  cnnctas  genies 
exallatur  Dotninus  Chribtus,  qui  reddjt  boiiuin  pro 
malo,  qui  inimicos  dnm  possit  exstinguere  patienler 


figura  dicilur  cmphasis,  quae  significat  etiam  id  quod  ^  exspeclat ;  et  conversis  lalia  reddit  qualia  sanciis 

^uis  inisericordia  gnluita  compromisit. 

Vers.  29.  Confitebor  tibi,  Domine,  quoniam  exaudisti 
me,  et  factus  est  mihi  in  salutem,  ilic  quidem  versus 
qaoniaiu  rcpelitus  esif  jaro  superius  in  tertia  parie 
probatur  expositns ;  -boc  i.imeii  breviier  edicimus,  ul 
hanc  confcsjkionem  laelissimam  post  percepta  beuefi- 
cia  fusim  intelligere  debeamus,  ticat  dos  cooimo- 
nuit  el  lilulos  Altetuia. 

Vers.  30.  Confitemini  Domino  quoniam  bouus^  quO' 
niam  in  scscutum  misericordia  ejus.  Et  bic  qaoque 
vcrsus  in  capiic  psalmi  probatur  esse  jain  dictus,  ut 
sicul  a  Christo  fecit  iuitium,  ita  ipsi  concordare  fi- 
deatur  et  finis.  Ipse  euim  in  Apocalypsi  dicil :  Ego 
sum  Alpha  ei  Omega  {Apoe.  i,  8).  Merito  ergo  et  in 


Bon  dicit.  Dicendo  enim  ,  Benedictus  qui  venit  in  no^ 
miHe  Domini^  illum  conslat  esse  roaledicium  qui  in 
uio  nomine  creditur  csse  venturus.  Et  ut  Christum 
oBinipoteniem  Dominum  esse  cognosceres,  dicit  eum 
nmste  in  nomine  Domini^  ne  aliquid  de  ipso  carnaiiier 
«ait  bumana  sentiret.  iloc  etiam  ei  EvangelH  textus 
^•lendit,  dicens :  Ego  veni  in  nomine  Patris  mW,  et 
^^aeeepi*tis  me :  si  alius  venerit  in  nomine  suo,  ittuUi 
^puiii  {Joan.  ▼,  43).  Sequitur,  benediximus  vos  de 
^mo  Domtnf.  Ab  illo  populo  fidell  quem  praefaii  su- 
*vii<^  boc  dicitor  reliquis  Ghristianis,  qui  quasi  sacer- 
<^oiaIi  dignilate  subvecli  loquuntur  ad  plebem,  osten- 
<^les  Doroini  benedictionem  devotae  plebi'per  anti- 
Hiies  salubriier  dari.  El  ne  hoc  dubitanter  acciperes. 


^cii,  de  domo  Domini,  id  est  de  Ecclesia  catholica,  0  <^^pile  confessio  posita  esi,  et  in  fine  repetita,  quia 

•  .    ••         .     » 


Hade  salutare  baptisma  venit,  unde  communicatio 
*^la  procedit ,  unde  olei  sacrati  unctione  mun- 
^miir,  unde  omnis  denique  benediclio  vera  prae- 
•Uiur. 

Vers.  27.  Deus  Dominus  et  ittuxit  nobis :  constituite 
^^  sotemnem  in  confrequentationibus^  usque  ad  cornu 
^'Ms.  Cum  dicit,  Deut  Dominus,  ad  superiora  re- 
^NKiet»  nt  sic  inteUigas  :  Benediximus  vos  de  domo 
^^id ;  imo  non  nos,  sed  Deus  Dominus,  Ipse  enim 
*^^ieit  ore  sanctorum,  et  lucescit  nobis ,  quando 
^a  paeealoram  obscuritaiibus  alienat.  Sequitur» 
^^^iiMite  diem   sotemnem  in  confrequentationibus  ^ 


in  omni  viu  nostra  ipsam  nos  oportet  assumere,  et 
in  ipsius  delecutione  fiuire. 

Conclusio  psatmL 

Recordemur  hunc  pcalmum  non  incassum  vclut 
quibusdam  fulgoreis  coloribus  esse  conteituro.  In 
capite  cnim  quatuor  versus  uninnes  posuii,  et  iierum 
in  fine  primum  versuro  psalmi  dccora  iieratione  ge- 
minavit,  atque  ilerum  quem  vicesimum  primum  po- 
suit,  eumdem  pene  uliimnm  repetiit ,  ut  quasi  vesiis 
illa  pontificii  aureis  quibusdam  filis,  et  vermiculaia 


pulchrtudine  contexta  fulgeret.  Illa  enim  in  fimbriis 
mad  fomu  attaris.  Illud  jam  dicitur  benediciis,    •  habuit  tintinnabula,  isti  in  fine  ejdem  retiniiiuni 
*W  poteranl  dies  feslos  ce-ebrarc  ^olemniter.  Con-     qoae  in  capite  dicla  fionucrunl.  Pontifex  iffltur  aaanau 


igitur  qaaniiu 


^^:^ 


II.  AURELII  CASSIODORI 


tzs 


ingredicbatnr  Sancta  sanctorum  Iiabebat  hanc  ve-  A  g<  ilaie  famulantiir :  Genut  electum,  regale  ioeerdo' 


stetn,  ut  antistilis  rcverendi  nuIlateDus  ignoraretur 
adventus,  cum  etiam  tacitus  vocalis  [ms$,  A.,  B,,  vo- 
cabulis]  ineederet.  Isie  sic  decora  varietaie  disposiius 
est,  ut  praeconia  sanctae  incarnalioDis  pulcherriinis 
quibusdam  sentiantur  indiciis*  Cooperiat  nos,  pie  Rei, 
ista  vesUs  eioquii  tui,  ei  hoc  resonent  le  prxstante 
actus  [fHM.  A.«  B.^  bac  remanente  prseaentianl  acms] 
nostri,  quod  taa,  Domine,  prsecepta  jusserunt.  Me- 
minerimusautera  hunc  psalmum  qiiintum  esse  eorum 
qui  de  primo  adveniu  Domini  mirabili  narraiione 
prolaii  sunt:  quinque  foriasse  panibus  comparandi 
qiii  esurieni  obsenrantinm  populoriim  copiis  coelesti- 
bus  expleverunt. 

EXPOSITIO  IN  PSALM13M  CXVHI. 

Alleluia, 

Festivo  psalmo  et  divinarum  rerum  virtute  plenis- 
simo,  desiderabile  AUeluia  praemiltitur,  ut  meritum 
divini  carminis  bonore  tituli  possit  agnosci.  Est  enim 
nllissimus  prorunditate  SLMisuum,  el  cont^xtus  quasi 
similiumrepeiitione  verborum,modo  profitendo  quod 
accepit,  modo  iterom  eadem  sperando  qnx  meruit. 
Qui  more  nobiiiiim  fluviorum  leuis  ire  conspicilur , 
cum  nimis  profundus  esse  noscatur ;  quem  tamcn 
oportet  (juvante  Deo)  insiiiuti  nosiri  mensura  per- 
currere,  ne  qui  nos  hactenus  consirinximus,  subila 
inundatione  rundamur.  Esl  ciiam  Hebrxiselementis 
ad  rudes  ct  docibiles  in  sclioia  Cbristi  populos  in- 


Itum,  gens  $ancta^  populus  acquisiiiom^  (/  Petr,  ii,  9), 
ab  origine  generis  humani  usque  ad  fiDero  saBCuli 
coiligendus.  Sed  quamvis  horum  sit  iDDumera  mul- 
titudo,  unus  tamen  ubique  introducitur  ad  loqoen* 
duro,  ut  virlus  uniutis  in  Ecclesia  concordi  [nus.  A., 
B.,  F.,  concordatiro]  possit  agnosci.  Nanc  ?idea- 
rous  quoe  in  hoc  coelesti  paradiso  «pirituaiia  ponui 
nascantur. 

398  ^^osith  p$almL 
Vers.  1.  —  I.  Aleph.  Beati  immaeulati  in  ota,  qm 
ambufant  in  lege  Domini.  Cum  omnium  desideria  do- 
minis  istius  ardore  rapiantur,  nec  quisquam  possit 
reperiri,  qui  nolit  prxinia  beatitndinis  adipisci,  con- 
gruum  fuit  viros  sanctos  votis  probabilibas  itftr  osten- 
^  dere,  nc  mens  confusa  mortalium  ignorata  via  postit 
errare.  Nam  et  illi  beatos  se  aestimant,  qui  aaecoK 
ambilionibus    eluduntur.  Sed  ne  aliquid  tale  piita- 
relur  eligendum,  primum  posuit  plurali  numcro  tm- 
waculati,  ut  de  flileliiius  boc,  nonde  Christa  debais- 
set  advertl.  Ille  enidi  solus  Malur.tliier  immacutatus 
Cbt,  qui  peccaium  non  habuit.  S.uicti  autem  imiiiii- 
culaii  Gunt,  quando  induig^ntiae  munera  coiisequun- 
tur,  sicut  propheta  in  quinquagehimo  psalmo  didt: 
Lavabis  »ie,  et  super  nivem  dealbabor  (  P$al,  l,  9  )• 
Sequitur,  in  o/a,  id  est  in  ipso  Domino  Salvatore,  qui 
dixil :  Ego  sum  via,  veritas  et  vita  (Joan.  xiv,  6).  Ibi 
enim  ambulare  justorum  est,  non  pedibus  corporeis, 
sed  gressibus  probabilis  actionis.  Nani  ul  adverteres 


struendos  tali  ordine  depicius,  ut  versum  quem  pri- 

ma  lUlera  soriJia  fueril.  eadem  el  ii>  septem  subse-  C  n«°  ««"»  "'»'»  "»>«  ««'"«>«  in  qua  posdi  errari. 

quentibus  affigatur,  sacramentum  iliud  forsiian  in 
cordis  circumcisione  designans.  Sic  iste  psalinus  in 
6ua  lingua  per  singulas  lilteras  octonis  vcrsibus  gre* 
gatim  decun  en»,  sibi  undique  colhitus  partium  aequa* 
iitate  finitus  est.  Quod  nos  dicimus  et  divisionis 
caosa  posituro,  et  at  perfectiim  numerum  possit  in- 
dieare  juslorum.  Istis  enim  litteris  et  Hebraea  sapicn- 
tia  disciiur,  et  divinorum  librorum  sacratus  nuroeroa 
continetttr.  Has  eoiro  litteras  significationes  saas  ba- 
bere  ( beato  Hieronyroo  testiote)  cognoviaaas,  qaod 
nunc  repetere  ▼idetor  etae  snperflaam,  cnm  sit  jam 
alterioa  labpre  eollecturo.  Hudc  autero  psalmum  et 

cente8irouroqaadragesimamquartaro,etDeuteronomii  -  -  : — 

canticum  Josephus  refert  eleglaco  metro  esse  com-  o  ""^^"  *"*^  ^irlulibus,  ^i  serutantur  teuimama  eju.  El 
«0  .il^.  qo»  sil  »sla  perscrutatio  siibseqoenter  aperitor,  M 


subjunxjl,  qui  ambulant  iu  iege  Domini,  id  est  qui  ^ 
nut  non  peccant,  aut  per  grati^im  co^lestem  digna  sibi.fi 
satlsfaclioue  prospiciunt.  Nec  illud  vacal  quod  iJi^it 
tii  lege  Domini ;  est  enim  ct  lex  peccati,  sicut 
stolus  ait :   Video  aliam  legem  in  membris  mets  rcj 
gnantem  legi  menti$  me(B^  et  cdptivumme  dtuemn 
lege  peccati  (Aom.  vii,  23).  £t  ideo  addiluii 
fitiiit,  iit  earo  diseemeret  a  lege  peceefL 

Yers.  S.  Beati  qm  icrutantur  letfimeiife  eju$,  m 
carde  exquirunt  eum.  Superioris  adhne  smot  est 
isu  senientia.  Naro  licet  ^eaft  sint  immeutUMti  qm  i 
bulant  in  via,  id  est  in  ipso  Doroiao  Salvaiore,  ei 
lege  ejus  devou  mente  gradiontur,  additam  est 


positos 

Divisio  p$almi, 

Psalmo  isti  morali  Uebraeas  litteras  ad  suum  nu- 
nierum  [ed.,  sui  numeri]  divisiones  illustrabiles  non 
incongrue  dicimiis  contuUsse :  in  quo  sibi  octonos 
▼ersus  (ut  supra  incmoraium  esi)  singulae  vindican- 
tes,  cuncium  carmen  pulcherrima  parilitate  descri- 
bunt ;  qui  nulia  perinixtiono  confunditur,  sed  novi- 
utes  rerutn  inuiatis  sibi  litteris  explicat.  Per  lotum 
itaque  psalmum  universalis  sanctorum  CuOrus  elo- 
quitur,  qui  ab  initio  mundi  sive  fuerunt,  sive  sunt, 
sive  futuri  esse  creduntur.  Inter  quos  rcperiuntur 
apostoli,  propbeiaey' martyres,  confessores,  eccle-* 
siastici  ordincs,  et  omnes  qui  sancla  Domino  inte- 


est  qui  in  toio  corde  soo  Doroinum  exguirere  maiiie< 
runt.  Videntur  enim  perscmtari  testimonia  ^utHHBt- 
giversatores  haereiici,  sed  toto  corde  soo  DominM 
non  requirunt,  quoniam  per  humanas  versatias  s^ 
cunt  novas  invenire  calumnias.  Toton  enim  ccr 
soum  ad  Scripioras  sanctas  merito  posoisse  noa  ^^ 
citur,  qui  ad  falsitatis  ambiium  plectibili  errofs 
transfertur.  Unde  sancios  Primasius  Ju£tinianopole<'> 
disertus  antistes,  sub  titulo  Quid  hsereticaro  facit»  ^^ 
brum  unum  conscripsisse  dignoscitur.  Necllll  videfl* 
lur  totum  cor  suum  ad  Domini  lestiroonia  posoisi^» 
qui  neglecta  disciplina  roandatorum  ejos  noodaM 
gaudia  concupiscunt.  Et  vide  ordinem  saoci»  vsra- 
cisque  doctrinae :  prius  dicit  bealos  esse  qm  ambviotl 


837 


EXPOSITIO  IN  rSALTKRlDM.  PSAL.  CVIII. 


«^H 


in  Uge  Dondnl ;  deinde  (:ui  icrutantur  sncrarum  testi-  A  genus,  in  toto  corde  eiquirat  Dominuin.  Et  ne  bxc 


fmonta  lliierarum  :  quia  non  est  dignus  ista  perqui- 
r«re,  nisi  qui  se  prohahili  cognoscitur  aciione  (ractare. 
Vtrasque  vero  sententias  teriia  species  definitionis 
aiDplcctitur,  quae  Grxce  pocotes,  Latine  qualitativa  di- 
citur.  Beatus  enim  vir  quid  sit,  per  aciuum  suorum 
bic  ostenditur  qualiiatem. 

Yers.  3.  JSon  enim  qui  operantur  iniquitatem^  in 
wit  ejut  ambutaterunt.  Cum  Joannis  aposioli  vcraeia 
▼ferba  sint :  Si  dixerimus  quia  peecatum  non  habemuSf 
nos  ipsos  seducimus,  et  veritas  in  nobis  non  est  (I  Joan, 
1,  8),  videntur  nec  sancti  m  viis  ejus  qmbulare,  quos 
cognoscimus  hal)ere  peccata.  Yerum  lixc  qoasstio 
Teritalis  ipsius  voce  dissolvitur.  Sunt  enim  illicita 


tanta  negligenda  viderentur,  sequitur  jussionis  do- 
roinicx  veneranda  praeceptio ,  ut  mandata  ejoi  non 
Bolum  scdule,  sed  ei  nimie  requirantur.  Nimius  enim 
dictus  esty  jn  nulla  re  dubius,  qui  proposiiJB  rai  iu- 
tentus  semper  assistit.  Ubi  esi  sententia  gentiliam 
to(5  orbe  celebraia :  Ne  qmd  nimfs.  Ecce  ntmiom  no« 
bis  a  Veritate  praecipitur ;  ecce  a  Moderatore  rerum 
OTrnium  sine  defeciu  aliquid  fieri  debere  sanciuir. 
Istud  enim  nimis  significat  muhum  atque  infinilum  , 
sicnt  et  in  alio  psalmo  dicit  :  Ximis  profimda 
factce  sunt  cogitationet  tucB  (  Psa/.  xci,  6 ).  El  alibi 
Nimis  exaltatus  es  super  omnes  deos  (Psal.  xcvi,  9). 
Sive  mandata  Doniini  nimium  custodire  pra^cipimur^ 


desidcria  qux  originalis  peccaii  necessitate  commit-  3  quando  ipsi  qiioque  saluli  nostrae  corporeae  ea  prx- 


limn!>,  sed  in  cis  consensu  animi  non  tencaiur :  in 
istis  mcns  beala  non  ambulal,  qox  dono  Domini  cor- 
dis  prohitaie  supcrantur  ;  ut  (verbi  gralia  )  repenle 
pulchrum  aliquid  concupiscere ,  cibum  desideranlcr 
expetere,  bonis  odorihus  commoveri,  iniqua  subito 
suggeslione  confundi,  et  his  similia  quac  oralione 
sjncta  et  crucis  slgnaculo  destruuntur.  Ita  (it  ut  et 
peccata  sancti  suggestione  carnis  haboant,  c(  tamen 
dum  e^s  minime  relaxaiur  eflTectus,  cu  non  operari 
veraciter  a*s(imentur.  Ilxc  enim  Pauli  aposloli  lesli^ 
moniis  evidenlius  approhanlur  :  Qmb\du\'\t  m  viis  Do- 
mini^  quando  dic^^bal :  Z?onum  cerUimen  ccrtnvi,  cursnm 
eonsummaviy  pdem  ser\'Q\)i  (II  Titn.  iv,7),  et  reliqua. 


ferre  399dcberecen8emur.Quapropler  vires  no>(r« 
pnssibilitaiis  cxceJere  divina  milltia  est,  quia  totum 
ibi  nimium  decet,  quoniim  et  illud  infinitum  est  quod 
nobis  tribui  postulamus.  Perquirenda  est  quoque  no- 
minum  istorum  distincta  coj^nilio,  ne  quis  ea  credat 
esse  confusa.  In  priori  versu  dixit,  legem  Domini; 
lex  autem  Domini  est,  sicui  Apostolus  ait,  nmbra 
futurornm  {Colos.  11,  17),  quam  non  decet  [»«».  il„ 
B.,  docet]  ad  litteram,  sed  spiriiuali  ordine  custo- 
diri.  Ui  ( verhi  gratia )  lex  s  icriftciorum,  ohservantia 
novae  lunsc,  ritus  circumcisionis,  et  caetera  bujusce- 
n>odi,  quae  typum  mngis  quam  spcciem  cer.u.n  est 
hahuisse  veriiaiis.  SecunJo  versu  ponil  testimonia  : 


Peccaium  autem  non  voluntarium  faciebat,  quando  ^  testmonium  est  evidcns  ci  praelinlla  conditio,  cujus 


<Iauiabat :  Non  enim  quod  volo  bonum  lioc  facio^  ted 
^Hod  nofo  malum  hoc  ago  (Rom.  vii,  19).  Sequitiir 
^ns  expositio  qum  omnem  naevum  duhilalionis  ahs* 
tergit :  Si  autem  quod  nolo^  inquit  (/M.,  20),  iilud 
taciOf  jam  non  ego  operor  illud^  sed  quod  habital  in 
mu€  peecatum,  Vides  tantum  illos  accusatos  qui  ope- 
vaiionibus  pcccatorum  nefanda  deleciaiione  consen- 
vimt.  Qoapropter  merito  dicuntur  in  viit  Domini  non 
mmkutar€f  qui  operarUur  iniquitatem.  Operalio  eniro 
Iniquitatis  est  consensus  malorum,  qui  tamen  a  san- 
donmi  cordibus  dorio  Domini  probatur  alienus.  Nam 
M  Ipie  Apostolus  boc  roonet :  Non  ergo  regnet  pec' 
aiM  nt  vestro  mortali  corpore  ad  tbediendum  desi' 
HMi  ejut ;  nec  exhibeatis  membra  vestra  arma  iniqui" 
Ub  peccato  (Rom.  vi,  12).  RlSalomon.:  Post  con^ 


statulo  commoniti,  res  p^^asteritas  non  possumus  ohli- 
visci,  ut  in  Genesi  ait  Jacob  :  Testimonium  erit  vobit 
[ed.,  nobis]  colii^i  iste^  et,  Testimonium erit  lapisitte 
(Gen.  XXXI,  52).  Scriptum  rstctiam  et  in  lihro  Jesu 
Mave  :  Duodecim  lapides  afferte  de  medio  Jordamt^ 
fci  tint  hi  in  testimonium  filiit  vestrit  (Jos.  iv,  5,  G). 
Sic  nobis  praecepta  divina  testimonia  tunt,  quando 
commonent  ne  peccare  deheamus,  sicnt  apostoias 
Faulus  ait :  Testificor  coram  Deoy  qui  vivifieal  ornniaf 
et  Jesu  Chriso,  et  electorum  angelorum^  ut  hase  eutta^ 
diat  ( I  Tim.  v,  21 ).  In  praeseuii  quoque  versu  matt» 
data  posuii,  quae  non  sunt  umbrae  futurorum  ut  lex, 
sed  praesentem  babenl  maoifestae  operatiouis  eflb 
cium.  Quod  Domlnus  iu  Evang«.*Iio  absolute  declaral.. 
dicens  :  Primum  mandatum  est ,  Ditiget  Dominum 


^upitdeHtiat  cordit  tui  ue  abieris  (  Eccli,  xsi\\  30 ).  D  Deum  tu\m  ex  toto  corde  tuo^  et  ex  tota  anima  (lui,  et 


Obedientiaon  ergo  pecca;i  vctuii,  npn  suggesiioncs 
^■as  caro  propriis  viribus  yitare  non  Drscvalei.  Re- 
Bpidamus  autem  cur  bic  vias  plurali  numcro  posuit, 
^t  Buperius  singulariter  dixit :  Beati  imtnaculati  in 
I.  Ibi  sigiiificat  Domlnum  Salvaiorem,  qui  ceru 
esi  ad  Pairem  venientium ,  sicut  ipse  dixit  : 
vodri  ad  Patremy  nisi  per  me  (Joan,  xiv,  6). 
M«ai  quod  hic  dixit,  tn  vtt<,  designat  propheias  et 
^postolos,  vel  quicunque  populum  vera  prxdicatione 
^tjcuemni. 

Vcrs.  4.  7ii  mandasti  mandata  tua  custodiri  nimis. 

^ierat  beaium  cs^e  cui  hxc  lalia  suflTraganturt  ul 

^l  immaculatus,  ambulet  in  lege  Domini,  scruictur 

^ilffionia  ejus,  et  quod  est  perfeclissimum  viTcndi 


ex  tota  virtute  tua  (iia'th.  xxii,  37) ,  efc.  Hoc  enim 
sicuni  dictum  est,ut  abomuibus  debeat  et  per  cunct:r 
lcuipora  custodiri.  Quaprop:er  sive  lex,  sive  testi* 
monia,  sive  mandata  Domini  custodiantnr,  ad  be.iti- 
tudinis  cerlum  est  munera  porvcniri.  Qune  verha  cuii 
prxdiclis  defiuitionibus  suis  mcnle  condenda  sunl, 
quia  in  suhsequeniibus  versihus  fre4|uenter  ea  posita 
reperimus. 

Vers*  5.  Utinam  dirigantur  n>  mete  ad  custodieU'* 
das  justifieationes  tuas !  Cum  vitain  superius  heali 
viri  evidenter  expresserii,  nuuc  etiam  populus  fide- 
iis  honorum  sihi  proventum  votis  intercedentibus 
posiulavit.  Utinam  verbum  semper  optantis  est,  al 
quod  nosiris  noii  possumus  viribus  adipisci,  divioa 


839  M.  AUnKLII 

inisericordia  largieiilo,  mereamtir.  Cuni  dicit,  dirigan- 
iurvuemeWy  osiendil  eas,  quantum  ad  humanam  im- 
becillitatem  periitiet,  lortoosas.  VioB  meos  acius  signi- 
ficani  quos  in  hac  viia  peragimus.  Addidit,  ad  ctisfo- 
di€nda$  ju$tificatwnes  tuas.  Hic  jam,  quod  superius 
optavit,  aporuii;  ad  euttadiendas  en\m  justificationei 
Domini  nerao  poterit  pervcnire,  nisi  cujus  vice  a  Do- 
mino  dirigi  coiViprobantur.  Sed  discutiamus  quid 
sigriinceiit  jusfi/lcafto/i^s.  Justificationes  igitur  Doniini 
apud  p  iscum  populum  fueruntmiiUae  atque  diverss: 
ut  scx  annis  tanium  famulus  serviret  Hebraeus,  Qlius 
aflt;ctu  et  disciplina  patris  erudiretur,  paier  ut  re- 
Yertnter  in  oinnibus  haberetur,  Deus  ut  summo  ti- 
inore  et  ainore  coleretur,  sacerdos  bonorabiiis  essel, 
proximiis  ut  tanquam  propria  utilitas  amarelur,  et 
his  simili )  quie  ficri  sancta  Scriptura  praccepit.  Ha!C 
ergo  neqiieunt  custodiri,  nisi  misericordia  Domini 
probeutur  atirib  ti. 

Vers.  6.  Tunc  non  eonfundar ,  dum  respicio  in  otn- 
niamandati  lua.Guusa  redditnr  qiietnadmod<im  pos- 
sint  jiistilicationes  Domiui  jugiter  servari,  id  est, 
si  niaiidaia  respiciantur  universa.  Sed  cum  dicit 
oirniia.  in  nulio  commonet  esse  peccandum  :  qiio- 
niain  scriptuin  cst :  Si  quis  de  lege  minimum  non  fe^ 
cerit^reus  eti  tolius  legis,  Respicere  aulem  est  mandata 
semper  ante  oculos  habere  qusB  jussa  sunt,  ut  si  qoid 
lortum  cominitiitur,  saltitari  emendatione  protinas 
coftigatur.  Cieieruin  qui  in  mandata  noti  re^picit^  in 
quo  errei  modis  omnibiis  ignorabil.  Hanc  qaoque  si* 
militudinem  Jacobus  ponit  aposiolus  diceus  :  Si  quis 
audilor  est  verbi  et  non  factor,  hiccomparabiturvlro  coih 
tideranli  vultum  nativitalis  sucein  speculo  :  considtra- 
vit  enim  te  etabiit,etstatim  oblitut  est  qualit  fuerit,  Qui 
autem  pertpexrrit  inlegem  perfectam  etpermiimei%non 
auditor  obiviosut  factus,  sed  factor  operis ,  hic  beatus 
in  factosuo  erit  (Jac,  i,  23,  24,  25).  Tales  ergo  lau* 
dantur  a  quoruin  conspectu  mandata  Domini  non  re- 
ceduni. 

Vers.  7.  Con^ebor  tibl,  Domine^  bi  directione  eordit, 
tn  eo  quod  didici  judicia  juttitia  tuce*  Confessio  hic 
ligDificat  laudem  quini  decet  populum  dicere  beato« 
rum.  Directio  cordit  est  fidei  catbolicae  saiicta  regula, 
quia  eum  confiteri  non  potest  haereiicorum  distorta 
versutia.  in  eo,  quod  dicit,  didici^  indicat  a  beatis 
Patribus  sibi  traditam  disciplinani,  non  aulem  ( ut 
quidani  faciuiit )  studio  perversilalis  inventam. /k- 
dieia  y ero  juttitice  Dei  sunt,  quia  famulos  suos  libe- 
rare  dignaiur  a  diabolica  persecutione  laboranles. 

Vers.  8.  Jutiificationet  tuat  cuttodiam  :  non  me  de- 
relinquat  utquequaque.  Perfecta  est  propositx  beati* 
tudinis  decora  constructio.  Petit  enim  a  Domino  ut 
justificaiioiiibiis  concessis  dignetur  devotum  popu* 
lum  suo  muiiere  custodire.  Justificationet  enim  qiiid 
significent,  in  quarto  versosuperiore  jam  dictum  est. 
Etquoniam  novcrat  tentationesdialiolicasundique  cir- 
eumirc,  ut  legitur :  Advertariut  vetter  ticut  leo  circuit 
qua^rent  quem  devoret  (I  Petr,  v,  8),  petit  se  quaqua- 
▼ersus  undique  custodiri,   nc  possit  locum  nocendi 


CASSIODORI  840 

A  hostilis  atrocitas  invenire.  Nunc  videamus  quid  lii« 
lera  secunda  contineat. 

Vers.  9. —  ii.  Beth.  Inquocorrigit  juvenior  tuam 
tfiam  ?  In  cuttodiendo  termonet  tuot.  In  priroa  lillera 
parles  bealitiidinis  fidelis  populus  indicavit,in  qttibus 
se  deprecalus  esl  custodiri ;  nunc  idein  in  secunda 
litlera  conversionis  tempus  osiendit,  exponens  eliain 
in  sermonibus  Dominj  quibus  delecialionibusperfrua- 
tur.  Quapropier  per  figuram  erotcsis  sub  iiiterroga- 
tionc  proponil  :  In  quo  corrigit  juvenior  viam  tuam  f 
i£lasclecta  estNovi,  non  Veteris  Testamenti,  quando 
de  seniori  liomine  in  robusta  sumus  a^late  reparati. 
Juvenior  enim  dicitur  veleribus  comparatus,  qaia 
comparativus  gradus  frefjuenter  vim  obtinet  posiiivi. 
Sed  iste  juv^nior  quemadmodum  eorrea^erit  viam  siiam, 

B  subsequeuti  responsione  confirmat  diceiis  :  In  cmtto^ 
diendo  sermones  tuos^  tunc  scilicet  ciim  cvangolicani 
disciplinaui  populus  Cbristiaiius  accepit.  Eo  siquiden 
tempore  homo  correclus  est,  quando,  vetere  pravi- 
taie  damnati*,  ad  rectae  fidei  dona  pervenit.  Custodit 
lulem  sermones  Domini  qui  iiou  eostanlum  mouioria 
retinet,  sed  actionum  probitate  restiiuit. 

Vers.  10.  In  toto  corJe  meo  exquisivi  te  :  na  repd- 
tat  me  a  mandatit  tuit,  lloc  quoque  munus  eit  Do- 
mini  400  ^^^^  ^"<"  ^^  '^'^  corde  SLSserii  exquieiisst : 
non  enim  quaererel,  nisi  inquisitus  fuissei,  sicut  in 
Ezecbiele  legiiur :  Quod  perierat  requiram^  et  quod 
erraverat  revocabo(Ez:ch,  xxiv,  16).  In  oinui  sigui- 
dem  bono  Domini  gratia  prxveuimur,  ct  ut  velimui 
rogare,  ipse  se  dignatur  infundere.  Scquitur,  ne  r^ 

C  pellat  me  a  wandalit  tuit^  tanqoam  iudignum  l>ene- 
ficiis  tuis ;  ut  quein  te  fecisti  toio  corde  petere,  lu 
etiatn  digncris  audire.  Repellit  enim  a  mandatit  suis 
subdole  se  rogant.'.s,  sicut  in  alio  psalmo  legitur  : 
Virum  tanguinum  et  dolotum  abominabitur  Dominut 
(PtaL  V,  7).  Et  Salomon  dicil :  Sanctut  enim,  tpiritmt 
ditcipiiniB  effugiet  fictum^  et  tublrahet  te  a  eogitaU^ 
nibut  qum  tunl  tine  intellectu  (Sap*  i,  5).  Rogat  ergo 
ne  ab  intelligentia  legis  divin^e  repellatur  sicut  in- 
dtgnus ,  ut  agnoscimus  banc  inielligentiim  non  me- 
reri,  nisi  eos  qui  noscuiitur  tolo  corde  deprecari. 

Vers.  li.  in  corde  meo  abtcondi  etoquia  iita,  ut  nau 
peecem  tibi.  Cum  legamos  opera  Domini  eiie  prisdi- 
canda,  sicut  Petrus  in  Aetibus  apostoiOrum  dicil : 
Non  enim  pottumut  qwe  vidimui  et  audivimut  non  to- 

D  qui  (Xcl.  IV,  20) ;  hic  dicit  in  corde  soo  eloqida  Do- 
mini,  ne  peuaret^  abtcondita.  Sed  utrunque  verum 
est;  nam  sicut  decet  fidelibus  e.i  opportune  praedi- 
care,  sic  non  credentibus  oportet  absconderc,  ^icut 
in  EvMngelio  dictum  est :  Ne  dederitit  tanclum  cani- 
bus^  neque  miteritit  margarittu  vettrat  anto  porcat 
[Matt,  VII,  6).  Et  alius  psalmus  dicil :  Potui  ori  mee 
cuttodiam ;  dum  contittH  peccator  advertum  mo,  Okmu* 
tui,  et  humiliatut  tum^  et  tHwi  a  bonit  (Pm/.  ixxvui, 
2);  ui  inteiligamus  peccati  genus  e^se  obitinatis  el*»- 
quia  Domini  prsdicare.  Diide  et  Paulus  apostolus 
dicit :  Hasreticum  pott  primam  et  tecnndam  correptio» 
nem  devita  (Tit.  m,  10),  elc. 
Vers.  1*2.  Denedictut  ei, 


m  CXtH)SITIU  IN  PSALTKRIiJM.  PSAL.  CXVII!.  84f 

ihHn  tua$»  Nc  nliqub  crudltiono.ni  sanetam  propriis  A  cnlmen  oblivio  nefaiida  deslrueret.  MtiiUiri  eDim  $g 


viribus  a;iplic:irct,  praitniitit,  Benediclut  es^  Domine, 
VX  est,  qui  gr.itis  pratstas  :  quia  in  homiiie  noii  potes 
invenire  (pitnl  eligas.  Sed  liic  biMtoiliciioncm,  laudcto 
lii^nilicat  Doiniiii;  nani  cum  iios  Denin  licnediciiniis, 
ejus  facla  l.uiilainus;  cuin  illc  beiicJicit,  nos  saiicti- 
flcare  diguatur.  Seipiitur,  doee  ni'  justficationes  tuas. 
Cum  supcrius  di\ent,  In  corde  meo  abscondi  elotiuia 
f«a,  nunc  dicit,  doce  me  juttificaiiones  tuit,  q  lasi 
nihil  ante  didiccrit.  Vcrum  saiictx  coiigrcgaiioni  e^u- 
rienii  siticniique  jiistiiiain  iion  soriicit  tnandala  Do- 
niini  verbo  d.d  cisse;  scd  peiebat  ut  ea  factis  potwis- 
fet  Oaieiidcrc,  ubi  n->vcrat  pleuitudinem  se  graiia: 
reperire.  Dxiiiir  cr^o,  doce  me  juttificationct  tuat : 
boc  t*st,  prae^ta  nic  facere  unJe  elecios  tuos  justili- 
carc  cousuesti. 

Ver<*.  13.  in  labiit  meit  -pronuutiavi  omnia  judici.i 
9rit  tui.  Cboriis  ille  sanclorum  pronuntiatse  se  dicit 
}Hdicia  hrit  Doniiiii,  qux  lociitus  est  pcr  prophetis 
ct  ap«ftstnlos  suos,  quando  ea  Inbiis  suis  recensuit,  el 
popiilo  pr»dicavit.  Omnia  judicia^  signiticat  quas 
scripta  veL  dicta  sunt.Cxterum  universaliter  iion  po- 
lost  pronuntiarc,  quod  nulla  notitia  pncvalet  appre- 
beiidi,  sicut  iu  alio  psalmo  dictum  cst :  Judicia  tua 
abffttut  muita  (Ptal.  xixv,  7).  Apostolus  quoquc  te- 
stator  :  0  altitudo  divitiarum  lapientia  et  tcicntia;  Dei^ 
fMfN  intcrutabilia  tunt  judicia  ejut,  el  invettigabilet 
m  tptiiff  {Rom.  xi,  33) !  El  ipsc  passione  vieiua  di- 
cll  apostulis :  Non  omnia  dixi  vobit,  Quapropier  flgu- 
raliter  pro  parle  dicitur  totuin,  quod  in  Scripturis 
divinis  frequentcr  constat  effectum. 

Vers.  14.  Invia  tettimoniorum  tuorum  delectatus 
fiwt,  ticul  in  omnibut  divittit.  Via  tettimoniorum  esl 
Dominiis  Cbristus,  quoniain  de  ipso  loquenlia  ad  ip- 
sum  duciint :  via  certa,  iler  infatigabile,  qiixstuosus 
hbitr,  ubi  quisquis  pervenerit,  inxstimabiiium  divi- 
Ihrum  dclectaiione  mulcetur.  El  intuendum  quod 
lequitur,  ticut  in  omnibut  divitiit.  Hic  divitiatf  spiri- 
laales  deliemus  accipcre,  dc  quibiis  Ai^o^tolus  ait : 
OMRiam  tn  omnf^us  difAtet  facti  cttis  in  ipso,  in  omni 
Nrlo ei in  omni  scientia^tieut  testimonium  Christi  con- 
fimatum  ett  in  vobit  (I  Cor.  i,  5,  6).  Cxterum  cohors 
nneta  saeculares  divitias  non  polerat  testimoniis 
Dsniini  comparare,  quas  ipsa  velut  sordes  aliquas 
cogDoscilur  abjecisse. 


dieil  juttificationet  Domini,  ne  possit  quod  ratinere 
cxpetit  oblivisci.  Noveral  euim  quo  vitio  mens  bumaiui 
prenicreinr ,  ct  cuntra  hoc  auxiliuin  reperii,  unde 
obli\io'Vio!ciita  debuisset  ei^cludi.  Itcspice  qiicm- 
adaioduin  diversis  causis  propria  veiba  subjuttc  a 
8unt.  lii  supcriori  qiiippe  vcrsu,  id  cst,  In  mandatis 
tuis  exercehor^  dixit :  ubi  parte  opus  est  actuali ;  inan- 
data  cniin  suiit  Doinini  :  Non  fncechaberit,  Nou  fat- 
tum  tcttimoninm  dicet  (Exod.  xx,  14,  IG) ,  elc.  Uxc 
enini  oporluit  iion  kintum  audire,  sed  facere;  ideo- 
quc  posuil,  exercebor :  hic  autcui  dicit,  justificationet 
meditabor,  Jutttificationet  quippe  dict»  sunt  (sicut  su- 
perius  expositum  cst),  ilcbneum  puerum  iion  aro- 
plius  quam  sex  annis  debere  scrxire,  ad  significan- 

B  liain  beati  pi>puli,  qui  in  hoc  ssculo  servit,  ut  In  illa 
resurrectiono  a  cuncta  obnoxietate  liberetur.  Hoc 
crgo  quia  fuit  in  amigmalc  coustituluin,  medtla^or, 
dixit,  ul  frcquens  iteratio  intellectum  fulurx  rei  evi- 
dentius  aperirei. 

Vers.  17. —  111.  Gimel.  Retribue  tervo  /uo,  vlvam,  ct 
cuttodiam  termonet  luoi.  Venit  ad  tertiam  littcram, 
in  qua  humauam  indigentiam  confitetur,  et  gratiam 
Domini  per  cuncia  commendat.  Incrc^iatos  anserit  su- 
perbos,quiridelesDoiniai  iniquis  motibus  persequuD- 
tnr.  Retribue  siquidem  dicit,  non  ineritis  redde,  sed 
iierum  da,  ut  qui  prasstitisii  peiitionis  alTectuni,  ef- 
fectum  quoque  postulationis  attribuas.  Denique  hnnc 
sensnm  declarat  scrmo  subjuncius  cumdicit,  tervo 
tuo.  Servut  cnim  ChrUti  dici  non  potest,  tiisi  qui  non 

Q  su(S  meritis,  scd  divinae  gratias  reputat  quod  bonl 
aliquid  fecisse  cognoscltur.  Domini  aulem  custodire 
inandata,  revera  viventis  est:401  contra»  moriuus 
)ure  dicitur,  qui  inobediens  approbatur,  sicut  in 
Evangelio  de  infidelibus  legilur  :  Sine  mortuot  sepc' 
lire  mortuot  tuot  (Luc.  ix,  60).  Sepelire  enim  mortuos 
Tiventium  erat ;  sed  quia  infideles  videbantur,  recte 
mortuos  appellatos  csse  coguoscimus.  Et  adverte 
confe^sioneiu  saiictam;  sic  se  judicavit  e^se  victwum, 
si  (loluisset  Domini  custodire  sermonet :  meriio,  quo- 
iiiain  qui  eos  custodit  ab  ip^is  sine  dubio  ousioditur, 
et  inors  ei  iion  doininabitur,  qus  in  impiorum  depo- 
puluiioiie  gr  issaitir. 

Vers.  18.  Revela  oculos  meos,  et  contidtrabo  mira- 
bitia  de  lege  tua.  In  lioc  versu  infir.nilas  hiimaniUtis, 


Vers.  15.  In  mandatis  iu':s  exercebor,  et  considerabo  D  «t  lienellcium  superna:  inajestatis  exponitur.  Revelare 


tiis  tuas.  EcclCdiasticT  discipliiix*  urd^)  servatus  est. 
Musenim  fuil,  ut  exerccrevur  in  inandatis  diviuist 
Uttl,  frequenti  operationc  usuin  reruin  ncces<ari.i- 
nna  assiduo  latMre  pcragiTC,  et  sic  ad  intellcctus 
citt  penetralia  ))ervenire.  Neino  eniin  iiieietnr  taii- 
iiaisecieiuiuconspicere,  nisi  cuid.ituni  fuerlt  boiia 
^versatioiie  coelestibus  se  benefic.is  pioxiinan*.  ICt 
M  qnod  exercitatio  in  Scripturis  diviiiis  pleruini{ue 
h  bono  poiiiiur. 

Ver».  16.  In  tuit  juttificationibus  mediabor,  non 
Mtitcar  termonet  tuos.  Oblivio  non  na  ur.i  iioiiis 
reiiit,  scd  ah  orij^inalis  peccati  infirinitaicdesce:MJii. 
ilaic  rcuiedialis  up|>osita  cst  ineditatio,  nc  ni.:uiorid! 

Patro!..  LXX. 


cnim  diclum  est,  removere  vclum.  Quodam  eitiin 
operimcnt:)  ignorautias  inlerior  aspectiis  obducitur  ; 
el  nisi  iniscricordia  ipsius  fuerit  hoc  velamen  abla- 
tum,  Soripturas  sanctas  luinine  cordis  noo  possuinus 
iutu.^ri.  I*eiil  ergo  auferri  sibi  imperitiae  ca*cilale:n, 
ut  illuniiiiaius  gratia  diuna  qucat  Doinini  videre  ini- 
racula.  Qux  siint  aiitcin  isti  miracula  ipse  ti^slatur 
diccns,  de  inje  tua.  Superius  diximus  iegcm  uuibrani 
fuisse  futuroruin,  quae  significantiain  ventur:c  pleni- 
ttidinis  continebat.lmmolabaturquippe  pascliali  festi- 
vitate  agnus  iitiinarulatiis,  qui  Christuui  noininum 
significabat  occidi.  Sicerdos  veste  pulcherrima  el 
coruscnbili  tegebatur ,  ui  futuri  Pontificis  et  ctKleslis 

27 


9« 


M.  AURELII  CASSI0D0U1 


m 


^egis  indicia  otontiarei.  Promissiones  qiioqiie  l>omini  A  turniiaie  crepare ,  et  in  monlaci  i  dic  la  prosilire; 


fHeiiuit,  ut  ?sraeliticu8  popuias  in  terram  perducere- 
tiir  fluentcm  lac  et'mel,qaod  ad  illiid.futiirum  sacou- 
iinni  periinere  non  dubium  est«  ubi  suiiiins  beaiitu- 
dinis  gaudia  copiosa  dulcescuni.  Rogat  ergo  populus 
ille  saiictorum,  ut  revelato  corde  isla  coi)sideret,(|U(e 
siiperducto  velamine  non  poterat  intneri. 

Vers.  19.  Incola  ego  suin  apud  te  in  ierra  :non  abs- 
condas  a  me  mandata  lua.  In  hac  terra  jusii  sunl  in- 
coUe,<\m  propriam  in  mundonon  habcnt  mansionein; 
corpore  siquidcm  in  lerra  positi  sunl,in  coelis  auiem 
probnbili  conversationc  consistnnt,  sicnt  Aposli  lus 
dicit :  Conversatio  autem  noslra  in  ccslis  est  (Phitip.  iii, 
30).  Et  mM*ito  bic  dicuntur  incolm^  qnibus  in  aliena 
patria  niiHus  affectus  cst,  sed  ad  tempus  terram  sui 


quod  Deus  pcr  Scriptnrns  divinas  rrequenler  facitg 
cum  icrrorcm  eis  su?c  indignationis  ostendit.  Seqoi'» 
tnr  gcneralis  et  ab^oliita  senlenlia ,  maledicios  esso 
qni  ejns  tentant  mandata  decliniire,  Nam  iit  pracccpia 
Domini  non  compleal  bninona  rrngiliuis,  lcvius  iua- 
lum  cst;  istud  Tcro  nefaiinin  esi  per  superbiani  de* 
clinare,  unde  animnm  snam  a  peccatnruui  nexibus 
possil  criperc.  Nam  et  illum  Adnm  qui  decliuat^it 
mandata  Domini  constat  e<sc  malcdiotum,  hodieqiie 
malcdicti  sunt  qni  simili  scelerc  polluuntnr.  ManrM  a 
ciiim  qnoi  sint,  jain  sunt  dicta  suicrius. 

Vers.  22.  Aufer  a  me  opprobrium  et  con'emptum , 
quia  lestimfjnia  ttia  exqui.\ivi.  Eccc  dc  il!o  cboro  san* 
ctorum  ct  nianyrum  verba  sonuerunt,  qui  diversis 


corporis  colunt.  Non  enim  erat  ille  dives  incola,  qui  B  pce^jj,  snbj.»cii  [ed.,  subactij,  supcrbis  ei  improbis 

horrea  conslruebat,  et  longaeviiatcm  vit£  su»  in 

mnlui  congrcgatione  posuerat.  Sed  isii  sunt  vere  tit« 

(o/or,  qni  thcsaurum  suom  in  cceio  reponunt,  ut  cor 

eoruin  rmuram  patriam  scmpcr  aOectet.  Peiii  ergo 

lidclis  populiis  mandatorum   Domini  conscium  se 

Heri,  qnin  iion  deprehenditnr  in  Rabyloniae  parte 

rersari  [ed.,  conversari].    Iliius  enim  potest  scire 

quisqiie  votnm,  cui  et  famulari  velle  cognosciiur. 

ilanduta  cnim  csse  diiiinus  :  Diliges  Dominum  Deum 

luum  ex  tot)  corde  tuo^  et  ex  tota  anima  tua  (Deut.vi, 

6),  eic,  Uxc  pelit  non  a  se  abscondi,  id  est  subtrabi 

Mquc  dencgari,  unde  salutem  animae  suae  noverat 

esse  ventnram.  Rogat  erg'>  ut  ei  nullatenus  celentur, 

quac  peccatoribiis  probantur  absconsa,  qunmvis  ge« 

neraliter  prenHntiala  esse  vidcantnr. 


opprobrio  et  conlemptui  essc  videbanlur  :  nniic  ro- 
gant  ut  manifestaiione  miscricordisc  Domini,  co^uni 
derisio  et  vi'itn8  auferainr.  Qnod  et  in  alio  psalnio 
legiiur,  nbi  ait :  Quia  mutium  repleti  sumus  c^ntcm* 
plione,  e/,  multum  repleta  est  anima  nostra  oppro- 
brium  abundantibus  [ed.,  abundanlium]^  et  despeciio  su- 
perbis  (Psat.  cxxii,  4).  Testtmonia  vero  divina 
cxquisieruntf  iit  talia  paierentur,  quando  ccnslat  e>%e 
pnRceptnm  :  Beali  qni  persecutionem  patiuniur  pro^ 
pter  justitiam,  quoniam  ipsorum  est  regnum  coslorum 
(  Matlh.  V,  10 ).  Sed  bic  diligenlius  intnendum  osl 
qiiarc  a  sc  petant  mnrtyres  opprobria  rcmoveri,  undd 
se  noveiant  Domini  munere  coronari.  Sed  birc  ora* 
tio  pro  persecuioribus  funditur;  ut  dum  convcrsi 
^  fnerintad  Dominum,  marlyribus  tollatnr  opp  obrium^ 
quando  et  illi  ipsam  religionem  coluerint,  qiiaiii  in 
aliis  perseqiiendam  csse  pulavernni.  Qnod,  prsestanle 
Domino,  frequenier  facium  esse  cognovimus. 

Vcrs.  23.  Ete.iim  sederunt  principes^  et  adcersum 
me  loquebantur,  servus  autem  tuus  exercebatur  iii  tuis 
iustificat^onibus.  Andilum  se  a  principibus  martyrum 
chorus  cxponit,qui  judiciario  more  residentes  402f 
de  inhoceniium  ptrditione  tractnbant.  El  ut  [ed.,  Et 
qiiol]  gra\ius  lcrrcre  poluis^ent,  ipsi  crant  acciisa- 
tores  et  jiidires.Se  vero  merlto  dicit  servum  Domini, 
qni  intervil.-R  pericula  de  ejnsjnstincatione  cgiiabal 
liuid  in  illa  vila  recepturus  csset  qni  iii-ista  tempora- 
liier  gravissima  sustinebat.  Exercebatur  eniin  ad  pro* 


Vers.  20.  Concupivit  anima  mea  desiderare  justifi" 
'Vationes  tuas,  in  omni  (empore. Coucupisceniia  in  malo 
^  in  bono  ponitur  :  in  malo  :  Non  concupisces  rem 
proxM  tui  (Exod,  ix,  17);  in  bono  :  Concupiseeniia 
^pientite  perducit  ad  regnum  (Sap,  vi,  21) ;  ita  et  hic 
'positiim  est :  Concupivit  anima  mea  desiderare  justi- 
fealiones  tuas.  Violenta  rcs,  et  in  utraquc  partc  for- 
ii«sima ;  non  enim  facile  labttiir,  quod  concupiscen- 
•iiac  radiribns  alligatur.  Nam  nt  ipsam  vim  scrmonis 
potuis«et  ostendere,  adjecit,  in  omni  lempore,  ni  birc 
•desidorio  nui|a  intermissie,  nnllum  tempus  valiiis-ct 
obsisiere.  Potcst  cniin  ct  infldelis  ad  lenipus  rem 
^nam  concnpisccre,  sed  bocperfeciis  dcsideriis  po- 
pnlus  sanclns  attribuit,  quod  omni  tempore  concupi- 
^it.  Iloc  est  cnim  concupiscere ,  qiiod  desiderare :  D  "^^!^^"'"  '"'""'  "^"  ^^"ciabatur  ad  pocnam.  Talci 


r.emo  cnim  desiderat,  nisi  .qni  concupiscit;  nec  ite- 
nim  concnpiscit,  nisi  qui  dcsiderat.  Onn propler  ple- 
•ni^simam  volnniatom  indicat  gcminnla  profcssio. 

Vcrs.  '21.  Incrcpasti  superbos  :  maledi  li  qui  decti'' 
nant  a  mundalik  tuis.  Cum  i>int  hom  niim  innumera- 
bilia  crimiiia,  superbos  bic  asserit  increpatos^  qui  Dfo 
tempcr  probaninr  odibiles.  Snpcrbia  est  enim  per 
4|uaro  angcius  ceciilii,  pcr  quam  Adam  de  naturxsuae 
dignitaie  dejoctus  cst.  Nam  sicut  humililas  omnium 
pax  probalnr  c$5C  vitiulnm,  itj  superbia  vitiurnin 
jnater  cssc  (i:gn<>sciiur.  De  ipsis  cnim  scripluin  esi  : 
Supirbis  Dcia  resistity  humilibus  autem  dat  grati'im 
(Juc,n,  6^.  Inerepare  enim  diciiiius,  quasi  dc  tnci- 


aniin  i;  mundum   vicerunt,  qu.ne  scnsum  doloris  soi 
a;teriii  prteniii  c  gilalionibus  ooolliebant. 

Vers.  2.i.  Nam  et  testimonia  tua  meditatio  ntM  eif« 
et  consolatio  mea  justificattones  tucs  sunt.  Consilium 
inventum  cst  contra  malignantiuin  coiici!ium,ut  ad- 
vcrsum  iinprobos  furoresDoinini  /a/tmonia  mediiau 
sufflcerent.  Eonm  qnippe  cogiiatio  quoslibet  miiigat 
dilorcs,  nec  timori  relinqnit  locuin qui  in  promissio* 
nibus  Domini  jiigitcr  ocrupatur;  sicut  dicit  Apo>to- 
lus  :  Timor  non  est  in  charitatef  sed  perlecta  dileeCo 
foras  mitiil  limorem  (  /  Joan.  iv,  18 ).  Consotationem 
vcro  suam  cssc  itrofcssus  cst  Djmini  justificatione*, 
qnns  iuis  mnriyribus  pnlliceiur.  Consolaotor  eniiti 


815  EXrOSITiO  IN  PSALTERIUM.  PSA!..  CXVni.  MO 

in  afllictione  pnesentium  rerum.spe  Tenientium  prae-  A  tia  singulari,  qul  dicta  Domini  ad  spirltiialeni  tigni- 


nriofum. 

Vers.  25— nr.  Daleth.  Adhcetil  pavimento  anima 
mea :  vivifica  me  iecundnm  verbum  Umm,  Ad  quar- 
tam  litteram  Tenit  flJelc  concilium,  in  qiia  se  dicit 
eorporali  quideni  necessitaie  constriclum,  scd  sola 
Domini  pietaie  salTandum,  pciens  ut  abeoTi»s  ini- 
quitatis  amoveat,  quoniam  vinm  veritalis  elegerat. 
Pulcherrimis  autem  allusionibus  expoiiitur  liumana 
conditio.  Pavimentum  est  soli  aticnjus  in  Icnilate 
maxima  construcu  soliditas,  qune  mcrito  no&iro  cor- 
pori  comparatur,  quoniam  et  ipsum  Rimili  nitore  le* 
▼igalor.  AdhiCMse  se  ergo  dicit  carni  su»,  quod  vi- 
tiosum  esse  non  dubium  est*  Antma  enim  si  adhcereat 
corpori,  delictis  Tavet;  si  volnntnte  sii  divisa,  virtu- 


ficantiam  trahit.  Mirabilia  vero  Ipsa  vocat,  qu»  so- 
perius  dicit  jutiifieationa.  Prsbent  en?m  intellecta 
roiraculum,  quando  aic  in  praesenli  sunt  posita,  ut 
longe  fiitura  signiflcare  videantur. 

Vers.  28.  Dormitavit  anima  mea  pra*ta;dio :  confirma 
me  in  verbis  tuis.  Post  illam  petitionom  sanctam  cog- 
noscimus  eum  fuisse  dilatum,  quando  animam  suam 
dicit  dormitasie  prce  twdio,  quod  accidere  solet  eis 
qui  longis  exspectalionibus  dilTeruntur;  ut  intelligc- 
rcmus  per  patientiae  bonum,  divinum  nobis  veniro 
praesidium.  DormHat  ergo  anima^  quando  a  sua  inten* 
tione  flaccescit,  et  in  otium  fessa  remittiiur,  dum  ad 
illud  quod  intendebat  minime  pervenire  moiistratur. 
Et  Tide  quia  dormitavU  posuit,  non  dormivit;  dormirn 


tlbus.  Quapropter  merito  se  peiebat  per  verbum^  id  B  ^"iin  obliviosl  aique  socordis  est,  dormitare  fessi  et 


est  per  Ghristum  Dominum  vivificari :  qnia  pcr  con* 
sensom  carnis  se  noscebai  exstingui.  Sed  perficru- 
tandom  est  quare  illud  conciliiim  beatorum,  quod 
aaperius  dixer.U  :  Servus  autem  tuus  exerceba^ur  in 
imis  justificatiombus^  hic  confllealur  adhmisse  pavi- 
mento  animam  suam.  Ut  revera  intelligamiis  quam- 
▼is  aancti  gratia  Domini  perfruantur,  multaque  vir- 
totom  varietatc  colloceant,  quandiu  sunt  in  bac 
caime  mortali,  esse  tamen  unde  se  deprecentur  ab- 
Bolfi,  sicut  in  Evangclio  Magisler  optimus  dicit : 
Fosiquam  omnia  feceritis^  dicite :  Servi  inutiles  f  umtii, 
fnod  debuimus  facere  fecimns  (Luc.  xvii,  10).  Et  alibi 
Scriptura  dicit  :  Justus  in  principio  sermonis  accusa- 
Sofest9ui{Prov.  xviii,  17). 


exspectantis.  Quod  yerbum  ei  alter  psalmus  edicit : 
Si  dedero  somnnm  ocutis  meis,  et  palpebris  meis  dor- 
mitationem  (Psal,  cxxxi,  4).  Et  alibi,  Ecce  non  dor^ 
mitabit  neque  dormiet  qui  custodit  Israel  (PsaL  cxx,  4). 
Sed  ut  hunc  quoque  defectum  ab  anima  fatigata  re- 
moveret,  sequitur,  confirma  mein  verbis  tuis:  quate- 
niis  si  adhuc  exspectatio  differenda  erat,  in  verbis 
Domini  fixa  atque  immutabilis  anima  perroaneret. 
Gognoscimus  enim  tali  remedio  quasvis  moras, 
quxvis  isedia,  quoslibet  labores  omnimodis  conso- 
landos,  si  legem  Domini  frequenti  iteratione  medi- 
temur.  Hanc  autem  animae  dormitationem  Gassia- 
nus  servorum  Dei  optimus  institutor  accidiam  vocat 
(Lib.  X  Instit.,  cap.  4),  quam  magno  studio  mona* 


Vers.  26.  Vias  meas  enuntiavi ,  et  exaudisti  me  :  Q  chis  persuadel  esse  fugicndam. 


doce  me  justificationes  tuas.  Qui  se  pavimento  adhas- 

eiise  proressi  sunt,  merilo  in  consequentibus  soa  pec- 

eaia  prodiderunt;  et  idro  scquitur,  exaudisti  nut, 

llira  compensatio,  stnpenda  vicissitudo,  Domino  suo 

propria  mala  dicere,  et  ab  eodem  praemia  salutis  ac- 

cipere.  Quis  non  bonis  talihus  inciielur  illi  ad  prx- 

mium  confiteri,  cui  non  possis  negarc  quod  feceris? 

Perftcrutandum  qnoque  quod  dixit :  Doce  mejustifi- 

eationei  tuas^  non  ad  audiendum,  sed  ad  faciendum. 

llle  enim  divinarum  rcrumdo^tus  oslenditur,  qiii  sibi 

credita  fecissc  monstratur.  Sive  petit  ut  illas  justifi- 

eailones  adverteret,  qux  prseceptae  flguraliier  csse 

>idel)antur. 

Vers.  SS7.  Viam  justificalionum  tuarum  instrue  nic^ 


Vers.  29.  Viam  iniquitatis  amove  a  me,  et  in  lege 
tua  miserere  mei.  Ad  illam  coniemplationem  yeritatis 
evectus,  petit  quod  in  isto  s<tcuIo  necessarium  fuit, 
ut  via  iniquitatis,  hoc  cst  diabolus  ab  ejus  infestatio- 
nibw;  tolleretur,  et  m  lege  Domini  optatam  miseri- 
cordiam  reperiret.  Per  legem  siquidem  nemojusti<* 
ficabitur,  sicut  Apngtolus  dicit :  Scientes  quia  nemo 
justificabitur  ex  operibus  legis,  sed  ex  fide  Jesu  Christi 
(Rom.  III,  20).  Et  iierum,  Per  iegem  enim  cognitio 
peccati  (Ibidem).  Juste  ergo  ibipetit  misericordiam, 
tibi  se  per  legis  vincnla  non  credebat  absolvi. 

403  ^crs.  50.  Viam  veritatis  eiegi ;  judicia  tua 
non  snm  oblitus.  Via  veritatis  Dominiis  Christus  est, 
siciit  ipsc  <licit :  Ego  sum  vin,  veritas  et  vita  (Joan. 


«I  exercebor  in  mirabiiibus  tuis.  Merito  cohors  sancia  D  xiv,  6).     Elegisse  se  dicebat  sanciissimos  chorua 


imefi ficationum  viam  intelligere  quxrcbat,  qwpti  suas 

>ia9,  id  est  pecrata  prodiderat :  quia  nisi  illas  d:im- 

Hemos.  ad  i8'am  pervenire  non  possumiis.  Inxtrue 

me,   ad** intellectum   pcriinet;  ui  ndvcrterct,  qiiod 

saepe  jam  dictnm  cst,  qunli  mysterio  post  scx  annos 

«eryns  relaxnrctur  llcbrneiis;  sepiimus  terr.i*  fiiictiis 

|iec«>ribns  egcntibnS'|ne  donarctnr ;   qiiod  post  an- 

Tmni  qoinqnngesimum  quo-llibot  iiliid  priori   roddi 

Umnlno  jiibebatnr.  ct  his  similia  qu.T  jii.siificmioni- 

Im  Domini  convenirc  monstrantnr.  Il:rc  eniin  nio- 

lilo  de  idernbat  afjnoscore,  qnne  fntnr.e  spci  nosir.f» 

probantur  mysteria  conlincrc.  Scqnitur,  et  exerccbor 

in  mirabilibus  fwis.Uiiqnc  pxercetvr  scnsu  ct  pniden- 


cidinram  Domini  Snlvatoris  intcr  diversns  mundi  sii- 
per  tiiioncs,  quibns  insipicnier  miindani  popnli  ser- 
vicbant.  Eiiqere  onim  non  est,  iiisi  de  innitis  oniini 
legere.  Sed  vidcnmus  qiiare  se  ilicit  eiegiise^  cnm  di- 
c^tnr  in  Evnngelio  :  Non  vos  me  elegistis^  sed  efio 
eiegi  vos  {Joan.  w,  1G).  Jiirc  igilnr  popnlns  hentiis 
is:n  ilicehat,  qui  jnm  rlcciiis  fuernt,  ui  eligcre  po- 
tuissct ;  siciit  in  atio  loco  dicit :  Elegi  abjeclm  esse  in 
domo  Doniini  (  Psai.  lxxxiii,!!).  Merito  ergo  ^e 
oblitum  Domini  nondicebat  esse  judicia^  qiii  lalt 
elociione  pindebnt. 

Vers.  Ti\.  Adharsi  testimoniis  futf,   Domine^  nnU 
me  confundere.  IIIc  qui  se  ^avtmenCo  ^\v^\  oilVtt- 


^7  M.  AURELll  CASS10D0RI  *  848 

^stm  dlxerat,  nune  se  Domini  te$limonm  ndhcesiste  A  subtilesquc  roinutlai  omne  bonum  et  a  Domino  tri- 


vommemorat ;  ut  oslendat  provectum  se  yitac  divino 
«lonere  percepisse.  Sed  quoniam  totum  iii  divina 
loiiione  consistit,  rogat  ut  de  munerilms  collaiis  nou 
cadat,  ne  ad  verecondi»  conrusa  perveniat.  Non 
enim  se  sancta  conscienlia  nr*gligenti  securilate  re- 
miscrat,  sed  m^gis  quod  acceperat  liuuiilis  amiltere 
form'dabai.  Sic  enim  confundi  polcrat,  si  perderet 
quod  lenebat. 

Vers.  52.  Viam  mandatorum  tuorum  cucurri,  cum 
dilatares  cor  meum,  Via  ista  quam  mullifarie  dicitur, 
quam  diversa  qualitate  tractatur  1  Dixil  enim  supe- 
rius  :  Vias  mea$  enuntiavi ;  deinde,  Vi^  justificatiO' 
uum  luarum  inslrue  me;  ct  lierom,  Viam  iniquitatis 
umove  a  me  ;  repetit,  Viam  veritatis  elegi ;  ad  postre- 


bui,  et  per  ipsuni  servari,  etejus  gratia  semper  au- 
geri.  Et  vidc  quam  pulcbro  ordine  cuncta  desceii* 
dant.  Prius  pelit,  ut  lex  ei  poneretur^  id  esl  Novi  Te* 
stauienti,  quia  Vcteris  jam  teucb  it ;  dcinde,  ut  legit 
ipsius  inieiaionem  coguoscere  meruidSet,  quatcnits 
eaui  cordis  iiilegriiaie  servarei. 

Vers.  55.  D^duc  me  in  sem  tam  mandaiorum  luo» 
rumfquia  ipsamvolui.  Cum  in  quaria  liitera  cucur- 
risse  sc  dicat  viam  mandatGrum,  lac  se  in  eamdom 
deduci  iterum  poslujavit.  Sed  mandata  ist.i  Novi 
Teslamenti  debemus  accipcre,  ubi  se  perduci  ma- 
guopere  precabalur,  quoniam  Vcieris  Tesiameiiti 
cucurrerat.  lla  fit,  ut  et  lidei  complcalur  desitier.iia 
perfeciio,  et  sancta  Scripiura  nihil  sibi  coiiirariuiu 


mum,    Viam  rnandatorum  tuorum  cucurri;  ulsive  B  dixisse  vidcatur.  Nam  cum  dicii  :  Ifisam  co/u-,  Novi 


bou;p,  sive  maLe  vit»  viam  dici  omnimodis  instrua 
nmr.  Vcriiaiis  ordinem  servans,  cucurrisse  se  «iicit 
viam  mandatorumt  qnoniani  cor  suum  a  Domino  asse* 
ril  csse  dilatatum,  Non  eniin  potuisset  vel  ambularc 
vel  currcre,  nisi  cor  ejus  in  latitudine  sciemisB  fuis- 
set  cxtcnsum;  nam  cum  ria  mandatorum  ejus  lega- 
lur  angusta,  nisi  dilatato  corde  non  curritur.  Anima 
enim  riuando  iumcn  veriiaiis  acccperit,  in  multifa- 
rias  agniiiones  aperitur ;  ct  iatior  redditur  virtuii- 
l*us  cogiiilis,  quac  prius  fuerai  anguslata  peccatis* 
liene  autein  dixit,  cucuni,  ut  osienderet  sc  ad  fidem 
rectam  velociier  D  imiiii  munere  pervenisse.  Cucur-^ 
rii  enim  viam  j  istus,  donec  (sicut  dicit  Apostoliis) 
perveniat  ad  pa'mam  supernae  vocalionis  {Philip. 
in ,  14). 

Vers.  53.  —  v.  He.  Leg»!m  pone  mi/if,  Domne, 
viam  justificationum  tuauni.et  exquiram  eam  sem- 
l^er.  Ad  quiutam  liiieraiu  plebs  beata  processit,  mul- 
lis  modis  expeieas  ut  in  lege  Domini  cjus  debcat 
iiiuucrc  cuatodri.  Inquirendum  plane  quain  sihi  /e- 
gcm  petat  populus  islc  constilui,  qui  superius  dixit, 
et  in  lcge  tui  miserere  mei.  Illud  dictum  est  de  Veteri 
Tcslanicnto ;  iiunc  auiem  novain  legem  poslulat  sibi 
d^bcre  pnni,  veuiente  scilicei  Domino  Christo;  ut 
illo  advcn'u  sanct»  incarnalionis  cxplelo  [ms.  G. 
eted,,  cxilelu^],  perfecto  Cbrisiianae  fidei  roborc 
(iruiaritur ;  gicut  dictum  est :  De  Sion  exibit  /ex,  ct 
terbum  Domini  de  Jerusalem  (tsai.  ii ,  5).  Deiiiqnc 
Ingiter  se  cam  dicit  exquirere.  lilud  cniin  dcsidcrio 


Testamenti  spiritualeiu  graiiam  prolmiur  e.\pc- 
tcre ,  pcr  quam  se  ad  co&lorum  rCfSua  noverat  porve- 
nire. 

Vers.  56.  Inclina  cor  meum  in  teslimonia  tua^  ci 
non  in  avaritiam.  Diligcntervcrba  i:>ia  tractan Ja  sunt. 
Inclinari  cor  snum  pctit  in  tcsiimonia  Doiuini,  iibi 
non  per  rapaceiu  avaritiain,  scd  per  laudabiiciii  bu« 
mitiiatcm  praestaute  Domino  pcrvcni4ur.  Inclinali 
enim  melius  conspieimus  qux  anie  oculos  nostros 
esse  monstrantur;  nnm  illi  qui  crecti  et  vanitale 
supiui  sunt,  ncquaqu:im  possunt  subjecla  oculis  in- 
tiieri.  Addidii,  et  nonin  avariiiam.  Sciens ilia  cohors 
sanc  orum  avarifiam  capaccm  csse  viti«)rum,  haac  a 
se  ex|.eiii  amoveri,  ut  po:uissel  toio  c>)rde  ad  Scri- 
C  piuras  sacraiissiinas  salub.iier  inclinan.  Avariiia 
enim  csi  temporaiium  rrruin  Qagrans  omuiiio  de>i> 
deriuin,  unde  et  pr.mus  hoino  peccavit,  et  suis  po-> 
sieris  vitia  incentiva  dcrcliquit.  ilinc  ct  dialiolus 
accusavit  Job,  dicens  {Job.  i ,  10) :  Propter  divitias 
quas  illi  dedcrat,  non  propler  ipsam  contemplalic/* 
nem  qua  bonus  csi,  ab  eo  Dominum  fuisse  dilcctuiu. 
Quod  scqucns  impugnavit  eventus,  quando  vir  san- 
c>us  in  oinnibus  adversis  Domiuo  graiias  actiuivii. 
Petii  crgo  populus  beatus  ut  haiic  avaritvim  de  corde 
cjus  amoveai,  et  ad  teslimonia  Domini  sulo  probita- 
tis  iiiviteiur  affectu. 

Vers.  57.  Averte  oeulos  meos  ne  videant  vanitatem  ^ 
in  vii  lua  vivifica  me.  Multi  bujus  sxculi  prudentcs 
co  iiiiieiHiic  se  legc  moderati  sunt,  ut  hominuin  ma- 


ioarde^cei.tcsempcr  exquiritur,  quod  venire  magnis  ^  p-,^  ,^„a,n  Oomini  judicio  404  complacerenl.  Sid 


precibus  postu!atur. 

Ve  s.  51.  Da  mihi  intelleclum,  r.  scriAahor  legem 
tuam;  ct  cust^tdiavi  illam  in  toto  corJe  meo.  Couside- 
raiidum  est  q  lid  sibi  velii  quod  ilcruni  peiil,  qu£ 
pr  us  sc  accci^issc  nieiuoravii,  id  csi,  Viam  manda- 
torum  tnorum  cvcurri ;  sciiicct  quia  dona  Douiii.i 
coiiinue  snnt  pelenda.  Seinper  cnim  prirstat  qui  do- 
naia  roo^crvat;  <  l  probabili  dcsidcri'!  continue  peti- 
nius,  quod  in  nobis  permancre  jngiler  postuiamus. 
Ipse  Piiiiu  perscrutaiur  hanc  lcgeni,  ciii  inlcileclus 
prasiaiur  a  D)mino.  Elt  ut  conslantani  pix  peife- 
riionis  osicnderci,  cam  se  dicii  t'i  toto  corde  suo  Di- 
fisiJaiis^  rauuere  cuslodire  :  dcclarans  pcr  univcrsns 


isii  o|KTam  suam  vano  studlo  pcrdiderunt;  quoniani 
scripium  est  :  Ne  faeiaiis  justiliam  vestram  coram 
hominibus  {Mailh.  vi,  I).  Unde  nunc  piebs  bcat^ 
deprecalur  nt  oculos  cordis  ejus  a  tali  proposilo  Do- 
minus  digiielur  avertere :  ne  perfcrsa  consuetiidiua 
mundanis  possil  dolcctalionibus  implicari :  quia  nos 
et  per  oculos  pcccare  non  dubium  esi,  duin  conspc* 
.ciaruiu  reruin  ambiiione  iradncimur.  Ab  hac  enim  <e 
vanitatc  ficri  dcjirccatur  al  enum,  quoniam  scieliai 
iiule  maxituum  venire  peccaium.  Uiiic  notaniiir  c-t 
illi  qui  d.versis  8|icctaculis  occupantur;  hiiic  qi.: 
innlierum  fcedo  amore  rapiuntur;  hinc  qui  alieiiant  n 
rerum    possessionem    improbe  coDCupiscant.  Sil 


SiO  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PS.VL.  CWIIL  630 

hoic  |)etiiioni  ailditur  el  illa  perfeciio;  iit  iri  via  sua,  A  Precatur  ergo  iit  supra  eam  Dominus  Salvator  ^ 


h\  est  in  Doinino  Chrfsto  eum  vmfic^e  dignetur, 
in  (|uo  vere  vivifieatwr,  q,uia  mors  ejus  virtute  aupe- 
r:ilur« 

Ver9.  S8.  Statueservo  tuo  eloquium  tuum  inti- 
wQre  tno,  Statue^  dicit,  siare  fac,  id  est,  indge,  con- 
sulida  aique  confirma  :  ne  sanctum  eloquium  fiigaci 
oblivione  dilabatur;quod  in  noslris  semper  debet 
sensilius  subililer  permanere.  Cui  rei  bene  addidit» 
timoremy  ut  semper  orcmus  ne  suscepta  niunera  pos- 
simus  amiiiere,  et  gravius  sit  dulcedinem  didicisse 
qiiJB  pere.it.  Subjunxil,  tuo,  qiii  ab  bumano  limore 
longe  discrctus  est.  Iste  enim  sic  lormidai,  ul  dili- 
gnt;  sic  qiiaerit,  ut  nunqiiam  (icsinat  amare  qiiem 
nieliiil.  Et  quia  plurimi  eloquia   Domini  suscipiunt 


veiii.it,  qiii  est  misericordia  peccatorom,  et  vita  fide» 
liam.  Et  ut  banc  misericordiam  specialiter  Ipmm 
debuisses  advertere,  secutum  est,  salutare  tuum; 
revcra  per  qnem  salus  genlibus  venit,  qui  mund^ 
segrotanti  mcdicinam  sux  pietatis  attribuit.  Secut^ 
dum  eloquium  ruum,  dixit,  id  est  secundum  promif- 
sionem  tuam,quam  perpropbeias  cognosreris  fuisse 
pollicitus. 

Vers.  42.  Ei  re$pondebo  exprobrantibus  mihi  ver* 
6iim,  quia  speravi  in  termonibus  tuis.  Hxc  nobis  indi« 
cat  absolula  [ms.  G.  ei  ed.^  absolulcj  senteniia,  cum 
adversaniium  fucrit  objecta  versulia;  qui  tamen 
possuiit  recipere  raiioncm,  non  nobis  taccndum,  sed 
respondendum  esse  virilUer  :  ne  sibi  malignantiiim 


negligenlcr,  et  lanquam  fabulas  inulilcs  audire  dccli-  B  praesamptio  superior  esse  videatur.  Exprobrant  enian 


iiaat,  merito  addidit,  m  timore  tuo^  ubi  nec  culpa 
conquiritur,  nec  ad  desidiae  discrimina  pcrvenilur. 

Vers.  59.  Amputa  opprobrium  meum  quod  susjn- 
calus  sum,  qnia  judicia  tua  jucunda.  la  bac  sententia 
roaximuni  vitium  humanitalis  exponiiur.  Mulli  enim 
in  opprobrium  caduit  alitcr  quam  habeat  veritaj  su* 
•picando;  qiam  cu!pam  a  se  desiderat  ampulari. 
Pro  muUisenim  maissxpe  boiium  tesiimouium  da- 
luiis,  atquc  itcruin  dc  bonis  mala  dicimus  iiescieii- 
les ;  et  ncccsse  est  verccundiam  incurrat,  qni  igno- 
rans  aliquid  asscveral.  Suspi<  io  enini  sxpis^imc  pro-- 
l)atur  inceria,  qoas  viro  non  convenit  Ctirisliaiio  ; 
haec  crgu  suspicio  ducit  ad  opprobriuin,  fjuod  ex 
peccalo  nascitur.  Jurc  crgo  sibi  quserebat  amputari, 
unde  reus  poterat  inveniri.  Primo  confcssus  est  in-  q 
firmilatem  suam,  iiunc  Domiiii  cogiioscilur  laiidare 
jiidicia.  ciijus  v»  rbuin  verum  cst  firmaque  seu  cnlia. 
Qiiapropler  amalor  veriiatis  merilo  sibi  jncuiidum 
Domini  diccb.^t  essc  dccretum,  pcr  qiiem  f^e  et  rc- 
quiem  reperire  novernt  ei  coronam;  sicui  Apostoliis 
dicit :  Bonum  certamen  certavi^  cursum  consummavi, 
fidem  servavi ;  de  reliquo  reposita  est  mihi  eorona  ju- 
siit^ee  {11  Tim.  iv,  7). 

Vers.  iO.  Ecce  concupivi  mandata  tua;  in  ccquitate 
tuii  vivifica  me.  Diveisa  bcnericia  superius  sibi  co- 
liitrs  sancla  tribui  postulavit;  sed  in  boc  vcrsu  con- 
secutam  se  dicit  plcnitu^iinem  graliarum,  quia  con^ 
ci^piverat  mandaia  Domini,  qux  veram  prudentiam 
coitfeiu  .t  el  salulein.  Petit  autem  m  a;quitaie  Domini 


verbo,  qui  Filium  dicunt  esse  minorem,  vel  qui  euBi 
carne  passum  minime  crediderunt ;  sicut  dicit  Apo- 
stolus  :  Si  enim  cognovissent^  nunquam  Dominum  gla* 
ricB  crucifixissent  (/  Cor.  ii,  8).  flis  pra^umplione  Do 
mini  respondendum  est,  qui  doctrinam  salutaroRi 
non  ad  reverentiam  audiunt,  scd  ad  injuriain  poiios 
exprobraiioitis  adilucunt.  Sciiiiitur,  qnia  speravi  iit 
sirmonibus  tuit.  Alque  [ed,^  uli<|ut>]  idfo  dicil  re< 
spondenduin,  qnia  fpernvil  in  aermcnibus  Doniinl, 
qiii  dicit ;  Cum  veneritis  ante  princpes  et  potestateSf 
nolite  cogitare  ijuomodo  aut  quid  toq^tamiui ;  dubiiUr 
enim  vobis  in  illa  hora  quid  loquamini.  Son  enim  vo$ 
ei>tis  qui  loquimini,  sed  Spiritus  Patris  veslri  qui  loqui^ 
tur  in  vobis  {Matih.  x,  19,  2  ). 

Vers.  45.  Et  ne  auferas  de  ore  meo  verhnm  veritatis 
usquequaqve,  quia  in  judiciis  tuis  speraii\\u%s.  A.,  B., 
F.,  supcrsperavi].  Hogal  ui  confessioiiein  veriiatis  de 
ejus  ore  nuilae  popiise.  n  lius  terror  exlorque-.it;  sed 
f|uaDiii>cl  tornun^a  fuerini  inflicta  in  una  vT>ce  con- 
slanli.c  perscveret :  quia  non  iii  viribus  hutuanis» 
sed  iii  diviiiis  cognoscitur  sper.isse  judiciis.  Sed 
ciini  ilicit,  usqnequaque,  significal  verbum  veritatis  ad 
tcmpus  nliquihus  fuisse  sublatum,  ut  Petro  aposlolu 
conli^it,  qiii  aiitc  galli  caiitum  trr  Dominiiin  dciirga- 
vit  (Lttc.  XMi ,  57).  Sed  tion  usqnequaque  ablatum  est 
verium  veritaiis  de  ore  ipsius,  quando  culpam  suam 
et  flotibus  diluit,  et  sungainis  efl^usioiie  inundavit. 
Seqiiitur  quare  non  debeat  de  ore  ipsiusveritas  con- 
fessionis  auferri,  quia  in  judiciis  tuis  speravi.  Judieia 


6f  vivificari^  qui  adbuc  snperstes  esse  videbatur ,  ut  D  erant  Domini,  quod  turb»  inartyrum  diversis  crucia- 


inlclligamus  non  esse  veracissimam,  vitaiii ,  nisi 
quain  D«>miiius  Christns  fiierit  prsistare  di;natus. 
iEquitas  autcm  Patris  Vcrbum  caro  factum  est,  cui 
omne  judicium  dedit,  ut  orbis  terrarum  in  ejus  exa- 
mlne  judicandus  assistat;  sicut  Apostoliisdicit:  Qui 
factus  est  sapientia  nobis  a  Deo,  et  justitia,  et  saneU' 
ficatiOf  et  redemptio  {ICor.  i,  30). 

Vers.  41.  —  vi.  Vau.  Et  veniatsuper  me  miseri' 
cardia  tua^  Domine ;  sa(utare  tuum  secundum  eloquium 
tuum.  Ad  sextam  litteram  congregatio  sancta  perve- 
nit :  iii  qua  sibi  postulai  salutarem  Dominum  debere 
ci)Qcedi,  ut  inimicos  de  tanta  remuneratione  confun- 
dat,  et  in  lege  Domini  assidua  meditaiione  proficiat. 


tibus  agcbantur.  Sed  in  bis  se  magis  spem  gerere 
profitetur,  quia  405  scripluni  cst  :  Flagellat  ovH" 
nem  filiumquem  rccipit  {Ilebr,  xii,  (>).  Iniqui  etiiin 
cum  molesiantur  desperant ;  samti  viri,  si  affirgan- 
tur,  spcm  magis  sua;  dileciionig  accipiant.  Ilacteniis 
littcrae  istius  vcrsus  liabuerunt  orationem,  subse- 
quentes  vero  usqae  ad  fioem  narrationis  ordino  de^ 
promuntur. 

Vers.  44.  Et  custodiam  legem  tuam  semper,  i.i  sietu* 
lumet  in  sa^cuium  sceculi.  Iste  cialii  versus  nsquetd 
finem  litterae  non  babent  deprecationpm,  sed  Mrra- 
tionem.  Superius  enim  peiiit  ut  acciperet,  bic  {am 
de  pcrceptis  beneficiia  (^raiiai^  ^%vV«  C^<^fat>fc\w^. 


851  M.  AURELU  GASSIODORI 

Uoinmi  MmptfrarOrinat,  quiain  ipsa  vartari|e</.,  va- A  potest  dile(:tio  reperiri.  Nod  eoim  ut  alia  Jiiecti» 


riare]  iiefaDdum  est.  Sic  enim  euttodire  polest,  si 
(quod  superius  dixit)  non  auferat  de  ore  ipsius  veri- 
tath  verbum,  Interdum  eemper  poaitur  usque  ad 
finem  hujus  Sdsculi.  Sed  liic  cuui  dicil  in  sorcii- 
lum  steeuli^  illain  perennilatem  signiQcat  quae  non 
li;^l>et  finem.  Sed  cum  superius  dixerimus  legem 
iimbram  fuisse  fulurorum,  id  est,  immolare  agiium 
immaculatum ,  octavo  die  ritum  circumcisionis  adhi- 
bere  [ed.,  adbiberi],  vel  bis  similia :  qiiemadmo- 
dum  in  aeteroum  legem  se  eu$todire  dicit ,  cum 
non  soliim  post  resurrcctioiiem  fniuram  necessaria 
non  sint  ista,  sed  bic  quoque  jam  videantur  abolita. 
Sed  ibi  aiia  lex  erit  Domini,  quum  se  promiitit 
populus  cuitodire  sanctissknus ;  scit  enim  per  lianc 


inaiidatorum  Domini  mediocris  esse  potest,  nisi 
vehementer  (quod  bic  expetitur)  dilifatur.  Qua- 
propter  inandaia  Domini  jure  vehemenier  ditexit^  per 
qux  in  cordis  latitudine  fiducialiter  ambulabal. 

Vers.  48.  Et  ievavi  manus  meat  ad  mandaia  tum 
quos  dilexi  nimis^  et  exercebar  in  juttificationibu»  inif . 
Superiori  versu  dixit :  Medi^  ar  in  mandatis  lnta, 
quod  ad  virtutem  rcspicit  inspectivaiii ;  modo  auteaii 
dicit :  Lavabo  manui  meas^  (|Uod  ad  partem  pertinel 
actoaiein.  Levare  enim  manus  signilic  a  l>oni!>  opert- 
bus  occupari.  Cxterum  qui  maiis  aciionibus  detine- 
tur,  non  levat  manus  suas,  sed  dejicit.  Et  vide,  qiiin 
in  ulrisque  partibus  ponit,  quoedilexi:  ibi,  vehementer; 
bic,  nfm j ;  quoniam  ulrumque  opus  sub  mi^oa  am- 


umbram  legis  ad  mysterium  aeternae  legis  ascendi ;  B  bitione  faciendum  csi,  ut  fructuin  possit  babere. 


novit  etiam  consuetudiiiem  angelorum  et  potestatum 
Dominuin  sine  fine  laiidare;  scit  summae  beaiiiudinis 
esse  solemnitatem  jogiter  Domioooi  coiitieri ;  s<-it 
tleoique  (idelium  ibi  esse  leges,  quas  se  profcs  us 
est  sine  Qne  servare. 

Vers.  45.  Et  ambuUbam  in  iatitudine,  quia  man- 
data  tua  exquitivi.  Ipsa  031  latiludo^  qiiain  in  quar:a 
littera  dixit :  Viani  mandalorum  tuorum  cucurri^  cum 
dUaiares  cor  meum;  scieniia  scilicet  multiplex  atque 
salutaris,  quam  ideo  mcruit,  quia  mandatorum  iniel- 
ligentiam  requisivit ;  quam  merito  dicimus  essii 
iliaritatem,  de qua scriptum  cst :  Charitas  Dei diffusa 
est  in  cordibus  nostrih  per  Spirilum  sanetum,  qui 
i!atui  est  nobis  (Rom,  v,  5).  Contra  peccatorum  corda 
in  bonitate  coangusta  suni,  quod  tangit  Apostolus  C 
cum  dicit :  Non  angmtiamini  in  nobii^  angustiamini 
tiutem  in  visceribus  vestris  (II  Cor,  vi,  12);  quia 
Detim  mens  coangusta,  id  est  polluta  noii  rccipit; 
sed  in  latitudine  meniis  suKipitur,  a  quo  ccelum 
lerraque  coinpleiur.  Patulum  ciiim  domicilium  debct 
osse,  ut  tantam  niereatur  recipere  inajcstatein. 

Vers.  46«  Et  loquebar  de  testimoniis  tuis  in  con- 
spectu  regum^  et  non  confundebar.  Loquebatur  de  testi' 
tnoniis  Domini ,  quoniam  peliverai  et  acceperat  ut 
respoiideret  exprobraniibus  sibi  verbuiii.  Qua  firmi- 
late  roboratus  ante  reges  Sieculi,  qui  poteraDl  elata 
potestale  terrere,  uoii  se  dicit  fuisse  confusum,  sed 
veritaieiu,  quam  menie  conceperat,  intrepidis  sermo- 
iiibus  exercebat.  Confunditur  autem  ille,  cujus  pcr 


Domino  miseranie,  qui  perficit.  Addidil,  et  exercebar 
in  justi/icationibus  tuis,  Ibi  meditabalur^  ubi  mei\tlt 
inteiitiuoe  traoslatus  est;  bic  exercebatur^  ubi  qiiae- 
reb.it  operis  fiequentatione  prolicere.  £t  noia  quod 
exercitatio  iii  Scripturis  divinis  plerumquG  in  boM 
ponitur ;  in  litteris  aulcm  saecuiaribus,  vel  iii  com- 
uiuni  locuiione,  in  bono  autnunquam  aut  raro  poui- 
tur.  Qiiani  locutioiiem  Scripturaruni  diviuarum  pro- 
priam  esse  dicimus.  In  justificationibus  luis  pertineC 
ad  utrunique ;  ut  el  maudaia  Domini  cuin  delecia- 
tione  inedilarctur,  ct  operas  manuum  cuiu  cbariLate 
perficeret.  Ista  euim  duo  sunt  (ui  saepe  dicinius)  qo« 
pcrfectos  faciunt  utique  chrisilaiiOi.  Finila  est  tuin 
iitteranarralio,quamaversuf|uartoscilicet  incboavit. 
Yers.  49.  —  vii.  Zain.  Memento  verbi  tui  serwo 
Itto,  in  quo  mihi  spem  dedisti,  Ad  scptimam  litteran^. 
venit  chorus  ille  sancioruin,  in  qua  S)>em  prouiis-^ 
sionum  Domiui  sensibus  iiosiris  oinnino  coininendal 
ut  firmuni  in  mente  nostra  permaneat  quod  glorii 
veritas  pollicetur ,   assereiiS  propier    eaui    tidrk 
adversa  hujus  mundi  tolerabiliier  et   Iibentissiu».c 
sustinere.  Quis  enini  moriem  lemporalem  nieiuas.^ 
cui  aeterna  viia  proiuiuiiur?  Quis  orbiuiies  pignomm 
cogitet,  cuin  se  jungendum  choris  noverii  angelorum  7 
Quis  labores  carnis  timeat,  cum  se  in  perpetuakfa 
fiquiem  noverit  coliocandnm?  £x   humaDa  vero 
consucludine  memcnto  dicilur  Deo,  qui  oihil  potesC 
ullateoos  oblividci;  ooo  quia  diguum  erat  io  ill< 
iiiajeslate  ponere  oblivioois  iojoriam,  sed  precainr 


ratlocioauoiiem  dicta   vincuotur.  Ad  verecuudiam  D  u^  <^i(o  servo  suo  cooferat  clemebtisaimae  promissicH 


enim  veoire  ooo  potesl,  qui  veritaiis  iphius  testi- 
inoiiio  roboratur.  Non  eniin  ille  sub  qual.bct  neces- 
Mtate  nei^audus  est ,  qui  dicit :  Qui  me  negaverit 
toram  hominibus^  negabo  et  ego  eum  coram  Palre 
meo,  qui  est  in  ccelis  (MaUh^  x,  33). 

Vers.  47.  Et  medilabarin  mandatistuis,  qucedilexi 
vehementer,  llic  oslcndit  frequeniaiae  medilaiionis 
ardorein.  Mtditari  enim  wandata  non  potest  ntsi  qtii 
ea  assidoa  lectione  cucurrerit.  Et  ut  banc  fre.|ueii- 
tiam  evidentius  declararet,  addidit,  quce  dilexi, 
Negiigere  enim  nunquam  potesi  hoino  qu.c  dilig.t. 
ixid  ne  baiic  quoque  dilectionem  tepidam  forsitau 
sstimares,  addidit,  vehemenierf  supra  quam  uulla 


II  s  efiectum.  lias  enim   tropolc^ias  in  Scripiurii 
tiiviiiis  frequenter  inveuies,  ut  est  illud  io  Geoesi.' 
Rccorilabor  ((jederis  mei  (Gen,  ix,  15) ;  Tel  io  fixo«N: 
Et  recordatus  est  Dominus  quod  [ed.,  fosderis  quod] 
pepigerat  cum  Abraham  etlsaac  et  Jacob  (Exod,  ii,  ^)* 
Verbi  lui  fortasse  significat  promissionom  qnaio  i* 
fcivangelio  dicit :  Deati  qui  lugent^  quoniam  ipsi  ^' 
solabuntur,  Beati  qui  persecutionem  patiuntur  prvpt^ 
jiisiitiam^  qiioniam  ipsorum  est  regnum  ecelorum  (MaH^* 

V,  5).  El  alio  406  ^^^^  •  ^^^i  VM  dinuUttm  orf^' 
noi  (Joan,  xiv,  18);  et  bis  similia»  Seno  lno,  subi<'' 
dii  nduin,  imple  promissum  :  quit  ii  veiis  siBcaIii|u^ 
ad^eciione  superlonbiis  aplare  quod  diclum  e»tf 


853  EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXYIII.  Sftlt 

veiba  h\\n  uequcuiit  convenirc.  Qua:  figura  dicilur  A  sc  defccis^e  dical,  (|uta  |iCccaiorcs  lcgcm  Domiui 
ellipsis,  id  esi  defeciU'*,  quolies  verbum  suspendilur, 


ui  Tivacius  inqiiiralur.  Sequilur,  in  quo  mihi  spemr 
dcdisU;\i\  illa  scilicet  promisslone  verbi  lui,  quam 
jurc  a  veraci  Domino  compleri  fidclis  populos  eipo- 
lebat  [ed.y  exspectabai]. 

Vcrs.  5;).  Uac  me  consolaiaett  in  humiliiate  mea:, 
qmm  eloquium  tuum  vivificavit  me,  Speni  quam  sibi 
ilicit  de  Domini  pollicitalionibus  exslitisse,  ipsam  sc 
ia  necessitatibus  hujus  mundi  comolaiam  fuissc  le- 
stittur,  quoniam  intcr  quaslibet  calamitatcs  animus 
iJelinm  reficitur,  quando  talis  rctributto  cogitaiur. 
Quis  cnim  temporalcs  iitsidias  m^luat ,  cum  ad 
«lcrua  Doinini  promissa  rcspiciat?  Nam  cum  dicit, 
CQMolata  c%iy  ostendil  inlcr  xruninas  sxculi  buc  sibt 


do^crcre  ccrncbaniur.  Ni^ccsse  cst  eoim  ut  sanctutn 
virum  alierius  culpa  coniristet,  dum  animus  pius 
salvos  licri  desidcrat  uiiiversos ;  ct  qucm  non  optat. 
exccderc  [1113.  G.,  cxcidcre],  afOigiiur  cum  ei  pcenM 
cognoveril  imminere.  Seit  enim  quia  graluile  illatum 
maium  suum  poiius  gravet  auclorem.  Unde  saneta. 
cobors  non  tantuin  pccDis  suis,  quantum  tyramiicit> 
torquebatur  exccssibus. 

Vers.  54.  CanlabiUs  mihi  erant  justificationei  tuaf. 
in  loco  incclatus  mei.  Cum  dicitur,  cantabiles^  signi- 
ficat  psalmodiam  cum  roagna  delectatione  peragen* 
dain,  sicut  dicit  Aposlolus  :  Cantantes  et  psallentes 
in  coidibus  vesiris  Deo  {Ephes,  v,  iO).  Cantus  cnim 
sein|)or  rclevai  laborcs,  et  non  Tacit  animo  surripeift 


solalii  fuissc,  ui  in  prxsenti  vita  uffligcrctur,  et  dc  B  txdium,  qui  coniemplationis  magna  suavitaie  mul- 


fiitura  spci  promissiune  gaudcret.  Iloc  etiaiii  siijni- 

licat,  fii  humiiitate  mea;  quia  saiicta  rcvera  probatur 

bumilitas  omnia   paticnter,  oinnia  cuiii  graiiarum 

actioiie  suslinere.  Ilanc  eiiam  spcin  tiibuit  iu  l£vatj- 

gclio  diceiis  aptistolis  :   In  paiienlia  veslra  posside- 

biiis  aninms  vestras  (Luc,   xxi,  19).  Sequitur,  ^iiia 

etoquinm  tuum  vivificubit  me,  Causatii  reddit  (juaie 

bumilitas  ejus  fuerit  consolata.   Promissio  quippe 

Um\  Judicis    firmavit  aniniuin  sustinontis ;  et  no 

teniporalcni   tiinerct  iiiterituui,  spcs   cuusolatiouis 

*itifii'avit  aiQictuin. 

Vers.  l)\,  Supcibi  inique  agebant  usquequaquey  a 
iege  autem  tua  non  declinavi.  Teni|ius  significat 
quando  a  &uperbispersecuioribusvelicinenterbumi- 


i' 


celur.  Nam  quod  addidit,  in  loco  incolatus  mei  (sicuL 
sxpc  diiimus),  significat  bunc  mundum,  ubi  pcre* 
grinaiur  oninis  qui  Christo  Domiuo  dcvotus  esi. 
ExpiiUi  siqtiiilcin  in  Adam  de  sede  paradisi,  in  liac 
terra  incolatum  gcriinus,  quia  patriae  iilius  beatitudir 
ncm  non  habenius.  Ita  fit  ui  in  Uoc  mundo  pcrei^riQi 
esse  vidcainur,  sicutet  Apohtolustiicil :  Qnandiusumus 
in  hoc  corpore,  peregrinau.ur  a  Douvno  (II  Cor.  v,  6), 
Vers.  55.  Memur  fui  in  nocte  nominis  tui,  Domine, 
et  custodivi  legem  tuam.  Por  noctcm^  lutindunt  i.  luiii 
significare  posse  non  dubium  csl,  in  quo  peccaturum 
regnat  obscuriias.  Sed  utinani  ocul  )S  corporeos  clau^* 
derci,  et  nou  cordis  iumina  periculusius  obcascarcL. 
llanc  noc.em  Doininus  dcpeliit,  qu  uido  judicii  icm- 


£ccle>ia  vexabatur.  Sed  bsec  omnia  dicit  csse  C  P^i*®  veniens  iUuminal  absconditatenebrarum^  et  m'/- 


'Hisirata,  cum  ei  inalignorum   non  p  tuit  nocere 

teviiia.   Et  respice    quoniam    bumilitatem    suam 

|*«lclis  populus   vivificatam  dicit  :   superbos  auicni, 

*«i  est  malignos  atque  tyrannos  crudcliter  egisse  coiii- 

■••«rooral,  qui  non  vivificandi,  scd  polius  mortificandi 

^nt.  Per  baec  enim  dtio  verba  designai  genus  buma- 

■»«itn;   bumiles  quippe  diccndi  sunt,   qui  mandaiis 

l^»miiii  obedire  contendunt;  superbi,  qui  dia!;oliCis 

taSgeslionibus  intumescunt.  Sequitur,  a  le^e  autem 

'•ui  moH  declinavi;  scilicet  ut  illi  putabant  qui  perse- 

^UebanUir  ionoxios.   Et  cum  dicit,  non  declinavi, 

^■iOcat  in  veritatis  jugiter  se  mansisse  seolentia. 

Ver?,  5i.  Memor  (ui  judiciorum  tuorum  a  saxulo^ 

i^omiue;  et  eonsoiatus  sum.  Memor  judiciorum   ple- 


nifestat  consilia  cordis  (l  Cor.  iv,  5),  qux  iiunc 
exceSdibus  nutriunlur  illiciiis.  Scd  in  bac  nocte  me- 
morem  se  dicii  fuisie  nominis  Dominiy  cum  omiiia  bene- 
ficia  ipsius  non  meriiis  suis,  scd  div-nis  muneribns 
applicaret;  sicui  ct  in  alio  psalmo  legitur :  Adjuto- 
rium  noitrum  in  nomine  Domiui,  qui  fccit  ca^lum  el 
terram  {Psal.  cxxiii,  8).  Et  Apostulus  nieinorat : 
Qttt  gloriatur,  in  Domino  gtorietur  (II  Cor.  x,  17). 
Sic  euiin  fidelis  uuctis  islius  tencbris  uon  involvilur, 
quia  cordis  luininc  claiifiialur.  Conscquiiur  digna 
professio;  ideo  enim  cutiodivit  lcgem  Doniini,  quia 
(uit  memor  in  nocte  nomin.s  ejus.  Non  eiiini  custodire 
valuisset  legem  Domini,,  si  suis  ali.)uid  meritis  appli- 
casseL 


^ubilia  non  praesuuiit,  quia  metu  pacnaruni  revu-  D     Vers.  56.  Umc  facta  est  mihi^  quia  juslificationes 


^tur  qui  incenliva.  praviute  siiccenditur.  Cuui 
dicii,a  Mrra/o,  sigiiificat  cuni  administrari  cceptus  cst 
^Qiidus.  Iloc  eiiim  illa  coliors  potuit  diccre,  qux 
Nr  successiones  geueraiionum  longis  ;etatibus  cog- 
^•sdtur  exsiitisse.  Nam  si  xternum  lempus  voluissct 
^Mendere,  sxculum  sa^culi  dicerct,  sicut  freqitenter 
■Q^oaL  Qua  cogitaiione  consolutum  se  dicit,  qui.i 
'••«ittloe  Sttos  virtus  divina  non  dcserit,  sicut  et  altbi 
^bit :  Juvenior  finss.  A.,  B.,  Junior]  fiu  et  senui, 
^  mm  widi  justum  derelicium. 
Vert.  53.  Defeelio  animi  tenuit  me,  pro  [ms.  G., 

I^.,|irr]  peccaloribus  dereUnquentibut  legem  tuam. 

tticfietu  saockc  couversationls  expimitur,  ut  dolure 


tuas  exquisivi.  Uwc  facla  est  mihiy  subaudi,  consolatio. 
Quud  luagls  de  noclc  quain  de  lege  debet  inielligi, 
ut  qux  pcccatoribus  est  cscitas,  ips  1  viris  saiictis 
illumiiiatio  essc  videatur.  Sic  eiiini  credentes  non 
patiuntur  tencbras,  quamvis  in  hujus  mundi  ciecitate 
verscntur.  Scquitur  causa  quare  illi  nox  facia  sit 
consolatio,  quia  justificaiiones  tuas  exquitivi.  Si  eniin 
dixisset,  meas,  sustinuisset  adbuc  densissimam  caeci- 
tatcin;  sed  qitla  dixit,  itnu,  mundi  tcncbris  uoii 
potuit  olic.vcarl. 

Vers.  57.  —  viii.  IIetb.  Pdrlio  mea,  Domine,  dixi 
CHstodire  legem  tuam.,  Agmeu  beatuiu  ad  ociavaui 
litleram  venit.in  qua.deaiderat  videre  faciem  Dooiiiu». 


S58  M.  AURELII  CASSIODOCil  8?G 

(fUia   cjus  mnndalis  noscilur   obsecutus.  Portio  a  A^  Paraium  cor  nteum  Dem,  paratum  eor  meum  {P§mL 


par!e  dicia  est.  llltus  enim  partis  sunins ,  cnjus 
voluntatibns  obedimus.  Quod  verbum  frequeiitor 
iiivenis  dictum,  ut  est  illud:  Fiiiis  Leti  nonerit 
porlio^  ncquesors  407  '"  wcdio  fratrum  eorinn,  qum 
Dominm  Dcut  par$  esl  eorum  (Deat.  x,  9).  Undc 
nierilo  portio  piorum  Deus  dicitur,  quia  in  regni  ejus 
felicilatc  vicluri  suiit.  Sequitur,  dixi  custodire  legem 
tuam,  Dixit  id  esi,  statui,  decrevi,  alque  promisi 
Domini  prarcpta  servare:  unde  factus  fucrat  in 
Domini  portione,  id  est  in  Jcrusalem  beata,  non  in 
Babylonige  parte  confusa. 

Vers.  58.  Deprecatus  sum  faciem  tuam  in  toto  corde 
mco:  miserere  mei  sccundum  eloquium  tuum.  Diiplici 
modo  hocc  facies  Domini  probatur  intelligi.  Christnm 


Lvi,  8).  Sequitiir,  et  non  sum  turbatus.  Improvist 
forte  conturbant.  Ntm  enim  facit  rormidare  auiinam 
deliberata  sententia.  Unde  et  Domiuu^  in  Evangdio 
prapmonens  dicit :  JSoa  turbetur  cor  vestrum  (SemSm 
ziv,  1);quoi)iam  non  poiest  dici  paratus^  qiii  trc- 
pida  cogiiatione  conrutiditiir.  Intert  ctiam  ad  quid 
paratum  .^e  esse  diceb:a,  scilicet  ut  mandata  Domini 
CHstodiret;  quje  sicbenc  atqiic  integre  servaatur,  cuin 
adversiias  nulla  metuitur. 

Vers.  Gl.  Funes  peccatorum  circumplexi  sunt  me;  H 
legem  tuam  non  sum  oblitus.  Cuin  dicit,  funes  ptcca- 
torum,  ostendit  tot  esse  laqaeos  quot  peccala  com* 
roitiimus.  Funes  enim  sunt  impliciia  et  tortuosa 
ligamina,  qiiibus  se  delinquentes  semper  astringiint. 


quem  credebat  esse  venturum  indubitaia  cogi'atione  B  sicut  Isaias  dicit:   Var  qui  trahunt  peccaia  tanquam 


desiderans,  incarnationem  ipslus  quxrcbnt  aspicere, 
quae  mundo  salutaris  potcrnt  .nppnrerc,  sicut  ct  in 
alio  psalmo  dicium  est :  Deus  virtutum^  converte  nos^ 
et  ostende  fticiem  /vam,  etsalii  erimus  {Psal.  lxxix, 
8).  In  toto  corde,  sine  ulli  hx^italione,  ut  non  tnn- 
qiiam  [€(/.,  nt  nunqtiamj  de  futuro  suspensus,  sed 
velui  pra;  enlein  vidcreiur  rogare  ccriissimus.  Pos- 
tulat  etiam  misericordiam  adventus  ejus  debcre 
eompleri ,  qui  pcr  prephetis  innumera  noscilur 
annuntiatione  prornissus.  Sive  mngis  deprecari  vidc- 
tur,  ut  in  futura  illitis  resurrectione  ojns  fnciem  )  ossit 
inspiccr**,  sicut  legitnr,  Bea'i  mundo  corde,  quoniam 
ipsi  Deum  videbunt  (Matth,  v,  8).  Et  Apostohis  : 
Videmus  nunc  per  spcculum  in  cenigmate ;  tunc  autcm 


funem  longum  (Isai.  v,  i8).  Et  alibi  :  Vinculis  fvo- 
rum  peccatorum  unusquisque  constringitur  {Prov,  ▼, 
2S).  SeJ  hoc  referendum  est  ad  corporis  praviiatcm. 
Nam  cuin  dicit,  legem  tuam  non  sum  oblitus  («{uoil 
est  beaiornm),  cur  se  ipse  peccatorum  nexibus  dical 
esse  complexum?  sed  Oeri  potuit  iit  caro  deliciorum 
fiinibus  complexa  ligaretur :  animus  autein  sanctns 
incentivis  vitiis  reluctans,  legem  Domini  non  fuitsci 
oblitus,  sicut  Apostolus  dicit :  Ego  ipse  mente  servio 
legi  Dei,  carne  autem  lege  peccati  (Hom.  vii,  ^5) 

Vers.   ^2.  Media  nocte  surgebam  ad  confiffndum 
libi,  super  judicia  justitiee  tuce,  Non  vacat  qiiod  dicit, 
Media  no:te  surgebam :  scit  eiiim  hoc  tempore  pri<-^ 
mogeniia  iCgyptiorum  fuisse  percussa  {Exod.  ii,  A^ 


facie  ad  faciem  (I  Cor.  xiu,  13).  Scd  quia  peccatorem  C  5) ;  gcii  et<am  ea  lempestate  Petri  et  Paiili  et  Sih 


se  novcrnt,  sibi  postulat  debere  misereri ;  quatenus 
pcr  grniiam  liberatus,  vident  quod  stiis  non  potcrat 
incrids  intuert.  Secundum  eloquinm  tuum,  illud  scilicct 
quo  Dcitnti^  sux  promittit  sanctis  beaiain  nlmis  et 
Inoompnrabilem  per  omnia  visionem. 

Vers.  50.  Quia  cogitavi  vias  mens,  et  converti  pedes 
meos  in  testimonia  tua.  Ordiiiem  humanoc  conver- 
Monis  [mss.  A.,  B.,  F.,  convcrsationis]  exponit. 
Prius  cst  enim  ut  nosmetipsos  dislrictius  arguamus, 
ct  sic  ad  Domini  mandala  migremus.  Cogitaverat 
proindc  cxamen  illud  gloriosum  vias  suas,  id  est 
actiis  hnmanos;  sed  quoninm  ei  omnimodis  displi- 
cebnnt,  pedes  suos  convertit  ad  testimonia  Domini 
gradienda  :  in  quibus  si  nliquis  ambulal,  firma  potest 


in  carcere  posllorum  vincula  resoluta  (Act,  xti,  6)-  ^ 
sclt  qiioque  sponsum  media  nocie  esse  venturutw 
{Matth.  XXV,  8);  ideoqoe  eodem  tempore  surgmf 
ad  iaudes ,  ne  inter  faiuas  virgines  janua  claus»« 
remaneat.  Nec  vacat  qiiod  dicit,  surgebam ,  qiiia 
semper  surgitury  cum  ad  Domini  praeconia  festiiiatnr. 
Ad  confitendwn  hic  significat  ad  laudandom  :  qiiia 
scquttur,  super  judicia  justitim  tuce.  Nam  si  pceiii- 
16  itix  conressionem  voluisset  iniclligi,  super  inise< 
ricordiam  luam  dixisset,  non  superjudiciajtistithr  tu0> 
Vers.  G3.  Particeps  ego  sum  omnium  timentiam  U 
et  custodientium  mandata  tuo.  Hie  cvidentiiis  dixil* 
quod  superius  in  capitc  lilterx  posuit,  portio  mec, 
Dominc.  Sic  enim  erat  Domini  portio^  ut  et  fatniil^ 


liaberc  vestigia.  Videbat  siquidem  in  bumanis  acti-  D  rum  ipsius  pariicep$  esse  probaretur.    Et  rcspi^ 


bus  esse  peccaia ;  in  divinis  autem  mandaiis  florore 
justiiiam:  et  sapienter  illud  deseruerat,  qnod  exposi- 
lum  pericuiis  seniiebat.  Dicendo  eniin  ,  converii 
pedes  meoSf  ostendit  priinitus  fuisse  pervcrsos. 

Vers.  GO.  Paratus  sum,  et  non  sum  turba:us,  nt 
custodiam  mandata  tua.  Cum  dicit,  p/ira(ttm,  ostendit 
ddlibcrnsse  se  pro  mandaiis  Domini  quxlibel  peri- 
cula  sustincre.  Paratnm  se  enim  ad  priecepla  Domini 
custodienda  ille  lestatur,  qtii  nec  (lersecutores  metuit, 
et  illcccbras  hiijus  sx(uli  a  suis  sensibus  efl^iignvit ; 
stcut  et  Apostolus  Paulus  ait :  Ego  enim  pro  nomine 
Jesu  non  solum  alligari,  sed  et  mori  paratus  sum  (Act. 
Sl,  15).  Iliidc  similiter  et  in  alio  psalmo  dictum  est: 


auemadmodum  virtutem  ccclesiast'cas  unitntis  osten- 
dil,  ul  omnium  fidelium  se  dicat  esbe  par/td>em,  o<A 
nniiis  Ecclesiac,  sed  qnsB  in  toiius  mundi  cnpacit^w 
diflTusa  est.  Rt  meriio  se  ubiqiie  partes  haberedici^ 
qiiando  nniversalis  congregalio  lalia  loquebntur.  P*" 
cnim  ip<>ius  erat^   q>iidquii  Deo  plarcre  potorai^  ^ 
toto  orbe  ttTrarnm.  Et  respice  qiiam  humilitcr  p^ 
ticipem   sc  dicit  timentium  Deum,  cum  l^atar  ^ 
Aposiolo :   Participes  Christi  facti  snmus  {Hebr.   ^ 
iA),  Et  in  qundmg^^simo  qiiarto  p&almo,  qnos^*^ 
participesChristi  significato^i  esse  fneminimu^  ctif^' 
dicit :  Propterera  unxit  U  Ds/us^  Deus  tuus  oleo  Imtint 
pra  consortibus  tuis  {Psal.  xuv«  8).  Qiiisqub  aUP 


8S7  EXPOSITIO  IN  PSALTEIUIM.  PSAL.  CXVIIL  855 

iii  noTilate  Tilae  ambiilaTerit,  erit  pnrliceps  Chri^ili.  A  sc.l  iulelicctum  non  polest  earum   rcrum  pr-estare 

qux  prasripit;   Deus  autem  prius  cor  illumiiiat,  ul 


Sre  ct  hamiliter  locutus  est,  ct  tnmcn  ad  ipsain 
significantiam  ,  quid  sit  parliceps  Cliri^ti,  aiiimum 
bene  intetligentis  cxtcndil.  Et  quia.dixit,  omnium 
timentium  te:  ne  iilos  debuisses  advcrlerc  qui  Domini 
jndici.i  servili  liniore  formidanl,  addidit,  el  cmlo» 
dWn  ium  ma^idata  tua^  qui  devoiissimi  comprob-tntur 
timore  castissimo  et  amore  reverendo. 

Vers.  Gi.  Mi%ericordla  tua^  Dommf,  plena  etl  terra : 
jtistificationes  tucs  doce  me,  Cum  dicit:  Misericordia 
iM,  Domine^  plena  ett  lerra^  oslendii  utique  dilata- 
li  mem  fidei  Cbrislianx ,  quam  sic  misericordiler 
iiQplcvil,  ui  undique  nomen  vanissimx  superstilionis 
evaciiasse  doceatiir.  Et  nota  quod  jutti/icationes 
Domiiii  quarasedule  pctit  c/ticere,  cum  408  frcquen- 


iii  sonsns  electorum  ejus  verba  de<iccnd.int.  Sequi- 
lur.  qnia  mandaf^i  tuis  credidi.  Cum  mnndaia  ideo 
praeiiicoiiuir  ut  natit,  perquireitdnm  est  qunrcdixe- 
ri»,  mandatit  tuix  credidi,  Propter  illoni  promssioneni 
D  >iiiini  qn.ne  dicil :  Quiaudit  verbn  nifa  et  facit  ei^  sinti- 
HtestvTo^dificanlidomumtuamsHpra  petram  (Matth. 
vii,  ^i),  clc.  Merito  erj;o  subjunxil,  credidi,  quia 
prrcnii:)  sibl  obedientibus  max  ma  comprumisit. 

Vers.  67.  Priutquam  humiliarer  ego  deliqui;  prop' 
terta  eloquium  tuum  cutiodivi,  Respiciamus  queuiad- 
modum  in  boc  versii  humana  vita  dcscribilnr :  prius 
enim  pcccassc  ^e  dixii,  cum  originali  ^ilio  tcnerclur 
obnoxius;  posl  bumilialum  se  esse  prof.ssus  est. 


ler  eas  se  fueril  custodiissc  professus ;  scilicel  ut  b  „i  culpi  careret,  qu.im  coutraxerat  in  radicc;  ad 

ostendat  mandata  Domini  inratigabilil^r  cxquireuda, 

qiiatenus  snb  tali  desiderio  prorectus  nosier  pos^it 

s*mper  augeri,  sicul  in  quiiitx  lilternc  prioio  vcrsii 
dixti :  Legem  pone  nii/fi,  Domine,  viam  justificationum 
tuamm,  et  exquiram  eam  temper. 

Vers.  6^.  —  ix.  TuExn.  Donitatem  [ecitti  cum  servo 
two^  Domiue^  tecundnm  verbnm  tuum.  Poptilus  beatus 
noiiam  litieram  cantatiirus  ingreditur:  in  qua  gratias 
*o*i  bumiliatum  sc  fuisse ,  ut  ad  jiistifirationcs 
K^ornini  devoiissimus  perveniret,  tesrmionia  ejus 
isserens  sibi  supra  omnes  esse  divitins.  Ciim  ant»:m 
'*cit  :  Bonitatem  fecitli  cum  tervo  tuo ,  Domine^ 
collata  sibi  muiiera  profltetur.  Bonus  quippe  Domi- 
>i>s  servis  suis  tribuit  bonUatem.  Sed  qu.ne  sit  ist.i 


postremum  Dominieloqiiium'custodivit,  quia  humitiari  ^ 
mcruit,  s'ciit  dicit  Jacobus  apostolus  :  //umt/f6t(f 
autem  dat  gratiam  (Jac.  iv,  6  ).  El  ul  frcqucntcr 
escedcniiiim  iicemiam  cob'bcret,  post  bumiliationem 
suam  eloquium  Doniini,  id  cst  Scriptur.is  sanctas  so 
dicit  cjus  dono  lolo  meniis  conaniine  rustodiisse. 

Vers.  63.  Bonut  et  tu,  Domine,  et  in  bonitwe  tua 
doceme  justipcationes  tuat.  Pctit  bonuni  magislrum 
ut  in  siia  bonitate  dignetur  docere  discipuium.  Qu.e 
(i;Mir»  diciiiir  paronomasia,  Latine  denominatio,  qiijc 
siaiiiilu  linc  verbi  convcrtil  in  se  aiiditorum  afTcctuin. 

Vers.  60.  MultipUcata  eil  tuper  me  iniqwtat 
tuperborum ;  ego  auteni  in  toto  corde  meo  tcruinbor 


toiii/oj  subter  exponii,  dicens  :  Bonum  »iit7«  (yuod  Q  "*«"''"'«  *««'Apte  peiit  bonilas  auxilium,  qni  snbi- 

^^^iliatli  me^  ut  ditcerem  juttificationet  tuat,  Non 

^nitii  de  feiicitaic  mundana  gratias  agit,  scd  deafllic- 

^one  saluiari.  .Mcminit   enim   piain    disirictioncm 

CBse    qu»  conipil.   Inteiligebat   qnippe    bonitalem 

Uam  deberc  dici  unde  proGcitur,  non  iinile  inani 

^xsnltatione  gaudetur.  Sic  facit  ef  medicus  boniia- 

tem  com  secat  vulnera ;  tic  pater  cum  flliuni  caedit : 

^ui  lieet  ad  tempus  inleranl  pcenas,  confcrunt  lamcn 
'  ^  afllictione  remedia.  Noverat  ergo  Dominum  piis 

inpplicationibus  honomndum,  cujus  clementia  tribu- 

laioDcs    no<^trsR  pcrmuiantur  in  gauiiium,  quamvis 

^tcfnpas  graves  esse  videanlur.  Sequitur,  tecundum 

^bnm  tuum:  illo  scilicet  quo  dicilur :  Qtii  te  Aiimt- 

te  exattabitnr,  et  qm  $e  exaltat  humiliabitur  (Matth. 

Jxiii,  4«). 
^ers.   G($.  Bonltatem  et  ditciplinam  et   tcienliam 

^^tme,  qniamandatit  tuitcredidi,  Penjuirenduni  est 

^f  a^lhuc  peiit  doceri,  quod  jam  supenus  accepisse 

Kofessus  est.   Scilicet   quoniam   bonanim    rerum 

*Mli  ftaiieias  est ,  qua:    more  flagraniis  incendii, 

^^amo  amplius  per  arida  ligna  cucurreiit,   tanlo 

**>pio&ius  acstoabit.   Nam   et  Apostoli   Hdei   caiore 

'^^ftnl^i  diceb:«nt :  Auge  nobit  fidem  (Luc.  xvii,  5). 

^^et  tr^o  Deus  bonitatem^  inspirando   cbarilatis 
^ciiderium.  Docef  (/iicip/tniim,cum  intribnlationibus 

Mentiam  donat.  Docet  tcientiam  ^  cum  salularium 

*cnim  ipce  cognofcitur  allribulor.  Sed  aiiter  docet 

leiSy  aliter  ma|ister  homanus  :  illc  verba  promfi « 


tunis  crnt  colluc  ationis  incertum ;  ut  jnsliflcaliones 
D  iinini,  quas  Icctione  didicerat,  in  suo  r.ciiniiiine 
doclanret.  Tunc  e*iim  perfecte  disciintnr  mandaia, 
cum  flunt.  Dicit  enim  muttiplicatam  super  se  persc- 
qiientium  iniqui!atem;  et  ideo  petit  ne  poenis  pravi- 
bns  superboruin  dcvo^a  ejus  macularctur  buniilitas. 
Scd  conira  ill:im  s£vi<simam  factionem,  vide  quid 
scqiiitnr :  ego  autem  in  toto  corde  meo  ^crutabor  man^ 
da'a  tua;  ut  qiiantum  illi  contendebant  seducere, 
tiintum  i^ie  vlderetur  mandatis  Dominicis  adbTren*. 
Sic  glorio^e  vinciintur  qni  poenis  lemporalibus  smi- 
cios  vinccre  ten'avcrnnt;  ct  quantoeos  alegc  Domiiii 
dividore  nisi  i-unt,  lanto  illos  mandaloruin  scruta* 
torcs  amplius  efl^eceruni. 

D  Ycrs.  70.  Coagutatum  ett  ticut  lac  cor  corvm;  ego 
vero  legem  tuam  meditatut  tum,  Coagulatum  et  in  bono 
et  in  inalo  ponitur:  in  bono,  sicut  in  scxagesimo 
septiino  psaluio  jain  dictuin  cst :  Mont  coagulatut^ 
mont  pinguis  (Ptal,  lxvh,  17);  bicant>>m  in  malo 
dictuni  dcbemiis  accipere :  nam  iniqnitatem  tnper» 
borum^  quani  superius  multiplicatam  supra  se  fiiisse 
leslalus  est,  vnli  ii:telli{(i  condiiratam,  qu:e  morc 
laclis  in  crassiorcm  snbslantiam  fucrat  impia  deli- 
berationc  consiricta.  Lacdictum  est  a  liquorc,  quod 
de  iuterna  substantia  naturali  polius  liqiiore  decurrat; 
a  enim  in  t  convertitur,  ut  ainicus,  inimicus,  et  his 
similia.  Sed  quantuin  ilii  in  malo  durescebJinty  tanto 
isie  a  iego  Domini  se  segregare  non  poterat;  ul 


BjQ 


M.  AllRELIl  CASSI0D0R1 


if.otuin  crudelis  obstioalio  pia  perftcvcraniia  viuce-  Jiinullectum  <|ti;Ciebat,  quem  humanitaiis  raiione  iioa- 

poterai  iuvctiirc;  illum  scilicet  purum,  (OiileiiipU*' 
bilem,  dcvolum,  qttem  anle  peccatum  adbuc  Ate 
iucorrupta  simplicilas  possidcbat,  non  i!»tum  de  qii*i 
sibi  homines  videniur  esse  sapieiiles,  ct  pecoribu» 
cx  aliqua  parlc  praeeminere.  Petit  er,$o  inteiieclumf 
ut  Domini  mandata  cognoscal;  qualenus  quein  Adam 
per  inobedicniiam  perdiderat,  cobors  sancta  per  de- 
voiionis  obsequia  mererctur. 

Vers.  74.  Qui  timent  te  videbunt  tne,  et  iteiabuntur^ 
quia  in  vcrbo  tuo  super^peravi.  Pulcherriina  pio  Do« 
mino  causa  miserationis  obiata  est ;  quoniam  si  cui- 
libet  de  sancta  congregalioiie  pra^slilerit,  cuiictorain 
aiiiinos  niagna  bilaritaie  complebit.  Screbal  eiiim 
clementiain  ejus  velle  facere,  quod  fld.  lium  corda 


retur. 

Ycrs.  71.  Bonum  mihi  quod  liumlliasti  me,  ut  dis- 
ccrem  juslificatianch  tuns,  Donum  diccbat  sibi  quod 
iroeiiis  sx^vicmibus  subdcbaiur,  non  prxseiilia  cogi- 
t;ms,  scd  lutura  dcsidcraiis.  Coepcrai  ciiim  de  illa 
duli-cdinc  ^ustare,  qux  oinnes  suavitatos  probalur 
(  xceJcre.  Ihiiniiitas  enim  ista  Jcriisalcin  tangit  glo- 
r;osa  fjatigia;  nam  sicut  supcrbia  mcrgit  ad  tarta- 
rum,  ita  ista  lollit  ad  coelum.  Isla  quippe  bumiliatio 
quale  prxlium  babcai  coiisequenter  exponilur;  dicit 
cnim,  ut  discerem  jusiificaliones  /«««,  id  csl,  ul  facc- 
rcm  quae  docuidti.  Tunc  euim  perfecte  discitur, 
quando  prxcepia  Doinini  lidel.  aclione  moitstrantur. 

Yers.  72.  Bonum  mihi  tex  oris  tui  super  miltia  auri 


ct  argenii,  Quoiies  in  bac  iiitcra  bonitiitem  meniorat  B  roborarct;  et  potit  talia  in  se  (ieri,  unde  omnium 


cobors  illa  saiictorum,  quam  ideo  frequentcr  peliit, 
quoniam  iitagis  ac  magis  crescebat  ei  dulcedo  boni- 
tatis.  Gousidcremus  autem  vini  isiius  verbi  quod  dicit, 
oris  tuif  non  tam  prophetarum,  uoa  aposto!orum, 
sed  prxcepia  evangelica  sibi  testatur  essc  pretiosis- 
sima,  quse  Cbristi  Domini  sunt  ore  prolata.  Sequitury 
/iOQsuper  miUia  auri  et  argenti,  Aurumetargentum 
cupiditatibus  bominum  videiur  esse  prxcipuum.  Sed 
qiiia  bouitas  illa  comparaiionem  similem  non  poterat 
invenire ,  praemisil,  super  millia ,  quod  inGuitum 
aique  iiicomprebensibile  est ;  ul  auri  argeitti(|ue 
comparatio  tali  adjectione  \ilesccret;  quidquid  eoim 
dixeris,  f"persemper  excedit.  Facia  est  ergo  coni- 
paratio  absque  similitudine,  pretium  sine  modo,  nroor 


devoiio  possit  augeri.  Yidendo  enim  alterius  prxiuia 
proficit  sancta  conscientia,  dum  ad  imltationem  lau- 
d  ihilium  rcrum  proposita  sem{>er  ezenipla  pruU- 
ci:inl.  Addidit  etiam  propter  quid  omnina  dcbeat 
ini|)eirare,  quia  in  verbo,  id  est  in  Christo  Doinino  se 
spcrare  profltetur :  ubi  ounqnam  decipit  spcs,  nec 
poicst  animtis  quasi  caducis  desideriis  eltidi,  qui  io 
tanta  veriiate  incretur  iufigi. 

Vers.  75.  Cognovi,  Domine^  quia  cequitas  judicia^ 
tuo,  et  in  veritate  tua  humiliasti  me.  Cinn  legalur 
alibi,  jti(^;da  tua  abyssus  muUa  (Psal,  xxw,  7)  :  Ei 
iterum,  judicia  Dei  investigabitia  {l{om.  xi,  55). 
quxreiidiim  cst  cur  bic  dixerit  :  Cognovi^  Domine, 
quia  ajquitas  judicia  tua.  Scd  quulies  imincnsum  ai« 


fiine  Gne.  Sic  eniin  dilectio  tanta  indicari  [mss,  A.,  G  que  iucoinprehensibile  legitur,  illud  aeiernuin  judi- 


1^.,  F.,  uidagari]  meruii,   ut  nulla  res  ei  potuissct 
acquari. 

Vers.  73.  —  x  Jotu.  Manus  tux  (ecermt  me  et 
plasmaverunt  me :  da  mihi  inteUectum  ut  discam  man- 
data  tua,  Aii  decimam  ruteram  cobors  gloriosa  pro- 
greditur,  in  qua  pi>tit  iuiellectum  mandaioriim  sibi* 
n»et  dcbere  .concedi,  ut  veracissiinae  vitx  ntunere 
pcrfruatur;  expeteiis  ut  Doinini  roiscricordia  fiat 
immaculatay  ne  possit  in  illa  judlcatione  confund*. 
Si  velimus  igitur  de  hoc  versu  dispuiationes  colli- 
gere,  singulorum  librorum  niag  s  edimus  quantita- 
tein,  quain  aliquid  promissa  brevitate  narrauius.  Sed 
BufGciat  nobis  (pruistante  Doniino)  inteilectum  rei 
compeiidiosis  sensibus  aperire.  Legitur  enim  :  Opera 


ciuni  debemus  accipere,  quod  ex  toto  bic  non  vale- 
mus  advertere.  Istitd  vero  prxsentis  roundi  est, 
quod  se  cognovisse  testatur ;  ut  boininem  animi  la- 
more  peccantem  humiliatuni  corrigat,  et  supplican- 
tcm  sibi  misericordia  diviiia  recipiat.  Quis  enitn  du- 
bilei  summa)  nequitatis  esse  judicium,  ut  qui  per  sii- 
perbiam  deliiiquunt,  devota  humiliiate  purgentur? 
Et  intucre  quia  hic  non  dicil,  credidi,  sed  cognovi, 
id  esc  expertus  sum ;  ut  in  sois  passionibus  aique 
bcneficiis  hanc  se  aequitatem  Doroini  cognovisse 
monstrarel. 

Vers.  76.  Fiat  nunc  misericordia  tua  ut  consotelur 
me,  seeundum  eloquium  tuum  servo  tuo.  Merito  petiit 
misericordiam^  qui  prius  in  humilitate  sua  confessus 


manuum  tuarum  sunt  cceH  {Psal,  ci,  26).  Legitur  ^  fuerat  justa  Domini  fuisse  jndicia.  Nam  inter  aern- 


eliatn  :  Et  aridam  terram  manus  ejus  finxerunt  {Psal, 
xav,  t)).  Idem  et  hic  :  Manus  tuw  (ecerunt  me,  el 
piasmaverunt  me.  Sed  ha*c  omnia  tropice  dicta  sunt. 
Nam  manus  habere  corporeum  est.  Si  vero  proprie- 
tatem  operationis  Dominicx  velis  adverterc,  au  li : 
Dixilf  ei  facta  iunt;  mandavit,  et  creata  sunt  (Psai. 
cxLViii,  5).  Utiapropter  operaiionis  ejus  virtus  hu- 
inano  more  manus  vocantur,  pcr  quas  nos  consueu- 
mus  0|>erari.  Fecerunt  autem,  quidam  volunt  ad  ani- 
inam  pertiitere;  plasmaverunt  ad  corpus,  quod  de 
limo  terrae  cognoscitur  fuisse  formaiuin.  Jnsla  voce 
factura  sua  clainat  Auctori :  Da  mihi  inteUectumf  a 
^o  cogimcor  esse  plasroata.  Sed  perquirel  qualem 


mnas  multiplices  et  saeva  ceriamiiia  tormeutorura 
consoialricein  rerum  istarum  misericordiam  petii :  ut 
adversitates  saeculi  ferre  potuissei,  quas  sibi  ad  pur« 
gationero  viiiorum  proficue  noverat  coulributas.  Non 
enim  auferri  sibi  talia  postuia? it,  sed  fn  eis  se  expe- 
tit  consolari.  Consolatio  eniro  est,  quando  miseria- 
rum  patientiam  donat,  lormenta  sx^a  reiemperal, 
etafnicti  animi  moerores  beatitudinis  proinissione 
confortat.  Sequitur,  secundum  etoquiun  tuum  servo 
tuj,  A  comrouni  subjunge,  /Soi,  id  est  secundum  llr 
lam  promissionem  qua  spopondii  in  Evangelio  se 
tribulaios  in  passionibus  miniine  reliclurum. 
Vers.  77.  Vemant  mihi  misiratknm  twm^  eiviutm; 


EXrOSmO  IN  PSALTUtltM.  rSAL.  CXVUL  m 

^«M  kx  tua  medUatio  mta  csi.  SufOcienter  eiprci-  A  itimonia  tua;  quos  leclio  quidcni  diviiia  jam  inibuil. 


ttuni  est  c|uid  per  niisericordiain  Domiui  consequa- 
iiiur»  viiaw  scilicel  xleruaui.  Nam  cuin  islud  sibi  di- 
t:crcl  esse  Iribuendum,  po^ilulavil  ut  veraciier  vivere 
iiierereiur;  quia  soia  illa  bene  diciiur  vita,  quam 
11  ec  niolestia  ulla  sollicitat,  nec  mors  suspccla  con- 
iiistat ;  de  qua  iii  Cvaiigelio  dictum  cst :  Si  vis  venire 
adiiiam^  serva  mandata(MitUh.  xix^  17).  Nec  luo- 
veat  quod  non  addidit  aeternam ;  tauta  est  eniin  vis 
ejus  nouiiiiis,  ut  cuiu  sola  viia  dicitur,  aeterna  potius 
ftcutiatur.  llanc  ergo  vitam  dicit  se  debere  proiue- 
reri,  quia  meditaiio  ejus  bonis  moustrabatur  operi- 
bas  occupala.  Nain  meditationem  biciion  solam  acci- 
pias  leciioneni,  ^ed  magis  opera  legis.  Non  auiem 
pcr  istam  solam  meditattonem  beati  efHciniur,  quje 


sed  iiecdum  opera  saluiaris  inslruxit.  ConvertaiUwr 
enim  de  perfeitis  nou  puterat  dici»  qui  ct  lectiooe 
sacra,  ei  pia  operaiione  fulgebant. 

Yers.  80.  Ftal  cor  meum  immaculntum  in  tuisju' 
slificaiionibut^  ut  non  confuudar.  Cor  suum  immaci^ 
latum  pelii  fieri  pecealotum  reinissioue,  non  mcrili 
qualilaie.  Nam  sicut  in  principio  psaliui  diciuui  est: 
Cui  pecculuni  suuin  diiniilitur,  sine  dubilatione  muD- 
dalur;  ncc  poiest  illam  siolain  induere  nuptialein, 
iii^i  qui  per  divinaiu  gratiam  indulgenli»  meruit  ae- 
ci|>ere  puritaieiu.  Ibi  eniin  solus  illc  non  confundi- 
tur,  cui  peccaia  doDaiitur.  Et  inlende  quod  post  fir« 
tules  exiuiias  cliorus  ille  sanctoruin  cor  suum  imma'' 
culaium  fieri  deprecatur,  ut  nullus  honiinuni  prxsu- 


lcctionis  repetilione  tractatur ,  ilU   eniin  meditatio  ^  nieret,  quod  solam  Gbrisii  poinini  babuisse  certuui 


ticatos  facitt  quae  operibus  sauciis  coeloruin  regna 
c«)nquirit,  sicut  Apostolus  dicit :  Non  enim  auditoree 
if§it  jttiti  sunt  apud  Deum,  sed  (actores  legis  justifi' 
cabuutur  (Rom.  ii,  15). 

Ycrs.  78.  Coufunduntur  superbi,  quia  injusle  [ms. 
G.  ct  cd.,  injus'i\  iniquitatem  fecerunt  in  me;  ego  au^ 
iem  exircebor  in  tnandatis  tuis.  Non  convenit  plebi 
6 11  cte  in  adversarios  suus  maicdiclionis  voto  [mss, 
A,^  B,y  F.,  uioiuj  prosilire,  cuui  ipse  dicat :  Diligite 
uiimicos  vestros^  et  orate  pro  caluinnianiibus  vobis 
{Matth.  V,  44).  Ipse  quoque  subjecit,  ego  autem  exer- 
eebor  in  mundaiis  (til«,  ut  nibil  eum  coiilra  rcgulani 
fecisse  cognosccres.  Sed,  confundantur,  ad  eiuenda- 
lionem  pertinet,  non  ad  suppliciuin  seiupiiernum. 


est  sanctitutem.  Nain  qui  confessus  fuerat  manibus 
se  Doniiiii  facluin  atque  plasmatum,  qui  huuiiiiaiuui 
juste  se  dixerat  ad  creberriinas  passioncs,  qui  exer- 
cilatusestin  mandatis  Domiui,  in  ejus  quoque  lega 
meditalus,  n<in  audet  dicere  immaculatum  cor  sibi 
essc ;  sed  petit  ut  fiat  quod  necduin  in  illa  resurre- 
ctioue  pcrceperat,  ubi  audiluri  suiit  :  Yenite,  benedi" 
cli  Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vobit  paralum 
est  ab  initio  muhdi  (Malih,  xxv,  54),  ctc.  Et  vide 
qucinadinwduin  uuum  vcrbuiu  divcrsis  catisis  adbi- 
biiuiuesl.  Supra  pctiit  iuipios  dcbe^e  coufundi,  ul 
corrigaiitur ;  se  vero  poslulat  non  debere  confundi» 
ut  interituui  dainnatiouis  evadau 
Yers.  81.— XI.  Capb.  Defecit  in  salutare  tuum 


Tunc  enim  conscientia  peccantis  beue  confunditury  Q  anima  mca^  et  in,ierbum  tuum  speravi  [inss.  A.,  B«, 


quando  mala  prisiina  propria  voluntate  dauiuaniur  : 
et  incipit  odisse  quod  videbaiur  ante  diligerc.  Istud 
ftlO  ^'"'^  ^^^^  proveuire  superbis,  ne  diutius  bac- 
cbari  ausibus  [mss,  A,  D„  F.,  usibus]  videantur  iU 
licitis.  Sequitur  causa  probabilis  quare  sup^rbi  de- 
beaiit  cenfundi ;  scilicet,  quia  injuste  iniquitatem  fece- 
runtin  me.  Uuidenim  injustius  dici  potest,  quam  eos 
vd!e  persequi  qui  mandatis  videbantur  sacratissimis 
occiipari?  Sequitur,  ego  autemexercebor  in  mandatis 
iuis.  Contra  insidias  inimicorum  et  buperbiam  pi^ae- 
lumida  se  iiiiquitate  jactantem,  ponit  salutarc  rcme- 
dium,  exercilium  utique  mandatorum.  Non  eiiim  ad- 
versus  perfidos  et  crudeles  aliqua  obluctatione  pu- 
giiavity  aut  verboruin  litigiosa  conteiitione  se  mi- 


F.,  supersperavi],  IJndcciiuam  littcram  percgrinus  iu 
hac  terra  popuius  decantat,  iu  qua  niinium  dcside- 
riuui  suum  iii  adventu  Domini  feliciter  conliietur. 
Enumerat  quoque  quantas  superborum  insecutionM 
pertulerit.  Ad  posireinum  peiit  ut  in  mandatis  Do- 
mini  ipsius  muiiere  perscveret.  Dcfcctus  et  pro  fiiie 
alicujus  rei  dicilur,  ut  est  iliud  :  Inimiei  defecerwH 
framem  in  finem  (Psat.  ix,  7).  Nonnunquam  ponilur 
et  pro  desiderii  nimiclate  declarjuda,  ut  est  iilud  : 
Concupivit  et  deficit  anima  mea  in  atria  Domini(Psal» 
Lxxxiii,  5).  Idem  et  bic  sancla  congregatio  defecitu 
dicit  animam  suam  iii  Domiiii  Salvaloris  ardentissi- 
inam  cbaritatem.  Mos  enim  isie  humauiiatis  est»  ul 
qaod  oiimino  concupi^cimus,  in  eo  lassari  ac  deficere 


scuit;  sed  lanquam   vento    flabili    dictis  inanibus  D  videamur,  quando  dilatione  suspensi,  ad  vota  nosira 


verberatus,  propositum  suum  quieta  menie  perage- 
iKit,  ot  iiide  magis  adversarii  celerius  caderent,  duin 
iiullis  eis  bumanis  viribus  restiiisset.  Quod  palicn- 
li:e  genus  ornat  sine  dubio  Cbristianos. 

Yers.  79.  Convertanlur  ad  me  gui  timent  te^  et  qui 
noverunt  te^timonia  lua.  Ad  disiingueiidas  pcrsonas 
propria  verba  siguata  sunt.  Supra  enim  de  superbis 
il.ctuin  est,  confundantur;  bic  autem  de  incipientibus 
dlcitcr,  Convertuntur  ad  m«,  id  est  ad  le.  Ad  Doini- 
n-ioi  enini  l»cne  iutelligitur  converti^  qui  in  Ccclesia- 
i^tica  ccBpit  congregatiotie  versari ;  illi  scilicet  qui 
jani  timcre  coeperaiit,  sed  nondum  fueraut  tola  men- 
lis  imeutiooe  couvcrsi.  Addidit,  et  qui  naverunt  te- 


pervcnire  nou  possurous.  Ut  si  cbarissimum  liliuui 
clementissiiiius  pater  longa  exspeclatione  dilatuui 
anima  fesiinaote  sustineat,  si  uxor  castisslma  dui- 
cissimum  maritum,  nonne  amore  fatigante  deiiciuul, 
quos  videre  desideraiiter  exposcuut?  Quapropter 
Defccit  anima  mea^  siguificat,  lassata  est  alque  fati« 
gaia;  quod  per  nimia  solet  desideria  piovenire. 
Coiisidereinus  ergo  sanctissinii  desiderii  magnitudi- 
nein,  laiita  se  nientis  iuteniione  fatigassc,  ut  usque 
ad  dercctuin  felicissiinum  pcrveniret.  Sed  ne  defe- 
ctus  iste  iidei  videretur  occasus,  In  salutare  se  defg- 
cisic  dicii,  quod  Hebrasa  lingiia  dicitur  Jesus.  Ct  iie 
aliquis  ita  scntiendum  (orsliau  iUV^Vux^v^  ^^^d^ii^  fX 


m 


M.  AIRELII  CASSIODORf 


S6I 


inverbum  tuum  gperavi^  id  est  in  unigenitum  Filium,  A  qunndo  mundus  iste  finietar,  ut  de  persecutoribas,. 


qu!  est  Dei  virtus  el  Dei  sapientia  (I  Cor,  i,  2i),  de 
quoet  alibi  legitur  :  Verbum  caro  faclum  e$t^  ei  habi- 
tatit  in  ttobis  (Joan.  i,  ii). 

Vers.  82.  Defecerunl  oeuli  mei  in  eloquium  tnum^ 
dicentes  :  Quando  contolaberii  me.  Repetilur  saluta- 
ils  et  confirmatiTa  defeclio,  q'\9i  non  ab  infirmitato 
nientis  venit,  sed  a  gloriosa  poiius  animi  viriuta  de" 
scendit.  Supra  enim  dixit,  nimio  desidcrio  Domini 
Snlvatoris,  defecisse  animam  ^mm ;  nunc  oculoi  cor- 
dis  tali  ambitioue  defecisse  commemorat.  Ipsi  enim 
sunl  qui  interius  loqui  possunt,  sicul  scriplum  est : 
Ctamavi  in  toto  corde  meo,  exaudi  me^  Domine,  Nam 
cuni  lingua  loqui  soleat,  hic  legitur  oculos  di.tisse : 
Qiiando  consolaberis  me,  Gonstat  ergo  oculos  istos 


id  est  diabolo  cum  ministris  \mss.  A.,  fi.,  F.,  dia- 
bolicis  ministris]  prxparata  ultio  compleatur ;  hoq 
quia  vita*  su%  temitu^t  volcbat  agnoscero  :  sed  eelc* 
ritatem  futuri  judicii  postuliibnt ,  in  quo  jam  beatis 
erit  reqnies ,  ei  gaudium  sine  fine  mansurum.  Ilo- 
vere  autem  potest ,  quare  finem  sxculi  desideravll 
agnoscere ,  cum  legatur  in  Actibus  :ipostolorum  : 
fion  est  vestrum  scire  tempora  vel  momenta  qute  Pater 
posuit  in  sua  potestate  (Act.  i,  7)?  Primum,  quia  ei 
discipuli  hanc  rem  interrogaverunt  Dominum  Ghri- 
stum ;  et  congruam  fuit »  ut  in  typo  apostoloruin  , 
qood  dicturi  erant,  cohors  sancta  loquerelur.  Deiii- 
de,  sic  inlelligendum  est :  quia  finem  inalorum  bev- 
tu8  popuhis  expetebal,  quem  nisi  post  roundi  istius 


csse  intellectuales,  id  est  lumina  cordis  [mss.  i4.,  B.,  B  terminum  videre  non  potcrat. 


luminaria]  intrinseca,  quai  Domino  efficaciter  suppli- 
cant  et  silentioso  quodam  sermone  proclamant.  Ocu-' 
los  aiiquid  dicere,  non  est  communis  aut  usitaia  lo- 
cutio ;  sed  istum  compositionis  modum  Scripturae  di- 
▼toac  necesse  est  ut  proprium  esse  fateamur.  Et  re- 
Bpice  vim  syllabae :  In  eloquio  di\it,  non  ab  eloquio. 
Dtificere  enim  ab  eloquio  Domini.  toiius  boni  revera 
privatio  est ;  nnm  in  eloquio  ejus  deficere^  semper 
nugere  est.  Tandiu  enim  se  dicit  defecturo  istum  rb- 
bustissimum  pertulisse,  donec  exspectata  incarnatio 
Domini  cordis  aspectibus  appareret.  Unde  evidenter 
Bgnoscimus  juslos  viros,  etsi  carnalibus  oculis  ad- 
vcntum  Domini  non  viderint,  fiJei  lumino  ab  eis 
somper  iniuitum;  sicul  et  ipse  Dominus  discipulis 


Yers.  85.  Narraverunt  mihi  iniqui  fabulationes ,  $ed 
non  ut  lex  tua,  Domine  [Domine  abcst  a  mss.  A.,  B.« 
F.].  Iniqui  sunt  evidcnter  hxretici,  vel  Juddei,  quo- 
rum  perversa  loquacitas  nescio  quas  sibi  narrare  vi« 
dctur  ineptias,  quando  relicto  ordine  veritatis  ,  in- 
Tentionibus  probantur  studere  falsissimls.  IIxc  suiii 
a  lege  Domini  omnino  discrepantia,  quando  illa  vc- 
ritatem  docerit,  isti  nituntur  suadere  fallacias.  In- 
telligite,  dementes,  qui  a  veritate  «aiholica  discedi- 
tis,  dogmaia  vestra  inanibud  fabulis  comparata.  C«i 
vos  placere  [tfd.,  complacere]  creditis,  cuni  a  Spiriin 
sancto  notatos  vos  tali  nomine  seiilialis? 

Vers.  86.  Omnia  mandaia  tua  veritas  :  iniqtd  pme* 
cuti  sunt  me^  adjuva  me.  Gontra  illud  quod  de  hxre- 


f^.iis  in  Evaiigclio  dicit :  Abraham  cupivit  vidcre  diem  G  ticis  diiit  :  Narraverunl  mihi  iniqui  fabulaiiones ;  hic 


vieum,  vidit,  et  gavisus  est  (Joan.  viii,  56). 

Vers.  85.  Quia  factus  sum  sieut  uter  in  pruina  :  ju- 
st  ficationes  tuas  non  sum  obtitus.  Quoniam  superius 
se  petiverat  consolandum ;  nunc  causam  reddit  cnr 
illis  Dominus  debeat  subvenire.  Uter  in  pruina  nativo 
calore  desertus,  glaciali  rigore  contraliitur,  sic  cor- 
1 118  snnctorum  Incentivo  vitiorum  calore  vacuatum, 
bnneficio  conversionis  attrahitur;  et  cum  sic  fuerit 
folici  sorie  roaceratum,  proveniL  quod  seqoitur,  ut 
iusiificationes  Domini  possit  nuilatenus  oblivisci. 
lUer  eiiim  corpus  mortale  significat,  pruina  benefi- 
cium  411  conversionis  [mss.  A.,  fi.,  F.,  conversa- 
tionis]  osiendii,  per  quam  evenit,  ut  caro  nosira  ia- 
sciviens  afflictione  poenitentiae  contrahatur.  Tantum 


profitetur  omnia  mandata  Domini  esse  veritatem.  Ve- 
ritas  enim  verum  loquitur  ;  sed  perfidi  eam  quibus- 
dam  nebulisobcxcareconiendunt.Sequiturenim,  tfti- 
quipersecuti  suni  me,  scilicet  jubendo  perversa,  f.ilsa 
suadendo ,  et  quocunque  modo  persequentiuin  gras- 
sari  solel  iniquiias.  Adjecit,  adjuva  me,  quasi  cod« 
tra  iinmancm  belluam,  bosiem  crudelissimun:^  leo* 
nem  saevum,  et  cxtera  quae  nos  vitare  saspicio  for« 
midolosa  compellit. 

Vers.  87.  Paulo  minu»  consummaverunt  me  in  terra : 
ego  autem  non  dereiiqui  mandata  tua  Cum  dicit :  Pau" 
lo  minus  consummavertint  me,  et  nimietatem  perseco- 
tionis  ostendit,  et  se  tamen  non  defecisse  Domini 
munere  declai*avit.  Verbum  aulem  consummaverunt. 


enim  crescit  calor  fidei,  qu^^ntum  de  flamma  subtra-  D  ^^  perfeciionem  significat  et  defeclum  ;  ut  si  vim  rei 


ctiim  fuerit  corporali.  Sed  uter  iste  beatorum  est, 
qui  animam  confitentem  de  propria  facit  contritione 
proficere.  Nec  xstimes  indecorum  vivos  homiues 
ii/rt6uf  comparatos,  cum  Dominus  in  Evangelin  di- 
C;it  de  prxdicatione  fidei  locuturus  :  Nemo  mittit  vi- 
nvm  novum  in  utres  veteres^  alioquin  rumpnntur  utres^ 
et  vinum  e/funditur,  et  ntres  peribunt;  scd  vinum  no- 
vum  in  utres  novos  mittunt^  et  ambo  contervabuntur 
(Matth.  IX,  i7). 

Vers.  84.  Quot  sunt  diesservi  tui  [ed.,  servo  tuo]  : 
if^unndo  facies  de  persequentibus  me  judicium?  Sciens 
s.inctoriim  coetuft  usque  ad  finem  sseculi  tentationi- 
////5  diabolici$  membrsi  Domiui  subjaccre,  interrogat 


diligenter  intendas  ,  magis  eos  perfectos  fuisse  eo- 
gnosces,  sicut  Evangelium  dicit :  Cousummatum  est^ 
id  e$t  perfectum  est :  Ei  hoec  dicens^  emisit  spiritum 
(Joan.  XIX,  59).  Si  vero  strages  morieniium  cogites, 
pcne  eonsnmmntos  immisericorditer  .isiimabis.  In 
terra,  in  hoc  s.tcuIo,  ubi  martyies  perlulerunt.  Ad- 
didil,  cgo  auiem  non  dtreliqui  mandata  tna;  scilicct 
ut  usqiie  ad  finem  ejus  constantia  perveniret ,  sicut 
legitur  :  Qui  perseveraverit  usque  in  finem  ,  Idc  $alvu» 
erit  {Matth.  x,22). 

Vers.  88.  Secundum  misericordiam  tunm  vivifica 
ftie,  et  custodiam  testimonia  ori$  tui.  Post  desiderium 
singulare  Domini  Salvatoris ,  post  afflictioncm  oor- 


865  EXrOSmO  IN  rSA!.TFJ;  liM.  PSAL.  cxviii.  m 

poris  ulris  simil  ludine  dcclaraiam ;  posl  glorios:!  A  saculum  in  pairiarcliis ,  nec  socundum  in  aposlolii 


Mipplicia  pa^sionum  viJelur  peierc  se  vivificari,  lan- 

i;uam  adliuc  iion  vivat;  el  custoditxrum  se  lestitnonia 

on«  Domini  pollicelur ,   velui  a.lliuc  non  cu^iodlu. 

Snl  vicipca  mc  di^^il,  in  illa  me  :elerna  vila  ronsiilue, 

tibi  «aiiclis  viia  esl,  quia  nula  ronir.«riclale  pulan- 

lur.  Quod  auiem  dixit,  cusiodi  m  tesiimonia  oris  lui ; 

iion  quia  in  prxseiiii  iiO:i  custodicbat,  sed  usque  ad 

(inem  vitu;  sux  adjuvante  Doniino  ciistodituruin  se 

tilia  pr.  miliebal.  Sive,  ul  quibusdain  placei,  saucto- 

rumvox  estqui  martyriuin  dtjsideiabani,  qui  paulo 

ante  dixenint  :  Iniqui  prtecuti  tunt  wi',  adjuva  me  ; 

i^equiiur  eliam  ,  pauto  minus  con-^ummaveruni  4ne  in 

terra;  idoque  addcsiderium  niartyiii  astinianl  esse 

referenduin.   Ipsi  cnim  vivificari  sc  pntebant  morte 


vel  credere  vel  pcrmancrc  potuissei.  Naro  si  hoc  ad 

tcrram  referas  iiniver>alein  ,  (\\\x  uiirabili  niole  le* 

gitur  esse  suspensa ,  quemadmoiluin  cam  dtcaraus 

pcrmniiere,  qiiam  inutaniium  tit  ooeluui  lectio  diviiia 
conlirinai? 

Vers.  IH.  Ordinalione  tua  pers^vcrat  dics ,  qnoniam 

cmnia  serviunt  tibi,  Quotiessiiigulari  iiumerorfiw  po- 

niiur,  venlurus  ille  sigMidcatur,  qui  uiius  aique  aeter- 

nus  est  et  non  haliet  noctcm  :  de  quo  srriptum  est : 

Eteril  ilUs  Dominus  lumcn  asternum  (hn,  lx  ,  19). 

Et  no  qnis  de  lanto  miraculo  crederct  di>i|)Uiandum« 

adilidit  \cd.,  adjciitl,  omnia  servire  Crcatori,  qui  pro 

sin  voluntalc  ct  tcmporalia  ei  aeterna  disponit.  Po* 

test  autciii  de  inrulelilius  nonnulla  qnassii  >  oboriri , 

qiii  non  \identor  servire  Doniiiio,  quando  ab  cjiis  dc- 


gloriosa,  ulaiiiiitendo  pro  fide  hanc  vitam  .  mcrca-  B  volionc  discroti  sunt.  Sod  el  ip^i  servlunt  cum  judi- 

•     .    r. .  ^»    -   ....•:..«  «««;_  ...        ....  .         .       .  • 


rcnlur  retiuioin  stinpiternam ;  ct  Hinc  potius  acci- 
perent  honorcs  xtcrnos  ,  cum  eos  pcrfi  Ji  credcbant 
esse  consuuipios.  Goiisiderans  lanicn  iiiibeciUiiaies 
bumanas,  i..tud  dicil  secundum  miiencodiam  Domini 
tribuendum,  qtii  morlua  vivificat ,  el  imbcciiia  con- 
firmat. 

Yers.  89— XII.  Lamkd,  In  oeternum ,  DonAne ,  rrr- 
bum  tuum  permanet  in  cof.lo.  Ad  iluodecimam  lilt*Tain 
plebs  cceIi'Stis  advenii,  in  qiia  virluiem  Domini  facla- 
qiie^ilcscribens,  dicit  omnia  tejuporalia  finein  posse 
siiscipcre ;  mandata  vero  cjiis  nequaquam  tcrininum 
ret>erire.  Sel  quoni:im  superius dixei at :  Vaulo minus 
consutnmacerunl  me  in  tena  ,  admiralus  potentiam 
Domini,  qui  non  pcrmiitit  slalum  Ecclcsi;c  quainvis 


cantur ;  noii  eniin  libcr  diiniiiitur,  qui  |Minicndus  osse 
n:oi>siralur.  Sivc  ,  omnia  ^  intelligeie  debcmus  dc 
quibus  lo<|Uc!)atiir,  qiiibus  dics  pcrpetuii!»  erit ;  qu.a 
iiifideliiatis  tenebr.^^s  iiull>)  temporc  patiiintur. 

Vers.  92.  ^'isi  quod  ix  tua  meditatio  mea  cst,  tune 
fortc  priissem  in  humil  tate  mca,  Kiii  bciteiiri:!  le- 
galis  nicdilalionis  habni  sel,  iit  pocni<  non  cederet, 
ct  consiaiitiam  fidei  periculorum  despectione  serva- 
rct,  inier  calamitaics  quas  perpessus  cst ,  asserit  so 
pi-rirc  posuissc;  iit  intelligamiis  quantuin  nobis  pm- 
siet  meditat  0  lefjis,  qiia^  poluit  a  lain  ingentibus  ii- 
bcrnre  periculis.  Mcdiatio  quippc  lcgis  est  llla  qnn 
prxccpil  v«  I  cogilare,  vel  facerc;  ut  iiilcrlore  qiiasi 
consiliario  [msi,  A,,  D,y  F.,  cousolatorio]  rorniaius, 


atioci  pcrsecutioneconsumi,  pia  cxclamalione  pro- C  saevienlia   tormenta  supcrarc  possit  intrepidos.   hi 


siluit  dicens  :  in  coelo  verbum  Domiui  permanere  ;  iJ 
est,  in  unoqiioque  sancio  ,  quos  dc  murte  fucit  vi- 
vere,  cl  de  tribulatioue  gaiiderc,  qui  niand..tis  ej:is 
pia  humililate  famulan  ur.  Est  eniin  in  illis  coelum  , 
qtii  se  convers.ttionc  eoelesli  traclare  noscuiitur  : 
sive  in  an;ciis  ,  el  archangelis  ,  virtutiLusque  coeic- 
stibos,  quas  pro  sineeritate  voluntatis  suse  sancta 
niajestas  inliahitat.  Manet  enini  in  eis  sompcr  Yer- 
bum;  quoniaui  et  ilil  jugiter  in  iniiiistcrio  dominico 
tirintssiina  dcliberalioiie  consistunt.  Yeruni  hic  ali- 
qui  nonnullarn  laciu  it  quuistioiicm,  queinadmodum, 
/n  a^ternum  Verbum  psrmaneat  in  cotlo,  cum  ip  e  di- 
cat :  Ccclum  et  terra  transibunt ,  verba  autcm  mea  non 
praierihunl  (Luc.  xxi,  35).  Sed  quamvis  ista  muten- 


humilitate  vero  sua,  in  arQictionibus  dicit ,  quas  pia 
intentione  toleravit  :  a  quihus  se  gaudct  crcpitim , 
quando  ad  sanetum  mcruit  pcrvenirc  niariyriuni, 
numilitas  cnim  ct  necessitate  subitur  ,  et  voluntalc 
siiscipitur;  illani  s<istinent  criminuin  rei,  istam 
cxercent  puriiatc  sancti.isiiiii. 

Ycrs.  95.  In  wternum  non  oblivlscar  justificatiO' 
nes  tuns ,  quia  in  ipsis  viiificasti  mc,  Dcvotionem 
promiitit  absolute  post  dona ,  quae  Domini  meruk 
impclrarc  ctcmciitia.  Possuni  alia  niemoria  rortasse 

decidere;   bcnefiiiuro  autem  niillus  fidelium  oblivi- 

• 

scitur,  in  quo  vita  prxsiatur.  Quapropler  neceste 
fuerat  illarum  justificationnm  seinper  esse  memorem, 
a  q  libus  viiale  niun.is  noscitur  ai  ccpisse.  Jusf^fica- 


lur,  in  ccelo  pcrmanet  verbum ,  quia  oninia  coelcstia  D  Hones  aulem  ^unt  (sicut  j  im  supra  di<  tum  esl)  per 

•  .  -•  . •_.«_.!!l !.*._.  •  •.11  .  i».  •  .<.  .. 


dignatione  su:c  majestaiis  i:ihabitat. 

Vcrs.  90.  In  scpculum  sacuH  veriias  tua  :  fandasii 
terram^  et  permanet,  Jn  sceculum  i/rru//,  tcropora  si- 
gnilicat  in  quibus  duo  populi ,  Domino  prxsiante  , 
crediderunt;  quorum  unus  est  legis  et.prophctarum, 
alius  cvangeliorum  ct  apostolorum,  in  quibus  c»t  Vc- 
riias,  id  cst  ipse  Dominus  Ghristuo",  qui  cis  ct  donavit 
credcre,  et  in  rundamenlo  412  ^'^^^^  permanere.  Sed 
cur  istis  saicilis  voilas  iion  defucrit  conscqucnter 
Gxponit,  dicc  s  :  Fundasti  tcrram  ct  permanel,  Quod 
nie'ius  de  sanctis  hominibus  datur  inteHigi ,  qui  sic 
fundati  sunt,  tit  in  Christi  Domini  credulitate  per- 
tuaneaot;  quoniaji  si  ijisc  iion   fundasset^  ncc  pr  us 


lemporales  causas  intcllectus  futur.irum  signiilcatio» 
num;  qiwwl  occidebatur  agnus  immhculatus  iii  Pa- 
scha;  quod  niare  Kubrum  iter  pra'buit  ad  sahiiem; 
quod  popiilus  lerram  repromissionis  pcr  Jcsuiii  Nave 
introniissus  aecepil.  ILcc  eiiim  omnia  vcnturjp  per- 
feclioui  cotistai  indicia  praeslilisse.  llas  crgo  jiuli/f- 
cationes  nou  dfbeinus  ullaleniis  oblivitci,  qiias  nobi^ 
dAex  primordia  prxslitcrunt.  Nemo  enim  poiest  per- 
fcctc  gratiatn  donaiionis  a^inoscere,  nisi  et  initia  ni' 
rnin  nicinin'Tit,  cur  visa  sint  inchoasse.'  • 

Vers.  94.  Tuus  sum  ego^  salium  me  fact  quoniam 
justificationes  tuas  eiquitivi  (J*sal,  xxui,  |  j.  Cuui  le* 
galur  :  Domini  est  terra ,  ct  plenitudo  eius^  orbit  ter* 


867 


M.  ALRF.LU  CASSIODORI 


m 


ramffi,  et  unmni  qni  habitanl  tn  eo^  chonis  isle  iio-  A  siiil  n}mi$ ,  scilicel  significans  chitriiatt^m,  qiiain  cliea 


scio  qua  Domini  specialis  graliap  remiincralione  con- 
fi<}ens,  ait :  Tuus  sum  ego,  Tuus  enim  ittm,  non  ille 
polcst  ▼ere  diccre,  qni  aliqna  se  cognoscitiir  ohsce- 
nitate  Iraciare.  Vilioruin  quippe  servus  Dominum 
uon  mcrelur  hahcre  snntlorum.  Aposlolus  enim  Pau- 
lus  non  impiulenlcr  [ms.  F.,  priidenlor]  hac  voce 
poiuit  uli,  qui  claiiiabat  :  Mihi  vivere  Christus  esi,  H 
mori  luerum  (Philip,  u  ^*)'»  el  *»J*"<*  •  Vivo  jam  non 
ego^  vivH  autem  in  me  Christus  {GaL  ii,  20);  el  hts 
siinilia.  Illud  quoque  consideraiidum  e>t ,  quod  cum 
prorcssus  fueril  se  csse  Domini,  adhuc  pelil  ut  sal- 
ws  fiat^  ulique  in  illa  jiidicatione  fuiura ,  cum  bcalt 
inlromiuuntur  in  rcquicm  sempiternnm.  Scd  qiiare 
isU  salus  petalur  assidue,  subter  adjunxil,  quoniam 


Deiim  haherc  jubemurctproximuin.  N:im  qaid  laliiit 
dici  potest,  quam  quod  universam  legeni  et  cuncto- 
rum  prophotarum  dicia  concliidii?  De  qiia  413  ^ 
Aposiolus  dic  t  :  Charitas  Dei  diffusa  est  in  cordtbmi 
nostris  per  Spirltum  sanclum^  qui  datus  est  nobii 
{Rom,  V,  5). 

Vers.  97.^x111.  Meit.  Quomodo  dilexi  legemtuom^ 
Don}ine?tota  die  meditatio  mea  est,  Populus  befttiis, 
qiii  prophetarum  alqiie  Evangelii  plurima  mcdit;!- 
tione  profecerat,  in  hac  lltiera  introducitur  ad  !o« 
qucndum,:  super  docentcs  se ac  seniores  assereos 
divin»  intellexisse  mandata ;  ct  idco  super  roel  el 
favum  ori  suo  Scripiurarum  divinarnm  tesiatur  pro* 
▼enissc  dulcedinem.  Dicendo,  Quomodo,  promittit  se 


justificationes  tuns  exfiuisivi.  Alii  enim  honorcs  appe-  B  diclurom  quem.idmodum  iegem  Domini  praecipiia  in- 


tunt,  conjugia  quapriinl,mundi  gaudia  coucupiscunt; 
iste  sibi  inxsiimabiles  puUbat  o<sc  divitias,  si  Do- 
mini  justificationes  jugi  siudio  probareiur  cxquirere. 
Pcrscrulandum  esl  quoque,  ciir  istas  jus'ificationes 
toties  rcpetit;  scilicet  ut  Veleris  Tpsiamenli  signi- 

canlins  non  putarct  aliquis  neg>tgendas. 

Vors.  95.  hle  eispectaveruut  peccatores  ut  perderent 
me :  testimonia  tua  intcllcxi.  ETspcctaverunt  ut  per^ 
derenty  ad  illud  respicit,  quod  tnali  sua^ores  blan- 
diendo  agebant,  ut  cjus  animam  prautatis  vulnore 
iauciarenl.  Nam  si  poena  fuissel  pr;rcipitaia ,  non  di- 
ccretur  expcctaverunt  ^  sed  acccieraveEunl.  Gravior 
eslcnimista  pcrscciiiio,  qua;  etcoronain  marlyrii 
suspendit,  et  rooitem  animse  suadere  non  dcsinit.  Sed 


lenlione  dilexerit.  Dilexit  ergo  lcgem ,  iion  timuii : 
quoniim  per  dilcctionem,  non  per  timorem  miinda« 
num  prxcoptum  Domini  sanctos  viros  decet  operari* 
Plus  enim  acceptum  est  amantem  aliqiiid  facerc', 
quam  solum  infideliter  timentem.  Quomodo  autem 
/ii/ej^r/l ,  consequenler  exponit,  dicens  :  Toia  dii, 
medilatio  mea  est.  Tota  die  continuum  teropu;;  debc* 
mus  accipere ,  sicut  et  alibi  legitur  :  Benedicam  Do' 
minum  in  omni  tempore  :  semper  laus  ejus  in  ore  meo 
(P$al.  xxxiti,  ^).  Sancia  enim  conscicniia  semptT 
hribuit  dieni,  quae  clarificalo  cordc  incredulitatts  te- 
ncbras  ignoravit.  0  indefccta  modiiatio  ,  cu»  sayuli 
istiiis  iion  sufficit  dies !  Et  nl  humanam  fragiliutt 
continu.7^  meditationi  credamas  poiuisse  surficere 


remedio  illa  vitare  potuissct  ostendit;  intelligens  ^  hac  nobis,  ut  opinor,  ralione  constabii;  quoniam 


quo 

cnim  testimonia  Damini,  non  poteral  ad  viiia  nefanda 
perduci.  Unde  clarel  illos  solos  cripi,  qui  a  ?ali  nc- 
riculo  [mss,  A.,  B.,  mariyrio]  Doinini  fucrinl  illu- 
minatione  liberati.  Intellexi  a«iiein,  accipiamus  of  c- 
ritus  sum,  sicul  1n  alio  psalino  dicit  :  Bealus  qui  in- 
teltujit  supcr  egenum  et  pauperem  {Psal.  XL,  2).  Qu'd 
enim  poterat  pauperi  prodesse,  si  cum  lnnluin  egen- 
lem  inlelligcret,  ct  nallo  niuncre  sublov:irit?  Qun- 
propter  iniellecttis  maiidatorum  sancla  operatioct. 
Vers.  96.  Omnis  consummationis  vidi  finem  :  latum 
mandatum  tuum  nimis.  Intraverat  in  diviiias  altitu- 
dinis  Dei  :  vidcr.  t  quod  per  parles  non  polerat  ex- 
plicari  :  ad  posircmum  brevi  sentenlia  quas  fiierant 


quis  quaslibct  causas  respectu  Domini  sub  moderj  - 
tione  disponat,  si  cibos  Kmperanter  acciptat,  i^ 
somnum  convenientcr  capia,  bgem  Domini  medii:^  — 
tur  in  omnilms;  qiioniain  se  honesta  et  probahi^V; 
actione  commendat,  sicut  npo<iiolii9  dicit :  Sive  en' 
manducaii$^  sive  bibitisj  sive  alind  aliquid  facitis^  0199 
nia  in  gloriam  Dei  facite  {1  Cor.  x,  51). 

Vers.  98.  Super  inimicos  meos  prudentem  me  fedsfi 
manda*o  tuo ;  quia  in  ceternum  mihi  est.  Inimici  inle/' 
ligendi  sunt  obsiinaii  Judr.i,  haeretici ,  yel  pagani, 
qui  prxcepia  Domini  aut  minime  intellexernnt,  tut 
ea  pravo  studio  non  probantnr  opcrari.  Supra  islM 
prudentem  se  dicit  efTectum ;  quoniaro  jussa  Doiniii 


diccnda  conclusit ;  profiietur  enim  lolius  consumma-      ^^  dovoius  accepit ,  el  veram  illis  iniegritatem  scr- 
tionis  SQ  vidisse  Jmem.  Consttmmflrio  est  enim  virln- ^  ^^^1^««.  6\  et  ^d.»  vera  illis  integiitaie  servifit]. 


tiim  omnium  completiva  pcrfectio  :  cui  consummatiO' 
nis  Christus  est  finis ;  quem  se  merito  vidisse  dicil ; 
qnoniam  eum  illuminata  mente  lunc  credidii  esso 
venturiim.  Si  auiem  ad  liltcram  hoc  veiis  advcrlcrc, 
potestct  sic  accipi :  quoniam  rebus  s.'ecularibus  ler* 
minus  sempcr  videiur  imposilns;  mandata  en<m 
Domini  non  babcnl  finem ;  quia  lalissima  se  ▼irinlc 
(ti^tenduiit.  Quod  idco  sic  positum  cst,  ut  nec  am- 
bitiones  sneculi  aliqitis  desidcrantcr  expctcret,  qui* 
busfincm  datum  esse  scntirct;  ct  mnndala  Domini 
nimia  feslitiatione  perqnireret ,  qnnc  lalissima  cotn- 
probarcl.  Nec  Tacnt  quod  latum  mandutitm  tnum  po- 


Sed  iinde  factus  prudens  fiierit  super  inimicos  sooSi 
addidit,  mnndato  tuo  :  quoniam  diim  iili  fideliter 
obedivit ,  cnnclos  erranies  sine  dubitatione  tnw- 
scendit.  Ecce  revcra  bealus  honor,  ecce  regnum  bo- 
norum  supcibos  transcendere  ,  potcstatibus  Sffculi 
pr.Tcminere,  ct  in  sancta  humilitate  fixa  menle  con- 
sistcre.  Adjecit ,  qnia  in  wternum  mihi  est;  iJ  c^l 
mandatum  tunm.  Scd  qnncramus  quod  mandat*^ 
ea,  quod  srccnlo  isio  drficiente  permaneat,  scilicc* 
diloclio  Di*i  ci  proxiroi ;  ibi  eniin  ct  Doininum  siip^* 
omnia  diliginius,  et  proximum  qtiemadmodum  ««^ 
pcrfcclissiinc  Junc  amamus.  Merilo  ergo  hoc  ff»*^* 


gQni  Exrosmo  in  rsALXEHiCM.  PSAL.  cxviiL  m 

datum  in  aienmm  sibi  Jiceb.')!  cs-e  scrvaiidiim,  quo  A  tua\.  Ex  hoc  versii  evidenter  npparel,  et  superiof 


Ireiti  sancla  coiiscienti:i  jiigiler  perrruunliir. 

Yers.  91).  SnpeT  omnes  docentes  me  inteUexi :  quia 
icstimonia  tua  meditatio  mea  cst.  Yidclur  a  I  entoruAi 
liumllitale  sanclisbima  discrcpare  ,  si  sii|  cr  Moyseo 
alqiie  proplielas  vel  apo<iiolos  qui  liiccle^iam  Doinini 
iiitegcrrima  fide  dorucruut,  lioc  dictuin  vernuiis  nd- 
veitci*c.  Sed  intendauius  supcriorciu  vcisum,  cl  oni- 
nis  qoaestio  calumniusa  discedit.  Nou  euim  dixil  su- 
per  patres,  sed  super  inimicos  meoSy  utique  qui  tcgcm 
Domini  prava  inteniione  docuerunt.  Hic  enim  aguit, 
nonreprobat  [ed,^  probat]  magistros;  sciliccl  pliari- 
saeos  desiguaus,  qui  sc  ad  litteram  ieneules  ,  spiri- 
tcialem  inlelligentiam  negligebant;  quos  et  noiuinus 
in  Evangelio  frcquenicr  arguit;  sed  cor  eorum  lapi* 


illos  dictos  ininiicos  qul  le^cm  Doniiiii  nesciebant  ^ 
et  doctorcs  impcriiiaR  catcitaic  dcientos,  et  seniore^i 
noii  iiahuisse  gravissimnm  fidci  nrmilntem ,  qiiando 
se  dicil  ab  omni  via  mala  ipsorum  pedcs  suos  prohi* 
buisse,  ne  eorum  poluisset  pcrversititc  subverti.  Il!a 
est  enim  certior  explanatio,  quando  se  ipsa  corusco 
similis  declarat  aucturitas.  Sed  vidcarous  qiiid  nohis 
istius  versus  verba  «parluriant.  Ab  omni  via  mala , 
signinoat  haereticorum  pravas  et  pcssiroas  suasioncfv 
quibiis  illi  exi  iabili  dulcedinc  blandiuutur.  Aiididil 
quoque,  prohibui  pcdcs  meos,  qiiasi  desi(ier:uites  illiic 
ire,  ubi  in  alram  foveam  corrucre  potuisfcnt.  Or'.- 
giiialis  siquidcm  peccati  culpa  pronos  nos  traliii  sero- 
per  ad  vitia;  ct  nisi  gratia  Douiini  muniamiir,  41/^ 


cleum  raiionem  vcritaiis  sentire  non  mcruit.  Supra  g  racillime   perversa    suasioue   decipimur.    Illa  est 


lales  igitur  onines  doctorcs  mcrito  cohor:>  I  vange- 
Wca  intellexisfe  se  melius  dicil;  quia  prnvitatibus 
erniin  repudiatis  ,  sinceram  doclrinam  Doniini  Sal- 
vatoris  accepit.  Scd  cur  mcliiis  intellexerit ,  cusam 
designat,  quia  testimonia  tua  meditatio  mea  est.  Illis 
euini  testimonia  Doiniui  non  eranl  meditatio,  qui  per- 
suasionc  falsisslma  lotige  aliud  quam  dictum  fucrat 
sentiebant. 

Yers.  100.  Super  seniores  int.lUxi  :  quia  mandata 
tuii  exquisivi.  Non  est  hic  jartantia  supcrba,  scd  ve- 
riias.  Seniores  dicimus  et  sapientix  maturiiate  prx- 
elari>s,  et  longa  nos  xtatc  precr^denlcs  ;  de  qiii'  us 
ilictnm  esl :  /n'erroflfa  patrcm  tnum,  et  annuntiabit  tibi: 
seniores  tuos,  ct  dicent  tibi  (Deuter.  xxxir,  7).  Diciiiius 


enim  Domino  juvante  salubris  probibitio,  cuin  hoc 
fieri  uon  palimur,  quod  plenum  p»  ricullf  iiive:iitiir. 
Pedes  auiem  nwos,  significnt  mcntis  assciisum,  qu,c 
nos  quodnm  vesiigio  ducit  ad  culpam ,  ei  ad  vias 
mnlascompellit,  nisi  nos  pietas  Divinitaiis  abi^t.axe- 
ril.  Sequilur,  ut  custodiam  verbum  tuum.  Aliier  cnim 
vcrbum  Domini  non  poiuit  cu^lodiri ,  nisi  cuiii  illa 
pestifera  suabio  probatur  cxpulsa ,  sicut  Apo^toliis 
dicit  :  Non  potestis  calicem  Domini  bibere^  ct  cUicem 
da:motiiornm  ;  non  potestis  mensa:  Domin t  partiiipe$ 
esse  e{  mensa  da^moniurum  (/  Cor,  x,  20,  21). 

\ors.  102.  A  juditiis  tuis  non  declinavi,  qwa  tu  /e« 
(jem  posuisli  mihi.  Dcclaravit  i.Iud  quod  superius  di« 
xit :  Ab  omni  viamala  prohibui  pedes  meos^  ulique  ut 


oiiam  senioreSf  a.talc  quidem  inaluros,  sed  viiiorum  Q  cjus  mmme  judicia  dectinaret,  Sic  cniro  pcrfcctu;  bea- 


.'^(rectatione  \ed,,  afTcctione]  levissimos;  sicut  fiieruni 
illi,  de  quibus  iu  F>  angclio  scriptum  esl :  Feceruvl 
sacerdotes  consitium  cum  seniorlbuSj  ut  eum  morti 
tToderent  [Matth.  xxvi,  3,  4).  Tales  niiiic  seniores  di- 
cit,  non  canos  nicnie,  sed  corporc.  Ab  istis  ergo  ipe- 
rito  se  amplius  dicit  intellexisse ,  quando  qucm  illi 
sacrilega  menie  contempserunt ,  iste  suum  vencra- 
batur  aiiciorem.  Frequenter  enim  Scripturas  divinas 
juniorcs  melius  iuteHigunt  senioribus.  Sicut  Jacob 
qni  se  ad  bencdicendum  pra'buit  et  germano  suo 
prtuiissumrructuin  priinae  bencdiclionis  ac  cpit.  Sic* 
ut  Sainucl  melius  lleli  sacerdotc;  vel  Daiiiel  me* 
lins  falsis  senioribiis,  quos  ipse  Spiriui  Dci  plenus 
morte  damnnvit.  Melius  utique  inlcllexii  populus 


titudinis  intigritas  c>:sioditur,  quando  hxreticorum 
iniquitis  pcrversa  respuilur.  Ajudiciis  ergo  iuis  liicil^ 
id  est  qux  tua  voluntas  sancta  constituit,  et  vivemli 
nobis  regulam  dcdil.  Ab  eis  uiique  non  dccllnare,  boc 
est  iii  via  recta  consi  tere ;  hoc  est  ad  coeloniui  gau- 
dia  pervenirc.  Sequilur  causa  probabilis,  quia  tu 
legem  poswsti  mihi.  Ciim  lcgem  pcr  Moy«eiu  Dominut 
dederit,  eamqiie  jusserit  inviulabilitcr  observari,  non 
incongrue  hic  Evangelium  intelligimus  cum  dicit  : 
Tu  legem  posuisti  mihi,  llla  enim  quam  pcr  Moysciu 
dedit,  paidagogi  nobis  prarsentavitofncium;  ista  vcro 
toiius  plcnitudinis  donavit  cfiectum.  Merito  crgo 
sanciiis  populus  de  ipsa  lege  gaudi  bat,  qnain  jam 
credeiulo  susccperat.  Deuique  vide  quid  scquitur. 


noviis,  qiiain  snior  ille  JuJaicus,  qui  ftl  c  ter  [mss,  Q     Yers.  103.  Quam  dutcia  faucihus  meis  eloquia  tua^ 


A.»  B.,  fideliter]  suscepii  Ghristum  Dominum,  quam 
illequi  mortifere  credidit  esse  temnendum.  Ei  ut  ea 
ipsa  verilaiis  lesiimonio  comprobaret,  sequitur  quare 
intellexerit  supra  seniores ;  scilicet,  quia  mandata  tua 
exqwsivi,  llli  enim  si  exquisiissenl  mandata  Domini, 
nequaquam  prudeniiores  se  potuerant  liaberc  juiiio 
res*  Et  vide  quemadmoduin  verilatis  ordiiiem  servnt. 
Dicit  euim  mandata  tua,  nou  hominum  perversoruui , 
ile  quibus  dictum  e?t :  Ignorantes  enimjusiiiiam  D<f\ 
et  suam  votentes  constitucrc ,  justitice  Dei  uon  sunt 
tubjecti  (llom.  x,  3). 

Yers.  101.  Ab  omni  via  mnli  prohibui  pedes  weos^ 
ut  custodiam  verbum  tnum  [mss.  A.,  B.,  F.,   verta 


supcr  mel  et  favum  ori  nito/ Comparationes  istae* 
qiiamvis  aliquid  videantur  IiiibtTe  pratcipuum,  lamen 
non  po^sunt  rebus  spirituaibus  exaequari,  nisi  sem- 
pcr  ponaiur,  super,  sicui  in  nona  litiera  jam  dicliim 
est  :  Bouummihi  tex  oris  tui  »upcr  miHia  auriet  ar- 
genti ;  ut  ea  quidem  intcr  bomii  es  pr.Tci|ua,  sed 
divin.T  juci:nditati  infcriora  essc  co^noscas.  Spiritua- 
IiliU!>  il:  que  deiciis  magna  ubi  rta'e  saginatus  po- 
pulus  beatus  exclamnl  :  Quam  dulcia  faucibus  meU 
eloquia  tua!  Dicendo  :  Quam,  mngnam  quidein  duU 
ccdinein  sibi  esc  profcssus  esl ,  scd  iion  quaui  lin- 
gua  potui«isel  exprimerc.  Nam  cum  omnis  gu^tus  sa- 
piat  in  pnlato,  considerandum  est  hcquare  dliit 


871  M.  AUUFLIl  CASSIODORI  8Ti 

fandbusmeis,  Faucet  cn\m  sunl  gutt-.ris  noslri  vi  i ,  A /art/is  intendentes  telut  tueerncD  luceuti  tn  obteur^ 


ulii  jain  drglutila  diilccdo  niilla  S!>nlitur.  Scd  qui  dc 
eloquiis  Doinini  erat  absolule  diclurus ,  niirabililer 
illam  parlein  posuit;  nt  cito  nd  cordis  nostri  pcne- 
tralia  (crveniiel.  Eioqida enim  Doniini  non  iu  palalo 
sapiunt,  scd  niagis  cum  fuerinl  dcglutiia  dulcescunt. 
Sequilur ,  sup  r  nel  et  favum  ori  meo.  Blel  ad  Vetus , 
farum  ad  Novum  pfTtinel  uliqueTestamentuni.  Nam 
licet  u>raque  siut  dulcia^  tamcn  favi  sapor  cst  sua- 
vior  ,  quia  gratia  noviialis  niajore  cumulatur.  Potcsl 
etiam  ct  mei  inlelligi  aperta  doctrina  sapientins  : 
famm  vero,  quae  in  quibusdam  profundis  ctllulis 
probatur  esse  rccondita.  Quod  utrumquc  in  Scriptu- 
ris  divinis  non  est  dubium  repcriri.  AdJidii,  ori 
m^o  :  qua  <do  rcvera  ipsam  sapientiam,  qiiam  fauci- 


loco  (11  Petr,  I,  19).  Sic  et  ipse  Dominus  a|>ostolis 
dicit  :  Sint  lumbi  vestri  prcFcinc/t,  et  lucernaj  veMlra 
ardentes  {Luc,  xii,  55).  Oene  aiiieni  ardentes  addidit 
proptiT  virginesfatuas,  quibus  cum  oleum  defecit* 
ad  adventum  Sponsi  non  potueruut  prasslolari.  Ver- 
bum  autcm  illud  consiibstantiale  Pairi  a  natura  del* 
tatis  suae  lucerna  non  potest  dici,  quod  iUummat  om- 
nem  homincm  venienteni  in  hunc  mundum  (Joan  i « 
D) ;  sicut  et  ip^e  de  se  dicit :  Kgo  sum  tumen  mundi 
(/r/.,  VIII,  \i),  Nam  i;ta  discretio  et  in  Evangelio 
facta  est,  ubi  de  Joanue  dictum  e>t :  lUe  erat  twema 
ardens  et  lucens  {Id,j  v,  55).  Et  iterum  :  Nonetdm 
erat  ille  lumen ,  sed  utique  missus  e«f ,  ut  testimonium 
perhiberel  de  tumine  (Id.,  i,  8).  Sequilur,  el  Imnen 


bus  drglutiverat ,  ore  prxdicabat.  Sic  ct  Ezccbiel  B  semitismeis.  In  eadcni  translatione  perniausif,  ut  ver^ 


proplieia  dicit  de  Douiino:  Et  ait  ad  me:  Fiii  hominis^ 
quod  inveniiti  manduca,  et  devora  volumen  hoc,  et  vade 
et  loquere  ad  domum  Israel.  Et  manducavi  illudf  et 
^actumest  in  oremeo  sicut  mel  dulce{Ezech.  iif,  1,3, 5). 
Vcrs.  104.  A  mandatis  tuis  intellexi  :  propterea 
odivi  onmem  viam  iniquitatis.  Legem  Domini  edoclus 
dcceperat :  Ft/t,  noli  ambulare  viam  cum  impiis  :  di- 
verte  antcm  pedein  tuum  ab  itineribus  eorum;  peJes 
enim  eorum  in  ma'iiiam  currunt ,  et  vetoccs  sunt  ad 
effundrndum  sanguinem  (Prov.  i,  45»  16).  Audiveral 
etiam  :  Perdidisti  omnes  qui  fomicantur  abs  te  (Psa/. 
Lxxii,  27).  Et  alibi  :  Qui  diligitis  Dominnm ,  odde 
malum  (Psal.  xcvi,  10).  El  cicler.:  qu;e  in  bunc  nio- 
dum  diviua  lcctione  prolata  sunt.  Talia  quipoe  dtira 


bum  Doinini,  id  est  dicla  propbetarum  tumen  dicat 
suis  semitis  prsestilisse.  Pcr  ipsas  siquideiUy  dum  ad 
viia3  bonx  cursum  instruimur,  clariftcati  corde  reclis 
[ef/.,  direciis]  gressibus  ambulamus. 

Vers.  106. //cavt  et  statui  custodire  judicia  juUiUte 
kuce.  Post  illam  illuminationem  verbi,  quain  suis  pe« 
dibus  lucere  profcssusest,  videamus  si  populus  bea> 
tiis  contra  praeccptum  potucrit  jurare ,  cura  scriptani 
sil  in  Evangelio  :  /Von  jurabis  415  ^^fl^^  P^  ciflum, 
neque  per  terram,  neque  per  Jerosotymam^  neque  pa 
caput  tuum  (Matth.v,  54),  ct  cxiera.  Scd  jicrore 
non  semper  siguincal  sacramenta  prj'Starc ,  in  qui* 
bus  invocando  Divinitatem  pollicemur ,  ne  promls* 
siones  nostras  inutabiliter  cxcedamus.  Sic  et  sancta 


audiisset  in  mandatis  Domitii,  riam  iniquiiaiis  intel-  C  devotio  dccreveral  sibi  atque  constituerat  intcr  quae- 


lexit  oiuuiinodis  exsecrandam  ,  qiix  justo  Domiuo 
plticerc  noii  poierat.  Odio  euim  debcni  esse  qux  sx- 
riili  i^uni,  ul  rebus  ccelestlbus  totus  impcndaiur  af- 
fccius.  Decei  enim  nos  exsecrari  quae  mala  sunt, 
quia  intcrdum  a  prtvis  neccssitalc  proMbcmur;  quo« 
niiTi  oonscius  eorum  vidctur  animus,  qui  aliqua  il!is 
de  ociaiione  conseiiscrit.  Sequestratur  auiem  ab  illis 
rebiis  voliinlas  fidclium,  quac  odio  intcrccdente  da- 
nmaverat;  ut  nec  voio  nec  operaiione  se  polluai, 
qui  inentcm  suam  tali  exsecratione  purificat. 

Vcrs.  105,— xiv.  NuN.  Lucerna  pedibusmeis  verbum 
lutim,  Domine,  et  tumen  temitis  meis.  Post  terliam 
decimaiit  liiteraiu  ad  quariam  decimnm  cobors  beata 
pervcuit,  iii  qu  i  pcdittus  siiis  Doininici  verbi  tumen 


libct  pericula  Domini  ctis/o(/tre /ud/na.  Naro  ct  ipsum 
nomen  indicat  causam;  jurare  enim  est  jure  orarc. 
id  cst  xquilatem  dicere  :  ne  vclit  quispiam  qnol 
promisil  in  parlem  alteram  seductus  averterc.  Sic 
eiiiiM  jurant,  id  csl  firme  consiituunt  sancti ,  qui 
jain  suiit  dono  D.)niini  roborati.  In  evangelio  verc 
probibet  Dominus  inflrmos,  qui  vencrat  ad  :  arvuloi 
sauciosque  salvandos,  ne  vclint  temcre  promitterot 
qiiod  nequaquam  potcraiit  suis  viribus  adiinplere. 
Judicia  yero  justilice  sunt,  cum  exaltat  humilcs,  do- 
jicii  superbos,  et  niiscricordix  sux  douo  relevat  bu- 
mili  satisfactione  prosiralos.  Quod  scquens  vcrsus 
ostendlt. 
Vers.  107.  Ilumitiatus  sum  Uiquequcujue^  Domine  : 


radiare  congaudel,  animam  suam  humillima  satisfa-  Di,tui/icam«5ecun(/utwt;^6ummMt»i.CumsedicafiiCbri 


ciione  commcndans  :  cxpeieus  relributiones  Di)inini 
pr3cniit»riini  desidcrio,  non  lcrrore  vindictae.  Sciens 
crgo  bnjus  sreculi  noctcm  diversis  olfensionibus  ir- 
retitam,  ut  alibi  laqueos,  alibi  scopulos,  aiibi  coii- 
linefit  p  ofiindissimas  vastitates,  pedibus  suis  verbuni 
Domini  lucere  tesiatur;  ne  absctitia  veri  luminis  in- 
cidat  in  ruinam,  (|uain  pcrsuam  providentiam  viiaie 
noi)  poterat.  Sed  hic  verbum  illud  debet  in(clli"i 
qiiod  per  Scriplnras  sanctas  proplietarum  ore  seiui- 
iiatuui  est.  Quod  bene  appellavii  lucemam,  quai  bu- 
uiaiiis  usibus  dala  est  ad  depellendam  nociis  profun- 
dissiniain  crecitaiem;  sicut  Pelrus  aposlolus  dlcii : 
Uabcmus  certiorem  propheticum  sermonem,  cui  bene^ 


siimembra  nimis/<umi/ia/a,multarum  persecoiionum 
sc  ostendunt  sustinuisse  perlcula;  et  idco  petunt  se 
sccuuduni  promission«'S  Domini  vivificari :  qnoni.ini 
in  mortc  videbantur  constituti  condititfne  carnaii 
[mss,  A.,  />.,  F.,  carnale.s].  Secundnm  verbum  tuusnt 
sciiicel  proinisbioucm  iliain  qias  dicit :  Vcnite  ad  me^ 
omnes  qui  taboratis  et  onerati  estis^  el  ego  refieiam  vot 
(Matth,  XI,  28),  et  bis  similia.  Sciunl  ctiam  per  hane 
bumilitatcm  Dominum  Cliristum  diaboli  vicisse  su- 
perbiam  :  sciunt  per  patientiam  mortis  ipsias 
forua  superata  :  sciunt  omnia  perpessum  Dtmiimini^ 
qua*  saiictis  suis  prsccepit  sustiiiere.  El  iiie.iiG 
buniilitaie  sua  petunl  rciuedia,  per  quae  se  noveraiit 


S73  tXPOSITIO  IN  PSALTEnilJM.  I  SAL.  CXYIIf.  874 

essc  salvanilos.  Per  hanc  igiiur  fidoles  supra  regna  A  Heg.  xv,  20);  ipscCaiii  livore  fiatris  astrinxit  (C«i. 


oroficiunt,  per  liaiic  supcrbia  tyrannlca  superatur, 
per  hanc  in  a^ternura  inartyres  vivunt;  nec  potest 
clici  perfecius  qui  hac  virtute  privalus  est. 

Vers.  108.  Voluntaria  oris  mH  beneplacita  fac^  Do- 
ffifne,  et  judicia  tua  doee  me.  Cum  se  humiliatum  sn- 
perias  dixeril  u$quequaque^  ne  iilam  inclinaiionem 
iiixessitatis  potius  fuisse  sentires,  addidit,  voluntaria 
aris  stti  sacriflcia  justo  Domino  fleri  posse  gratissiina, 
quae  inter  sxvientes  angustias  pius  aniinus  oflerebat. 
Laudes  eniro  vel  in  otio  Domino  exhibere  gratissimnm 
est;  sed  in  tribnlalione  amplins  probalur  eximium, 
qiiando  inflrmitas  corporis  dolore  pressa  non  vinci- 
iur«  sed  tunc  magis  anima  felix  in  Doinini  laudibus 
evcituur.   Oris  autem  voluntaria  sacriflcia  sunt,  de- 


IV,  8) ,  et  bis  similia  qux  iu  hujus  sxculi  longissimam 
vrtain  diabolica  jugitcr  grassatur  insania.  In  hac 
enim  muiuli  silva  toi  laqueos  invcnis,  quoi  vitia  con- 
tiieris.  Scd  collegio  isti  Fancto  nibil  terrenuro  prae- 
valere  poiuit,  qiii  sc  coelesti  conversntione  tractavit, 
sicnt  in  u'io  psalino  dicil:  Auima  nostra  iicut  pauer 
erepta  est  de  laqueo  venantium.  Laqueut  contritus  est^ 
ei  nas  Uberaii  sumus  (Psal.  cxxiii,  7).  Soqnitur  anti"> 
dotiim  coeUste,  quod  contra  istius  sxculi  cognosci- 
tur  venena  pugnare;  scilicct  quoniam  a  mandatis 
Domini  miiiime  declinavit.  Ab  iDisenim  qiii  non  de- 
clinat,  ulla  decepiionc  non  capitiir :  quia  juxia  ipsn, 
hoii  in  ipsis  in^^idix*  sunl. 
Vers.  111.    IJcereditdte  ccquisivi  testimonia  tua  in 


votionem  laudis  oflerre,  non  alicujus  mundanac  uti-  B  crternum  :  quia  exsultatio  cordis  mei  sunt.  Multis  qut- 


liiatis  respectu,  scd  proprisc  devotioiiis  intuitu;  ut 
Ipsum  propter  se  Ditminum  diligamiis  :  vcnereniur 
Auctorem,  qui  pluit  super  justos  et  iiijustos  {Mutth, 
▼,  45),  qui  rnxstimabilitcr  bonus  est.  Petit  crgo  ut 
ejus  devoiio  Domino  reddatur  accepta ;  quatenus  hac 
oblaiione  placatiis,  judicia  sua  euro  doceat^  qux  flde- 
K1)U8  dignatur  mentibus  aperirc.  Scd  considcremus 
gloriosum  cordis  ardorem,  ut  illa  semper  avide  pe- 
lat,  quae  se  ssepius  accepisse  commemorat ,  sicui  in 
ooiia  liltera  dicit :  Bonilatem  fecis.i  cum  servo  tuo,  Et 
iterain  :  Boniiatem^  et  disciplinam,  ei  scientiam  doce 
me.  Quod  per  hunc  modum  utraque  probantur  intcl- 
figi*  Jugiter  euim  sperandum  est,  ubi  petendo  sem* 
per  acqoiriiur. 


dem  modis  ac^utrt  diciiur  lucrativa  poss^ssio;  sed 
ille  honorabilis  habetur  fllius,  qui  snccessione  pa- 
terna  gloriaiur.  Hoc  euim  legitiinum  nomen  est,  hoc 
summxcbariiaiis  indicium,et  judicia  seniorum  stisci- 
pere,  etde  firmissima  possessioiie  gaudere.  Testimonia 
enim  sunt  Domini  prxccpta  sanctissima,  qiiae  Moytcs 
popnlo  in  Deuteronomii  libro  sub  lestlflcatione  coni« 
memorat,  dicens  :  Testor  vobia  hodieecelum  ei  terram 
(Deut.  XXX,  19).  Ct  alibi :  Estote  mihi  tettety  el  ego 
vobis  testis^  dicit  Dominus  (Isa,  xliii,  10).  Sic  et  Apo- 
stolus  :  Testificor  coram  Deo^  et  Chrulo  Jetu^  et  angt* 
lls  ejus  (I  Tim.  v,  21).  Quapropter  haec  sunt  tesiimo» 
tiia,  qux  se  hcercditate  popiilus  beatus  in  ceternum  or- 
^iiisifs;^^  gaudebai ;  scilicet  queniam  talis  hcereditas 


Vers.  109.  ^iitma  mea  in  manibus  tui$  temper  :  ei  Q  >'^  a:ternum  capitur,  non  ad  brevitatcm  temporis  in* 


iegem  tuam  non  tum  oblitus.  Cum  animam  justi  latro- 
cinantium  persequeretur  iniquitas,  enmqiie  vellent 
diversis  laqueis  irrctiro,  sapientissime  illam  in  ma- 
nibue  Domiui  dici:  collocatani,  ubi  i)ul!a  nocenliuin 
vis  possit  nccedere ,  sicut  legilur  :  Justorum  onima: 
in  mafttt  Dei  tunt^  et  non  tanget  illos  tormenlum  mor- 
tit  (Sap,  III,  1).  Ei  iterum  :  Oves  mece  vccem  meam 
wudinnt  (Joan,  i,  27,  28) ;  ct  paulo  post .  Et  non 
rapil  eas  quitquam  de  manu  mea.  Addidit,  scmper,  ut 
nullum  tempus  dolo^is  subreptionibus  relinqucre  vi- 
dereiur.  Quod  aulein  dicit,  in  manibusj  signiflcat  in 
potcstate,  quia  novit  salutariter  regerc/qui  se  ejus 
probantur  comti  isi>se  sentcniiae.  Sequitur  cur  anima 
ipsius  credatur  tn  manibus  Dumini  consiituia ;  scilicct 


troitur.  Sequilur,  ^uta  exsuUaiio  eordis  me:  sunt, 
Merito  exsultationcm  sui  cordis  dicebat  hmreditatem 
regni  coelcstis,  aeiernis  temporibus  acquisitam.  Ipse 
cnim  meretur  ad  eam  pervenire,  qui  probaiur  dc  lali 
ac(iui>itione  gaudere. 

416  Vers.  112.  Inclinavi  cor  meum  ad  faciendas 
jusiificationes  luus  in  ceternum  propter  reiributionem, 
Audiverat  cohors  ista  sancilssima  quam  meditaiio  fre  • 
qiiens  jiigiler  iiisirucbat :  Discite  a  me  quia  mitis  sum 
et  hnmilis  corde  (Matth.  xi,  29).  Et  ncccssc  fuit  ut 
cor  stiuin  ad  faciendm  justificatiohes  Domini  modis 
oinu  bus  iiiclin:irct,  quae  tall  magistcrio  instrucla, 
vitaliler  superba  mundi  fasiigia  respuebat.  Justifica» 
tiones  esi  quippe  Tacere,  mandata  Domini  humilitnlis 


quoniam  legem  ipsius  non  docetur  oblitus.  Sic  eniin  D  sensibus  operari,  ut  csur  enti  panenli  frangas,  nuduin 


Bub  dtfensi<»ne  ipsius  sumus,  dum  a  pro^cepiis  s.ilii- 
tarlbus  minime  deviamus.  Hoc  ubi<iue  semper  pra;- 
ctpilur,  hoc  spccialiter  commonemur,  ut  sic  redea- 
nius  ad  legeni,  nc  discedarnus  a  lege. 

Vcrs.  110.  Posuerunt  peccatores  laqueim  [ms.  G.  tt 
etl.,  iaqueot]  mihi :  et  a  mandaiis  tuis  non  erravi.  Po- 
euerunt ,  significat  teteiiderunt  aiqtic  arinavt  runt ; 
iion  enim  tiintum  poni  poteraut  oliosi.  Ncque  eoiin 
iaqueut  capil  aveni,  qui  non  habct  escam ;  sed  illud 
eflli-acius  decipit,  quodaliqua  oblectalione  blandilur. 
Fuit  enim  laqueus  diabob  armaius  triginia  a>genteii 
( JfallA.  xxvii,  5),  cum  Judam  cepil  atque  in  iiiieri- 
liiai  suffucavii ;  ipse  Saiilem  viuxit  zelo  superbiae  (/ 

PAraot.  LXX. 


vcstias,  condoleas  calamitatibus  alienis,  et  cneni 
quae  liumanum  gen  is  [edi,  humano  gcneri  commcn- 
dare]  Grcatoris  pielas  conimoncre  dignala  est.  S:'d 
consideraiidum  estquoddicittn  (r/mitiim,  dum  omnia 
quae  supra  diximus,  laudiu  fieri  possunt,  quandiu 
hujus  inundi  calamitaiibus  indigeniaque  vexamur. 
Qiiis  eiiim  in  fuluro  ini^^ereaiur  arOieto,  cuni  in 
illo  regno  nulla  probeiur  esse  miseria?  Sed  qui 
hic  iata  facit  siudio  charilatis  tft  asternum  illa  facere 
c<  inprobaiur,  quia  fructum  earum  rerum  sub  \ed., 
pro]  aDlcriiilait^  rccipiet.  Addidit,  Proptcr  retributiO' 
nem;  sciruei  illaiii  quamaudituri  suav.^^t^v^KXv.N  wvv^^ 
^enedicti  Pairis  mci,  petcx^Ue  Teqnum  c(\v>^  xitt^\%  v^^ 


^5  M.  AU[\LU1  CASSIODORI  ro 

ratttm  e$t  ab  initio  mKiidl{Matlh,  xiv,SV),  elr.Mngna  A  fperavit  in  Dominoet  confusus  e$t  (Eecles,  ii,  II)?  et 


reiriI)u:io,  qusc.  laroen  de  Doinini  largitate  provenict, 
incolam  fieri  rogni  perpelni,  consoriem  bonorum 
angelorum,  patriain  sn  cipere  qu.e  sempcr  dcleciel, 
nec u\\» pengrinatlone deseralur ; erimlque in  illa con- 
t^^mplatione  defixi,  ui  illum  jugiter  appetant,  de  quo 
seinper  exsuliant. 

Yert.  113. —  xv.  Sahecd.  Iniquos  odio  habni^el  le- 
gem  tuam  dilexi.  Ad  qnintam  deciinam  liiicram  ca- 
tbolicum  venit  examen,  in  qua  dicit,  Imquoi,  id  e>t 
adversarios  legis  odio  sibi  fuisse ;  legem  vero  Do- 
mini  se  dilexfsse  commemorat,  ei  peiit  ut  ab  ejns 
pictate  susceptus  mala  sxculi  possit  evadere,  \  ostu- 
lans  eiiam  rarnem  suam  timore  [m$$,  A.,  B.,  F.,  ti- 
uiori]  dominico  debere  subdi,  ne  poss  t  in  divino  ju- 


iicrnm  :  Spernnte$  auem  in  Domino  mi$ericordia  cir^ 
cumdabit  (Psul,  xxxi,  10).  Sperat  ergo  Redemplorem 
genriumvenire,  qui  niunOi  maculas  pnssit  abstergere, 
qni  vivificet  morturvs,  sanct  sDgrotos;  ct  quod  nga- 
tum  fiierat  lege  poccati,  poss't  morte  i|  sa  morienie 
dissolvi.  Sic  in  unovcrsiculo  tulins  rclii^ionis  nottis 
conclusa  perreclio  esf. 

Vers.  W^.  Declinate  n  mr,  mnligni :  et  terutabot 
mandata  Dei  mei.  Sicut  lixrelici,  cupienies  tainen 
cognoscere  veri'alem,  in  mandatis  Doniini  nos  profi- 
cuefrcquenter  excrcent,  ita  ad  perscruiandas  sacras 
lec!iones  obstinati,  perslrepere  nobis  atquc  impedire 
iioscuntur.  Ilos  declinandos  esse  proniintiat,  qui  iii- 
Sinsalis  contcntionibiis  Scripturiis  Dommi  lacera  e 


dicio  de  ejus   praevaricalione  damnari.  Hic  etiam  B  coniendunt.  Quid  enim  illic  huiiianus  sermo  proOcia% 


qiiaestio  illa  caput  erigii,  cur  populus  fidelis  contra 
evangelica  videiur  aliquid  pronuntiasse  mnndata  ? 
Dicit  enim  :  Iniquo$  odio  habui^  duro  praceptum  sit : 
Orate  pro  inimici$  ve$tri$,  bcnefacite  hi$  qui  vc$  ode^ 
runt  (Maltii,  v,i4).  Sed  si  tempora  consideres,oiunia 
sibi  concordare  cognosces.  Quaudo  eniin  praecepilf 
aninre  ioimicos  nostros,  adversitatis  fervor  et  calor 
iiijuriae  temperatur:  ut  malum  pro  malo  minin^e  red- 
flere  videamur,  iit  patientes  simtis  ad  omnes  contu- 
melias,  sicot  et  ipse  qui  conspuia  licrtulit,  ei  flagella 
suscepit.  Quando  vero  mariyrii  tem|)us  occurrit,  ifit- 
quo$  suasores  odio  habere  pracipimur,  cum  et  ipsos 
quoque  filios  et  parenies,  si  advcrsi  sunt,  alicnata 
debemns  voluntate   (onlemnere.  S.i'pe  eiiim  qiios 


ubi  talia  sunt  vota  iie  credat?  Quibus  alio  loco  dici- 
tur  :  Di$cedite  a  me,  omne$  qui  operamini  iniquitalem 
(P$aL  VI,  9).  Uemedium  est  enim,  qiiem  convepii 
velle  non  videris,  vitare  si  possis.  Ipsis  enim  praesen- 
tibus  dum  conleniiosa  sompcr  maligiiitate  confiigunl, 
dum  calumiiias  exquisita  vaniLite  concipiunt,  ad 
scrulanda  m -ndala  Domini  idonei  non  possumiit  In- 
\ciiiri,  ubi  totis  debemus  aniiux  \ed.  animi]  viribus 
occupari. 

Vers.  116.  Su$cipe  me  secnndum  eloquium  tuum  et 
Vfvam,  et  non  coufunda$  me  ab  ex$p>c  atio  .e  mea.  Per- 
fidis  eirugaiis,  et  malorum  bominum  conversatione 
pargaliis,  a  Domino  se  petit  suscipi,  ul  po^sii  cjus 
verbi  promissione  salvari.  Essel  cnim  fortasse  leiiie* 


fiamma  non  terruit,  quos  ferrum  iion  sublidil,  ne-  C  rariuni  Domlno  dicere  :  Suscipe  me,  iiisi  adjuiigerei 


Gessltudiniim  blai.dimenta  flexcnint ;  et  idco  dictum 
est :  Si  qni$  venit  ad  me  et  non  odit  patrem  suum,  ei 
matrem  siiom,  et  uxorem^  et  filio$y  et  fralre$y  et  $o- 
rore$ ,  adhuc  etiam  el  animam  $uam,  non  pote$t 
meu$  e$se  discipntu$  (Luc.  xiv,  26).  Contra  Dcuin 
quippc  persona  nulla  debet  re<ipi;  scd  ipsins  di- 
lectioiic  prxposita,  decet  necessitudines  tunc  amari, 
cum  eis  nulla  fidei  repiignal  adverslias.  Quapro- 
pter  habita  tcmporis  ratioiie,  utraque  nobis  po- 
lerunt  absoluta  veritate  constare ;  scriptiim  est  enim: 
Tempu$  amplectendif  et  tempu$  longe  /ieriab  ampUxu 
(Eccle$.  III,  5);  et  post  multa  :  Omni  rei  tempu$, 
Scire  autem  debemos  iu  boc  ver»u  argumentnm  illud 
esae,  qiiod  dicitur  in  topicis  ex  contrario,  qu  mtlo 
aententiam  nosiram  ex  rebus  diversis  una  proposi-  *^ 
tione  concliidimus. 

^  Vers.  i  14.  Adjutor  meu$  et  $u$eeptor  meus  e$  tu, 
\et  in  verbum  tuum  $peram.  Adjutor  pertinet  ad  im- 
plenda  mandata,  quoniam  sine  ejus  adjulorio  nec 
ifichoare  quidquam  boni  possumus,  nec  implcre  prae- 
valemus.  Susceptor  autem  noster  [m$$.  A,,  D,,  F., 
an>mx  noslr»]  factus  est  per  sanciae  incarii.-iiioiiis 
arcniium  :  qua  praestame  suscepit  horoinem,  ne  poc- 
raii  lt'ge  possit  funditiis  interire.  Dcnique  ibtam  sii- 
•(eptionem  vide  quid  sequitur,  et  in  verbum  tuum  spe* 
ravi,  id  est  in  deiiaiis  tuae  praesidium  summum  meum 
desiderium  collocavi,  ubi  sperare  licel,  et  spes  lir- 
mssime  conBiituUt  ooo  dccipit,  aicul  legiiur  :  Quts 


proinissionem,  qiios  nescit  aliquando  decipere.  Se^ 
cum  dicity  Vivam,  futuium  lempiis  ostendit ;  hic  entm 
vere  non  vivitur,  ubi  cirnis  fragilitate  peccatur.  £jc- 
spectatio  quoque  ipsius  era<,  ut  misericordiain  Chri- 
sli  devotissimus  invcniret;  quam  speni  in  judido 
venturo  se  posiulai  adipisci :  ne  confusione  deccptu*, 
a  sua  possit  extpectatione  fraudari.  Sed  cum  dicit : 
Ab  exspectatione  mea,  nulliim  leinpus  ponlt  quo^ex- 
spectare  non  debeat.  Res  enini  ista  in  pcctoribut 
sanctis  non  habet  finem,  nisi  cum  pollicilatio  su* 
perna  provenerit.  Sic  enlm  et  alibi  dicit  :  Ex$pe* 
ctan$  ex$pectavi  Dominum,  et  re$p  'xit  me.  Beata  ergo 
ex$pectatio  (PsaL  xxxix,  2),  ubi  est  certa  proro  ssio. 
Cur  enim  defecturo  spes  fidelis  sustinere  possit,  cuin 
is  qni  promiltit  nesciat  immuiari?  Ex$pectatio  ilaqoe 
sanctorum  est  coelorum  regna,  417  •ngeloraiii  coo- 
sonia  promere  i ;  et  quod  supra  totum  est«  ipsum 
\ms$.  A.,  D.,  totum]  jiigiter  yidere,  qui  in  beaioniin 
solet  semper  corde  dulcescere. 

Vcrs.  117.  Adjuva  me,  et  $alvu$  ero  :  tt  nuditabor 
inju$tilicationibu$  tui$  $emper.  Quamvit  verba  tsia 
sepe  videantur  esse  repetita,  magna  nobis  tamen  as- 
siduiiatis  istiiis  sacramenla  declaraniur.  Iloc  enim 
ad  amplissimum  desiderium  mentis  debet  aptari^  quod 
niilla  indepoterat  iniermissionesuspeudi ;  quia  quam- 
vis  accipiamus  a  Domino»  semper  rogandus  est  ut 
jugiier  donet,  ne  collata  beneficia  possint  a  nobis 
fidei  leinpore  discedere.  Non  enim  repeUtuin  verbuui 


«77  EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  PS.VL.  C-VIll.  ,   878 

Miose  del^emus  accipere,  nc  vidcnmur  incaute,  quod  A  omnis  prtcvaricator  reddilur ;  quoniam  ab  his  nulius 


icire  nos  expedil,  omisisse.  Addidit»  et  mediiabar  m 
iui»  juitifieationihui  umper.  Causam  reddit  obsequii, 
ne  post  ftusceptam  salutem  collnio  monere  viderelur 
ingratus.  Sed  cum  promiitit  meditari  justificationes 
temper^  salutem  suam  jugitcr  desiderat  contincri ;  sic 
enim  faeiendo  locus  lollllur  absoluie  dinbolo.  Jnsii' 
ficationet  enim  duplici  modo  possumus  accipere  : 
site  istas  quas  hic  qiiutidie  in  peccntorum  nostrorum 
confessidne  peragiinus ,  ui  est  illud  Evangelii  (Luc. 
i¥iii,  13, 44),  cum  publicaniis  peccata  sua  confltens, 
de  lemplo  justiflcatus  exivit.  Dccet  enim  quandiu  in 
Isto  sapcuto  sumus,  et  a  peccatis  liberi  esse  non  pos- 
sumus,  in  ista  nos  semper  jusdficatione  prosternere. 
S-'d  qiiia  seqoiiur,  semper^  quod  supra  omne  tempus 


tcrrigena  probatur  excepius.  Conseqoens  autem  erat 
ut  enixius  diligeret  testimonia  Domini,  qui  prrFoartai- 
torum  nomlne  visus  est  omnes  addicert^  peccatoret^ 
Per  ipsa  enim  testimonia  credebat  sibi  yeuire  posse 
remedium,  per  qux  ad  Cbristi  gratlam  desiderio  fe- 
stinanie  tendebal.  Nam  cum  lex  iios  addicat,  sola  gn- 
tia  est  absolute  quae  liberat,  ipsa  quse  compeditoi 
solvit,  ipsa  quae  de  servis  fllios  facit. 

Vcrs.  420.  Confige  fmss.  G.,  F.,  infige\  timore  tuo 
camef  mcas,  a  judlciis  enim  tuis  timui»  Sciens  congre- 
g;>tio  spiritualium  virorum,  unde  humano  genert 
praevaricaiio  legis  supradicta  provenerat,  tanquam 
sxvissimuin  latroncm  et  indomabilemferam,caruem 
suam  non  solum  religandam,  sed  etiam  configendam^ 


c8<e  digtioscitur;  ne  non  tibi  videatur  isti  sxculo  con-  g  nova  atque  iiiusitata  suppUcatione  deprecatur.  Cor* 


venife,  sed  aliquid  tc  delectet  de  illa  aDternitate  con- 
cipere.  Miditantur  s:«ncti  justificationes  Domini  sem» 
per.  quando  aiigelorum  chorls  sua  desideria  socia- 
bnnt;  qtiando  laiides  Pomini  perenni  exsultatione 
canlabuDt;  quando,  slcut  dicit  Apos:oIus  :  Corrupti" 
M/e  koe  indueril  incorruptionemf  et  mortale  hoc  indue' 
rtf  immortalitatem  (I  Cor.  xv,  54). 

Yers.  118.  Sprevisti  omnes  ditcedentes  a  justifica" 
donibuB  tuis,  quia  injusta  eogitaiioeorum.  Declaraium 
eit  cnr  assumebatiir  jtts/i/icafionum  Domini  rrequcns 
assidoaque  meilitatlo.  Merito  eniin  tiinorem  movcbat 
lalii  secdtura  sententia ;  quoniam  spornuutur  a  Do- 
Dino,  qui  ab  ejus  justificatione  discedunt.  Nam  cum 
lit  Juslificatio  pcccaibruin  mcntis  pura  coiife^sio , 


fifs  enim  vitia  sunt  terrena  delicta,  qus  iios  legem 
transgredi  laciunt  mandatorumy  dum  a  propotite 
veriiatis  abducunt.  Quam  merito  deprecatur  timore 
Domini  debere  eonfigi,  ne  ab  eo  possit  noxia  liber- 
tate  dissolvi !  Sic  uno  verbo  signiiicatum  est»  quem- 
admodum  caro  tractari  debeat  Christiani,  et  qua  ple- 
tate  contra  corpus  suum  nimie  ac  violeoter  orarel, 
esposuit;  timore  scilicet  futuri  judicii,  utbic  morti- 
ficatum,  ibi  reddatur  aeiernum  :  hic  temporaliter 
nioestum,  iilic  esset  sub  perpetuitate  Li^lissimttm.  Et 
illud  insi>ice  quod  dicit :  timore  tuo ;  casto  scilicet 
atque  perrecto,  qui  non  tantum  habet  ante  oculos 
formidinem  vindictae,  sed  vehementer  metuit  amis- 
sionem  gratiae,  in  qua  Adelis  vivit,  per  quam  omnit 


laerito  supertii  spernuntiir  a  Domino,  qui  tali  se  re-  q  rcflciiur  Christianus.  Sed  videamus  qui  clafi  suiit, 

nedio  sanare  despiciunt.  lujuita  qiiippo  cst  eorutit 

uptatio  et  velle  peciare,  ei  jusiissimo  Judici  nolle 

satisfacere.  Meiilo  ergo  tales  ab  abs  lutionis  gratia 

Hihmoventur,  qui  toties  commoniti,  hic  pio  Domino 

npplicare  tempseruut. 

VerS.  119.  Prmaricantet  reputavi  omnet  peccatoret 
Hnte  :  Ideo  ditexi  testimonia  tua,  H;ec  senieiitia  nisi 
diligeniius  perqniraiur,  Apostolo  vidctur  e  so  con- 
tnria.  Ille  enim  dicil :  Qui  sine  lege  peccaverunt,  sine 
kgi  peribunl  {Rom.  ii,  ii);  hic  au:em  omnes  pecca- 
(mee  terres  prcevaricatores  esse  tcstatur.  Nam  quo- 
ando  pOiest  aliqiiis  esse  sine  lege,  si  omnes  prieva- 
rieaieree  esse  credcndi  sunt?  Prmvaricari  enim  non 
•H.niil  legeni  transgredi  coDStitutam.  Sed  utrurajue 


qui  nos  in  illa  Domini  crucifixione  configunt ;  clia- 
ritas  utique,  qu:e  nos  facit  et  tormenta  nostra  negli- 
gere,  et  mortis  ipsius  pericula  plus  amare.  Felii  qui 
clavo  isto  configitur,  qui  tali  vulnere  sauciatttr.  Ipso 
clavo  transflxus  est  qui  dicebat :  Miki  vivere  Christut 
e»/,  et  mori  lucrum  (PhiUp,  i,  21).  Ipsa  compunetioiie 
uratus  est  qui  orabat :  Nunc  dimilte  tervum  tuum  iu 
pace,  quia  viderunt  oculi  mei  tatutare  tuum  {Lue.  ii, 
2i<).  Ad  posiremum  in  Canticis  cantieorum  Eccle^ia 
profitetur  :  Vulnerata  charitate  ego  tum  {Cant.  ii^  5)« 
Configi  ergo  se  timore  Domiui  sanctus  populus  depre- 
catur,  ut  moriendo  vivat,  qui  priut  f  iveodo  morie- 
batur. 
418  ^^>'S*  ^^1*  ^  ^^**  ^'^-  Feeijudidum  et  jU" 


temro  est,  qooniam  ab  uno  verilatis  fonte  desccudit.  q  stitiam :  ne  tradas  me  persequentibus  me.  Ad  sextam 


toe  tege  peribunt,  de  illa  tantum  constitutione  dicit 
ipoatolut,  quae  tabulis  lapldeis  in  monte  Sina  digiio 
DomiDl  probaiur  ascripta.  Nam  et  aliae  leges  sunt, 
prr  quas  populi  divin;c  sententiae  subjacebuut ;  ut  cst 
lUa  itnevaricatio  Adae,  de  qua  nisi  Christi  beneficio 
Iriberetur,  bumanum  genus  constai  csse  judicaiidum. 
CoosCringuntur  etiam  gente$  per  natura'em  legeiu, 
it  bdaiil  alleri  quod  nolunt  fieri  sibi;  unde  idem  di- 
iitflApostolus  :  Centes  quastegem  non  habent^  natura- 
tur  fK0  tegis  tunt  faciunt  {Rom.  ii,  1  i).  Vides  crgo 
■erilo  bic  dictum  prcevaricatoret  omnet  esse,  qui  po- 
runt  aliqiio  errore  delinquere.  Nain  sive  traos- 
-|irimum  lcgis,  sive  quae  per  &loysen  data  esi, 


deciniam  iiiieram  in  aeternum  membra  Domini  vl« 
veniia  pervenerunt,  in  qua  una  voce  petunt  saerae 
incarnationis  advenluui,  tempus  esse  dici^oiia,  ut  ad 
dcstrucndos  superbos  divina  poteutia  debuisset  oeteo* 
di.  Intendanms  itaque  \erba  quae  dicta  sunt,  ut  ar- 
rogantiam  sanctis  odiosam  nulla  possit  cogltare  per- 
versitas.  Facit  judicium  quisquis  judicat  contra  se, 
et  pravitatcs  suas  ante  exameu  Domini  justa  exse- 
craiione  condemnat.  Sed  ne  lioc  jiidtdtcm  adulato- 
rium  iiiagis  putares  csse  quain  verum,  addidit»  d 
juttit-am^  quouiam  per  j.istitiam  nos  judicanius, 
quando  delictorum  nostrorum  vindicei  sumus.  Ip^a 
esi  er;;o  asnurlits  quae  not  absolvit  a  pmia :  ipsa  qna: 


879  M.  AURKLU 

iibcral  a  rcnUi,  si  nosmoUpsos  cngnoscimiis  scoleri' 
bfis  iiivolutns.  El  quoniaro  per^ct;!  fuerat  devoix  &a- 
tjf.raclioiiis  inlegritas,  petit  modo  ne  Ifadatutr  pecca- 
lorihus,  qiii  peccnta  damnavit.  Hoc  est  enim  quod 
•upeiius  postulavit :  Infige  timore  tuo  camei  meaSy 
ot  res  noxia  animac  judicio  subderetur,  et  serviret 
potiiis  afnxa  quoe  lascivire  poterat  elTrenata.  Pen^' 
quentes  vcro  sunt  diabolus  cum  minislris,  qui  nos 
inilefecta  malitia  persequuniur,  e(  traditos  sibi  cru- 
deli  laceratione  discerpunt.  Meminimus  eniro  quse 
pertulcrit  Job  ille  sanctissimus,  quantis  cladibus  pa- 
lienter  subjacuit,  quia  illis  se  tradilum  esse  cogno* 
vit.  Scimus  etiam  quanta  Joseph  passus  fuerit,  vel 
Sasanna,  dum  Iraditi  fuerint  manibus  impiorum. 
Ilinc  etiam  qilotidie  rogarous  admoniti  ;  Ne  inducas 
noi  in  tentationem  (Matth.  vi,  15).  Traduntur  quoque 
peccalores,  m  digna  commissis  flagella  patiantiir, 
sicul  Apostolus  de  impiis  dicil :  Tradidit  eot  Dem  in 
reprohum  tentum,  ut  fac:ant quce  non  conveniunt(nom. 
I,  ^8).  Et  alibi  de  peccatoribusait :  iiuo$  tradidi  Sa- 
tancB «  ut  diicant  non  blasphemare  (1  Tim,  i,  20). 
Pelil  ergo  populus  sanctus,  ne  tradatur  peruquenti* 
but  Fe»  quibiis^  ideo  spiritus  irascebantur  fmmundi, 
quia  vldebnnl  ab  eis  suas  immissiones  instigationes- 
qve  damnari.  floc  est  odiiim  quod  Cbrisli  roerelur 
afliecltiin ;  nb  iHo  enim  amari  non  potest  qiiis,  nisi 
ab  ejos  inimicissimis  horreatur. 

Vers.  122.  Suscipe  servum  tuum  in  bonum  :  non 
calumnientur  me  superbi,  Suscipe^  diabolico  brachio 
Impulsus  videuir  dixisse,  ne  corruat.  Domini  enim 
misericordla  suscipiinur,  quaiido  pcccatorum  no>tro- 
rum  compulsione  perculimur.  Apte  enimdictiim  esl: 
Doroiney  in  bonum  svscipe^  quia  in  nialum  sc  advcr- 
sam  partem  noverat  impulisse.  Sertriit  aulem  Itbern- 
jlionis  indicium  est.  Servus  enim  a  servando  dicitur, 
qiiod  eum  captum  ab  imminenti  interitu  domini  sni 
iiianus  miserata  servaverit.  Sic  et  iste  meriio  se  «^r- 
vum  dicii,  qui  fueral  ab  animic  deceptione  Iibcrants. 
Quapropier  hic  servus  et  liberalionis  professio  co- 
gnoscitur  et  honoris.  IHius  enim  non  esi  serutis,  nisi 
qui  sanclonim  fuerit  coetibus  aggregaius.  Calumnian^ 
tur  aulem  «iiperM,  quando  hsereticas  conientiones 
vidlento  ponderefalsitaiis  objiciunt,  ul  merito  se  a 
Domino  deprecatus  fuerit  suscipi,  ne  eorum  potuis- 
sel  altercaiione  prosierni.  Sive  hoc  magis  da.spiri- 
libus  iroroundis  melius  dicitur,  qui  nobis  improbe 
ni/i(mntan<ttr;eicum  ipsi  sintmaxime  noslrorum  cri- 
minum  rei,  nolunl  nos  concessa  venia  liberari;  nam 
cuni  ipsi  decipiant,  ipsi  nos  sempfir  accusant.  Sed 
quiil  inirum  si  peecatoribns  calumnietut,  quiChtislo 
Doinint»  dicere  l)pnl:ivit :  Omnia  hatc  tibi  dabo,  si  pro- 
eidens  adoraveris  me  (Matth:  iv,  9)?  Et  illud  :  Ponam 
sedem  meam  ad  aquHonem,  et  ero  simiiis  AJtissinio 
(isa,  XIV,  15).  Merito  ergo  dicilur  calumuiator^  qui 
dum  facil  crudelia,  pios  sempcr  nccusal.  Do  ijiso 
eiiim  el  alio  loco  Scriptura  dicit  :  Et  humiUahil  ca- 
Umniatoremy  et  permanebit  cum  sole  (PsaL  lxxi,  4). 
Justisslme  iiaqtte  petit,  ne  humilis  tradatur  supcrbo, 
ne  simplex  caliimnioso,  ne  devutus  ingraio  :  quo- 


GASSIODORI  8^0 

A  niam  supra  ipsos  magis  alroci'er  sacviun^  quos  nii- 
nime  seduce  e  valuerunt. 

Vers.  123.  Oculi  mei  defecerunt  in  salutar£,  luffm 
et  in  eloquium  justitice  tua:.  Movere  aliquos  solet,  cwr 
plurali  numero  posiierit  oculos,  cnm  sil  unus  c«»rdift 
aspectus;  nec  poiest  hoc  ad  islos  ocuIoscarna!es  re- 
ferri,  qui  in  lila  longinquitate  lemporis  nihil  tah;  pn- 
luerui.l  intueri.  Sed  qiioninm  cohors  sancta  loquitur« 
quam  esse  consui  Ecclesiam,  merilo  pluraliter  di- 
cil :  Oculi  mei^  sicut  et  alibi  dc  i|»sa  legitur  :  Oeuis 
tui  sicut  columbce  super  abundantiam  aquarum  {Cant, 
V,  12);  el  alibi  :  Oculi  tui  sicut  cotumbce  extra  taci» 
turnitatem  tvam  (Cant.  iv,  I).  Isios  eigo  dlcil  oculos 
in  saltitare  Domini  defecisse,  propter  sanctum  iiioir- 
nationis  adventum,  quem  lanto  desiderio  suslinebAi, 

B  ul  nullam  reqiiiem  potiiisset  admitiere.  Unde  ineriio 
defecit,  qiiia  niillum  tempns  vacalionis  accepii.  Sa- 
lutare  enim  sigDifical  Dominum  Salvatorem,  de  quo 
scrlptiim  est :  Salvum  fac  populum  tuum,  Domine^  ct 
benedic  hwreditatem  tuam  (Psal.  xxvii,  9).  Sequiiur, 
et  in  elcquium  justitice  tucB^  id  esl  evangelica  verba, 
quae  diciurus  erat  populo  creditiiro. 

Vers.  124.  Fac  cum  servo  tuo  secundum  misericor- 
diam  tuam^  et  justificationes  tuas  doce  me.  In  :issidiiis 
precibus  perseverai ,  quia  petendi  nonquam  debet 
esse  faslidiuin,  ubi  largitas  donaioris  non  potesl  ba» 
berc  defectiim.  Infiniia  petiii,  qtn  sibi  bona  fieri  m- 
cundum  misericordiam  Domini  postulavit.  Nam  sirnt 
illa  aeterna  Cst,  slc  ejiis  munera  probantur  esse  pcr- 
petua.  Bcne  addidit,  lerio  tuo,  qui^  Maiiro  corrue*, 

C  qui  alierlus  esse  volnerit.  Jmtificationes  vcro  tnore 
suo  ipsas  semper  peiit,  qiias  jam  devoius  accepii. 
Hanc  en  m  assidiiiiatem  et  oratio  dominica  design  ^ 
qiia^  diicit :  Panem  noslrum  quotidianum  da  nebis  ho^ 
die  (Luc,  xi,  3).  Juslum  esl  eniro,  ut  jugiler  rogetur, 
qui  si  non  pel:uur  oflfcnditur.  El  rcs,  ice,  res  is  as 
quali  vrrbt»rum  proprietaie  dlstinclai  sunl.  Miteri'' 
eordiam  supra  se  fieri  peliit :  justificationes  autcin 
doceri  se  siippliciler  posiulavit. 

Vers.  125.  Svrvus  tuus  sum  ego,  da  mihi  intellectum 
419  ^t  sciam  tcstimonia  tua,  Quainvis  universa  qvc 
expcdiuttt  continuis  precibus  sinl  a  Domino  postu- 
landa,  maxime  tamen  divinarum  Scripturaruoj  iii- 
tellectus  jugitcr  cxpetcndus  est;qui  quauto  plus 
percipitiir,  tanto  suavior  sanciis  meniibus  invenitur. 

D  Sed  quia  novit  omnipotentem  Dominum  subjeclis 
suis  esse  largissimum,  diciC :  Scrvus  tuus  sum^  da 
mihi  inteUcctumy  qui  solilus  es  doLiiare  qus  jusle  ac 
fiducialiter  peleri^.  Nam  cum  obnoxia  se  cuncta  c«i^ 
gnoscani,  rongni  tamen  meriti  est  ipsius  fainul  :iu 
nuncupari.  Servus  quippe  ipsiiis veiaciter  n«q»aqiiaiu 
dici  potest,  nlsi  qui  ejus  famulasur  arbitrio.  El  vi<ie 
quid  dical,  ut  sciatn,  id  est  ui  accepta  retineam. 
Scire  enim  illud  est,  quod  in  noiiliam  nostram  u»a- 
nifeste  vcniens,  nulla  oblivione  deletur. 

Vers.  126.  Tempus  faciendi^  Domine:  dissipaverunt 
iniqui  tegem  tuam.  Proevidens  populns  devotos  lem- 
poribns  Antiochi  a  plebe  Judaica  legem  Domini  ctil« 
tura  dxmonum  polluendam,  velut  ad  medicum  cLi' 


m 


EXPOS  TIO  LN  PSALTERIIM.  PSAL.  CXVIIL 


m 


mal  aegrotus  tempus  csse  subveniendi ;  nc  morbis  A  gcbar :  omnem  viam  iniquam  odio  habui,  Qui  SHper 


ingrnvanlibus  salus  populi  poluissei  ab^umi.  Dicil 
enim :  Tempm  csl  faciendi,  non  diflcrendi  quod  ex- 
pedil.  Jiisseral  cnim  per  legem  ei  projuietas,  ul  vc- 
rus  Dominus  reverentissima  dcvoiione  coleretur; 
sed  qnoniam  hoc  iu  suam  pernicicm  contompsil 
obstinalio  Judxorum,  clamat  populus  iidelis,  Tempus 
faeiendi ,  id  esl  ut  mundo  silutaris  appareas,  peccata 
cii«sohas,  mOrt(^ni  vincas,  ipsumque  diabolum  cum 
sua  eobortc  prostcriias.  Uoc  esteiiim  Domini  facere, 
l>racdictis (emporibus  adveniie.  Unde  et  per  propbe* 
l  iin  diclum  cst :  Tempore  accepto  exaudivi  le^  et  in 
tlie  satutii  adjuvi  te  {Isat»  xlix  ,  8).  Ct  Apostolus  : 
Kc.e  nunc  tfmpus  acceftabllet  ecce  nunc  dies  salutis 
|// Cor.  VI,  S).  Uinnia  eniin  quae  Duminus   fncii , 


aurum  el  gemnias  Icgein  Domini  diligebat,  neceM 
fuit  ut  ad  omnia  niandata  ejus  rectissimns  apparereU 
Talia  enim  ncgligere  non  potesl,  nisi  qiii  divina  fue»  * 
rit  inspiratione  correclus;  ut  aurum  babeat  Telttl 
terrenas  sordcs,  gemmas  ut  calculos  vifes.  Amare 
siquidem  non  profuturadementisest;  sed  illnddeeet . 
viros  6.incli8simos  conciipiscere,  qu»  pnssint  prxmii 
iiunquam  peritura  conferre.  Gongruum  ergo  fuil  ot 
odisset  perversam  viam,  qui  meruit  amare  Tectissi- 
mam.  Iniqua  siquidera  v  a  est,  quae  nos  perdacit  ad 
vitia;  rccta  vcro  virtuium,  qiise  nobis  indiilgenliam 
tribuii  et  salulem.  Sed  hoc  quam  studiose,  quam  fre* 
quenter  infunditur !  ut  intelligamus  bealos  viros  qean 
lium  rerum  delectatione  pascantur,  qiii  boc  habenl 


»piissima  dispositione  complentur;  ut  :.n:e  fieri  non  b  supra  cuucta  dulcissimum,  quoJ  saepiiis  creduutesse 
deb  ant,  nisi  quando  ille  mi^eialus  indulserit.  Ilinc     repelendum. 


c*st  quod  nobis  seinper  expedit  babere  paiicntiam  , 
exspectare  qu»  jussa  sunt,  rogare  qu£  prosunt  [mss, 
A,t  B,^  F.,  proniissa  sunl].  Tempus  aulem  (acicndi 
nuvii  ille,  qui  reciorest.  Addiditcausam  cur  debeal 
Lieerc  quae  rogatur ,  qiiia  Judxi  legem  dissipaverunt^ 
i|iiam  ille  eos  inviolabiliter  custodire  prxceperat. 
Dissipare  eniin  est  legem^  aliter  vivere  quam  ipsius 
prjeccpta  monuerunt ;  et  boc  magis  facerc,  quod  illa 
cogooscitur  sub  omni  exsecratione  damnasse.  Iloc 
afgumentum  rlietores  inter  violentissima  praRcepta 
posuerunt,  quando  utpreces  audiantur,  adjuvat  tem- 
|Mis  aptisslmum. 

Vers.  427.  Ideo  dilexi  mandata  tua^  super  avrum 


Vers.  Ii9.  —  xvii.  Pnc.  MirabiHa  testimonia  ltf«, 
Domne  :  ideo  scrutata  esl  ea  anima  mea.  Seplimam 
decimamliiieram  sancti  populi  intrat  oratio,  asserena 
apcruissc  os  suuin  et  attraxisse  spiritum,  ut  rjus  aii« 
diatur  oratio,  exiliisqiie  aqnarum  transiisse  lacrymas 
pias,  quia  non  sit  a  Judasis  custodita  lex  Domini.  Ki 
intuere  quemadroodum  defmitionem  rci  iino  verb« 
coinplexus  est  diccndo :  Mirabilia  tesiimonia  tua,  Do- 
mnie,  Mirabilia  plane,  quoniam  per  ea  ccelestis  virtot 
hominibus  terrenis  innotiiit,  et  nosse  dederunl  par« 
vnlis  unde  et  angelorum  subiiinis  naiura  bcatadele* 
ctatioue  completur.  Haic  semper  uruiari  licet,  ei 
assidua  meditatione  perquiri.  Ilic  autem  illud  tiroere 


et  topa:aon.  Quantum  legem  Domini  dissipaverat  ne-  Q  non  convenit :  Atliora  te  ne  quasieriSt  et  fortiora  te  tu 


fanda  praesumptio,  tantum  devotus  animus  ad  man* 
dtta  ejos  feslinabat  implenda.  Grandis  enim  religio- 
iiis  crescil  alfectus,  quoties  eam  improboruro  impu- 
gn  «re  tentat  audacia.  Pro  hoc  enim  additum  est,  ideo, 
Erat  itaque  sanctissiroo  choro  swper  aurum  et  gcm- 
iii.is«  qoas  preiiosissimas  habet  huroanitas,  mandato- 
rtiiit  Doroini  reverentiam  custodire.  Istud  eniro  icm- 
poraliter  humanis  blandiiur  aspectibus  :  inde  auicm 
in  aelemain  requiem  mens  beata  perducitur.  Topazion 
vero,  sicot  qnidam  scribere  voluerunt,  genus  est 
lapidis,  qoanlum  inventione  raruin,  tantum  merciiiro 
quanlitate  pretiosum ;  qui  duos  ferlur  habere  colores, 
uDom  auri  puri^simi»  et  alterum  xiherea  claritate 
rcliieeiitero  :  pingiiedo  rosea,  verecundaque  puritas, 


scrutatus  fueris  {Eccles,  iii ,  d^).  Ideo  enim  itobis 
praedicata  suBt,  ut  ea  pie  atqiie  diligeotvr  nosler 
^cmper  anirous  indagaret.  Altiora  enim  et  fortiora 
talia  dici  non  possunt,  quae  ut  perquirerentur  edicla- 
sunt.  Ilaec  aulem  quinta  est  species  defl^titioiiis,  qo» 
Grsecc  xara  riiv  >£&v,  Laiine  ad.verbuni  dicilur.  !>•• 
claraia  sunt  eiiim  quae  sunt  testimonia  Domini,  id  est 
mirabilia, 

Vers.  ioO.  Declaralio  sermonum  tuorum  illuminen 
me :  420  ^'  inteUectum  dat  pafvulis,  SermoneM  sum 
Domini,  quos  jusiorum  propbeta\it  aiictoritas;  sic 
ciiim  scripiuro  est :  Ecce  Virgo  coneipiet^  et  pariet  fi^ 
//um,  et  vocabiturnomen ejus  Emmanuel  {Isai.  vii,  li).. 
El  aiibi :  Videbit  omnis  caro  salutare  Dei  {Idem  liI| 


vieinus  lapidi  chrysophrassomagnitudine  velcolore;  D  10).  Seil  istos  serniones  qui  fuerant  longi  teinporb 


qiiia  maxime  lampat  cum  solis  splendore  percuiitur; 
omnium  gemmarum  superans  prctlosissimas  ciari- 
lates ;  in  aspe^  tum  suum  singulariter  provocans  ocu- 
lorom  copidissimam  voluptatcin.  Quam  si  polire  ve- 
lis,  obscuras;  si  naturae  proprix  rclinqiias,  Irradiat. 
Hafcregibus  ipsis  fertur  <  sse  mirabiiis,  ut  intcr  divi- 
lias  soas  nilii)  se  simile  possidcre  cognoscant.  Nasci 
diciior  in  insula  Topazion  qux  cst  provinci^  The- 
baidae ,  unde  et  nomen  accepit ;  de  quo  non  sunt 
niolta  dicenda  :  nc  quod  Scriptura  dicit  esse  con- 
lempUbile;  nos  dcsiderabilc  afTecUta  laude  facia- 
mns. 
Yers   1*^.  Propferea  ad  omnia  manduta  tua  '/'n- 


obscuriiate  recondili,  adventos  'Doroini  illuminatia 
declaravit ,  quia  per  ipsum  manifesta  siint  locla.quae 
sacris  litteris  tenebantur  abscondita.  Tunc  enim  Yer- 
bum  caro  factum  cst,  Virgo  peperit :  tunc  muti  loeuH 
suat,  surdi  audierunt,  claudi  recio  incessere  vestl* 
gio,  et  cxtcra  miracula  quae  Domino  serviere  virto« 
tuin.  H.^ec  dcc/arafio  obscuriiatem  naturx  aostraeqnia 
jaccbat  in  lenebris ,  vi  suae  poiestatis  iUuminare  di- 
gnata  est ;  el  intellectum  dcdit  parvuiis,id  esl  qui  S6 
huiniles  atque  cgeiiles  suis  viribus  agnoverunt.  Sed 
isti  parvuli  non  de  aitate  roetiendi  sunl,  sed  de  sim- 
pliciiate  conscienliae,  de  quibjus  dictum  est :  Sinite 
parvulos  venire  ad  me ;  talium  cst  ettim  reqnum  CQtU* 


m 


M.  AURELII  CASSIODOUI 


8S4 


rnm  (Mare,  i,  ii).  Ipsis  enim  liic  pracstnt  purum  A  vidcamnr  ofTcndcre ;  senptum.esl  cuiin  :  Si  qui$  tO' 


iitque  innocenlissimum  inleUtctum ,  quibus  ibi  aelcr- 
iiuni  donaturua  est  praemium. 

Vers.  131 .  Ot  meum  aperui,  et  atlraxi  $piriium « 
gtfta  mandata  t^a  desiderabam^  si  boe  ad  litteram  ve- 
lis  adveriere»  consuetudo  lo(|iieniis  expressa  est. 
Prius  eniro  o%  aptrxtur^  spiritus  contrahitur,  ac  deinde 
in  sonum  vocis  linguae  mobiiitas  adhibe^ur.  Si  vero 
spirituiliter,  ut  oporlet,  intelligas,  ot  dicit  mentis 
introitnm,  qui  luiic  aperitur,  quando  aliquid  discere 
restinamus.  Attrahil  autem  ipiriiumy  cum  jam  munere 
dif ino  salutaris  desiderii  complctur  aflTeciu,  et  incipit 
lirma  irente  velle,  quod  anle  per  gratiam  tamen  Do- 
luini  visus  est  appetiisse.  Aperuit  ergo  ot  cordis  sui 
inflnnus  el  parvulus,  et  atlraxit  spiritum^  id  est  vir- 


tam  legem  servaverit,  offendal  autemin  uno,  faclu$  ut 
omniumreut  {Jac.  ii,  10). 

Vers.  ioi.  Redime  me  a  calumniis  hominum,  et  cu* 
ttodiam  mandata  tua,  Calumnia  perantiphrasim,  id 
est  pcrconirariam  locutionein  diciturcapilisalijunna« 
dum  magis  petat  caputalienum,  eique  cmtraria  sit; 
ficut  belluin  quod  non  est  bonum,  et  luciis  qui  non 
h  ibet  lurem.  Calnmnia  esl  enim  commentum  aliquod 
periculosx  falsitatis  objectuii|,  qiiod  boqis  semper 
hrmiinibus  studio  perversitatis  ol)jicitur,  dccoIor.ire 
contendens  quod  rccta  ronscientia  fuerit  actitilum. 
Hanc  paliebaiilnr  videlicet  justi,  ut  eos  ab  aequitaiis 
tramite  stuilio  infestalionis  [m|.  G,  et  ed,,  inliciatio- 
nis]  averlerent.  Quanta  enim^  iii  anliquiores  lac!'ain. 


tutem  faciendiy  quam  per  se  non  poterat  adipisci.  B  periulit  David,  cum  Sauli  parceret,  etapud  itijustiiin 


8ed  ut  boc  magis  ad  intelligentiae  bonum,  non  ad  lo- 
quendi  officium  cognoscas  esse  prxmissum,  sequitur» 
y»m  mandata  tua  de$iderabam,  Ardor^m  siqiiidem 
folunttitif  prsemisit,  ui  postea  coniequen'er  expone- 
ret  desideria  msndatorum.  Coiisequi  quippe  non  po- 
terat,  ut  prius  se  diceret  locuturum,  et  postea  desi- 
derare  quae  prosunt. 

Vers.  i33«  A$pic$  inme,et  mherere  mei,  secundum 
judicium  diligenUum  nomen  tuum,  Frequeiiter  Domi- 
Dus  a$picit  iratus,  saepius  intuetur  ui  perdat,  sicut 
Sodomam  et  Gomorrbaro  respexii,  slcut  castra  iGgy- 
ptioruro.  A$picit  etiam  propitius,  sicut  in  muneribus 
feelt  Ahel.  Rospexit  quoque  super  filios  panperum»  et 
oon  sprevit  preccs  eorum  {Ptal,  cf,  48).  Et  ideo  ne 


regein  eo  ipso  fieret  reus,  quoiiiam  illi  prpbabatur 
esse  propiiiiis?  Qualis  illi,  rogo,  calumnia  estexei- 
tatn,  qu.indo  juvenculae  dixenint :  SauL  occidit  mille^ 
etDavid  decem  millia  {I  Reg,  xvm,  7)?  Qiiapropler 
calumnice  sunt  hominum  C(intra  vcriialis  honorem 
roniroversiae  requisitae;  qgas.  merito  a  se  sancta 
cohors  drprecabatur  auferri ,  ut  inandata  Domini 
amoli^  adversitaiibus  iiidagaret. 

Vers.  i35.  Faciem  tuam  illumina  super  $crvtmi 
tuum  :  et  doce  me  iustificatione$  tuat,  Legim^s.sjincti 
Moysi  {Exod,  xxxiv,  35)  vultiim  ita  a  Pomino  fuissn 
clarificatum,  ul  eum  Israeliticus  populus  re^pieere 
non  valerct;  unde  velamine  superducto  loquebaMir 
ad  cos  :  quia  non  poterani  in  ipsq  coelestem  coiijyij^ 


in  partem  susciperetur  adversam,  slaiim  subjunxit,  C  cere  clariiaiem.  Vultusenim  Moysi  fnlgor.crat  legis. 


it  miurere  mti;  qux  merito  (sicut  saepe  memoralum 
est)  miscricordia  dicitur  ;  qnia  miseris  larga  pietaie 
prasststur.  Ncc  solum  hic  hxsit  fusa  precatio,  scd 
addidit ,  se^tin(f um  jtt(/fcitim  diligentium  nomen  tuum, 
Judicium  quippe  ett  Domini,  ut  nomen  suum  diligen- 
tibus  misericordise  largiatur  auxilium,  ne  exsp^^ctatio 
fidelium  decipiator,  qnac  ipsius  semper  consideraiio- 
ne  suscipitur. 

Vers.  153.  Grettut  meot  dirige  tecundum  eloquium 
Ittum :  et  non  dominetur  mei  omni$  inju$titia,  Greuus 
mio$  signiflcat  motus  animae  ;  nam  sicut  pcr  istos 
de  loco  ad  locum  transferimur,  ita  et  in  illis  quibus- 
dam  passibus,  sive  ad  meliora,  sive  ad  deieriora 
progredimMr.  Hos  sancta  cohors  teeundum  ekquium 


qiiem  illi  suslinofe  non  potera^t,  qiiia  velatis  eam 
cordibus  andiebant.  IIoc  crgo  snucius  pop/ilps  potit, 
iit  illumin  itam  Domini  [aciem  possit  conspicere,  noo 
velatam;  qnatenus  puri  [/></.,  puraj  gratia  lUmifiisnK* 
reatnr  afTiari,  nec  jam  ariqiiqd  patiatur  ohstarulum, 
qui  veriiatis  ipsius  desiderab  «t  aspeclum.  Potest  ma« 
gis  cohors  sancia  desiderare  Domini  Salvaloris  ad* 
ycnfum,  cnjus  farie  illuminata  sunt  tenebrosa  pec* 
cati :  vitam  con^erens  morlu  s,  et  rcriissiroa  remedii 
desperatis. 

Vers.  136.  Ext/iM  fl^uarum  transierunt  oculimdf 
qtiia  non  cuttodierunt  lcgem  tuam.  Exitut  aquarum  si* 
gnificat  lacrymas  copio^as,  quas  tantas  dicit  fuisse, 
ui  ipsa  quoque  fontiuni  fluenta  transcenderent.  ^Sil 


Domini  dirigi  poslulabat,  ne  vitiorum  pravitatibus  ^  Transeunt  plane  quando  illa  sine  sensu  currunt,  istt 


seducta,  in  mortiferos  laberetur  crrores.  Seeundum 
eloquium  tuum  dicii,  id  est  secundum  jnssa  quae  pr<e- 
cipis  ad  vitam  humani  generis  corrigendam.  Sequi- 
tur,  et  non  dominetur  mei  omnit  injustitia.  Necesse 
enim  erat  ut,  si  gre$tut  ejus  tecundum  eloquium  suum 
Dominus  dtrl^eredignaretur,  nullailli  injustiiia  prae- 
valere  potuisset.  Et  vide  quam  caule  pelil  ne  domi- 
netur  ejus  qu»  non  polerat  sic  excludi,  ut  iilterius 
pulsare  non  posset;  sed  cum  non  dominatur  evadi- 
mus,  qoia  servitus  illa  nos  praecipiiat  ad  ruinam.  Nec 
lllud  vacat  quod  ait,  omnit  injuflitia  ;  scit  oiiini  quia 
si  qiia  borum  dominetur  intcrcipil;  nec  prodest  ali- 
quid  in  muitis  scrvare  legem,  si  eam  in  aliqua  parte 


cordisaflliciione  funduntur.  Nam  quod  vincere  qoan- 
titale  non  poierani,  felicissimae  compnnctionis  qnv 
lilate  superabanl.  Has  tunc  profundimus,  quando  pe^ 
catorum  nostrorum  recordalione  mordemiir.  Nam  li 
niandata  Dooiini  cusiMdircmnSy  la^titiam  utique  ba« 
berenius,  iion  plurationls  ardorem.  Sed  quonikm  talia 
carnis  iiecessitatc  vitare  iion  possumus,  donet  D-imi« 
nus  lacrymas  quibus  pcccalorum  sordibus  abluamnr,' 
Et  illud  quoque  scstimo  considcrandum,  quonian^ . 
dicit  pcr  oculos  satisfactionem  venisse,  per  quos  nos, 
plerumquc  illcrebras  hujus  sxculi  constat  attrahere; 
ut  incrlio  pcr  illos  culpa  niundetur,  per  quos  et  cx« 
ccssus  adniiliitur.  Qui  modus  io  Scripturis  divinis 


885 


EXrOSlTlO  IN  PSALTEniUM.  PSAL.  CXYIIL 


m 


freqtienlissinic  reperllur,  sicut  sextus  psalinus  ait  :  A  Oeo  exereituum  :  quia  dereliqueruni  jHietum  tuum  filii 


Lavabo  per  $ingula$  nocte$  lectum  meum  :  lacrymis 
meii  iiratum  nieum  rigabo  (Psa/.  vi,  7).  Et  alibi  : 
Fuernnl  mihi  tacrymce  mece  panei  die  ae  nocte  (Psal, 
XLi,  4).  Quae  figura  dicilur  liyperbole,  quolies  rcla- 
ti'>iiis  quiliias  majore  pondere  exaggerata  prorertur. 
S4IICI0  eniro  clioro  sic  erat  denendum«  ut  omnia 
f  ecra:a  dilueret  copioso  itnbre  lacrymaruin. 

Ver».  137.  —  xviii,  Sale.  Justus  «,  Domine,  et 
rcctum Judicium  luiim.  Tiiumphairix  car.iis  sn;»  co- 
hurs  saiiciorum  ad  ociavum  decimam  lillcram  venit, 
iu  qna  justiliam  Domini  confitrlur,  et  eloi|uia  ejus 
igfliiia  coniinua  se  dicit  dileciione  vencrari  :  ad  po- 
siremuin  petens  iutellectum  te^timoniorum,  unde 
vivificari  deheat  in  aeiernum.  Sed  pos:qnam  peccaia 


lsrael(lll  Rey,  xix,  10).  PhinejBs  quoque  sacerdos 
cum  videret  liebrxum  cum  Moabitide  muliere  ini- 
sceri,  zelatus  jiraiceplum  Domini,  utrosqne  gladio 
perforavit  (Sum.  xxv,  8).  Cujus  zehis  lautuin  pre- 
stiiii,  ut  iram  Domini  solus  avert-rel.  Isle  siiinidetn 
zelus  iribuit  salutcni,  iidein  retinet,  pudiciliam  ser- 
>ai,  et  Ecclesiain  Dci  gloriosa  vivacilate  cuslodit. 

Vcis.  140.  Ignilum  eloquium  tuutn  vehemeniery  el 
servus  tnus  dilexit  illud.  Ignitun  est  eloquium  Doini- 
ni,  (|ui.i  purgatcorda  niorlaliuni  mundana  fa^cesor-- 
deiiiii ;  et  ut  rornacis  aidorexaistuans  metalla  deeo- 
quit,  eorumque  vitia  neccssaria  purificatione  con- 
snmil,  iia  eloquiuin  Doinini,  peccatoruni  maculis 
detersis,  humiliunt  sensui»  emundat.  Istoqu  ppe  igne 


ffua  superiiis  irrigiiis  dlxit   lacrynus  expiata,  nnnc  B  cor  Cieophe  ardcbat,  qnaiido  dicebai  :  f^onne  cor 


jiid  cia  Domini  ndeli  inen  e  collaudat,  dicens :  Justus 
es,  Domtiie,  et  rec:um  judicium  tuwn^  (|ui  pecciiores 
hc  seiuper  jubcs  affiig  re,  ui  eos  lua  debeat  medicina 
slvifc;  quia  iiec  ilii  a!i  luando  probarentur  siib  l<c* 
liiia  corrigi,  nec  benencia  possent  aliter  diviiia  c- 
giiojci.  Suis  quippe  meiilis  putarel  datum,  s1  pecca- 
t  r  jugiter  floreret  ilijcsus.  Sed  utrumque  jusium, 
iiirumqtie  dignissimuui ;  ({uoniani  et  delinqncns  per 
talisfaclionem  corrigitur,  et  jndicia  Doinini  humili 
ronfessione  declarantur.  iloc  ciiiin  dicto  Daiiiel  inter 
fe  ucissima  leonuin  ora  salvatus  est,  his  verbis  triuui 
puerorum  flamnia  snpenta  est,  hanc  senentiani 
Jeremias  in  Lnnicniationibus  suis  ficquenter  iicravit. 
Dtcamus  igitur  ei  nos  hunc  versum  in  quibuslibei  pe- 


nostrumi  ardens  iu  nobis  erat^  cum  aperirei  nobis  Scri' 
piuras  (Luc.  xxiv,  5'2)  ?  iloc  ciiam  igne  siicceusus  Je- 
rentias  enunliat :  tlt  erut  ignis  flantmigernus  inossibus 
nuis  (Jaem,  xx,  9).  Uto  etiiiu  igue  ct  reliqui  suc- 
censi  suni,  qui  tiiuinphali  charitate  lloruerunt.  Qua- 
propter  ignis  iste  serroo  Christi  esi,  sicut  ipse  ii> 
Gvangelio  dicit :  Ignem  v^ni  mittere  in  teiram^et  quem 
[ed.,  el  quiU]  volo  ut  ardeat  (Luc,  xii,  49).  Addidit, 
vehemenUr,  ut  hocnou  ad  inortein  exaggeraiuin  cre- 
deres,  sed  ad  salutem.  S  :quiiur  qii0(}ue ,  et  servus 
tuus  dilexit  illud  :  utique  diligebat  qiiod  vii.im  con« 
ferre  noverat,  ei  honorem  dabat,  quod  sciebat  ad  rc- 
medium  humani  generis  attributum 
Vers.  141.  AdoUscenlior  sum  ego  ei  contemptus  : 


ricolis,  dieamus  iu  gaudiis;  quia  talis  confessio  eiab  Q  justificationes  tuas  non  sum  oblitus,  Multis  sanctis  hie 


smmnis  eripit,  et  in  prosperitate  custodii. 

Vers.  13S.  Mandasti  jusliiiam  testimonia  tua,  et  vc^ 
fiustgm  tuam  nimis,  Mandas'i^  signiilcat  praecepisii. 
Testimonia  vero  sunt  (sicul  jain  di  tuin  esi)  qu£  sub 
tcstificiUoDe  prolata  sunt.  Haec  c mtinent  justiiiam 
ct  verilatem  :  justiiiam,  quoniam  a.'quabiliter  omnia 
dlscernunt;  veritaiem,  qnia  promissa  reiribuu.it.  Me- 
rio  crgo  tantum  amabai,  tantuin  re,>etebat  ista  testi^ 
MONJa,  quando  iucoroprehensibilis  atque  reverenda 
vi.tus  Domiai  per  talia  concedebatur  agnoscL  iVimtf, 
id  uiruiDque  potest  laudabiliier  pertinerc,  sive  ad 
|«sitiiam,  sive  ad  veriiatem  :  quia  justitiam  Dominum 
imi  mandare^  profutura  districtio  est;  veritatem 
vero  inmti  aniinis  inculcare,  cautela  est. 


versus  videlur  posse  congruere.  Nam  liiiiic  iiene  aC" 
cipiinns  ex  persona  Joseph,  qui  a  majoribas  fratri<* 
bus  contemptiis,  lanqnain  vile  mancipium  mangoni-» 
bus  venun  iatus  esse  digiiosc  tur  :  qui  taiuen  JHsttfim 
catioues  Domini  in  se  facias  itoii  esi  obliius^  quaiido 
se  pia  in  oinnibus  voluutate  tractavit  Ule  enim  co- 
gnoscitur  liberatoris  ^ui  memin  sse,  qui  ejus  praeco* 
ptis  probatur  obedioiiiiam  cominodare.  Hoc  etiam 
David  ex  persoua  sua  potest  dicere,  qui  ad  regiii  cul- 
mina  inter  fratres  suos  pro  imbecilla  asiale  non  spe- 
rabatur  posse  sufficere ;  sed  tamen  iste  jusiificaiiones 
Domiiii  lanta  devotione  iii  ineuioria  tenuit,  ut  ipsa 
Doraiiius  dicerel :  Inveni  David  filium  Jesse^  qui  facii 
omnes  voluntates  meas  secundutn  cor  tneum  (Act,  xiti« 


Vers.  1311.  Tabescereme  fecit  zelus  domus  tnce,  quia  D  ^^)«  Ad  poslreiiium  quod  firmaineiitum  esse  tolins 


•bltti  iunt  verbu  iua  inimici  mei,  Tal)es  est  morbi  ali- 

eujiia  conlracta  necessitns,  quje  nos  fa<  it  p.iularun 

defluere,  dum  corporis  boliditalem  poenali  affiictionc 

C(iii!>umil;  quod  sibi  accidisse  testatur  ielo  domus  Do- 

i^iiii,  quam^  iion  patiebatur  perfidorum  laceratione 

^iolari.  Zelus  enim  et  in  malo  ct  in  bono  ponitur.  In 

^^alo,  ut  est  iliud  :  Zelus  ei  invidia  comedii  domum 

^me^b.  Ct  in  Actibns  aposiolorum  legitur :  Videntes 

itemJudcnimpteti  sunt  telo,  ei  injecerunt  manus  suas 

aposiolos  (Aet.  v.  17).  Isie  eniin  ducit  seinper  ad 

ilpas,  laqueos  nectit,  viain  saSutis  intercipil.  In  bono 

'^ro  positum  cst :  Zelus  dnmus  tuce  comcdit  tne{Psal, 

^viii,  10).  F.t  Klias  «licil :  Zclans  iduvi  pro  Domtno 


eonbtat  Ccclesi»,  pote>t  hoc  dicere  populns  adopii* 
vus,  populus  gratiae,  populns  novns,  qui  aetate  sequi- 
lur,  sed  fidei  dignitate  priecedit.  Unde  bene  suscipi* 
tur  loquens  pcr  totum  psalinuni  coliors  beata  sancto- 
ruin,  quue  422  cunclos  fideles,  cuncUis  bealissiinoa  . 
probaiur  auiplecii. 

Vcrs.  142.  Justitia  tua^  justitia  in  ceternum  :  ei  lea 
tua  veritas,  llic  versus  et  justitiam  Domini  et  legem 
adhibita  proprieiate  dtsceriiit.  Iloininuin  quippe  jtc- 
ititia  qiiantacunque  sit,  esl  siiie  dubio  temporalis,  ut 
est  justitia  philosophorum,  qui  se  videntur  m<»ri!m 
probitate  Iractare,  quac  sine  Dei  cul  ura  veraciter 
vaiia  f;loiia  nuncupatur.  Nam  justitia  Domini  iit  cr^cr- 


^"^7  M.  AUnELIl  CASSIODORI  8^S 

nMmnianel,  quia  qui8(|ut8  caro  custodlverit,  nptcrna  A  qui  noii  taniaiu  scni.onc  pronii;ur,  sed  nuigna  conlts 


feliciiatogaudebii.  Vidchatur  etiam  et  jusii  ia  Juilxo- 
rum,  qui  liiteraro  potius  contuentes,  futura  in  ea  pu- 
taverunt  non  esse  mysteria.  Justitia  Tero  Doroiui 
quam  intellexit  populus  Chrisiianus,  in  (etcrnum  ser- 
vat ;  qaoniam  ipsa  semper  aeterna  cst.  Ita  ct  de  lege 
arbiiror  sentieudum,  quoniam  quicnnque  cam  intelli- 
gere  roeruerunt,  ccelesti  ycritate  compleli  sunt.  Ve* 
ritat  enim  kgis  est  Dominus  Cbristus,  qui  de  se  aii : 
Ego  $um  v/a,  neritai  et  vita  {Joan.  xi?,  0).  Quapro- 
pier  merito  dednitive  dictum  est :  Lex  tua  verita$ , 
quod  CBt  Dominus  Cbristus. 

Yers.  143.  Tribulatio  el  angustia  invenerunt  me : 
mandata  autem  tua  meditatio  mea  est,  Tribulalio  et  an- 
gustia  sanctis  viris  roagna  sunt  munera,  quia  norunt 


intenlioiie  profertur.  Clamabat  enim  populus  niurniu- 
rans  Judaeoruin,  el  lion  exaudiebalur  a  Domiuo.  Ta- 
cebat  Bloyscs,  ci  Dominu<:  ri  diccbat  :  Quid  ctamas 
ad  me  (Exod.  xiv,  45)?  scilictt,  quoniani  illas  cogi- 
tatioues  exaudit  Aliissinius,  qiiae  pia  intentione  vol- 
vuntur.  Addiliim  e>t,  in  toto  corde  meo  :  nereputares 
aliud  cogilandum,  qiiando  clamatur  ad  Dominum.  In 
sola  eniin  religiosa  cogitatione  totus  debet  spiritns 
occupari,  ne  mens  divisa  efTocium  nequeal  impetrare 
quem  postulat.  Et  intende  quid  toto  corde,  quid  lotis 
viribus  expetebat,  non  divilias  sxculi,  noii  conjugia 
U'  bilium  feminarum,  non  transilorias  dignitates,  ud 
justificaihnes  Domiui,  qiias  meiis  sancta  super  auram 
et  topazion  semper  desiderat,  scmper  exqiiirit.  Nam 


se  pondere  taliuro  compressi  exsudare  peccata,  et  ad  R  quod  dixit,  requiram^  utique  quas  facere  debuisset , 


illa  gaudia  tendere,  quae  non  babent  flncm ;  sicut 
Apostolus  ail :  Quis  nos  separabit  a  charitate  Christi  ? 
Tribulatio,  an  angustia^  an  per$eeutio,  an  fames  {Hom, 
VIII,  55)  1  eic.  Uxc  enim  beaiis  viris  velut  qiioddam 
antidotum  est,  quod  dnm  aspere  bibitor,  fomenta 
[m.  G.,  inomenta ;  ed.,  monimenta]  saluiis  operaiur. 
Sequ^tur,  invenerunt  me,  quasi  exspectantem^f^d.,  ext 
pngnantero],  quasi  lixuro,  quasi  ad  earum  certamina 
praeparaturo.  Subjungit  quoque  illud  adjutorium , 
nude  se  sine  dubio  in  diversis  passionibus  suis  nove» 
r.ct  esse  curatum  :  Mandata  autem  tua  meditatio  mea 
est.  Quibus  cnim  trihulationibuf ,  quibus  angustiis  op- 
liriroi  poterat ,  qui  tili  mcditatione  g^iudebai  ?  Nam 
licet  afQigeretur  corpus  invalidum,  cruciaretur  caro 


noii  quas  tantum  lectione  cognosceret.  Jusiificationn 
cnim  veraciier  non  requirit^  nisi  ille  qiii  eas  devota 
ineute  compleverit. 

Vers.  146.  Ctamavi  ad  te^  saivum  me  fac^  et  cusUh 
liiam  mandata  tua,  Clamorem  illum  expouit  qucm 
superius  dixil.  Hoc  est  eniin,  Clamavi  in  toto  eorde 
weOf  quod,  Ctamavi  ad  te.  Ad  illum  enim  non  clamat, 
nisi  qui  pciitionero  suam  dirigit  toto  rordis  affe- 
ctu.  Sed  cum  dicit,  salvum  me  fac,  in  aninia  toU 
intelligi,  non  in  corpore,  unde  revera  Domrni  pole- 
rat  cuslodire  mandata.  Neque  eniui  saluiem  carn't 
peiere  poierat,  qoi  libenter  corporeis  passioulbut 
subjacebat. 

Vers.  147.  Prmeni  in  maturitate^  et  clamavi :  et  m 


passibilis,  in  requiem  noscebalur  esse  transpositns ,  C  «^^o  '«o  *peravi.  Prasvenit  in  maturitau  quisquis  ia 


ciijus  in  Scripturis  divinis  erat  animus  occupatus. 

Vers.  144.  ^quitas  testimonia  tua  in  wtermnn  :  tn- 
tellectum  da  mihi^  et  rham,  Iterum  per  deflnitionis 
nioduro  Tirtuiem  testimoniorum  designat.  Nam  >  i  in* 
lerroges,  quid  sint  testimonia  Domini?  respondetur, 
aquitas  in  tetemum,  Pulcbre  autem  contra  tribula- 
tioiiem  et  angosiias,  quae  temporalia  esse  noscuntnr , 
l.osita  est  mquitas  in  ifternum^  ut  tali  spe  unusquis- 
que  contemneret,  quae  temporalia  esse  seniiret.  Sie 
enim  el  in  superiori  littera  deflnivit :  Mirabilia  testi- 
monia  twt^  Dormne.  Addidit,  intellectum  da  mihi,  et 
vivifiea  me,  Qui  scsuperius  adoloscentem  dixcrat  esse 
contempturo,  nunc  maturior  senioribus  inier  adversa 
p  tit  intellectum,  ut  agnoscat  mundi  istius  poricnla 


annis  puerilibus  modestiam  senectutis  anticipat,  et 
anie  fucit  gravissimam  mentcm,  quam  possit  anno* 
riim  nuinerositate  canescere.  Qualis  eiiim  senibus 
laus  cst,  si  dericienles  iu  longo  luxu ,  lassati  potlus 
coiiquiescanl  ?  Couira ,  quaB  gloria  est  juvenibus,  si 
in  ipso  aeiaiis  fervore  mi»ruin  regimine  temperenlur? 
sicut  Jeremias  ait  :  Bonum  est  viro,  qui  grave  porta^ 
vit  jugum  a  juventute  sua,  Sedebit  singulariter  et  sHe- 
6'/,  quia  sustinuit  jugum  grave  {Thren,  iii,  27,  28). 
Sequilur,  et  in  verbo  tuo  speravi.  Uoc  est  utique  qnod 
in  maturitate  prmvcnerat ,  et  clamavit  ad  Dominura » 
quia  in  verbo  ipsiiis,  id  est  in  a  Iveniu  D  >inim  Salva- 
toris  flxamenie<|7£rarenou  destitit.  Sancti  eniin  viri, 
quamvis  desiderio  magno  flaromentur,  exspectationi 


provenU8lransitoriis«stiroauda.Sicenimviv:flcariD8"«  «'•^«'•«'"   semper  adjiciunl ,  dnm    tanio  plns 


poterat,  si  judicaret  talia  non  curanda ;  ut  martyrii 
iiiorie  viveret,  et  perpetua  exsullatione  gaud<;rei.  0 
Diors  illa  vitalis,  o  sangus  purpuris omnibus  prciio- 
tiior,  qui  tribulationes  et  angustias  n.ercris  liuire ,  et 
iusuper  exspectas  coelorum  regna  ^uscipere  ! 

Vers.  145. — xix.  Cora.  Clamavi  in  toto  corde  meo^ 
exaudi  nte,  Domine:  justificationes  tuas  requiram.  No- 
nam  decimam  lilt<  ram  ingreditur  revereniissimus 
cborus,  in  qua  jusiificaiioOes  Doroini  se  pollicctur 
exquirere,  et  in  verbo  ejus  anticipata  coiifessione 
gaudere  :  adjiciens  se  cognovisse  testimonia  Doniini 
in  aclernum  esse  fundata.  Nunc  redcamus  ad  vcrsuro. 
Fideliuin  iiatjuc  clamor  dcvotx  mciitis  aflectus  est , 


ventura  felicitas  expetitur ,  quanio  aroplius  eoniin 
exspectatio  protelatur. 

Vers.  148.  Prcevenerunt  oculi  mei  ad  te  diiucKls^ 
ut  meditarer  eloquia  tua.  In  superiori  versu  prtpvtnisu 
se  dicit  in  maturitate^  signiflcans  tempus  juvenilis 
aeiatis;  nunc  autcm  de  bora  diei  cororoemoiat.  iVff- 
venerunt  oculi  mei  ad  t$  dilueulo^  significans  ulique 
oculos  cordts  sui  anle  crcdtdisse  423  ^cnturo  Do- 
mino  Salvatori,  quam  ejus  irradinret  adventus.  /)f- 
luculo  cniin  signiflcat  initium  lucis,  id  est  diei  mon- 
siraius  advcnius,  quando  post  tenebras  peccatorum 
qiiibus  bic  mundus  tenebaiur  obnoxius,  Domini  vi- 
tilis  prxsentia  emicuit;  sive  resurrectioDem  Domiai 


EXPOSITIO  IN  rSALTERlUM.  PSAL.  CXVIIL  m 

0  facta  est ;  ail  eniin  Evangelium  :  Fa  cum  A  secutioncm  iujitste  perlulisse,  aJfcrearios  auteiu  a 
libuuh,  venii  Maria  ad  monumentum  {Lue.      lege  Domiiii  raclos  esse  longinqiios. 


•  Sequilur,!!/  meditarer  etoquia  lua.  Causa 
raote  diluculnm  mens  devoia  siirrexerit, 
im  co!crel,  non  ut  salufationes  pofeniium 
sed  ut  Domiiii  meditaretur  eloquia,  quae 
ossunt  pia  vota  refugere »  dum  suaviias 
»per  vidctur  accrescere,  sicut  in  decitna 
a  dicium  est :  QUam  dulcia  laucibu$  meit 
! 

h  Vocem  meam  exaudi,  Domine .  teeundum 
tm  mom,  et  secundum  judieium  tuum  m- 
topiciamiis  quam  mirabili  modestia  vcri 
ilni  Dominuro  deprecentur;  et  intelliga- 
esse  prxsumendum  si  aliquid  nobis  per 


Yers.  151.  Prope  et  tu^  Domine,  et  amnia  mandata 
tua  veritas.  Coutra  itlam  proximitatem  violeniissiiuae 
persecuiionis ,  ficinitaiem  Domini  sibi  dicit  esse  re« 
niediuin,  unde  salulis  auxilium  noverat  esse  /entu- 
riim.  Dicit  enim,  prope  e$,  Domine^  quin  ubiq*ie 
pleniis,  ubiqiie  totus  es,  iion  spatiis  inclusus,  sed 
ipse  spatia  cuncta  replens  atque  complectens.  Nani 
cuiu  propliela  vellet  ostendere  ubique  ejus  esse  prae- 
sentiam,  alibi  dicit :  Si  auendero  in  calum^ibi  e$ 
[ed.,  tu  iliie  e$]  :  si  detcendero  in  infernum^  ade$.  Si 
$ump$ero  peHnas  mpa$  ante  lucem ,  et  habitavero  in  po- 
$tremo  mari$:  etenim  itlucmanu$  tua  deducet  me{P$al. 
cxxxviii,  8,  9, 10).  Sed  cum  dicit :  Prope  e$,  Domine , 


n  prosperitatis  arriscrit.  llle  cniin  qui  |.  cimnteturnuneum  ignoraresi  perverse  gerimus.nec 


item  puerilibus  annis  clamavit  ad  Doini- 
liliiculo  surrcxit,  scmper  ad  laudes  m/sc- 
etit,  et  ut  vivificetur  exorat ,  quia  in  nullis 
iS»  nisi  iii  soia  Domini  pielatc  prxsumen- 
dicit  eniin  :  Vocem  miam  exaudi,  Dominef 
nitericordiam  tuam ,  noii  bulet  quod  cont'  a 
a  confideiiier  objiciat;  sed  illiini  tauiuiu 
kordiam  qux  ex  miseris  beatos  facit ,  ex 
cros,  ex  mortuis  vivos ,  ex  temporalibus 
I.  Seqiiitur,  $ecundum  judicium  tuum  vivi- 
ulieet  illo  quo  supplicautibus  parcis»  qiio 
tei  clementer  absolvis.  £t  cum  addidit , 
»  confiteiurse  mortuum  esse  lege  peccati. 
siiim  non  potest ,  nisi  qui  in  se  propriam 
vittro. 


declinare  cum  fugiinus.  Una  est  ergo  salus  ad  ipsom 
festinare,  quem  non  possis  effbgere.  Addidit  qnoque, 
et  omnia  mandata  tua  verila$.  Hoc  ille  polest  dicere 
qui  veritati^  id  est  Domiiio  Chrislo  credidii,  et  inan- 
data  ejiis  salulari  perfecilone  siiscepit.  Judxus  autem 
talia  non  potesi  lof|ui ,  qni  noluit  credere  veritati. 

Yers.  \bt.Ab  initio  cognavi  de  te$timonii$  (nis,  qnla 
in  (Bternum  funda$ti  ea.  Ab  hiUio  significat  a  rudimen* 
lis  saeculi,  quando  a  ju^io  Abel  {Gen.  iv,  8)  iio- 
men  coRpit  esse  sanctoruiii,  qui  inuucens  a  nefario 
fratre  in  exempluro  Domini  Salvatoris  occisu«  est. 
Cojnovit  quoque  ab  iirt/io,  quando  Blelchisedech  sa- 
cerdotis  oblaia  niunera  in  duminici  corpnris  prasfi- 
giiratione  suscepta  sunt.  Cognovit  eiiam  ab  iniiio. 
P  quiuido  Abraham  filium  suum  in  mysterium  Dominl 
).  Appropinquaverunt  [ms.  G.  et  ed.,  appro-      Salvatoris  obtulit  immolandum ,  et  his  similia,  quas 

sacrarum  litterarum  lectiunibus  contiiientur  { Ge». 
XXII,  10).  lim  sine  dubiu  in  a^num  fundaiasuni, 
quoniam  verilatis  ipslus  tesiimonio  comprobantor.  Et 
l)eue  dixit,  fund^ta  siiii/«  quippe  quae  ad  fundamen- 
tiiiu  Chrisii  Dumiai  perliuebani.  Ipse  eniin  fundamen- 
tum  siugulare  ac  solidum  est,  sicut  dicil  Aposiolus, 
FiinifamM/iuii  enim  aliud  nemo  poteei  ponere  preeier 
id  quod  po$itum  es r,  quod  e$i  Ckri$tu$  Je$u$  (I  Cor, 
111,11).  Uiideevidenteripparet,  quod  sa^pe  dictum 
est,  iideles  niente  conspexisse  Doroinum  Christuui, 
cjusqiie  saiietum  advenlum  in  pneflgurationibna  Te* 
stamenii  Veteris  agnovisse. 

Vers.  153.—  xx.  Res.  Vide  humilitatem  meam^  el 


per$equente$  me  inju$te;  a  tege  autem  tua 
«ni.  Noverat  propheticiis  spiritus  beatorum 
ila  graviter  imminefetii;  et  miscricordiaiu 
t  Dt  in  eis  nulia  possinl  atrocitaie  supe- 
^l^nquant  enim  per^equentes,  quando  post 
le  ad  carnis  laceraiionem  videniur  acce- 
;  in  vicesimo  priino  psalino  de  Passloiie 
tom  est :  Ne  discedae  a  me ,  quoniam  tribu- 
m  e$t  {P$al.  xxi,  12).  Et  in  Evangelio  : 
IM«  appropinquavit  [nis.  G.,  approprtovi/] 
me  iradel  {Matih.  xxvi,  46).  Pulchre 
idit  propler  discrctionem ,  inju$ief  quia 
persecutionem  pati  qui  rei  sunt,  in  qui- 


iiia  commissa  puniunlur,  sicut  et  in  Evau-  n  eripe  nu,  quia  legcm  luam  non  $um  obtiiue.  Ecce  jam 

vicesimaro  litteram  populus  vitiorum  victor  ingre- 
ditur,  in  qua  se  petit  vivificari ;  quoniam  mandata 
Doroini  summo  studio  requisivii.  Longe  auiem  a  pee- 
catoribus  salutem  esse  comroeroorat,  qoia  siroilia 
non  feccrunl.  Principium  quoque  verbomro  Domini 
veritatem  esse  testatur.  Sed  ul  ad  litters  hujus  prin- 
cipia  redcamus»  dicii:  Videhumilitatemmeam.Qnod 
liic  videiur  ad  mariyres  periinere ,  quorum  corpiit 
ita  ingeniibus  tormenlis  affligitur,  ut  nou  In  ipsis 
natura  hominum  •  sed  velut  pecudum  vilitas  apstime- 
tur.  De  hac  humilitatc  sequens  psalmus  dicturus  est : 
Qttta  muitum  repteti  $umu$  contemptione  {P$al.  cxxiif 
4} ;  et ,  muttum  repteta  c$t  aniifta  no$tra  ;  opprobrium 


,  Beaii  qui  penecutionem  patiuntur  {Matlh, 
d  addidit,  propter  ju$titiam.  Bene  aulein 
I  est,  injuite;  quoniam  patiebantur  mala 
;  ut  quibus  saluiem  pradicabant,  niorti 
Bl  esse  subdcndos.  Sequ.tur,  a  tege  autem 
wi$unt.  lt»ii  scilicet  persecuiores  quanio 
am  poeuas  appropinquabant ,  taiito  a  lcge 
eedebani.  Necesse  enim  est  ut  deserant 
qoi  ad  pravas  semitas  malitiamque  festi- 
Domino  proximare  non  possunl ,  nisi  qui 
it  obse:  undant.  Qiix  figura  dicilur  syn- 
ilies  meliorem  causam  nosiram ,  quam 
ruro  essc  inonsir.nmus .  Dicit  cnim  se  pei- 


m  M.  AUnELU  CASSIODORI  m 

abundantiumt  ei  despectio  484  «<per6i^.  Audi  et  A     Vers.  456.  Mi$eralione$  tuai  muUfe ,  Dondne  ^  ae- 


Apostolum  liumilianlein  se  :  Ego  autem  stim  mHnx 
mut  apoitolorum  {I  Cor.  xv,  9).  Sed  iHliaiic  linmi- 
litatem  purpiireo  quodam  pallio  vestiamus ,  Dominufl' 
quoque  dicit':  Ego  auteni  sum  ViTmis  ei  non  homo, 
opprobrium  kominum  ei  nbjeetio  plebit(Psal,  xxi,  7). 
De  ista  humiliiaie  diaboli  vicia  supert>!4  est,  utex' 
contraria  parfe  caderet ,  nc  quid  se  proficuum  pra^- 
sumpsisse  gauderet.  Sequiuir,  et  eripeme;  uiide  sei- 
licet,  nisi  de  pODnarum  urgentium  necessiUite,  de  pe- 
riculo  mortiSt  et  quidqiiid  poi^untiii  i!la  conceria- 
tione  beaii  martyres  su*4ine''e?  Non  eniiA  poterat 
sancius  populus  petere  liberart  se  ab  otiosa  humili  - 
liie,  cujuserat  inclinis  ac  devota  professio.  Legem 
vero  hic  illam  sententiam  dicit,  quafs  ait :  Omnis  qui  - 


cundum  judicium  iuum  vivifica  me,  Miserationes  sunt 
Domtni ,  pcr  quas  afnictis  et  sauciis  diversis  modls 
subvetiire  dignatur :  sicut  Joscph  qui  carcereis  nexibus 
teiiebatur  inclusus ;  sicut  Jonara  quem  celus  absor- 
buil;  sicut  Susaniiam,  qiiam  falso  criiiune  laboran- 
tem  per  sententiam  Daiiiefis  absolvii;  latrouem  qu'i- 
qne  momenlanea  cohfessione  salvavii;  et  caeiera 
mfffralionsm  genera,  qux'-  nulliiis  pblest  eiplica?e 
noiilia.  Sequilur,  secundum  judicium  tuum  vivifica 
me,  Ubique  qtiare  jtl</ictum  peialiircauiissitine  debf* 
niiis  adveitere,  qdia  noh  est  hu  nane  confident-s 
iltud  pnscere,  de  qtib  dictum  est :  ^e  Inres  injudi- 
cinm  cum  tervo  tuo  (Psdl.  cxlii,^).  Judiciuin  est 
uliiine  quod   petei^e  debeintis,   quaiido  nos  humili 


$e  exaitai ,  humiliabitur,  et  qut  se  humiliat^  exailabilur  B  saiisfacti(»ne  proslernimus,  qnanJo  peccat.i  n  •str.i, 
{Luc,  XIV,  II).  Quapropier  merito  se  hanc  non  di-  remotts  excusationibu^,  coiirnemur.  Tunc  eiiimjtci/t- 
ccbat  oblitum^  qui  in  ea  usque  ad  vitoe  pei severavlt  -    ciumesi  Domitti  lalibuS  iniscreri,  quoJ  ille  bene  p» 


extreinum. 

Vers.  154.  Judiea  judicmm  meum,  et  redimeme: 
propier  eloquium  iuumvivificame^  llic  versus  solliciin 
pietale  quxrendus  esi,  ne  (quod  absii)coliofs  snn- 
ctoriini  per  arroganliam  judican  qu^siisse  videatur : 
de  quibus  scriptuin  est :  Jusius  in  principio  sermoms 
aceu$tttorestsui{Prov.xw\i,n).Sedjudicium  suuin  il- 
luddicit,  quo  verbocredidit,quoineaniationcmDo' 
mini  pura  mentesusceplt.  Securnmutfque  judlcium,de 
quo  nullus  possit  Dominiformidarejudicium.  Nam  in 
his  qu«  per  Dei  graiiam  bene  credendo  judicant 
sancti,  securi  semper  efficiuntur:  et  merito  in  eis 


tit,  qui  se  hutniliatum  ntr^ue  supplicem  viviilcari 
secunJum  judicium  Domiiii  poslulavill  llle  enim 
qonnJo  Judicat  miserciur,  quando  misereiur  ei  Judi* 
cal:  quia  neqiie  siue  jiidicio  miserelur,  neque  sine 
n.isericordia  judical :  cui  Ps>alhiigrap(ius  ilicii :  jiiifi- 
rttim  et  misericordiam  canlabo  tibi^  Domine  (Psai. 
c,  1).  Omnes  enim'  virluies  illt  ines^e  ini^iiife.vlura 
est,  nec  ei  accedunl  aUt  reCeduiit  iu  quo  subst.»n- 
lialiter  esse  noscuntur. 

Yers.  157.  Multi  qui  pers^quuntur  me  et  tribulant 
tne;  a  tettimbniis  tuis  nottdectinavi,  t^xnggoratur  nimis 
saeyae  per^cntionis  Injuria,  quando  unus  se  passum 


examinationem  divinam  petunt,quiaseinvpsisgIori-  q  dicit,  quod  multi  detesiabiles  iniuloruni.  Iude  et 


ficandos  esse  cognoscunt.  fc)t  respice  qtiam  pulcher- 
rime  lacta  denominatio  est.  Quod  argumeutNm  dicitur 
aconjugatis,  quando  noinendenomine  concorJia^so- 
natioDe  formaturk  Sequitur,  redimeme.  Qiiero  tedimere 
poterat»nisi  crcdentem  :  aut  proqiiomaximesangui- 
nem  redempiionis  effunderet,  si  fidelis  famulus  non 
fuisset  ?  Addidity  propffr  </<M/tu'nm  (tittm  vivificame. 
lllo  scilicet  ubi  promiitil  :  Qmcredit  in  me^  non  mo- 
rtelur ,  $ed  habebit  vitam  cetemam  (Joan.  xi ,  20). 

Vers.  ibB,Longe  est  a  peccaioribus  saius^quia  jusii'' 
fiiationes  iuas  non  exquitieruHi.  In  priroo  versu  lit- 
lerae  hujus  dixerat  eripiendum  se  a   persecuiorlbusi 
esee,  quia  Icgero  Domini  non  fuisset  oblitus;  nunc 
apiissima  conirarietate  a  superbis  perseentoribus  sa- 


nuroerosa  palma  venit  Ccclesix,  inde  inartyruiQ 
sanguii  loto  orbe  sacratus  est :  quia  furor  sxvien* 
liuin  non  est  in  innoccntluui  (>ersecutione  la:iauts. 
Klectorum  nunierns  crcvit,  quantum  se  tyrannorum 
ira  succcndit.  Verum  inter  li^ec  oinnia  hunatenus  se 
a  testimoniis  Domini  deciindsse  testatuS  est.  Graltus 
cnim  dcvotio  suscipitur,  qu9c  inter  vitae  pericula  cu- 
sioditur. 

Vers.  458.  Vidi  non  servdntis  pactum,  ettabescebam^ 
quia  etoqniaiutt  non  eustodierunt,  Pactum  est  inter 
dissideiiles  aO^ciu  gratiae  dcfinita  condiiio;  a  pace 
dictum,  quasl  pacis  actum.  Unde  merito  utriusque 
legis  Constitntom  pactum  vocatur,  quod  genus  liaina- 
iium  a  divinsi  gratia  segregatum  in  pacem  Dominf 


lutem  esse  longinquaro ,  quoniam  justificaiiooes  Do-  D  concordiamque  revocavit.  Qnapropter  pacittm  Domini 


roini  minime  quaesierunt ,  ot  ei  devotos  spe  bonte 
couversalionis  animaret,  et  perfidos  proposita  dam- 
natiooe  terreret.  Quod  specialiier  inteliigendum  tes- 
timo  de  Judaeiif ,  qui  salutem  ^  id  est  Dominum  Sal- 
▼atorem  4  nou  ei  credendo ,  a  se  longius  effecernht: 
Mam  ut  credere  potuissenfl,  ju$ii/ieaiionet  Te^tn- 
meDti  Veterisminimeperquirere  voluerunt,  in  quibus 
(ul  saepe  dictum  est)  praefiguratns  est  Doniini  Salva- 
toris  adventus.  Merito  ergo  a  saluie  longe  facti  sunt, 
qui  respucrnnt  salutis  auciorem.  Nain  dum  illis  a 
Pilato  Ghristus  Dominus  offcrretur,  illi  latronem 
Barabbam,  quales  ipsi  fuerunt,  dimitil  sibi  obdu- 
ratis  meniibus  ologeruut  (A/arr/t.  xxvii.  17). 


est,  ntqulcunque  persecutiones  superavertt,  glo- 
riosa  debe^t  electione  coronari.  Hoc  illi  niinimeser- 
vaVeront ,  qui  fragili  remissione  convcrsi ,  iu  persc- 
cutorum  'suorum  gaudia  corrueruni.  Quod  cohors 
sancta  respiciens,  afQigebaiur  se  fidei  socios  perdi* 
disse.  Et  utnimietalem  doloris  ostcnderet,  tabeecebamf 
dixit,  quod  solet  longa  segrituJiiie  fatigatis  corpo« 
ribus  evenire.  Sed  unde  tabescebat  osienJit :  quia 
praevaricaior  nequaquam  D(»mini  eioquia  custodivit» 
Eloquia  auteiu  sunt  Doinini ,  Qui  perseveraverit  usque 
in  finem,  hic  salvu$  erit  (Malth.  x,  22).  Sive  illud 
pactum  dicit  Veteris  Testameuti ,  quando  populus 
llebraeus  auJicus  verba  Domiiii  dixit :  Omnia  «M<r- 


B:»3  EXPOSITIO  IS  rS.iLTEIUUM.  PSAL.  CXVIII.  ^^ 

cunque  Ucutusjcsl,  D.ominui,  et  audiemu%,  et  faciemu$,XynXeU  Sic  iri  uiio  versu,  et  iuitia  nosira  ndei»  ei. 
{iCjod.  xix«  h).  Sed  ubi  dei^salienos  adoravU,  fcedis-      adUuc  veuiura  concliisil. 


siniaque  se  d;i'D)oiium  cullura  inaculavit,  paciffm 
illud  pfmsf  prou)issioDls  deteslabili  oblivione  dcrc- 
liquit.  Quod  necessc  fuil  sancils  viris  usque  ad  labcm 
dolere  corpoream ,  qui  cives  suos  ac  parentes  etoquia 
Domini  neglexisse  cernebant ,  traditosque  iii  repro- 
bum  sensum  piissimo  dolore  luxerunt. 

425  .^^^*^*  ^^^*  Videquia  mandala  tua  dilexi^  Do' 
n{ine  ;  in  ^a  miie^icordia  vivifica  me.  Inteiide  quemad- 
uioduin  utrasque  causas  ornaverit  slmililudo  verbo- 
rum.  Superiore  versu  dixil :  Vidi  non  icrvatitps 
pactum,  et  tabescebam;  uuncdlcii :  Vide  quia  mandata, 
tua  diiexi;  ut  ideo  n.erealiir  a  Domino  conspici,  qiiia 
ille.JMifnicos  ejuszelo  pieiatis  intendit.  Sed  postqiiam 


Yers.  161.  —  xxi.  Sin.  Priucipes  persecuti  sunt,ine 
gratis :  et  a  verbis  tuis  [ormidavit  cor  meum.  Vicesi- 
niain  priinom  litleram  sanctorum  coetus  ingrcdilury 
in  qua  pcrseoutioiics  sacvientium  chariiaie  Domini 
sibi  dicit  esse  gratissimas.  Seplies  se  quoque  in  die 
landes  Domino  dixisse  commemorat,  cui  etiam  vias 
suas  notas  esse  pronietur.  Principes,  hic  quoque 
persecutores  debemus  acciperc ,  qui  cruentas  Chri- 
^lianorum  insecutiones  rrgnantium  aucioriiale  fece- 
ruitt ,  sicut  prxdictum  est  :  Tradent  vos  m  synago" 
gis  iK.s,  et  flageltabunt  vos ,  et  ante  reges  et  prm<ides 
s'.ab'nis  propter  me^  in  testimonium  illis  et  geniiiut 
{)fatth,  X,  17, 18).  Sic  enim  ct  diabolum  prindpem 


persecutoriim  s  rviiiam  illataque  supplicia  memr)-  1>  dlciinus ,  qui  sibi  primatum  in  sceleribus  vludicavii. 


mvii ,  venil  ad  cliarikilem  qux  cuncia  commen- 
dat.  Nam  si  non  d  iigcos  mandati  Domini  talia  pa« 
t  re^ur,.  non  erut  f-  lix  corooa ,  scd  viijosa  jactantia, 
sicut  dicit  Apostnlus  :  Si  traddero  corpus  meum  ut 
ardeat,  chariiatem  autem  non  habeam-^mhilmiht  prvdest 
{I  Cor.  XIII,  3).  Nam  legi  Dominicx  quodainmodo 
videtiir  ingratus,  si  quis  tormeuta  martyrii  cuin 
murmuratione .  perlulei  it :  sed  debot  boc  ip^um  di- 
ligerc,  per  quod  se  credit  ad  xierna  gaudia  per- 
feiiire»  Dpmjuus  enim  animorum  qiialitates  gratius 
respicit,  qu^m.  cruciatum  carnalis  passionis  intendit; 
fticui  ct  el«'emos>nas  illas  Itabei  gratas,  quK  sub 
animi  hilarilate  praestaniur.  Morito  crgo  vivifican' 
dum  se  petebat  a  Domino,  qui  viiaro  saeculi  pro  vera 
religione  coutempseraL 

Vers.  160.  Principium  verborum  tuorum  veritas: 
in  asiernum  omnia  judicia  justitias  lua,  Prjncipium  ver^ 
tcrum  tuorum,  signiGcare  mihi  videlurinitiuni  Scri- 
piurarum  diviiiar^im.  £t  quid  est  aliud  nisi  inchoaiio 
Genesis ,  qu»  dicit :  in  principio  fecit  Deus  coshtm 
91  terram  {Gen,  i,  1)?  ubi  tamen  omiiia  inclusa  ac 
•ignificata  noscuntur ;  nam  quae  suni  coelestia  coelo 
continentur  :  terrcna  vero  crcHia  per  ttrr»  signili^ 
tionem  debemus  accipere.  Sic  illud  pr.ncipium  verbo- 
rum  totius  veritaiis  probatur  essc.  perleciio.  Veritas 
emm  a  principio  veni  loqiiiLur^  .et  vei  ba  sua  usque 
ad  fiiiem  veritatis  adduciu  De  his  enim  scripium  esi: 
dr/viy  tt  t^rra  transibunt ,  verba  autem  mea  non  prw 
tenbunt  (Mutih.  xxiv,  55).  Quidquid  enim  e\  illo  ve- 


Gratis^  quia  nullum  vexat  reli>:io  Chrisiiana,  sed 
magis  pr£cc|ilo  dominico  pro  omnibus  orai,  qui  eam 
nituntur  incompeienter  amigere;  scriplum  cst  eniin: 
Oratc  pro  inimicis  vestris^  benefacile  iis  qui  oderuat 
vos  {Matth,  V,  4i).  Cratis  revera  inseculionem  patie* 
bantur  a  principibus,  quando  neccontemni,  nec  eis 
solilrahi  tributa  prxcepta  sunt.  Dicit  enim,  Omnibut 
potettatibus  sublimioribus  subditi  eslote^  non  estenim 
poles  wi  niii  a  Deo  {Rom,  xiii,  1).  El  in  Cvangelio 
de  iributo  inierrogaius  Dominus  dixit :  RedcUie  Cm- 
sart ,  qnce  Ccesaris  sunt;  et  Deo  quce  Dei  sunt  {Matth* 
XXII,  21).  Tribuium  quoque  de  ore  piscis  pro  se  ei 
Petro  ipse  pcisolvit  {Ibid,  xvii,  26) ;  ut  cunclis  indii- 
bitaiiler  apparcat  yratis  in  illos  impudentissimam 

C  persecutionem  factaro,  qui  sc  conversatione  innoxia 
iraciare  malueruni.  Sed  non  timendo  talia ,  Domini 

*  se  si)4)junxit  (ornudasse  mandata;  nam  eum  illi  tem- 
porale  roinarcntiir  exitium ,  ibte  xternuro  pavesct  bat 
in'.eritiim  :  ne  absoliiius  humana  sententia ,  incurre- 
rei  aeterna  judicia.  IJIa  enim  verba  forroidabat,  qua 
Do;uinus  in  Cvangelio  dixit :  NoUte  Hmere  eos  qui 
corpus  occidunt^  animamautem  uon  possunt  occidere: 
sed  poiius  eum  timeie  qw  habet  potestatem  et  corpus 
et  animam  perdere  in  gehennam  {Matth,  x ,  28). 

Vers.  16i.  La:tabor  ego  super  eloquia  tua  :  sicut  qui 
invenit  spolia  multa,,  Comparailo  e^i  facta  bellantium, 
qui  ei  iiostem  se  vicisse  gaudeni,  et  exuvias  roullas 
inveiiisse  gratulaniur.  Sed  conbideremus  ille  anirous 
pius  qua  ratione  viris  se  coroparasse  videatur  iroroa- 


riiatis  funte  descenderit,  incumroutabili  virtute  con-  ^  nibus.  Martyres  enim,  quamxis  humili  sorte  roore- 


sistit.  Nam  sicutdictum  est:  Initium  sapicntio!  timor 
Domini  (£cc/t.  i,  16),  ita  et  hic  locutionis  ordo  ior- 
iwitus  est :  Principium  verborum  tnorum  veritas,  Ct 
quooiaro  tetigerat  quod  in  priiicipio  gestuin  est, 
sequitur  et  illud  quod  post  mundi  istius  fiiiem  eoosiat 
esse  faciendum,  quando  judicia  Domiiii  iii  selerno 
s«culo  permanebunt.  Dicit  enim  justis  :  Venite ,  be- 
nedicti  Patris  mei ,  pereipiie  regnum  quod  vobis  para- 
ium  €st  ab  iniiio  mundi,  Iinpils  aulem  dicturus  est: 
iie  in  ignem  eternum ,  qui  paratus  est  diaboh  et  ange- 
iis  ejut  {Matih,  xxv,  54).  Q\ix  judicia  justitice  ip^ius 
eruqt  sine  dubitaiione  pcrpeiua ,  quando  seDieoliam 
eyti  iiec  tempus  aliquod  routabit,  nec  res  ulla  sub- 


reniur,  inveniebanl  tpolia  multa^  quando  et  praeroia 
divina  recipiebani,  et  ipsos  qnoque  persecutores  suos 
conversos  D«jmini  miserati(me  gaudebant;  ut  ipsi 
inagis  fierent  spoliiim ,  qui  viias  ademeraut  inno- 
ceniium.  Ct  idoo  la^tari  se  dicit  in  eloquiis  Doroini, 
iJ  cst  iii  admonitionibus  factis,  sicui  viclor  qui 
occisorum  prsdam  rapere  niniia  ciipiditate  festiiiat: 
Ista  enim  siniilitiido  ad  Ixlitiam  triumphantium  trahi- 
tiir,  nou  aviditati  effusi  sanguinis  comparatur.  Posi- 
tum  est  CDiin  hoc  frequenter  in  litleris  sacris  ad  si- 
giiincaiioues  aliquas  exprirocndas.  Spoliavit  quippe 
i£gyptios  populus  Uebrxoruro ,  cum  de  longa  servi- 
tute  Domino  prsstaule  liberatus  eht.   Spoiia  tuii 


m 


M.  AURELH  GASS10D0RI 


89G 


David,  superbiam  Goliae  maliiiaroque  prosternens.  A  decenler  opponiiniis.  Cxterum  tribulationibiis  et  pe- 


Triuiiiphavil  ipse  Dominus  de  dlibolo ,  quaiido  alli- 
gnta  foriiludine  ipsitis  vasa  niortis  cripuit,  quae  irans- 
tiilit  ad  saluttm.  Ipse  dcnique  popnlus  Ghriitlianuft 
Ueiatut  est,  tanquam  qni  vmnit  $polia  mu!ta  $uper 
e/o^ia  Domini ,  qune  Judxis  non  credeniibusad  com- 
pendium  propriae  salutis  eripnil. 

Vers.  165.  Iniquilatem  odio  habui^  et  abominatu$ 
$um  :  legem  autem  tuam  dHexi.  &Ieiite  condendum 
est  quod  amorem  bonornro  nialaruro  reriiro  426 
odio  coroprobavit  :  quoniam  animus  nosier,  si  ini- 
quitatem  recipere  voluerit,  neipiaquam  se  legi  domi- 
nirs  sub  integritate  conjungit ,  bicut  in  EvangeHo 
dicit :  Nemo  potcst  duobu$  dommit  tervire  (Matth,  vi, 
2t).  Ilfeautem  verus  amorest,  qui  vt^ritatis  affectum 


riculis  in  lioc  munlo  suhjacet,  qui  sc  Domini  famu- 
lum  esse  profitetur.  Nani  et  apostolis  qui  erant  di« 
ViTsa  persecuiione  lacerandi ,  dicit  Dominus  :  Pacem 
meam  do  vobit ,  pacem  meam  relinquo  vobit  {Joan.  xiv, 
27);  ut  indubitanter  appareat  famulos  Domini  tran- 
quilla  seniper  mente  froi ,  quamvis  videaiiiur  diversis 
corporum  afflictionibus  ingravari.  Sequitur  :  Et  non 
ett  illis  tcandatum ,  udque,  quoniam  qui  vere  diiigit 
legem  Doiniiii,  non  in  ea  paiilur  scandalum,  id  e&t 
a!i(|uid  sinisirum ;  sicul  Jiidaei,  dc  quihns  scriptnm 
esi :  Judceitquidem  tcandaium,  Gentibut  autemstultitia 
(1  Cor.  I,  25).  Scandalum  est  enim  mens  offensa 
aliud  sentiens  quam  m»netur,  quod  a  diligeniibfis 
legem  [ed. ,  Deum]  Domini  probatur  alicnum.  Toturo 


«ic  rlglda  deliberatione  cusiodii,  ulomninoexsecre-  B  C"'»"  »"  ^P*^  debemus  diligere,  quidquid  noscitvr 


tiir  quod  ei  potest  esse  contrarium.  Qunpropter  non 
hominem  inlqunm ,  sed  iniquitalem  se  dlcit  odisse, 
quod  fas  est,  atqiie  eam  sic  ahominatuin  fuisse,  u?  a 
se  longe  redderet  alienam ;  qualenus  legem  Domini 
perfecta  voluutate  diligeret,  Quod  argiimenium  ex 
contraria  rerum  diversitate  coUigitur.  Lex  autem  Do- 
mini  eiBt  (sirut  saepedictum  est)  qu»  sub  aenigmatir 
bus  agebatur,  ut  sex  annis  puer  serviret  Ilebraeus , 
agnus  immolaretur  anniculus,  et  his  similia,  quae 
ad  Novi  Testamenti  possunt  significantiam  periinere; 
quae  merito  sc  (/i/es/sstf  commeroorat,  nequiseasnb 
negleciu  aliquo  crederet  audienda. 

Vers.  464.  Septiet  in  die  laudem  dixi  tibi^  tuper 
judieia  juttitia  tvne,  Si  ad  litleram  hunc  numerum 


rontiiiere;  alioqoin  non  amat  le^ein,  qui  ineaoffen- 
ditur  pro  parle  vel  minima.  §ed  orandum  eat,  nt  Do- 
m*ni  misericordia  possit  iutelligl,  quod  non  pormittit 
nostra  imbecitliias  inlueri.  Scandaium  enimiPic  pati, 
hoc  est  ab  eleciis  Domini  segregari ;  sicut  omnibus 
contin;;it  haerelicis,  qui  se  ab  unitate  sanctx  Eccle- 
siae  vitio  pravitatis  abbcidunt. 

Vers.  165.  Extpectabam  talutare  tuum,  Domine^  et 
mandata  tua  dilexi,  Versus  iste  tali  ordine  et  antlquis 
fidelibus  convenit  et  modcrnis,  si  utrumque^adven- 
tum  Domini  vellmus  accipere.  Periinet  eniin  ad  antl- 
quos  fideles,  si  ab  illis  rxspectatum  intelligas  liicar- 
nationis  adventum.  Convenil  autrm  ad  sanctos,  qui 
crcdere  coeperunt  post  evangelicam  jussionein ,  cum 


velimus  advertere,  septem  i'las  signilicat  vices  qui-  C  ^<***"^  ^"*""  i"^»^"    prastolaniur  adveutum.  Qm 


bns  sc  mon.cliorum  pia  devotio  coiisolatur,  id  est 
roatutinis,  tertia,  sexta,  nona,  litcernaria,  comple- 
loriis,  nociurnis.  Hoc  et  sancii  Ambrosii  hymnus  in 
sexts  hoiae  decaniatione  tesiatur.  Si  vero  spiritiiali- 
ter  Intendas ,  coniinuationem  magis  dictam  sapl<.'nler 
advertis ,  ut  est  illud  :  Benedicam  Dominum  in  omni 
tempore :  temper  laus  ejut  in  oremeo  (PtaU  xxxiii,2). 
Sic  est  etiam  hebdomas,  quae  in  hoc  semper  nu- 
niero  revoluta ,  longissimum  nolds  tempus  extendii, 
dum  hoc  numero  ciauditur  qu  dquid  in  mundi  istius 
aetate  versatur.  Naro  et  ibi  pro  inltnito  ponitur,  ubi 
ait :  Septiet  cadit  juttut ,  et  resurgit  (Prov.  xxiv,  \H)\ 
non  enim  justo  definitfis  est  cadendi  numerus  :  sed 
boc  est  necessarium  quotiescunque  ceciderit  ut  re- 


neque  illi  mandata  Domiiii  ditigere  potuerunt,  nisi 
desiderassent  pleniiudinem  maiidatorum;  nec  i  ti 
mandata  amare  possent,  nisi  adventum  Domini  Sal- 
vatoris  timore  castissimo  sustinerent.  Stdutare  qnippe 
Domini  est  salus  Genlibus  attributa,  quas  per  an- 
gelum  prxdicla  est  ad  Joseph ,  quam  Simeou  in  paee 
remiitendus  agnovit. 

Vers.  467.  Cuttodivit  anima  mea  tettimonia  fna,  et 
dHexit  ea  vehementer.  Cuttodicit ,  ad  loleranliaro  in.ir- 
lyrii  pertinet,  ne  amiitere  videreiur  quod  ejus  religio 
coulinebat.  Dilexit  vero,  ad  charitatcro  tormentls 
omnibus  fortiorcm ,  qu.-e  flammas  vincit ,  gladios  sn- 
perat,  et  coelesti  viriute  cuncta  transcendit.  Sed  i*}sa 
dilectio  non  ulcunque  peragenda  est,  sed  vehemen^ 


surgat.  Tale  est  et  illud  ,  redde  vicint  nottrit  ttytu-  D  ter^  quod  lotius  animi  nisibus  explicatur;  ut  nec  tem- 


plum  in  tinu  eorum  (Ptal,  lxxviii  ,  12) ;  hoc  est  rouU 
tipliciter.  Et  apud  Moysen  :  Omnit  qui  occiderit  Cain 
$eptuplum  punietur  (Gen.  is,  15),  id  est  muliipli* 
citer;  et  his  similia.  Verum  ut  lias  laudes  continuas 
dcbeas  intelligere,  subter  adj u nxit :  Su/)er  j»t/tna 
juttities  tuce:  quia  parcil  videlicct  soppl^panii ;  et  sic 
buinilibus  pius  est,  ut  non  soluin  culpas  dimittat, 
scd  etiam  eU  auterna  praemia  l.irgiatur. 

Vers.  165.  Pax  inulta  diligentibut  legem  tuam :  et  non 
eti  iilit  $eandalum.  Gum  sii  Deos  impci  turbata  puri- 
tate  tranquilluSy  necesseest  ui diligentibut  legcm  ejus 
pM$  gaudia  concedaniur.  Sed  pax  mu!ta ,  mciiiit 
puritas  et  fldeicopia  debet  iulelligi,  qua*  contra  vitia 


pore  se  aliquo  siibducai,  nec  animi  t  >rpore  lenies- 
cat.  Sic  enim  ad  illud  pervenit,  quod  ait  Apostolus: 
Bonum  eeritunen  certavi ,  cur$um  contummavi ,  fidem 
tervcm.  De  reliquo  repoiita  est  mihi  corona  justitiee^ 
quam  reddet  mihi  Dominus  in  illa  die  jnstus  Judes 
(llTim.M,l,H). 

Vers.  168.  Servavi  mandata  tua  et  testimonia  lua, 
quia  omnes  vite  mece  in  conspectu  tuo,  Domine.  Snpc. 
rioribus  versibus  singillatim  posuit  mand:ita  et  tesil- 
monia  :  hic  litteram  concludeiis ,  utrumque  conjun- 
xit,  ut  utraque  simul  cusiodiia  cognosceres.  Dicit 
ergo  lervasse  se  quidem  mandata  et  tesfimoma;  sed 
cur  ea  potucrit  custodircy  subter  adjunxit,  scilice* 


\ 


m 


EXrOSITIO  IN  rSALTERlUM.  PSAL.  CXVin. 


898 


qula  umne»  viat  ipsius  Diniiinus  dignatus  est  inlen-  A  slai  utrumque,  qula  novit  nos  mulliplici  virtute  sal* 


dere,  nt  noii  suis  viribus,  seJ  divin;e  potentia^  suum 
posse  deputarei.  Fuissent  eiiiin  cspca  nocte  confus^, 
um  eas  verum  lumen  dignaretur  aspicere.  Sed  bsc 
beatorum  omnino  vox  est,  ui  anle  Solem  perpeiuuni 
atque  lumen  xiernum  vi.is  suas  esse  fateantur.  ^igat 
enim  errorem  pi  ;evulcre  polu&se ,  qui  se  rcspiciTO 
luroinis  pruGtelur  Auctorem.  Absoondebat  eniut  post 
cu'pam  Adam  viam  siiam ,  abscondebat  Eva ,  ab- 
scondebat  Caiii  neccm  fra:ri$;  uec  quisquam  eorum 
puterat  dicere :  Omnes  vice  mea:  in  contpectu  luo ,  Do- 
nune^  qui  se  noverani  cognitos  interire. 

427  ^^■'^*  ^^^«  ~*  ^^i>*  '^^o*  Appropiet  [mss. 
A,»  b.fappropinquei]  oratio  mea  in  conspectu  luo^  Do- 
iNtne ;  ucundum  eloquium  tuum  da  mihi  intelleclum. 


vare,  sicut  scriplum  est :  Quis  speravit  in  Domino  tt 
eonfusui  est  {Eccli.  ii ,  i  I ). 

Vers.  171.  Eruciabunt  ^  labia  mea  Aymntim,  eum 
docueris  me  justificaiiones  tuas,  Ruclare  a  rumpendo 
dictum  est,  qood  digestio  qnseiiain  slomarhl  noslri 
claustra  dirumpens,  in  auras  xlbereas  oris  strepKu 
proferaiur.  Sed  quanto  ille  prophetaruro  deliciis 
ftterat  utique  saginalus,  qui  hymnum  Domini  jucunda 
exsultatione  rurtabat?  Evaporatio  siquidem  ista  de 
imis  mentibus  venit.  Nom  cnm  intus  Dominiis  sen  • 
sum  inopem  saginaverit,  proveitit  ul  hymnus  ejus 
salutari  crnpula  proreratur.  Et  notandum  quod  fre- 
qoenler  eloquium  prophetiae  boc  verbo  stgniricatur; 
ut  esl  iilud   :   Eructavit  cor  meum  verbum  bonum 


Ad  vlcesimam  secundara  liiteram,  Doraino  juvante,  B  {PsaL  xliv,  2);  el  illud,  Eructabo  abscondita  a  con- 


pervenlura  e>t,  in  qua  sanctorum  chorus  quantuoi 
ad  Cnera  psalmi  viciaui  est,  tanto  se  Cbri»to  desi-* 
ilerat  proximari.  Totum  eniin  perlinet  ad  adventum 
Domini  Salvaloris,  quem  Gdelium  devoito  inelfabili 
ilesiderio  sustinebat,  ut  overa  perdiiam  revocare  pie- 
talis  8U«  munere  digoaretur.  Nam  cum  pelit  oraiio- 
mem  suam  eonspectm  doininico  propinquare,  Jiiultum 
longe  peccatorum  pr.vscniiam  ab  eodem  esse  mon- 
stravit :  quoniam  illi  ntilla  (iunt  proxima,  nisi  quat 
pttriisima  fueriiit  Sitnctiltte  purgula.  Sei}uitur,  se- 
cuiidum  etoquium  tuum  da  mihi  intellectum,  Peiit  iia- 
qtie  ut  secundum  eloquium  Domini  sapiat,  ne  per  hu- 
niaiiam  prudentiam  v^nitate  submergat  :  studiositis 
se  purgans  a  vitiis,  quanto  jam  fruebatur  vicinitate 


•ItliKJoii^  mundi  (Maith,  xni,  55);  et  alibi,  Dies  di,i 
eructat  verbum  (Psal.  xviii,  5).  Erucialur  ergo 
hymnuSy  qoando  S,»irilu  Domini  rep!ela  fed.,  re- 
pieti],  iion  ad  humani  animi  senteoUam  lingua  fa- 
mulatur  (ut  in  communi  locutiooe  fieri  8olet),*seJ 
adsupernura  intellectum  divini  sensus  sermo  dispo- 
n.tur.  Sequitur,  eum  docueris  me  ittstificationes  tuas. 
Ordo  verborum  t^lis  est :  Gum  doeueris  me  jostiflcn- 
tiones  tuas,  eructabunt  labia  mea  hymnuro.  Promit- 
tit  eiiim  gratiam  devolionis,  cum  Domini  dona  sus^ 
ceperit.  Quod  argumeuti  genos  inler  oratores  habe^ 
tur  eximium. 

Vers.  172.  Pronuntiavit  lingua  mea  eloquium  tuum: 
quia  omnia  mandata  tua  cBfuitas,  Sciens  sancta  co- 


virtutis.  Non  eniin  iiitelleclum  niundanum  petiit,  sed  Q  hors  de otioso verbo  reddendani  esse  ralionem,  eo- 


inteliectum  secundum  eloquium  Dei,qui  proficit  semper 
adviiam,  ctijus  estvera  cognilio  ei  xlerna  s^pientia. 
Estautem  et  intellecius  liujus  sa^culi,  ul  quorumiiam 
Ubor  infructuosus  inanisque  disputalio;  scrutantnr 
enim  cursus  astrorum,  vitas  hominum  in  potestale 
siderum  collocanies.  Quodsi  admitii  liceaiautdoceri, 
ad  Creatoris  poicntiam  non  erit  recursus,  ad  quem 
omnis  sensus  confugiens  nosciiur  e8se  perfectus. 

Vers.  170.  Intret  postulaiio  mea  in  conspectu  itio, 
Domine ;  securuium  eloqnium  tuum  eripe  me,  Grada- 
tiro  asrendit  sancta  petitio.  Nam  qui  ante  dixeral, 
Appropiet,  tiunc  dicit,  Intret,  Priiis  enim  fiierat  ut 
oppropinquaret,  deiniie  ut  ad  conspectum  Dontini 
intrare  potuissct ;  ut  nibil  appliremus  humanx  vir- 


quia  Domini  se  dicil  pronuntiare  qu.Trentibus ;  oiide 
et  animae  salus  acquirtur,  et  offensionum  perijula 
non  habciUur.  Nimis  enim  culpabile  esl,  ut  ciim  no- 
bis  Scripturae  divinoe  tantis  plenae  muoeribus  offe' 
ranlur,  et  tmta  miracula  Dontini  ubiqne  prxful- 
geant,  nos,  relicto  vitali  sermone,  ad  ineplas  inoiidi 
fabiilas  transferamor;  et  slc  deooxiis  rebos  simus 
sollictti,  qtiasi  per  ipsas  noliis  aliquid  boni  videatur 
acquiri.  Ilinc  esl  quod  Scriptura  minalor,  dicens : 
De  oiioso  verbo  oos  reddiiuros  esse  rationem  (Matlh. 
XII,  5G).  Qoapropler  mens  sancti  Domiiii  proii«it- 
liabat  eloquia,  unde  gloriam  magis  acquireret,  nnn 
realus  ignominiam  reperirel.  Scquiiur  qu  ire  semper 
pronuntiari  debeant  eloquia  Domini;  scilicet,  quia 


tuti,  sed  omnia  per  ipsius  graiiam  cogno^camus  iiti-  D  omnia    mandata  ipsius    eeqtutatis    honore    praeful- 


plcri.  Sed  per  hanc  prassentiam  quanta  sit  virtus 
pix  oralionis  osteuditur  :  quia  nos  per  ipsam  prx- 
tenlainur,  quando  illa  conspectibus  Domini  oflerri 
posse  cognoscitur;  sicut  et  alio  loco  dictum  est :  Di- 
rigalur  oralio  mea  sicut  incensum  in  conspeciu  tuo 
{Psal.  cxL,  2).  Et  cum  superius  dixerit,  secundum 
eloquium  tu»m  da  mihi  inleliectum^  hic  didtur,  se- 
cundum  eloqnium  tuum  eripe  me ;  ut  et  ibi  superna 
videat  qux  desiderat,  et  bic  a  terrenx  conciipiscen- 
ti2  labe  purgetur.  Eloquium  siquidem  Domini  prs- 

*  tlic  et  alibi  )H)^siin  illud  verbum  apud  G»8siodo- 
nim  constanier  sic  scri|itum  invenimus,  eructuare  : 
nos  vero,  juxia  usitatissimum  apud  auclores  loouen- 


gent.  Et  illud  aptissime  continoa  voce  pronontian^ 
dum  est,  qood  el  loqoentem  jovat,  et  aodientium 
sensu8  aedificat. 

Vers.  173.  Fiat  manus  tua  ut  salvum  me  facia% 
quia  mandata  tua  elegi.  Gum  dicit,  Fiat  manus  lua, 
designat  Dominum  Salvalorem,  qui  factus  est  et  tc- 
mine  David  secundum  carnem  (Rom.  i ,  ?(),  per  queiti 
fact.i  sunt  et  reguntnr  univrrsa.  Manum  eniin  hic 
dexieram  debemus  arcipere,  quia  diversis  nomini« 
bus  ipse  Dominus  signincalur,  sicut  Isaias  dicit :  Et 

di  modom  et  ips:im  Vulgut»  editionis  lectiooem,  ra- 
scripsimos  obiqoe,  eructare.  Edit. 


809  M.  AURELH  CASSIODORI  1K>0 

brachium  Domhr  cui  rtvelMiiim  at  {Isai,   liii,   i)  ?  ;^  nfc  ilesinit  corigregare.  Un»  ovis  est  cuiicrorum  fi- 


El  alibi  :  Dcxtera  Domini  fecit  virtutem,  dextera'D<h- 
mini  exallavit  me  (Psal.  oxyii,  16),  Quapropler  8tve 
maiiuin,  sive  brachium,  :«ive  <lextenim  dicas,  si^gni- 
ficaltir  Dominus  Qirislus.  Modiis  auteni  iste  loculio- 
nis  frequenler  invcnitur  iii  psaloiis,  quein  proprium 
$cripturie  divinx  non  imroerito  dixerimus,  ut  est  il- 
lud  :  Fiant  aura  tuas  intendentes  in  orationem  iervi 
lui  {Psal.  cxxUy  2).  Qui  modus  dicilur  QptaliTus. 
PostuUt  ergo  venire  Donninum  Salvatorem,  perqtiem 
cum  reliquis  se  noveratessesalvandum.Quod  autem 
dicit :  hUegi  mundata  tua^  omuia  se  pericula  amore 
Domini  postposiiissc  testatur.  JNullus  enim  aliquid 
cligit  boni,  nisi  his  conlraria  contempsissc  doceatur. 
Vers.  171.  Concupiw  ialutare  tuum^  Domine^  ttUx 


delhim  sancia  congregairo ;  qiioniam  tinus  grex 
.«t  uiins  est  pastor.  Et  respice  quarti  Infirms  rri 
-eomparati  sunt  liomines ,  qiiando  a  Ghristi  gratb 
4eseruni«r ,  ovi  vldelicet  erranti ,  quft  pericults 
patet,  qu9e  direptionibus  luporiim  ^xposita  «st, 
qiiam  non  Tuga  eripiat,  nec  corporis  valetodo  de- 
fendat :  sed  quidquid  llbilum  est  itrsididrtti  perfe- 
rat,  cum  ^am  vis  corporis  uulla  defendjt.  Et  bene 
dictum  est :  QfsuB  perierat^  ut  agnosceres  mlserlcor- 
dia  Domini  fuisse  repertam,  qui  errantia  recolligity 
et  perdita  boniiate  su«  pietatis  acqairit.  Sed  ilU  na- 
tura  facta  imbecillis  et  omnlbus  monstraCa  fragiKor, 
•Incarnatione  Domini  omnia  vicit,  omn^a  supenrvit, 
Bt  omnibus  reddita  est  excelsior,  qute  prideui  Tldc- 


ftm  me^t/a/to  ffi(;a«$l.  Pervenit  ad  ChribtumDomiuum;»  baiur  humilior,  SiCut  dicit  Apostolus  :  Cici  autem 


snnctoriim  manifestior  et  absoluta  deprecatio.  Ape- 
ruii  adtinatio  bcatoruni,  quod  prius  per  aenigmaia 
petere  videbatur.  Ipsum  enim  videre  eoncujnvereUy 
qiiem  de  utero  virginali  illisadhuc  lemporibus  crede- 
bai  esse  venturum.  Ct  ut  sibi  hanc  scientiam  de 
Scripturis  divinis  provenisse  monstraret,  sequitor, 
Ei  lex  tua  meditatio  mea  e$t»  In  propbetis  enim  eon-- 
cupiverat  4A8  ChriNtum  Dominum,  a  quibus  oasct- 
lurum  eom  cognoverat  esse  prophetatum ;  ^  necesse 
erat  amore  magno  expet%  quem  aiite  tot  saecula  ad 
salu^em  hiimani  generis  didiccrai  indicatum* 

Vers.  175.  Vivet  animamea  el  laudabit  re,  et  judi- 
cia  tua  adjuvabunt  me,  Mi  ipsum  loquiiur  quem  desi- 
deravcrat  inlucri,  promittons  animam  suam  in  aeter- 


ungeltmm  dixit  aliquando :  Sede  a  dextrit  meiz^  donec 
ponam  inimicottuos  eeabellum  pedum  tuorum  {U^, 
1,15)?  Seqtiitur,  re^tltre  seroiim  'liiKm.  Chytslo  diei- 
tur  reifuire^  qtioniam  te  non  p^est  Inftfecillitas  ba-' 
mana  perqninere.  Additom  e>t  quodsaepe  quidem  dU 
ctum  est,  se^merlto  euneta  concludit:  qadniaai  juBtos 
iste  requiriitir,  qui  mandaia  ejus^ttofiprobatar  o6lJfiM. 

ConclueW  psalmi, 
Amp^eciendus  suaviter  omniiio  psahndiv  qiil  tali 
coiireshione  finilus  est,  prolixitate  magnus,  admira-' 
t'K)iie  profunditatis  Oceanus,  excellentiam  reruni 
ainoenitate  paradisns,  qoem  virtutum  floribns  oma- 
iiim,  per  alpliabetum  Hebrxroitrm  sanctorum  oni' 
nium  immarcescibiHs  co^ona  cantavrt.  Et  ut  simiii- 


num   vivere,  quaiii   s.ilutariier   noveral  credidisse.  o  tudines  aliquas  de  reftras  natmralibas  lexqufiramas : 


Laudabitte,  cantico  scilicet  novo,  quod  homo  ille  de- 
bei  salulariter  innovaius.  Judicia  vero  illa  dicit,  quae 
se  in  famulis  suis  Dominus  proinisit  esse  factururo, 
id  est,  Venite^  beuedicti  Pairis  mei^  percipite  regnum 
quod  vobis  paratum  est  ab  ori^ne  mundi  {Malth,  xxv, 
34).  TuAC  enim  pcrfecie  «e  credit  juvandum,  quando 
erit  justorum  numerus  ad  dexteram  collocandtis. 

Yers.  176.  Erravi  sicut  ovis  quce  perierat :  require 
urvum  tuum^  qma  mandata  tua  non  sum  oblilus,  Li- 
cet  diversas  personas  psalmus  iste  contineat  loquen- 
tes,  modo  fidelissimos  Veteris  Testamenii,  modo 
iiov»  regenerationis  electos,  alios  raariyria  susti- 
nentes,  alios  in  lege  Domini  assidua  meditaiione 
ronstanies ;  declaratum  est  tamen  in  membris  Chri- 


Bicut  grues  litteris  Craecis  vafatns  snos  depliigunt; 
et  tanta  hujus  rei  vrs  cst,  ut  qiiamvis  av^  apicei 
ne^ciant,  tamen  cos  naturali  insiilationte  compohanl. 
Vidimas  igitiir  ejiis  sententias  qiiasi  stetlas  elarissi« 
masincoelo  altissimo  eoilocaias;  vidimus  amplissl- 
mntn  mareiltis  piscibus  plemto,  quo^  apostoltintni 
relia  Domino  prsdpienie  liraxerant«  Intendamas 
etiam,  quod  ordo  ipse  psalmoruro  non  minima  nobis 
futuri  saeculi  sncramenta  declarat.  Convealebai 
enim  ut  Ecclesiam  de  toto  orbe  collecU^m,  et  in  Do- 
roini  laudibus  commoratam,  graduum  cantica  seque- 
rentor;  qiiaienus  illa  similitudo  indicaretor,  qnx 
est  in  sseculi  fine  facienda.  Nam  postquam  omntuni 
beatoruro  mimerus  Domino  Iherit  prjestante  coll^ 


sii  Ecclesiam  caiholicam  loqui,  qnando  talis  senten-  p  ctus,  necesse  est  ut  ad  illim   Jerusalem    snpemaro 


tia  in  .fine  psalmi  di<  itur,  qa»  sponsa  Domini  con- 
venire  monstratur.  Ait  enim  homo  ille  generalis  qui 
in  Adam  erraverat  lege  peccati,  el  ad  caulas  Domini 
suis  viribus  redire  non  poterat,  quoniam  munus  il- 
ludsapientiaeperdideralquod  habebat,  £rravt,  quasi 
a  via  tua  discessi,  et  vitiorum  invias  soIilHdines  cie- 
cus  intravi ;  ut  facile  direptioni  paieat,  qui  Pastoris 
sui  cu&lodiam  non  babehai.  Et  subjunxii  illam  evan- 
gelicaro  comparationem  (Matih,  xviii,  ii),  stcul 
ovis  qum  perierat^  propter  quam  paslor  ejus  nona- 
giiiia  novem  dimisii  in  moutibus,  et  earo  quaerens 
Judaicis  est  appetitus  insidiis  :  qiiam  tamen  ille  per 
crucein  suam  multiplicans  non  omittit  quserere . 


beatiis  populus  elevatus  ascetidat.  Et  ideo  memlitisse 
debemus  eorum  alphabetodum,  qai  completis  liiterif 
adnotaniur,  tertium  esse  btmc  psalmum,  id  est  cen- 
tesimum  decimuin,  cenlesimum  undecimom,  et  pr»- 
scntem,  qni  trino  honore  signati,  perfectae  fidei  Tri- 
nitatcin  nobis  indicare  noscuntiir.  Et  mertto  ad  fa- 
turam  Jerusalem  calculus  Iste  deputatur,  qui  totias 
integritaiis  robore  communiiur.  Quataor  vero  alpha, 
betodes,  td  esi,  Ticesimus  quartus,  tricesimas  ter- 
tius,  tricesimits  sexius,  et  centesimus  quadragcsimas 
quartiis,  qni  formati  sunt  litteris  imminatis  secvn- 
dum  quatiior  cardiiies  mundi,  non  iitcongrtie  Eccle- 
siam  cathollfam,  qinx  adhuc  in  islo  mando  geritnr. 


901 


EXPOSmO  IN  PSALTERIUM.  l^SAL.  CXIX. 


m 


kidicare  iioscuntur;  qnaiulo  culbuc  imperfecia  est»  a  illamLlacob  pro  parie  aliqua  his  gradiibus  forlaf^se  noii 


dooec  prsdcsiiiialorum  numerum  compeienler  ac- 
i|tiiriil«  Sic  magnarum  rerum  mysieria  psalmorum 
istorum  iiosclior  indicare  colleciio.  E^t  etiam  hic 
IMalmus  et  insiiiuior  fidelium  quinius  (sicut  iu  anie- 
rioribus  psalmis  j^im  .diclum  est),  ubi  quidquid  ad 
rcclesiasticaui  disciplinaui  pcriinet,  cobors  beata 
caniavil,  qiii  iiierito  tali  nuinero  noscilur  collocaiuB. 
Nam  et  ipsa  arca  Noe,  quse  specialitcr  typum  gesta- 
vU  Ecclesis,  centum  aiinislegiiurfabricata.  lota  \ero 
•I  lla  (sicut  apud  Graeros  scribitur)  octat i  deciini 
caIcuH  obiintit  quantilaiein.  Sic  isie  iiumerua  ci  co- 
roiUB  praemium ,  ei  sancti  ntimiuis  decu»  in  ae  coDti- 
mrie  monstratur* 

429  EXPOSITIO  IN  PSALMUM  CXIX. 
Cantieum  graduum. 
NotI  qnidem  tituli  et  mirabiles  incboan  ur,  sed  in 
psalmi  superloris  explanaiione  reperti  suni;  ot  bea- 
liludinem  fidelium  populorom,  quam  ille  nnila  me- 
Tilormn  varieiate  cantaYit,  isti  in  sacramentum  Novi 
ei  Veteris  Testamenti  ordinalis  quindecim  gradibus 
esplicarenu  Scplenarius  euim  numerus  (sicut  69epe 
dtciqm  est)  significat  hebdomadam  propter  sabbatam 
■Veleri^  Tcstameiui :  octonarius  dominicum  diem,  in 
^uoDomiuum  re-urreiisse  roauifesium  e^l,  quod  ad 
Mofum  pertioet  Testamentum.  Qui  simul  juncti  quiii- 
Inm  d^imtim  numerum  coroplere  noscuntur,  in- 
cbaaia  sacculi  renuutiatione  :  quoniam  mundnnns 
coDTersaliones  taiiquam  malorum  suorum  gravamen 
ezhorruit.  Hiiic   quibusdam    merilorum    gradibus 


imrocrito  dicimus  compamndam;  illa  eiiimetasceD- 
denles  babuit  ct  descendentcs  :  in  istis  vero  graili- 
bus  beatonim  solus  ascensus  est.  A  nonnullis  etism 
et  quiiidecim  anni  qui  regi  Ezecbiae  sunt  addlli, 
huic  similitudini  videnlur  apiatl,  ul  bic  numenis  et 
ibi  perfeclac  vitaecursum  indicassc  monstretur.    . 

Dimio  fualmi. 

Per  lotum  p*almum  prophet^  loquilur.  In  prima 
parte  clamat  ad  Dominum,  ot  liberflor  a  labiis  ini- 
quiset  a  iingua  dolnsn.  Si-cunda,  vebementer  affli- 
gitur,  quod  in  huc  vila  dlutius  commorans  alieaa 
f  itia  suslinendo,  malorum  permixtione  prxgrsTatur. 

EspoMo  pialmi* 

Vers.  I .  Ad  Dominum  eum  Iribuiarer  etamavi^  el 
B  ejaudhUme.  Inchnat  primiis  viitutum  gradus;  in  qno 
proptieia  lerrena  vitia  derelinqueiis,  conressione  la« 
crymahili  pelit  se  de  mundi  istius  tribulatioiie  libe- 
rari.  Initinm  enim  proYcetas  esi  delicla  carnalia 
relinquere,  el  slc  Domino  supplicare.  Nam  qiii  unum 
gradum  conscendit,  terram  utique  relinquit,  ct  iu 
quodam  adbuc  humili  looo  recipitar,  cui  elefatio 
prima  pnrstalor.Sed  jam  proc«ldut>io  habebil  me- 
rllam  beaii,  qui  vel  in  isto  gradu  potuerit  inveniri, 
sicut  legitur  :  BeaH  quorum  remistee  umt  imquiialei 
{F$al.  XXXI,  I).  Quapropter  exaudiiom  se  dicit,  qiio- 
oiam  in  tribulatione  claniaverat.  Domimis  eniin  ne« 
seit  diflerre,  qnem  coinpuncio  corde  sibi  senserit 
supplicarc,  siciu  in  Isaia  lrgit»r  :  Adhufi  invoeanie  te 
dieam  :  Ecce  adeum,  Et  iospice  quam  sit  puleherii- 


ascendens,  ad  j  errt-ciam  aique  aetcrnam  Domini  per-  C  inus  ordo  diclorum.  Primum  po>iia  est  iribulailis 


venit  cfaarilaicm,  qiiu;  in  summo  Tirtotum  fastigio 
ooacitur  collocita  ;  quod  suo  loco  evidenlius  expli- 
camus.  lilud  tamen  xstiino  commonendum,  qiiod 
(divina  gratia  conccdente)  varia  significatione  meri- 
lorum  et  in  istis  psalmis  quindecim  gradus  ponuii- 
tur,  sicut  in  \Vo  icmplo  JcrSsolymitano,  quod  a  Sa- 
lomone  tiotum  esifuisee  perfectum  ;  ut  prsesensordo 
psalmorum,  ct  in  illa  conslruclione  prsfiguratus, 
videatur  esse  |iraeJictu$.  Terrena  siquidem  illa  fa- 
brica  coelesiis  tfmpii  siinilttudinem  geslare  videba- 
ttr.  Qitapropier cum  gradus  audimus  iii  psahnis,  uon 
lerrenum  aui  corporeis  gressibus  subeundum  nobis 
aliqnid  suspicemur,  sed  mcntis  accipiamus  ascen- 


dcinde  exclamatin,  tTiio  exauditio,  ul  per  ordlncs 
certos  ad  Dominum  constet  vola  pervenire  fideliom. 
Vers.  2.  Domne^  iibera  animam  a  labtit  iniquie  ei 
a  Imgua  dolota.  Positus  in  illa  convalle  plorationis 
(qu«  tamen  jam  gradu:)  Odelium  esse  cognoseiiur 
animarum)  liberari  se  peiit  ab  impuiaUonibus  aspe* 
ris  el  blaiidiinentis  callida  suasione  eomfiositis.  Nam 
qui  mondum  coeperil  viiiorum  abominatione  dese- 
rere,  prima  fronte  conversionis  ini^tca  labia  paiiinr» 
dom  ejus  propobilum  sceleratis  oblooutionibus  irri- 
detur.  Diciiur  enim  ei  ab  tniquls  :  Qoid  te  crurias, 
ul  sxculi  bonores  fugias,  et  bumana  J)landiment.i 
derelinquas,  ul  et  islum  mundum  perdas,  nee  Ibi  ad 


sum.  Ideo  enini  prxmissum  csl,  Canticum,  ut  boc  q  quod  desideras  aliquando  pervenias?  Sed  h.irc  sunt 


potios  ad  animsc  provectum  applicare  debeamus.  Sed 
frodaM  iste  humiiitaiis  cst  ascensus,  confesslo  pec- 
calorom,  sicnt  in  octogesimo  tertio  psalmo  dictum 
eit :  Ateensus  in  corde  ejus  disposuit  in  eonvalle  la^ 
€rfmarum  [Ptal.  lxxxiii,  6,  7).  Sic  enim  istos  gra- 
diis  asceutlcre  inerebimur,  si  pro  dcliclis  nosiris 
prosirati,  Don>ino  jiigiter  suppticemus.  Sciendum  est 
aviem  quod  gradus  isti  ascensum  tantum,  non  etiani 
pQlentur  babere  descensum.  Nam  quod  nos  eantica 
graduum  vocamus ,  apud  Gr.xcos  wSii  twv  0LvaMu&'j 
posiluni  esse  cognds.citur ,  significans  gradus  istos 
tanlnm  ad  superna  tcndentcs.  Quapropter  jam  hea- 
torom  esse  crcdendi  sunt,  qui  praestante  Domino 
nalia  possunl  dccopiione  submergi.    Unre  scalam 


in  labiis  constiiuia  fallacibus  :  quia  nulla  vldelicrl 
cordis  deliberalione  flrmata  sont.  Postquam  ista 
minus  valuerlnt,  tunc  suasores  ad  dolosa  se  blandi- 
menla  converiunl,dicenie8:  Noli  terlaudere,  noli  le 
jejunio  fatigare,  restat  tempus  cum  ista  facias ;  qui 
dam  se  putaiil  loqoi  pro  corpore,  causas  aninia  no* 
scuntur  omnimodis  iogravare.  Ipsa  sunl  ergo  int^Na 
iabia  et  lingua  dolosa^  quas  prima  froiite  ille  patitur, 
qui  ad  Domini  jussa  transrertur.  Sed  quarovis  levia 
putet  esse  qu»  dicta  sunt,  inde  humanum  {;enHS  cor- 
mit,  inde  condiiionem  morti^  aerepii.  Nmi  cumser- 
pens  veniss^t  ad  Evam,  primo  illi  dix't  per  labia 
fniqua:  Quare  prcecepiivobis  Oominiu,  ui  non  mandu^ 
eeiisdelioeiigno  paradin  {Genes.  iii,  5)?  Bt  ciim  illa 


003 


M.  AIIRILLII  CASSIOnORI 


m 


respoiidisset,  a  Doiniiio  fuissc  prohibifum,  ait  per  A  qnerelam  «liversos  sanctos  babuisse  non  duMuiii  «st. 


litiguam  dolosam :  Manducate^  et  erttis  iicut  dii.  Vkies 
crgo  meriio  sommis  vlribus  expetilum,  ui  ab  his  sua- 
sionibus  propbeta  liberaretur,  unde  bumanum  genus 
noverat  fiiisse  deceptiim. 

Vers.  3.  Quid  detur  tibi,  aut  quid  apponatur  tibi 
ad  linguam  dolotam?  Post  exclainationem  prxmissam 
e(  metum  imminemium  periculorum,  propbeta  re- 
veriiiur  ad  interrogationem  siiam,  quod  facere  ni- 
mium  cogitanles  solent.  Haesitat,  quncrit  contra  tam 
facinus  immanissimum,  quod  sib^  remedium  crederet 
esse  praesiandum,  430  ut  opposilo  qur>dam  muni- 
mine,  transmissa  teJa  tutiis  evaderet.  Et  cum  duas 
res  supra  posiierit,  a  iabiii  iniquit  et  a  liugua  doloia^ 
hic  taiifum   dicit :  Ad  linjuam  dolosnm ,  qu»   res 


siiiit  Ecc'esiastcs  dicit:  £l  laudavi  omnet  qm  mortvi 
iuni  iuperomnes  qui  vivunt  usque  nunc  (EccL  iv,  i). 
Aposiolus  quoque  Paulos  exclamat :  Cupio  di$$olvi  et 
este  cum  Citristo  (Pkilip.  i,  23).  Merito  ergo  et  ^ro- 
pheta  in  hac  partecongemuit,  qui  simillimo  Domini 
amore  flagravit.  Incolatus  auiem  signiflcat  peregri- 
natioiiem.  Incoias  enim  diciuuis  qui  ad  tempus  lerras 
alienas  coluiit,  sed  a  patria  sua  longe  sejuocti  sont. 
Quod  de  illis  merito  dicitur,  qaorum  convertatie 
semper  in  coelis  esr,  sed  adhuc  hic  corpore  detinen- 
tur.  Qiiod  aulem  dixit,  proiongatus  est^  affectum  ni- 
miuiii  desiderantis  expressit.  Gupienti  siqiiidem  le- 
licem  patriam  videre,  quamvis  bic  breve  lempos 
probetur  esse,  longinquum  est   Sequitur,   habilati 


utrumque  complectisur.    Lingua  enim    dolosa^   et  B  cum  habitantibus  Cedar»  Cedar  Hebraeum  nomen  est 


iniqua  lubia  semper  assumit.  Sed  ne  tardaret  auxi- 
lium,  medicina  sequitur  poslulata.  Quae  flgnra  diri- 
tur  erotesis,  id  est  interrogalio ,  quando  ad  excrci- 
laiionem  suam  aliqiiis  proponit  sibi  qu»  ipse  rc- 
spondet. 

Vers.  4.  Sagittm  potentis  [ms.  G*  et  ed. »  potentes] 
acuUB^  cum  carbonibut  detQtatoriit.  Ecce  illud  reme- 
diuni  quod  anxius  quaerebat,  invenit ;  ecce  benefl- 
cjum  competens  quod  et  labia  iniqua  destrnat,  et 
linguam  dolosam  Domini  virtute  confundat.  Sagittas 
potcntis  acuta^  verba  legis  divinae  sunl,  quibus  aot 
bxreticorum,  autsubdole  blandientium  corda,  velut 
quibusdam  jaculis  transforantur ,  sicutscriptum  est: 
Sagittm  parvulorum  factcB  tunt  plagce  eorum  (PtaL  Q 
Lxiii,  8).  Potentis,  quia  nulli  fas  est  obsistere  quem 
virtus  voluerit  divlna  salvare.  Acutce^  prnptcr  ccler- 
rimum  operationis  elTecium  :  quoniam  nulbi  tarditns 
objicitur,  ubi  illa  medicina  prxstatur.  Car^on^iaulem 
detolatoriot  nonnulli  peccaiorcs  letcrrimos  atqiie 
malis  actibusexstinctos  inteliigere  volucrunt,  quorum 
formido  et  recordaiio  nostra  vitia  desolare  noscun- 
tur;  dnm  metuimus  talia  committere,  quae  illos  co- 
gnovimus  pertulisse.  Potest  autem  et  illud  mtelligt, 
ut  carbones  desolatoriot,  orationes  accipiamus  cbari- 
tiitis  igne  succensas,  qnae  nos  vitiis  Ita  mundant  at- 
qne  purificant^  ut  quod  in  nobis  diabolus  constru- 
xcrat,  desolatum  atque  eversum  xliviiio  bencflcio 
sentiatur.  Sive  magis  iilud  est  quod  Isaias  ail :  Et 


volavit  ad  me  unus  de  teraphim^  et  in  manu  habebat      tione  prosterni? 


qood  nosira  lingua  iuterpretatur  tenebrae.  Hoc  :iid 
sseculi  bnjus  pertinel  amatores,  qiii  tenebrosis  aini^ 
bus  involuti,  illa  magis  diligunt  unde  perire  noscon- 
tor.  Sed  ot  verbi  hujiis  breviter  noscanras  or^ineui, 
Cedar  Ismael  fllius  fuit,  qui  genti  soae  nomen  dedir, 
cojus  flnes  usque  ad  Medos  Persasque  prolati  \ed.t 
protelati]  sunt :  bi  nunc  Sarraceni  appellantur.  Qno 
vocabulo  competenter  signiflcat  peccalores,  loier 
quos  se  adhuc  babitare  siispirat.  Necesse  ett  enioi 
ot  bonus  animus  arfligatiir,  quoties  malorum  pe^ 
mixtione  concluditur.  IIoc  autem  bene  didl,  qoi  io 
primo  gradu  constitutus  terram  contempsif,  camqiie 
felici  variaiione  deseruit. 

Vers.  6.  Multum  incola  fuit  anima  mea^  ewn  hii 
qui  oderunt  pacem.  Repetit  cum  dolore  quem  superins 
dixerai  incolatuai ;  ut  non  solum  longus,  sed  eiiaiii 
gravis  esse  videreiur.  El  ne  isfam  peregrinationein 
corporis  tantum  fuisse  judicares,  adjunxit,  Aniwi 
tnea^:  quia  sanctorum  meiis  bic  paiitur  incolatuni. 
ubi  sub  nulla  delectatione  babitare  cognoscitur.  Sc- 
qiiitiir  causa  durisstma  cur  iste  incolatus  acerbus 
exislerel ,  ut  ipse  patiens  et  benignus  cum  rixanti- 
bus  et  haereiica  pravitate  distortis  in  boc  mutido 
habitare  videretur.  Ille  cnim  odit  pacem  qui  non  amal 
Ghribtum,  quia  ipse  pax  nostra  esse  dignoscitur, 
sicut  dicit  Apostolus  :  Ipte  est  enim  pax  nottra,  qui 
fecit  utraque  unum  (Eplies.  ii,  14).  Et  quale  est  aodire 
illum  blasphemari,  cui  bumili  semper  dcbemus  otj- 


earbonem  ignis,  quem  forcipe  acceperat  de  altari^  et 
tetigit  ot  meum^  et  dixit:  Ecce  tetigit  hoc  labia  tua,  et 
uit :  Ecce  abstuU  iniquitatet  tuat,  et  peccata  tua  circum^ 
purgavi  (Itai.  vi,6,  7).  Quod  nunc  beneflcio  sanclac 
crucis  efficitur,  quandolabia  nostra.Dominirecorda- 
tione  signamus.Nec  immerito  forsiian  signum  erucis 
dcsohtorium  dicimus  esse  rarbonem,  quando  fugat 
peccata  credentium,  cum  tamen  perfldis  videaturex- 
Btinctum. 

Vers.  5.  Heu  me!  quod  incolatus  meut  proloiigalut 
ett:  habitavi  cum  habitantibut  Cedar.  Yenitad  secun- 
dam  parlem,  ubi  danmans  saeculi  vitia,  vltam  se 
poenitet  habere  longinquam.  Heu  me,  serino  doleniis 
cit,  qood  hujus  mundi  prolixitate  fatigetur.  Quam 


Vers.  7.  Eram  pacificut;  eum  loquebar  illit^  tm^- 
gnabant  me  gratit.  Qui  superius  dixerat:  Ineola  fuit 
anima  mea,cum  hit  qm  oderunt  pacem:ne  putarelur 
iratus  aut  aliqulbus  contentionibus  turbolentos, 
addidit,  eram  padficut,  com  pacis  scilicet  inimicis, 
cum  adversariis  suis,  cum  odio  se  habentibus,  im- 
plens  illud  quod  dictum  est  per  Aposloliim  :  Si  furi 
potett ,  quod  ex  vobis  est ,  cum  omnibut  homimbut  pa- 
cem  habentes  (Rom,  xii,  18).  Deiiide  ipse  Dominiis  in 
Evangelio  ait :  DiUgite  inimicos  vestrot ,  benofadu  Ht 
qui  oderunt  vos  (Matih.  v,  44).  Quae  summt  TirUis 
cst  utiquc  Ghristiani,  inter  turbulenta  praeseulis  sae- 
culi  semper  placabilem  reperirl.  Venimt.imeo  no 
ipsa  p.)x  noxia  videretur  errantibus,  dum  non  pro- 


m  ExrosiTio  in  psaltericm.  psal.  cxx.  m 

liibermtur  •  malii,  •ui»}uiixli  :  Cum  loquebar  iUs ,  A  Iractemus.  QnainTis  esset  in  secnndo  gmdu  ]nm  po« 


minignabaai  me  gratit.  Laquebatur  enim  patifkui^ 
non  perscqnens,  non  injuriAns,  sed  bonorans  Terbis 
uti4|de  biandissimis  ei  hiiavissimo  poeulo  comparsn- 
dii.  Sfd  tl  i  qui  eranl  obsiinata  menie  durali,  imptt- 
§mabani  graiit  quasi  inimicum,  quasl  hoslem,  quasi 
nalc  suadenlem.  Impugnare  enim  a  pngna  tractum 
est,  quod  furiusis  revera  conTeiiit  et  superbis.  ImpU' 
gmbaiur  graiis^  duni  conleiitiones  falsissimas  inflam- 
Biaia  iniquitate  patereiur.  (^ralti  eiiim  dicimns,  qiKid 
BullU  culpis  praecedeiiiibus  sustlneinuSt  sed  sola  in 
BobiaAefonda  Totunlate  grassainr.  ipei  snnt  enim  a 
^lios  ae  petiit  del)ere  liberari,  de  quibus  •!! :  A 
kkiia  iaiquis  H  a  lingua  dolosa. 

Conctusio  psatmi, 

Vides  prophetam  terrena  deserenlem,  jam  tencre 
glorios£  virtutis  ascensum ,  sed  taraen  adbucgemere, 
quod  curo  malis  se  cognoscit  babilarc.  Quapropter 
vldeamus  qui  sit  proTecius  secundi  gradus,  quia 
nobis  j:im  primus,  Domino  juvante,  monstratus  est. 

431  PSALMUS  CXX. 

Canlicum  graduum, 

Sicut  nibil  est  novi  quod  de  isiis  tilulis  loqni  pos- 
uwus,  ita  superest  lU  de  psalmis  gradatim  aseeu- 
deBtibus  dieere  debeftmuc.  Primo  enim  in  tribula- 
iioue  positus  propbeta»  ad  exemplum  publieani  itlius 
qui  tunso  pectore  ocuIob  elevare  noo  audebat  ad 
OBlum,  liberare  se  petit  a  iabiis  iniquis  et  a  lingiia 
doloaa.  Nunc  autem  respirans  ad  secundBOi  grsdum 


sitos,  (estinaiis  tamen  aliiora  consccndere,  oeutos 
8U0S  proplieta  se  tevaste  dicit  ad  montes ,  ut  osten- 
deret  tanto  pius  dcsiderari  prsmia  Domini,  qiiania 
probantiir  largitaie  concedi,  sicut  in  centeslfno  de- 
eimo  octavo  psalmo  Inter  atia  diciom  est:  Concupi^ 
vfl  anima  mea  desiderare  justificationes  tuas  in  omni 
iempore  (Psat.  cxTiii,  20).  Et  in  octogesimo  tertio 
psalmo  positum  est :  Concupiseit  et  deficit  anima  mca 
inalria  Domini(Ptat,  Lxxxiif,  5).  Nam  cum  dicit, 
Leim^  osieiiditse  adconiemplationem  aliquam  fuissa 
provectum.  Lecare  enim  est  aliquid  ad  aliiora  trans- 
ferre.  Ocutos  meos^  utique  cordls  aspectum ;  de  qui- 
bus  scriplum  esi  :  Aete/a  acu/01  meos^  et  eonsiderabo 
mirabiiia  de  Ifge  tua  (Psal.  cxviii,  f  8);  et  ilud,  Pr<r- 
B  eeptum  Domini  iueidum,  ittuminans  ocutos  (Ps.  xtiii, 
V).  Nam  si  i^s  carnaies  adTertas,  qnid  potuisset 
inde  proQcere,  si  montes  consitos  silvis  ant  saxis 
sqaalentibus  elegisset  intendere  ?  Sed  boc  si  spiil- 
tualiter  inquiras,  omnino  proAcuum  est;  ut  oculos 
cordis  Stti,  sive  ad  Banctos  viros,  siTO  ad  libros  di- 
Tinos,  aive  ad  sublimes  augelos  credatur  cleTaase, 
qui  magnitudine  et  Grmitatc  sua  vere  montes  sunl, 
unde  etiam  competeBSSUstinebalur  auxibum.  Sed  ne 
Corsitan  speni  nostram  iii  nionft6tis  poBeremns  prae- 
dictis,  secundus  versus  ostendit  unde  uobis  vera- 
citer  venire  possit  auxHium :  salutari  ordine  cuncti 
disponens,  quaienus  sic  sptTetur  in  mouiibus,  ut 
tamen  per  illos  auxitium  nobis  Dominum  prspstaro 
no^camus,  a  quo  est  ncccssariuin  beneficium  et  sa* 


provecius,  oculos  leTavit  ad  Biontes,  ad  intereesso*  C  lutare  pra;sidium,   inconvulsa  felicitas,  sicut  djcit 


resutique  sanctos,  quorum  suflragio  munera  an- 
pema  mereretor.  Iloc  enim  ei  persona  sua  loquitur 
propbeta,  qui  tamen  ei  if)se  inona  erat  et  patriarcha 
Biirabiru.  Sed  ideo  per  istoa  grados  competenier 
asceiidisae  se  reiulit,  ut  nobis  ignoraniibus  coRle- 
siiufli  virtutum  genera  diatiocia  fei/.,  districta]  oar- 
ntioifte  moBStrareL 

Bitisio  psatmi. 

Propheia  (sicut  diximus)  ad  coclestem  Jerusalem 
divina  largitate  consccndens,  primo  membro  ad  sau- 
ctirum  merita  clcvasse  se  dicit  oculos  suos,  ut  eo- 
nim  precibus  auxilia  postulala  mereretur,  ne  meiis 
iptios  hostili  Impugnatione  succumbereL  Secundo 


Apostolus :  Neque  qui  ptantat  esi  atiquid^  neqtte  qui 
rigat ;  sed  qni  incrementum  dat ,  D^ifs  ( /  Cor.  111 ,  7). 
Et  ne  pniares  altcrum  Dominum,  qiioniam  boc  »i|ui- 
vocum  nometi  est,  dicit,  qui  fecit  ccslum  et  terratn: 
significans  Yerbum,  p^r  qiiod  facta  sunt  oinnia. 

Vers.  5.  Non  det  in  commotionem  pedam  tuum ,  ne- 
que  dormitet  qui  custodit  te.  Cum  superiue  a  Domiiio 
sibl  venire  prxsidium  postulassei,  subiio  conversus 
anlmac  suae  loquiiur,  ut  in  salutari  petitione  con- 
stanti  robore  persevcret.  Pei  enim  est  pars  ultima 
corporis  nostri,  imperio  mcntis  locorum  nos  permu- 
tatione  transponens.  Ad  cujus  siinilitudiiiem  cogita- 
tiones  quoque  nostras  pedes  vocamus,  per  qiias  in 
bonas  malasque  paries  acccdimus.    llos  ergo  pe- 


ordine  indubitanler  sibi  promiltit,  quod  se  iotegre  .....  ... 

^^      .1         «  .       ...        .,  ,    D  des.  uiide  et  diabolus  lapsus  cst,  unde  primus  liomo 

Boverat  postulasse,  docens  ut  quotics  Loiia  ftxo  corde  ^      •  ...  . 

corruit,  ad  animam  suaiii  loqucns  oplat  proplicta, 

ne  peccaturum  lubricatione  vertantur,  et  stanic  cor- 

pore  ruinam  sustinere  videatur  in  corde.  Sed  iste 

la|)sus  elatio  Cdt,  qux  jam  provixtos  faiiiulos  Dei 

frequentcr  impcllit  ad  cnlpain,  et  dum  aliquid  sibi 

videntiir  csse,  ressimo  labtintur  enore.  Sequitur, 

neque  dormitei  qui  cusiodit  te.  IIoc  ab  buroana  con* 

suetudine  translatiiia    Kgura  dicitur.  Solent  enim 

cusodes  fessi  furtum  pati,  quibus  gravis  somniis  ob- 

rep6erit;necluminibus  clausis  viderc  queuut,  quando 

greglfdamna  patiuntur.  Subtiliter  autetu  optat  ani- 

inos  SU9,  ne  Doinino  negiigente  iiifesti  bo»tis  deprx** 

da:ione  tastetor.  Dormitare  autcm  dicliur  Doiniuus 


petimos,  concedi  nobis  sine  aliqua  dubitatione  crc- 
^hmni. 

Expotitio  psatmi. 

Vers.  I.  Leimi  ocutos  meos  ad  montes^  unde  weniei 
led.^  uetuai]  asu^tium  mitu. 

VeiB.  2.  AstxUium  meum  a  Domino^  qui  feeit  ceetum 
«I  lerTam.  Ilinc  eategoricHS  ayllogismus  futu  quodam 
Bvis  eicludiinr  ita  :  Ad)uiorium  ineiim  a  Do- 
qm  lecil  coIub  et  terram.  Oianis  eujus  ad- 
J^oriiiaia  Domino  ert,  qui  fecit  ceelum  et  terram, 
*  («110  Deo  esl  ad|uioriua  ejus.  Adjutoriara  igitur 
B  verol^  est  adjutorium.  Nuuc  verba  ptaiini 

Patrol.  LXX. 


29 


.D07  M.  AimELll  CASSIODOhl  m 

4iuando  nos  iii  cjus  fide  lepescimus :  in  qiio  euim  non  A  dicttirus  cst  :  Oi  eorum  l  eutum  eu  9amtaiem ,  ti 


4lonuii  (ides,  vigilat  Gliristus.  Nam  si  nos  ab  ejus 
conteroplaiione  discedimus,  ipsc  quoqiic  a  iioslra  de- 
fensione  subtraliliur,  sicut  in  illa  iiavi  facium  cst, 
qiiando  negligeutibus  discipulis  Dnminus  dormiebat 
{Matth.  VIII,  ti) ;  sed  ubi  Gdes  corum  cxciUita  est , 
Dominus  quoque  de  soiniio  surrexit,  et  staiim  ab  eis 
periciila  marina  submovit.  Preeaiur  crgo  ut  vigilet 
scmper  aJ  Dominum,  quatenus  inteiita  supra  se  iu- 
niina  stii  pastoris  liabere  mereatur. 

Yers.  4.  Ecce  non  dormUabit  neque  obdormiet  [ed. , 

dormiet]  qui  cui^odU  hraeL  llaec  senteiitia  superloris 

iiicii  similiiudoest.Oplavltenim  antcriusanimxsuae, 

4|uod  bic  (ideli  populo  pronuntiat  esse  servandum. 

Israel  euim  (sicut  sxpe  diximus)  interpretatiir  vir 

V 

'ininus  non  dicitur  dormltare  :  quia  revera  talis  iii 
iiobis  redditur  ejus  aspectus,  qiialis  in  ipso  fuerit 
nostriS  mentis  intuitus.  Sed  illi  veracissiroe  vident 
Deum  qui  nou  solum  cjus  bumanitatcm,  sed  etiam 
-divinitatis  contemplanlur  absque  dubiiaiione  poten- 
liam.  Incarnatio  siquidcm  ejtis  est(sicut  dicit  Evan- 
4SeliHm)  Verbum  caro  factum  ett,  et  habitavit  432  "> 
^obit  (Joan.  i,  li) :  deiias  autem  ipsius  (sicut  idem 
•evangeliita  testalur) :  /n  principio  erat  Verbum,  et 
■Verbum  erai  apud  Deum,  et  Deus  eral  Verbum  (Joan. 
I,  I).  Ilacc  qui  ita  cre^liderit,  erit  veracis^iinus 
Jtiael;  et  non  dormitabit  nrqne  vbdormi.tt  \}xmi\nu% 
cuitodiens  cuni. 


dextera  eorum  dexttra  iniquitatit  (Ptal,  cxLin,  8). 
Sed  illa  vere  dicenda  esi  dextera^  ubi  gratia  Domini 
collala  monstratur. 

Yers.  6.  Per  diemtol  non  unt  ff,  fi^^iif  luna  per 
nociem.  Elemciita  quiJein  isla  banc  babent  natoram, 
ut  corpora  noslra  aduruit,  quando  xstivo  fut*rini 
calore  ferventia.  Sed  qiioniam  non  est  bxc  proplietx 
voluntas  ut  omninode  qnalitalecorporis  sentiatur, 
qui  animabus  vult  semper  esse  consultum,  diem  et 
noctem^  quod  est  sol  et  luna^  intelligamus  adverta 
veIj>ro8pera,  quibus  viia  liuinani  generis  varia  virit- 
situdiiie  continetur,  sicut  et  al!o  bico  dictum  est :  In 
die  c/amavf,  el  nocte  coram  te  (PsaU  Lxxxvu,  i) ;  ti- 
gnificatcnim  totius  vitae  tempus,  quia  clamanduro 

idensDeumVErgo8uWeosq«iDeum'vident,Do.B®*'»«'"^^  ^'^''  *^^"»^"»«  "^"  ^' 

miitit  tales  in  reaium  deduci,  aut  scandalo  inlerve- 

niente  peruri,   quando  eis  custodiae   suae  pnsstai 

•uxilium.  Sic  enim  Israeliticum  popnlum  benericio- 

rum  8uorum  monere  custodivit,  iit  eum  per  dien 

nube  protegcret,  et  nocte  ignea  columna  lustnret. 

Quod  nunc  facit  occulte  in  8:*rvtft  snis,  qaando  ees 

ab  host^  so^vissimo  in  pro9peris  tribulatioiiibusque 

defcndit. 

Yers.  7.  Dominus  eustodii  te  ab  omni  malo ;  eutto- 

diat  animam  tuam  Dominus.  Diversis  mndis  pr«oii(- 

titur  divina  cusiodia,  qujD  non  s.ilum  ab    adveniis 

vindicat,  scd  etiambeatos  facil,  et  ad  coelomm  regna 

pcrducil.  Addidit  quo(|ue,  ab  omni  nuUo ;  sed  boc 

malum  non  sic  intelligendum  est,  quemadffiodom 

Yers.  5.  Dominus  custodit  te,  Dominus  protectio  q  niertaliUs  putat,  orbiiates  suscipcre,  daniiiis  eoplo- 


lua,  super  manum  dexierce  tuas.  Yenit  ad  ordincm  se- 
cundum,  ubi  j  im  sibi  confldcnier  promlitii,  qnod  vi- 
debatur  fideliter  expetiissc.  Noiandum  quoque  quod 
sic  ad  animam  verba  ista  dixinius  fnisse  convcrsa, 
ut  lamcn  ad  membra  Ecclesise  aptissima  collalione 
referantur.  Diclt  eulm  :  Dominus  custodit  te ,  ille  vi- 
delicet  qui  fecit  coelum  ct  terraro.  Et  ne  ista  cusio- 
dia  alqui^  dubletatis  habere  potuisset,  addidit, 
Dominns  protectio  tua,  Ubi  est  cniin  divina  protectio, 
quis  dubitei  securam  illic  essc  cusiodiain?  Nam  quod 
dixit,  Dominus  cnstodit  /e,  Dominus  protectio  /na,  Ci- 
fiWB  cst  epcmbasis,  qu»  Laline  iieratio  nuncupatnr. 
llanc  aulem  quam  memorai  protectionem  ubi  cs^e 
pussit,  c\idciiter  oslendit,  id  cst,  super  manum  dex* 


sissimis  ingravari,  inopia  premi,  et  caetera  quc  liojoi 
Sieculi  amalorea  asstiinant  esse  gravissima.  Sed  ilhid 
malum  dicit,  quod  divinaro  gratiam  tollil,  animam 
perdit,  (oiasque  Domini  proniiseiones  cvacuai.  Et 
quoniam  nuverat  bic  8anci08  viros  doiorfbus  iiigeft- 
tilHis  fuisse  crnciatos,  corporisque  di^peiHlio  ad 
martyrii  pr;emia  pcrvenisse ,  adjecil,  tmsiodiui  «m- 
mam  tuam  Dominus ,  quam  solam  scrvat  in  sanrtfct, 
qui  corporisdcirimcnioxiernae  lucis  muneni  coMe- 
quuniur. 

Yers.  8.  Dominus  eustod'at  introiium  iuum  at  e»' 
tum  tuum^  ex  hoc  nunc  et  usque  in  sa^euluun,  rostquaBi 
varie  divcrseque  optatum  est  ut  Domioi  niiser^cof- 
dia  custodirei,  venit  ail  flnem  psalmi.  et  cancta  ooo- 


tercBtuas,  Maniis  commune  nomen  est;  lia  enim  et  Dclnsit.  Dicitenim:  Dominus  custodiat  iutroiium  tuum* 


dottera  dicitur,  ct  sinistra  ;  sed  liic  iner i to  </eirera 
poniiur,  ubi  Duminus  omnia  prospera  promisisse 
nionstratur;  scripiuin  esl  ciiim  in  Proverbiis  :  Lon- 
giiudo  dierum  et  anni  vitm  in  dextera  ejut  (Prov.  iii, 
16),  quod  est  a:teriia  felicit^is.  In  sinistra  auiemejus 
itititia  et  gloria,  quod  sxculi  hujus  bona  fcignifica^ 
qii:c  tameii  ab  ipso  dari  posse  non  dubium  est.  Est 
qiioqiie  dcxlera  ejus,  quando  sajicti  in  Ipsam  parlem 
ad  pcrcipienda  munera  segregantur.  Est  sinistra, 
qnandopeccaioresaptcrna  poena  damnandi  sunl :  illi, 
quia  CQBlcstia  desideravcrunt ;  isii,  (luia  mundana 
seciiti  SHiit.  Lcgimus  quoque  peccatores  desteram 
sibi  fecissc,  quje  tamen  sihisira  est,  de  quibus  idem 
propheta  iu  centcsimo  quadragesimo  teitio  psalmo 


lloc  martyribus  dictum  rooipeieater  adverinHM. 
qucrum  introitus  a  Domlno  custodicndus  esl,  ne  ast 
tormentorum  v.oUntia  cedant,  aut  blandiroeotonMi 
illeciione  scducantur.  Quapropter  merito  optai  pro- 
plieta  eoruni  tnlrofiiim  custfidiri,  qiii  aine  Dofnino 
nullaienus  possunt  esse  cautissimi ,  sicui  m  Evm- 
gelio  dicitur  :  Dum  vemritis  mue  prineii^  ti  pecctfi- 
tes^  noliu  cogitare  quomodo  aui  quid  toqutuuM ;  tfnM- 
tur  enim  vobis  in  illa  hora  quomodoaui  qmid  lofmnMti 
(Maiih,  X,  19).  Subjungil  quo.|UO,  ei  txitum  Mumm; 
ubi  est  lota  perfectio^  quando  usque  ad  AMm  rhm 
pernianet  iu  cis  vera  irrepreheosibiiioqiM  cnBfeaaie, 
sicui  ait  iu  Evangeiio:  Qui  perseotnutniuuqtuim 
finem^  hie  salvus  erit  (Ibid,^  23).  Ipse  ergo  luetur 


fOf)  EXPOSITIO  IH  mLTERlUM.  PSAL.  CXXL  910 

mtrokum,  ipsc  euitodii  et  exHum,  ut  el  vera  proa-  A  v»ro».  ci  bic  jam  in  il!a  Jcrusalcm  aniii.o  consiblerc. 


lcantur  ronriyres,  ei  ul  nulia  poenarum  nimletfltie 
fineantur.  Sed  isii  consummatioui  vide  quid  addi- 
dit :  ix  hoc  nunc  et  uique  in  sfcculum  :  quoniam  qui- 
Cttnqiie  perseveraverit,  a^terna  beneflcia  possidebit; 
nae  poiesi  illic  es^e  term  nui,  ubi  erit  sine  finegau- 
deBdum. 

Conclusio  psalnii, 

Quam  bene  sccunJus  gradus  proplieiicos  pcdes 
intitubabili  finniute  comiuuit !  quara  benesupra  sc 
crevit,  qui  ad  merita  fortiitra  conscendit !  Yideamus 
quid  in  tertio  gcrat,  qui  hic  cuslodiam  Domioi 
maguo  deslderio  postulavit. 

PSALMUS  CXXI. 

Cantieum  graduum. 
Andivimns  gradum,  intelligamus  ad  aliiora  con- 
acensom ;  sed  iste  asQcnsus  firmus  esi,  qui  Domino 
casiodiente  servalur ;  qui  quanto  merilis  proficit, 
Unto  se  mentis  subjectione  prosternit.  Ecce  jam 
Bublevatur  propheta  tertio  gradti,  secundis  altior  fa- 
cms,  et  de  ipsa  laetitia  principium  psalmi  sumpsisse 
declaratur. 

433  ^>vi<io  pialmi. 

In  prima  partc  gaudet  se  propheta  commonilum 
ad  sapemam  Jeriisalem  esseventnrum,  ubi  jam  san- 
ctl  seeura  prosperiiaie  consistunt,  et  cum  Doraino, 
misericordia  ipsius  largiente,  judicabunt.  In  secunda 
^te  loquitur  ad  ci?es  Jerusalem,  optans  eis  abun- 
dantiam  pacis,  quam  se  dicit  charitate  fratrum  et 
Donilni  amore  pnedicassc. 

Expositio  psalmi, 

Vers.  1.  LiBtatui  ium  in  hii  quas  dicta  iUtU  mihi : 
in  domum  Domini  ibimui.  Decora  nimis  et  salutaris 
cansa  I;etitix,  quae  prima  fronte  prxmissa  est ,  ut  et 
bilare^  et  attentos  redderet  auditores.  Sed  ne  more 
humanitatis  meJiocregaudium  fuisse  sentires,  de  qiio 
perfecto  booo  lcBtari  se  profiieatur  ostendit,  quia  ta  do» 
mum  Domini  iturum  sc  esse  tesiatur.  0  digna  cxsul- 
utio  illuc  ire  contendere,  unde  nunquam  aliquis  vetit 
esiret  Sed  perscrutandum  est  quis  b«c  propl»et(e 
dixerll?  Scilicet  Spirilus  sanctus,  qui  cordi  ejiis 
tacita  voce  loquebatur.  Audierat  ergo  propheta  non 
anre,  sed  mente,  non  sermone,  sed  divino  Inspi- 


qai  probantitr  in  prxcepHs  Domini  permanore.  In 
illa  auicin  vere  diciiur  itare^  in  qua  nullus  potest 
cadere.  Deniquc  respicc  quod  dicit :  Sfantei  erant 
pedei  noetri»  Ibi  enim  itatur^  ubi  semper  firraa  to- 
luntate  consisiitur.  Se  1  islud  stare  non  habet  defe- 
cum,  non  aliquo  iabors  coufieilur  :  sed  in  suo  ro- 

m  _ 

bore  perseverans,  nulla  lassitudiiie  fatigaiur.  Sequi- 
tur,  tn  atriiituii.JerusaUm.  Ilic  airia  pro  penetralibus 
ponit;  atrium  enim  introitus  domns  est,  in  quo 
commorari  nequeuni  habitantes.  Sed  hoc  schemjtice 
dlctum  est  a  parte  totum. 

Vers.  3.  Jerusalem  quce  cedificatur  ut  civitai^  eujus 
pHrtieipatio  ejui  in  idipium.  Ne  Jeruialem  quam  di- 
xerat  terrenam  poluisses  advertere,  civitatem  lllam 
B  ccelestem  mirabili    dividens   subliliiaie  significat. 
Dicit  enim  primtim  :  Jeruiaie.n  qwB  mdificatur  ui  d- 
f ilai.  jEdificatur  plane,  qux  quotldie  usque  ad  inundi 
consummationem   vivis  lapidibus  spiritaali   opera- 
tione  constroitur,  id  est  confessoribus,  mariyribus  el 
qui  Domino  siiicera  mente  devoti  sunt.  Addidli,  ut 
dwiof,  quatenus  similitudinom  civiutis  in  ilh  esse 
nionslraret.  Nam  cum  omnis  civitas  dicatur  a  civi- 
bus,  verius  uroen  iUa  civiias  dicitur,  qwe  unanimeii 
civescontinere  monstratur.  Scire  autem  debemus  qaod 
i&U  qoae  nunc  agilur,  continet  indiscrelos  populos 
atque  perroixtos ;  illa  vero  qu»  futura  est,  solos  reci- 
pU  sine  dubiuiione  perfectos ;  isu  contrarietalibus 
qualiiiir,  illa  jugi  securiute  losatur;  IsU  pleua  poe- 
nitentium,  i>lanescia  lacrymaium;  isu  spe  credit, 
C  iUa  Deum  facie  ad  facicin  videt ,  eoque  fil  ut,  cum 
duae  civiutes  sint,  unus  Umen  populos  futurus  cre- 
datur  esse  fidoUum.  S.*quitUF  apta  nimis,  sed  ol>- 
scura  seiilentia  :  Cujui  participatio  eju»  tn  idipium , 
id  est,  civiutis  Istius  participatio  est  in  Domino  Sal- 
vatore,  qui  est  proprietn  t^itpittm.  Jn  idipium  quippc 
significat   a*terniutem,  quae  nunquam  deMnil  esse 
quod  est»  sed  semper  uiio  atque  eodem  modu  est : 
virtus  indefecU,  potcstas  incommutabilis,  su)>stant|a 
per  se  manens,  omnia  qu»  vult  efficaciter  polens. 
Sic  ct  ipse  de  se  Moysi  dixit :  E§o  ium  qm  ium{Exod. 
111,  14);  ei  paulo  post  :  Qui  eet  miiU  me  ad  m 
(PiaL  ci,  27,  28);  et  in  aUo  psalmo  ipsi  dicilor: 
Omnia  iicut  veitimentum  veleraicent^  et  iicui  oper» 
torium  mutabii  ea  et  mutabuntur;  tu  auiem  idem  ipee 


raniine;  iiitus  enim  praemonitus,  ad  hsac  exsulu- ])  es,  el  oimt  ut  non  (/e/ictenl.  Quapropter  soli  convenit 


Uonis  verba  prorupit.  Sequilur,  in  domum  Domini 
tbimui.  Domui  quas  justos  tantuin  rccipit,  angelos 
coutinet,  et  ipsum  crcaiurarum  omnium  conspicere 
inereiur  Auctopcm  ;  domus  dcsiderab  lis,  domus  de 
vivis  lapidibus  fabricau  ;  do  qua  in  alio  psalmo  di- 
Gtum  est :  Unam  petii  a  Domino,  hane  requiram^  ut 
inhabiUm  in  domo  Domini  omnitui  diebus  vitce  mem 
(Pid.  w\^  i). 

Vers.  2.  Stanle%  erant  pedes  nostri  in  atriii  Inii,  Je- 
ruiaiem»  Quoiiiam  sibi  prnpheia  rcitirnam  iliain  do- 
niunidlxeratcompromissam,  jam  ipsa  pra^figuralione 
futurorum  in  ea  se  dicit  itare^  aJ  quam  desidcrahat 
sunimo  studio  pervenirc ;  ut  ngnascamus  sanctas 


Creatori  esse  tn  tdipsum.  Mam  angelus  qui  se  hoc 
puUviiesse,  mox  corruit ;  iile  cnim  ex  se  non  erat 
quod  eral,  ideoque  in  idlpsum  esse  non  poterai.  Uoc 
ctiam  in  quario  psalino  dictum  esl :  m  pace  in  id- 
ipium  dormiamet  reifuieuam  (Pial.  iv,  9).  Quod  lo- 
cutionis  genus  Scriplurarum  divinaruni  propriuni 
esse  cognoscimus.  Civiiatii  crgo  istius  partieipaiio^ 
consortium  atque  communio  est  (ut  diximus)  cani 
Domino  Salvatore,  sicul  ei  ipse  in  iLTangelio  lesia- 
tur  :  Paiir,  volo  ut  ubi  ium  ego,  ibi  iini  ei  hi  mecum 
(Joan.  XVII,  24).  In  illa  enim  civiute  erit  Dominus, 
cui  saocti  cruui  (prout  ipso  concesscrii)  sine  dubiia* 
tione  i  artii  ipes.  Ilauc  civitaiem  Isaias  ^irov^K^^v.*^  vn^.- 


^W  II.  AUnELII  CASSIODORI  f» 

rabiii  laiide  descrlbit  fltcens  :  Voeabuntur  ioiuittrt  A  sMio,  dignicae  admiranda,  pcr  Dei  gratiam  ImibIm 

muri  ttti ,  el  por/A;  tuw  lettitia.  Nec  erlt  tibi  $»1  in  lu* 

mine  diei^  neque  orlns  lunm  lueehk  tibi  noete ;  »ed  erH 

tibi  Dominui  (umen  wtnnum,  et  Deut  tuu$  gioria  iua, 

Non  enim  occiiH  tibi  $ol  tuu$,  et  tuna  tibi  non  A^f" 

ciet;  erit  tnim  tibi  Dominu$  Deu$  iumen  witrnum  ,  ei 

compi^untur  die$  iuctus  tui ,  ei  populu$  tuu$  omnit 

ju$tu$  eril^  et  in  attmum  htereditate  po$$}debunt  ler' 

fom  {hai,  lx,  18,  19,^0,  24).  Cujiis  civitalis stii- 

peoda  mysteria  apostoiiis  (|uoque  Joannes  in  Apoca- 

lypsi  sna  mirabili  praedicatione  dislinguit,  ul  pras» 

sentiaro  taam  pene  interesse  credas,  cum  lameii 

mW^  le  poaitutti  esse  cogn^scas.  Quod  vero  in  fine 

superioris  versi»  JeTutnkm  posuit,  et  lioc  in  prn- 

•«enti  rapite  geroina?it,  Fchema  esi  anadiptosis,  id 

<st  congeminatio  dlclionis ;  qv£  Iioc  differt  ab  epem-  B  perscrulemur  quid  sit  boc  qiiod  $ede$   tedi$u  dical? 


judices  beri,  qui  fuerant  peccalis  racientibi»  rd ! 
com  Domifius  dicat  otrumque  qiiod  legitiir  :  lt9  %a 
ignem  (etermum ;  el,  Venite^  benedieti  Patrie  meif  per» 
eijnteregnum  (Matllt,  xxv,  41,  54),  dc.;  q»*moia 
sancli  cum  Doiniiio  Judicaliunt  ?  Cum  ipso 
judieabunt,  quando  jam  mente  purgatiy  el  in 
lemplatione  perrectissima  c<>nstiltiti,  lioc  aine 
jiidicabnnt  esse  faciendum,  qiiod  a  Doniiiiocognofe- 
rint  constitiitum.  Voiunias  eniro  compar  aadieiiiiwa^ 
unum  facit  esse  judicium,  quarovis  reiiqiii  laettisse 
Boscanlur.  Sederunt  autem  quod  d.ctum  esi»  pnrie* 
riium  tenipiis  ponitur  pro  futuro,  quia  ofuiiia  vcrfaa 
Dei  sic  liriiia  sunt ;  ut  quamYis  crcdantiir  esse  veB- 
tura,  siabilitate  Sui   xstimcs  esse  jam  facu.  Sed 


l)asi  qiam  In  snperiore  psalme  diximus,  qonniamibi 
poiest  iermo  posC  aliqna  ferba  geminari ;  bic  auiem 
fiBlio  alio  {nleroedenle  repetitur. 

Vers*  4.  iiluc  tnim  ateenderunt  lfibu$ ,  tribH$  Do- 
«mtni ;  Ifsllmonftfm  Itraei  ad  etn^endum  nmmni  lao, 
Domine,  Dicendo,  Hlue^  signiAcai  civitatem  JerosiK 
lem,  quam  superius  dixii :  Cvjn$  porticipatio  eju$  in 
idip$um,  Ei  ol  coKlesiem  esse  cognosoeres,  addidit, 
a$eenderuni,  Ad  <|aam  beali  semper  ascenduiit,  quo- 
niam  Jugi  exdrcilatione  prollciunt.  Subjunxit  Irtfnf, 
in  quibus  erat  Israelllicus  populus  disiributus :  sic 
enim  illi  gonli  ad  nnnierum  IHiorum  Jacob  duodecim 
Iribus  fuenml,  slcul  Roinano  populi)  trigiirta  quinque 
oiiri».  In  istis  efgo  Iribubua  significal  sanclo<;,  qui 


Mef ito,  quoniam  sancti  tiri  $edet  aum  Dei ;  f n  fpsis 
enim  scdendo  gratia  eos  sax  niajestalit  inamhiai, 
sicut  logitur  :  Sede$  $apientia!  unima  jutii  (/ta.  lxvi, 
18) ;  et  alrbi:  Super  quem   reqtde$cit  tprritm  nk», 
imi  sifper  kumilem^  et  qnietum,  et  tremeniem  ferbu 
mea?  SequJCnr,tR  judicio,  qoo  scilicei,  tirni  fflo  fotiiro 
de  quo   legitur :  Patcr  non  jndicat  quemqnum^  Btd 
omnejudicium  dedlt  Fiiio{Joan,  ▼,  SJt)?  Sed  quaiiiris 
non  posuerit  quale  judicium  volii  in!6iligi,  alisoHila 
lamen  ratione  cognoscimus  illud  esse  ubi  ei  aaotii 
sedebunt,  el  simul  cum  D^imino  judicalMinl.  Qiiad  ii 
Scripiuris  divinis  frequeatcr  ioTenis  diciiMn»  «Iwni 
exprimaiur  res  ipsa  qux  diciiur;  sed  lainea  deiba- 
minibus  intelligendure  quud  ralionabililer  sfBtiaW. 


Duminum  SalTalorem  Deum  esse  confessi  siinl;  nam  Q  siculjam  inalio  psalmo  dicitim  eit:  Quieeukamaqd 


III  ab  inAdelibas  iribue  istas  fldeliam  434  ^c^g^'* 
ret,  addidily  Irilici  Damtni,  qvs  utiqiie  fpsius  esse 
Roo  poieranl,  nisi  el  para  mente  eredidis^ont.  Alias 
enfm  tribue  consiat  roiase  diaboli,  que  a  Ghristo  ma- 
lueruni  impia  vofmKate  separari;  quibus  ipse  in 
ErangeliO  dixit :  Yo$  a  paire  di..boio  e$tr$  (Joan.  Ttii, 
44).  Venm  quales  e&senl  isise  ffi^ui  Domiiii  liteTiter 
indicaTit :  Tei (ffncwfiNn  hrud^  id  esi,  qni  iMrtmOfitMm 
pRcbeani  sanctitali,  ei  tim  probatio  eorum  qai 
Deum  Tidem.  7Mlimoinvm  enimcoiifirmaiioncm  prs- 
siat  ignoftamibus,  ui  credam  esse  reTcra  Dei  Tamu- 
los,  qui  Tidcrini  beoioa  Tiros  actuum  prolNtate  ron- 
8|Hcuos.  Nam  ui  boc  non  haberes  ambigoam,  salife- 
cil,  ad  confiiendum  nmnini  tuo.  Ad  confitendum  eiiirn 


vuit  vitam  {P$aL  xxxiii,  13)  ?  El  in  ETangelio  f)o- 
minus  :  Si  vi$  venire  ad  vitam,  $erva  mandaia  (Jfulli^. 
XIX,  17) ;  non  enim  dixit,  aetemam,  quod  esl  omnl- 
modis  sentiendum.  If^c  figura  didtur  elltpala,  ei 
quia  illi  deest  necessarius  sermo»  derecias  Toeatv. 
Sediamen  qux  sinl  Istacsei/es,  laadaiidoeonse|uea- 
ler  expontt,  dicens  :  Srde$  $uper  damwfi  DmU, 
Super  demttm  dicit,  super  fhmffiam  Cbristi,  qdl 
clariores  ibi  erunt  alfqui  sanctorum  a  retlquis  fldeli' 
bus,  sioul  dicll  Apostolus :  Stvlia  ab  $!eiia  diferi  k 
eiariiate,  $ic  ertt  et  re$urrectio  mortuorum  {/  Car,  xr, 
4f ,  4^).  Nam  si  aricui  serTorum  bic  fnter  eoBraaabf 
suos  de  tfomiiiS  sui  anlmo  aflquid  amp!iti8  seire  gb- 
riosum  est,  qnanioniagis  In  ilfa  domo  Cbriali  pouit 


diiH,  ad  landandum,  quia  cwn  angelis  oinnes  sancii  D  rsse  mfrabite  anquaro  coiitempIai:onem  Dominl  plui 
faciles  t>omiiti  celcbratiuni.  t|«um  est  eiifm  Termn 
iettinHmium  hrael^  cum  l;iudeB  Domini  deToiMsimo 
amore  caniaiiinr.  Sic  fia  f^tinra  elTiias  keathudiiie 
sulducenti  et  bonore  prannisso  descripla  est. 

Vera.  5.  Quia  itHc  $ederunt  $ede$  m  judichf  tedet 
utper  donium  Danid.  Iflos  ques  auperias  dixU,  liiuc 
nMcendermm »  iie  eoa  crederes  minvs  Coriassis  lieno- 
rafidoa,  dicit,  Qma  iHic  tederunt,  lUie  utiqiie,  nliiei 
aiecndemni,  el  cum  DomitiO)«dicabunuTaiilttlcnim 
bonor  aannis  promitiit4ir,  ul  eliam  euni  illo  coplesti 
judioe  jadicare  inereaiiior^  sicm  et  in  ETangello  ipse 
lealaiur :  Sedebitit  tuper  duodecim  $edet,  judicantet 
MuQdedtn  tribut  Uracl  {Matili,  %ix,  28).  Itonorabtiis 


habcre,  iil  tanto  magis  ab  alfo  distel»  qaanlo 
dfTinitatem  cjus  contigeril  amplius  fnlaeri.  Derii 
vero  signincat  Cbristam,  nomen  ex  paren'e  camb 
nssitmptmn.  Et  intuere  quemadniodiim  ciidtaiia  illiss 
racia  dcscripiio  esi,  iil  diceret  quld  ibi  ageodum  siU 
qiiemadmodiim  construitur,  qai  ilfae  aseendaBt* 
qukl  ibi  actnri  sint?Quod  schema  dicilor  charade^ 
rismos,  qux  Latine  inforinatio  tcI  descrfipllonaacii^ 
palMT. 

Vers.  6.  Rogate  qute  ad  paeem  ncni  Jerutaiam ,  e 
abundantia  diligentibut  te.  Ad  secundam  narraii 
propbeia   perrenit,  nbi  eos  alluqufianr  qai  tom,  ^ 
Doinino  prftstante,  Judicaturi.  IfQnicn  istud  aeqairo- 


013  EXPOSITIO  IS  PSALTEmUli.  PSAL.  CXXIL  Dti^ 

cu«i  est.  Ia  liocdnim  loco,  Ragati^  inierrogale  $i-  A  aui  coaiinoch  su.i  quisquam  doceal;  scd  nii$flricnn|i 


goiliiurt,  iiou  $ii(4)l'icaie.  Pcr^ulrere  enim  el.  rUnari 
cuiicta  coRveuii  ludicaiitem  ;  seU  boc  ibi  iion  flt  ler* 
nirioibus »  iie^ue  imerregalione  vocis »  sed  taciie 
ineBtift  coetidcratione-  Omnea  suiit  cuns  Dowiiio 
(sieut  dicliim  esi)  Judicaturi,  quando  iiluminati  ai- 
que  sanciirteaii  iilam  revera  cognoseent  ease  vprita- 
lem,  quam  Docninua  proprio  ore  dicluras  est.  Paci- 
icos  euim  qusrit  Duminus :  pacificos  qu.Trit  et  colion 
loia  sanctorum,  qui  charitate  plenlssimi  sttat,  q«i 
luodestia  poJent,  qui  pia  bumilitate  pra»celsi  soiit» 
UaDcenim  et  sancios  vuU  qu^^rerCt  qu.-o  novit  Domi- 
uum  poase  diliguro.  Scd  istaui  pacem  cojus  esae  dieit? 
JirmMolim  utique,  id  est  populi  fidelis,  qui  tcmpore 
judicii  in  pacis  a^teriiitate  recipitur.  Admonet  ergo 


animo  propier  fratret  laborct  el  proxtmol,  sicul  ail 
Apostolus  :  Non  qua^rens  quod  mihi  utUe  eil,  ied  qna4' 
uiuUU  (I  Cor,  X,  33).  Nun  ergo  propier  ulilitalem 
suam  leinpoMlcm  locutuni  se  dicil  pacem  illam  fulori- 
saeculi,  sed  propter  fralrei  et  proxmoi,  ut  eam  salo* 
tariter  desidernntes,  unaniHiilalis  se  vinculo  Ciilli^a- 
rcDt  [ed.f  colligcrcnt].  Cum  vcro  dicit  de  te^  ad  Je- 
rusalem  se  adbuc  significat  loqiu,  in  qua  sauctorum  - 
coelus  est,  id  est  adunatio  beatissima  populnrum. 

Vers.  9.  Propter  domum  Domini  Dei  mei  [rass.  A.^ 
B.,  no^tri]  qu^eiivi  bana  tikk  Ne  quis  putaret  alicot 
rci  sic  affectum  deberi,  ut  Domini  cbaritaiem  ptas* 
tcrmiitere  videretur»  addidit  quare  bona  qua^&iveril 
Jerusalem ;  scilicet  quia  domus  e^t  Domini^  ad  queiO' 


propheti  qiiod  scit  esse  venlurmu ;  nt  illi  qui  cum  ^  ^^^^  referiur  quidquid  dilectionis  impenditur. 


Domino  judicabuni,  talibus  viris  in  illa  patria  con* 
gaudeaut,  quiec  bic  paceni  diligunt,  et  ibi  xtemae 
paKis  praHma  consequuntur.  Et  qiiia  in  fine  senteo* 
lijn  Jeruialem  posuit,  convcrsus  ad  ipsam  brevissima 
demonstr^ticne  complexu»  est  :  Abundanlia  diligin- 
Ubui  U,  Omnia  eoim  bona  illis  abuiidare  inanifesium 
esl,  qui  diligunt  Jerusalem  ;  nain  qui  b  e  pauperes 
fuerint,  ibi  btmorum  omnium  diviics  eruut ;  qui  bic 
fragiles,  ibi  indefecii;  qui  bic  temporaies,  ibi  fi- 
leroi ;  et  quidquid  bouorum  e&se  |K)icst,  ista  ccBlesli 
mbmidantia  videtur  inclu&um. 

Vers.  7.  Fiat  pax  in  virtute  rya,  et  abundaniia  to 
furribui  tuii,  Adbue  ad  Jorusalem  l(>quiiur,  cui  optai 
lalla  qualia  scit  esse  veniura.  Virtm  quippe  ipsius 


Conciuiio  pialmi, 

Respici  imus  propliet'.im  qualia  in  tertio  gradit  eha- 
ritatis  verba  proroderit,  et  iii  prorectu  ejus,  praKtaiilo 
Domiiio,  gaudcamiis.  Quan'uro  enim  sanctorum  quie. 
ascendendo  proficit,  tanlum  altiora  et  dulciora  ferlMi 
depromil. 

PSALIIUS  CXXIL 

Canticum  graduum. 

Libct  respicere  quemadmodum  propbeialis  ascef»» 
sus  iste  profiriai,  et  paulatim  altiora  peteiis,  iodicia» 
nobis  sux  perfeciionis  ostendat.  Nam  qni  priug  ad' 
iiuintes  oculos  ievavit,  nunc  ad  ipsum  Bominum  lu- 
mina  sui  cordis  erexit:  ui  qui  spiritualibus  grcs^ibiia' 


|M»  sine  dubiuiione  saoitorum  est,  qu;e  vocatur  et  C  ceisiora  nitebatur  ascendere,  divinx  se  misericordiai 


cbaritas  ;  de  qua  scriptum  est :  Deui  charHas  iU 
(i  ioon.  IV,  16).  Per  baoc  enim  fiuiit  unum,  per 
lianc  leiiiplum  luerentuir  esse  Crcatoris ;  et  quidquid 
eis  promiltitur,  ipsius  consideratione  prafi^tatur.  Pu» 
iaia  e9»t  quam  quIIj  Lella  coocutiuut ,  quam  sedilio 
nulla  conturbai:  sed  sinc  fine  possidebitur  quod  ibi 
Cbristi  miserationc  conrertur.  Poxeuim  a  parceodo, 
aive  a  pascendo  dicia  e3t.  Sequitur,  et  abundantia  in 
turribui  tuii.  ilxc  est  abundantia  de  qua  sui^erius 
dixit ;  Et  aiuttdantia  diligentibut  te,  Scd  bic  per  Car- 
fti  aliquid  signilicantius  videlur  expressum,  ul  hanc 
ubundaniiam  non  a:qualem  omnibus,  scd  inteltigeres 
A3S  ^^  potiorcm.  Turra  enim  sunt  qux  objectu 
et  altiiudine  sua  civitates  dcfendunt,  et  venicntes 
ioimicos  prima  fronte  suscipiiint.  Undc  non  improbe  D 
martyns  significatos  advcrtiuius,  qui  oppositione 
corporis  sui,  civitutem  Dei  pia  confessioue  defendunt, 
etqtiasi  eminentia  a^dificia  ita  liosiibus  fidei  repq- 
goare  ooscuninr. 

yef%»  8.  Propier  fratni  meoi  et  proximoi  meoi^ 
ioquabarpacemdete.  More  perfeciorum  virorum  pa- 
oeu  prasdicans,  pacis  suae  sigoa  demonstrat.  Dicil 
euim  pacem  istam  Ecclesiae  ideo  se  pra^dicaiise  pro* 
pm  frairei  ei  prommoi  suos,  ul  iostrurii  liac  virtute 
cooeordiaa  diligerent  ac  qoaererenl  unitatem.  Fecil 
€1^0  qood  docuit^  ul  amore  fratrum  prsedicaret, 
fuad  iuadelial  [mt.  G.  ei  ed.,  sciebat]  oinnibus  pro- 
fiilitnuD.  IJoc  crgo  commooet,  ut  oon  propter  laudes 


feliciter  proximarct.  Pulcbrum  speciaculum,  subire 
bomincs  ad  Deum,  pigramque  istam  roolem  ad  su- 
pern;e  gratiae  praemia  sublevare!  Quod  tamen  ilie 
solus  efficit,  qui  de  sepulcro  Lazarum  venire  pra^* 
cepii  (Joan,  xi,  43),  qui  mergentem  Pctnim  porrecta 
dextera  liberavit  (Matth,  iiv,  31)  :  qui  Eliam  atque 
Enocli  viventes  transtulit  (/K /{f^.  ii,  11;  Cen.  v, 
24),  ( t  bis  similia,  qnjd  quotidie  virtus  Divinitatis 
operatur.  Istos  antero  gradus  iili  consccnduot,  qui 
bic  cbaritate  unum  sunt.  Ad  caput  enim  festinare 
nequeuiit,  nisi  qui  Cbrisli  membra  esse  menieront. 
Qu.:propter  sicut  huiic  mirabilem  ascensum  corde 
respeximus,  ita  nunc  psalmi  altitudinem  solliciU 
mente  traciemus, 

Diviiio  piolmi. 

Propheta  metuens  amittere  qnod  lenebat,  et  ca»> 
lus  ex  ipsa  parte  qna  creverat,  primo  ingressu  per- 
severaniiam  precum  devotus  exsequitur,  ut  suscepia 
munera  dlvino  prxmio  conlineret.  Secundo  Domi'- 
nom  deprccatur,  ut  denel  ei  misericordiam ;  qiiia 
instigatione  diaboli  ab  insultantibns  molta  patiebotor 
adversa ;  ut  qoem  consoriio  suo  maeulare  oon  pe- 
terant,  saltem  soperbis  despectionibus  sauciarenl.  i 

Expoiitio  pitdnd. 

Vers.  \,  Ad  te  levavi  oeu  oi  meoij  qui  habiioi  ior 
ccelo.  [ross.  A.,  B.,  F.,  ccelii\.  Saluiariter  admoneunr 
buraanitas  ut  inde  petat  auxilium  unde  inexpugoa- 


m 


H.  A13RELU  GASSIODORl 


9tG 


bile  prxsidiam  crcdU  esse  ?enturum.  Nam  qni  sunt  A  femidsis,  sive  masculos  sub  puiientb  [fnsi.   A.^  Jl.« 


cnrde  pnclumidi,  ei  mimdana  se  potestate  jactinies, 
si  qua  fuerint  laesione  provocati,  ad  divilias  recur- 
rnnt,  ad  patrocinia  periiura  confugiunt,  ut  exigant 
dcinimico  poenam,qiii  irrogare  praesumpsii  injuriam. 
Dei  Tero  fainuli  pafionrissima  se  convcrsalione  mo« 
derantcs,  quidquid  scaudali,  quidquid  tribulationis 
pertulerin',  oculos  nd  Dumituim  levant^  et  ad  illnm 
respiciunt,  a  qnoseYeraciiersalvaripos^econfidunt. 
Sequitnr,  qui  habiiat  in  ccelo,  llabilare  Dominum 
multis  legimus  modi«:,*  m  est  iliud  in  Evangelio:  Ego 
in  Patre^  et  Pater  in  me  {Joan  xiv,  10).  Dicitur  etiam 
habitarein  sanclis,  ntin  Lrvitico  legitnr :  Habitabo  in 
A:s,  et  ambulabo  in  ipsit,  et  ipsi  ernnt  mihi  populus^  el 
ligo  itlis  in  Deum  (Levit.  xxvi,  ii).  Dc  quibus  et  Apor< 


F.,  poeniteniia]  debere  henellcia  divina  perqofrere 
et  ei  jiigiier  supplicare.  Istud  autem,  donee,  in  Seri- 
pturis  difinis  homonymum  est;  inierdum  quippe 
6igni(lcatali(|uid  iempora!iier  agi,  interdam,  semper. 
Temporaliier,  utest  illud  iii  psatiro  centesimo  ni»oo: 
Donee  ponam  immicot  tuos  teabellum  pcdam  tuormm 
{PtaU  cix,  I).  Semper  autem  significat,  ut  prsDseM 
psalmiis  dcclarat,  donec  mitereatur  nobis  ,  quast  vero 
oculi  nostri  in  manibus  ejus  esse  noii  debeani,  eliam 
postquam  nobis  fucrit  misertus.  Tale  est  et  illad 
ETangelii,  Non  cognovit  eam,  donec  peperit  fUuLm 
iuum  primogenitum  (ilatih,  i,  25),  quani  constat  vi- 
rum  nul!o  tempore  cognovisse.  Qoapropier,  donec 
meritohic  scmper  adveriiior,  quamvis  temporallier 


stolus  ait :  Vot  ettit  templum  Dei,  et  Spiritut  Dei  ha-  B  dictum  esse  videatur.  Quod  locniionis  genus  inter  di- 


bitai  in  vobit  (I  Cor,  ni,  IG).  Siceiiam  de  utroque 
lestatur  Evangelium  :  Dt  omnct  unum  tint^  et  ego 
in  illitt  et  tu  in  ma  {Joan,  xxvii,  21).  Legilur  quoque 
in  coelo  sedcre  Dominum,  ut  est  ilhid  :  Coelum  mihi 
tedet  ett :  terra  autem  tcabellum  pedum  meorum  (Ita, 
Lxvi,  1) ,  et  alibi :  Coelum  conli  Domino^  terram  autem 
dedit  filiit  hominum(Ptal,  cxiii,  16). 

Ycrs.  2«  Ecce  ticut  oculi  tervorum  in  manibut  do- 
minorum  tuorum,  Rcspiciamus  intrinseciis  quid  nobii 
shnilitudines  istae  designent.  Attendunt  servi  ad  ma- 
nus  dominoriim  suoruin,  sive  quando  per  eos  desi- 
derant  enntriii,  ut  totius  indigentiae  necessitaies 
evadanl ;  sive  quando  pro  culpis  suis  vapulare  ju- 
benturi  doncc  audiant,  parre.  Utraque  cnim  ponun- 


vin.^e  propria  Scriptura:  eiiumerandum  e<^l. 

Vers.  4.  Miterere  nobit^  Domine^  miterere  nokit^ 
quia  multum  repleli  tumut  contcmptione  [inss.  A.,  B., 
F.,  detpeetione].  Venit  ad  ingressum  secundum,  nbi 
misereri  sibi  contemptusetopprobrii  sui  consider»- 
lione  deprecatur.  Nam  ille  fiimulus  qui  assidiia  ma* 
lornm  afflictione  vapulabai,  oculosque  su^s  in  Do- 
miiii  miserati  >ne  posuerat,  erunipit  in  neccssariam 
vocem,  sibique  miserendum  gcmina  petiti(me  de- 
plorat ,  quia  corpus  ejus  passionibus,  anima  lalxMra- 
bat  oppiobriis.  Q'.od  merito  ad  martyres  rtferlar, 
qui  (prarstantc  Deo)  vivacitate  animi  injuriam  snpe- 
rant  passionum.  Uuic  ergo  repetitae  misericordiae 
causa  suhjungitur,  quia  multum  repleti  tumut  eom- 


tur  in  potestaie  domiiioruni,  sive  spes  comiuei.lia;,  C  temptione,  Heplentur  enim  contemptione^  quando  Dei 

slve  finis  aliquando  vindictx.  Qiiae  nos  utraque  con- 

venit  facere,  ul  oculos  nostros  semper  levcmus  ad 

Dominnm,  et  cum  aliqaam  indigentiam  sustinemns, 

e^  cum  pro  aliquibus  verberamur  excc^silus.  Scd  liic 

versos  et  sequens  per  flguram  hoiiiceosis  depromun- 

lur,  per  quam  minns  notae  rei,  ex  siiiii!itudine  ejns 

qu»  magis  noia  est,  denionstraiio  dechiratur. 

Vers.  5.  Et  ticut  oculi  aneilla  in  manibut  domina 
nuB,  ita  ocuH  nostri  ad  Dominum  Deum  nostrum ,  do- 
nec  msereatur  nobis  [mss.  A.,  B.,  F.,  nottri\.  Quidam 
ct  isium  vcrsnm  sic  ad  Don  inum  aptare  voluni,  ut 
ipsnm  Denm  Dominum  diccrcnt,  propier  illud  excm- 
plnm  :  436  Christum  Dei  virtutem,  et  Dei  sapientiam 
(I  Cor,  1, 24).  Sed  ne  discrepantia  sexns  aliquibus 


fjinoli  verl)eribus  lacerantur,  qiiando  flammis 
vtentibus  exuruntur,  quando  guigUibus  necanlar  al* 
tissimis ;  nisi  enim  contemnerentur  abnnde,  talia  bob 
poterant  sustinere.  MuUum  repieti^  signiflcat  abvn- 
dantiam  passionum,  quam  tamen  se  cupide  tc  libeo- 
ter  pertulisse  testantur. 

Yer-'.  5.  Et  mullum  repteta  est  anima  nostra  :  op- 
probrium  ahundantibut^  et  despectio  superbism  Cua 
siiperius  se  repleium  dixerit  contemptu  eorom  qui 
sibi  videbantur  es^e  felices,  et  hoc.  corpus  snuni  pce- 
nn4  asserer*t  verberatione  laceratum,  didl  eiiim 
ammam  quoque  suam  opprobriis  et  detpeetienHm 
fnisse  conipletam,  ne  quid  resiaret  quod  non  gnvis- 
simae  passionis  subderetur  injiirias.  Opprobrium  aotem 


abhorrcat,  potest  sub  hoc  modo  fortassis  inlelligi.  D  abundantibus  ideo  posuil,  quia  cum  pcrfecutores 


Supcriu^  deservis  fecii  comparaiionem  et  dominis ; 
cl  nc  se  sexus  femineu$  putaret  esceptum,  huic  [«i., 
liincj  quoque  simililudines  alis  conreruntur ;  qiiia 
sie  atlendit  anciUa  in  manibus  domince  stio?,  sicnt  et 
tervi  in  manibus  dominorum  suorum,  Sequilur  auieni 
seoteotia  quae  sexuin  utiumque  concludii,  ita  oculi 
noitri  ad  Dominum  Deum  nostrum^  donec  misereatur 
nobis.  Ita^  diim  dicilur,  similitudo  prxmissa  dccla- 
ratur,  ul  sive  aliquid  a  Domino  prospcrum  peiamus; 
sive  cum  tormcnta  nnimi  vel  corporis  siistinemus,  ad 
Damiitum  semper  oculos  clcvemus.  Addidit  etiani 
fiosirt,  ut  hoc  de  se  dictum  uterque  sexus  acciperet. 
8ub|cdt  donec  misereatur  nobis,  ut  oslcndcrct,  sive 


sent  divites  ac  la.'tanies,  viris  sanctis  paupertatem 
suam  et  humilitatem  iniqua  Invcctione  repoiabatil, 
diccntes  :  Qnid  vobis  prodest  mundi  divitlas  non 
h.ibere,  ct  fiitura  nescio  qu.r  perqnliere,  prae^eniia 
gaudia  d?serere,  ct  irtstitiam  plns  amare?  Eooe 
( go  quaa  video,  leneo ;  tu  spera  quae  inaniier  poUus 
siispicans.  Seqnitur,  et  despectio  iuperbis,  Despleiunt 
snpcrbi  humites,  qoando  lales  prirdicaiioiies  eomm 
aiidiunt,  quibiis  obedire  contemnunl.  Nim  eom  sn- 
perbi  prap.<entia  diligant,  futnra  non  IraclBnt,  ei 
acrius  in  illos  iniquitate  suae  pravlialis  InsorgBOt, 
qui  regulis  Domini  servlre  contendunt.  Venim  bii  ib 
judicio  venturo flt  alicma  conversio ;  inopprobrioBi 


sn 


EXrOSITlO  IN  rSALTeRIUU.  PSAL.  cxinL 


9)9 


et  de  pcctioncin  Yeniunl  abiindantes  atqne  superM,  A  tla  fiicrat  dicere  :  Nuriaientis  potuimat  pericnla  In^ 


i>icut  Salomon  dc  ta1ibii9  ait :  Quid  nobis  profuit  su- 
perbiny  aut  quid  diviliarum  jaelantia  contulit  nobit 
(Sap.T,  8)?  elc.  Scicndum  plane  quia  communis  e!f>- 
<|iieniiae  ordo  poscebai  ut  diceret :  Multum  repleta 
est  aniroa  nostra  opprobrio  abondantiuin,  et  despe- 
ctione  supcrborum.  Sed  cum  dixerit,  multum  repleta 
esi  anima  iioilra,  oppro6rtttm  abundantibnSt  et  despe- 
elh  superbis^  hoc  videtur  esse  proprium  Scripturac 
diTin:r,  qnod  tanien  trahi  noi  debet  ad  vitium,  sed 
quoniam  non  est  adbuc  bumanis  regulis  apprc- 
bensum» 

Conclusio  psalmi. 

Ilerito  iste  qiii  jain  quaiuor  gradus  ascenderat, 


flicta  siipcrare,  nrii  quod  Dominut  eritl  m  ffo^t««* 
Simul  et  pra»sumplionis  bumanx  pemiciosa  consiie* 
ludo  de  medio  tollitur,  quando  non  diviti»  noslrae, 
non  consilium,  iion  virtus  nobis  subTenisse  dtcttur; 
scd  miseratio  noniini  sola  nos  liberasse  monstratur* 
Sequilur,  dicat  nunc  IsraeL  Saliiberrimum  nimis  esse 
cognoscitur,  quod  tanta  ut  flant  [  ms.  F.  et  ed.^  fiat  ]» 
auctoritatc  Domini  Cr^nsetur.  Nam  ondo  ipsi  fuerant 
salvati,  merito  reliqui  beati  gratias  agere  moncban- 
liir.  Ilaec  est  enim  cliariiatis  et  unitatis  virtus,  ut  si 
qnid  uni  prosperum  conccdatur,  (imnes  sibi  prove- 
nis  e  congaudeani;  rursumque  si  quid  contrariom 
iiig<Titur,  uiiiversi  sibi  accidi^se  cundoleant.  Qua- 


.    ,  propter  quid  dicat  IsraeL  subter  adjiinxit.  Ideoque 

dementium  invidiam  susiiiiebat,  qma  res  prosperx  q  '   ...  ,       ,  ^    i-        .  i- 

_    j i„ j..„.  «r^:„ : ^...«.:««:i....  "  1"*  ^^*'  ^•^®  Isracl ,  puro  cordc  dicere  talia  non  re- 

cuset. 


mordent  scmper  adversos,  dum  vanis  imputationibus 
relardari  crediiur  qui  animae  provectibiis  siudere 
nionstratar.  Iniueamur  virum  et  iu  precum  perseve- 
rationo  mirabilem,  et  nullis  irrisionibus  intepeotem ; 
scddiTcrsas  roolestias,  diversa  vulnera  uno  roedica- 
iniiie  curantem ;  quod  ocuios  suos  levat  scmpcr  ad 
Dominum. 

PSALMUS  CXXIIL 
Canticum  graduum. 

Gradus  islos  ct  in  multis  unum,ct  in  uno  mullos 
ascendere  propbeia  tesiatur,  quando  plurali  et  sin- 
giilari  numero  in  bis  psalniis  loculus  fuissc  decla- 
ratar.  Non  iiijuri:i,  quia  ci  populus  Dei  uiiuni  corpos 
est  Cbristi,  et  plebs  iteruiu  dcvola  per  unuinqueni- 


Yers.  2.  Nisif,uia  Dominus  erat  in  Kobis  :  eum  fn* 
iurgerenl  homines  in  nos.  Et  bunc  Tcrsnm  et  aliot 
tres  qiii  sequuntur,  pii  confessores  Israelem  comroo- 
neiit  dicere,  qui  in  psalmi  capiie  loqui  coppenint, 
quoniam  etsi  unusquisqae  aliquo  casu  propriis  peri- 
culis  exuitur,  ab  omnipiitente  Domino  liberatur.  Sed 
quamvis  in  istis  omnibus  pendeat  una  senientia,  nos 
lamen  niore  nostro  singulos  vcrsus  ponimus,  utqiiod 
de  alio  pro  sensu  explicando  subjiingendum  cstcom* 
moneamus.  Incboat  itaque  secundus  versus  pendente 
sensu  (sicut  in  primo  jam  factum  est),  ut  dicat  se 
Israel  per  Domini  gratiam  fuisse  liberatum,  qiiand# 
eos  srelerati  bomines  iiisequebnniur  airociter.  Quo- 


qiio  fideliuju  prob.uur  efl^usa.  Quapiopler,  sive  boc  C  modoenim  aut  caro  fragilis  s.ufficeret,  aut  miilabill- 


uouSt  sive  plures  loquanlur,  una  taiiiea  decaniat 
Kcclesia.  Sed  isti  gradus  in  illo  sunl  itinere  consli- 
tuti,  ubi  ipse  Rex  pairia:  viam  se  nobis  cognoscitur 
pracbuisse;  quain  si,  ipso  prasUinte,  lideliter  atque 
liumili  er  gradirour,  ad  ejiis  sancta  trtbuualia  per- 
venimus. 

Divisio  psalmi. 

Meroores  sancti  confessores  quanla  pcricula  per 
diTinam  niisericordiam  velut  impetiiin  torrentis  eva- 
seriiit,  primo  capite  faieniur  se  de  tot  sxvientibus 
xrumnis  sola  Dei  misericordia  fulsse  liberatos.  Se- 
cundo,  gratias  437  ^S^i^^  quianon  sunt  decepti  a 
liersecutoribus  suis ;  sed  versa  vice  insidiae  magis 
ipsonim  contriiae  sunt,  eosque  constat  ereptos. 

Exposiiio  psalmi, 

Vers.  1.  Nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis,  dicat 
nmnc  IsraeL  Subiiu  laetitia  qiix  de  pne  eriti  periculi 
reeordatione  desceiidit,  solet  verborum  ordinem  non 
lenere.  Adiniraniur  cuiin  confessores  quomodo  eva- 
sertnt  insequenles,  quemadmodiim  fragilitatem  hu- 
uiaDain  tormenta  non  vicerint :  quomodo,  deficiente 
corpore,  mensfide  solidata  non  cesserii;  et  exiguam 
partem  vcrboruiiv  quae  de  sensu  roagiio  descende- 
ral ,  in  capite  posuerunt  :  qtix  tamen  subsequentcr 
expUnant,  ut  et  pcriculis  tantis  [ed.^  periculi  instan- 
tis]  Bou  tolleretur  admiratio,  ct  paulo  post  sermo- 
uum  reddcreiur  ioicgritas.  Cousueta  quippc  senien- 


tns  tiumani  animi  Qrina  constarei,  ntit  ^tita  Dominm 
erat  xn  eis?  llle  enim  quando  in  nobis  est,  nrc  viiio 
iiostne  pravitatis  abscedit,  scmper  salvi,  semper  ma- 
nemus  illaesi ,  quia  persequeniium  iniquitas  non  prae- 
valet  conira  curo  pro  quo  se  gr.ttia  diviiiaB  virtutis 
opponit.  Quaproptcr  inlueiidoro  est  in  bis  duobus 
versibus  qui  dicti  sunt,  et  In  tribus  aliis  qui  sequun- 
tur,  figuraro  esse  anapboram ;  quoniaro  eadem  Terba 
per  principia  Tcrsuaro  repetita  esse  noscuntur.  Qiiod 
scliema  plurirouin  valet  ad  aniroos  cororooTendos. 

Vers.  3.  Forntan  vivos  degtutitsent  nas^  cum  irauc' 
retur  aiitmtts  eorum  adversum  nos,  Medietas  Tcrsus 
istius  ad  superiora  respondet.  Ita  e>t  enim  sensus 
isie  jungendus  :  iVti i  ^ttta  Dominus  erat  in  nobis,  eum 
D  insurgeretU  homines  in  nos ,  forsitan  vivos  deglutissent 
nos,  llic  enitn  distinciionem  plenam  ponere  dcbemiiSk 
ut  reliqua  nobis  iterum  absoluta  Tcrboruro  cop«ila- 
tiune  respondeant.  Nam  quod  dicit  vivos  deglutisseni 
nost  humana  consuetudo  non  est  vivos  deglutirc 
cootrarios;  sed  vivi  degluiirour,  quaiido  aui  in  haere* 
ticas  pravitates,  aut  in  profuodara  praecipitationem 
culparum  nefanda  pravitate  dcmergiinur.Quod  sanetis 
viris  potuisset  accidere,  nisi  eos  virius  superna  libe^ 
rasset.  Sequitur  medietas  Torsus  hiijus,  quain  taroen 
ad  inreriorem  sententiam  consiat  esse  jungendam. 
Dicit  enlm  :  Cttin  irasceretur  animus  eorum  adverstm 
nos.  Irasceretnr^  dixit,  qut:i  juslissimiis  causas  non 
habebani.  Ira  eniro  ct  hividia  judicio  carcnt,  dum 


lif 


M.  AUREMI  CASSIODOai 


9» 


volunUtes  suat  nieftte  pr»eipiti  fubsequaninr ,  sichI  A  quod  usas  mundaDOS  in  rebos  dubiis  aiqoe  lucertls 


ei  iob  dicii :  SiuUum  ouUU  iracundia^  el  parvuium 
neeai  hvidia  (Job.  ▼,  8).  Quid  cnim  adversum  Dei 
famuios  hsbere  justum  poterani,  qui  in  eis  Audorem 
otnnium  contemnerepraesumebani?  Animos,  Graecus 
scrmo  est  ttiro  rov  MfAmt,  id  est  quod  mobilitas  ejus 
ven«is  celcrrimis  compareiur  :  sive  ocvacpiof  quod 
sangDinem  non  babeat,  utique  qui  corporalis  non  esi ; 
stciH  in  libro  dictum  est,  quem  de  Aiiima,  Domino 
pnestante,  conscripsimus. 

Vers.  4.  Fortiian  velut  aqua  mbsorbmitsent  noi  : 
iorreniem  pertraniivit  mrima  nottra,  Simili  mndo  con- 
texti  svnt  et  isti  versiculi.  Est  enim,  si  ita  legatur, 
{dena  et  indubitata  sententia  :  Cum  iraueretur  ammui 
eorum  advertum  noi^  fonitan  velut  aqua  abiorbuiiient 


lantum  ponere  coasuevil.  Quapropter  aiiquld  hujua< 
modi  diaumyDonesl  defeaus  mljustissimae  iideiy 
sed  exsggeraito  roagna  periculi.  Nam  cur  duiiiiarenl 
a^ttam  intolerabilem  evasisse  animai  saas,  cum  ipai 
in  su|ierioribus  professi  sunl :  Torrentem  pertram^vU 
amma  nottra?  Subjccit,  a^iuii»  intolerubilem,  Ipso 
modo  oquam  intolerabilem  dicit,  quam  se  loIeraMe 
professu:i  csl.  Aliter  euim  evadere  non  poiuit,  nisi 
eonfortaius  per  Dei  gratiam  oninia  tolerasseu  Imim 
lerakHli  ergo  aqua  dicitur,  quando  no&tra  inflrmitu 
cogitaiur.  Nam  peccatorum  gurges  criminumqiie  lem* 
peslas  tolerari  non  potest,  qiiando  a  derenstone  Do* 
niiiii  segregatos  iiivenerit.  Econtra  omnia  tolerabilia 
Gunt,  cum  Deus  in  sanctis  siiis  babilai ;  lunc  enim 


fios.  il^iiam  bic  iniquoa  populos  vult  Intelligi  paga*  B  nec  error  subrlpit,  nec  luturia  trahit,  nec  siiperbia 


norum,  qui  idolorum  cuhuris,  quasi  nimia  quadam 
inundaiione,  terreoa  corda  oecupasse  videbanlur.  Ili 
aervos  Dei  absorixere  cupiebant,  cum  in  suas  culturas 
t^bristiaiios  perducere  niiebantur.  Sed  cos  Tirlus  di* 
vina  liberavil,  quse  Petro  apostolo  manum,  ne  mer- 
feretur,  estendil.  Aquam  vero  dixemut  antiqui,  a 
l|«ia  sunt  omBia,  credentea  exinde  omnia  fuisse  pro« 
croaia.  Sequiiur,  torrentem  pertrmniivit  onimM  noitra* 
Torreni  cst  (sicut  jam  diximus)  fluvius  hibernis  im« 
bribus  subito  concitatus,  qui  et  rapidus  cognoscitur 
et  eoBUOSus,  quia  non  puro  fonte  profbnditur,  sed 
terrenis  infectionibus  sordidator.  Huic  roerilo  com- 
poratur  sxculi  istius  turbidus  cursus,  qui  nullo  \eri- 
laiis  foote  dcfluii ,  sed  malorum  omnium  tempestate 


Tentosa  praevalet,  nec  bostis  antlqoi  suggcstio  ma- 
ligna  grassalur. 

Yers.  6.  Benedktui  Domtntts,  ^ul  iton  dedU  noi  .a 
captionem  deniibui  eorum.  Venerunt  pll  eonfisssores 
ad  narrationem  secundam ,  in  qua  Domino  gradtt 
agunt,  quia  minime  pro  inimfcorum  ▼oluntalibus  cor- 
ruerunt;  sed  illi  potius  coniriti  sont,  qiri  eos  per- 
dere  maluerunt.  Et  vide  qtieroadmodum  ioimicorom 
voluntas  saeva  dcscribitiir,  ut  more  ferarum  buma« 
nam  innoccntiam  dentibus  appetere  viderenlar* 
Quod  etiam  de  diabolo  dictum  esl  :  Inimicma  vmm 
diabolui  tanqmam  leo  rugiem  cifcuit,  queeremn  fiM.ii 
devoret  (/  Petr,  v,  8). 

Yei  s.  7.  itninia  noitra  stoU  panier  ertpia  esf  de  tm* 


coalescit.  Isle  torrens  est  nnde  bibit  et  Doininus,  de  C  queo  venantium. 


quo  jam  dictum  est  :  De  torrente  in  via  bibit ,  prop-' 
terea  exaltabit  caput  (Pial.  cix,  7).  Merito  ergo  et  Is- 
mel  ipsum  periransiifise  perbibetur,  unde  et  capiil 
rjiia  potasse  praedictum  esi.  Sed  in  bis  omnibus  uiia 
eat  veraque  confess»io;  quoniam  de  lantis  periculis 
sola  Domini  miseratione  liberamur. 

Vers.  5.  Fonitan  pertraniiiiiet  ammm  noitra  aquam 
intolermbUem.  Debemus  ad  inquirendum  esse  aollici>i, 
quare  iBta  pars  orationis,  (onltan^  fuerit  toties  ite- 
rata,  cum  dubitare  fidelibas  non  cooTeniat  mundi 
pericula  per  nosmetipsos  non  potuisse  iraasire,  ntst 
quia  Dominui  eirat  in  nobii.  Uoc  enim  vera,  lioe  ea- 
ibolica  eoiiAteliir  Eecle^ ;  sed  usus  est  nagni  peri- 
euti,  ut  quoties  a  maxima  clade  liberamur,  sub  dubi- 


Vers.  8.  Laqueui  coinrites  eit ,  et  noi  LberaA  $mr 
mui.  Bene  isiud  ssncti  dicunt,  quorum  etsi  corpua 
afOictimiy  aiiima  tamen,  Domino  cusiodieiile,  servata 
est.  Paaer  enim  (sieot  ssepe  diximus)  STis  est  om- 
nJDO  cautissima,  in  parietibus  babitans,  quae  iBsidias 
posilas  solerter  evilat ,  iiec  facile  capitur,  qiue  ad 
e^cas  quaerendas  semper  noscitur  venire  soliicita. 
Laqueui  est  autem  venantium^  mundi  istius  qtuelibel 
dulcedo  proposita,  in  qoa  tunc  capimory  quando 
soavis  esse  Judicatur ,  slcut  de  mulieribus  scrlpinm 
cst  :  Ocului  meretricii  taqueui  peccatorii  (Prmv.  tu). 
Sic  de  avaritia,  sic  de  soperbia,  sic  de  conctis  Tiiiis 
sentlendum.  Sed  Tide  quid  adjecerint,  eontriium  la» 
qneum,  et  se  fttisi^  liberatoi.  Revera,  quia  se  graTal 


taiioae  dicamus  :  Putas  CTssimus?  cum  nos  neqoa-  D  qni  alium  onerare  festinat;  el  sicut  legilur :  ipu  ln 


quam  OTaslsse  dubitemus.  Nam  et  alibi  In  re  certa  sie 
ponilur  :  Nisi  quod  iex  tua  meditatio  mea  eit^  tune 
fonitan  periiaem  m  humiliiute  mea  (Pemt.  gxviii,  93). 
Tobias  quoque  propbeta  sie  ait:  Cmnvertimini^  pecca* 
toreit  et  43S  f^^  juititiam  eoram  Domino;  quii 
icit  ii  vctit  voi^  et  faciet  vobioeum  mieeritordiam 
{  Tob.  xiii,  8)?  Et  alibi  soriptvm  esi :  Et  elevate  cmm 
fletm  oculoi  veetroi  in  codum ,  fonitan  miierebiiur 
noitri  Dominuif  et  imtvabit  voi  (Juditk.  tii,  (8,  24). 
Vides  lantis  locis  positiim,  foniimn^  ubi  aoa  eral 
ullateous  ambigeoilum;  unde  non  merito  baoc  Tcr- 
borum  litubantiam,  sed  fidei  roagnam  absoluiani^ue 
consiantiam   proprium  Scriiturae  divios  dicimos; 


foveam  incidit^  qui  eam  atteri  parare  contendit  (EceH. 
ixvii,  29).  Pnuterea  respiee  quod  non  roptom,  sed 
contritmm  taqueum  dicil.  Cojiirtiiim  enim  nee  loramii 
aliquld,  nec  stupeum  didmiis,  aisi  qtiod  alieqva  mo» 
uili  duriliam  habere  monsiraliir;  el  i&m  cmmtHtmm 
dictns  esi,  ut  iu  ipao  osleaderel  foriiindiaM  pMrio- 
iiis,  el  potentiam  libersiHls.  Qaapropler  Mnarifi  tth 
queo^  roerito  se  dieuBt  «tse  Gbermtm^  qiiandb  iHi* 
dtatores  perducnntor  ad  nibilan,  eom  cipepe  m» 
queant  quos  decipere  leolavenml. 

Vers.  9.  Adjutmrium  noetrmm  tn  imoifiia  0mW» 
qui  fecit  ceetum  et  terram.  ReMmil  covsom  qimre  h* 
queua  ille  couirilua  eat,  qiila  nUiil  UH  prmTalert 


EXPOSITIO  IN  P8ALTER;01i.  PSAL.  CXXIT.  m 

|M>teai  adTfmm,  eui  dWina  Yirtus  pivsiai  iiixiliuoi.  A  taine  n  ci  ipsum  in  line  miuidi  crediimiis  inter  csiera 


(juid  deroeniei  qaxriti%  contra  illius  servos  insidias 
tendere,  quem  audisiis  coelum  et  lerram  jussione  mo* 
raentanca  condidisse?  Facile  illi  est  insidias  vesiras 
[ed,^  nosiras]  destruere,  qui  consuevit  iniqua  omnia 
€um  voluerit  dissipare. 

Conclutio  psalmi^ 

Quam  bene  in  qninlo  gradu  conressomm  ascendil 
beata  devoiio,  oi  qui  corporeos  sensus,  juvanie  Do- 
mino,  supcrare  valuerunt,  quinarii  loci  proveciione 
gaodereiit!  Sed  lii  ne  cadcrenl,  ne  corporis  infirmi- 
tate  titubarent,  illa  humniii  generis  remedialis  prx- 
siabat  bumililas,  ul  spein  suam  toiam  in  Domino 
ponereiit,  ncc  sibi  boni  aliquid  ruinosis  prxsum- 
ptioiiibus  applicarent. 

PSALMUS  CXXIV. 

Canlicum  graduum. 

Sciens  DominnH  iiifirmitdtis  bumame  laliilem  gres- 
sum,  iter  isiuJ  virlulum  quihusdam  gradibus  rabri- 
cavii  y  ut  seciirius  ad  ardua  tcndoret  tJesiderium  no- 
stnim,  cuin  vestigium  poneretur  in  plano.  Sic  enlm 
calcamus  dorsa  graduum ,  ul  inxqualem  non  patia- 
mnr  ascensum.  Sed  qoamvis  scnla  ista  salutaris  com- 
petenti  remediovideaiur  esse  constructa,  nulla  lamen 
firmilale  consislimus,  nisi  illic  noinini  regimine 
leneamur  [ms$,  A.^D.t  F,,  lueamur].  Quae  lamen  as- 
eensio  llt  mente,  non  corpore.  Nam  in  uno  magis  loco 
sedentes,  et  cellulic  siiu  retrusi,  efficacius  islos  gra- 
diis  ascendimus,  qnam  si  per  hominum  ora  voiite- 


commuUri.  Sed  illc  Sion^  Id  est  Dominiis  Christua 
mn  commopebUur^  qui  hac  signiOcalione  declaraiqr* 
Et  considera  quia  supra  posuit,  qui  eonfidunt;  el 
poslea  singulariler  dixit,  non  commovebitur;  vide- 
licet  01  numerosam  Chrisiiani  popuU  osieiideret  uni« 
lalem.  Addidit,  qui  habitat  in  Jeruialem.Cum  sciamug 
Jerusalem  a  diversis  gentibus  fundiuis  (uisse  subver- 
sam ,  f  jiisque  cives  rreqiientcr  ductos  esse  caplivos, 
quemadmodum  hic  habitaiores  ejus  dicit  noliatenua 
commovendos?  Sed  hic  quoque  Jerusalem^  corlesiaoi 
pairiam  debemus  adverlere,  qiiae  significat  visionem 
pacis  :  de  qua  nulliis  polest  ullo  modo  commoveri^ 
qui  meruerit  in  ejus  solidiiaie  consiitui.  Sic  enim 
nobis  veritas  palet,  el  ralio  absoluia  constabit*  si 
B  nomina  hujusmodi  ad  congruam  significantiam  iran^ 
ferainus. 

Ycrs.  2«  Motiies  in  circuitu  ejus  :  et  Dominus  in 
circuUu  populi  sui ,  ex  hoc  nunc  et  usque  in  sasculum. 
Sic  fnrma  lerrenx  Jcrusalem  prxsenii  versu  descri- 
bitur,  ut  illa  i>obis  coeleslis  pairia  potius  indicetor. 
Cteniui  Jernsalem  isia  ,  quamvis  et  ipsa  in  monte  sity 
circumjertis  montibus ,  in  medio  con&tituia ,  qux  cel- 
vis  cacimiiuibus  velut  qunedam  area  circuitur.  Hxc 
forma  diciionis  Grxce  dicitur  lopoliiesia ,  Latine  lod 
positio.  Uontes  enim  el  in  bono  et  in  mali  ponuntur, 
qiioniain  utrique  super  coinmunem  naiiiram  magna 
alliludine  prxeininere  cernuntur.  hi  malo  sunl  posili : 
/n  Domino  conpdo  :  quomodo  dicitis  aninuB  meee  : 
Tiansmigra  in  montem  sieut  passer  ( Pial,  x ,  2 )?  In 


mos ;  et  ideo  clamal  propheta  nobis  esse  in  Domino  G  bono  :  Suscipiant  montes  pacem  populo  tuo ,  et  coltes 


confideuduro,  ne  la-  orcmus  incassuro. 

Dirtiro  psalmi, 

Conscendens  propheta  senarium  gradiim,  qiii  per- 
fectus  babeiur  in  disciplina  numerorum,  popnltim 
fiJelem  prima  cominonitione  confirmat,  dicens  nulla- 
lenus  commoveri  posse,  qiii  confideniiam  suam  in 
Domini  virlule  pnsuernnt;  reddens  causam,  quare 
peccaiores  supra  sortem  juslorum  non  permiitai 
eierescere.  Sec  undo  deprecalur,  ul  rectis  prosperitas 
pniTis  Tindicta  proveniat. 

Expositio  psatmi, 

Yert.  I.  Qui  confidunt  in  Dcmino  sicut  mons  Sion : 
tammomb.tur  in  a^ternum ,  qui  h^itat  in  Jerusa- 


justitiam  ( Piat,  Lxxi ,  3).  Sicul  ct  hic  monfes  sancios 
viros  dcsignant,  qui  Jerusalem  ila  n  coelesiem  qua 
qnaversus  inbabitanl.  Nam  nt  beatos  viros  debuisscs 
advcrtere ,  seqnitur,  et  Dominus  in  circuitn  popuU  sui, 
liie  enim  non  circuit ,  nisi  qiiem  sihi  fidefcm  esse 
cognMScii ;  circuil  enim  ad  rrternx  defcnsionis  auxi- 
lium  ,  cl  lolius  honoris  curnulum  conrerendum.  Adest 
enim  per  ineirahilcm  n^Jturam  suam  ubique  loUis, 
omnia  penetrans ,  cunctaque  continens ;  nee  more 
creaturarum,  ut  alibi  sit  aliunde  disoedil;  et  cun 
tameii  oronia  compleai,  bonis  pnescns,  maiis  absena 
esse  dignoscitur»  Quod  dc  lo^a  Trintate  inlelligere  ae 
credere  sine  dubitatione  deliemus.  Nam  quod  adjecit, 
ex  hoc  nunc^  ibtud  sancuium  significaC,  de  qiio  dicit 
lem*  Generaliter  cuncloa  alloquilur  sermo  prophe-  D  Dominus  ;  Ecce  ego  vobiscum  sum  ommlus  diebus  «t- 

quo  ad  consummationem  $a^culi  (JtfottA.  xxviii,  20)« 
Usque  in  scBcuium,  iilud  dicil,  ubi  jam  sanctis  po- 
tenlissima  majestaie  sui  laminis  apparebii.  Stnl  eur 
prsbeaiur  isu  ddensiii  consequenler  exponitur. 

Vers.  3.  Quia  non  derelinquet  [  mss.  A.,  D. ,  redn* 
qnet  ]  Donunus  virgwm  poccatorum  smp^r  sortem  JU" 
ttornm  :  «1  non  extendant  jMi ri  ad  itdqmtaifm  numm 
aiMs.  Vtr^  boni  maiique  potesias  significaiur.  Sie 
enim  in  bono  dictam  est  de  ipso  Doroino  Salvatore  : 
Virgam  virtutis  tuee  enuttet  Dominut  ex  Sion  (  Poat. 
cix ,  2 ) ;  el  dominaberis  in  medio  ininUcorum  ttMrum 
{Exod.  VII ).  Accepit  etiam  Moyses  Tirfam,  de  qua 
miracuia  nQuierosa  Cacicbau  Datiir  siqQidem  et  iiiia 


quoniam  qui  hic  ruerint  in  vera  religione 
€«»BStanies,  ei  spein  suam  in  Domini  defensione  po- 
aaeriiit,  sicut  Sion^  Jerosolym»  mons,  ita  firmissima 
aoliditate  coiisistuitt.Sed  liic  nominisest  inierpretatio 
pen|iiireuda.  Sion  enlm  diciiur  specnlatio  439*  HUK 
canfenit  Paslori  Domino  Jesu  Cbrisio.  Non  enim 
Uulaa  najesiati  insensaium  aliquid  poterat  compa« 
rari,  nlai  aub  aliqua  slgnificatione  probabili » qnod  iu 
Scripuiria  diviuia  frequenter  invcnies;  nain  et  alibi 
dictom  est  :  Montes  exsuUaverunt  ut  arieies^  et  coUes 
MiU  agni  ocium  (Psat,  cxiii,  4) ;  et  bis  similia.  Dicit 
Qif  o  de  bonine,  qui  confidit  tn  Domino^  non  commo" 
umdiun  i$u  in  asternmn ,  sicul  montem  Sion ;  cum 


923 


M.  AURELII  CASSIOOORI 


m 


In  nialo ,  qui  scmpcr  ndelcs  studio  pravilaiis  ami-  A  nibos  diccrel  Domlnmn  praesiitTSSc.  Ipse  enim  ad 


Hfunt;  nani  et  persecntores  suut  vir^a  marfyribus; 
jtem  et  imcundi  domiiii  famulis  suis,  ut  fuii  Pliarao, 
fiabnchodonozor,  et  cxtcri  qui  asperrima  domina- 
tiitne  regnarunt.  Scd  banc  iniquam  potestatem  non 
permiitil  Dominos  diulina  lil)erlate  grassari;  ut  in- 
lellignnt  fldeles  ad  patientiae  su»  protiationem  hoc 
siiperbis  t^revissimo  tempore  fuisse  concessum.  Po- 
terant  enim  servi  Dei  animos  suos  ad  iniquitutes  for- 
•ilan  extendere,  si  persecuiionem  erederent  longis 
tefoporibus  permanere.  Sors  vero  justorum  est  bsere- 
ditas  Doroini ,  id  est  religio  Ghristiana ,  supra  quam 
■on  sinit  diutius  crudcies  tyrannos  insurgere,  ne 
possint  Ecclesiam  Doniiui  longissima  persecutione 
conterere.  Dicendoenim,  non  denlinquet^  significat 


mdiora  parai  ascensum ,  qui  sibi  in  prxteritis  ad- 
fuisse  Domini  cognoscit  anxilium.  Ultra  enim  non  po- 
tuissel  ascendere ,  si  440  n"i^  ^^  ^^  pnesumere  vo- 
luisset.  Quapropter  salutarem  regulam  comptectamnr 
loto  mentis  aOectu,  ut  ipse  nobis  concedat  gmdus 
isios  ascendere,  qui  nos  mago:)lia  sua  fecit  audire. 

PSALMUS  CXXV. 

Caniicum  gradunm. 

Posl  captivitatem  omiiium  peccatorura ,  voccs  bca- 
torum  ascendentium  ad  supernam  Jerusalein  quam 
suaviter  offeruntur ,  utin  itinerearduo  positi,  saneto 
se  carmine  consolentur !  Iter  relicissimum,  rructoosos 
labor,  nec  aliquando  decipiens ,  si  ille  ad  quem  len- 


quouiam,   etsi  ad  tempus  leniaiio  permiltatur,  non  B^'»^"'*'  »"  ^^'*^*  *^'"'^'  babeatur.  Qunpropter  anirn» 


lamen  libera  in  sua  pot<^state  dcseritur,  cui  potius 
finis  malus  et  lamentabilis  prxparatur  intcritus. 

Yers.  4.  Benefae ,  Domtne ,  bonis ,  et  reetis  corde. 
Conflrmato  populo  et  Qdei  firmitate  solidato ,  vcnit  ad 
secundjro  partem ,  in  qua  breviter  Di*minum  depre- 
catur,  qiod  scit  eum  esse  facturum;  u*.  bonis  bona, 
roalis  digna  restiluat.  Boni  autem  sunt  bomines ,  cum 
gralia  divina  pracventi ,  cocperint  desiderare  et  imptcre 
quap  jussa  sunt.  Legiinus  eoim  :  Nemo  bonus ,  nisi  so- 
tui  Deus  ( 5lt:rc,  x,  18).  Sed  utrumquevciuin,  utrum- 
qiie  perfecium  est.  Nam  si  noslris  viribiis  relinquimur, 
inali  sine  diiliio  comprobamur ;  si  divina  misericordia 
suflragante  rcspicimiir,  donec  obedientes  sumus,  boni 
ulique  reperimur.  Sequitur,  et  rectis  corde,  Uectis  eorde 
sunt  qui  Dominum  sequuntur,  non  prxire  contcndunt, 
ut  Pelro  apostolo  dicium  est  bnmana  sapienti  :  liedi 
retro^  Satanas(Marc,  viii,  53).  Illi  enim  qiii  prxccdere 
volunt,  errare  non  desinunt;  qui  subsequi  desiJe- 
rant,  rectis  corde  sine  dubio  comprobantur.  Ilis  igilur 
optat  proptieta  boiium  lieri ,  qui  nesciunt  a  Doiuiiio 
prava  voluiitatc  separari. 

Vers.  5.  Declinantes  autem  a(/[ed.,  tiij  obligationem, 
addueet  Dominus  cum  operantibus  iniquitatem :  pax  su- 
per  Israet.  Sicut  bonis  et  reclis  corde  bene  fierl  postu- 
lavit ,  ita  nunc  declinantes  ad  obligalionem  dicit  posse 
perduci.  Putchreaurem  deflnitaest  opera  iniquitalis, 
obtigatio  sci  icet  quae  nos  vinculis  pravitaiis  iniiectit; 
ut  esse  liberi  nequeamns ,  cum  talibiis  laqueis  tan 


ponam'is  aurem,  mentem  purissimam  comromlemas. 
Aliquid  enim  de  illa  beatiiudine  sumimus,  si  sanctom 
carmen  cordis  penetralibos  hauriamas. 

Dimsio  psatmi. 

Sanctissimi  viri  divina  miseratlone  liberati ,  prima 
parte  psalmi  gratias  agunt ,  quod  de  obnoxietate  sx- 
vissima  peccalonim  in  taniam  gratiam  sunl  recepti, 
ut  inter  gentes  probarcnlur  esse  laiidabiles.  Sccunda 
parte  depreranlur,  ut  captivitas  eorum  c<»mmuietar 
in  gaudium  :  subjimgentes  mirabitcm  veramque  scn- 
tcniiam  :  quia  Qui  semmanl  in  Incnjmis ,  f «  gaudio 
mctent. 

Expoiitio  psatmi, 

Vers.  1.  In  eonvertendo  DomiuHS  captintai^m  Ston, 
facti  sumus  sicut  consotati.  Ilic  spiriluatis  exposilio 
probaliir  essc  necessaria.  Nam  cum  niillam  desola- 
tionem  lemporibus  David  Sion  sustinuisse  dectare- 
tur ,  restat  perquirere  qualem  captivitatem  versus  isie 
indicare  videatnr;  ulique  illam  diaboli,  qua  mundH» 
tenebalur  obnoiius.  Captivitas  cnim  Sion  fuit,  cum 
Ecclcsiam  Dei,  qnae  tunc  in  paucis  erat,  idolonun 
premebat  iniquiias.  Sed  conversa  est  in  libertatem, 
quando  adventu  Domini  inferni  vincula  dirupta  suut. 
Sequitur,  facii  sumus  sicut  consotati;  sciticet  qtionian 
captivitas  illa  qurB  fuit,  quamvis  a  nobis  fuerit  auiilio 
D.vinitaiis  ei|)Iosa ,  «ictiC  coitso(a£os  1108  reddil»  non 
omnino  securos.  Illic  est  eiiim  cerU  consolatio,  ubi 
crit  jnm  et  compleuda  promissio.  Ilabemus  lamen 


tisque  constringiinur.  Ct  noU  quod  dicit  declinanteSy  D  imer  istas  miindi  ambiguiiales  maximain  consola- 


id  est  jussa  Domini  non  se  ,uenles.  Pari  enim  scn 
tentia  percunt,  qui  ct  declinare  jussa  principis,  ei 
operari  malitiam  velle  coiiiendunt.  Adjicitur  certa 
promissio,  pax  super  Israel.  Verum  ista  pace  omnia 
promiliuniur  eximia,  qux  nniversum  inteilecturo  su- 
perant,  quse  omnia  vota  transcendunt;  el  ut  breviler 
mulu  claudamus ,  ixxcpax  ipse  Salvator  est  Dominus. 
Scd  isUm  pacem  omnimodis  non  babebunt,  qui  cum 
niiiuic  litigant ,  ct  calholico  populo  probantur  ad- 
versi. 

Conclusio  psalmi. 

Consideremus  qnam  bene  gradus  iste  firmatus  csi , 
m  ei  prxterita  mala  prophcu  recolerct,  ct  in  oiu- 


tionem,  quando  illum  conservare  dona  siia  credimus, 
quem  iiobis  gralis  |>epercisse  sentimus. 

Vers.  2.  Tttnc  repietnm  est  gaudio  os  nostrum^  et 
tingna  nostra  cxsultatione.  Tnnc  scilicet  quaiido  Do- 
niini  Salvatdris  advenius  (  sxut  jani  dictum  est )  ca- 
ptivit  tcni  D>>tram  commulavil  in  gaudinm,  vllia  tn 
virtnles,  ignoianliam  in  cognilioneni  divinarum  re- 
rum,  interitum  in  vium  sempitemam  [ed.,  vivere 
sempiternum] ;  ut  merito  impteretur  os  gciufio,  e 
lingua  eTsnttatione ,  quibus  talia  Domini  munere  prx-* 
stabaiitiir.  Sed  hic  os  significat  cordis  arcannm ,  ubi 
priinum  gaudia  seminaU  coalescunt ,  et  offieio  lingiKe 
in  rructum  vocis  erumpunt.  De  ipso  ore  dicitar  :  Gm- 


Kh  EIPOSITIO  IN  PSALTEmUM.  PSAL.  GXXV.  m 

gtau  tt  vidile  quoniam  iuavit  est  Domnus  ( Ptal.  j^  ipirilu ,  de  ipiritu  meict  titam  €e!^»*am  ( CaL  vi » 8  )• 


iixiii,  9).  Ipse  eliam  claiisig  labiis  clamai  ad  Domi- 
ftivm,  el  oiioso  ore  efflcaciter  vox  compuDClt  tordis 
■adiiur. 

Vcrs.  3.  Ttinc  dicenl  inter-gentes  :  Magnificavil  Do* 
mnui  facere  eum  Ulis.  Oinnino  certa  laus  est  quam 
adTertarii  profltentur,  et  magnuni  pondus  veriialis 
Hluro  bonom  lesiiinouium  dare^  qui  probatur  conira 
•eosisse.  Ei  intende  diligentius ,  quia  non  dicit  gentes, 
•ed  inter  gentes.  Non  enim  in  adventu  Comini  genles 
uoiversaliter  crediderunt ;  sed  inter  gentes  erant  qui 
eoropuncti  talia  dicere  poiuissent.  Videnies  ergo  reli- 
gionem  flurere  in  populo  Christiano,  Jam  bene  intelli- 
gentes  professi  sunt  revera  Dominum  esse  cum  la- 
libtts,  qui  studcnles  recioQ  conscientiae   nulla  se 


Spiriiualis  ergo  fcininalio  semperin  lacryuiis  esi, 
quia  licH  fldcles ,  Doiiiine  prsesianie,  virlutet  opv- 
rentur,  aut  pra*tcriia  peccala  deplorant,  aui  futuris 
se  culpis involvere pertimcscunt,  Sic enim dictim est 
de  ipsis  :  Beati  qui  lugent,  quon'am  ipsi  coniolabunlur 
( Malih.  V,  5).  Isti  ergo  lales  qui  seminant  in  iaery^ 
iMti,  rutur;e  promissionis  gaiidiaconsequuntur.Quil)us 
etiam  Osee  propliela  dicit :  Serite  441  *^^  ^  j^ 
stiiiam^etmetitemisericordiam.{Ose.tXt  li).  Seminalio 
vero  eorum  est  pacem  quarrere,  charilaUs  studio  omnia 
sustinere « jejuniis  corpus  edomare »  eleemosynis  se 
et  pietaie  reflcerc ,  et  quidquid  ad  dlseiplinaro  poiest 
fidelium  pertinere.  Contra  tempor:«lium  rerum  cu- 
pidi ,  et  vana  saccoli  desiderantes  cum  laetitia  semi- 


capiebant  super&tilione  pollueie.  £t  qooniam  illos  g  nant»  quando  adulteria  commiitunt,  avaritiam  diii- 


videbant  etiam  virtutes  operari ,  dicebant  :  Decrevit 
Dominus  magnalia  (acere  cum  illis,  quorum  precihus 
cernebant  expetita  compleii. 

Vers.  4.  Magnificavit  Dominus  [acere  nobiscum  : 
fadi  sumus  latantes.  Ne  supcriores  sermones  geniilinm 
Sttb  dubietate  reliuquerent ,  inmc  ad  suain  personam 
Iralientes  eorum  dicta  conflnnant.  Faciebat  euim 
Doniinus  cum  ipss  magnalia,  quando  eos  propiiiiis 
d*gnabalur  audire.  Et  nota  genus  locutionis  quod 
dkit  :  Magnificavit  Dominus  facere  nobiscum ,  id  est 
decrevit  magnos  nos  osiendere  gentibus  donatione 
virtutum.  Quod  et  geiiiis  locutionis  inter  Scriplurae 
divinae  propria  susc  piendum  competeitter  accipimus. 
Sequilur,  facti  sumut  icetantei;  utiqiie  de  lanta  gratia. 


gunt,  deliciosas  comessationesexquiruot,  ido!olatriam 
colunt,  et  caetera  quae  flunt  diaboli  instigalione  pec* 
cata.  Sed  in  illo  die  judicii  cum  tristiiiaet  fleiuope- 
ras  siias  nietent,  de  quibus  scriptum  e>t :  Ibi  erit 
fletus  et  stridor  dentium  (Matth.  vin,  12).  Sic  uno 
versiculo  et  bonarum  rerum  compensaiio,  et  malaruro 
retrihuiio  declarantur,  Quae  flgura  dxiiur  anlista- 
ihroisis,  hoc  est  recompensatio,  quindo  justa  fac^is 
recipit,  qui  se  aut  recta,  aut  piava  conversatiooo 
traciaveriu 

Vcrs.  7.  Luntes  ibant  et  fiebant^  miitentes  semina 
sua. 

Vers.  8.  Venientes  autem  venient  m  [mss.  A.,  B., 
etfm]  exsltatione  portantes  manipulos  suos.  Qiidmvis 


Erai  nimirum  copiosa  la^litia,  qiiando  se  videbant  G  et  hic  yersus  ad  gcncrales  videatur  bonas  operas 


specialiter  dlligi,  qui  fueranl  a  pessima  capiivilate 
liberali.  Qiiae  flgura  dicitur  diatyposis,  id  est  expressio 
hibiltts.  Habitum  autem  liuiic  appellam>is  animi  aut 
corporis  consiantem ,  ei  absolutam  aliqua  in  re  per- 
lectionem. 

Vers.  5«  Converte^  Donune^  captivitatem  nostram^ 
ticui  torrens  in  austro,  Adventus  Domiiii  redemptione 
prxdicata,  fideles  populi  veniuntad  secundam  par' 
leaiv  deprecanles  sua  iterum  peccala  dimiiti.  Scri- 
pluiB  est  eniin  :  Justus  in  principio  sermonis  aceusator 
iU  sui  ( Proo.  xviii ,  17 ).  Et  rursum  :  Dic  tu  primum 
imquUatet  tuat^  utjustificeris(lsa.  xliii,  26).  Merito 
ergo  el  in  generaii  remissione  gavisi  sunt,  et  sibi 
veDiam  precaniur  attribui.  Sequitur  decora  compa- 


p:Ttinere,  lamen  eleemosynas  maxime  (sicut  et  aliis 
visum  esi)  dignoscitur  commonere;  uiide  scriptum 
est :  Sieut  aqua  exstinguit  ignem,  ita  eleemosyna  er- 
stinguit  peccatum  (Eccli,  ni,  35).  Nam  cnm  dicit : 
Euntes,  provectus  vitde  sanctissimae  significatur,  in 
qua  bene  ambulando  semper  acccdiiur.  Ftebant  ergo 
quando  paupnres  conspiciebant  nuditate  detecios, 
frigore  coiistricto^,  inopia  saeva  maceratos;  ut  priuf 
pieialem  corde  facerent,  aniequam  manus  aliquid 
larga  pracstaret.  Sequitur,  mittentes  semina  sua.  Mit» 
tentes,  in  illo  sseculo  prsemiitentes,  ubi  anie  facta 
nosira  perveniunt,  quam  nos  illuc  ire  possimiis,  sicut 
scriptum  est  :  Thesaurixale  autem  vobis  in  cceto ,  ubi 
neque  cerugo^  neque  linca  demoliuntur,  neque  fures 


ralio,  Sicut  torrens  in  austro.  Atisler  venlus  est  ca-  D  effodium  et  furanlur  (Matth»  vi,  2U).  Nec  vacat  quod 


lidtts ,  qui  frigore  ligalas  aquas  vaporis  sui  virtute 
dissoivit,  et  torrentem  facit  currere  de  su.ne  affla- 
lioiiis  ardore ;  sic  ergo  delicia  mortis  gelu  constricta» 
ipila  [ed.f  quae]  in  se  non  habent  vitam ,  coelestis  mi- 
sericordix  calore  solvuntur,  et  velut  turbidiis  torrens 
Sttb  celeritate  discedunU  Sed  ut  nobis  sensus  possit 
cooilare  pleoitudo,  pronuntiaudum  est  :  Converte, 
Dwmne ,  eaptiwUattm  nottram ,  ticut  torrent  in  austro 
eooveriilor  in  liquorem, 

Vers.  6.  Qui  seminant  in  tacrymis,  in  gaudio  me- 
Ml.  Duas  seminationes  esse  iu  hocsaeculo,  Apostolo 
deceaie,  cognovimus,  sicot  ipse  ait :  Qui  in  carne  se- 
wtuuU,  dc  eame  melet  corruptionem ;  et  qui  teminat  in 


nddidit  sua,  ut  de  propriis  laboribus,  non  dc  rapinis 
eleemosynas  facere  debeamus.  Misericordia  enim  illa 
est,  de  qiia  alier  non  geraii,  de  qua  nnlliis  contrisla- 
tiis  absccdit;  quin  illud  ofTeicnduin  cstmajestati.qiiod 
potcst  siib  pietale  conquiri.  Nam  cum  dicat  Dominus 
sibi  dari,  considera  si  illi  aliquid  de  praviiatc  po^sit 
oflerri.  Addidit,  Venientes  aulem  venient  in  extulia- 
tione,  portantet  manipulot  tuot,  Venientet,  illi  veniunt 
in  extultatione^  qiiibus  jam  misericordia  divina  pr9c- 
paratur,  qul  hic  taliter  egernnt,  qualiter  supema 
jussa  prccipiunt.  lili  autein  ad  gaudium  venientes 
non  veoiunt,  qui  hic  se  nequissimis  actibos  pollue- 
runi.  Omnibus  eniro  venlrc  coromune  est ;  sed  ^ 


m  U.  ALRKLH  CASStODOfH  92$ 

gtndiiiii  fervenirei  bealorafn.  fhtc  dictMiinr  n<uniiia  A  iatclligU  Deaitni  ordinmiMie  ditposilom.  SecoiHi» 
eoiijugata,  qnx  fiimt  ex  verbit  geiicrU  ejnstlcm.  £1  ■•«<tn  Ha  in«^  HnaiiMA  inMMUHn  i^m  r%^M»^  ^  a^ 
quoiiiani  snpcrlut  diierant  meierc  ununii|tteiiK|ne 


eperam  suam,  in  eadein  melapliora  veracl  sentcntia 
fierseverant.  Addiderunt  quoque,  poffaiilet  »r)iii;»ii/as 
nm.  Mcssores  enim,  opere  consummain,  gremio 
[m$8,^  gremia]  portant  ad  aream  qua)  in  agro  spica* 
rum  congrpgatirtne  llgaverint;  sic  beaii  ferunt  in 
aream  l>omint  fruciHosissimas  actlones.  Sed  iBlii 
illiid  gvemium,  quod  triiiceis  ponderibiis  ingravatur, 
ne  levkas  stipolaniro  vota  messorts  cludat ;  et  timc 
deprebendat  inanitatem  laboris  sul,  quaado  jam  noa 
prsvaleft  operari. 

Cmidmw  piolfnL 

Qoam  bene  septimns  iste  gradalhtm  fn  ftguram 


niodo  de  ipMi  Domina  loqiiiittr  Jesu  Cbrisio,  ei  4% 
aposloliB  ejiid»  vel  quicunque  ipsiee  nandata  poiw 
Ociuut. 

Espo^tio  jMo/ml. 
Yers.  I.  iVisi  ^ominiis  mMficwmi  domum^  m  m- 
num  latorarnnmt  mdifcantes  eam,  IMaiHim  eat  a4 
qvosdam  a^diiicaiore&  Psalmistam  loqiii ;  sed  non  esf 
digaum  ut  ercdamus  liee  de  structoribiis  r aememo- 
ruin,  aut  saxorum  quadnitarlis  dicdim;  sed  lltoe 
poiius  aMliHcaioies  debemus  accipere^  qui  utmm^ 
qucnMfue  Cbrisliaiium  vefitate  ftlei  fiibricare  eoa- 
tendUNt.  Ipsi  eniro  sunl  doMai,  quibos  dicit  Aposi^ 
his  :  Voi  $mm  §uU  tomptmm  Dti,  et  Spifkuo  M 
*«6il«t  ie  »o6m  (i  Cor.  1, 16).  Sed  sl  isli  bomines 


Qoam  bene  septimns  iste  gradalmm  fn  ftguram     •^«'•^  «  »«'*^  \'  ^w.  i»io;.  ^eo  si  isii  nomines  sme 
Vcterls  Testamenti  primnm  adventum  nobls  Deminl  B  viribus  aBdiftcare  eontendunf,  taborare  videfHor  hi 

-..^^i.^.^_i«     t^.:.: I! ■... . t.^  V2k4^linin.  nui    0r«li<l     nAmiitl    ^An*!    £XA  m^.^.^-.^ 


froplielavlt,  laetitiamque  populis  snlutarem  rargien- 
dam  esse  praeciniiit,  ut  ogdoas  esset  in  reliqiiis, 
quam  ad  resurrecilonem  Domlnl  pcrtinere  praedixi- 
miis.  Nam  et  disiinclionem  bane  seqnens  tltulus 
maniresut;  scribiiur  enlm  Canticnm  graduum  Salo- 
moiiis.  Salomon  autem  liiterpretalur  paciflcus,  quod 
n<»men  ad  Dominum  Gbristom  maxime  pertinel,  qiil 
mttndum  reconeiliavit  Deo,  qui  dixlt :  Pacem  meam 
do  ioW«,  paeem  meam  relmquo  vobii  {Joan,  xiv,  47). 
Deitiqiie  psalmus  ipse  jam  non  fuiuram  propheiiaro, 
sed  ipsuro  fnicium  ventris  ostendere  eomprobatnr , 
ut  cuiictis  induhiianler  appnreat,  in  septuagesimo 
priini»  psalmo  per  decadas  totius  operis  Novi  ei  Ve- 
tcris  Tcstanienli  indicia  conilneri;  liio  autem  per 
singularem  uunicruni  eadem  fuissc  dcclarata. 

PSALMUS  CXXVI. 

Cantteum  graduum  Saiomoni$, 

Diximus  non  vacarc  quod  el  isti  tilulo  Salomonii 
quoqiie  nomen  adjunctuin  esl,  cujus  in.crpreUlione 
In  Latina  lingiia  pcificus  esl.  Et  cui  aplius  hoc  vo- 
cabuliim  poterii  convenire ,  nisi  qui  populuin  cir- 
cumcisionis  et  praeputii  unitatis  gratia  colligavit;  et 
quasi  angularis  Inpis  veiiicnies  ad  se  e  diverso  parie- 
les  stablliatis  robore  solidavii;  de  quo  dicit  Apo^ 
stotus :  Ipse  eit  enim  pux  no$tra,  qui  feeit  ulraque 
nnum  {Ephe$,  11,  14).  Additur  quoque  qiiod  octavus 
usqne  ad  ftnem  gradaliuni  esi,  qiii  nnmerus  perUnet 
ad  resurreciionein  Domini  Christl,  de  qu »  omnino 


vaeiium,  nisl  gratia  Domiui  donet  442  veriseiiiui 
ereduliiaiis  affiaclum  [rif.,  effeeium];  sicut  el  Apo- 
slolus  dicit :  Neque  qui  plantat  e$t  akqvid,  ne^  qtd 
rigai,  ied  qui  incrementum  dat  Deui  {ibidem,  7).  De- 
bemus  enim  ad  bapc  facienda  studiiim  rommodire, 
sed  ita  ut  Dominuro  errdamns  posse  perftcere,  ae 
vauis  praesumptionibus  elusi,  Anctorem  et  Perfecto- 
rem  remm  in  nostram  pernicicm  practermtitere  videa- 
mur.  Mem  nerirous  auiero  hunc  et  al.erum  versum 
sub  argiimento  dlctos  quod  dicitur  a  neeessarie. 
Necessaria  quippe  est  Domlni  mdiflcatie,  slne  que 
nihil  boni  ad  eulmen  perfectlonis  addneitnr. 

Vers.  2.  Niei  Dominui  custodierit  mitatem^  in 
iwiiMm  n>*ia*iiiil  qni  custodiunt  eam.  De  domo  ad 
C  civiiatem  transitum  facit ,  nt  nec  in  singulis  elatio 
detestanda  surripiat ,  nec  in  Ecclesia  sancta  jactan- 
lia  pemiciosa  prsvaleat.  Ciw/«i  etiim  Domini  Jeru- 
salem  intelligitur  cwlestis,  cojus  adhuc  pars  peregri- 
natur  in  terris ,  In  qua  episcopi  vlgllare  conlendunt, 
ulcommissum  sibi  gregero  pervigili  cnra  costodiaiif. 
Qttibus  idem  [od.,  Itcinl  dicilur  :  ne  noxiis  cogiiatio- 
nibus  iocitentur,  et  credant  aliqwd  bumanas  vigftias 
praovalere,  eom  sola  Diviniias  bieorsionM  perieoia 
possil  arcere.  Intelligiinus  qoam  sit  impudens  Pdt- 
giana,  quam  iniqiia  prasswDprio,  ut  eontra  ean 
decreverit  toiies  Spiritus  sanetus  dicere,  quod  taaieu 
ipsa  passa  non  sit  audire. 

Vers.  3.  In  vanum  at  vobii  anto  lueem  $m^: 
iurgite  poitquam  aderitii.  Adbue  Ipsos  doetores  alio- 


locmurus  est  :  indicans  Novum  Testanenlum.  «d  n  oX   „7^.^  n      r    '.^^^ 

quod  ha.c  pra^dicta  mvsleria  refero„i„rr;  "' *^!"'"'v"^ '/^^^.^•"' ^^^       €orr,g..„tur,  cum  etia» 


quod  haec  praedicta  mysieria  referuniur.  Ei  noia 
quod  hic  et  in  septuagesimo  primo  psalmo  propier 
disllnciionem  Testamenlorum  Salomonii  nomen 
coiisial  ascripluni,  ul  uiraque  sibi  assonare  cogno* 
scas. 

Diviiio  p  almi. 
Exsulians  propheia  quod  Spiriiii  sancto  comple- 
tus  Novi  Testamenti  gratlam  pravidi«sei,  ne  aut 
sibi  aut  aliis  de  lanto  munere  forsiun  surriperet 
perniciosa  praesumptio,  primo  ingressu  docet  sancUs- 
simos  viros,  ne  quis  propriU  viribus  aliquid  boni 
tpplicare  contendat,  cum  omnia  in  divina  polesiate 
tol  posita;  uec  prxcurrere  quis  velit  tempui»  quod 


magisiros  viderint  esse  prapmonilos.  Dicitor  enia: 
In  vanum  ett  vokii  amte  lueem  iurgere.  Surgit  scllieeC 
ante  lucem  qiii  in  hoe  sflpcnlo  desiderat  beatiiodinem 
proraereri,  cum  vera  lui,  id  Oil  Domlnas  Christus 
hie  muha  pertulerit,  et  usque  ad  crucls  patibaln» 
pro  nrisira  salute  liignatos  rnerit  perveaire.  Quod 
pttlebi  rrima  ceiBparatiene  moustratu^esi.  NaiD  qni 
ante  lueem  iurgit,  adbue  in  tenebris  ambulal,  et  iier 
suum  propter  obscuritnem  noctls  expedlre  mii  pne- 
valet:  sie  et  illi  siintqui  bie  degeresob  aeeuriiaie 
eontenduni,  antequam  reeurreetioBis  gauiRu  eoiise- 
quantur.  Qulbos  dicltur :  Swgite  putqmmm  oeimitk. 
\A  est  prius  kumiliaUeaeiB  MMtlaele,  et  poec 


M9 


EXPOSITIO  IN  PSALTfiRHJM.  PSAL  CXXVl. 


930 


suffl  pnemfa  qnierH>!  gaudiorum.  ffic  enim  seitslo  A  dmas,  et  antmas  conrersonim  locram  [ed.  JncraUmil 


bumililaiem  signincat,  non  honoreni.  Qood  sic  csfse 
oronimodis  senticndum  seqvens  versus  ostendit. 
ffam  ut  C9pilis  nosiri  evidentibus  instruamur  exem- 
pKs,  sedil  qu.indo  diiit :  Tristh  est  anima  mea  u$qtte 
ad  mortem  {Matth.  xxyi,  58).  Sorreiiit  cam  ait :  Bata 
est  mihi  omnis  potesias  in  eueto  et  in  terra  {Ibid,  xxTtti, 
18).  Lcgitur  et  in  liono,  anle  lucem;  nt  Jercmias  ail: 
Ego  autem  tocutut  tum  ad  vos  ante  lucem,  et  von 
^disiis  me,  Et  misi  ad  vos  omnes  servos  meos  pro^ 
pheias  ante  tucem ,  dicens  :  Revertimini  vnnsqursque 
atfia  sua  maiigna  {Jer,  vii,  13,  25).  Sed  si  aecm 
fneiilis  iiitendas,  uter((ue  de  Ciiristo  loquitur,  quvnn- 
^is  videatnr  csse  divisum.  Prsesens  enim  psnlmns, 
ente  tuccm,  id  esl  ante  secundum  adventum  Dominf 


esse  pfofitemnr;  rsi  eodem  roodo  et  merceden 
rccipere  dicatur,  quam  aliquamlo  acquisiisse  lesta- 
royr,  hta  enim  ei  liis  simiria  conveiiMfiier  ai»i- 
piuBlur  ab  illa  parte  qua  passus  esl. 

Vers.  6.  Sieui  sagiute  in  auiM  ^KMeiiiaf ,  ita  ei  /UH 
exensorum.  Sagittm  telum  est,  qnc  et  cilo  pervenit 
ad  destioala',  et  pervelat  omniiio  rectissinia.  Uirc 
qnando  egreditur  de  mm^m  poientis,  et  magna  veioci- 
late  discurrit,  et  appetita  percuiit.  Non  enim  ppiens 
est  iile  qui  dirigit,  si  sagitL-e  cursus  erravoriu  Qna- 
propter  addituin  est,  de  maim  potentis^  «t  nec  de 
effectu  dubiures,  nec  de  oeleriiaie  diffideres.  Ilis 
bene  apostoli  comparantur ,  quia  de  manu  poientis^ 
id  ehl  Domiiii  Salvatoris  iransmissi,  ceieriier  ad  de- 


fiihil  gaudiorom  dicii  essc  prftsumendum.  Jereniias  D  stlnaaa  perducU  suat,  et  jussa  fideliter  impleveruni. 


vcro,  aifie  liirem,  id  est  ante  priinum  advenlum 
Ctitisii  ptipolos  commonet  a  pravitaie  dii>cedere :  no 
poss  nt  in  tortuosis  itineribus  inveniri.  S:c  ambo 
prophetx  adventum  Domini  utiumque  (etigerunl. 

Vers.  4.  Qui  mandaeatis  panem  dotoris  :  cum  de* 
derit  ditectit  suis  somnum,  Declaravit  quibusiJMxoHi: 
/ii  vmnmi  Tobim  e%t  ante  tucem  wrgtre,  quando,  ipso 
testc,  ponem  doioris  perfecti  comeduiit  Cliristiani,  de 
quibns  alius  ps'.ilmus  aii :  Fuervnt  mihi  tacrgmee  mees 
panes  die  ac  nocte  (Psat,  xli,  4).  Et  albi :  Cibabis  nos 
fsme  lacrgmarum,  et  potum  dabis  nobis  in  tetrgmis  mi 
mensura  (Psat,  lxxix,  6).  Qnilms  revcra  ipse  doli»r 
panis  est,  cum  se  de  affiiciione  relicinni,  et  de  niun- 
dsina  tristrtia  consolantnr.  Panis  ciiim  pertiiiet  ad 
feutrimeiitnm,  quod  in  illa  puritate  contingit,  quandci  C 
fldeles  sibi  dari  poenas  non  ad  interituffl  xstimant, 
led  ad  salutem.  Seqoiiur  quando  debeant  sorgerey 
qni  prius  jassi  sunt  sedere;  illo  scilicet  tempore 
euro  fideles  suscipiiintur  in  requiem,  quibus  mors 
somiios  est ,  et  secura  pausaiio.  Diteeti  enim  Dei 
ftont  qoi  eum  nimia  charitaie  perquiront.  Sod  qoanta 
fllis  praestanlur,  hinc  potest  iutetligi ,  iit  tale  nomeii 
ieceperint ;  nam  qni  dHectvs  Dei  dicitur,  sterna  alne 
iobio  proeperKate  cumulatur. 

Vers.  5.  Eece  hcereditas  Donimi,  /l/tt,  merees  fntetw 
owirfs.  Ut  ostenderet  se  propbela  de  fidetfbus  Cbrt- 
sti  Boperiora  dixisse,  venit  ad  secundum  modum,  in 
qoo  jain  demnnsirat  ipsom  Domimim  Christum.  Dicit 
enlm  :  Eece  htereditas  Domini ,  (llii  scilicet  Ccclesix, 


Nam  ui  lioc  eviiknter  adverieres ,  sequitiir,  ite  et 
filii  excussorum.  Excussores  rcctc  dicimus  propktiM^ 
qui  penelralia  Donum  perquircntes,  prophciaverunt 
populis  stupenda  niiracula.  Excuiere  cniin  est  lecluin 
aliquid  inquirere,  palamque  facerc^^uod  illis  acci- 
dlsse  non  dubium  est,  qui  vita  probaliili  meruerunt 
sancti  luminis  veritate  compleri.  Istorum  fitii  meritn 
dicun(ur  apost<i]i,  quorii:ii  prardicatione  credentes, 
coroin  qoodammodo  llde  generaii  sunt.  Nain  geiie- 
rationcm  quamdam  ex  dociriiia  dcscendere  bentus 
Paulus  absolute  tesiatur,  dicens  :  Filioli  met,  quos 
iterum  parturio^  donec  formetur  Chrisius  in  vobis 
(Gat.  IV,  i9);  ct  alibi  :  Nam  tn  Chrislo  Jesu  per 
Evangetium  ego  vos  genui  (1  Cor,  iv,  15). 

443  ^crs.  7.  Beatui  vir  qui  implevH  desiderium 
tuum  ex  ipsis.  Excussoruin  filii,  id  esi  aposioli,  debi* 
derium  illud  halmeruniv  at  servirei  DomiDo  credens 
populus  Curisiianus.  Hos  ergo  beaioe  dicit,  coin 
eoruin  labor  ad  xloriosa  voia  pervenerii;  sivo  magis, 
quonlam  ipsi.daaideraveruni  atria  Domini  ftssiintn- 
ter  intraie,  quemadmodiiHi  in  quadragesimo  prinio 
psalmo  jaui  dictum  est :  Sicut  destdgred  eeruus  ad 
fomtes  aquarum^  ita  desiderat  auima  mea  ad  te,  Deus 
[Psai.  xu»  S).  Sic  ei  Aposiolus  ipso  desiderio  Aam- 
roabatur  cum  diceret  :  Cupio  dissolvi  et  ess$  cum 
Christo  (Phitip,  i,  33).  Qiiaproplcr  ter  qiiaterque 
beaii  sunt  qui  perveoire  ad  ialia  vola  meiueruni. 
Qood  tamen  desiderium  non  est  homana  restinatione 


es  aqna  et  Spiriiu  «inclo  genen.i,  qni  fcmrfrt.,  Do-  *  »•»?'««"«> :  ««»  '»«  «»««"•» ««'«  ">""»• ««»« «»o»« 
wttni  etse  noscontur.  Et  qoi  siot  istl  /i/ff,  conseqwen-      «"w^"*"» 


ler  esponitor :  Merces  fructns  ventris,  Hnjus  frmctui 
«Rtfrft,  id  est  oteri  virginatis  panos,  merees  est  omnis 
^nsterediii»,  qo.c  resurgens  in  coelorum  posses- 
lionem  initiitor,  et  a^terna  coro  Domino  felidiate 
inndebit.  Merces  enim  bomanitaii  reddita  dichor,  tfe 
qna  nt  seenndos  psalmus  ait :  Poxfiito  a  m«,  et  ds^o 
liM  gtntei  heerediratem  tuam  (Ptat,  ii,  8).  El  Apostelos 
tflcll  post  alia  :  Propter  quod  exatiavit  itlum  lleai,  et 
dtidiJi  itfi  nomen^  qmod  est  super  onrne  nomen  (l^ip. 
n,  f ).  C«tcrom  divinlus  ejiis  nfhll  acceplt  unde 
rrefceret,  sed  mondo  eontulit  nmle  pericolum  mor- 
Ifs  evaderet.  Sic  enim  et  pnpnlom  acqmiitionfs  di* 


Tcrs.  8.  Non  confundentur  eum  toquentur  inimieis 
ssds  in  porta.  Et  hoc  ad  filios  pertinct  exciissorum, 
qoi  mondi  lerminos  sanctis  prcdicationibiis  irople- 
veront.  jP«rfc  vero  civitaiis  Jenisalem  CliristM  est 
Domimis,  ticnt  ipte  dick  :  Ego  snm  janum  (Jomn.  i, 
9).  In  ipsn  CMm  loqnttor.,  qni  recie  predicai  4o 
DMBino  Salvainre,  ut  per  ejos  baptisfnum  alqno 
pMiientiaro  intmeonSes,  cceloram  ref na  possideanL 
M  et  iHnd  peiscrotandmn  est  quare  talis  loooi 
prstfieatoribos  osi  electus;  ifHieet  otqoi  non  cre£l 
eiom,  qui  ncqnleseit  Introeai.  Tnli  erfo  looo  pios 
pracdicator  ei  infidelcs  exire  facit,  et  devotM  loinNro 


9^ 


M.  AUHCLU  CASSIODORI 


oyi 


permiuil ;  sive  quia  ptiblica  vox  est,  qu»  in  poria  A  imore  desceudit,  ex  ckariiate  nasciUir,  ei  dulcadin^ 
UfquUur^  dum  a  commeaoiibus  semper  audilur. 

Conelviio  psalmi. 

Quam  bene  in  allum  usque  ad  verum  Solem  quasi 
Elias  aller  ascendil,  non  curru  igneo  subvecius,  sed 
viriuium  gradibus  clevaius ,  nec  auras  moiu  eorpo- 
ris  carpf  ns,  sed  animo  sandum  culmen  ascendens ! 
Gloria  Domiiio  Salvnton,  qui  in  servls  suis  miracula 
diversa  monstravlt.  Iler  babuit  per  aera  iliius  mor- 
tale  cnrpus,  proplieta  terrain  non  desercus  ad  su- 
pernn  conscendit.  Rogeinus  ut  pennis  misericordix 
Siiae  nos  evebal,  qui  carnis  rragiliiatc  deprimimur. 
Nibil  illi  diniciie  est,  nisi  cum  boni  aliqiiid  iion  pii- 
Uitur  poiise  hoc  iniplere.  Perscrutemur  ergo  seduli 
Scripiuras  divinas  :  revolvamus  llbros  Novi  et  Yeie- 
ris  Teslamenii,  si  fitii  e»se  Tolumus  excussorum;  ibi 
eniin  Dominum  reperimus,  si  haec  veraciter  excutere 
mercamur. 

PSALMUS  GXXYII. 
Canticum  graduum, 

Q.  am  sit  magnificus  nonus  gradus,  numerus  ipse 
declarat,  qiii  irina  triplicaiione  proienlus,  sanctum 
nobis  Triiiitaiis  culmen  ostendit.  Scd  cum  timorem 
Domini  legeriraus  iniiium  sapieniitB  {Eccti.  i,  16), 
perquirendum  est  cur  propbeta  in  lali  loco  euin  ju- 
diciverit  esse  niemorandum.  Duo  timores  suni  qui 
corda  nostra  Ciimpunguut :  unus  bumnnus,  per  quem 
timemus  aut  pericula  carnis  p.'iti,  aut  mun<ii  bona 
deserere.  Sed  iste  cognoscitur  leniporalis,  qu  niain 


procreatur.  Devotiis  timor  limentem  consobms,  af- 
fllctumque  reficiens  :  nesciens  carere  gaadio ,  nisi 
tali  fructu  deposito;  de  quo  scriptum  est :  Venita^ 
/E/ti,  audite  me,  timorem  Domini  doeebo  ros  (P$aL 
XXXIII,  li).  Quam  proficuus  timor  est,  quo  filii  do- 
ccnlur  :  qiialis  d  sciplina  ,  quae  dulcibu»  donatar 
affectibus  [ed,,  e(Tectibus];  Et  altbi  de  ip>o  prxcipi- 
lur  :  El  nunc,  isiaet^quid  Duminus  Deus  luui  postulnl 
a  te  ,  niti  ul  timeas  Dominnm  Deum  luum  ex  toto 
eorde  <iio,  et  ambutts  in  omnibu%  o.ts  ejus,  et  diligas 
eum^  et  custodias  prcecepta  ejus  ex  toto  corde  tun^  et 
ex  tota  cnima  itui,  ut  bene  sil  tibi  (Deut.  x,  li)  ?  Di- 
ctuni  est  quoque  de  eodem  :  Timor  Domini  tanctu* 
permanens  in  saculum  sceculi  (PiaL  xviii,  10).  Sed 
R  ne  forsitan  timendum  solummodo  pulares  Donunum 
Cttin  loiiat,  cum  coruscat,  cum  terras  tremore  coii- 
cotit,  cum  criminosis  miuatur  tnterituin,  addidil, 
qui  ambulant  in  vii$  ejus ,  iit  uon  solum  suspendamur 
ab  actibus  pravis,  verum  etiani  in  fide  probemur 
ambulare  rectissima.  Illi  autem  timent  Domtiiiim,  qui 
ambutant  in  viis  ejus^  et  uiandala  ipsius  devota  mente 
perficiunt.  Sed  videamus  cur  alibi  singulari  namero 
ponatur  via,  et  alibi  pluratit  sicut  bic  facium  esu 
Guro  de  se  loquitur  Dominus  Cbristu^,  viam  se  diciu 
ut  est  il-od  :  Ego  sum  via,  veritas  et  vita;  et  iterum : 
Nemo  enim  potest  ad  Patrem  veitire,  nisi  per  m$ 
(Joan.  XIV,  6).  Cum  vias  plurimas  dicil,  apostolos 
Bignificat  et  propbetas,  per  quos  venilur  ad  uiiam 
viam,  id  esl,  ad  D(»niinum  uiique  Salvati  rem.  Qiiod 


laiid  u  bxc  inetuiiiiiis,  quandiu  in  bujus  saeculi  con-  C  utrumque  Jeremias  testatur  dicens  :  State  in  vii$ 


versatiiiue  versamur.  Divinus  autem  timor  per  om- 
nes  provectus  in  hac  vita  nobiscum  semper  ascendit. 
Nam  cuiii  illa  hujus  sa^culi  formido  in  primo  gradu 
euro  mundo  deseraiur,  iste  semper  nobiscum  manet, 
et  in  oinni  ascensu  qunsi  (idilissimus  comes  assuii:i- 
tur;  sicut  in  ccn:esimo  decimo  octavo  psalmo  jam 
dicium  est :  Infige  limore  tuo  carties  meas  :  a  judieiis 
rniim  tuis  timui  (PsaL  cxviii,  120).  Merito  ergo  et  iu 
liti gradu  et  ubiiue  limor  Dominl  deberc  nobis  in- 
etee  prsrcipiiur;  quoniam  nobia  custos  iieces^arius 
tpproiiatur. 

Divisio  psatmi. 

Primo  membro  propheia  sub  quibusdam  allusioni- 


Domini,  et  interrogale  semitas  Dei  aiiemate*^  el  viiJatg 
qu<B  esl  via  bona^  et  ambutate  in  ea  (Jer.  vi«  16).  Hoc 
etiam  et  in  alio  loco  sic  intclligeiidum  esse  monoi- 
mus. 

Vers.  2.  Labores  [rucluum  tuorum  mandueabis: 
bealu$  e$,  et  bene  tibi  erit.  in  isto  ei  duobus  aliis  ver- 
sibus  qui  sequuntur ,  enumerat  boiia  timeniium 
444  Deuin.  Sed  primum  consideranduia  est  cur 
superiiis  plurali  numero  posaerit,  beato$^  et  nniie 
singulariter  dixerit,  muiuiifca^ii.  Usus  isie  Scripiarae 
divlnae  proprius  est  ad  singiihrem  uumerum  redi- 
gere»  quod  pluraliier  videtur  esse  propositum ;  td» 
licei  quia  mater  Ecclesia  (sicut  sxpe  dictum  est). 


qoamvis  itliirimos  beaios  contineat,  sancta  uQiiale 
bus  enumcrat  buna  timeniium  Deum,  ut  animos  de-  n  ?  A     .j        ^     .  ^         -^     i-.  ^-  t 

__. ,  _.^ ..  _,^ A-.J..  o ,_  *' Ixiatiir.  Deinde  perscrutemur  quid  velit  dicere,  (e- 

bores  fructuum  tuorum^  cum  non  de  fructibus  labores. 


voiorum  coeb-siis  praBmii  calore  succendat.  Secundo 
benedicit  eos,  ut  gaudia  sBterna  recipiant :  ne  quis 
huiic  liiiiorem  siiavissiioum  pertimescat. 

Expositio  psatmi, 

Vers.  1.  Deati  omnes  qui  timent  Dominum^qKi  fftii- 
butant  in  vii$  ejus.  Primo  sermone  timorem  Dominl 
ab  hujus  saeculi  terrore  divisit.  Diceodo  enim,  Beati 
amnee  qui  limeTU  Dominum^  ostendit  non  esse  beatos 
qui  mundi  bnjus  pericula  in  amissione  lemporalium 
rerum  soUiclta  mente  formidant.  llla  enim  miseros 
efflciunt,  cum  bomines  inani  pavore  disoruciant; 
proveclum  non  habcni,  sed  immutationem ;  ascen- 
tnm  nasciani,  scd  roinam.  Gonira  iimor  Domini  ex 


S('d  do  laboribus  frucius  sine  dubitatione  nascantur. 
Sed  tabores  significarc  voluit  opera  bona«  quae  in  boc 
mundo  ita  fiunt,  ut  epuliim  suave  iu  fuiura  reiribii- 
tione  coiicedaiit.  Manducare  esi  enim  aliqna  esea 
reficiy  et  de  ipsa  saiietate  gaudere.  Uti  ergo  labofiS 
qoi  sunt  bonorum  operum,  percipiuntur  in  iUa  fc* 
suirectionc,  quando  audiium  fuerit:  Venita^  hemedicii 
Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vobis  paratum  e$t 
ab  imtio  mundi  (Mallft.  xxv,  54).  Felix  cymesiio  qus 
non  ventre  digerilur,  sed  inconsumptibili  perenuitaie 
servatur.  Nam  et  animas  babere  pabulum  suaiD  psai- 
mua  alter  ostendit,  dicens  :  Cu$iate  el  videu  quoniam 


953 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXXVU. 


95« 


Martj  ett  Dominui  {PsaU  xsxiii,  9).  El  ne  isiud  pa«  A  viini  |  olesl  respicore  Tesiamcnliini.  Nam  quad  uxorl 


lMi'ain  carneum  pulares,  aUdidit :  Deatus  ti,  Nemo 
eiiiin  de  carnali  eomestione  beaius  efflciiur,  nisi  qui 
per  spirilualia  dona  sagiiiatur.  Et  ne  istuni  beatum 
mediocrem  fructum  crederes  possidore,  subjunxit , 
el  beme  tibi  erit.  Ubi  bene  est,  oronia  bona  confluunt, 
«*t  ad  gauilium  suavitaiis  adducunt.  Significat  enim 
iila  prasmia,  qu<e  nec  ocului  vidit,  nec  aurii  audivit, 
nec  ifi  eor  hominii  aicendit^  qua  prwparavit  Dem  dili' 
gentibu*  se  (/  Cor.  n,  0). 

Vors.  5.  Uxor  tua  iicul  vitii  abundam  in  lateribus 
dmnui  lute. 

Vers.  i.  Filii  tui  iicut  noveUte  olivarum^  in  circuitu 
menifp  tuee,  Simiti  modo  iiitellectus  ad  liUeram  et  bic 
qooque  Titmdus  est.  Nain  cum  plures  sanclissimos 


ritem^  fiiiii  similavil  olivai,  parabole  ligura  esse 
dignoscitur,  quoniam  res  silii  gencrc  dissimiies  com- 
paavii, 

Vcrs.  5.  Ecce  iic  benedicelur  omnii  homo  qui  timet 
Dominum.  Secuta  est  beati  illius  qui  limet  Doininum 
prrfccta  conclusio.  Nam  cum  dicit :  Sic  benediceiurt 
stgnincat($icnt  superius  constat  expoi>i(um),  sic  enini 
nieretur  benedici,  qui  suum  timet  auctorem,  qui 
forinidarc  dcs.nit  inania,  qui  casto  Domini  tiinoro 
completur.  Et  vidcordincm  dictorum ;  aitenim  priust 
Ecre  iic  benedicelur  omnii  homo ;  ct  ne  sibi  hanc  be- 
nedictionem  usurparent  cnntumaces  ac  fatui,  addidit, 
qni  timet  Dominum. 

Vers.  6.  Benedicat  te  Dominui  ex  Sion^  et  videai 


viros  Qxores  et  filios  perspicias  non  babere  ,  et  ite-  B  qu(e  bona  iunt  in  Jeruialem  omnibui  diebui  vitte  tuee. 


mm  sceleratos  liaec  omnia  possidere,  quomodo  in 
iatam  pariem  l>eatitudinis  applicabis,  qux  snlHraeia 
fiienimque  bonis,et  iniquis  poiiusaitributa  cognoscis? 
Usar  eiiim  dicta  est,  quasi  ut  soror.  Quapropier 
uxarem  bic  beati  viri  sapieniiam  debemus  accipere, 
iicut  Salomoii  dicit :  Qui  voluerit  iapientiam  ducere 
fJM  spouiam  (Sap.  viii,  "i);  et  alibi :  Ama  i.7aiti,  et 
amplexabitur  te;  ei  eireumda  Hlam^  et  iervabit  te 
(Pror.  IV,  6).  Ipsa  ergo  uxor  est  jiistorum,  qnx  casio 
amplexu  complectilur  maritum.  Vitii  vero  roaler  eA 
iifaruni,  qajK  dulcia  vina  profundens,  corda  nostra 
roereat :  sic  et  ista  uxor,  id  est  sapientia,  fructus  in- 
Cereos  jucundos,  suavi  nos  delecuiione  la^tificat. 
Domui  autem  nostra  recle  diciiur  propria  cogitatio. 


Venit  ad  secundum  membrum,  ubi  pietate  sanctis- 
sima  illos  postolat  benedici,  qni  ad  orone  bonum 
studium  Domini  timore  flammnntur ,  ut  agnoscainus 
qiiam  sii  timor  iste  proficuus,  cui  benedictio  sancta 
geminatur.  Dicit  enim,  Benedicat  te  Dominut  ex  Sion, 
id  est  Dominus  Christus,  qni  in  boc  monte  homini- 
bus  apparere  dignatus  esi,  et  pro  nominis  sui  quali- 
tate  tanquam  pasloii  opiiroo  scroper  asciibititr.  Sion 
cniro  (dicut  sxpe  diclum  cst)  iiiterpretatur  ^pecula- 
tio.  Sequitiiry  et  videai  quce  bona  iunt  in  Jermalem, 
Necesse  nobis  esi  ista  verba  frequenter  expoiiere  , 
quia  positi  sensus  ex  ipsis  niaxinie  pendere  noscun- 
tur.  Jeruialem  indicatur  visio  pacis.  Pax  iiic  invisi- 
bilis  res  est,  qu»  lunc  videbitur,  qiiaiido  auctor 


qaaulo  in  eadem  defixi,  qiiasi  in  ({uibiisdam  o^d.bus  C  ejus  Chrisius  Domiiius  LeaU  mctite   conspiciiur; 


cmmoramur.  Istius  aulem  domus  parietes,  duo  sunt 
lcsianienta,  in  quibus  mens  saiicia  velut  quibusdam 
laceiibus  firmaia  solidatur.  Seqiiitur,  Fiiii  tui  iieut 
mweUiB  oUvarum  in  eircuitu  menue  tuw*  De  uxore 
sapientia  merilo  dicuntur  filii  nati  esse,  iioii  filiae. 
Fer  sesum  enim  virilem  plerumque  mentis  firmitas 
iAdlcatur :  sive  quia  liic  sexus  nominalus  iitrumqiie 
e  mplectiliir  sicut  «•t  alibi  dicit :  Beatui  vir  qui  timei 
Damimum  (Piol,  cxi,  I) ;  non  enim  solum  vir  beatus 
est  q«i  limct  Dominum,  sed  et  mulier  beaia  est  qiiae 
Dominvm  limer.  Ipsi  crgo  circumdant  spiritoalem 
roeAsamy  boc  estaltare  Domini,  quando  cmlesti  pane 
•aginaiiiur.  Sed  ideo  tua  dictum  est,  ut  honor  ponti- 
icis  darius  appar  rei ;  sic  enim  de  ipsis  dicimns  : 


opiat  ergo  ul  in  Jeruiolem  videat  cuucta  quce  bona 
iuni,  Aspicitur  eniro  illic  ipse  Dominus,  qui  ei  ipsos 
iutueotes  a'ternos  facit,  et  se  jugi  perpetuilate  de- 
moiisirat.  Iloc  ergo  propheii»  spiritu  sanctis  opia* 
tur,  quod  eis  evciiire  posse  cognoacitur.  Sed  ne  hoc 
credcrcs  lemporale,  additum  esl,  omnibui  diebus  viim 
tutBf  ui  ineffabili  dono  aetrnitatis  cumuliis  adde- 
retur. 

Vers.  7.  Et  videai  filioi  filicrum  tuorum  :  pos 
[inss.  A.,  B.,  F.,  paeem]  iuprr  hrael,  Adjecit  et 
hunc  Tcrsum  benedlctionibiis  suis;  ut  ille  qui  hic 
tiinet  Dominum  videat  in  illa  beaiiiudine  filios  filio- 
rnm  suorum;  quod  etiam  et  spadonlbns  accidere 
posse  non  dubium  esl.  Filii  sunt  (sicut  jam  dicinm 


Ecdesis  su»  :  Redi  ad  Ecclesiam  luaro ;  D  csi)  qui  spirituali  doctrina  generantur.  Sed  minuif 


^•od  verbiim  in  usn  constat  esse  cunctonim.  Illud 
qa0!|ae  disciifiendum  esl,  quod  filios  beatorum  olivis 
■ovellis  oompnrare  maluerit ;  ip$ae  enim  sunt  Tiri- 
dinres  ac  foriiores,  et  ex  omni  parle  firmissiro», 
fneiam  qiioqoe  copiosiiis  inrereiites :  de  quo  fruetii 
ei  cibys  oonditur,  ei  lumen  accenditor,  et  fesso  cor- 
ptrl  eiibTciiitur.  Nec  puies  incassiim  cHvam  atque 
aum  Ids  eomparaiionibus  fuisse  soeiaiam ;  nam  iile 
i|ai  s  lAironiboi  in  Evangelio  volneratiis  fueral,  in- 
faea  vlao  ec  oieo  lcgiiur  esse  curatus  (Liic.  i»  34) : 
qoioiam  lixe  doo  Tita  nostrae  mystica  praesidia 
iobaiiiiislrant;  in  viiio  austeritas  justttiae  est,  in  oleo 
Umua  misericordi^e;  illud  ad  Vctus,  Isiud  ad  No^ 


gaudii  fuerat  filios  acquisiisse  spiritoales,  nisi  etiam 
et  ipsj  qni  docti  sunt,  alios  filios  generasse  ▼idereu'* 
tur.  FHioi  enim  fiiinrum  significat  nepotcs,  quoJ 
utique  bealis  viris  contingere  potesl,  qui  prasdicatio- 
nibos  sanclis  populos  instruere  cousuerunt.  £t  in- 
Inere  qood  inter  sumroa  gaodia  445  meniorat  hoe 
videndum.  Necesso  est  enim  ul  aequisitus  fidelia 
magnom  gaudium  pariat  acquirenti ,  quia  magua  iiide 
probator  wercede  cnmulandus.  Ad  quos  illud  lalen- 
tum  resplcii,  quod  paierfamilias  doplicaium  laetos 
iavenit.  Sequitur  senteutia  qux  beatiludiois  illios 
cttlmeo  suavitatemqae  declarat ;  ut  supra  ilUm  bev 
lam  Jcrusalein  pox,  id  cst  Dominui  Saivator  iosideajti 


931  M.  AURELll  CASSIODOai  95% 

pcnnittil ;  sife  quia  piiblica  vox  est,  qii»  tii  poria  A  amore  descendii,  cx  cliariiate  nascilur,  cx  dulcediii^ 


Ivquiiur,  dum  a  commeaoiibus  semper  aodiiur. 

•  Conclinio  psalmi, 

Quam  bene  in  alturo  usque  ad  verum  Solem  quasi 
Elias  alter  ascendit,  non  curru  igneo  subvectus,  sed 
Tirtutum  gradibus  elevaius ,  nec  aiirai  motu  eorpo- 
ris  carpetts,  sed  animo  sanctuin  culmen  ascendens ! 
Gloria  Domino  Salvatori,  qui  in  servis  suis  miracula 
diversa  monslravil.  Iter  habuU  per  aera  illitis  mor- 
tale  cnrpus,  propheta  terrain  non  desercus  ad  su- 
perna  conscenJit.  Rogeinus  ut  pennis  inisericordia^ 
sux  nos  evehat,  qui  carnis  rragilitate  deprimimur. 
Nihil  illi  diniciie  esl,  nisi  cum  boni  aliquid  iion  pu- 
Uitiir  posse  hon  implere.  Perscrutemur  ergo  sediili 
Scripiuras  divlnas  :  revolvamus  libros  Novi  ei  Yeie- 
ris  Testamenti,  si  fHii  e>se  volumus  excussorum;  ibi 
eniin  Dominum  reperimus,  si  baec  veraciter  excutere 
mercamur. 

PSALM13S  CXXVII. 
Canticum  graduum. 

Q.am  sii  magnificus  nonus  gradus,  numerus  Ipse 
declarat,  qui  trina  triplicaiione  protenlus,  sanclum 
nobis  Trinilatis  culmen  osiendit.  Scd  cum  timorem 
Domini  legerirous  initium  sapientias  {Eccli.  i,  16), 
perquirenduin  esi  cur  propbeta  in  tali  loco  eum  ju- 
dicaverit  esse  niemorandum.  Duo  timores  suni  qui 
cord;i  noslra  cnmpungunt:  uniis  humanus,  pcr  quem 
timemus  aut  pericula  carnis  pati,  aut  muntll  bona 
deserere.  Sed  iste  cognoscitur  leniporalis,  qu  niam 


procreatur.  Devotiis  timor  limentem  consolaos»  af- 
flictumque  reGciens  :  ncsciens  carere.  gaudio ,  nisi 
tali  fructu  deposito;  de  quo  scriptum  est :  Venita^ 
/i!ii\  audite  me,  timorem  Domini  docebo  vo$(r$aL 
xxxui,  li).  Quam  proficuua  timor  est,  qiio  lilii  do- 
conlur  :  qnalis  d  sciplina  ,  quae  dulcibus  donatar 
affeclibus  {ed,^  e(Tectibus]!  Ei  alibi  de  ip>o  prxcipi- 
lur  :  Et  nunc,  lirael^quid  Duminm  Deus  tuui  pusiulal 
a  te  ,  niii  ut  timeas  Dominnm  Deum  tuum  ex  toto 
corde  tuOt  et  ambules  in  omnibu^  v',is  ejus,  et  ddigas 
eum,  et  custodias  praicepta  ejus  ex  toto  corde  iuo^  et 
ex  tota  cnima  tua,  ut  bene  sil  libi  (Deut,  x,  li)  ?  Di- 
ctum  est  quoque  de  eodein  :  Timor  Domini  sanctus 
permanens  in  sa^cutum  sceculi  (Psal,  xviii,  iO).  Sed 
R  ne  forsitan  timendum  solummodo  pulares  Dominum 
cuin  lonat,  cum  coruscat,  cum  teri-as  tremore  coii- 
culit,  cum  criminosis  miiiatar  interitum,  addidit, 
9tit  ambutant  in  viis  ejus ,  ut  uoo  solum  suspcndamar 
ab  actibus  pravis,  veruai  etiaiii  iii  Gde  probemur 
ambulare  reclissiuia.  Ilii  autem  iiment  Dominum^  qiu 
ambulant  in  viis  ejus^ei  uiandata  ipsius  devota  mente 
perGciunt.  Sed  videamus  cur  alibi  singulari  nuinero 
ponatur  via,  et  alibi  plurali,  sicut  hic  factum  eat. 
Cum  de  se  loquiiur  Dominus  Cbrislu^,  viam  se  dicit« 
ut  est  ii'ud  :  Ego  sum  via,  veritas  et  vita;  et  ilerum : 
Nemo  enim  potest  ad  Patrem  venire^  nisi  per  m$ 
(Joan.  XIV,  6).  Cum  vias  plurimas  dicit,  apostolos 
signiGcat  et  prophetas,  per  quos  venilur  ad  uiiam 
viatn,  id  est,  ad  Dtkniinum  utique  Saivat<  rem.  Quod 


land.u  hxc  inetuiuius,  quandiu  in  hujus  saecitli  con-  C  utrumque  Jereinias  teslatur  dicens  :  Siate  in  viii 


versalioue  versainur.  Divinus  autem  tiinor  per  om- 
nes  provectus  in  hac  vita  nobiscum  semper  ascendil. 
Nam  cuin  illa  bujus  saeculi  formido  in  priroo  gradu 
eum  mundo  deseratur,  Iste  semper  nobiscuin  manet, 
et  in  onini  ascensu  quasi  nd'lissfinus  comes  assuuii- 
tur;  sicut  in  ccn:esimo  decimo  ociavo  psalmo  jnm 
dictiim  est :  Infige  timore  tno  cames  meas  :  a  judiciis 
rnnm  luis  timui  (PsaL  cxviii,  120).  Merito  ergo  et  in 
Uli  gradu  et  ubiiue  limor  Domlni  debere  nobis  in- 
ease  prjrclpilur;  quoniam  nohls  custos  iieces^arius 
•l>prol>atur. 

Divisio  psalmi. 

Primo  membro  propheta  sub  quibusdam  allusioni- 


Dominif  et  interrogate  semitas  Dei  (Btemaleg^  et  videta 
qute  est  via  bona,  el  ambulate  ia  ea  (Jer.  vi«  16).  Hoc 
etiam  ct  in  alio  loco  sic  intcUigendum  esse  monai- 
mus. 

Vers.  2.  Labores  [ructuum  tuorum  manducakis: 
beatus  es,  et  bene  tibi  erit.  In  isto  et  duobus  aliis  ver- 
aibos  qui  sequuntur,  enumerat  bona  timeniiam 
444  Deum.  Sed  primum  consideranduin  est  cur 
superiits  plurali  numero  posuerit,  bealos^  et  iiuiie 
gingulariter  dixerit,  munducabis.  Usus  isie  Scripiana 
divinae  propriua  est  ad  singularem  uumerum  redi- 
gerCt  quod  pluraliier  videtur  esse  preposilum ;  sei- 
licet  quia  mater  Ecclesia  (sicut  ixpe  dictum  est). 


.                     .         .        .      r.                 .         .        quamvis  lilurimos  beaios  contineal,  iaticta  uniiaie 
bu&  cnumcrat  bona  iimenlium  Deum,  ut  animos  de-  n  /  A  •  ^  .  •  j     i-.  i*  « 

^^^ ,  _..^ ..  _,^ ^*_j  .  j, ,    w  laciaiiir.  Deinde  perscrulemur  quid  velii  dicere,  («- 

bores  fructuum  tuorum^  cum  non  de  fruclibui  labores. 


votorum  caelcsiis  prs;mii  calore  succendal.  Secundo 
beuedicit  eos,  ut  gaudia  aeternn  recipiant :  ne  quis 
huiic  liuiorem  siiavissiinum  pertiinescat. 

Expoi^tio  psatm, 

Vers.  1.  Beati  omnes  qui  timent  Dominum^qHi  fftn- 
bnlant  m  viis  ejus.  Primo  sermone  timorem  Domin! 
a^  hojus  ssculi  lerrore  divisiL  Diceodo  enim,  Beaii 
Mmiei  ^t  timeni  Dominnm^  osteiidit  non  esse  bealos 
qui  mundi  bojus  pericula  in  amisaione  lemporaliam 
rerum  soUicita  mente  forroidant.  llla  enim  miseros 
efBciunt,  cum  homines  inani  pavore  discruciant; 
prOf dclum  non  habcnt,  scd  immutationem ;  asceo- 
iom  natcianl,  scd  ruinam.  Gontra  tinor  Domini  ex 


8<'d  dc  laborihus  fructus  sinc  dubitaiione  naacaulur. 
Sed  labores  significarc  voluit  opera  bona,  qwt  in  boc 
muodo  ita  Gunt,  ut  epuliim  suave  iu  futiira  rctribtt* 
tione  coiicedaiit.  Manducare  est  enim  aliqua  esea 
refici»  et  de  ipsa  satietate  gaudere.  isti  ergo  tabaris 
qoi  sunt  bonorum  operiim,  percipiuntur  iii  ilia  ^- 
aurrectionc,  quando  audilum  fuerit:  Keitite,  benedicd 
Patris  mei,  pereipite  regnum  quod  vobis  paraium  est 
ab  initio  mundi  (Uallh.  xxv,  54).  Felix  cumestio  qus 
non  ventre  digeritur,  sed  inconsumptibili  percnniiaie 
servaiur.  Nam  et  animas  habere  pabulum  suoin  psal- 
mu$  aller  ostendit,  dicens  :  GuMtate  et  vidiu  quoniam 


^37 


EXrOSlTIO  IN  PSALTtRIDM.  PSAL.  CXXIX. 


n:,8 


Ji.i$,  qiias  nssi^liic  ho>;cs  fi  l:>i  armniis  fieiisibus  iii- A  I^^rum  quippc  atiibus  iiculruiii  fru.^i  :iliquid  poiiiii 


gcrcli.iul. 

Ycrs.  4.  Dominu$  juslus  concidet  cervices  peccato^ 
rum,  Cum  sit  Dominus  patiens ,  el  jnngiianimis,  et 
•iistiiiens  peccatores,  de  illis  (lelinqueniibus  mavult 
iiilelligi,  qui  ipsius  misericordia  od  saiisfactioneni 
desideranl  redire  salularem.  Cervices  niiiem  pro  su- 
perbia  posiias  Sciiplura  leslatiir,  dii-ens  :  Cerno 
quod  popului  hic  duras  cervicis  sil  (Exod.  xxxii,  9). 
Et  bealus  Siephanui  in  passione  sua  Judieos  argiieiis, 
dicit :  Dura  cetvice^  et  incircttmcisis  cordibus  et  anri' 
bns^  vos  semper  Spiriiui  sancto  resUtiitis,  sicul  el  ptt* 
ires  vestri  {Act,  vii,  51).  Istis  crgo  haec  vicissitudo 
redditur,  ul  cervices  quas  coutra  Dominiiin  lcthaliier 
c\tulcrunl,  jugo  ipsius  suavi  saliitari  liumililate  sub- 


invcniri. 

Vcrs.  8.  Et  non  dixerunt qui  prteteribanl : B^nedictio 
Domtni  supsr  vos :  benediximns  vobis  in  nctnine  l>0' 
mini,  Gonsuctudo  intcr  llebra^os  eral  ut  si  agciites 
vi;irn,  laboranics  iii  aliquo  agtoruin  opere  repcris- 
sciit,  grntia  indulln  bcnidiccietil;  sicul  iii  iibro 
Rnth  legitur  :  Dixilfjue  Dooz  jnveni  qui  mtssoriivsi 
prcBerat  :  Domimis  vobiscum,  Qui  responderunt  e\ : 
B^nedicat  iibi  Domhius  (Ruih,  ii,  4,  5).  I.*e  qiio  riiu 
niagnificus  hic  a  Cfuitmri:)  scnsiis  ahbiiinptus  csi : 
quoniam  sceicratis  inanittir  opcranlibus  hrnedictio 
nulla  pra'statur.  Pra;tereunlcs  auteni  significai  saii- 
ctos  viros,  qiii  inumli  isiius  confusa  et  perlurl>aia 
teinitenies,  ad  saiciili  illius  pnc.Ucn  et  quiela  festi- 


i^  .        tx     t  j  .    -K      f    .  —     «    i>  naul;  ut  revera  pra)  erire  videan  ur«  quae   rkuiiini 

uaniur.  Quod  soifie  de  persecutoribus  factum  esse  d         •  '^  •  ^"■* 

amore  contomiiunl.  Nain  si  islos  prceteteuntes  velis 


fncininimus ,  nt  fierent  praedicatores  sanclissimse 
reli}2ioiiis,  qui  prius  idola  nefandissimis  persuasioni- 
bus  [ms.  G,  et  ed,^  persecutituiibus]  vindicabant. 

Vers.  5.   Confundantur  et  revereantur  omnes  qui 

4nl€ruHl  Sion.  Venit  nd  positioncm  secundam,  ubi 

«sque  ad  finem  psalini  per  figurain  parabolen,  qui- 

Iwsdafn  comparalionibus  advcrsariis  obstinatis  pras- 

^cit  esse  venturum;  qiiod  eis  in  Domini  constat 

^venire  posse  judicio.  Confnndentur  ^  cum  perOdiam 

•i.am  viderint  in  il!a  vcritate  damnari.  Reverebuntur 

Judicantem,  quem  hic  temnendum  esse  putaveruiit. 

-apsi  cnini  oderunl  Sion^  id  est  Ccclesiam,  qui  incar- 

^Siatioiiem  Domini  insanis  mentibus  rcspuerunt. 

*  Vers.  6.  Fiant  sicut  fenum  asdificiorum^  quod  prius'  n 
^NAffi  evellatur  arescil,  Solent  cedificia  dcserta  iu 
«:i€uminibu8  suis  caduca  fena  produccre,  qux  ante 
'^empus  coUectionis  arefucta  dispcreunt :  quia  iiii!la 
tfrffiisstma  radice  viguerunt.  Ilis  peccatores  obsiinali 
vptis&ima  socielate  junguntur  :  quoniam  ct  hic  fie- 
siiter  dispercunt,  aniequam  de  hac  luce  lollaniur; 
iscantnr  enim  in  cacuminibus  snperbiae,  ubi  nulln 
m>lidita'ie  consistunt.  Nnm  si  in  convalle  laciyinnrum 
^erminarent ,  fructus  suos  usque  ad  maturitaiem 
^Domino  juvanie)  perducercnt. 

Vers.  7.  De  quo  non  implevit  manum  suam  qui 
WMetii ,  el  sinum  svum  qui  manipulos  coUigit,  \n 
ffenl  specie  perseverat;  ct  sicut  siiperiiis  in  alio 
(xialmo  de  heatoruro  fructibus  dicit :  Venientes  auiem 


tibi  auctoritate  divina  firmnri,  audi  Moysen  :  Trans- 
ibo  et  videbo  vibionem  hanc  {Exod,  iii,  ij).  Ci  in  alio 
psalmo  superius  dlclum  est :  Vidi  impium  supercxal' 
taium  el  etevatum  sicut  cedros  Libani :  et  transivi,  et 
ecce  non  erat  (Psal,  xxxvi.  55).  Vidrs  boc  vcrbuiu 
8xpe  snnctis  niculibus  aiiri!>ulum.  Scd  ne  ipsa  bene- 
dictio  putarciur  hunianis  viribus  applic;iiida,  sequi- 
ttir,  benediximus  vobis  in  nomine  Domini.  Ipsa  est 
cniin  firina  et  vera  lenedictio.qua;  sub  Domini  coin- 
memoratione  prxstalur,  a  quo  venit  omne  quol 
expedit. 

Conclusio  psalmi. 

Respiciamus  hune  psalinum  quasl  duabus  alis 
evecuim,  dpcimnui  cotisreudissc*  fastigium.  Dextera 
quippe  ala  ipsius  est,  post  |>ersecutioni-s  niuliacv 
Ecclesiae  siiperburum  denunliata  conversio.  Sinislr:*, 
odientium  Sion  0|)iuta  confusio.  Qurd  proplieta  noii 
nialedicendi  studio  ioq«iitur,  sed  futur»  veriiaiis 
iiistinciu  :  qiiotiiani  licet  ei  pro  iuiuiicis  no^lris  pra*- 
cipiatur  orandum,  de  obstinatis  lamen  ac  pcrituris, 
quod  veritas  babebat ,  exposuit;  nec  tamen  sinc 
fruciu  magnx  pietatis  h.-cc  dicta  sunt.  Multi  eiiiiii 
de  praedicta  poeua  se  corrigunl,  quaudo  obbtinatis 
talia  iiniiiinere  cognoscunt. 

PSALMUS  CXXIX. 
Canticum  graduum. 

Nisi  consuctudo  Ccclesix solliciia  mente  recolaiur. 


^nient  in  exsultaiione^  portantes  mnnipulos  suos  {Psal.  ^  potest  quxstio  iionnulla  auboriri ,  cur  in  gradu  un- 

deciino  collocaius  propheta,  se  poenitentix  satisfa* 
ctione  proslernat.  In  lali  enira  culmine  constiiutus, 
ct  evectiis  ad  gloriam  sempiternani,  irepidationem 
adbuc  haiiere  poiuit,  iion  ruiiiam.  Similis  cnim  ratio 
in  ccntesimo  vig<>siino  seplimo  psalmo  reddita  cfti, 
cum  tiiucrem  Domini  per  omncs  gradus  in  hoc 
muiido  ftaiictis  dixiiuus  convenire  personis.  Dicii 
etiam  Ixclesia  in  centesimo  vige^imo  ociavo  :  Sa^pe 
expugnaverunt  me  a  juventuie  mea;  el  pnulo  po>i, 
Supra  dorsum  meum  fabricavcrunt  peccatores^  inultas- 
que  calainitatcs  asceodeiis  populiis  isto  dinumeriAt, 
quas  adhuc  sustincbnt  in  mundo.  Ita  et  hic  quidquid 
in  excclsum  propheticus  animus  tendit,  amplius  se 

30 


iT,  6),  ita  nunc  de  peccatoribus  proniintiat,  nec 

Hiaiiu,  nee  sinu  aliqiiid  ex  eis  a  messoribus,  id  esl 

aD  angflis,  qui  ad  judiciuro  Domini  populos  congre- 

fabant,  esse  portandiim  :  quoniam  illa  messis  spiri- 

Uialis  fuit  qiix  fructum  intulit,  ista  vero  carnnlis  est, 

qaae  nulla  triticei  muneris  fecunditate  laplalur;  ut 

nec  unam  manum  rcploat,  ncc  sinum  oneiare  prx- 

valeat.  Talis  esl  ista  mos!>is  qu:e  in  doininico  agro 

■on  aeritur,  sed  in  pecioribns  supcrboruro  qunsi  iii 

eulmiiiibas  caducis  ennscitur.    Nam  qiios   fructus 

afferre  potuit  qum  priusquam  evelterctur  exaruit?  N^c 

illud  vacat  i]u  >d  iiianum  posiiit  et  sinum  :  manus  per- 

liiiet  ad  opT.itioiicm ,  sinus  ad  conscieniiain;  in  lua- 

PATnoL.  LXX. 


958  M.  AURELH  CASSIODORl  9M 

et  caneta  b«itt  radat,  qnxamqtie  majesiftiit  Mi»  A  penrerto  Abel  jus!us  ocdiiw  est.  Pertiilit  itmkpm 


flriute  coniplectitur.  IIoc  eat  qiiod  Boperins  diiit  : 
Videtu  qum  b9na  itinl  in  iwuztAem,  lala  eniin  pn 
est  quani  omnis  desiderat  devolus,  cui  tuspirat,  cui 
gemit,  pro  qua  ipsaro  animam  libenter  effuadit. 

Conciuuo  ptalm, 

Cognovimus  in  praesenii  psalmo  quae  Deum  llmeii- 
tibus  sint  promissa,  quos  fructus  recipiat  qui  Domi- 
num  sincera  meute  formidat.  Studio  ergo  maximo 
deprecemur,  ut  istum  timorem  accipere  mereamur, 
qiii  non  ad  puiaam  petitur,  sed  ad  salutem ;  unde 
talia  i^roveiiiuni,  qualia  nuuquam  de  mondi  oblecta- 
tio  e  nascuntur.  Decct  eniai  peti  iiimia  supplicatione 
quod  sumiuura  est.  Quapropter  (ut  dictum  est)  Do- 


lemporibus  Lotb,  qoando  imitlas  tniqoitaies  SodcH 
morom  vir  fidelis  experlos  fst.  Poriolil  In  Job  bo« 
lissimas  illas  et  creberiimas  calamitates,  qoando 
Jiaboli  machinamenia  glorios«  lolerantia  passiOAis 
vld^  eesserunt.  Pharaonis  qninetiam  popolos  Dei 
acerbam  dominaiionem  siistiuuit.  Malti  vero  saoetis- 
simi  iribuUtionibus  et  periculis  appetlU,  eenamon 
atrocissiaium  stisUneutcs,  martyrii  coronam  coo- 
summata  clade  meruerunt.  Ipsius  quo<|ue  Cbri>ti 
Domini  passione  eipugnata  ost  Ccclesla,  qnando 
imprudentibus  visa  c>t  Dominum  perdere ,  qoem 
Tits  su»  praed.eavit  auciorem;  sed  inde  p>itio«  cre- 
Ttl,  uiide  eam  infideles  pulabaot  nlliilooiiniis  indi" 
nari.  Nec  illud  vaeat  qiiod  sequiior,  «ficol  nsiw  igrmd; 


iiiiuuui  jugiier  eipetamus.  ui  ii^sius  largiute  merea-  ^  ^,.^  j„  ^^^  ^^^,,,^^  ^^^  ^^  ^^  ^j^^. 


.mur  ad  taiia  raunera  pervenire.  Nam  qui  pcccatores 
oppoitane  et  iiiiportune  prccipit  supplicare«  promisit 
quod  etiam  et  nos  iinmeritos  possil  audire. 

PSALMUS  CXXVIII. 
Caiuicum  §raduum* 

Gra<las  isie  decimns  denario  jam  promofetur 
asceiisu,  terrena  deserens ,  et  sopernis  se  gloriosa 
▼icinitate  conjungens.  Audiamu^  enm  in  alto  posilum 
^dvlcius  caneniem,  quoniam  nliiiodo  gradotim  psal- 
morum  iiobis  inteiiigendorum  pneMat  ascensum. 
Sabiit  quippe  mcrilo,  qui  ad  Domini  proximator 
aspecttim.  Sed  tamen  h»c  oninia  liomilitas  prcstat, 
qn»  Dei  famnl  rs  decenter  exaltal.  Videamus  qaid 
sit  positnm  iii  bee  niimero  prxmiali ,  quia  Ipse  esl 


tlfle,  ot  instruantur  reiiqui  Adelea.  Nani  post  resiir- 
reetlonem  generalem  solas  Domiai  biides  caniabit 
semper  Ecclcsia.  Istud  enim  quod  positum  est,  dicaf 
nune  hrady  per  ires  versos  qoi  sei|ouoiyr  «biqot 
Sttbaudiendum  ost. 

Yers.  S.  Smpe  cxpugnaoerMni  ma  n  jumnimla  mes : 
ffeNtm  non  potuerunt  miki.  Ct  ii  quinto  poalmo  gra- 
dallum  superiore  lactam  est  simiie  prindpliHii.  Qo» 
figura  dicitur  anapbora,  id  est  relatio  ejosdem  verbi 
per  prioeipia  versuum  plurimorum*  Nooc  eaim  io- 
lelligenda  est  senectus  Cccle^ix,  dioento  apostolo: 
Fiiioli^  nofiuima  kora  e$i  (/  Joan.  n,  l^).  Qoidqoid 
enim  in  One  mmidi  geriiur,  senoctiia  apiiosiiiie  ooo* 
oopatur.  Quapropter  a  jutmUmte  sua  bene  so  aspn- 


denariiis  qnein    laborantibus  in   vlnea  sua    dlves  C  foatam  dieit  Coclesia ;  ui  inlelligas  qoia  nuoqoam 


Dominos  pta  largitate  concedit  (Itatth.  xx,  9).  Docet 
enim  propbeti  toleranter  nos  SflRCuli  molestias  susti- 
nere,  quando  Eeclesiae  crebras  fiiisse  eomprobat 
passiones. 

Dichio  ptaimi. 

Spiritu  sancto  propbeia  coropletus,  in  prima  posi- 
tione  monei  l^rael  ut  dicat  quanta  certaroina  et 
quales  insidias  a  sois  pertulerit  inimicis,  ne  quis 
fidelium  de  propriis  tribulaiionibus  desperarre  vide- 
relur.  Secuada  positione  propbeliue  spiritu  pertina- 
cibus  et  inimicis  Ccclesia!  per  quasdam  parabolas 
imprecaiur,  quod  eis  in  judicio  futuro  noverat  esse 
veaiurum. 

£«fPOfflio  ptalmi. 

Vers.  1.  Swpe  evpn§naveruut  me  a  juwmtmie  mea^ 
tttrof  miii^  Israei.  Admoiielur  lirael,  id  est  Ccclesia 
Doi,  iit  dicat  expH^afam  h  iOfpeei  ajmeHtute.  Smpe 
significat  frequentiam  passlonnm.  A  juteHtute^  pri- 
muro  tompoe  etatis,  qo«ndo  ab  ipsis  primordiis 
SBvis^imaa  ooairarieutes,  diabolo  losiiganto,  sosti- 
Miit.  Sie  oniiB  aKos  psolmos  ait  :  Juvenior  fnl  ei 
oeoni,  01  non  ekUjuetmm  dereiictumf  iwc  eemen  efme 
Ofinfempane  {P$ai.  xxxTi,25).  Neuiro  generi  ouiscq- 
Ihiom  gonttsad|onxlt ;  qood  Inter  Idlomaia  Scriptur» 
dirinm  cooslat  esse  nuroeranduin.  Egeniem  panOf 
oon  enim  vel  puer,  rtH  adolescens  boc  vlderat  qood 
4icebai.  AJwentuie  ergo  slgnificat,  quandoa  fratre 


finila  qu»  semper  erpia|rMa.'o  e«i.  Crescit  ooim  per- 
aocutionilMis  improborum,  suaqoe  couiriiioiie  gran- 
descit.  Nam  etsi  videatur  saactos  Tiros  in  bae  viia 
amitiere,  lamen  eos  futurx  patrijB  probator  oeqiii- 
rere;  et  ideo  non  potest  finiri,  qoaodo  iUom  detri- 
mentis  sois  coosMt  augeri.  N.^m  ot  aeqoeoiio  sk 
declarant;  dicit  aotem,  etenim  mon  potmarmni  miiu. 
Noo  potuisse  sibi  pnevalero  dicil,  qooa  oe  superius 
txpugnaue  eommemorat.  Imperfocta  est  eoiui  ex- 
pugiditio,  qus  iterum  ad  ceriameo  redit;  noe  victoria 
bebet  dici,  postqnam  ilerum  constat  posiso  eouiigi. 
Qttod  tanieit  coinma  seqoens  versus  exponit. 

Vers.  3.  Smpra  doreum  meum  fabricaijermHl  pacca' 
taret;  proiongaverunt  iniqMialem  $mam.  Coosoetodo 
D  cst  nequissima  perfidorum,  ol  qiiaiido  aliqoid  ou^ 
vorso  populo  publice  ueqocunt  impooere,  occulie 
nltantor  singolis  alii{U.i  suadere ;  ut  vel  paucits  doci- 
pianl,  qiii  [m$t.  A.,  B.^  F.,  quia]  Ccdesiara  Def 
milla  potoeroni  perversitale  subvenere.  Fakricatmm 
foro  tmpra  dortmm  suom  a  peecaioribmt  osse  lesTaiar, 
<|ui  dolos  facere  a  tali  parlo  festinant;  ot  qni  o  facie 
oideri  possont,  a  tergo  mioimo  4kM  seniiantar. 
Rtnc  oapervenios  inimlconim  graviier  forfludaior, 
com  derfttm  oiiontur  sobito  incorsaooe  torbape.  Et 
utpatioutie  aomrabur  ooteodat ,  ipsttin  eerloowois 
goous  exsoqoitur;  qoi^d  ooonunqMaoa  et  a  soperiori- 
bos  pltis  lioaetor.  St  oi  liorom  ipsas  aobropiiooes 
■MmmoUnoas  non  poUrea«  proloogiios  dicit  ios^ 


937 


EXrOSlTIO  IN  PSALTtRIDM.  PSAL.  CXXIX. 


nr,s 


dias,  quis  nssiliic  ho<tcs  fi  l:>i  armniis  fieiisibus  iii-  A  loruin  quippc  at  libus  ucutruin  rrni;i  aliquid  puiuii 


gcrch.ifil. 

Yers.  4.  Dcminui  juilus  concidet  cervice&  peccatO' 
Tum,  Cum  sit  Dominus  patiens,  et  jnagiianimis,  et 
•iisiiiiens  peccatores,  de  iliis  derinqiieniibus  mavult 
intelligi»  qiii  ipsius  misericordia  ad  saiisfaclionem 
defiiderant  redire  salulareni.  Cervkes  auiem  pro  su- 
perbia  positas  Sciiptuta  leslatur,  direns  :  Cerno 
quod  populus  hic  durcs  cervicis  sit  (Exod,  xxxii,  9). 
Et  beatus  Siephanus  in  passione  sua  Jud^us  argiieiis, 
dicit :  Dura  cervice^  et  incircumcisis  cordibus  et  auri- 
bus^  vos  semper  Spiritui  sancto  restitittiSj  sicut  et  p*»* 
tres  vestri  {Act,  \ii,  5i).  Isiis  crgo  haec  vicissitudo 
redditur,  ut  cervices  quas  coutra  Dominum  lctlialiter 
cxtulcrunt,  jugo  ipsius  suavi  salutari  liumiliiate  sub- 


invi^nin. 

Vcrs.  8.  lit  ncn  dixeruntqui  preeteribant :  B"nedictio 
Domini  super  vos :  benediximns  vobi$  in  nomine  Do^ 
mini,  Consuctudo  intcr  Ilebraros  eral  ut  si  agcntcs 
viam,  laborantcs  iii  aliquo  agroruin  opere  repcris- 
sciit,  gralia  iiuliiha  bcnrdictMetii;  sieut  in  'Iibn> 
Rutb  legitur  :  Dixiltjue  Docz  jnveni  qui  mtuori!i.!i 
praierat  :  Dominus  vobiscum.  Qui  responderunt  et : 
Bcncdicat  tibi  Domhius  {Buih.  ii,  4,  5).  he  qiio  riiu 
niagnificus  hic  a  coutrari:»  scnsiis  asbuinptus  est : 
quouiam  scelcratis  inanitrr  operanttbus  hrnedietio 
nulla  pra*statur.  Pra^tereuntes  auteni  siguificat  sau- 
ctos  viros,  qni  miinili  isiius  confusa  et  pcrlurbAia 
temiientes,  ad  saicnli  iliius  pac.lica  et  quieta  festi- 


danuir.  U>.od  »a;,.e  de  pergecaloribui  faclum  esse  B  "»"':  "'  '«»«"  yr«  «i«  videan  ur,  qua  Ik.n.ini 


incmiiiiinus ,  ui  ficrent  prapdicatores  sanclissimse 
reiiKionis,  qui  prins  idola  nefandissimis  persuasiuni- 
bus  [mi.  G.  et  ed,,  persecutioiiibus]  vindicabant. 

Vers.  5.  Confundantur  et  revereantur  omnes  qui 
oderuHt  Ston.  Venit  ad  positionem  secundam,  ubi 
ii$que  ad  finem  psalini  per  figurain  parabolen,  qui- 
buidam  comparalionibus  advcrsariis  obstinaiis  pras- 
dirlt  case  vcnturum;  quod  eis  in  Domini  conslat 
evenire  posse  jii<)icio.  Confundentur  ^  cum  perOdiam 
»1  am  viderint  in  ilia  vcrilate  damnari.  Reverebuntur 
judicantem,  qiiem  hic  temnenduin  esse  putaveruiit. 
I|«i  cnini  oderunt  Ston,  id  cst  Ccclesiam,  qui  incar- 


amore  coiitemnunl.  Nain  si  islos  praiereuntes  veiis 
tibi  aucioritate  divina  firmari,  audi  Moysen  :  Trans- 
ibo  et  videbo  visionem  hanc  {Exod,  iii,  o).  Ei  in  alio 
psalmo  superius  dlctuin  cst :  \idi  impmm  supercxaU 
tatum  et  elevatum  sicut  cedros  Libani :  et  tranmi,  ct 
ecce  non  erat  (Psal,  xxxvi,  55),  Vides  boc  viTbuiu 
ssepe  sanctis  niculibus  aitriliutum.  Sed  ne  ipga  bene- 
dictio  pularciur  huinaiiis  viribus  applicuiida,  scqui- 
lur,  benediximus  vobis  in  nomine  Domini.  Ipsa  cst 
cnim  lirma  et  vera  lencdiclio,  qua;  sub  Domini  coip- 
memoratione  prsestatur,  a  qiio  venit  omne  quol 
cipedit. 

Conclusio  psalmi. 


liationero  Domini  insanis  mentibus  respuerunt. 

•   yen.e.Fiantsicutfenum(Bdiliciorum.quodpriuS'c      ^^P'^'^'""*  ''""^   psalmum   qiiasi    diiahus  alis 
•M«M.  ^i^iiniu^  m.o.^i*     Gn»o„,  ^AXR.x..  ^«c^..«  ;..  ^  evcdum,  dpcimuiii  coiisrcndiss»!  fastigium.  Dexiera 

quippe  ala   ipsius  est,  post    perscculioni  s   muliasi 
Ecclesiae  supcrbunini  denuntiaia  conversio.  Sjnislra, 


fftiim  evellatur  arescit,  Sofent  iBdificia  deserta  iii 
caiuminibus  suis  caduca  fena  produccre,  qiix  anle 
teinpus  collectionis  arcfacta  dispereiint :  quia  iiulla 
Irmissima  radice  viguerunt.  Ilis  peccalores  obslinati 
aptissima  socielate  junguntur  :  quoniain  ct  hlc  fre- 
queiiier  dispercont,  aniequam  de  hac  Ince  lollantur; 
mscuntur  enim  in  cacuminibus  superblae,  ubi  nulla 
tAlidita;e  consistunt.  Nam  si  in  convalle  laciyinarum 
germinarenl,  fructus  siios  usque  ad  maturitaiem 
(Domino  juvanie)  pcrducercni. 

Vers.  7.  De  quo  non  implmt  manum  suam  qui 
wutit ,  et  sinum  svum  qui  manipulos  coUigit.  \n 
fenl  specie  perseverat;  ct  sicut  siiperiiis  in  alio 
p«almo  de  bcatorum  fructibus  dicit :  Venientes  autem 


odientium  Sion  oplata  confusio.  Qurd  propheta  noii 
maledicendi  stiidio  loquitur,  sed  futur»  veriiaiis 
iiistinciu  :  qiioniam  licet  ei  pro  iniiuicis  mMris  pra*- 
cipiatur  orandum,  dc  obstinaiis  tainen  ac  pcrituris, 
quod  veritas  babebat ,  exposuit;  nec  tamen  sine 
fructu  magnx  pieiatis  hn^c  dicta  sunt.  Mnlti  eniiii 
4ie  praedicta  poena  se  corrigunt,  quando  obbtinatis 
talia  imuiiiiere  cognoscunt. 

PSALMUS  CXXIX. 
Caitftct(i)i  graduum. 

Nisi  consueiudo  Ecciesiaesolliciia  mente  recolaiur. 


ttnientin  exsultatione,  portantes  manipulos  suos  {Psal.  ^  polest  quacsiio  iionnulla  suboriri,  cur  in  gradu  un- 


ctxv,  6),  ita  nunc  dc  peccatoribus  proniintiat,  nec 
manu,  nec  sinu  aliqnid  ei  cis  a  messoribus,  id  csl 
&D  ang<*lis,  qiii  ad  judicium  Domini  populos  congre- 
gabnnt,  esse  portandum  :  quoniam  illa  messis  spiri- 
tkialis  fuit  qnae  fructuin  intulit,  ista  vero  carnalis  c^t, 
quae  nulla  triticei  muneris  fecunditate  laptalur;  ut 
nec  nnam  manum  rcpleat,  ncc  sinum  oneiarc  prx- 
valeat.  Talis  esl  ista  mos>is  qu.e  in  dominico  agro 
■on  seritur,  sed  iu  pectoribns  su^icrboriim  quasi  iii 
eulmiiiibus  caducis  enascitur.  Nain  quo$  fnictus 
aflerre  potuit  quas  priusqnam  evctierctur  exaruit?  N\c 
niod  vacat  (|u  >d  tnaiium  posuit  el  sinnm  :  manm  |>er- 
liiiot  ad  opT.itioncm ,  sinus  ad  conscieiiiiain;  iu  lua- 
PATnoL.  LXX. 


deciino  collocaius  propheta ,  se  paeniteniix  saiisfa* 
ctione  proslernat.  In  lali  enira  culroine  constiiutus, 
ct  cvcciiis  ad  gloriaiu  sempiternam,  trepidationem 
adhuc  haiicre  potuit,  non  ruiiiam.  Similis  cnim  ratio 
in  centesimo  vig<'siino  septimo  psalmo  reddila  csi, 
cum  tiiiicrem  Domini  pcr  omnes  gradus  in  hoc 
mundo  »aiiclis  diximus  convenire  pcrsonis.  Dicii 
eliam  Ixclesia  in  ccntesimo  vigesimo  ociavo  :  Sa^pe 
expugnaveruut  mc  a  jureutute  mea;  et  paulo  po^i, 
Supia  dorsum  meum  fabrlcaverunt  peccatores,  muitas- 
que  calainitaics  asceudens  populiis  istc  dinumeral, 
quas  adhuc  susliaebat  in  mundo.  Ita  el  hic  quidquid 
in  excelsum  propheticus  animus  tendit ,  ampllus  se 

30 


i;r»0  M.  AUKKLH  CASSIODORI  910 

pia  liumiliUlo  prosiornit    u(  adliuc  mouie  ciirTaius  A      Verg.  2.  Fiant  aurea  tiuv  hitfnJentci  in  orai  onern 


B&cenderel,  44*7  ^^  priesum^lioiiem  ile  meriiis  non 
liaheret.  Conscius  eniin  coiidiiioiiis  humause  adhuc 
se  bumilius  qnam  pridein  suhdidcrat,  Inclinavit,  quia 
ncmo  potest  clfugero  peccaluin,  qui  iii  fragiii  proba- 
Mir  rorpore  coiisiiiutiis.  Quando  cnim  non  aut  cogi- 
tatione  deliiiquiraus,  aut  verbtM  um  superfliiitate  pec- 
camus,  aut  improvida  actione  detabimur?  Una  est 
t:rgo  seturitas  in  hoc  sseculo  viveitti ,  jugiter  piis 
precibus  iiicliikari;  ut  qui  a  culpa  esse  non  possu- 
mus  liberi ,  per  rounera  pietalis  mereamar  ab- 
soivi. 

Diviiio  pialmi, 
Videns  propht^ta  pius  menle  quain  corpore,  ne 
magnis  delicturum   flueiibus  obruereiiir ,    exordio 


iervi  tni,  lUilchcrrima  supplicatione  placalum  sihi 
Jiidicem  ret^dit ,  ut  petitionibos  snis  clefiieiinVsimus 
pfscsiaretur  auditus.  Sed  cum  siteculorum  in  eudere^ 
liic  onri^iis  datuin  est;  scilicet  qma  virtus  ejus  et 
i4iiurG  potentia  singularis  nec  auribus  aitdii ,  nec 
pedibus  ambulat,  nec  ocutis  videi,  iiec  ore  gusTat, 
Dce  narihus  odoratur,  seJ  incomprehensibili  virtuie 
opcraltir  ista  qux  dicta  sout.  Nam  etim  sil  Deiis  »pi- 
rtius,  sicut  de  ipso  legitur  :  Spirilu$  eit  Deui  {Joan. 
IV,  !ii),  a'ienius,  omnipotens,  peueirans  et  continens 
emnia  quae  ab  ipso  creaia  sunt,  ubique  plenus  ,  nbi- 
qiie  totu^,  de  se  et  per  se  coruscus;  ex  nostra  lamen 
consoetudine  virtus  qiia  videt  oculi  dicunlur,  virtiis 
qoa  aiidit  aores  appelUintur,  virtus  qua  perticit  na* 


facio  clamat  ad  Dominum,  ut  de  profundo  peccaio-  B  ^kks  vocaniur,  ei  bis  similia  quae  per  allegoriam  di- 


rum  liberetur,  l>enevolentiam  boni  Judicis  quaerens 
4te  calamilatibus  indicaiis  :  quoniam  nullus  potest 
esse  salvus,  nisiqui  diviiia  clementia  fueritahsolutus. 
bequilor  comi^endtosa  cohclusio  ,  narraiionem  et 
cselera  praeiermittens  :  qnoniam  si  opporiune  adhi- 
beantor  ,  exornant ;  si  incongrue  intromittanlur , 
liorrescont.  Seculus  est  ergo  honos  magisicr  utile 
devotomque  compendium ;  citoad  gratulalionis  gau- 
dia  venit ,  ut  agnojicercnt  poenitentes  quanta  graiia 
suscipiunittr,  quibiis  tam  velox  medicina  praestatur. 

Expotitio  p$almi, 
Vers.    I.    De  profwidii  clamavi  ad  /e,    Domine  ^ 
Domine,  exaudi  oratlonem   [mss.   A.,   B.,  et  ed., 
vocem\  meam,  rrofunduDi  esl  quasi  porro  fundum. 


vinis  operationibus  appiicantur.  Cum  enini  dcit, 
serd  tui^  mit«ericordia  boni  Judicis  commdvetor  [rd., 
cointnoneturj :  ne  patiatur  abjiccre,  quem  fe  cogne- 
scil  fldelilcr  iuvocare. 

Vers.  "b.Siiniquitatei  obiervaver  i,  Donine.  Domiuef 
qnis  bUitinebit?  Ecce  jaui  profundus  ille  detectiw  est, 
unde  cbmabat  ad  DoiQinum*  laiquitatem  eiiihi  vult 
intelligi  otnne  poccalum  qiiod  potest  aliqua  pravitaie 
coinmilti.  liiiquuiu  est  euiin  quod  justuiii  noa  est. 
Et  quis  a  tali  complexione  redlatur  excepius,  uisi 
solus  ilie  qui  jugiier  potuit  implere  justitiam?  Nam  et 
sancti  viri  cum  devota  se  conversaiione  iraciare  vi- 
deantur,  tainen  culpas  ex  loto  declinare  non  po&ftoiilt 
quondo  et  otiosus  sermo  reatus  est,  et  in  crasiiiiBin 


coju^  ima  omnino  dcmersa  sunt.  Ilinc  ad  Dominum  G  cogitare  peecatum  est,  somnis  eludi,  incongroa  eu* 


propheta  r.lamavit,  ut  facilius  potuisset  audirt.  De 
isto  profundo  gloriosas  fudit  iacrymas  Petrus ;  de 
islo  Publicanus  pectora  culpanda  tuodebat,  qui  sic  in 
altum  venerat  peccalorum  ,  ot  nec  ocolos  levarei  ad 
coelum  :  de  isto  deniquc  loco  Jonas  tacitiis  vocife- 
rabator  ad  Dominum ,  qui  in  ventre  ceii  posilus , 
infernum  vivus  intraverat.  Cetus  eniin  prophelae  ora- 
loriuin  fnit,  naufrago  porius,  inier  undaa  domus, 
fclix  in  desperatione  subsidium.  Non  enim  gluuiu^ 
cst  in  escam ,  sed  in  requiem  possidendam ;  et  roiro 
novitatis  exemplo  venler  ille  ferious  reddidit  pabti- 
him  illxsum,  non  soliia  injuria  decoctionis  absump- 
lum;  sicot  in  libro  suo  ipsc  teslatur,  dicens  :  Kt 
preecepit  Dormnui  piici  magno  ut  deglutiret  Jonam  :  et 


bito  cogiiationc  compleri ,  et  captera  biijoscemodi, 
Videns  ergo  propheta  nullum  esse  qui  Don  aut  cogi- 
taiionibus  ^uperfluis  excedat,  aiit  vacoo  sernoued^ 
linquat,  aut  inanibus  actibus  occupelur,  terriius  cla- 
mat  ad  Dominum ,  jusiitiae  ipsios  noo  sofQcere  geniif 
homanum ,  nisi  misericordie  su»  praestel  aiixiiiiiin. 
Quii  iuitinebit ?  qMisi  pondus  immensom*  quasi  mo- 
lem  intolerabilem ,  quasi  flammam  consomptibilem. 
Meriio  eiiim  justiiiam  Doinini  sihi  importabileoi  di- 
cebat,  qui  acluum  suorum  consideratione  ejus  judicia 
formidabat.  Qux  flgura  Grxce  dicitur  diaporesis, 
Laiine  dubiiatio,  cum  hahemus  ambiguum,  si  possil 
inveniri  qnod  quxritur. 
Vers.  4.  Quia  apud  te  propitiatio  eit,  ei  propier  legem 


eratJonoi  invetitrepitcii  iribuidiebui  et  trlbui  nocti'l)  tuam  iustinui  /e,  Domine,  Tcnilus  auiem  juslita 


but^  etc.  (Jonani,  1)  :  ohi  orationes  quoque  suas 
propiielica  veritate  narravit.  0  pcenitentia  nimis  et 
absolute  gloriosa,  bumiliatio  qux  nescii  cadere, 
luctus  qui  corda  lastificat ,  lacrym»  qux  animam 
rigant.  Profundui  denique  iste  nescit  ineros,  qui 
transmiitit  ad  coelos.  Quapropter  virtoiem  sanctae 
orationis  intende  :  quia  lanio  se  credit  celerius  au- 
diendum,  quanturo  de  imis  penetralibus  clamahat  ad 
Dominum.  Denique  sic  sequitur,  Domiue,  eiaudi  ora- 
lionem  meam,  Ipsi  sunt  enim  Altissimo  viciniores,  qui 
sanrtae  humilitaiissovisccribusabdidenint.  Sic  cum 
de  profundo  orarei,  ad  Aliisstmi  Redcmptorii  celeri- 
ter  dona  pervetiiU 


Domini,  per  quam  poeaas  iiulli  fasest  evaderc,  ad 
paironam  misericordiam  coDvoIavit.  Non  esi  euim  in 
iiosiris  aciibus  ut  mereamur  ahsolvi,  seJ  ipsius^ro- 
pltiationis  est,  utconfltentem  reum  liberare  dignetur. 
Scd  81  nomen  isiud  diligentius  perscruteiis,  pfopuith 
tio  fuit  quundo  pereunti  mundo  Deus  Fiiii  sui  incar- 
nitione  subvenit;  ut  humanum  genus  absolveret, 
iliiod  eratpeccatisnecienlibus  obligalum.  Sequitur,  et 
propter  leyem  <if am,  i^atinui  te^  Domine,  Propitiaiioni 
\e\  vidctur  csse  contraria,  qu:a  lex  peccatoui  detegii, 
reiim  designat,  lotuuiquc  sibi  hominem  reddit  ob- 
noxiuin,  siciit  Aposiolns  dicil  :  Peecatum  etuiem  non 
cognovif  nisi  per  legem;  nam  concupiiceniiam  neide' 


941  EXPOSITK)  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXXX.  94^ 

tor.,  ni$i  lex  dkcvet  :  Ncn  concvpi$cH  {Kom.  vii»  7).  A  mus,  quia  Bic  sibi  copulali  sunt ,  nt  mutua  conjune- 
Sed  illaro  legem  bic  debemns  advertere,  id  estevau- 


gelicam  jussionem,  qu«e  dicil :  Inwcmn  onera  vtsira 
p&riau,  ei  sic  adimplekitis  legem  Ckristi  (Galai.  vi,  2). 
ll:ec  est  ergo  lex  ,  quam  se  prophela  commemoral 
iifsiifier^,  per  quam  se  jure  credebat  esse  salvandum. 
N;«iD  et  ipsum  quod  dicit,  susiinui,  indieat  chariia- 
lem  ,  quae  totum  448  sustinet,  toium  patitor,  et 
apem  auam  desideranterexspectat;  kec  salutariter 
Mflammat  corda  fidelium»  baec  perfectosefficit  utique 
Cbristianoa* 

Yrrs.  5.  Sustinuit  anima  mea  in  verbum  tuum;  spC' 
ramt  anima  mea  in  Domino,  Repetitio  ista  superioris 
•ensu»  explanatio  est;  ut  in  anieriore  versu  legcm 


tione  declarentur. 

Yers.  8.  Et  ipse  redimet  Israel  ex  omnibus  imqid» 
talibus  ejus»  ilie  quem  superius  dixerat  miserifordem 
atque  copiosum,  hic  jam  quid  Ai  facturus  ostenditnr. 
Bedimet  ilaque  Israel  sanguine  pretioso  :  sangnis 
qui  purificat  non  crueolat ,  qui  non  mactilat  sed 
emnndat;  ^icut  ioannes  apostolus  dicit :  Sanguis  Jesu 
Chrisii  mundat  nos  ab  omni  delicto  (i  Joan.  f,  7).  Sed 
cumdicitur,  ipst  redimei,  nnllam  possibiliiatem  in 
liomine  ul  CTadere  potuisset,  ostendil.  Ips»  sunt 
j«i^ict/a/#s  quas  superius  nolebat  iniendi  :  quoniam 
si  illfle  fuissent  respect» ,  redimi  uullatenus  isle  po- 
tuisset.  Sive  (ul  quidam  dicere  volnerunt)  redemptio 
Israel  tempus  illud  signiAcatur  quando  in  flne  saeculi. 


Novi  Tesiamenti  dictam  fuisse  cognosccres,  quando      gjj^  conspecio,  Judaeorum  creditura  est  multitudo; 


et  ipsum  Verbum^  id  est  Dei  Filium  hic  positum 
evidenter  cognoscertis.  Sustinuit  ergo  Verbum,  quia 
incamationem  Domini  credebat  esse  Tenturara.  Nemo 
entm  $ustinet,  nisi  qui  promissum  cupit  accipere.  Et 
iie  boc  ver^Mm  iransilorium  aliquem  putares  esse 
•ermonem,  addidit,  speravit  anima  mea  in  Domino. 
Verbum  enim  Dei ,  omnipolens  est  Filius,  de  quo 
•eriptum  est  :  In  prineipio  erat  Verbum ,  et  Verbum 
erat  apud  Deum ,  et  Deus  erat  Verbum.  Uoc  erat  in 
prindpio  apud  Deum  {Joan.  i,  i,  *i);  (]UO<i  ultimis  tem- 
poribut  de  Maria  Virgine  incarnationem  sumcns , 
propter  inieritum  generis  bumani  auferendum,  nasci 
dignatiim  est. 

Vers.  6.  A  cu$todia  matutina  usque  ad  noctem  speret 
isroit  in  Domino,. 

Vera.  7.  Quia  apud  Dominum  misericordiay  et  ea* 
fiasa  apud  eum  redemptio.  Explicilis  sub  omni  deeore 
principiis,  ad  cooclusionem  paalmi  laiiissimus  venii. 
Nam  secorus  de  suis  delictis  reddiuis ,  jam  populis 
praedicat,  ut  per  universam  vitam  io  Dumino  Cbrislo 
debeaot  sperare,  quia  Eccleai^a  suae  molesti&simas 
paasionea  in  aeterna  potest  gaudia  commutare*  Ciuto- 
dia  matutina  est  mauifesiatio  illa  Domini  Salvatoris» 
quaadosepulcrum  custodieotibus  Judaeis  resumpti  cor* 
porbveritaie  surrexii.  Noctem  vero  significat  bujiis 
s»cali  lermioum ,  ut  usque  ad  mundi  flnem  in  spe 
Domini  debeat  universalis  Ecclesia  perdurare.  SeJ 
diuB   boc  hraeli  generaliter  dicitur,   unusquisqne 


aicut  et  Malacbiaa  propbeta  commemorat ,  dicens  : 
Et  eg^  mittam  vobis  Eliam  prophetamf  ttntequam 
vaniatdies  Domini  magnus  ei  prctctarus  {Matae,  iv,  5). 
Sed  quid  istis  proderit  ciim  alter  evaserit,  qiiando 
gravius  lorquebitur  qoi  solus  reus  correciis  posteria 
invenitur?*  MuUo  meliiis  ai  praecederent  flde,  qoi 
praelati  sunt  tempere. 

Conclusio  psatmi, 

De  profundo  qnidem  psalmus  iste  fecit  initiun « 
sed  ad  altitudincm  magnam  velnt  sol  provectus 
ascendit ;  ut  agnoscamus  quam  utilitatem  habeat 
poenitentia  ,  qu£  in  tali  culmine  cognoscitur  colio- 
<  aU,  Ei  ideo  consideremus  qiiam  noxia  ail  superbia, 
cui  non  desinit  frequens  obviare  medicina.  Violcoto 
C  morbo  non  unum  medicamen  apponitur,  sed  contra 
eum  multiplici  curiositate  tractatur.  Nam  et  illa 
arbor  saepiua  securibus  caeditur,  quae  per  auraa 
tenues  magna  libertate  iuxuriat.  Uoc  enim  maium 
siiperbiae  sexta  pcenitentiae  bipenne  percussiui  est « 
et  nuiantia  ramorum  membra  tremuerunt,  aed  in 
subsequenti  septima  sic  conciditur,  ut  in  terram  pro- 
tinus  elisa  frangatur.  Redeo  afl  illos  qui  poeDitentiara 
agere  in  vitae  suae  nne  fastidiuni.  Ecce  nusquam  Io;(is 
esse  prohibitum  quod  a  perditis  bominibus  d  citur 
iiegligcndum;  imo  semper  commonemur  ut  nunquam 
ab  ea,  desidia  faciente,  cessemus.  Horreamua  ergo 
superbiam  qux  angelum  de  gratia  supernae  auavitaiis 
ejecit;  amf^mus  bumilitatem  quae  ad  coelos  Qdeles 
extulit;  velociter  conrueamiir  quod  male  fecimus,  iio 


fidelisaimus  de  fine  proprio  commocetitr.  Et  consi* 

dera  quia  dixit  :  A  custodia,  ut  ab  adventu  Domini  D  possimus  incurrcre  quod  meremur. 

•}us  iDaoifestato  nomine  amplius  debeat  obediri. 

Sequitar,  Quia  apud  Dominum  miuricordiUf  et  co- 

ftioaa  apud  eum  redemptio,  Reddiia  est  cuiisa  mirabi- 

lis  qoare  israei  debnisset  sperare  bi  Domino  :  quia 

in  ejos  manu  mi$ericordia  cst,  qiiae  potcst  r x  perverso 

JusUim  facere,  ex  irol>eciilo  immorkilem ,  ex  cameo 

^Bgelis  hlmilem.  Hoc  enim  ille  de  iiobis  conaiievit 

«Meiklerev  ad  quod  humana  natura  pcr  se  non  p<>- 

test  perrenire.  Addidit  etiam,  copio$a  redemptio ,  ut 

pretloana  iile  sanguis  lant^  fuerit  nbertate  ditissimus, 

t|iieienus  loiius  mundi  peccata  redimeret;  ct  velut 

flttodam  diluvio  saluiari  orhem  terrarum  a  suis  sordl* 

1hi«  expiare!.  Veraus  autem  duos  ideo  iii  uno  posui- 


PSALMUS  CXXX. 

CaiHiciim  graduum, 

Sollicili  Sf nsus  agiicol;e  dum  ciirvis  aralris  cam- 
porui»  pinguiuin  densa  prosciderit ,  cultisque  arvis 
semina  fecunda  cominiserlt ,  arboreiim  culmen  aola- 
toriis  caiitibus  lu^tns  ascendit,  exinde  jumentis  aiiis 
frondea  pabula  ramorumdesecationibus  subministrat; 
ut  quae  labor  assiduae  semlnationis  addixerat,  copiosa 
comesfionc  reflciat.  Sic  propheia,  poeniientix  labori- 
bus  peractis,  sprituaiium  graduum  ascensione  suIh 
vectus,  suavia  caiiticorum  nobis  alimenta  transmlt- 
tit.  Toius  eniin  hic  psalinusde  roaniuciudine  atquehu- 


9;r> 


M.  AUIUXn  LASSiODOUf 


^ii 


iiiilitaio  ranlatur;  coquu  fii,  ul  quos  labor  pr.i^missne  A      Vers.  A.  Sicut  ahlactntus  $uper  matrem  inam,  ita 


coiircssionis  arnixcrnl,  glnriosx  devoitonis  ilulccdo 
reficiat.  Suscipiamus  itaque  Iransmissum  cibum  ,  et 
tanli  muncris  dona  guslemus  :  aique  utinam  boves 
simus  qui  agrum  Doiuini  noslri  sulcis  reguiarilius 
exaremus!  Mcmedlo  aut"m  quoii  to>us  hic  psalmus 
(ul  diximus)  ad  superhiam  perlinet  dcstruend:im  ,  et 
liii:iiilil;item  modis  oninbus  aedificaiid  im ,  s.cnt  et 
Dominus  in  Evangelio  dicit  :  Omnis  qui  se  exallat  hu" 
miliabitur^  et  qui  $e  humiliat  exaltabiiur(Luc,  xiv,  ii). 
Qua;  scntentia  rerum  summns  uirasqnecomiilecliiur. 
In  superUia  eiiim  449  desiguat  diaboinm,  in  humi- 
lilale  vero  Dominum  Chrisium.  ila  sub  breviiate 
dic:orum  ,  ct  quid  desiderarc  debeafit  homines,  et 
quid  eos  refugere  compelai,  eviilenicr  iusinuat. 

Dinitio  psalmi» 

Piimo  ordine  prophcta  exeroplo  siio  humil  ta:em 
et  mun^uetudinem  doceiis  popnlum  ulique  Christia- 
iium ,  poDiiam  sibi  graviksimam  ponit ,  si  mandata 
Domiiii  non  cum  summa  humilitale  susceporit.  Se- 
euiido  conversus ,  hortalur  Israel  ul  jugiicr  sperel 
in  Domino ;  quatenus  tali  spe  roborata,  cunctas  adver- 
siiaies  sxculi  tolerare  praivaleai. 

Elxpositio  phaiiui, 

Vers.  1 .  Domini\  non  est  exaltatum  cor  menm ;  ncque 
etaii  sunt  oculi  mei. 

Yers.  2.  Neque  ambutavi  in  magnis ,  neque  in  mira-' 
bilibus  super  me.  Taliter  hic  hypotlteticus  syrogismus 
cnasciiur.  Si  non  est  cxaltatum  cor  meum ,  neque 
«lati  sunt  oculi  mei,  a  superbia  scilicet  reddor  alie- 


retribues  in  aiiimam  meam,  Nimis  compeiettter  edjc 
tnm  est,  Si  non  humiiiter  sentiebam  ^  quia  sammum 
sapicntix  genus  est  non  per  elationem  sihi  aliqnid 
porsuadere,  scd  devoio  animo  sentire  quod  expedit 
Monel  ergo  Scripturns  divinns  siinplici  ac  p:iro  corde 
se  fuisse  mi^ditutum ,  noii  ut  Ariani,  Manichsei,  Do- 
nati^tx  fecerunt,  ei  cicleri  qui  a  vera  religione  divisi 
sunl.  llli  eniin  si  liumHiter  seutire  voluissent ,  suam 
non  eligereiitdcfendere  pravitatem;  sed  ad  dociores 
verissimos  et  saiiciissimos  venientes,  fidei  rect:f  in- 
tciligeniiam  percipere  meruissent.  Isteergo  se  dicit 
humiiiter  sensisse,  qiiemadmodum  mouet  Apostolus  : 
iVo/i  altum  sapfre,  sed  tme  [Rom.  xi,  20);  et  nlihi  in 
psalino  :  Non  liabitabit  in  medio  doinus  mem  facicns 
B  supcrbiam  (Psai,  c,  7);  iierumqiie  conlra  hoc  viiiiiro 
orans,  Doiiiini  deposcitauxiliuin,  dir.ens  :  Non  veniat 
mihi  pes  saperbice  (Psal.  xxxv,  l^).  Sequitur,  sed 
exaltavi  animam  meam,  Uic  negat  exaitatam  animam 
suani,  id  est  in  superbi:»  culiueii  CNeciam,  uhi  asceu- 
dcre  ruinosum  est,  promovere  periculum.  Na.u  sancti 
viri  exallant  animas  suas,  quando  eas  conteiidunl  ad 
divinas  pra:dicationes  crigere.  Quemadinoduin  enim 
aut  de  sancta  Trinitate  possumus  aliquid  inielligere, 
aul  salubriier  de  bcata  incarnatione  sentire,  nisi  cum 
magna  humilitate  animam  nostram  levemus  ad  Do- 
minumt  Nam  licere  animam  ad  superna  se  tendere, 
testis  est  alius  psalmus  ubi  dictum  est  :  Ad  te  ietari 
animam  meam  (Psal,  xxiv,  1).  In  illis  enim  rebus 
aniniam  levari  fus  est,  unde  vivat,  unde  floreat,  unde 


nus;  atlamen  iion  est  cxaltatum  cor  mcum,  neque  C  coelesti  paiie  pasculur.  In  istis  autem  cxqiiisilionibns 

elati  suntoculi  mei :  a  superbia  igitur  reddoralienus. 

Nunc  reliqu  I  perscruieinur.  Psaliuus  hic  humiliialeni 

quidem  pnirdicat,  temperanliam  docet ,   patientiam 

moiiet.  Sed  cum  propheta  negat  vitiosa ,  conGtetur 

omnino  laudanda.  Qux  (Igiira  dicitur  anastrophe , 

quando  re^puendo  conlrariam  partem ,  illa  vutt  in- 

telligi  qu;e  mouita  divina  jusserunt.  Dicit  enim  non 

esse  exaltatum  cor  suum,  quod  faclum  est  a  Pharaone, 

qiiando  prxsumens  in  numerositate  gentis  suac,  lle- 

braBos  devotissiinos  per  M  lyscu  totiefs  prohibiius, 

crudeliier  arfligehat.  Sequitur,  neque  elaii  sunt  oculi 

mei.  Elati  sunl  oculi  divilis  illius  qui   in   Evangcio 

legitur  (Luc,  xii,    18)  horrea  siia  parva  oogimsse 

desiruej^e,  ei  ad  copiam   congregamlani  in^eniia  fa- 


pravis  et  infelici  doctrina  turgentibus  exaltari  non 
deret  animam ,  uhi  mortem  reperit,  inferiium  stibit , 
et  aeterna  infe  iciiale  damnatur.  Adjccit  decoram 
nimis  et  subtilissimam  comparaiionem «  ut  iia  se 
Dominuin  desiderasse  dicat ,  Sicut  ablactatus  super 
matrem  suam.  Consuetudo  estenim  parvuli,  qiioiies 
ad  alios  cibos  a^taie  crescente  pracparaiur,  lac  idi  qno 
solebai  vesci  a  pia  matre  denegari,  quatenus  ad  soli- 
diores  cibos  transent :  ne  ejus  subsiantia  in  leneritii- 
dincquadam  relicla  mollescat.  Sod  lunc  qua  puriiat", 
qiio  desiderio,  qua  gralia  niatrem  quxrtt,  ut  aninio 
ipbiiis  ad  lamciita  permoto  ejus  pene  doleatur  amis- 
s  o.  IIoc  desideriuiii,  hoc  votnra  prOi>heta  sibi  coro- 
parans,  ostendit  quanta  spes ,  qnania  simplictlas. 


bricare  voluisse.  AdJidit,  neque  ainbutaviin  magnis.  D  qunntiis  debcal  esse  ardor  in  Domino.  Abiartati  i-wm 

dicuninr  qiii  suut  a  lacte  pmhibi  i.  Et  nierlo  lalis 
f.icia  esi  cnnipnratio  :  qiiia  sicut  infantes  ubera  roa- 
t*  rna  suguut ,  ita  fldeles  parvu!i  Scriptune  divin.-c 
siiii;)liciiute  nuirii:ntur,  douec  prrpparentnr  ad  soli' 
ditui  cibuin,  dicente  Apostolo  :  Non  potui  lcqui  vobit 
qiiasi   spiriiuaiibui ,  sed   quasi  carnalibns ;   tanquam 
paivuiis  in  Christo  iac  vobis  potum  dedi^  non  eicam 
(I  Cor.  III,  1,i).  Nec  varat  quod  addidit,  snper  wa- 
trem  swim^  duiii  ailhiic  toneri  suni,  et  supra  iibera 
inalerna  porianlur.  Ipsis  enim  gravi«ir  est  contUPtaKa 
subtracii  cibi,  qui  \ed.<,  qiiia]  !>e  csc  *<  ali  s  iie^ciunt 
coiisfduri.  Ad  Jid>l ,  ita  retribues  in   ammam  meam. 
Morc  diciiim  edlliJinanitatis.  Ipsi  eui:n  nubis  poni- 


Ambularit  in  magnis  Pifattis,  qiii  dixit  Domino  Salva- 
tori  :  Nescis  qnia  potestatem  habeo  dimittendi  t.* ,  et 
poteBtatein  habeo  crucifigendi  le  (Joan.  xix  ,  iO).  Ad 
postieiiiuin  subjunxii  ai  cumiiluin,  neque  in  niiiabi' 
libiis  snper  nie,  Anibulavit  Siinoti  M.tgus  in  mirabilibus 
fuper se, quaiido Spirit.m  sanclum  ab  apostolis  Chrisli 
peciii.ia  crcdidii  csse  rediiiieiidiiin ,  ul  preiio  merca- 
ntur  quod  ejus  iiicrila  non  habebaiit.  Sic  duin  talia 
•  i'gai ,  illa  dantur  iulelligi  qu;c  Douiiuo  juvanle 
facieiiai,  Deniquc  ita  scntionduin  scqueiis  veisui 
otteiidit. 

Vffs.  5.  Si  nun  humUiler  sentitilam;  led  cxaltavi 
aiiimam  meain. 


9J5 


EXPOSmO  IN  PSALTEUIIM.  PSAL.  CXXXI. 


949 


mus  paMiam ,  quando  de  aliqua  causa  jusle  [e</.,  A  palienliam,  quoniam  iu  nuacunquc  pcrsona  ibla  vero 


jiiSia]  conridiiiius»  siculeiin  sepiimo  psalmodictom 
esl  :  Domine  Deus  meuSf  n  fed  hlud^  si  est  iniquitas 
in  manibus  meis  ,  si  reddidi  retribuentibus  mt/ii  mala , 
deeidam  merito  ab  inimieismeis  inanis(Psal.  vii,  4,  5). 
Sed  iiic  ordo  nobis  verborum  faciendus  esl,  ui  versus 
hujtts  decarminata  coiilexlio  ipsa  se  niagis  exponere 
videalur.  Si  non  humiliter  sentiebam  ,  sicut  ablactatus 
super  matrem  suam^  sed  exaltavi  animam  meam,  Se- 
qutlur  conipensativa  conditio,  ita  retribues  in  animam 
meam,  Ita  duni  dicilur,  illud  signiHcaiur,  ut  si  ego 
le  praesunipsi  contemnere,  lu  nie  merilo  videarisaih- 
jicere.  Sive  sic  forsitan  accipi  debet,  ut  psalmus  isie 
conira  ilios  videatup  esse  protatus  qiii  iii  aliquibus 
tribulalionib.is  aique  adversitatibus  constituti ,  im- 


tua  sunt  prasmia.  Non  enim  hnc  passim  bumana 
voluntate  siimiiur ,  sed  misericordias  lu£  largitate 
praestatur.  Quae  ideo  maxime  inter  viriutes  eximias 
hoiioiala  coirsurgit,  quoniam  eain  digiiatio  tu»  ma« 
jeslatis  assiinipsit.  Denique  consideremus  quantum 
boiiorata  sit  buniiliias,  quae  sufierbiaecontraria,  in 
diiodecimo  gradu  noscitur  collocata;  iita  eiiira  de« 
mergit  in  lartarum,  bxc  perducit  ad  coelum. 

PSALMUS  CXXXI. 

Canticum  graduum, 

Cum  propbetam  omnia  cantica  graduum  ad>  pro- 
vectuin  spei  celsioris  evexerint,  istiid  tamen  eum 
omnimodis  elevavit,  quia  incarnationis  dominicae 


.    ,      _^-                     ,  ,.  ^  sacranienta  describit.  Dignum  eiiim  fuerat  ut  post 

patienter  450  agunt,  el  noliinl  remedia  sustinere  B  i     j        •  .  . 

!i;«:..«    rTi^y.  k!«^  ;!««..-  .i:«:.  i :i:-  ^.  ii.i«i:«        duodenariuui  aposioiorum  numerum,  tanqtiam  caput 

omiiiuin  ip^^e  tertius  decimos  adveniret,  quem  non 
arbiiror  person»  prophcticae  posse  congrnere ,  qui.i 
gloria  tanti  psalmi  nisi  Dominn  Chri<to  rationabiIi'er 
alteri  non  potest  applicari.  Nec  eniin  ille  huniilis, 
qui  h^iCtenus  clamaverat  de  profundis  ,  subiio  se  in 
laiitani  laudem  pptuisset  erigere,  ut  humanuni  modum 
viderelur  excedere.  Quapropter  David  ille  desidera- 
bilis,  ille  inanu  fortis  hic  a  nobis.intellig^endus  est, 
iii  qiio  et  huinilitas  assumptae  IncarnatioDis  convenit, 
et  omnipoteotia  Deilatis  exceliit. 

Ditisio  psalmi, 

Cum  frequenter  propheta  in  psalmis  de  incarna- 
lione  Domiui  fuerit  locutus,  in  hoc  maxime  gradu 


divina.  Coiuru  liaic  iiaqiie  dicit  humilis  et  lidelis, 
quia  diflercbaiur  audiri,  cor  sunin  in  conteinptuin 
ninime  prosiliisse ;  ncqiie  suos  elalos  oculusd.cit, 
quia  ma\iine  parvuli  lioc  faci^mt,  qui  pariues  suos 
contemnere  furiosa  volunlate  praesuinunt.  Nam  et 
ipsa  coinparatio  posiia  iii  malo  poiest  accipi  :  quo- 
niam  ablaciatusinfans  super  matreiu  exaltat  animam 
snani  ,  quando  maniillas  ejiis  manibus  lacerarc 
praesumil,  ct  vagiiibus  aiqiie  netibus  agit,  ut  cjus  in- 
dignatio  possit  agnosci.  Deinde sequitur  poenalis  ila 
conditio,  ut  si  fecit  ea  quae  su|>erius  diKit,  a  Domino 
projiciatur.  qucmadmodum  ablaciatus  iiifans  maiernis 
ubetibiiS  probatur  excliitii.  Nam  ut  bunc  psalmum  ad 
virmtcm  palientiae  atque  buiiiilit:ais  (ot  dictiim  est) 


intelligamus  esse  prolatum,  snbjecit,  Speret  hraA  in  C  ^anl"»"  myslerium  evidenier  ediclt;  ul  merilo  valuis- 

set  ad  gloriam  perfectionis  ascendere,  qui  humani 
i;eneri8  saluiem  non  desinit  indicare.  Prima  igiiur 
oarralione  Domini  Christi  verba  refert,  quibus  Patri 
suo  cognoscitur  promisisse  requiem  se  nullateniis 
sumere,  nisi  verae  religioois  afTectom  humanis  pec- 
loribus  infudisset.  Secunda  narratione  dicil  esse  co- 
gnitnm ,  quod  veraciter  fuerat  a  Domino  Salvatore 
polliciium,  preces  suas  adjiciens,  ul  ciio  adventum 
saluiarem  praebeat,  qui  adhuc  venturi  temporis  dila- 
tione  pendebal.  Terlia  parte  promissionem  quas  illi 
a  Patre  fada  fuerat,  perbibet  esse  complendam  ,  ut 
fructiis  uteii  virgiiiails  thronum  ^edeal  dominaiionis 
xternum ,  qualenus  Ecclcsiam  ejus  benedicat ,  pau- 
p<'res  pascal,  sacordoles  glorificet,  el  potestatcm 
p  fjus  pcrducat ,  inimicos  iiiduat  confusione ,  super 
cuni  flore.tl  saiictificatio  aeteroa  justitiae.  Quapropter 
huiic  pi>almuin  intenlis  aiiimi&  audiamus,  esl  cnim  el 
scii^ibus  proiundus,  et  verboruui  ipsoium  significa- 
tio.>e  copiosus. 

Expositio  psalmi, 

Yers.  i.  Memento^  Domine ,  David  et  omnis  mun- 
sueiudims  ejus,  Usus  esl  prophelae  frequenier  p^r 
humanascoiihuetudine!*  Doiniiio  supplicare.  Memento 
enim  illi  diciiur,  qui  niliil  aiiqndndo  potuil  oblivisci. 
Non  enim  ul  ad  memoriam  redeal  Divinitng  coin- 
nioiictur,  anle  qiiam  onine  pracsens  esi  praeieritum  el 
fiiluruin.  David  autem  significatur  Dominus  Christiis, 
qiii  per  carnis  somcn  dc  crraiur.T  i^u  v  descendil  oii- 


DomittOf  ex  hoc  nunc  et  usque  iii  saculum  :  ne  praeccps 
dei|>eraiio  nosira  ablaciatis  inrantibus  ineriio  coni- 
parala  videaiur. 

Vers.  5.  Speret  Israel  in  Domino^  ex  hoc  nunc  et 
u$;ueiti  sceculum,  Postqiiam  humiliiatem  et  mansue- 
ludiiiem  seqiiendam  compeienier  edocuit,  lanquam 
boous  magister  secunda  parle  conversus ,  unum* 
qu*'mque  lidelium  iiionel  ut  confidentiam  suam  po- 
iiat  semper  in  Domino,  et  in  ea  cuiiciis  saeculis  per- 
severei.  In  boc  eniin  mundo  licet  sperare,  illic  autem 
desiderala  praemia  conlueri.  Nam  s(Bculum  inlerduin 
uianduin  isiHin  signiflcai ,  interdiim  regnum  illud 
Dnmini  quod  crediinus  esse  venturum.  Dicit  enim, 
es  hoc  fnin  *  ei  usque  in  soeculum ,  id  est  a  pra^senti 
lcnpore  usque  ad  aeteriiilatem  fuiurain;  cuin  unum 
at*culam  eril,  ct  vicissitudo  temporum  in  uniiaiem 
porpe.luaiit  feliciier  imrouiaiur.  Sic  texluin  psalnfi 
coinpendioso  fine  conclusil ,  iil  saiiclae  humilit:iti 
convenirel  et  ipsn  brevitas  dictioni.**. 

CoHctvsio  psalmi. 

Mirabilis  est  nimis  humiliuis,  quxculmine  com* 
meodalur  excelso.  Nam  si  aliquis  eremita  cellulaQ 
sitv  vacan^  Uilia  d;ceret ,  ni  igna  tameii  patieniiae 
laude  fulgerel.  IIoc  purpuraius ,  lioc  propheiaruin 
dicebal  eximios,  ut  tanto  studiosius  refugeret  super- 
liiam  ,  quanto  ainplius  honorum  clariiate  radiabat. 
Seil  <|uid  a  iiobis  exigitur,  si  ab  illo  talia  pendeban- 
loi?  Prxsla,  D.miinc,  liuinilitalem  regis,  profihctx 


947 


M.  AlJUeLll  CASSiODOIU 


918 


gine.  Sic  eDim  avoruai  pfoavonimqae  nomitm  subsc-  A  demtbus  apoetoliB  ascendil,  quam  se  acfe  ingreesti- 


qaenii  aelale  ponimus^  uteum  ni»{  trnm  suoruai  filium 
fuisse  declaremus.  Nam  Jesuw  Ciirisiuni  Dwid  dici, 
teslis  esi  Jeremias  cum  ail  :  Et  Baiid  regem  4S1 
iptorum  Mu$cinibo  Ulis  {Jer.  xxx,  9);  et  iJcrum,  Sutei* 
Ubp  iHii  David  regem  Orientem  juttum  {Jer,  xxiii,  5), 
eic.  kem  Ezediid ,  Et  exeitabo  wper  eos  patiorem 
tmum  a/ltim,  et  jmcet  eos  servus  meut  David ,  et  erit 
fis  pastor^  et  ego  ero  illis  m  Deum^  ei  David  princept 
in  medio  eorum  (Ezeek.  xxxiv,  23).  IJnde  conslat  non 
esse  dicium  de  David  filio  Jesse,  quando  isii  proptie- 
tae  longo  lempore  post  ipsum  fuisse  declaraniur,  et 
proplietia  ipsorom  dicere  cognoscitur  de  futtiro. 
Deinde  poiuit  dicere  :  Memento  mei ;  sed  nt  alierum 
SigDiftcaret,  dixil  :  Memento^  Domine^  Dm^ltf.  Qua- 


rum  esse  non  periubet,  quam  Domiuo  Patri  reperial 
religiosorom  pectoniio  locum.  Ideo  enim  addidat, 
domus  meas^  ut  ccelestem  siguificarei  habiiatiMiefln ; 
sicut  allo  loco  dicit :  Cetlum  miki  tedtt  esf ,  terru  «»- 
tem  tcabellum  pedum  meorum  {Itai.  LXf  i,  I).  SequK* 
tiir,  si  atcendero  in  lectum  ttratut  mei.  Moro  Buo  res 
ccelestes  per  bumanas  consuetudines  dignosciiur  in* 
dicarc.  Lecius  enim  noster  stratus  quieieiD  ii<»bii 
conrert  et  finem  labonim  :  unde  ledus  ipsius,  kl  est 
requieSi  consummalio  intetligeoda  est  beatiseinMe 
passionis.  Nam  et  ipsum  quod  dixil,  it  asesMdero^ 
sigiiificat  ascensionem,  quando  ascendit  in  coelos  et 
«edit  ad  dexteram  Patris.  Tunc  enim  juralionis  id 
est  promissionis  ipsius  voia  completa  sunt ;  qtto«l  <?l 


propler  confidenler  debci  accipi ,  qnod  tatilis  testi-  g  \p%^  in  passione  sua  dixii  cum  aceto  potaios  esset : 


moniis  Cognoscitur  approbari.  NaiO  quod  sequitar, 
et  ommt  mantuetudinit  ejus ,  imniensse  patientiae 
\irtus  osieaditur,  de  quo  Isaias  dicil :  Sicui  ovis  ad 
oceisionem  ductus  e^l,  et  sicut  agnus  coram  tondenPe 
M,  it:;  non  aperuit  os  suum  (Ua.  liii  ,  7).  tloc  certe 
qnomodo  poter^l  de  se  propbeti  dicere,  cuni  se  me- 
miiiissei  Uriam  Iletlixum  propier  oxorcm  ejus 
crudditer  occidisse  (//  Reg.  xii,  9)?  Unde  et  poeni- 
tentiae  ipsius  gloriosum  exstai  exemplum. 

Vcrs,  2.  Sicut  juravil  DominOy  votum  vovit  Deo  Ja- 
cobm  Juravitf  de  Clirlslo  Domino  diciliir,  cujus  sacra- 
meutum  est  firma  promissio.  Nam  et  ipsa  verbi  ety- 
motogia  (sicui  jam  drctum  est)  sigttificat  jure  oravit, 
M  est  Teraciter  firmeque  promisit ;  tunc  scilicet  quan- 


Consummmtum  est ;  et  inclinato  cttpite  emisii  spiritum 
(Joan.  XIX,  30). 

Vere.  i.  Si  dederc  somnum  oculis  meis^  aut  fM/fir^ 
bris  meis  dormitationemj  aut  requiem  tempmibut  mj. 
Quamvis  nec  iUa  soperiora  qutt  diximwt,  ad  naturam 
deiiails  ejus  applicari  posse  videant«r,  hoc  taim^n 
omnimodis  discrepare  cogDO<iCitur,  oi  ilU  poteniui 
Divinitaiis  aut  cculit  suis  lomitKiifc,  aut  pctpebriM  dor- 
mitationem  deditte  videatur.  Sed  baec  omnia  rationa- 
biliter  humanitati  ejus  convenire  nosainiHr.  Dicit 
eniin :  Si  dedero  tomnum  ocutit  meit.  Somnma  iste 
inieliigei)dus  e4  fequies  moriis  :  de  q«o  et  in  alio 
psalmo  jam  dictuin  est :  Ego  dormiw  et  soporatns 
tum ;  et  surrexit  quoniam  Domlnut  tuscepU  me  {Ptai. 


do  Petro  camaliter  sapienti  ipse  Dominus  ait :  Re-  Q  iii,  0),  eic.  Sequitur,  aut  palpebrit  meit  dormitaiiomm. 


eonde  gladium  luum  ki  locum  tuum,  Caiieent  quem 
dedit  mihi  Pater,  non  bibam  illum  {Joan.  xvni,  11)  ? 
Ci  itenim  ne  a  soo  proposito  vlderetur  excedefe,  alio 
leeo  Petro  dixii :  Yade  retro  me,  Satona^  wcandulum 
wihi  tt  {Mmk.  XVI,  ft3).  Sed  ne  nilnorem  putes  quem 
{arasse  cognoscft,  audi  de  Ipso  Patre  :  Jtcravii  De- 
minut,  et  non  peenkebii  eum  {Psai.  cix,  i).Cl,  Jurant 
Dominut  ad  Abr.iham  (Deut.  xxx,  tO).  Ct  Ik)C  fpsom 
<le  Paire  dicii  inferius :  Juravit  Dominut  Daeid  i«- 
fitatam.  Nam  ei  tUud  qnod  aii,  JuraTit  Doatmici, 
oitendii  alteram,  iion  suain  iiiielltgi  debcre  perso- 
iiam.  Votum  iiaquo  Filii  fuit,  nt  proprim  Incnrnatio- 
ttis  adTeAio  neconciliarei  Patrigenus  humaiium,  quod 
peccaiis  facieiitibBs  reddcbatur  infensum.  Quod  ta- 


Consueiudo  somoi  polenler  exprimitur.  Petlpebne 
enim  a  palpilando  diciae  suiii,  quse  nisi  iremuia  qua- 
dam  remissione  quicverini,  somniis  orulos  oon  po- 
test  iutroire,  Iiem  sequiiur,  aut  rtquiem  temporibut 
«Nets  ;  quoniam  revera  tempora  capiiis  nostri  re^iem 
bat)ere  non  possunt,  quando  oculi  crebris  motiban 
agitati,  vigilare  nosctmiur.  Prius  enin  posuii  mm- 
NKm,  ei  postea  qoemaJmodum  ipae  soifmai  implea- 
iur  exposuii.  Revera  tomnus,  quoniam  tridoaiia  taa- 
iwn  pausaiioBe  sasceptus  «^t,  qoi  OMllani  CMpori 
cormptionem  intulii,  sed  quietem* 

\er-.  5.  Donec  inveniam  locum  Donuno^  tethanu' 
eulum  Deo  Jacob.  Ventum  esi  ad  illam  promiaaioDem 
qoae  in  Miperioribos  dictis  suspensa  qa«rebauir.  Di- 


inen  votnm  non  esta  Paire  divisum,  omnia  eiiim  quae  D  cii  enim  votum  sunm  in  boc  fuisse  semper  inienCaiB, 


vult  Patery  T«lt  et  Filius,  vult  et  Sptritus  sancius  : 
qooniam  tma  n<tiira,  nna  pofesias,  nna  cognosdinr 
et  voluntas.  Quid  sii  tamen  istnd  voinra,  subter  ex- 
poniiur. 

Vers.  3.  Si  introiero  in  tabemaculum  domus  meee^ 
siascenderoinlectum  ilrafai[niS8.  A.,  B.,  strali\  mei. 
In  boc  versu  et  duobugal.i^  qui  sequuniur,  proplieia 
reftirenie  verba  inielligemla  sutit  Domini  (bristi a 
parie  bumaniialis  ejus.  Negat  enim  et  tabernaculum 
se  iiilroir^,  ei  stratum  luti  conscendcre,  doiiec  illa 
quse  Patri  promisit,  cognoscaiur  implere.  Tabema- 
culum  dicit»  nisi  failor,  coelesiem  babiiationem,  ubi 
poBt  retturreciionem  suam  cum  assunipia  carflc  vi- 


donec  C<«lesiae  firmitas  sanctx  praedicaiionia  •rdine 
fandarelur.  Locui  euim  Domini^  esi  iabenaacoluni 
pectoris  Christiani,  ei  atria  Ccdesi»  catholicm»  qiKe 
ilte  taiiquam  ccelum  aemper  inbabitat.  Itoe  immin 
sunt^  postquain  Dontiiii  adventu  constructa  viguenini. 
imreifla  ptane,  quando  ipse  nosqussivii,  ipaa  reperii, 
ipse  sua  pieiate  coiisiruxit ;  et  lol^erfuicvlKm  sibi  ex 
nobis  et  in  nobis  fecit,  quando  ipse  uos  eterns  viljs 
propria  mtseraiione  resiituii.  Ct  ilkid  mein«nt6i,  quia  ** 
sicut  siiperius  dixit  promiaisse  Chrisiirai  Deo  Jacob, 
ita  et  bic  ip<il  eum  votum  asserii  reddidisae,  qualenns 
impleta  veriias  juraiionis  ipaius  appareret.  Sed  ne 
perfidia  Judaeorum  baec  apposita,  qtiam  exposiutn- 


no 


EXPOSITIO  IN  PSALTEr\llJ.M.  PSAL.  CXXM. 


050 


miiltuetiir  (((iiae  Scriplur.is  diviuas  in  suam  perniciein  A  res  in  (ide  conslare  non  posse  alier  psalmus  ostendit. 


aliis  quibusdam  confictidnibus  a  viu  veritaiis  deriv^re 
prfTsumity  ui  integritaiem  rei  abscondere  videatur), 
audi.it  quid  sequitur,  el  confusa  taiidcm  aliquando 
resipiscal. 

Vers.  6.  Eece  audwimus  eam  in  Ephrata,  invcmmui 
eam  in  campis  silvce.  Post  Doiniiii  sacramentum,  post 
studiuro  ejus  quod  tota  veritate  complevit,  propheta 
vcnit  ad  iiarrationem  secundam,  inqua  ex  sna  perso- 
m  promissionem  452  Doinini  quam  m  Ephraiaau* 
dieraty  in  campis  silooi  se  asserit  invenisse,  Ephrata 
lingua  Latina  signin:-are  memoratur  speculum.  (lampi 
vero  silvm  indicant  corda  gentilium,  qux  cx  peccatis 
quasi  silveslribus  ac  dumoi^is,  iiiundanle  Domino, 
campestri  puriiate  patuerunl.  Campl  siquidem  a  ca- 


dicens  :  Ihi  ceciderunt  qui  opcrantur  iniquilatem  :  ex- 
pulsisunt^  nec  potuerunt  siare  {Psai,  xxxv,  15).  Qiind 
si  lioc  el  ad  bistoriam  pie  vciis  referre,  signiftcat 
forte  saiictam  erucem  ubi  corporaiiter  sletit,  qiiando 
lii  ea  confixus  appnruit :  in  qua  slciisse  recle  dicitur, 
ubi  corpus  ejus  infixum  fuisse  monsiratur.  Mertio 
ego  hunc  propheta  locum  dicit  adoranduin,  qui  nobis 
et  fidei  signum  praeslilit  et  saliitem. 

Vcrs.  HT  Eisurge^  Domine,  imequinn  fKnm,  tu  eS 
arca  nanciificanoms  tua,  Postquam  Domini  Clirislt 
promi<sioiie^  qiiae  superius  dicfec  sunt,  propheta  per- 
fccias  esse  cognovii :  ne  quidquam  debiuim  esse  coii- 
staret,  cxclainai  ad  Domiiiuin  :  Exsurge  in  reqniem 
tuam ;  ut  cveniuin  rerum  perfectne  veritatis  ordine 


pacitale  et  spatio  difTuso  dicti  sunt.  Facti  stiiit  eniui  B  dcclararel,  id  est,  nb  inferis  resurgeret  in  deitatis 


ex  hispidis  nitidi,  ex  agrestibus  mansueti,  ex  sterili- 
bus  fructuo^^i,  ex  cubilibiis  dxmonum  lcmpla  Domi- 
nantis.  Et  ideo  m  campis  sHvcBy  id  esl  in  gentihus 
dicit  esse  compertum.  quod  iii  imagine  propheii» 
Jud;eis  fuerat  repromissuin.  Nam  ei  ipsa  qiioque 
B<*tlilehem,  iibi  Dominus  natus  est,  appellata  est 
Ephrata^  sicut  Michxas  propheta  dicit :  Et  tu,  Betk- 
tehem,  domus  Ephrata^  nunquid  minima  es  in  Iribubus 
Juda ;  ex  te  enini  cxiet  princeps  qui  regat  populum 
meum  Israel  {Mich,  v,  2).  Et  in  Geiiesi  scriptum  e^t, 
Sepu'iim  esse  Rachel  juxta  Ephrata,  qucc  est  Beth- 
lehem  (Ven.  xxxv,  19).  Unde  evidentcr  apparet  au* 
ditum  fuisse  nasciturum  Dominnm  in  Belhleticm,  Sid 
propter  fideiii  gentium  in  campis  silice  fuisse  coin- 
ptTlnin. 

Vers.  7.  Introivimus  in  tubernacula  ejus^  adoravi- 
mus  in  lO(0  nbi  steterunt  pedes  ejus,  Cum  superius 
dixcrt  in  Ephrata  se  audiisse,  qii»;  in  canipis  silvae 
reperieal,  iiunc  ad  confirmauduiu  totius  devotionis 
T^ffectum,  introiisse  se  dicit  i/i  tabernacula  Doiiiini  ; 
nt  qiiod  in  spe  firmlssima  gerebat,  i.i  hoc  se  profite- 
retnr  inodis  omnibiis  introiisse.  Perscruianduro  pla  e 
quod  superius  dicit  Dominum  singulari  nuinero  ta- 
bernaculum  promisisse,  et  hic  propheta  cum  fidelihus 
Cbri^lianis  tabernacula  se  asseril  m<roir«.  Qiiam  Chri- 
stus  Dominus  catholicam  promisit  Eccles:ain,  pro- 
pli<*ta  uuinero  plurali  dixit  :  qiioniam  lunc  se  fide 
niiscuil  |>opulo  Christiaiio,  quaiido  jain  innumcrahilcs 
Ecclesi»  toto  orbe  promissx  sunt.  Sed  non  suflicil 


suxbcaiitudinem  sempitcrnam.  Et  videqiiod  addidil. 
tuam,  qtiam  tibi  tua  majestas  attribuit,  qux  regnat 
cum  Patrc  poleslate  sequali  el  gloria  sempiterna.  Et 
ne  putares  caputmembra  sua  posse  derelinqucre,  ad- 
jecit,  tu  et  arca  sanelificatioms  tuaSf  boa  est  Ecclcsla, 
qiiain  membra  lua  faciens,  sanctirtcare  ilignatus  e.-. 
Non  eiiira  dixil,  ^rcam  Noe,  non  arcani  lestamenli, 
quae  lamen  utraque  typMm  porlare  videbaiur  Eccle- 
sis;  sed  ip  am  spccialiler  dcsigoavic,  cuiii  addidil, 
sancti/icationis  tuce,  Dentque  vide  quid  seqiiihir. 

Vers.  9.  Sacerdotes  lui  induantur  justiiia  [inss.  A., 
B.,  jusluiam]^  et  sandi  tui  exsultcnt.  Adhuc  de  illis 
niembris  loquitur  quae  «o  Domino  recipi  deprecatur  iii 
rcquiem  sempiteriiain.  Sed  vide.imus  quid  signiricct, 
C  Sacerdotes  tui  induantur  justitia,  id  est,  lanqiiam  ar- 
mis  coelestibus  vest  antur;  sicut  Aposto^us  dicit :  /n- 
duti  loricam  justiti(e  et  charitatis^  ut  pohsitis  igntaja' 
cula  inimici  exstinguere  {Ephes.  vt,  i^,  i5,  IG);  sci- 
licet  ut  intrepide hiireticorum  jaculis  valeanl obviare. 
Sise  justitia  ipsum  significat  Dominum  Christiim,  sicnt 
Apostolus  dicit  :  Qui  facfus  est  sapientia  nobis  a  Dco 
etjustilia  (/  Cor.  i,  5J).  lp!*uin  ergo  dccd  sacerdotes 
induere^  et  scmper  corde  gestaie,  qni  lameB  sic  tn- 
duitur,  ut  intiis  esse  digneiur,  sicut  haptixatis  idein 
dicit  Aposiohis  :  Omnes  qui  in  Chrisio  baptizati  estis^ 
Christum  induistis  {CaL  iii,  27).  Seqiiilur,  et  sancts 
tui  exsultent,  Consequeiis  erat  ut  ptncii  exsultarent^ 
cum  ipsom  Christum  Dominum  induissent.  Nam  si 
muiidauuin  gaudium  est  VfStcm  sonierc  preiiosaniy 


euni  professum  fiiissc  intrasse  lantiiin  Ecc!e>ias,  nin  D  quid  de  illa  majestate  potest  obor  ri  b^titia;,  quae  el 


f  I  adorasse  se  dicerei,  ubi  Domini  Ghrisli  pedes  san- 
ciissiini  constiterunt.  Pedes  significant  evangelicas 
jussiones,  sirut  scriptuin  est  :  Qitam  spcciosi  pcdes 
erangflitantium  pacem  {Isai.  lu,7).  Ibi  eiiim  steteruni 
pedes  ejusy  ubi  fldei  verilas  approbatiir  esse  fiindata, 
fn  hoc  eiiiin  nobis  in  xiernum  stmduin  esi,  ubi  ple- 
niluJii  legis  el  propheiarum  Domiiius  Chrislus  insi- 
iiit.  Stare  enim  pleriimque  ad  consiantiani  referinr, 
•icul  in  Evangelio  scriptum  esl :  Qiii  habct  sponsan 
Bpotuui  est ;  amicus  autem  sponsi  siat^  et  andit  eum 
{Joan.  III,  29).  Stare  enim  pertincl  ad  bolidissimum 
mentcm,  unde  scriptum  est :  Qui  perseveraverit  usque 
{r  fin€m  hic  $ahui  crit  {Matth,  x,  22).  Nam  pcccaio- 


honorabilem  facit,  el  circumdat  modis  omnibuft  ad 
saliilem  ? 

Vers.  40.  Propter  David  servum  tuum,  non  avertui 
faciem  Christi  tui,  Recordaiis  prophela  qu;c  mala  Ju- 
dnicus  populus  fccerit  in  dcserlo,  vel  poslca  quanla 
Domino  iniquitate  peccaverit;  pra*videns  ('tiam  qunm 
ingesturus  erat  salul.irem  qnidein  mundo,  sed  ipsis 
iamfntahilein  passioneni,  iii  Dci  Palris  se  supplicatio 
ne  prosiernit  :  ne  faciem  Chtisti  sui,  id  esi  pncscn- 
liam  avertat  a  gente  iudaica,  quam  olim  pronii^erat 
per  i.rophetas ;  ul  qui  eral  rccuncilialurus  mundum, 
ofreiisam  quoque  abstcrgeret  Ilebrtf^orum  [ed,,  Ju- 
d;i  or:im]. 


dZi  M.  AURELII  GASSIOOORI  0^2 

Vcrs.  1 1.  Juravil  Dommu$  Duvid  veritttem,  et  non  A  ^itur  (Jer.  xxvi,  18).  Sed  |.er  lioc  Tocabulum  Jciu^- 


fTiistrabitur  eum :  De  {ruclm  ventris  tui  po:iam  iuper 
bedcm  luam,  Tosl  iliaiu  supplicalionem  quae  Domini 
adveiiiuui  breviur  quideni,  scd  inagiio  desiderio  po* 
siiilavit,  (eniam  narraiioncm  senno  proptieiali.s  in- 
gredilur,  ubi  ca  quae  Filio  prouiissa  fueranl  a  Pulrc, 
Ivius  enumerat.  Quid  enim  firmius  quidve  polesl 
<iici  conAtaulius,  qiiando  illejurat  per  quem  jiiratiir, 
iile  promitiil  qui  nou  poicsi  falli?  Sed  noo  isti  David 
(ilio  Jesse,  quia  dicere  pohiil :  Juravit  Dominus  ii.ilii, 
sirut  et  in  liujus  psalmi  primipiis  dixit.  Nam  cum 
•licil  :  Juravit  453  ^ominus  David,  alKTum  signifi- 
cavit ;  iliuui  scilicci  dc  quo  iu  alio  psalmo  jam  dictum 
<*st  :  Po$ui  adjutorium  snper  potentem,  et  exaltavi  ele- 
dnm  de  plebe  mea.  Inveni  David  servum  meum  :  in 


leiii  superna  declaraiur,  concors  in  populis,  unita 
virlule  cbaritatis,  purillcaia  pergratiam  remissionis, 
qux  diviiiitatc  ejus  atque  poteutia  xierua  speculatio- 
ue  perfruitur.  Illa  e  >im  majesiassumme  boua,  suin^ 
me  lieaia,  sumiue  potens,  quamvis  ubique  tt>ta  ait, 
bentoruiii  pcctora  possideiis,  liabitacula  sibi  facit, 
qiiu!  su.e  miscricordiae  virtute  praeelegcrit.  Ipsa  est 
eiiim  requies  Domini,  ipsuni  speciale  taberaaculum 
in  boiiiiiium  i  eli^iosissiuiis  pectoribus  iusidere,  et 
sic  uliique  essc,  ut  iu  Iiis  dicatur  iuunensus  et  in- 
c<iiupi cbeiisibilis  babitarc. 

Yers.  15.  Viduam  ejus  bene^iicens  benedicam^  paU' 
perts  ejns  saturubo  panibus.  Vidna  Cbrisli  dicitur  £c- 
c!e>ia  :  qiiia  oiiini  auxilio  dcsiiiula  mundauo,  solaiu 


[in  abesta  mss.  A.,  B.,  F:]oleo  sancto  meo  unxi  eum.  B  speiu  suam  poult  iu  Domiiio,  patiturque  qiiod  vidua 


Kt  p.iulo  post  :  Ipse  invocabit  me  :  Pater  meus  es  tu, 
Peus  meus  et  suseeptor  salutis  meos.  Et  ego  primogeni- 
tnm  ponam  ilium,  excelsum  pra  regibus  terrai  {PsaL 
ixxxviii,  20,  21,  27,28).  Iloc  est  quod  bic  posuil, 
non  frustrabilur  eum,  Frusirare  est  euim  iu  irriium 
promissa  deducere;  quod  bic  meriio  negal  posse  pro- 
Nciiire,  quoniam  deceplionis  locus  esse  non  poluit, 
iibi  promissio  veracissimi  declaraturauctorls.  Sequi- 
iiir,  De  fructu  ventris  tui  ponam  super  sedem  tuam. 
Fruclus  ventris  est  Domiui  Salvatoiis  doctrina  coe- 
lestis,  de  qua  populus  Gbristianus  noscitur  esse  ge- 
licralu^.  Freqiieiiter  enim  diximus  iustitutionc  lidcli, 
(^uasi  quodam  ^entre  generari  posse  credeiites.  Ilos 
lirpo  promittit  Pater  super  Domini  Cbrisli  esse  sedem 


iinprobilates  mulorum,  direpticnes  crudelissimas  iin- 
plorum;  et  tamiuam  maritali  auxilio  dcsiitula  sein- 
piT  iiiceret,  seuiper  atterilur,  scd  meniis  castissims 
fruitiir  indeinutala  consiantia.  Ad  cujiis  similitudinem 
viduaiu  l.-iu  lat  Aposiolus,  dicens  :  Quce  autemvidua 
es(,  ct  dtsolaia,  speret  in  Duminum  (1  Tim.  v,  5). 
Ilaec  quamvis  el  cruijugatas  et  virgiiies  coutinere  vi- 
deatur,  vidua  taiiicii  dcilur,  quia  pr:esidio  desiiluta 
sxculari«  spem  suam  iu  coelesli  Sponso  reposuit,  qui 
eaiu  fecit  de  fusca  pulcbram,  de  erronea  reciam,  de 
ciudeli  piam,  de  caduca  firmissimam.  Sive  (ut  qui- 
busdaiu  placel)  liJua  dicitur  Syiiagoga,  quc  nuiic 
Kcclcsia  esl :  quoni.iiu  desincule  lege,  sub  qua  volut 
qiiodam  uiarito  leiicbatiir  obiioxia,  veuieule   graiia 


pi.nenitoSy  quando  convcrsi  auctoris  sui  mandaiis,  C  Cbrislo  est  sine  dubio  copulata;  et  quasi  a  priori 


doceie  siinitia  coiiiprobaulur.  In  illius  enim  scde 
rccte  sedere  quis  dicitur,  cujus  et  praecepia  docere 
m  uisiratiir. 

Vers.  12.  Si  custodierint  /!/ti  tui  testamentum  meum^ 
et  lestimonia  mea  kwc  quce  doeebo  eos  :  et  /i/ii  eorum 
usque  in  swculum  sasculi  sedebunt  snper  sedem  tuam, 
Explanavit  quod  superius  dixil.  Nam  et  hic  de  apo- 
fct  )tis  loquitur  cxterisque  fidelibus,  qui  Cbrisii  /!/it 
dici  fidei  liitegritate  merueruut;  ipsis  enim  dicitur  : 
Sedebitis  super  duodecim  sedes^  judicantes  duodecim 
tribus  Israel  (Matth.  xix,  28).  Uis  crgo  sedes  Domini 
(labitur,  quiet  pariicipe^  ejus  regni  csse  meruerunl, 
sicut  in  Kvaiigelio  ijiSc  dicit  :  Paler^  volo  ut  ubi  sum 
«70,  et  ipsi  sint  mecum  (Joan^  xvu,  21).  El  ne  ambi- 


coudiiione  liberati,  Dupiias  coclestes  saWa  castitate 
promeruit.  Quam  comparalioneiu  et  Apostolus  fecil, 
diceus :  Aii  ignuratis^  fratres  (scicntibus  enimlegtm 
toquor),  quoniam  lex  dominnbitur  homini  in  quantuni 
temporis  vivii '/  Qua:  e:!im  sub  marito  eU  mulifr,  viw 
marito  vincta  est  lege  mariti  [ed.,  juncta  est  legi\  :  si 
autem  mortuus  fuerit  mariius,  evacuata  est  a  lege  ma» 
riti.  Ergovivente  marito  aduUera  vocabitur,  njungltur 
cum  alio  viro,  etc.  (Rom,  vii,  I,  2).  Intendanius  etiaiu 
quod  dicil,  benedicens  benedicam.  Quisemel  benedidi, 
iii  ea  taulum  se  testalur  benedictione  desinere ;  ^eii^- 
dicens  autem  bencdiclt,  qui  jugi  beneJi  tione  sancti- 
ficat,  modo  in  islam  parlem,  modo  iii  aliaui  gratian 
sutf!  donationis  indulgens.  Quod  arguinentum  didtur 


geres  quibus  esset  danduiu,   illis  scilicel  dicit  qiii  D  A  coiijugalis,  quoniam  iiouiinum  ipsorum  copulalio 


Jatamentum  Domini  et  testimonia,  omnemquc  dociri- 
nain  pura  devoiione  custodiunt,  Sed  ne  hoc  prsemiuiu 
putares  esse  fursiian  temporale,  dicit,  usque  in  s<R' 
culum  sasculi  sedebunt  super  sedem  tuam,  (^ujiis  sar- 
culi  non  erit  linis,  quia  omne  prapminm  ibi  incom- 
inutabili  seiernitate  perdurat. 

Vers.  13.  Quoniam  elegit  Dominus  Sion,  prmlegit 
cam  in  habitationem  nibi. 

Vers.  14.  Hac  requies  me '  in  sevcuium  sfecnli ;  h'c 

habitabo^  quoniam  prceelegi  eam.  Ilocsecundum  lilte- 

'  rani  nullateuus  vindicatur,  cuin  sciamus  Jerusalcm 

m 

vclusitam  evcrsioues  desoIa:ionesque  fi-equeiitissiiiie 
'pf.lubsae  :  dc  qua  scriplum  cst :  Sion  sicut  utjcr  ara- 


iiosciiur  esse  conjuucta;  qtiod  etiain  in  subsequenti 
versu  i;iciuui  esse  monstralur.  Sequitur,  pauperes  ejus 
saturabo  panibus.  Uevcra  pauperes  («bristi  coelesti  pane 
sagiiianlur,  quoniam  in  mundanis  copiis  seinper  esu- 
riunt ;  sicul  in  superiori  psalmo  dictum  est :  Divites 
etjuerunt  et  esurierunt ;  inquirentes  autem  Dominum 
nondeficient  omni  bono  (Psal,  xxxiii,  li).  Ipsi  sunt 
ergo  panperes  Cbristi,  qui  ierreu'>8  rebus  quidem  in- 
digent,  seU  ccelesti  copia  perfruuutur. 

Vers.  16.  Sncerdotcs  ejus  induam  ialutari  [cd.,sa« 
lutare],  et  sancti  ejus  exsultalione  exsuUabuiU,  Saeer-' 
dotcs  induuntur  ia/ii(art,quandu  Domiuum  Salvatorein 
Eutuuia  fidci  in^egriiate  rccipiunt»  et  iptiua  bouora- 


055  EXP05ITI0  IN  PSAI/rERIUM.  PSAL.  CXXXII.  951 

bili  mis^rieordia  vestiunttir;  siciit  de  baptiiaiis  Apo-  A  ipsum  autem  florebit  sanclificatio  mea.  Florebit  ad  ei* 


sloliis  dicil :  Omnes  qui  in  Christo  baptizati  estis^  Cliri- 
itum  induistis  [Gal.  iii,  27).  Unde  licel  proxiine 
dixerimus,  non  pigel  tamen  repeiere  qnod  nobis  po- 
test  diviiia  mysteria  declarare.  Tales  enim  oportet 
esse  doctores,  ul  priino  ipsi  irreprebensibiies  sint,  et 
sic  reliqiioruiu  instruant  corda  ridelium,  sicut  Domi- 
nus  in  Evaiigelio  dtcil :  Qui  autem  docuerit,  et  (ecerit 
iic,  magnus  vocabitur  in  regno  cmlorum  (Hatth,  v,  19). 
Nain  quod  dicit,  exsultatione  exsuUabunt,  perpeluam 
betitiam  vult  sigiiificare  sancloruin,  quaiido  eos  non 
Eoium  exsultare,  sed  loelifia  dicit  gaudere  perpalua. 
Pjtest  enim  quilibet  in  magna  animi  jucunditate  pro- 
silire,  et  ileriim  aliquando  desinere ;  exsultatione  au- 
lem  iUi  exsultant^  qui  nunquam  a  collatis  praemiis 
amovcntur. 

Vers.  17.  lUuc  producam  cornu  David :  paravi  /v- 
c§rnam  Chrisio  meo,  llluc  cum  dicittir,  illa  bealiludi- 
iiis.requies  significatur  de  qua  superius  Palerdixit: 
Hcec  requies  meainsaculumsitcuii.  Ipsa  enim  requies 
Patris  quxFilii,  ipsa  Filii  quje  Spirilus  sancti  :  quo- 
iii:im  sancia  Triniias,  (luae  est  unus  Deus,  nec  beatl- 
tiidine  scparatur,  nec  potestate,  454  ^^^  natura 
dividitur.  Seqiiitur,  producam  cornu  David,  E.l  hic 
Dcvid  intelligenilus  esi  (sicut  supra.diximus)  Domi- 
itus  Salvalor,  cujus  cornu,  id  esl  fortitudo  polestatis 
iii  il!a  judicaiionc  moostranda  esl,  ubi  ab  ipso  sanctis 
aiienia  prxiiiia  coiiceduntur.  Neque  ,eiiim  Iioc  de  se 
poterat  David  dicere,  qui  et  ip^e  inter  reliquos  bea- 
tos  non  daiurus  es.l  ingnus,  bcd  a  Doiniiio  accepturus 
est  pra'inium.  Ki  ut  Doininuin  Christiim  debMisses  C 
advertere,  sequiiur,  paravi  lucernam  Christo  meo^  id 
est  luuieu  prxdicationis  Baplislu}  Joannis,  qui  fuit 
revera  lucerna  Clirisli,  muiidanis  tenebris  coeleste 
liimen  ostendeiis ;  de  quo  ail  ipse  Doininus  :  lUeerat 
lucerna  ardens  ei  lucens  (Joon.  v,  55).  Lucerna  sine 
diibio  lucens,  qiia;  non  carnalibus  oculis,  sed  spiri- 
liialibus  appdr<  ret«  el  in  iQto  mundo  emilteret  de  Do- 
inini  sui  oleo  sagiiiata  copiosissimam  claritaiem. 

Vers.  18.  Inimicos  ejus  indnam  confuhione^  super 
ipsum  autem  florebit  sanctificatio  mea.  Inimicos  ejuSj 
haereticos  signiiicnt  et  paganos,  vei  quicunque  coutra 
ipsius  insliluta  vixerunt.  Ejus  auteui  quod  sequitor, 
Cbri4i  Domini  designat  adversario'.  El  sicut  saoer- 
doles  Dommi  saluUiri  gloria  induti  suni,  ita  inimici 


primendam  sanclitatem  gloriosce  incnrnaiionis  edici« 
tur,  quae  sic  floruit,  sicut  di'cit  Apostolus,  ut  ofim^ 
gemi  flectatur  ciBlesiium,  terresirium  et  infernorum  ;  H 
omnis  lingua  confiteatur  quia  Dominus  Jesus  ChrisiMM 
in  gloria  est  Dei  Patris  (Philip,  ii,  tO).  Quod  ad  coni'' 
parationem  diclum  coostat  agrorum ;  tunc  enim 
inagnum  viseniibus  decus  exsurgit,  quando  anioeo*' 
tales  camporum  floridis  coloribus  indiiuntur.  Verum 
taiita  laus  conlinui  floris  quomodo  polest  alteri  con- 
venire,  curo  prophela  efl^ugatusa  filio  legaiur  e8s«  de 
regno,  et  in  quibusdaro  more  humanitatis  gravissima 
crimiiia  commisisse  monstrelur?  Dominus  autem 
Christus  quidquid  egit,  quidquid  pertulit,  (loruit  in 
ipso  semper  palerna  sanctificatio  :  unde  illi  merito 
B  pra^sens  psalmus  aplatur,  qui  sine  aliqua  ofreusiooe 
fuisse  cognoscilur. 

Conclusio  psalmi, 

Audistis  quid  ascendens  iste  profecerit,  audislb 
qua  noBJucuiiditaiecompIeverii.  Nam  licet  ab  inilio 
cantica  graduum  universa  grandescant :  licel  ista  di- 
cere  celsiora,  qujc  de  Domini  adveniu  clarissimo  in- 
mine  lampaverunt.  Creatore  quippe  prophetaio,  ne- 
cesse  fuit  gradum  crescere,  per  qucm  augmenta 
sumere  constat.universa.  RestatiiobJs  in  sequenlibai 
gradatibus  psalmis  dileciio  proxidai  et  charitas  Dei; 
qu»  si  pura  mente  conscendimus,  tunc  ad  ejus  glo- 
riosissimuro  pervenieinus  aspecium. 

PSALMUS  CXXXII. 

Canticum  graduum: 

Post  illam  praecedemis  psalmi  sanctissimam  pr»- 
dicationem,  iii  deciuio  quario  gradu  jam  posilus  piQ' 
pheta  populis  beaUm  priedicat  uiiitatem;  ut  qui  se 
Cbristiana  religione  coiistringunt,  in  una  charitaiis 
convenientia  perseverent.  Quod  licet  ad  monachos 
quidam  aptandum  esse  judicaverini,  nos  tamen  dici- 
mus  et  ad  generalitaiis  concordiain  periinere :  quo- 
niam  hoc  non  taiitiim  monasleriis,  sed  univers» 
pronuiitiatur  Ecclesiae,  spirituali  tuba  in  unum  collS- 
gens  quidquid  est  Christi  militum  in  lolo  orbe  terra- 
rum.  Non  enim  reluctor  beatis  inonasteriis  dictum, 
sed  nec  generalitati  aestimo  subtrahtndum.  Digniis 
ergo  locusqui  collectionem  fidelis  populi  continerei, 
quam  constat  ante  factam  quam  incarnatio  Domlnl 


Ma.  conrusinnis  veUniine  vesli«nU.r,  qua.,do  illi  au-  •>  prelioso  sanguinede  gentibus  ac,,uUiis8el.  El  merl.o 

post  illam  ponitur,  per  quam  mundo  prxstnuin  fuis- 
se  declaralur. 


dient :  Vinte,  bfnedicti  Patrs  mei ;  istis  vero  dicc- 
iiir  :  Ite  in  ignem  cstemum  (Matth,  xxv,  5i,  4i).  I^t 
ui  a<;nusceres  hoc  et  P:tlrein  facere  quod  FiKus  op^- 
ratur,  bic  Patiein  dicit  inimicos  ejus  coufundeie, 
qiiod  Filium  consut  esse   faclurum.  Ipse  eiiim  in 


Continentia  psalmi. 

Ecce  aller  psaluius  qui  divisionein  cognoscilur  non 
habere.  Congruum  siquidem  fuit  ut  qui  de  unilate 


Kvangelio  dicit :  Pater  non  judicat  quemquam,  sed      ioquebatur,  divisionis  non  reciperet  seciioiiem  :  sim- 


omne  judicium  dedit  Filio  iJoan.  v,  i2).  Sed  Patris 
icstimoiiio  Filii  glorii  decenter  exponilur.  Nam  et 
alibi  de  uniiate  cooperalionis  dicilur  :  Pater  meus 
usque  modo  operatur,  el  ego  operor  (Ibidem,  17) ;  qtsod 
eii.im  de  Spiritu  sanclo  intelligi  debere  non  dubium 
est.  S.tpe  eiiiin  de  una  persona  dicitur,  quod  de  to- 
tius  Tr.iiiiat  s  potentia   sentialur.  Sc«]uilur,  super 


plcs  mancns  sine  aliqua  diversiiaie  caiisarum,  quot 
recte  ntomos  nuncupamus.  Non  enim  aut  pers«mam 
mutat.  aut  caiisam,  aut  loculionem  suam  convertit 
ad  aliud ;  ista  enim  tria  sunt,  qnae  divisionem  viden- 
tur  gcnerare  psalmorum.  Qui  atomi  ad  duo  illa  forte 
perlinenl  minuta,quae  inijlier  in  gazopliylacium  roiu 
tciis,  plcirssiuux  iniscricurdia)  probatur  ntunera  cou' 


955  M.  AUnELU 

miita  (ilMtih.  t\i,  2).  Sic  ei  nns,  si  viTiuiem  psri- 
morum  isioriim  piis  mentibus  haiiriamtis,  remissionem 
omnium  suscipirous  peccHonim.  Kle  enim  ad  laudes 
Dumini  invitai,  iste  lioiiaiar  ad  proxlmi  charitatem. 

ExposUio  jfialini, 

Vers.  1.  Ecce  quam  bonum  ei  qunm  ju€un4vm  ha- 
bitare  fraires  in  unuml  Ecce^  ostcndentis  est  polius 
quam  luquentis;  quod  solet  magna  mentis  inleinione 
protenia  manu  fieri,  qiiam  sermonibus  nptieari.  Bo- 
num  respicit  ad  charitatem,  quoniam  perrecti  viH 
Cfimmunilms  se  hortsmiur  excmplis,  et  atter  alierios 
virtutes  iniitando,  mutoae  dilectionis  se  inceiKlio 
comprehenduni.  Frcqoenier  enim  boiwm  fadmus,  et 
adversiiaie  aniitii  dissidemus.  Csienim  perfecti  vir- 
tus,ni  ipsum  bonom  debeai  tibi  plaeere  qw>d  feceris. 
Habitare^  id  esl  in  bono  proposito  permanere.  Ipra 
esi  enim  habitaiio  quiim  Doininus  qua^rit,  non  teda 
parietum  qux  consociant  corpora,  sed  quae  animas 
religiosa  societate  conjungit.  Tali  eiiim  dicto  prohi- 
het  circumeelliones,  qui  diversa  monasleria  volun- 
late  455  mutabili  pervagantur.  Dkendo  autem, 
fintret  in  nnum,  sigiii6cat  eoi  qui  fidti  aocieiate  sub 
«no  patre  suni  constituti,  quibus  est  (sicutifi  Aciibus 
nposioloriim  legitur)  cor  unum  ei  anima  una  (Acl, 
rv,  32).  Sed  et  illi  in  ono  habitant»  qui  eremi  soliln- 
ilines  pervaganttr;  qni  qnamvis  corpore  videantur 
esse  discreti,  fidei  tamen  concordia  aoii  probaniur 
'^se  divisi.  Quod  si  ad  litteram  iiiteiligas,  beiia  est  et 
ista  socieias,  qux  fratrum  coeiibuscongregatur,  sicut 
in  Aclibus  aposloloruin  legimus :  Et  distribuebatur 
ui^icuique  prout  opui  erat ;  nec  enim  dicebat  aliqws 
[ed.j  aliquid]  suum  proprium  inter  illot^  sed  erantiUis 
omnia  communia  {lbid,m^  xxxv,  32).  Sic  tamen  pars 
isla  laudabiiur,  »i  illa  animi  concordia  quam  superius 
dixiinus,  non  negetur.  Nam  ui  lianc  adun.itiuiiem 
non  inediocre  ali<iuod  bonum,  sed  intelligeres  esse 
miraliiie.  sub  mysticis  coniparalionibus  usque  ad  fi- 
nem,  laus  eam  digna  proscquiinr,  ut  res  preiiosissi- 
ma  cuin  i^ui  prneconii  graiia  jungereiur. 

Vers.  2.  Sicut  unguentum  in  capite^  quod  descendit 
in  barbam^  barbam  Aaron^  quod  descendit  in  oram  ve- 
stim:nti  ejtis,  Incipil  superioris  versiis  per  compara- 
tiones  subtilissiinas  facta  declaralio.  Priscis  cnim 
temporibus  alii  uiigebantur  in  reges,  alii  in  prophe- 
tas,  alii  in  pontificuin  reverentissimam  digiiiialem  ; 
qui  tainen  similitudinem  proiiuniiabant  Domini  Ghri- 
sli,  sicutet  alia  multa  qux  illis  temporib:is  fii;uraliier 
agebantur.  Veniens  aulem  invisibiliter  et  iucorporati- 
tor  unctus  est  Doiuiniis  Christus.  Casterum  corpora- 
liter  unciiis  fuisse  non  lcgitur  Rcx  omnipotens,  Pio- 
plieta  mirabilis,  Ponlifex  aeternus,  qui  se  immacula- 
tum  pro  peccatoribiis  oblulil  inimolandum.  De  isio 
autein  unguento  quadrage.simns  quartus  psalmus  di- 
cil :  Propierea  unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  Iwtitiat 
pras  consortibus  tuis  (P:aL  xliv,  8).  Quod  si  adhuc 
cvideniins  quaeras  quid  bii  isiud  oleum  Iseliiir,  aui 
iin^^irum  spiriiuale,  non  abs  re  est  iilud  advertere, 
quando  Spiritus  sancius  sccundnm  leclionem  evan- 
C^licam  in  culumbae  spcrie  dcscendens,  snpra  bnpti- 


CASSIOOOUI  956 

A  xatnm  Chrislnm  Dominum  mansit  (Jmi.  i,  52),  qui 
est  capot  corporis  Eccle-ls,  cnidfixum,  tertio  die 
soscitatum,  quod  ascendii  in  coe^os,  et  sedet  ad  dex- 
teram  Palris.  Seqoitur,  quod  de.eendit  iit  barham^id 
est  Spir!tos  sanctus,  qni  supra  apostolos  inaestima- 
bili  potentiae  snae  virtute  descendit  (Acf .  n»  i),  qiian- 
do  nationum  diversarum  linguts  sub  varietate  k>cuti 
sunl.  Bmrbam  siqnidem  benedicimns  apostolos,  quo- 
niain  haec  robostissim»  virilitatis  indiciimi  est,  et 
llxa  snb  suo  capite  perseverat.  Mnltis  enim  passlo- 
nihos  divino  munere  superatis,  aposloli  virog  ?e  con- 
stnntissimos  per  Dei  graiiam  probaverunl :  servanles 
et»&m  regulas  qnas  a  Dnmino  accepermit,  sob  siio  sa 
mansisse  cnpiie  monstraveront.  JSed  ne  haiic  karbam 
cnjuscunque  hominis  fortassis  adverteres,  addidit, 

B  Aaron^  qiii  Chrisii  i^peciem  pr.Tferens,  jam  ipswn  in 
sacerdoiio  suo  sub  quadam  imaginatione  gestabai. 
FTcquenterrnim  nomina  de  ipso  translatitia  dicimos, 
sicut  Salomoii,  David,  Samson  :  ita  et  hic  Aaron, 
Adjecit,  quod  deseendit  in  oram  vestimenii  tjU8.  Ora 
vestimenti  Domini  Salvatoris  signiflcatur  Ecdesia, 
qnia  usque  ad  exlremiiates  ejus  descendit  Spirims 
Bancius,  quandtt  baptizatos  iisque  in  fiDem  sseculi 
mlsericordiat  snx  dignationesanciificat.  Ipsa  estenim 
Ecclesia,  quae  et  per  lunicam  illam  designala  esi, 
qu£  dividi  non  poiuii  lempore  passronis.  De  hac  igi- 
tur  veste  Paires  nostri  spiritualiter  et  coptoea  dixe- 
runt.  Nam  Josephus  in  libro  tertio  Aniiquiutam  ti- 
tolo  ociavo,  magnarum  rerum  exinde  sacnmenti 
patefecit :  probans  quatuor  colores  earum,  id  est, 

C  byssum,  purpuram,  hyacinthum  et  coccmn,  elementa 
mnndi  rationabiliter  indicasse.  Hieronymus  eiiaflii  ad 
Fabiolam  scribens  (Epist.  118),  et  de  bae  qnoquere 
non  desiitit  esse  proficuns. 

Vers.  3.  Sieutrot  Hetmon^  qui  descendit  in  moniem 
Sion,  Venit  .ad  aliam  laudis  comparationem,  quae 
iterum  (sicut  solet)  s'gnificatione  nominum  ingeniia 
nohis  arcana  patefacit.  Ros  est  tenuis  ac  levis  pluvia, 
non  per  guttas  veniens,  sed  per  quasdam  mtnuiisM- 
mas  pnrtes  dnritiam  terrenas  ariditiKis  infundens. 
Per  hunc  cuncta  germinantia  coalescunl,  el  in  varies 
feliis  temperationis  munere  perducimtnr.  Hermon 
Hebrteum  nomeii  est  montis  nltra  Jordaneni  fiaviuro 
eonstiinti,  cujus  interpretatio  (sicut  a  Palribus  tradi- 
tum  est)  significat  anaibema.  Rot  ergo  montis  \tAm 

D  nuiriens  pcccatores,  qui  sub  anathematis  exsecra- 
tione  jsfenerunt,  descendit  in  montem  Ston,  quando  ad 
conversionis  remedium  Domino  largienie  pervene- 
rlnt.  Sion  enim  significat  Ecclesiam  catholicam,  qn« 
rccipit  genles,  quae  erant  snb  aTiaihematis  pericolo 
consttluiae.  Quaeras  forsilan  quare  dixerit,  qui  detcen- 
dit ,  diim  magis  diccre  potuisset,  ascendit :  quoniain 
ad  meliora  translatus  est.  Sed  usns  iste  Gomniiinis 
est  dicere  de  h  s  qui  nd  coguiiionem  aliquam  tarde 
\ed,,  tiahendo]  veniunt  :  Desceitdit  ad  veriuiiem, 
descendit  ad  jusiiiiam ;  otique  qnasi  de  culmine  illo 
snperhiae  pcrveniunt  ad  plamim  Ittcidamqaerationero. 
flnc  est  enim  rorem  de  fiermoK  nd  monten  Sioii 
desccmlerc,  gcntes  de  impietatis  sede  ad  beaiitiidiaift 


357 


EXrOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXXXIIL 


958 


amoeiii  li^mirt.   fht  eet  q  od  et  versus  pHnms  A  ieniffi  fidelee  ▼iros  |>eKec(a  o|ieraiio  eonse^pialur ;  el 

liic  knitentiir  suaviiatem^qttx  ih  itla  pairio  in  samtis 
creditor  meritibut  «sse  mansura.  DtfRum  est  eiitm 
«t  beiiediciio  ilJi  persolvaiar,  ad  qnem  sommo  siudio 
constat  ascensum.  Mnac  de  ipsius  maiidati  virtulo 
tractawlum  est»  ut  inieUecia  sentenlia  otilkaiom 
hoIhs  possii  aperire  discussa.  Prsoeptum  est  enUn^ 
DUife$  Dominum  Ikum  iuum  ex  Mo  ewrde  tuo^  et  tx 
iotu  «wfna  ftto»  el  f»  Ma  viriuu  iua^  £t  projnmnm 
luum  iicut  teip$um,  lu  his  enim  duobus  pre^ceptn 
tota  lex  poHdei^ti  prophela  {Matth.  xiii,  37,  59,  AO). 
Admiraoda  compleiio  in  uno  c;ipiu  d;core,  qw\d  in 
Scripturis  sanclis  possis  omnibus  invenire!  Nam  qui 
Deum  ex  tolo  corde,  ex  lota  anima,  ex  tota  virtute 
diligil,  locum  vitiis  non  rellntiuii.  Ubi  enim  ifilrei 


edixenil :  Ecce  ^uam  honum  et  afuam  ju^uwdmn 
tare  ftatrei  in  unum ! 

Vers.  i.  Dumiiam  Hlie  mandatH  Dvmiim  ^enedi^' 
eHonm  et  viutfn  utque  m  tmcutwn,  lilk^Jn  monie 
scilicet  Sion,  id  est  Gcclesije,  quae  fratrnm  adwnaito* 
ne  coosislit,  mandavii  ttnedietimemf  imc  est,  misit 
Domimim  Salvatorem,  qui  cred«niiiim  viia  esi  el 
beatiiudo  perpetna.  Vcrum  hoc  monlis  nomcn  s^pe 
diximos  coelestem  illam  Jemsalem  significare,  cojus 
et  hsBC  tei*rena  portat  imaglnem.  Ipsa  est  enim  quae 
iriiam  coniinei  sine  fine,  qoaB  gandium  sine  intermrs- 
sione;  ei  quod  omne  genos  fefidtaiis  excedii,  a  soo 
beneficro  regiiur  el  possidt^tor  auctore.  Dicendoenim 
t7/tc,  ubi  concordia  significata  esc  ostendiiur,  quia 


discordibos  benedictio  nolla  pra^stalur.  Vides  con*-  B  sielus,  cum  Deo  totus  occupatusest  animus?  Diabo*- 


gregatio  111:1  quibus  similitndiitibos,  et  qoan^a  admi- 
ratione  laodata  sit ;  ut  nutlos  dubitet  ingens  esse 
donum,  quaiido  ab  ipso  laiidatur  qui  daturus  esl 
praemium.  Gonsiderandom  esi  eiiam  qnemadmodnm 
UDo  sensQ,  una  complexione  psalmus  ibte  cuciirreHt 
[mu,^  coiicurrerit].  Quod  schema  dicitur  byrmos, 
quando  series  oraiionis  tenorem  suum  usque  ad  ulii- 
inum  servat :  ubi  nec  persona  alia,  nec  causa  muta- 
tur,  quam  jam  et  in  ccnlesimo  decimo  sexto  psalmo 
propier  indivisibiiem  lextum  posuisse  dignoscimur. 

^Sl6  Conclittio  psalmi, 

OsteinM  nobfs  est  unilatis  utiliias,  declaratum  quid 
firademus  prsstare  possit  afiFectus.  Diligamus  fratrem 


lus  enim  vacaniia  desiderat,  nudata  perquirii ;  §ed 
ubi  Deum  prsesentem  reperit,  sub  magna  confusioiie 
discedit.  Ita  si  Deum  toto  corde  diligimus,  cjusque 
nos  poteslaii  aflectuosa  devotione  coolradimus»  nec 
locum  culpis  dare  possumus,  et  iii  viis  semper  reciia- 
sirois  ambulamus.  Vascula  ipea  cum  aliquo  liquore 
plcna  suut,  Bupervenieiitiam  augmenta  bod  capiuiit: 
ita  nos  si  divina  charitas  lotos  repleat,  iioq  erii  qiio 
criinen  introeat.  Sequilur,  ei  proximum  iuum  Hcut 
ieipsum,  Proximum  diligimus  sicut  nosipsos,  cum 
nulll  mainm  facimus,  sed  omnes  simiU  ut  noswet- 
ipsos  afTectione  tracUmus.  Nullius  enim  acquiescit 
ingenium,  aut  pericnla  sibi  caiamitatis  opiare,  aut 


^     .  _  .       dolosis  insidiis  velle  concludi;  sed  ita  sibi  omfies 

lafMniam  nos;  amemus  Dominum  supra  nos,  ut  ista  ^  .....     .^ 

....  . .,,  A      .  w\     •  '  C  prospici  cupiunt,  ui  nullis  adversitatibus  aiipetaniur. 

dilectio  proiimorum  ad  illam  nos  perducat  Domini      u       . .      ,.  .     . 


perfeotisstmam  chariiatem.  Nam  quid  jucundius  esse 
potest  quam  hic  imitari  quod  in  iila  beata  patrio 
mimmo  nunere  consiat  aitribui  ?  Ferantur  bic  qui 
Uh  nimiB  amandi  sunt.  Hoc  monasteriis»  faoc  Eccle- 
fliis,  hoc  civitatibus>  hoc  villis,  lioc  eremis  esse  pr«- 
dicatom.  Nullus  enim  ab  ista  fraternitate  dividiiurt 
^i  afectum  sanctlB  reiigioiMS  habere  moastratur. 
Sed  nec  iUnd  indiscussum  relinquendiim  est,  quod 
hic  primocbaritas  pooiior  fratrum,  ei  posi  sequitur 
diTiiia  d.lcctio,  dum  in  mandaio  primum  locum  te- 
tteat :  Diligts  Uominum  Deum  tumm  ex  tokf  corde  Iho, 
wi  ex  tota  anima  iua  (Deut.  vi,  5) ;  et  posi  aoquilnr, 
et  proximum  iuum  sieut  Hiptum  (MaUh.  kxh^  37). 
Ilabei  boc  eonsueiudo  doceniiom,  ui  pro  espliGanda 


Hsec  si  in  alios  compari  voluntate  servemus,  si  qMe 
nobis  impendi  volumus,  fratribus  similia  faciamus, 
omne  delictum,  omne  flagitium,  omne  cessai  siuo 
dubitalionepeccatum;  talesque  praesens  regulared- 
dit,  qiiales  nos  coelesiis  magister  esse  praecepiu  Isiud 
mandatum  et  bonos  angelos  foriasse  amplectitur^qui 
dum  nobis  qualia  ipsi  possideni  provenire  cupiuiii» 
consortes  nos  aeternse  illius  socieiatis  acquirunt.  Me- 
mento  praelerea  qiiod  cbaritaiis  domiiiicx  bic  lertiii& 
psalmus  est,  ut  ex  ipso  numero  virtus  possit  sanci^o 
Trinitatis  aguosci. 

Dir  JsM  ^salmi, 

Prima  parie  Inviiai  proptieia  ad  benedicendiim 
Devm  :  obi  piareli  fiumero  prsedictam  plebem  co* 


«stilitaie  causarum  apiissime  coAvertatur  ordo  dicto-  ^  gtmscitur  admnnere^  Deinde  cwiveraus  popttiom  s in- 


ram.  Digfium  enini  fuii  (quoniam  in  his  psaimis  aem- 
per  ascensua  est)  ut  ad  Hummnin  posi  cuncia  pofie- 
retur,  quod  rebus  omuilMis  prssianUifiS  «so  dedt- 
ntlir. 

PSALMTJS  CXXX1IL 

Cantietim  graduum. 

Re(>piciamu!«  oculo  cordis  intento,  qoemadmodum 
vestigia  sunmia  virtulum  Innsniissis  gradibus  pro- 
pheta  con^cenderil.  lllienim  bcntt*  fraternitati,  quam 
in  unum  dixeral  congregandam,  nuiic  quod  superest 
salubriier  perstiadet,  ut  felix  aduiialio  in  laudes  Do- 
njini  aagrantissiiuu  chariiaiis  btudio  concitelur,  qua- 


gularicer  l)enedicit :  qiiia  saiicta  «nitas  docos  esi  ao 
Tirtos  Ecciesi». 

Exposiiio  psainri, 

Vers.  1.  Eeee  nune  benedicite  Dominum^  omncs 
servi  Domini ;  qui  staiis  in  domo  Domtnt,  m  atriis  do* 
mus  Dei  nostri. 

Vers.  !2.  /n  noctibus  extollite  manusvestras  in  sancta^ 
et  benedieite  Dominum,  Ideo  duo  versos  simul  posid* 
mus,  quoniam  sibi  itivicem  mutua  connexione  Jun- 
guntur,  ut  nobis  imilctus  sensus  evidentius  apparo- 
ret.  Prinium  quxramus  cur  et  hic  et  in  superlori 
pialtno,  Ecce  posuerii;  sciliect  iit  rebus  cerlis  ai-,ue 


959 


M.  ACUELll  CASSIODOni 


960 


pe'  feclis  noii  soliim  sermo,  sed  eliam  anicularis  pra-  A  nc  aiiis  sibi  aliqiiid  arroget,  Dominum  dicil  esse  be- 


alareiur  ostensio.  Nunc  auteni  dictum  est,  quia  lot 
gradibus  ascensis,  ille  solus  laudari  debnit,  qui  tanta 
concessit.  Primum  enim  fuil,  quod  proficienier  as- 
cenderat :  deinde  quod  siiper  buiic  ascensum,  alium 
non  babebat.  Turic  eiiim  majori  sludio  praedicandus 
est  Dominiis,  quxndo  facil  sua  largitatc  securos.  Sive 
(ut  aliis  placet)  tempus  istud  sigiiificat  mundiale, 
qiiando  hic  eiercendus  est  animus,  ut  ibi  aternis  nc 
perpetuis  laudibus  occupetur.  Benedielte  Ihminum, 
significnt  laudate  :  quia  nos  illum  benedicendo  lau- 
damus;  ille  autem  nos  beiiediccndo  sanctificat.  Au- 
disli  scrvum;  etne  aliquid  pulares  abjecium,  addid  t 
Domini ;  ut  de  potetitia  summi  prlncipis  digniias 
cresceret  servientis.  lloc  se  nominc  Paulus  bonora- 


nedicendum,  quando  ipse  donat  et  aiiimoni  roisericor- 
deni  et  substantiam  largiorem.  Sic  cbaritaiem  Dttmi- 
iii  et  laudibus  saci  is,  et  pia  docet  operatione  com- 
plendam.  ilis  peracti^,  respice  quamdigna  retribotio 
subseqiiatur. 

Vers.  3.  Benedicat  te  Donunui  ex  Sion,  qui  feeit  ete- 
lum  et  terram.  Explicaia  commonitione,  q.ua  dixit 
cbarilatis  studio  in  Domini  Uudibus  et  bonis  operl- 
bus  perinanendum ,  venit  ad  partcm  secundam ,  in 
qiia  uiio  versii  populum  benedicit,  qut  in  unitatis  con- 
stuntia  et  dilectione  Domini  perseverat.  Prius  enim 
omiita  pluraliler  dixit,  nunc  autem  psalmum  siib  sin- 
gularilate  conclusii;  ut  qui  anie  fuieles  fratres  in 
uniiaie  collegerat,  modo  illi  popuio  jam  diligenti  Do- 


bilem  geniibus  fecil';  sic  erfim  Epistola  ejus  prafa-  »  mii.um  benediciionis  munera  prasUrenlut.  Quapro- 


tur  :  Paulus  servus  Christi  {Rom.  i,  I) ;  el  iieriim  :  Si 
hominibui  ptacere  vellem,  Chrisii  servus  non  etsem 
{Gnt.  I,  10).  De  Moyse  quoque  in  alio  psahno  :  ilisit 
Moysen  servum  suHm  {Psat,  civ,  26).  Qu.ipropter 
istud  jain  de  perfecli^^  proprie  diciiur,  qui  ei  aniici 
sine  dubio  nuricupantur.  Sequilur,  qui  stalis  in  domo 
Dominij  in  atriis  domus  Dei  nostri.  Servum  quidem 
prius  dixerat  ad  bonorem;  sed  iie  iiicena  corda  nior- 
talium  hoc  et  ad  alios  truberent,  qui  indevoti  esse 
noscuntur,  dum  omncs  Domino  creatur»  conditione 
siibjecti  sunl,  addidit,  qui  statis  in  domo  Domini,  id 
est  quoruin  animiis  in  Doinino  religionis  lirmo  vesti- 
gio  pcrseverat.  457  Stare  enim  de  illisdicilur,  qui 


pier  sl  voluiiius  esse  benedicti,amor  nos  sanciae  Trl- 
nitatis,  ei  unitas  beat£  compleciaiur  Eccle4«.  Et 
intende  quain  competenter  bunc  psalmuin  perfectus 
liiiis  ainplexus  est;  ut  qui  usque  ad  Jerasalem  coele- 
stein  conscendii,  benediciioiieni  superiiam  loco  re- 
muneraiionis  accepei  it. 

Conclusio  psatnd. 

Libtft  referre  quemadmodum  usquc  ad  supernan 
Jerusalcni  gradus  isli  pervenerinl.  Primo  siqaidem 
gradu,  saeculi  designat  borrorem,  post  quem  ad  vir- 
tutiim  oinnium  studia  festinatur.  Secundo ,  vir- 
tus  divinae  defensionis  exponitur,  cui  nihil  obviare 
posse   inonstratur.   Teriio,  inagnum  gaudium  essc 


abono  proposilo  facaiialis  crimine  non  labun;ur ,      j.gn^j.  |„    Ecclesia    Doini.u   piira    mente   versari. 

c'Aiit  dinliim  Afil  iIa  iliiilinlii  niii  ArrhancrAliic  rnlf    ^t  in  ^  ^  .    .  ••■ .:..  j»^..  ^^^^§m.w^»Am  A^ 


B.cut  diclum  est  de  diabolo  qui  arcbangelus  fuit,  et  in 
verilate  non  steiii  {Joan,  viii,  44).  Nominala  quidem 
domus,  concludit  et  atiia  ;  quoniam  airium  ingrcssns 
est  mansionis.  Significat  enim  eos,  sive  qiii  jain  in 
penetralibiis  sunt  Ecclesiae,  sive  qui  in  ingrcssu  ejus 
esse  menierunt.  Diversa  enim  loca  sub  unitatis  gra- 
t:a  habere  constal  Ecclesiam.  His  quoquediciisaliud 
geiius  firmiiaiis  adjccit,  Dei  nostri;  boc  esl,  uon 
qiiem  genlililas  colit,  sed  quem  vera  catbolica  religio 
confiletur.  Addidit,  In  noctibus  extoliite  manus  vestras 
in  sancta^  et  benedicite  Dominum.  Jn  noctibus,  mundi 
islius  significat  leierrimum  tempus,  quod  semper 
creberriniis  trit»ulatioiiibus  obscuratur.  In  boc  ergo 
sa^culo  levandu!  $unt  manus  ubi  bona  operatio  Domini 


Quarlo,  inler  quaslibei  angustias  docct  constanter  de 
Domino  prasumendum ,  donec  miseraius  exaudiat. 
Quinlo  monet  ut  liberati  periculis,  non  nobisali- 
quid ,  sed  omnia  Domini  virtullbus  applicemus.  Sex- 
lo,  montibus  solidissimis  comparalur  confidentia 
fldelissimiChristiani.  In  septimo  dicilur  quam  copio- 
sos  fructos  metant  in  lacrymis  seminaiiies.  Oitavo, 
iiihilpermaneredicitur,  quod  voluniate  proprla  unas- 
quisqiie  fuerit  operatus ;  sed  illa  untum  csse  firmis- 
siina,  qu3B  auctore  Domino  construuntur.  Noiio,  limore 
Domini  pronuiitiatur  homo  beatus  lleri ,  et  universa 
illi  profutura  concedi.  Decimo,  infundit  patientiam 
devotis,  quam  per  Ecelesiae  verba  commendat.  Unde- 
cimo,  de  profundis  poBnitens  clamat  ad  Dominum,  ut 


uiereturauxiiium.SicMoysesquandiumanusiendebat,  |.  in  liberandis  homioibus  quanta  sil  Divinitatis  pelen- 


Ainalech  audaciasuperba  premebaiur  (Exot/.  xvii,l  1) : 
praesagans  crucem  beaiissiinae  passiouis.  N^m  quod 
tligiios  exlendcbat,  Dccalogum  fortasse  significabat. 
Qiii  cum  brnchia  remisisset,  inimici  superbia  despe- 
r.ita  surgebai.  Etidco  bouis  openbus  levandse  nobis 
sunt  nianus  ad  Dominuni,  uiadvers.trius  diabolus  su- 
perna  majeslate  vincalur.  Sed  intende  quid  significet, 
txtollite,  id  esl  uberius  elet^mosynam  facile ;  Doini- 
niis  cnim  non  taniuni  a  nobis  exigit  pia  verba.  sed 
facta.  Addidii,  tn  sancta,  ut  eam  inanus  scminet  Chri- 
stiani.  Nam  si  illam  haerctici  faciauiaut  pagaiii,  ma- 
nus  eorum  iiou  extolluntur  iu  sancla;  quoniani  ipsam 
holam  eleemosynam  Christus  accipit,  quam  ejus  no- 
iniiii  fidclis  Christianus  oblulcril.  In  qno  lamen  aclu, 


lia  sentlatur.  Duodecimo,  virtus  mansuetudinis  et 
bumiliiatis  onenditur.  Tertio  decimo,  sancis  ineir- 
nationis  promissio  et  dictoruro  veritas  approbatur. 
Quarto  decimo ,  fratribus  spiriiualis  adunatio  prx- 
dicatur,  supra  quos  benedictio  Domini ,  et  aetema 
vita  proveniie  monstratur.  Quinlo  decimo,  iu  laudi- 
bus  Domini  pcrfecta  ilia  charilas  excitatur,  supra 
quam  uihil  potest  nec  majus  dici,  nec  gloriosius  in- 
veniri,  sicut  apostolus  tesialur :  Deus  charitas  e>t 
(/  Joan.  IV,  8).  Quapropter  lanti  miraculi  jngiier  cou- 
siiiercnius  arcauuiu;  ut  talia  semper  iuspicienles, 
inoriiferos  ssculi  vilemus  errores.  Coniiuet  siquidein 
bic  uumenis  et  illud  prxterea  sacramenium ;  ui  cuin 
quinque  sensus  corporci,  pcr  quos  fragilis  humairflas 


961  EXrOSlTIO  IN  PSALTKRIUM.  PSAL.  CXXXIV.  Sfii 

coniraliil  omnc  peccalnm,  Triiiitatis  rimrinl  Tirtute  A  similcin  qtialilatem  saiictnc  Triititatis  indiviiiibilem 
{iiperuti,  ad  qiiintiim  dc  imum  gradalium  psalmorum 


nos  culro^^n  cduc^t ;  eo<|ue  flat,  ul  corporis  imbociU 
litate  submuta ;  donentur  vicloribus  prxmia  sem- 
piterna. 

rSALMUS  CXXXIV. 

Atlelnia, 

Post  gratlalium  pnlciierrimam  roiistnirt'onem , 
qtine  osque  ad  illam  pervenit  summitalein  quoe  in 
aeternum  securos  enicit  et  felices,  congrue  niuiis  po- 
nilur,  Alle!uia  ;ui  laudibus  Doininl  sancta  (icrfruatur 
Ecclesia,  cui  tale  munus  noscitur  prsparatum.  Qua- 
propier  sinceris  meutibus  alacres  Alleluia  dicere  fe- 
ftlinemus,  ut  iilt  sancto  populo  per  divinam  gratiam 
misceainur. 

Divisio  psatoii. 

rer  totum  psjliuum  proplieta  loquitur.  Primo  in- 
pressu  propter  nominis  ejus  potentiaro ,  iaud«s  Do- 
DMoo  dicit  esse  solvendas,  qoia  fecit  qurc  voluil  in 
coelo  et  in  terra ,  magnalia  ipsins  diversa  commemo- 
rans.  Secundo,  quoniain  veritatis  perfecta  laiis  cst 
destruere  falsitatem,  i<tolorum  cullores  sub  irr  sione 
jvdarguit.  Tertio,  diver^os  ordines  admonet,  ut  Do- 
mioum  laudare  non  desinaiit.  Sic  geniis  demonstra- 
liTum  in  u  raque  parte  mirabili  eisecutione  coin- 
plelur. 

458  Expositio  psalmi, 

Vers.  1 .  Laudate  nomen  Dominif  laudaie  servi  Do' 
minum. 

Ycrs.  2.  Qui  statii  in  domo  Domini,  in  atriis  domu$ 
Dei  nostri.  Posi  praiteriios  (  sicui  (lictiiin  est )  psal- 
mos,  quibus  ad  omnium  virtutuin  culmcn  divina  roi- 
Bcratione  propbeta  conscendit,  iu  doino  D  imini 
sianles  alloquiiur,  ut  post  coilaUi  tani  ingentia  bene- 
ficia  liudare  non  di^sinant  coeli  terrxquc  Creatorem. 
Et  respice  pra.*ccpia  ist:i  in  bis  duobus  versibus  qua 
distinctione  crevenint.  Priino  dixit :  Laudaie  nomen 
Domini.  Et  ne  quibiislibot  boo  putares  iiijunctum, 
iddidit,  laudatcserd  Dominum,  id  rst,  qniservt  ipsius 
esiis  prona  voluntiite  ilcvoti,  et  Dominum  vos  habere 
senlitis,  quom  nulla  superstitione  contemnitis.  Tertio 
dicii  :  Qui  statis  in  domo  Domini^  boc  esi,  qui  perse- 
Teranti  et  intilubabili  voluntate  iu  ipsiiis  sancta  cre- 


nobis  ostenderct  unilaicm.  Laudis  enini  domiuicc: 
usqne  ad  divisioufin  positani  niiilttplex  causa  oarra- 
tnr.  Nuin  cum  sint  omnia  valde  bon.i  qu»  fecii,  cujus 
ipse  sit  bonitatis  adverlitur,  a  quo  tal>a  manasse  no»- 
cuntur  Addidit  quoque,  suavis^  ut  non  solum  beni- 
gnum ,  sed  ct  dulcem  esse  ^entires.  Sic  enim  et  alibi 
dicit :  Guitate  et  videte  quoniam  suavis  esl  Dominu$ 
(  Psal.  xxxiii,  9 ).  Psaltite  vero  dum  ponitur,  ad  bo- 
d:i8  corporis  operationes  re^crlur;  ut  in  liac  mundi 
conversationc  Dou.inuin  videaniur  de  nostra  probitate 
laudare. 

.  Vers.  4.  Qnonium  Jacob  elegit  sibi  Dominus^  hrael 
in  possessionem  si'6i.  El  bic  vcrsiis  adbuc  ad  iliain  par- 
tem  peninet ,  cur  Dominus  dcbeat  prxdicari.  Non- 

B  nullos  autera  tiiillare  cognosciiur,  quare  iion  Lit  hic 
Abraham  positus,  cui  primum  hujc  p-Svgsio  a  Do- 
mino  proinissa  declaratur?  Sed  Abrabae  vocabulum 
non  hoc  Tidebatur  signincare,  quod  de  isto  nomine 
poluisset  adverti.  Jacob  siquidem  suppliniatorcm 
intcrprelari  saepe  jain  dictum  est,  qui  benedictionem 
fraternam  gloriosa  niniis  cnpidit^te  prxripnit.  Qnod 
ad  evocatani  numerosilatem  gentinm  coinpetenter 
aptatur,  quae  adventum  Domiiii  Snlvatoris  ad  se  cre- 
duliiate  trahens,  Synagog.ie  munera  promissa  perce- 
pit,  et  priorem  populum  religiosa  festin-itione  supe- 
ravit.  Sed  post  ilLiro  patriarch»  mysticam  luciam 
quam  Jacob  curo  angelo  constanter  exercuit,  ipse 
quoque  Israel  appcllari  meruit;  quia  taniaB  conceria- 
tionis  fixa  mente  pondera  toleravit.  Israel  autem  in- 

G  terpretatur  vir  videns  Deum,  quod  ad  illaro  perlinet 
significaiionem  quam  Dominus  possidet  in  beatis. 
Elegit  itaqiie  Jacob,  dum  Ecclesi»  poputuro  diversa- 
rum  gentiuro  congregatione  subadunavit.  Possidet 
Isracl,  quando  in  illa  beatorum  resurreotionc,  ipse  in 
omnibus  probatur  habitare. 

Vers.  5.  Quia  ego  cognovi  quod  magnus  est  Domi'^ 
nut^  et  Deut  noster  pr<e  omnibus  diis.  Omnis  relatto 
certa  redditur,  quando  is  qiii  refert ,  quod  dicit  se 
probasse  testatiir.  Atque  ideo  cognovis^e  se  dicit  pro- 
plieta  quod  praetlicat,  non  aliqua  visione  carnali,  !<ed 
iii  illa  altitudine  scienti;e  positus,  ibi  inaguum  con- 
templatus  est  Dom^num.  Videbnt  eniro  vlr  sanctissi- 
rou^  Majestatem  illam  roirabUQm  cunctis  pote&Utihus, 
et  cQBloruro  virtutibus  imperantein ;  et  necesse  fuit 


diilitate  coiisistitis.  Contra  illos  scilicet  dictiim,  qui  D  ut  diceret :  Quia  cognovi  quod  magnus  e$t  Dominus^  et 


paiientes  defeituin  de  collato  subito  bonore cecide- 
rant.  Sequtiir,  In  niriii  domus  Dei  nostri.  Atrium 
diciiiir  amplissimne  domns  primiis  ingressns,  ubi  sibl 
liabit:ifites  propier  expcllendum  frigus  focos  faccre 
no»celMntur ;  ct  ab  alri  fuini  nebiilosissimis  globis  ap- 
p«llala  atria,  qiiasi  aira,  tradit  anti(|nita>.  Ei  qnia 
iiiillus  sermo  vacat,  qni  noii  aliqnod  mysterium  con- 
linerevideatur;  ct  illoseiiain  dicit  Dominuin  debere 
laudare,  qui  in  primum  ineinbrum  doinus  domiiiicse 
Tidentnr  itigrcssi. 

Vers.  3.  Laudaie  Dominum,  quoniam  benignus  e$t 
Dominus  :  psatlite  nnmirA  ejns ,  quoniam  suavis  est, 
Cunsidcra  quod  laudite  (ertio  posuit,  ut  per  laudis 


Deus  noster  prx  omnlbu$  dii$;  non  quia  praeter  ipsnm 
aliqiiis  Deus  est ,  sicul  in  alio  psalmo  legitur  :  Quo- 
niam  quis  Deu$  prceter  Dominum^  nut  quis  Deu$  prtrier 
Deum  nostrum  (Psal.  iwu  3i) :  sed  quia  potestatibus 
divcrsis  hoc  nomcn  abusive  constat  impositum,  sicui 
in  E.xodo  le^itur :  Constitui  tedeum  Pharaonis  {Exod. 
VII,  1 ) ;  et  Apostoltis  dicil :  Nam  etsi  $unt  qui  diean^ 
tur  dii,  sive  in  cato,  sivein  terra  {sicut  sunt  dii  mutti 
et  domini  mutii)  nobi$  tamen  unus  Deus  Pater,  ex  qno 
omnia;  et  unus  Dominus  Jesus  Christus^  per  quem 
omnia^  et  no$  per  ipsum  {II  Cor.  viii,  5,  6).  Unde  mo. 
rito  prce  omnibus  dii$  magnu$  dicituf  Deu$f  a  quo  cun- 
cta  crcatft  sunt. 


9W  M.  AUREIJ»  CASSIODORl  9C5 

Vers.  6.  Omnia  qu(CLunque  voluit,  Dominui  fecitin  A  cus;uiadver*tanm$nonca5oaruerfacta,sedininagnaiii 


Mf/o,  el  in  terra,  in  mari,  et  in  abyssis,  Post  iila  qiix 
fiuperius  diiit,  iii  alium  se  tetendit  vera  uiiuis  et 
exceisa  pra^dicatio.  Quod  s«!lieroa  dicitur  epiplione- 
ma,  id  est  post  narralas  res  crescens  ad  majora  sen- 
teiiiia.  Nam  quamvit  sini  inenarrabilia  opera  Domiui 
lotusque  mundus  referro  non  prxvaleat  quod  opera- 
lur  iu  mundo,  liic  tamen  universa  stupenda  brevitate 
conclusa  sunt :  omnia  Beum  fecisse  ^uce  voiuit  in  ece- 
lo,  el  in  terra^  in  mari,  el  in  abyssis ;  ut  et  creata  quae 
Tides,  ejus  voluntate  facta  csse  cognosceres ;  et  illa 
quae  humanis  nequeunt  conspeciibus  appnrere.  ip^ius 
potentia  contineri  posse  sentires.  Coelum  posttuui  esi 
pro  euuciis  coelesiibus,  terra  pro  omnibus  qux  in 
tcrra  gignuntur,   mar^  commcnioratum  dicamus  pro 


tntettigentiam  sequentis  aelatis  fuisse  praemissa.  Nam 
81  consiilererous  aliius,  et  bodie  talia  fiuni.  ACgyptus 
bic  mundus  est  qut  diversis  ctadibus  afDigit  populuui 
Cbristianum;  sed  Domini  virtute  poieniiaqiie  terreiur. 
iE;yptus aulem significat amicliooem,  quv  [alias^  qui] 
noii  aliter  dimiilit  aniiiias  (ideles,  nist  in  ipsa  [alias^ 
ipso]  duris  laboribus  ingraventur.  Primogemia  enim 
mundi,  quasi  i£gypii  percutii,  qiiando  natos  homioes 
In  originali  peccaio  potentiae  sua^  inspiraiione  cor- 
reverit.  Ab  homine  usque  ad  pecus,  id  est  a  prudentio- 
ribus  bujus  sxculi  usque  ad  mansuetos  et  siroplices 
viros.  Omnes  enim  iiisi  per  gratiam  Domini  liberen- 
tur,  a  diabolo  velut  Pharaon.s  iinpu  dumiiutiooe 
depriiimntur. 


istis  sinibus   quos   commeantiuin    discursus   iiivisi-  B      Vers.  9.  Misit  signa  et  prodigia  in  medio  tui,  jEgy 


lal ,  abystus  vero  Oceanum  designat,  qiii  et  nobis 
ignotus,  et  ( ut  quidam  referunt )  aliitudine  m  gn:i 
firufuiidiis  est.  lu  his  aule:n  onmibus  voluntas  Du- 
mini  sine  aliqua  dubitatiune  eoni|delur.  Quid  autein 
lecerit  Doniinus,  subsequenler  enarrat. 

Vers.  7.  Educem  nubes  abexiremo  lerras  :  futgura  in 
fiuviam  fecit.  Qui  producii  ventos  de  tkesanris  suis. 
Iloc  si  ad  litleram  iniendas,  secreta  naliir»  Domini 
te!>lalur  adiiiinistralione  ctuopieri.  Sed  quoniam  dc 
tlebrsco  populo  dicit  iorerus,  conven.t  hoe  quoqiie 
hominibtis  applicare.  Eduxil  nubes  ab  extremo  lerrm^ 
quatido  prophelas  ab  humili  proposilo  ad  prxdica- 
tionis  (ecit  fasligia  pervenire.  Qui  merilo  nubibus 
comparaiitur;  quo(ii.im  imbre  sui  eloquii  a  futuri  jn- 


ptc;in  Pharaonem  el  in  omnes  servos  ejus.  Misit  signa 
el  prodi^ta,  quaiido  ii»  passione  ipaiut  lerra  cooire- 
nmit«  saxa  dirupta  sunt,  et  roulti  saiiciorum  adeivi- 
taiem  DomiAi,  superau  moriis  lege,  venerual;  qiiod 
in  roedio  muiMii,  id  e&t  paUn  al<iue  visibiltter  eve- 
nisse  nianife&tum  esi.  SigmiB ,  est  rea  prztktr  spe- 
cicm  quam  ingerii  «ensibus  noslrit  alinid  alkiiiid  ei 
se  ra(  ieiis  in  coi^itaiiixidin  lerwre;  sicut,  lesligio  viao, 
Iransiisse  aaiioal  c»\iiis  ve&>igiviin  e&t  cagiiamiii.  Di- 
ctum  esi  vero  signum  ab  eo  quod  signiftcet.  Prodtf :« 
quasi  porro  digin,  id  esi  longe  pixdcenti:i.  ttoc  et 
bodie  facit,  quando  nnima^  Adrles  (ter  ali4(ua  prx- 
roissa  signa  convertit.  Pharao  nterprelatur  dissipa- 
tio.  Et  cui  aptius dabitur  nisi  diabol»,  ({ui  hum^nuin 


dicii  uos  calore  defendunt,  dum  animalMis  nosiris  G  genuscrudeli  voto  persequilur?  In  omnessgrvos  ejus. 


profutiira  depromunt.  iVii^<  eniro  (  sicut  frequenter 
dictuin  est )  propheias  accipi  dekere  Scriptura  testa- 
lur,  dicens  iMandabo  nubibus  459  ^^<*  •  '^^  pluant 
smper  eam  pluviam.  Sequitur,  fulgura  in  pluviam  fecit. 
Prxdicatioiies  ilaque  prophetarutn  fulgura  sunl,  ciim 
percutiiint  iniraicos  :  p/tfvi<r,  cum  devotos  a  peccaiis 
diluunt»  et  imbrem  eis  saiutis  infundunl,  unde  spiri- 
tuales  germineiit  fructus ,  et  in  raatiiram  messem, 
Domino  prxstante,  coalescanL  Addidit,  ^ut  producit 
ventos  de  Ikesauris  suis,  Veiitos  enim  non  improbe  po- 
nimus  apostolos,  quorum  prxdicalio  totum  mundum 
tanquHin  ventus  celerrimus  percucurrit :  de  quibns 
alio  ioco  scripluin  est  :  Sagiitas  suas  ardentibus  effe- 
cit  (Psal.  VII,  14).  Nani  ipsis  qnoqiie  ventis  peiinae  pri 


discursus  celeritate  tribuuniur;  ait  enim  :  Et  ascen-  D  valnerunt. 


bomines  slgnificai,  (|ui  ipsius  Toluntatibus  obsecun- 
dant.  niius  enim  f.imuli  dicimur  cui  consentanea 
mente  servimus.  Et  ideo  diabolus  cum  mini^iiris  suii- 
mergilur,  quando  fonte  salutari  Christianus  populus 
a  nefando  errore  liberatur. 

Vers.  10.  Qui  percussit  gentes  multas,  ei  occiditre» 
ges  fortes.  Gentes  dicit  vitiorum  noxias  catervas,  qu« 
iios  intus ,  vetut  barbar»  naiioiie<«,  semper  affligunt. 
Has  percussas  dioii,  quando  satisfaciione  pceniten* 
tium  vulnerantur.  Nain  quod  nobis  salus,  illis  Tuious 
es:.  Occidit  etiam  in  nobis  reges  fories^  cum  spiriUis 
ininiundos  peccatorum  labe  doininantes,  eroundatione 
deliclorum  rcddit  exlraneo«.  Qui  merito  in  Tolau 
taie  sua  dicuntur  occisi,  quia  nos  exstinguere  roioiioe 


dit  super  ekerubim^  et  voiavit :  votavit  super  peunas 
ventorum(Psal.  xtii,  11).  SiiUv^ecili,  de  thesauris  suis, 
un4e  revera  spirituales  polerant  prodire  divitiae.  Et 
nota  quod  i^r  hos  oclo  versu^  diversis  modis  au- 
gmento  quodam  laudis  magnalia  Domini  dutcissima 
varieute  describit.  Qiiodschema  diciiur  auxesis,  La- 
tine  augmeotum ;  quoniam  per  certos  gradus  semper 
ascendil.  Quiipropter  explanationem  sensuum  non  pi- 
^  get  frequenteriterare,  quando  ipsa  quoque  anctorilas 
sine  fastidio  eadem  monstratiir  assumere. 

Vers.  8.  Qui  percussit  primogeniia  JEgypti  ab  ho- 
mine  usque  ad  pecus.  Isla  miracula  frequenler  ad  intel- 
ligendam  Domini  potentiara  repetit  sermo  propheti- 


Yers.  if.  Sehonregem  Amorrhceorum^  et  Qgregem 
Basan^  et  omnia  regna  Chanaan  occidit.  Cum  multM 
reges  liiii  Israel,  Domiuo  favente,  prostraverint,  bic 
duo  tanium  nieuiorantur;  scilicet  ut  per  interprtta* 
tionem  istorum  nominum,  ad  illam  significantiam  du- 
ceremurqiixhodieinnobisagitur.SeAoitiiiterpretatur 
teiitatio  colorum,  Amorrhcei  amaricantea  desigoant. 
Amara  siquidem  vitia  sunt,  qu«  nos  ab  illa  be-ititu- 
dine  jucundissima  deducuiit.  Ilxc  habent  diaboluoi 
regem ,  qui  est  teniatio  colorum ,  qiiando  se  tran»- 
format  in  :ingeluin  lucis  (/  Cor.  xi,  14) ;  ut  per  colo- 
rcm  atque  speciem  boniiatis  devotoi  uni  animas  a^- 
s.dua  tentalione  subvertat.  l»ta  Diviniias  in  nobis 


^5  EXPOSITIO  m  PSALTERrUM.  PSVL.  CXXXIY.  %« 

occiu'et.  qrwndo  ndeliiim  menies  a  tali  serviiulc  Hbe-  A  Filium  misil,  ut  ejus  tandem  ali.juando  «celerala  dii- 


fiYeril.  Sequiiur,  Et  Ogregem  Batan.  Og  conclusio 
diciiur,  Basan  conrusio.  Merito  ergo  confusionis  rei 
eotieliisio  perhibelur.  Dtaholus  enira  quando  nobis 
iter  ilhid  salulare  concludit,  in  ciNofui^ione  nos  ne- 
fnfida  derelinqult,  in  qiia  ille  teterrimus  regnat.  Unde 
et  civitas  ejus  Babylonia  dicitur,  qu9e  iiem  confusio 
tiomiiMtur.  Sed  baec  omnia  virlus  divina  destiuil, 
4|uando  nos  ad  misericordisc  sux  dona  perducit.  Ad- 
didii,  el  omn1a  re§na  Chanaan  occidit,  Chanaan  inter» 
firetatur  humiliairo  :  sed  non  illa  quae  perducit  ad 
Dom  niim.  Nam  et  illi  humiliati  dicunlnr,  qui  de 
honore  sanclo  decidunt,  et  p^ssima  conversatione 
uierguntor;  sicut  in  alio  psalmo  dicitur  :  El  hvmiliabit 
calumnialorem  (Fsttl,  Lxxr,  4).  Nain  si  humiiaiio  et 


ritla  solveretur.  SeJquia  delestabili  obslinalione  du- 
raius  est,   jiidicabii  eum  uiique;  quia  noliiit  esse 
ipsius,  quein  dc  cunciis  nationibus  eleger^t  possiden- 
diim.  Cui  dic  it :  Audi,  populug  meug,  et  loquar  (  PsrJ, 
XLix,  7);  et  alibi  :  Popute  uieus,  quid  feci  tibi  {3Iich. 
VI,  5)?lslosergo  judicabit.  De  fidelibus  autem  aiidi 
quid  sequitur  ;  El  in  seivis  suis  consolabitur ;  utiqne 
duin  illis  prasinia  promissa  restiiuet,  qui  h:c  proptrr 
nomen  ejus  laboriosa  conlemplion^  [  mi.  F.  et  erf., 
contentione  ]  xexati  sunt;  de  quibus  scripfum  est  : 
Beati  qui  lugenl,  quomatn  ipsi  conso!abunlur,  Sic  enim 
et  alibi  de  ipsis  dicilur  :  Qui  credit  in  me  mn  judica- 
bitur^sed  transiet  de  morle  ad  vitam ;  qw  aufcm  ncn  crO' 
dit,  jam  judicatus  est  {Matth,  v,  5;  Joan,  iii,  18).  Vi- 


ad  |h£nain  m^nime  perlincret,  non  legereiur :  Qui  6  des  quid  profeceril  gradaiio  ilia  qiiam  diximiis;  ut 


MeeTaUal,  humiliaintur  (Matth,  x\iii,  12).  Quapropier 
haiic  huMiiliationem ,  quoe  in  malo  iutelligenda  est, 
ille  sokis  occidit,  qui  cruceni  pro  omnium  salutc  sus- 

C''p!l. 

Vers.  ii.  Et  dedit  terram  eorum  ha*reditatem,  hcere- 
ditaiem  I.  raet  populo  suo.  Versiis  iste  declarat  priora 
iiia  non  ad  litierani  deliere  suscipi,  sed  spiritiiaii  ex- 
posiiioiie  seniiri.  Nam  terra  p^omissionis  Israelitco 
populo  non  est  baer^dilas  duia ,  quia  eam  suis  offen- 
sioiiibus  amiserunt;  sed  sub  illorum  pr%figuratioiie 
terni  repromissionis  datur  sine  dubio  Cbristianis,  quam 
«terna  pace  poiside.inl.  Nam  ut  istam  deberes  adver- 
lere,  repetil,  hmreditatemlsraelpoputosuo,  Israeltnm 
interpretatur  (sicut  sxpe  jam  dictum  esi)  vir  yidens 


enumer.tis  magnalibus  Doinini,  usque  nd  ejus  ventrit 
sanctum  tremendumque  judiciuin.  Nunc  ailcriuspar- 
tis  di(!la  requiramus. 

Vers.  15.  Simulacra  genlium  argentum  et  aurum^ 
opera  manuum  hominum,  Postquain  se  Domini  laudi- 
bus  sufficienter  explevit,  secundo  iugressu  proph''ii- 
cus  sermo  couvertiiur  ad  crrorem  gentium  destrueii- 
dum.  Quj^  figiira  apud  grammaticos  dicilur  sarcasmos, 
id  est  boslilis  irrisio,  quae  usqiie  a<l  palmam  penelr:)!, 
cum  manifesia  veriiate  convincit.  Quapropter  SimU" 
lacra  gentium  rilusque  deridet,  no  aurea  sgiia  iXtos^^ 
que  cotat  argenteos,  et  pntetur  homiiir  praestare  quod 
coepit  ab  homiue.  Quanto  uielius  consulunt,  si  elisa 
frangantur?  Tunc  vere  aliquid  priisunt,  si  ad  pecn- 


Deum.  Poputo  suo,  utique  Cbristiano,  qui  ejus  mere-  C  nias  translata  desceiiduiit.  Quocirca   deus  ipsorurn 


biturdici,  cum  praecepta  Ipsius  salutari  devotione 
servaverit. 

Vers.  13.  Domine ,  nomen  tuum  in  ceternum  :  Do- 
miue,  memoriale  tuum  in  tccculum  sascuU,  Post  bencfi- 
cia  Domini  laus  digna  consequiiur.  Dicit  enim  :  Do- 
minefUomen  tuum  in  asternum ;  quasi  optemus  illi 
quod  non  est,  aut  per  nostra  vota  profi>  iat.  Sed  usus 
iste  niortalium  est,  opiare  Deo  quod  .>Ii;er  ev<nire 
iTeras  putetur.  Sic  enim  dicimus  :  Sanciipcetur  nomen 
tuum  {Matth.  vi,  9) ;  quod  utique  sanclum  e^t :  460 
Adveniai  regnum  tuum  ;cujus  regnuin  sine  dubitaticne 
venturum  est.  Sed  ista  taiia  cum  dicimus,  nosirum 
Telledeclaramus.  Prccitur  ergo  ul  iii  bumaiio  geiiere 
fteniper  nomen  cjus  debeat  permanere;  qiiateuus  ab 


non  exaudit  integer,  scd  prxstat  (Otius  imminulus. 
Et  considera,  quoniani  per  species  diversarum  defini- 
tionum  pulchcrrimiis  dictoruui  ordo  descendit.  Hic 
enim  dcsignanlur  simulacra  per  illud  unde  sunt,  id 
est  aurum  et  argentum,  metallorum  scilicet  qualiiate 
formata. 

Vers.  iQ.  Os  habent,  et  non  toquentur :  ocuhs  habent^ 
et  nott  videbunt, 

Vers.  17.  Aures  habent^  et  non  audient :  nares  ha- 
beut,  et  non  odorabunt, 

Vers.  18.  Manus  habent^  et  non  palpabunt ,  pedes 
habent ,  ei  non  ambutabunt ,  non  ctamabunt  in  gutturt 
suo :  neriucenim  est  spiritus  in  ore ipstrum.  Veiiit ttiain 
ad  alias  species  dcfiuilionum;  simu'acra  significans 


aidTenta  Christi  perenuiter  dicl  debeant  utique  Chri-  D  atque  delerininans  yer  iJ  quod  implere  non  possunt. 


tiani.  Sequiiur,  Domine,  memoriale  tuum  in  smcutum 

i.  Memoriale  Domiiii  est  quidquid  in  Scripturis 

iiiclis  cooimoniiiune  saluberrima  contiueiur.  Hoc 

i^roper  in  nobis  permauet,  cum  fitielissima  devotione 

1  ^nratur,  sicut  scriptum  est  :  Ccflum  el  terra  trane-' 

^Amntf  eerba  autem  mea  non  praiteribunt  (Maith.  xxiv, 

).  S^ecutum  vero  seecuii  (  sicut  sxpe  dictum  est ) 

■ein  tigaificat  sempiteruum. 

Vert.  ii.  Quia  judicabit  Denunus  populum  suum  : 

in  tervit  tuis  consolabitur,  Praemi6S2C  laiidiS  causa 

iBiuirratar  *  Quia  judicabii  populum  suum,  llebr^um 

^^ilicei,  cui  pr£stitit  magna  miracula,  cui  pr<>pbeiat 

ViiQB,  u^  peccavet,  attribuil;  ad  quem  ipsum  quoqtie 


Dieit  enim  :  Os  habent  et  non  toqnentur,  Quid  proilest 
os  quod  non  loquitur?  qui<l  oculus  qui  iion  videt?quid 
auris  quse  non  audit?  quid  nares  quu!  nou  odoranturt 
qoid  manus  qux  non  palpant?  quid  pedes  qui  non 
inoventur?  Vocabula  eiiim  sunt  vaiia,  non  officia  pro- 
futura;  nomiua  sine  rebus;  prsesumptio  cadiica,  non 
veritas  firuia.  Quid  homines  in  vestro  exitio  noxia 
deliramenia  p^rquiritis?  Cur  quae  vos  desiruant  fa- 
bricatis?  Quanto  dignius  ut  Auctori  veslro  subda- 
roiiii,  et  desinatis  errorem  colere  quem  feci>tis.  Uiide 
Jeremias  propbeia  in  epistola  stia  Judjeos  coramo-> 
neiis.  dicit  :  Nam  linguoi  eorum  politfe  a  fabro;  ipsu 
autem  iuaurnta  et  inargentata  fatsa  sitnt,  et  non  postuni 


i 


i 


^m  M.  A1]KFJ.iI  CASSIODOm  m 

hqui  (Baruch.  vi,   7).  El  ilernm  :  Beilio!  meiiores  \%em\}?.r  novnm,    scd  prxccdontibas  eipo  itionilM^ 
tunt  illis,  qnm  possunt  fugere  sub  tecinm,  aut  prodeste 


^bi  {Ibid,^  G7).  Iniendi!  aulom  qnoit  i>lis  vcrsibus  el 
:n  cen-esimo  tertio  decimo  psnlino  abuiide  geiilium 
simuiac  a  derisa  sunt ;  ut  quos  prima  commonitio  non 
correx  sset,  repeiiti  dcniio  verecundia  permovpret. 

Vers.  19.  Similes  iUis  fiant  qui  faciunl  ea,  et  omnes 
qui  confidunt  in  eis,  Posl  irrisam  geniiliuin  niimiuum 
lalsitntem,  sententia  dignj  prolata  esi;  ui  collatis 
sensibus  careant,  qui  ileos  iiisensaios  sibiiiiet  efTece- 
runl.  Conveiiiuiit  talibus  persoois  rcvera  q\x  dicta 
sunt.  Omiii  eiiim  ratioiie  deserilur,  omni  prudentia 
vacuaiur,  qui  usque  ad  lioc  peivenil,  ut  non  profu- 
tura,  sed  sua  polius  colere  vidcutur  exitia.  El  imuere, 
({uoiiiam  fabricatores  et  cullores  idolorum  comple- 
ctiiiir  una  damnalio. 

Vers.  20.  Domus  Israel ,  benedicile  Dominiim ;  do^ 
mus  Anron ,  benedicile  Dominum. 

Vers.  21.  Domus  Levi  ^  benediciie  Dominttm:  qni 
timetis  Dominum,  benedicite  Dominum,  Poslquam  gen- 
tilium  siniulacra  derisit ,  in  tortio  ingressu  laudes 
dosiiiiiir.as  sanctorum  dicit  ore  cclebrandas.  Sed  in 
bis  diiobus  versibus  per  oriicia  divcrsa  discurrens 
adinonet,  ut  vero  Domiu  i  laus  (iiel  um  debeat  per- 
souare.  In  Israel,  generalier  omnis  ponitur  justuSp 
qui  divina  contemplalionc  gralulatur,  quos  postea 
numerat  specialira ;  in  Aarou  enim  sacerdotes,  in  Levi 
reliqiii  ministri.  Ad  postreiniim  qui  Domino  iii  qtia- 
lil)ei  probabili  conversalioae  famulaniur.  Sic  omiiis 
populus  per  diversas  partes  devotiis  Dominum  lau- 
dare  prxcipitur. 


omiiino  noiissimum.  Huic  psalmus  s6bjeciii8  esi,  qu 
simiii  verborum  assona  ioue  cantatur.  Diversaseniti 
res  incboat;  scd  in  unam  convenieuiain  vodferatio 
nis  exsullat;  cujus  ve^sus  unifines  iion  iniprobedi- 
cimus  vocilandos,  sicut  in  centesimo  declmo  sepdiD'^ 
psalmo  jam  diximus «  ubi  quatuor  versus  simili  sea 
tentia  tcrminantur.  Qiiidqiiid  cnim  dicilur,  ad  iHise> 
ricordiam  Doniini  reiertur,  sine  qua  subsistere  milla- 
tenus  prxvalemus.  Merito  ergo  sxpius  ipsa  repetitar, 
qux  omnia  in  iiobis  indulgentissimis  muneritws  ope- 
ratur.  Nain  sicausam  lantisecretidiscutias,cleiiienia 
est  Domini  omne  quod  vivimos,  niisericordia  qood 
valemus.  Quapropter  nec  ab  ore  nostro  debet,  nec 
a  corde  discedcre;  quatcnus  et  ipsa  nos  dignetur  jugi 

B  liiiiioiie  servare.  Hoc  imitati  poct;e  assona  carminuiti 
flosciila  cond  derniit,  superuarum  Tirlutum  sonos  ad 
miindana  siudia  transferenles.  Sed  qiioniam  oniversi 
psalmi  multifarias  videntur  continere  virioles,  isle 
perfectam  vitam  non  improbe  judicabitor  declarare 
justonim,  qiii  mandata  Dominl  saluLiriter  aoopioan- 
tes,  iii  misericordia  ejus  jugiter  perseverant.  llnd« 
aninio  recolamus  has  siroilitudines  Tersuum»  et  ia 
octavo,  vigesimo  tertio,  quadragesiino  primn,  qna. 
dragesimo  quiiito,  quadrage-imo  ociavo,  quinqnagfs 
sWno  sexto,  sexagcsimo  sexto,  centcsimo  spcondo, 
centesimo  tortio,  centesimo  sexto  psatmis  diversas 
n'ibis  subtiliter  indicasse  virtutes,  sicut  loris  eriroin 
conslai  expositum.   Ciijus  autem   viriulis  prssens 
ps:ilm.us  esse  noscatur,  plenius  in  ej  is  coi*c!usioue 

C  dicenius. 


Vcrs.  22.  Benediclus  Dominusez  Sion^qui  habitat 
in  Jerusalem,  Laudes  Domiui  superius  aliis  relebrare 
prcrepii,  nuMC  .exemplo  boni  magisiri  ipse  quoque 
quod  admonebat  iinplevit.  Dicileniiu  :  Bened  clut  Do^ 
tninus,  Et  qiicm  Dominum  dixerat  evidenter  desi- 
gnat,  Regem  scilicet  Christum,  qui  ex  Sto/i,  id  esl  Ec- 
clcsiaui  siiaiii  sancta  iucarnatioiie  visitavit.  Ipse  est 
qui  habitat  in  Jeruialem,  qua:  d.versorum  saiictorum 
congregalione  conslruitiir,  et  Regis  sui  prxsenlia 
wierna  lelicilatc  la^taMr. 

Concluiio  psalmi. 

MiraMlis  psalinus  ad  devotissimos  populos  in- 
siruendns.  Nibil  enim  post  lanta  beneOcia  reJdere 
possuuius,  nisi  ut  (  sicut  iu  principiis  dictum  est) 
Doiniuum  nostrum  trina  confessione  461  pra^ilic^e-  £) 
mu^.  Laudemus  Patrem,  laudemus  Filiuin,  laudeiiius 
Spiritum  saiictum,  uiium  atquc  oinnipotentem  Deum; 
ut  sicut  Jion  esi  in  illa  naiura  diitantia,  iia  non  sit 
et  in  ipsa  laude  diversitas.  Hsc  est  rcvera  laus  quje 
nos  leficii,  hoc  pabulum  quo  anima  devota  sagina- 
tiir.  Ipsa  esL  eniin  reuiuncratio  nostra  qiiae  et  opcra- 
tio,  in  qua  tantum  redcimur,  ul  nulla  delecialio  si- 
Hiilis  esse  videatur.  PisBdiceinus  itaque  modo,  ut  eum 
in  a^ieriium  cum  angelis  laudarc  mereamur.  Sed  ipse 
bic  donet  volum,  qiii  ihi  coilaiurus  est  praniium. 

PSALMUSCXXXV. 

AUeliiia, 
Iteium  nobis  AUeluia  diccndMm  esi,  gratia  qwdem 


Dirisib  psahni» 

Per  universum  ps&imum  propheta  loquitnr,  qu\ 
quamvis  lotus  velut  coelesle  canistrum,  decoris  repe- 
titionibus  quasi  aureis  regulis  videatur  iutextus,  unde 
spirilualia  boua  tanquam  dulcia  poma  convivis  ecclc- 
siaslicis  oflTerantur  :  tamen  in  illis  CKipitaneis  versibos 
qui  varie  dicuiitur ,  priina  parte  magutficenlia  DO' 
mini  exponitur ,  et  totius  orbis  conditio  decbmtnr. 
Seciindu  parte  miracula  referuntur,  qu»  feceratin 
iCgypto  et  in  gente  Judseorum.  Terthi  descendii  s^ 
Christianos,  beneficla  Domini  consequenler  ennmc- 
r.ms,  ut  per  banc  repetitronem  unum  ancloreoi  re- 
ruin  omniuui  esse  coguosceres. 

Expositio  psatmi. 

Vers.  i.  Con/iumim  Domino  quoniam  boHHS^iin^- 
niam  in  ttBculum  mitericordia  ejut,  Dikimus  perca- 
pita  versuom  inesse  pulchcrrimam  varietateoi,  in 
iine  autem  consimilem  repetitionein ,  et  ideo  capiia 
tantum  versuum  exponenda  sont ;  flnes  aotem  eorum, 
qui  uno  lenore  repetuntur,  semel  tantuin  declani^e 
sufficiat.  Uoc  tamen  mcnle  condenduoi  esl ,  quod  a4 
cuuctas  operas  quae  dicuntur  tnferius,  Domini  nisi'- 
ricordia  sit  competenler  adjuncta.  Confessionemsa^iie 
dixintui  etad  laudes  Domiui,  etad  depioranda  pec- 
cata  communiier  pertinere.  Hie  aotem  non  unom  ex 
duobus,  sed  utrumque  accipiendum  est;  doeet  enim 
bcatos  viros  ct  laudes  Domino  jogiter  dicere,  ei  pr»- 


m  EXPOSITIO  LN  rSALTERlUM.  i^SAL.  lXXXV.  070 

Imia  poccata  dcflcre.  Sic  cnim  jubtos  iiitelligiinus,  A  nis  esprcssit.  Illeeoim  non  facit  aliq.i:i  viiiemio,  n<*e 


si  conversi  a  mnjo  illa  damiietit,  qune  aliquando  )tes« 
serunl,  sicui  Paulus  apnstolus  de  praBteritis  ait :  Non 
tum  dignus  vocari  apoUolut ,  quia  pirsecutut  tum  Ec^ 
cletiam  Dei  (/  Cor,  xv,  9).  Sequitur,  quoniam  bonut, 
t\ni  et  laudes  suas  cleuientcr  audiat,  et  supplicant'- 
bus  niiseratus  indulgoal.  Adtiidit,  quoniam  in  tacu- 
l  mmitericordia  ejut,  In  tofcuium^  S4!ilicet  iu  |ier|ie- 
luoni  dicit  :  quoniam  roisericordia  Ipsius  aeter- 
iium  occupat  tempus.  Hic  prxstat  ut  re(  reet  [  mtt. 
G.,A.,  i?.,creei;  mt,  F.,  erescatj,  parcit  ui  corrigat; 
ibi  ftoisericordiani  bonis  tribuit  utcoroiiet, 

Yers.  2.  Confitemini  Deo  deorum,  quoniam  in  tofeu^ 
tmm  misericordia  ejut,  Superiure  psalmo  corda  genii- 
lium,  simulacrorum  suoruro  irrisione  quassavii,  nunc 


allorom  fabricas  aemulaiido;  sed  quidqald  in  inteU 
lectQ  sux  inajestaiis  disposuii,  boc  et  ad  cfrcciuni 
iDomentaQea  operatioiie  perducit.  Perfectio  euiiii  re-r 
ruro  Yoluntas  ipsius  est;  nec  luoram  recipit  quod  ille 
decrevcrit.  Sic  enim  in  superiori^  psalmo  dictuin  est : 
Omnia  qucecunque  voluil  Dominut  fecit  tn  cmlo  ec  m 
terra  (Ptal»  cxxxiv,  6).  In  inlellectu  ergo  coslot  feoit^ 
quia  uuila  confusioiie,  nulla  inordmatione,  nulla  in- 
forroitatecreatisunt,  sad  distlncii  atque  compositi 
Greatoris  sui  volontate  peragqniur.  Nec  rooveai  quod 
coelos  plurali  nuuiero  nuncupavit,  quaiido  et  alibi  le- 
gitur  :  Laudate  eum,  eceli  ccslorum  [PtaU  cxlviii,  4). 
£t  Apostolus  ail :  Haptut  sum  usque  ad  tertium  cotf 
lam  ( II  Cor.  XII,  S )  Uuapropter  deRnire  iiobis  non 


autoHi  quanlus  q  aitsque  sit  oipnipoicns  Doiuinus  B  iit-^^l  quauti  sinl,   qiiod  in  Scripturis  sacib  iiou  le- 
pradicaliune  verissimac  roajeslatis  ostcndit,  ut  nun      gitur  explicatuiii. 


folum  Deus  credatur  qiialis  aut  angelus  dicitur,  aut 
Tinuium  boiiio  saepe  roemoratur;  sed  Deut  illc  deo- 
rum  est ,  cui  nullus  simiiis  iiivcnitur.  Deus  quippe 
propter  bonoris  excellcntiam  potest  etcreatura  dici; 

'  leclum  cst  eniro  ifi  octitgesiino  priroo  psalmo  :  Ego 
dixi^  Dii  ettisj  et  fHH  Exceiti  omnes  {Ptal.  ht^Ut  6)* 
El  io  Lxotto  :  Deum  te  patui  pharaoni  {Exod,  vii,  1). 

•Hfiif  au:eni  deorum  noo  potest,  nisi  sola  saucia  Tri- 
dIIm  noncupari. 

¥ers.  5.  ConfifemiM  Domino  dominorum ,  quomam 
ht  tagcutum  mitericordia  ejut.  Supcriori  senientiae  si- 
milise^t  etista  locuiio.  Sic  enim  dicitur  Dominut  do- 
wmorum^  quero^dmotluin  et  Deui  deofum,  Nani  ct 


Vers.  6.  Qui  firnus»it  tttram  tuper  aquas,  quoniam 
in  tceeulum  miterieofdia  ejun,  p.  siqu»m  de  coellf 
dixity  coiisequeus  fuil  ui  de  lerra  quoque  loqueretur) 
i>am  et  baiic  fecit  iu  iniellecto.  Ipse  est  enim  intel-' 
leclus  qui  cuncta  complexos  est,  et  per  potfiitiaro 
suae  dispositionis  iinplevit.  Sed  perquiram.is  cur  liic 
dixerit,  terram  poaliam  soper  aquas»  cum  dieat  Job  i 
Qui  tutpendit  torram  in  mkilo  {Job  xxvi,  7).  Et  a!ibi : 
Qui  tutpendit  tribus  digitit  molem  terra,  quod  no^ 
men  eet  »  (/mi.  xl,  12)?  Sed  neutrum  sibt  nost  ituf 
esse  coDtrarium ,  qooniam  lerrMn  dieeie  potoit  su- 
per  aqoas  esse,  etiam  com  molto  spatio  disiare  vif 
deretur ;  sic  euini  et  ccelum  dicimus  supra  nos,  d»in 


4oniinoa  sainctos  dicimus  angelos;  sed  Donnnus  do-  Q  lameu  aeris  magna  spatia  interesse  noscantur.  Sive 


minorum  {lle  solus  est  cui  cuncta  deserviunt.  Ipse 
etiam  Sanctus  c^auctorum,  ipse  Re^  regum,  et  omiiium 
poiestatuni  injcffabiliter  culiuen  excelsuin,  Quis  ciiini 
dobilet  supra  omuia  esse,  qui  el  creare  omnia.  et 
Dnfversa  praevalet  coniiiirre? 

Vers.  4.  Qiit  fecit  mirabtlia  magnatolutj  quouiam 
im  sircNlum  mtericordia  ejut.  Sicut  in  illis  tribus  ver- 
iibus  supra  positum  Cot,  confileminit  ita  et  per  hos 
oniiies  versos  qui  variaiitur  usque  ad  fincm ,  con^e- 
Mftti  subaudiendum  est,  Qua3  figiira  dicitur  airo 
»cvmi,  Id  est  a  communi,  ut  nobis  plena  possit  con- 
siare  sententia  ;  mixiine  quando  et  in  hac  similitu- 
diiie  desinit  psalmiis.  Dicittir  itaque  fecitte  mirabilia 
magna  totut ,  quasi  non  per  angelos  et  per  aposlolos 


{iit  aliis  videtur )  super  ff^icam ,  juxta  a  luam  inleili« 
gendum  est ;  n.im  h^Mlieqoe  dicimus  civiiatem  su(ier 
mare  posiiani,  cum  iion  in  mari,  sed  juit.i  mare  sit 
constliuta.  Vel  cerie  ^pirltualiier  accipiendom  ch', 
qui.i  hUper  aqu.im  sacri  biptismatis  terra  nostra,  id 
ei»!  corpus  reliciinr,  dum  religionis  stabilituie  f .r- 
lualiir. 

Vcrs.  7.  Qui  fecit  luminaria  magna  tolat^  quom^m 
in  tceculum  miuricordia  ejut.  Quamvis  ad  litteram  /m- 
minaria  coeli.  a^tra  videantur  inelligi ,  convenit  ta- 
nien  ut  ca  paulo  altins  inqiiiranius.  Magna  tuminaria 
forte  significat  angelos,  potcitates ,  Ihronos,  donii- 
luiiiones,  qui  pietate  sanctissitiia  coBle-tl  lumine  ra< 
diantur.   Dicendo   eniin   magna,   omnibus  videntur 


servo$  snoft  462  diversarum  virtutum  sigiia  mon-  D  anlepoMta  qu;e  c.irporalitcr  luceiit. 


siraveril.  Sed  bic  niemoratur  fecisse  solus,  ubi  Vcrbo 
suu  coiiditidnes  reruin  fubricasse  monslratur,  quando 
etjpsa  niinisteria  eum  creasse  non  dubiuni  est.  Sic 
enini  seoiiendum  Hcqiientia  decl.irant. 

Ver*.  5.  Qui  fecit  coelot  in  inteiiectu ,  quoniam  in 
meulum  miuricordia  ejut,  Lsquc  ad  iineni  psalini 
liiis  depmniitur  per  narrationem  pracconialeiu.  Nar- 
raiio  est  enim  reriiin  gestaruin  collecta  expositio. 
DoDilni  autem  res  gestas  narrare,  laudaie  est.  Ipsuui 
est  ergo  qood  superius  dixit :  Qui  fecit  mirabilia  um* 
fna  totui  :  quoniaro  hoc  non  per  creaturas,  sed  soU 
virtole  sii»  divinitatis  operatus  est.  Nam  quod  dixit, 
mlitt  in  intettectu  fecit^  poicnli.im  ipsam  disposiii  >- 

PiTROL.    ]X\. 


Vers  8.  Solem  in  pottttatem  did ,  quoniam  in  ta^" 
eulum  miterieordia  ejut,  Potestat  est  dlet  bolis  adven- 
tos,  qui.i  per  eum  omnis  \islbilis  creatura  declara- 
tur.  Usu»  fst  eniin  divinarum  Scriptiirarom  hujus- 
motti  sermone  loiiui,  sicul  ait  alibi  :  Dedi(  eit  pote-, 
stutem  fiim  Deifieri  {Joan,  i,  It).  Spiritu.«|iler  auleii\ 
potesi  intelligi,  qiiando  sanctls  suis  solero  sapienti:e 
roiseratus  infundit ,  ut  ill:i  videant  qutt  ad  ipsius  p^.  - 
linere  certum  est  jiissione^. 

Vers.  9.  Lunam  et  tteltat  in  potettaUm  noctit^  qufh- 
niam  in  teeeutum  mitericordia  ejut.  Aodite,  ||Strologi, 
qui  summam  rerom  stellarum  ndintnistrationibus  da- 
tis,  tunam  et  ttettat  in  potettaic  nortium  f^llsse  C0i\cpi^'. 

31 


OTI 


M.  AljKELlt  C.VSSIODORI 


•JTl 


sjis.  Niiiiquid  ad  imperinm,  non  ad  obsequlam  isia  A  ttiam  m  iaeulum  mlserkordia  ejui.  lu  lioc   vcrsa. 


fluiil  coiidiu^  iNani  quid  Creator  a?erei,  fii  Tttas  ho- 
niinum  sleliis  transigere  perroisissel?  Morito  vos 
rcpudiant  ipsi  quoqae  pbilnsoplii »  qui  lahtanr  pote- 
statetn  Tisibilibus  rebiis  inesse  dicitis,  ai  arbiirium 
toltatis  Auelori.  Nobis  autem  ex  bis  alter  spirituafis 
sensuB  aperitur.  Lunam  ffirsitan  Ercleslim  debenins 
aecipere;  ttellat  divorses  ejus  ordines  sanciilAte  pol- 
lentes,  ut  suiitepiscup*,  pro^byleri,  diaconi,  subdia- 
coui  et  csleri  (fiii  velui  stell:e  cceicsii  iioscnniur  • 
conversaiione  radiare.  Wjx  oinnia  in  potestau  nociii, 
id  i'St  iu  sxculi  istitts  teoeliris  data  sunt,  oC  per  eos 
caliginosa  reiuceant  corda  mortalium. 

Vcrs.  10.  Quf}iercu*sii,Egypiumcumpnmilhii[mu. 
.  A«y  B.y  F.,  pr\mojen\i\i\  eorum^  quoniam  in  iwcuium 


qnotiiam  rcpetitiis  est,  cxposiiio  suj»eriQs  dicta  suf- 
Hciat. 

Vers.  15.  Qfii  excuwt  Pharaonem  et  txercilum 
ejHi  in  ninre  Rubrum,  quoniam  in  uvculum  miit^rh- 
cordia  eju^.  Diabolum  cum  minislr  s  suis  in  foiitem 
salutls  excuiU,  quando  eos  a  nobis  poienlis  su» 
virtuto  removerit.  Excuiit  autem  dixit ,  taiiqiiain 
pnlverem  projicit ,  itt  de  bac  ccieritite  et  virtutem 
divinitatis  ostL*nderet,  et  illos  terrenas  sordes  esse 
moBStraret. 

Vers.  16.  Qm  tramduxit  populum  iuum  ptr  de- 
iertum^  quoniam  in  i(ecutum  ndierieordia  ejui.  Per 
desertum  nos  ira.ieit.  qu  md  »per  hoc  sxculum  trans 
ire  facii  illaesos ;  soli  eoiro  evadunt  qui  muiidi  isbus 


mieericordia  ejui,  liactenus  dicta  suniqu»  perse  ciea-  g  mala  periranseunl.  Caeterum  qui  in  istis  bjeserit.  ad 


verii  banrt:!  Dtvinilas,  nunc  in  secunda  parte  rerenin- 
tur  ({uali  I  in  mundf»  per  aiigelos  scrvosquesu»  pietaiis 
vtt  c»rii.  Quxduodecima  estspeciesdeHnitionisquMn 
Grxci  xccT  eVratyov,  I.atini  per  laudein  dicunt.  Uxc 
per  bos  duodecim  versus  tracta ,  permanct  osqae  ad 
divisioncni,  Et  quoniam  bistoria  Dota  est,  videamus 
quid  tiic  spirituaiiter  magts  possit  intetligi.  Perrus- 
sit  i£gypU  jirimitiva,  quando  saecuti  istius  damnavit 
glnriam,  qu»  puiabaiur  esse  pnacipua;  nam  luxns, 
luperbia,  avariiia,  quasi  priinittva  snat  miindi.  Ipsa 
cniin  priiiio  generat  p  sstinus  venter,  et  vclut  charos 
tilios  amplectiiur,  dum  rerum  istarum  cupidiiaie  gra- 
tulntur.  Iljcc  Doiuiniis  pereussil»  quando  a  regutis 
sujL*  divinitaii»  exclusii.  Mortua  cnim  jacent  qnae  a 
v.iap.  Auctore  submota  sunt. 

Ycrs.  II.  Qtti  eduxit  Jsrael  per  mediumeorum^  quo- 
hiiim  in  soBCulum  mitericordia  ejui,  Per  mediuin  i£gy- 
p  i'*rum  deducit  Isracl»  quando  sancios  suos  a  con- 
vcrsaiione  tiberat  pessiraururo,  et  a  mundi  istiiis 
liabitatione  teterrima  io  locero  su£  veritatis  adducit. 

Ver».  li.  In  manu  forti  [mss.  A. ,  B.,  polenti  ] 
^l  brachlo  excelio ,  ^icontam  in  iceculum  misericordia 
ejns,  Manus  foitis.tkd  invincibitem  pertiiiei  actionem; 
brachium  excelsum,  ad  omnipoteniiam  Domini  singu- 
t^ircm.  Fortis  enim  aciio  a  l)rachio  venit  cxcetso, 
(|nouiani  elTectus  reriiin  suum  demonstrdt  semper 
anctorcm. 

Vcrs.  13.  Qui  divisit  mare  Rubrum  in  divisionei^ 
quoniam  in  ^ceculum  misericordS  ejus,  Priscae  aucio- 


praemia  divina  non  perveiili.  Desertus  eoioi  ideo  di- 
citur  mundus,  quia  divina  eteciione  privatus.  Et 
roerito  sic  vocniur,  qui.i  ad  se  venientcm  non  recepit 
Anctorem. 

Vers.  17.  Qtii  eduxit  aquam  de  petra  mpts»  quO' 
niam  in  scneutum  miserieonHa  ejus.  Educit  [ms.  G.  et 
ed.,  ejldt]  aquam  de  petra  rupis^  quando  steritta 
corda  mortalium  saluiares  rivutos  fecerit  proferre 
lacrymarum ;  ut  qul  sunt  propria  siccitaie  steriies, 
reddantur  divin.i largitate  manabiies.  De  petra  mpii 
ad  anxesim  positum  esi,  quoniam  iion  parva,  sed  in- 
gentia  et  dura  «axa  sunt,  qnae  in  mngiiidnliiiem  ra- 
pis  eriguntur. 

Vers.  18.  Qtii  percusst  reges  magnos^  quaniamiii 
p  swcuhm  misericordia  ejus.  Percutil  reges  magnos, 
quando  iii  conle  nostro  Impia  desideiia  cQel<^tis 
miserator  exslinxerit.  Tuiic  eiiim  nos  viviinus,  diiin 
iila  moriuntnr;  et  con  raria  soriencccsse  est  noi 
occuml^ere,  si  ^oiitingat  illa  su()erare. 

Vers.  19.  El  oeddit  reges  fitrles,  qu  fdam  in  ue- 
cutum  miiericordia  ejm.  Reges  fortes  occi«lit«  quando 
a  nobls  expclllt  daemonfa,  varia  immlssione  grassa«- 
tia;  quorum  votontas  nequam  tunc  esstinguitiir,  si 
fidelium  animac  ab  eorum  poiestate  lollautur*  Oc- 
cide^  Domine,  fories  regei^  ut  liberes  servos  buni- 
les  :  eripe  lihi  devotos,  ne  ille  nerandissimiis  eos 
sibi  f^ciat  esse  sulijectos. 

Vers.  20.  Sehon  regem  Amorrhteorum^  quomeis 
in  i^ecutum  miiericordia  ejui.  IsLi  quidem  in  sopc- 


ritntis  viri  mare  Rubrum  in  duodecim  divimnei  dixe-  |^  riorepsalmo  jam  videntur  exposita,  qus  non  pigebit 


runi  esse  partiluin,  quanias  tribus  constat  fuisse  Jii- 
d.eorum.  In  eo  enim  Mc  plurali  numero  positum  cst, 
f;i  diviiioneif  ne  putaroinus  mare  Rubrum  uno  iiinere 
fuiise  transmissum.  Sed  potest  boc  et  spiritualiier 
congruenter  adverii.  Rubrum  mare  est  saecuti  istius 
pcrinitia  profimdiias,  qiiam  multisdivisionibusirans- 
iiiius ,  quaodo  conveni  ad  terram  viventium  463 
Doniini  munere  restinamus.  Alter  enim  per  eleemo- 
syr>as,  alter  per  assiduam  supiiticaiioiiem ,  alier  per 
virginiiatem,  alter  pcr  excettentissimam  cliaritatem. 
Sic  innltis  divisionibus  per  saeciUi  biijus  mare  irans- 
iiur  nd  Dominum. 
Vci  s.  U.  Et  eduxil  Israel  per  medium  ejns^  qno-' 


repeiere ,  quando  ea  sancla  nuctoritas  ad  salulem 
nostram  probatur  iterasse.  Sehon  quidein  interpre- 
tnius  esi  icniatio  colorum,  alitcr  vero  arbor  infm- 
ciuosa;  Amorrhaens  exarerbationem ;  qme  omniavi- 
dentur  ad  diaholuin  pertinere;  ipse  est  enin  arbor 
infriictnosa ,  ip«ie  exacerbatio.  Sed  baec  in  nobis 
Dominus  occidit,  quando  nos  ad  instiluta  sua  momm 
sanciitate  perduxerit. 

Vers.  31.  Et  Og  regem  Basan^  quowam  in  imcU' 
lum  miiericordia  rjus,  Og  interpretatur  coacervars, 
Basan  confusio.  Qui  enim  coacervat  peccaia  nostra» 
absoluie  diabo^us  est.  Ipse  eiiam  reclc  dlcitur  confo- 
sio,  qiioniam  et  seqnnces  suos  confundit,  et  ipse  dc 


EXPOSITie  IN  PSAUISIllU.\r.  PSAL   CXXIYf.  971 

Doroiiii  ludicto  cenfusiis  abscedit.  Yenini  hxc  el  U«  j^  superius  eisdcm  terbis  dixcrit,  htc  tanturo  Deo  mlu 


lia  Domini  yiriute  interfecta  jaceni»  quando  nos  erit> 
pere  a  tam  pessima  obnoiietate  dignauir. 

Yers.  2i.  £<  dedit  .  Urram  iorum  hiereditatem , 
f  uonuim  in  Bcrculum  muericordia  ejus»  Locum  tertije 
oarralioijis  ingrediiur.  Et  quainvis  historia  de  lie- 
brjt'isdicerevideatur,tanien  bocet  ad  popiiluroCbri- 
giiiinuro  a|)lissiuie  referiur :  qiioniani  beaiiiudo  iila  quae 
itlis  fuerat  poliicita,  expul>is  qui  sua  iniqnitate  ceoi- 
derunt,  sanctis  ac  fidelibus  Cbristianis  promiss^  b.i>- 
reditatis  prjBDiia  confernntnr.  Meroiiierimus  autem 
quod  ei  in  luc  quoque  ditisinne  per  quinqiie  versus 
dnodeciroa  «(pecies  defiiiitionis  permaneat,  qnam  In 
secunda  parte  jaro  diiimus. 

Yers.  25»  HasredUatem  lirasl  tervo  tuo^  quoniam 
in  eteculum  miseriofrdia  eju$.  Cum  dicit,  $ervo  sua^  •q 
illus  sequesiral  qui  Domini  jussionibus  iniquis  c*»n:i- 
libus  re^titerunt.  Qua  signiiicatjone  et  devota  ple!>8 
Judaeornm,  et  populus  includitur  Cbristiaqus. 

Yers.  2i.  Quia  in  humitiiate  nottra  memor  fuii  no- 
$iri  Dominui^  quoniam  in  tesculum  mi$ericordia  eju$, 
Huroilitas  proprie  pcrtbiet  ad  ten^pora  Gbrisiiaiia, 
iluoB  tunc  latius  desiderari  ccepit,  quando  eatn  in  se 
Dominus  Salvator  oslendiL  Ipse  cniin  monsiravtt  et 
bumilitatis  ?iam  et  patieiitiae  disciplinam.  Qiiapro- 
pler  iUe  hvmiliiatis  servorum  suoruiu  memor  est, 
^uf  et  ejus  praeceptor  esse  dignosciiur.  Mamor  fmt 
Mgnifleat  saucts  uicarnationis  arcanum,  quando  ad- 
%Mtu  s«o  credentes  liberare  dignatiu  est* 

Yers,S5.  Etrodamit  notde  manu  inimieorum  no' 


muiasse  doclaratur;  supcrius  auiem  habet,  464 
Deo  deorum,  Unde  vldentur  pcr  significatinncro  cobIi 
omnia  potU'Sse  concludi.  Rt  ut  cuncta  ad  ejus  con- 
fessionem  revocare  videretnr,  in  flnc  iteruro  mcmiH 
ral  conQiendum  :  ne  quid  prnRier  ejiis  laudetn  et 
roiscricordiam  agi  posse  crcJcreiur. 

Cunclusio   pf.almi, 

Mirabllis  psalinus  et  nimia  virUite  profundus,  qui 
velui  sieilis  micanlibus  misericordia  Donnini  ubique 
cognoscitur  esse  radiatus.  Cujus  enim  virtutts  sit 
aique  pntentise  in  Paralipomenon  ostendiiur,  nbi 
ait :  Cum  Dominum  laudare  c(epi$uni  et  dicere ; 
Confilemini  Domino  quoniam  bonue^  quoniam  in  mter' 
num  mi$er\cordia  eju$;  implebatur  domus  Dei  nube^ 
ne  possent  $acerdote$  $lare  el  minittrare  propter  caUgi^ 
nem.  Compleverat  emm  gloria  Donuni  domum  Dei 
(//  ParaL  v,  13,  U).  Proinde  quid  potesl  a  nobls 
simiie  dici,  qiiam  quod  de  se  auctoritas  cognoscltup 
i|isa  lesiari  ?  Nam  licet  iu  omnibus  psalmis,  si  pure 
Ciiiiantur,  divinam  nobis  certum  sit  adesse  pneseB? 
tiam,  boc  tamt'n  evidentius  creditur,  quod  legis  au- 
ctf>ritatc  firinatur. 

PSALHVS  CXXl^Yl. 
P$almu$  David. 

Ad  prjeteritum  morem  rediit  ordo  liiulorum.  Sl- 
gnlficat  enim  misericordes  et  sanctissimns  actus  ad 
Domlnnm  Salvatorem  essc  referendos.  Gonsideran- 
dum  est  autem  quoniaro  hyronus  Isie  non  a  gatiden- 


sironm^  quomam  in  $eBculum  mi$ericordia  eju$*  Si  ^  tibns  dicitur,  sed  sola  dolorum  compunctinne  can- 


•d  bisturiam  atiendas,  nullum  pretium  i£r7ptiis  de^ 
itii,  quaodo  Hebrsos  de  manibus  eorum  liberare 
ilfgnatus  est.  Sed  quia  in  potestate  dial>oIi  vel  mini- 
ftiroram  ejus  4eneberour  obnoxiit  tuoc  se  imroolaiido 
iiiagiiuro  preiium  dedit,  ut  nos  ab  eis  redderet  absof 
lutos.  Redemiteaim  nos  diversis  injuriis  et  passioni- 
hus  sttii,  claustra  psissus,  alapis  ccsus,  flagellis 
verberatos  es^.  Redemit  nos  mique  sanguiue  prei» 
lioso,  et  ad  postreroum  rederoit  nos  roiraciilo  resur- 
reriioBis  osteuso ,  sicut  dicit  Apostoius  cuncia  com- 
pleciena :  Magno  pretio  rcdempli  e$ti$  (/  Cor,  vi,  20). 
Uoc  eoiro  fuit  preiiuni  quod  pretiuro  non  baberet. 

Yer.').  26.  Qui  dal  eMcam  onuii  cami,  quoniam  in 
SKCulum  mieericordia  ejus.  Omni  carni^   non   tantuiu 


tatur.  Ilapcautcro  historia,  Jeremia  propbeta  refe- 
renie,  completa  esi,  quando  capiiviias  Jernsalem  Na- 
bucbodonosor  regc  veniente  perfecta  est.  Exstnt 
enim  de  hac  re  pietatis  bujus  componctissimus  liber, 
qni  qiiadrifario  prasnotatur  alpbabeto.  Se<l  nos  opor- 
tet  spiritualiter  ist^  suscipere,  quia  in  figura  illis, 
sicut  dicit  Aposiolus  (/  Cor.  x,  II),  ba!C  omnia  cer- 
lum  cst  contigisse. 

Divisio   p$almi. 

Populus  Hehrneornm,  qui  ob^liuationis  su;e  vitio 

io  captivilate  eral  sub  Nab  icbodonoior  rege  pos^ 

fxcula  longa  i'assurus,  iiitro^luciiur  ad  biquendum , 

ut  mala  siia  futura  sic  deilt*ai,  quasi  jaiii  vi.lcaotur 


.  .,  .......        ^  .,      i  esso   pr.-eiciita.   Prima    seiaione  ralainitacs  suas 

de  hommibns  voluit  iDielligi ,  sed  et  q^udquid  naiat,  «.  "^  ,        ,  •  .     ^  ...  i:i  ^.  «  ^  r  ■    • 

,  j :^  ..^,  .     ^  AA^..iA   l^^u    «..:.!.?..:  i\.«.i;t.t- .  "^  ^***"*^'"*''»    S»l>iU"gC»^    llltcr  quasllliet  SffCull  bujus 

angosii  is,  nuiiqu  in  se  Jerusalom  lUlaieuiis  oblivis*-i. 


quidquid  volii,  quidquid  repit,  quidquid  graditur : 

%ti(iiiiam  onJveisa  (*jus  largitaie  satianiur.  Nani  sicut 

eveator  est  otnnium,  iia  et  pasior  uniminiium  pro- 

tamur  es^e  cun<  torum.  Pascit  eiiam  oiuiiia  spiritua- 

Aiai  ineorporeo  cibo  roist*rlcordiJs  suse.  Nam  cuni  ge* 

iUter    ind'geatur  ab   ouiuibus,   ipsius    rouuere 

itur,  ut  oiiiversa  coniinere  atque  existere  cooi- 

^■Hibeotar.  ^ie  omui  carm  dat  escam,  lidelibus  tan- 

ta  fortitan  debemus  aciipere,  qaos  eorpore  et 

^^ngaine  ino  saginare  dignatur. 

Veci.  27.  Co^ifitgnuni  Deo  cmli ,  quoniam  in  mvcu- 
C^«i  mkorieordia  eju$, 

Vers.  28.  Confiumini  Domino  dominorum^  quO' 
^ium  in  imculum  misericordia  eju$.  Curo  bos  versus 


qiiamvis  evertendam  esse  consiarcl.  Scciin>ia  se- 
eiione  ad  Domiuuiu  verba  c  >nveriit,  ut  roemur  sit 
insulutioouin  contra  l£cclesiaro  pessima  voluntaus 
grassan  ium,  beatos  asserens  qui  de  corde  suo  inci- 
pieiites  roalu  cogitaliones  abjiciuut. 

Expo$itio  psalnu» 

Yers.  i .  Super  fiumina  Babyloni$  itlie  $edimu9  tt 
pmmue^  dum  reeordaremur  tui,  Sion.  Nirois  dulri^ 
est  recordatio  patric,  quc  in  bost  li  icrra  probatur 
exi$tere ;  nam  quantnm  bcc  nroara  scntitur,  taniuiQ 
fit  illa  suavior.  De  loco  euim  |)epegrinationis,  pro? 
prii  domicilii  crescil  affbctus.  Scd  ({uaiiiTis  pro|iiiei;t 


i75  11.  AUICLI!  CASSlODOai  97« 

Isnelilici   popuU   capivitalom  <|ux   sub   Assyriis  A  arrogans  ticlor  ?uU  sibi  lusas  et  denclas  de  Del 


€oo(igit  eiponere  videalur,  coi^venii  tamen  ut  eam 
spiriiualiter  advertere  debcamus.  Dua^  euim  civiia« 
les  io  boc  mundo  es>e  crebra  lectione  couipcrlmus : 
una  esl  Domini,  qnx  dicitur  Jerusaleiii,  id  esi  visio 
pacis.  Ista  hic  pressuram  patiiur,  ct  niultis  iiiulis 
irruentibus  sauciatur :  bumilis,  amicia,  spem  ba- 
bens  in  illa  aetcrnitate  quae  nunquaro  novit  defeciui 
subjacere.  Econtra  diaboli  civiias,  qux  Dabylun  a 
tiicitor,  cujiis  inierpreUtlo  signtficat  confusioiicm. 
bieflcrida,  auperba,1acUssima  csi,  qux  isitus  «ae- 
cuUvtiiis  tan*inQin  magnis  fluminibus  irrig»  iir.  Su- 
per  ista  ergo  fluniina  scdent  fideles,  qui  captivitatcm 
iii  bocmuiido  patiuntur,  et  suspiranics  liesiderio 
patriso  suas  aniaras  lacrymas  rundunt,  quoni.im  ad 


canticts  exhit>eri.  Quibiis  respondendnm  est ,  tMS 
Qttomodo  caniabimnM  eQtiiimm  Domini  in  terra  tttienat 
Sed  ut  magis  illam  partem  quam  coepimus  em^qua- 
mur,  concup'Sceniiam  niundi  obnoxios  iios  teiiere 
lestaiur  Aposiolus,  dicens :  Yidac  aHmn legemmwum 
brii  meii  repugnantcmiegi  mentii  mea^  el  capthmm  me 
dncentem  in  t  *ge  peccati,  qm  eU  i»  memkrii  meii 
{RonK  VI! ,  22).  tsisc  igiiur  concupiHcentlae  qoae  n(*s 
jure  ciptivitatis  iPaqiieant,  rreqaenter  nobis  auadent, 
lU  psaimodi»  verba  iii  locis  profanls  atqne  spectacn- 
lis  gesticulatione  nefaniHsMma  canere  debeami^. 
Sed  eis  noii  esse  conscntiendum  praesens  doetrim 
de':iarat,  quando  adinoiiet  in  lerra  aliena,  iit  cst  inter 
actus  viiiosos  q-il  sunt  a  Deo  aliedf,  hym.inm  Da- 


illam  prnmissam  pacem  hic  pervenire  non  prxva-  |{  mini  non  esse  cantandum.  Yerbt  enim  Domhii  san 

cta,  debcnt  esse  sanclorum ;  scrptuin  esi  enim  :  Ne 
miseritii  margaiHai  veurm  anteporcoi  {Matth.  v  i,  6). 
l\U  ergo  monei  nuHaienus^se  conseniiendum. 

Vers.  G.  Si  obHtM  fuero  fnr,  Jenualem,  o6/iniM- 
mr  me  dextera  mea,  Pollicetiir  se  prophela  Eede- 
siam  Dci  nnnquam  peniins  obliTiscl,  condiUoDea 
sibi  gravissimnm  poncns,  qiiia  necesse  eat  tta  fieri, 
81  Jernsalem  contigcrii  non  amari.  Deitera  qnippa 
bonornm  est  Christns  Dominus,  sicut  hi  qoinlodeci» 
mo  psalflM  dicluin  6>t  :  Providebmm  Dominum  » 
eompectu  meo  iemper^  quonimn  a  dexirii  eei  «nlri,  nr 
eommovear  (Pso/.  xv,  H).  Astringli  se  itaqoe  pre- 
pheta  duris  qiiidem  vincolis,  fed  nequaquam  novfs, 
«t  ipse  a  Doniiiii  Salv  tiiris  memorta  decidat, « Je- 


lcnt.  Coniemplandum  est  autemquod  non  dicit,  in 
iluminihus,  scd  Superflumina ;  nam  qni  adhuc  in 
fluminibiis  isiis  sunt,  peccatc»ruro  imnnlation»  ra- 
piuntur,  qni  vero  supcr  ripas  alvci  sedcni,  jam  ab 
illis  fluctibus  diTiiio  sunt  niunere  libeiaii.  Sitnm 
quoque  ipsum  rospicc  teinperatum;  ncc  erectos  di- 
eit,  utarrogantiam  fugeret  ;  nec  jacenies,  ntruinam 
vitaret,  sed  scdcntcs  in  bumilitate  pias  lacrymas  so- 
pra  poccalorum  mpia  floenia  transmitiere. 

Vers.  2.  In  iaUcibui  in  medio  «jhs  sttipem/tmiM 
organa  noiira.  Ilic  doloris  eiaggeratur  acerbitas, 
quando  deleciationem  suam,  qoa  se  populus  poterat 
cousolari,  velul  non  neeessaria  suspendebatur  arbo- 
riuus.  Quid  eniiu  illic  agerent  orgaua  dulcia,  ubi 


teinpora  vitje  amaris  eraiit  lainentalionibus  occu-  q  rusalem  ab  ejus  menie  discesserit.   Ipsa  eat  maier 


paia?  Verum  haec  histoiia  ad  spirituaiem  inielligen- 
tiam  transforatur.  Suliccs  suiit  arbores  supra  ripas 
fluminis  pinguissima  viridilaie  gaudeiiies,  quae  fre- 
qnaiter  excisis  palis,  at(|ue  biimidae  terrse  recondi- 
tis,  aliissima  radice  nierguniur;  et  flueniis  necari 
nequeunt,  quamvis  copiosa  irrigatione  ^atientur.  Qis 
eomparantur  sancii  ac  fideJes  homines,  sicut  Isaias 
dicit :  Exorietur  tanquam  fenum  in  medio  aqum,  et 
tanquam  ialix  tuper  defluenleni  aquam  {hai.  SLiv,  4). 
Taiibus  ergo  viris  org  iia  nostra  suspendimus , 
qoando  communicaia  gratia  de  Scripiurarum  divina- 
rum  leclione  conferimis.  Ipsa  sunt  enim  nostra  or- 
gana,  qux  et  psalmodije  grati.im  praestant,  et  at- 
tema  nos  collalione  iaelificant.  In  medio  ejui,  Baby- 


fidelium,  patria  felicium,  regio  beatorun,  qnam  i|ai 
bie  obliviseiiur,  ibi  in  regno  Domioi  mininie  eolio- 
catur. 

Vers.  7.  Adhmreat  iingua  mea  fameitms  m^  ti 
non  meminero  tui, 

Si  non  prmpoitiero  [mss.  A.,  8.«  f  •»  fmpwten] 
JenuaUm  in  prindpie  ketitiw  mcm.  Propouiim'  pc- 
nalis  aeeunda  condttio,  ut  in  Domini  laiidibos  obniH- 
tcscat,  sl  oblitns  foerit  Jerusalem,  qood  magnoM 
iNibeiit  praemium  €liristiani.  Quid  enim  probatoresse 
deterios  quam  illud  non  pos^e  loqui,  onde  consnevit 
mediciiia  pracstari?  Ps^lmodia  est  enim  consAlsiit 
fleiiiiiim,  ciira  dolentium,  s^iaius  aegrotoronu  Hoe 
animae  remedium,  iioc  miseriarum  omniom  c^Wh 


l«)niae  civiiatis  dieit,  non  iluininis,  quia  necesse  est  0  gdiur  esse  suffugiiim.  Namqui  tali  rounere  privatur, 


in  medio  mundi  sit  sauctissimus  Cliristianus,  quam 
vis  ad  superua  aniino  videatur  Cbse  transiaius. 

Vers.  3.  Quia  illic  inlerrogaverunt  noi,  qw  capti- 
vos  dux^runt  no*^  verba  cantionum, 

Vers.  4.  Et  qui  abduxerunt  no$  :  Hymnum  can- 
tate  nobi$  de  cantids  Sion, 

Vers.  5.  Quoifiodo  cantabimui  canticum  Domini 
in  lerra  aliena?  Addunt  aliud  pondus  doloribus  suis, 
ut  usqiie  ad  boc  ludibrium  se  pervenisse  defleant ; 
qusteniis  Dei  carmina  reverenda  homiTiuin  passim 
vulupiate  [mis.  il.,  jB.,  F.,  voluptatcs]  profundant, 
fitqiie  iitis  neeessitus  pagmis  dicere,  quod    sola 


ab  omni  benelicio  consolationis  exoluditur.  Sequitur, 
ii  non  proposuero  Jerusalem  in  priaeipio  /•/fi# 
meee.  Suntquidem  principia  tnaiidanae  Ixtiiic,  H 
avaro  aurum  invenire,  luxurioso  palchraa  fen'' 
nam,  snperbo  jactantiam.  Sed  absit  ut  baec  pncct- 
pia  laetitiae  propbeiali  conveniant  sanctltaii;  qttinia* 
dicamos  qoae  lionesta  sont,  sed  Umea  EcrhttiaB  sas- 
ctac  non  debeani  uliatenus  anteferri.  Gravibttsvins 
et  suiuma  se  hone  Ule  tractaniibus,  priocipioD  Id ' 
iiji  est  fiiius  na!us,  sicot  Zachariae  de  JoMne  ctnti' 
gil,  qui  ci  angel  ca  voce  protnissus  esl  {Luc,  i,  t^l* 
Kst  ctiain  dii  filio,  <\u\  post  lempora  lunga  revsrs* 


plebs  Domini  consuevii  audire.   Snperbus  enlin  et  •   cst,  quod  idcm  in  Evangeiio  p<!r  parabolam  dicUiia 


977 


EX.GSmO  L\  rSALTUlILM.  PSAL.  CXWYL 


9-4 


lefitar,  quaiitlo  hilissimits  patei*  vilulum  snginuiuni  A  qunm  ut  res  fragilis  lantis  ausilms  iiiSDlescat»  e(  pef 


io  ejos  coiivivaiioiie  inacuvii  {Luc.  rv,  18,  tZ).  Yel 
postiuflrmiiaiemsaniias curporis  reslitula, uiEzei biae 
regi  coniigil ,  cui  posl  apgriliiiiinein  validissimam 
ifiiiiideciin  annorum  qiiO(|ue  spaiia  legiinus  (IV  Heg. 
xx^  6)  aitnbuta.  Yerborum  nuoqne  ipt>orum  liicta 
pensanila  sunt.  Nain  priiicipiiim  ia:titix*  seuiper  va- 
lidum,  serop  r  ainplissimuin  est»  qMantlo  m  ipsis  iiii- 
tiis  Toluntusarccnditurgaudiorum,  diim  caiore  aiiiim 
in  la^litiam  rapiniur,  qu.Ni  vix  pieveiiire  crmleba- 
niKS.  Omni:i  siqiiideiu  subila  viiilonia  suul,  et  qiiod 
diMuruuia  in  lioc  sxciUo  ruerit,  inlepcscit.  Quapro* 
pler  ad  exagiieranduiii  fttlci  calorciu,  principio  IsRti- 
li£  IHain  du  ii  prwptmi,  quam  decet  .supra  omnia 
plus  aniari.    llic  tamen  xersiis  et  superior  potcst 


concupiscenllas  iUicitas  saucict  aiiimns  Tulncre  pcc- 
caioriiD)?  sicut  dicit  Apostolus:  Caro  concupltdl  ad- 
versun  spiritum  (Ga/.  v,  17).  Sed  postqnam  de  Haby« 
IfHiiie  lilia  diiit ,  jtislissimam  compcnsationem  ei 
as-rrii  esse  reddendam ;  ut  sicut  i)0<  luxuria  conci- 
talad  viiia,  ila  repressam  jrjiiniis  atquc  tribuialio* 
nibiiss'ibditain.raciamus  o^se  virtulibus.  RedHiiniis 
e*:\n  iUidigiufH  retnbutiodem,  utconcta  fariii  qiiod 
n  (leMciis  iinpI(?riMtissin)ulai.  Tales  eniin  rciribn- 
tiones  carui  riiljcre  beatorum  csl,  ut  qu.'e  Iraxil  ad 
ciilpain,  468  ^*)j'>lorio  Domiui  perducatur  ad  glit- 
riain. 

Yers.  11.  Deaus  qul  teuebli  et  allidet  parvulos  tuos 
ad  petram,  Adliuc  ad  ipsam  IO'|Mitur  c:iriicm,  bcaiuni 


cllam  iliis  convcnire ,  quos  siipra  diximus  esse  ca-  B  ^sse  conimemoraMS  qisi  Olios  ejiis,  id  esi  villa  no- 


piivos. 

Vcrs.  R.  Memento,  Domine^  fitii.rum  Edom,  in  dig 
lerm$alem. 

Vers.  9.  Qui  dicunt  :  Exinauiie ,  ejinanite , 
pioutqtte  ad  fundamenttun  in  ea.  Veait  ad  secundam 
•cetitNiem  populiis  Ibfbr.roviitn  :  ubi  conversus  a<l 
Homiiium  depreca  ur  re  inulios- di^cedere  patiatur, 
qai  Ccclesiam  Dei  »>acvissima  increpatione  dilaecrant. 
Edam^  alii  sanguineum,  alii  terrenuro  isterprftsin- 
^nro  esse  putiive*  unl ;  quod  tamen  ulrtimque  ad  car- 
■alia  vitia  referri  posse  non  dubiam  est«  Isti  sunt 
•rgo  /i/ii  £donf  qui  Cbrislianum  popiiluHr  sunt  gra- 
vissiiiie  perseeuti,  nec  aliqua  saiisfactione  eonversi 
Miit.  llos  in  illa  seque«t'Mioiie  bonomm  deprecatur 


contin  tcnet,  qiiin  illa  jnm  lenere  provrctus  est.  Nam 
qiinndo aliquid  lenemus,  boc  in  potcstat'  nostra  re- 
digiii.us,  ei  dcsinit  fieri  libcrum,  quod  nubs  coepe- 
ril  esse  captivum.  Addidit,  et  allidet  ad  pctram^  ut 
iion  mcredir  lenens  ne  voiuptas  blnndj  subripiat. 
Aindel^  air,  ad  petram^  in  Doniinum  iiliqtic  Salvalo- 
rem,  de  quo  scriplum  cst  :  Petra  au:em  eral  Chri» 
stus  (/  Cor.  Xy  4);  ut  statiin  confracta  disporeant, 
qii:e  nos  teterrimis  moiibus  inslig.-ibant.  Beue  nutem 
disciiiietiduin  esl  quod  dixit,  parvulos  tuos;  carni!i 
scil  cet  errores,  qui  misera  matre  nascuntur.  lli 
dum  parvuli  fuerint,  facilius  tenentur,  atqiie  iii  pc- 
train  iilam  coelestem  cfficaciter  eliduuiur;  nam  m 
jam  Cdrperint  adulii  essc,  et  robnstissima  .Tiaie  ju- 


la^memofiam  redire,  ut  eos  debita  possit  pcena  sus-  q  Yenosc«.Te,  gravior  piigna  cum  eis  nnsciiur,  nec  fa- 


cipere.  floc  enim  dicitur  (sicut  8a*pe  memoratum 
esl)  prophetiae  affeciu,  iion  maledicendi  volo.  In  illis 
enim  pietas  Bostra  nou  quseriuir,  qni  Domini  aeAti* 
■uitiiiiie  dimnandi  sunt.  Addidit,  Qid  dicwnl :  Bxina- 
niu^  e^namiie^  tfuousque  ad  funiiamentum  in  ea.  In 
liia  sermonihus  addendum  est,  perveniamus ,  ut  no- 
bis  tniegra.  possit  coiiSlare  senlenlia.  Quse  figura 
apnd  magisiros  sa^eularium  litterarumdiclttir  eJlip.^is, 
iil  est  defet  tus,  quando  verba  ex  industria  suspen- 
diniiiB,  ut  prxtermissa  desiderabiliiis  exquiraittur. 
Verba  sunt  ergo  ista  hlioruni  Edom  perseqiieo- 
liMii  popolum  Cbrisiianum ,  a  simiritudine  tracta 
ibtA^mae,  «ndesi  aqiia  seduie  tollitnr»  usquead  fun- 
iamentaro  eju4  sine  dubio  pervenitur.  Sed  quid  illts 


cile  a  nostra  iufirmitate  sopiTaniur.  Quam  rein  nos 
etcentesimus  psalmus  monuissc  declaraiur,  ubi  di- 
ctuni  est  :  In  matutinii  interficUbMn  omnes  peccaorcs 
terroe  (P^al.  c,  8).  Sed  quamv^s  psalmus  isle  aniinos. 
nostros  pia  lamentaiione  pennulscrit,  el  in  prima 
parte  captiviiaiem  qiioque  nostrnm  inyslica  exposi- 
tione  narraverit,  in  pr.i  senti  tnmen  versu  sx*Tlssimi 
atqiie  occultissimi  vitirsecrcia  vulgavit,  ut  el  pi^stcnC^  - 
proderel,  el  remedia  non  tncerci.  Milliliir  eniin  iti 
ineniem  nosirnm,  diabolo  iffstignnte,  q  otl  nolumus ; 
re«'ipimos  qiiol  nocira^a^slinntinue  H:*uinainiis,  et 
tyraniiide  qundam  pecrati  .1  uosira  reddimur  ex^c- 
cratione  sine  dubiiationc  capiivi.  Sed  istae  cogitatio* 
nes,diiin  bunt  parvulx,  percutiantur  in  peiram,coTn- 


yr«Nienit  saecnli  istias  lucem  adimere  Ulibus,  quan-  D  minuaiitur  (sicut  dicluin  esi)  in  lapidem  an<:;nl.> 


do  m  gis  in  ipso  faodnmento  acternam  vitam  possi- 
4ere  videbMitur  ocdsi?  Fundamentum  siquidem 
IM'aM  Cliristiis  est  Dominas,  qui  non  potest  ju- 
siis  eripi»  quamvle  cuuchi  eii-  bujus  saeculi  proben- 
tar  aioferri.  8ic  dam  persecutores  ralholie  m  rell* 
fioiiem  eihaorire  capiunt,  feliciss>lma8  atque  copio- 
coronas  martyribos  contulerunt. 
?ers.  10.  Filia  Babylonis  mitera  :  beatut  qui  retti- 
(m^«  G.  eted.,  retribuit]  tibi  retributioaem  tuam^ 
s  r«(rt6iijsli  iio^ti.  Filia  Babylonit  beiie  caro  no- 
dicitur ,  qnia  confnsionem  noliis  probaliir  inge- 
ttre  peccitonim.  Iluic  aildiium  est  proprinm  epi- 
ttelon,  ul  mitera  dicerctur.  Quid  enim  miserius, 


rem,  ubi  omne  malnm  cito  dissolviiur,  si  iii  ipsi> 
fortitcr  allidatur. 

Conclutio  psalmi. 

Complela  esl  lamentaniium  psilmorum  pia  ni- 
mis  et  Iniidanda  devotio.  Snpra  eniin  in  Sfptua- 
gesimo  tertio  et  iii  septiingei>iiiio  octavo  psalmis 
fnlura  legitur  Jerusalem  depbirnta  capiivitas ;  liic 
aotem  terlius  ejiisdem  rci  psalinus  cst ,  ul  sacra- 
tissimo  niimero  Trinitatis  pietas  devoiissimai^  c«»m« 
pnnctionis  possil  offerri.  Rst  qiiidem  magvvqi 
rbariiatis  genus  «  quod  proximis  johet  D^ktI" 
nus  exhiberOy  si  tamen  in  eo  modo  nirn^uf^f»? 


§79  II.  AURFXII  CASSIODOni  m 

t)l.ihglltur ,  ut  nec  resurrecliAnis  ipos  adimi  pos^it ,  A  exaudisti  me  {PsaLctYix,  il).    Sed  considera  meri- 


hoc  injuste  fecisse  atiquid  Dominum  suspicemur* 
Nnm  eisi  afiectdoso  jolore  succendimnr ,  moda^ti» 
lamen  terminum  excedere  non  debeifius.  ilumile 
qnippeac  mansuetum  decet  cs^e,  quodstudinpietaili 
offeriur.  Naiii  cujus  lemperanienti  sinl  Justae  lacry* 
niae,  testatiir  Dominus  Cliristus,  qui  considerata  fra- 
giHtate  liumani  generis,  qoamvis  esset  ^uschaiuriis 
Lazarun,  flevit;  ut  bonus  Magisier  et  pietatem  do- 
cerei,  et  veriiatem  assumpt»  bumanitatis  ostende* 
ret  (Joan,  xi,  35). 

PSALMUS  CXXXVII. 
Ipsi  David, 

Qiiaiiivis  siiperioribus  liluiis  dixerimus  Datid  st- 


tum  oratioiiis,  ui  omnia  verba  sua  proftleaiiir  au- 
dita ;  ifla  enkn  rnerunt  voia  jusluriim,  ai  Cbrislvt 
Dominus  adveniret,  per  quero  eos  constit  aiigmeBlis 
ingemibus  excrevisse.  Merito  ergo  verba  popuU  ip> 
sius  omnia  probantur  audit^i,  per  qaem  mimdi  re- 
demptio  cognoscitur  impetrffta.  Addidii,  ei  in  ra»- 
ipectu  angeLtrvm  psatlam  tibi*  Hic  psalinodia?  viruis 
ostenditur,  467  "^  <1"^  P^^  corde  inier  hom-nes 
psallii,  eiiam  sursum  cum  aogelis  canere  vldeatur. 
Adjecit  quoque,  in  eompettu  angelorwn^  ul  eam  ao» 
geli  non  solum  audire,  verum  etlam  probentur  iii- 
lendere.  Illud  enim  dicimus  respii-i,  qnod  poteM 
serenis  mentibus  intueri.  Sive  iilud  tempos  signiQ^ 
cat,  q«iando  populus  beatorum  post  resurrectionem 


guiiic.ire  mami  forlim  atqu^  desiderabilem,  quod  g  cum  coelosiibiis  creaturis  laudes  Domiiio  snb  com- 
Domino  Salvatori  proprie  coiivenire  probatum  esi,      monione  cantabit. 


tamen  bic  Cliristum  evidentius  iiidicavlt,  quando 
istud  pronomen  apposuit.  Jpsi  eniin  rcverentius  pro- 
fiuntiandum  est,  quasi  Aliissinio,  quasi  Omnipotentiy 
quasi  coelesti  Regi.  Ci  tunc  David  iste  jungendos 
csiy  quod  vocabtilum  non  ex  deiiaie  sumiinr,  sed 
per  assuinpiae  carnis  origincm  vcnire  moiistratur. 
Ipse  tamen  Verbum  incarnalum,  uiius  est  Domiiius 
Ghristus,  ad  quem  psalmi  istins  rcferiar  nniversa 
tonfes.^io. 

J>ivisio  psaimi, 

Per  totum  quidem  psalmum  populus  catliolicus 
I  quitur,  qui  cst  collectiisde  universo  orbe  terriirum. 
Prima  inrraiione  beneficia  Doiniui  nbi  attributa  col- 


Vers.  2.  Adorabo  ad  tenplum  sanctuHk  tuum,  et 
eonfitebor  nomini  tuo. 

Vers.  5.  Supet  misericordiam  tuam  et  veritatem 
/uflm,  quoniam  magnificasti  supet  nos  nomen  sanetum 
tvum.  Tcmpliim  sanctum  est  Domint  beatae  iiicama* 
tionis  ativcntus,  quem  ctiam  nuiie  quotidie  ad>nC 
Ecclesin,iium  corpas  et  sanguiiicm  ipsius  inter  humai 
inysterii  sacnmenta  yeneratur.  Sed  adoratio  illa  per* 
focta  est,  quain  coiifessio  be:itt  comiiatur ;  dicite«ia^ 
S 11  per  mt.fr.xordiaiii  ei  veritatem  Domino  confilea- 
dum.  Misericordia  est,  quod  sitie  cujnsqaam  mctiiif 
ad  liberandum  nos  venire  dtgnatii!»  est.  Veriias^  qm 
propbetarum  suorum  promissa  eomplevic.  bia  eDlm 


l.iudat,  poslulans  in  fuiuris  patlentiam.  ut  adversa  C  fl"*  P"'^  ^^^^  conllleior,  revera  lemphim  ejus  ads* 


niundi  ejus  possit  munere  sustinere.  Secunda  do- 
preeatur  itt  regcs  terr^  Dominum  conliteaiitar  exceU 
sum,  quoniam  in  omnibus  majestatls  suae  miracula 
digiiatur  ostendere :  oratis  ne  peccatores  conversos 
despiciaty  quos  creare  dignatus  est. 

Expo.itio  psaiini, 

Vert.  I.  Confitebor  tibif  Domine,  intoto  cordemeo^ 
quoniam  exaudisti  omnim  verba  ori*  mei ;  et  in  eonspe- 
ciu  anyelorum  psallam  tibi.  Quatn  valida  atque  ple^ 
nissima  sit  ista  confessiOy  totius  cordis  adunatione 
monsiratur.  Nam  cum  dicitur,  in  toto  eorde  meo^ 
null:i  pars  occupata  in  sxcuii  bujus  ambitione  relin- 
quitur,  sed  universum  el  solidum  Creatoris  tantum, 


rasse  eo^oscitur.  Addidii,  ^iioiita.Ti  my§mifiea»ti  sih 
per  no$  nomen  santium  tuum^  ut  ostenderetor  bie  po- 
pulus  et  de  oniversis  mandi  lartibus  esse  eolleetas; 
cum  superius  singulartter  fuerit  locuius,  Rnnc  plora- 
liter  posuit,  iii|Mr  it  >«,  quia  sicut  omnlum  sancioraa 
una  vox  est,  ita  ei  fldelis  popnli  sUiit  Terba  nolM- 
rom.  Nam  et  inferius  iierum  rodeant  aid  Damenna 
singularem,  quod  in  declarando  mysterio  plQrallier 
positum  debemus  advertere.  Magmfieatitm  e$t  iniu 
super  nos  nomen  Domrni,  eum  n^bis  cdltane  ipsios 
virtus  innotuit.  Omnia  enim  saecola  desifoatv  eam  et 
Ih  sanctis  Patribus  nostris  nomen  ejos  roignificalinii 
est;  et  maxime  tempor.bus  Cbristianls,  qoando  rnHis 
nostr:i  sacri  clirismatis  unctione  sigaata  est.  Et  ia- 


ut  diguuro  est,  laudibus  applicaiur.  Cor  significat  C  i^^^  quia  duos  versas  simitl  posoimus  pro  coolex- 


mentis  arcanum,  iinde  taclti  clamamus  ad  Doaiioum, 
el  preces  nostr»  niiilto  efficaciiis  audiuntiir ,  qiiain 
si  niagnis  clamoribus  personCinus.  Sive  eniin  iox 
aerem  verberel,  iiide  cantandum  e.Nt;  sive  liiigua 
taceat,  inde  clamaiidum  est.  Illnd  cniin  libeiilcr  au- 
dit  Domious,  qiiod  ad  snam  iinagiuem  et  stmlliuidi- 
nem  in  nobis  cognosciiur  operalns.  Sequiiur,  Qiio- 
mnm  exautUsii  omnia  verba  ori»  mei,  Ad  osteiidendam 
bomini  pieiatem  Psalmistae  usus  esi,  prius  saiictos 
Viros  auditos  d  cere,  et  eos  postea  divina  pr;econia 
fiers^nare.  Quod  etiam  nuoe  fideli  popu!o  jiidicat 
^ppiicandiim ,  sicut  et  in  centesimo  decimo  sepiimo 
ll^nlmo  dicium  e»t :  Confiiebor  libi^  Domine,  (fuoniam 


tione  verborum,  ut  una  eomplexio  contiiieret  qw« 
iinus  sensus  aroplectiior. 

Vcrs.  4.  in  quaeunque  die  imwemiero  te,  exaudH 
me  :  multiplicabis  in  animttm  meam  vhriutem  nmtiem. 
J)ies  hic  significatar  iucida  sioeeraque  petitio,  quaoi 
non  cupiditas  nubilat,  not  avaritio  alla  coiiraDdit; 
sed  de  iilo  Sole  r^di^it,  qoi  oronos  caligiiies  moriali- 
tatis  emeiidat  [ed,,  emundai].  In  talibaa  ergo  petitio- 
iiibus  devoius  se  populus  precator  midiri,  qaateiMis 
virtote  Domini  completus,  persecatorom  avadei* 
niereatur  insidias.  Nam  si  ad  litieram  vdis  acciperot 
iiunquid  nobis  tempore  noctis  orandom  noa  est,  ma- 
xime  cum  tuiic  diabolicts  fraadibQi  impeiamurt  Ff- 


D3!  EXrOSITiO  IN  PSALTFRIIM.  PSAL.  CXXXVIL  9^^ 

deli  autetn  Cliristiano  semper  cst  dics,  cuiii  ^piciidi    A  dicil  l>eatus  populus  iribulalioDes  suas  Domini  vir- 


dis  ac  claris  supplicaliuuibus  coiitendit  autliri.  Scd 
cuin  dicii  :  M  uUipUcabii  in  animam  meam  tfirtutem 
muUam,  passuriiHi  se  osieiidit  iimumera,  contra  quac 
iam  multiplicia  postulavit  auiilia. 

\ers.  5.  Confiteantur  tibi^  Domine^  omnet  reges  ter- 
rm^  quoniam  audierunl  oiiinia  verba  ori$  tui.  Vciii'.  ad 
secundani  partem,  in  qna  deprecatur  populus  be»io- 
rum  ut  reges  terraruiu  in  hunii:i(aie  Doniiiio  coun> 
teantur,  quoniam  illi  omnis  superbia  probatur  cxosa. 
Rtges  terraf  sunl  qiii  corporibus  suis  Diviiiilalis  tuu- 
nere  doiniuaiitur.  Nam  ilte  rei  vere  non  dicitur,  qui 
Yitiis  servire  nionstralur.  Qnod  vero  addidi',  omnes^ 
specialiier  religlosos  ac  modfratos  viros  dcbignal, 
qaando  multos  reges  gent  uni  viJeiuus  aut  vitiis  fc- 


lute  superandas,  ostrndit  in  hoc  sxculo  fideles  ejus 
niultis  ciadibus  preini,  scicns  aurum  iguibus  essa 
purganduiu,  praeuiium  militi  posl  labores  maiimos 
dari,  ipsam  quoqae  fiJcm  prxmisso  certamine  coro- 
nandam.  Nam  si  ad  lempus  persecutorum  suspenda- 
tur  iniquilas,  diabolicis  tameo  jngiter  tcniationibus 
subjaretur ;  e<u|ue  fil  ut  Cbristiauus  vir,  duin  pairi^tm 
fuliiraui  de^idciat,  ad  gaudia  dilata  suspiret.  Vivili* 
caiur  ergo  populus,  dum  in  lalibus  fuerii  angustits^ 
constitutus.  Viv'ficabii  eniin,  1  itificabis  dcbct  intel- 
iigi,  468  Q"^^  ^l  contrarium  tribulanti  :  qtra  re* 
vera  iile  vivas  beuediciuir,  qui  esl  aeiemi  gaudi/ 
liilarit.itccompleudus.  Scqui:ur,  et  super  iram  inmii' 
corum  meorum  exlendiiti  manum  tuam^  et  saloum  ma 


ralibus  sobdi,  aut  prava  r«Iigione  roaculari.  Addidit,  B  f^cit  dcxiera  tua,  De  perscculoribui  dicit,  qui  qtiaiu- 


quoniam  audicrunt  oinnia  verba  oiis  tui,  Dicit  qui 
reges  debeant  DomiiK)  conlileri,  scilicel  qui  verba 
ejus  audire  mcruei  uut.  Autiire  cnim  ad  illos  pertinet 
qui  obedientes  esse  noscuntur  :  quouinu)  illos  au- 
iliisse  non  dicimus,  quos  cont^aces  sacris  jussioui- 
Ims  approbamus.  Lt  coiisidera  quia  se  non  videtur 
sine  magno  iralo  a  devotiotie  subducere,  qui  gluriam 
poluit  ejus  pracdicationis  audire.  Intel.i^aut  crgo  Ju- 
dxi  quanio  reata  tencantur  obiioxii,  cujus  vcrba  non 
mente  capere,  sed  tantum  auribu.<  audire  maluerunt, 
Yer^.  6.  Et  eantent  in  cantids  Domino,  quoniam 
magna  est  gloria  Domini.  Canlica  Domini  sunt  qiiaa 
snperiiis  dixit,  misericordia  et  verilas,  sicui  et  alibi 
41 1  :  UmveruB  vice  Domiui  misericordia  ei  veritas  (Pt. 


vis  irati  inulta  faciant  populo  fidel',  sed  longc  ma- 
jora  le -ipiunt,  divina  retribucntc  jn^liiia,  Naui  el  bi 
conversi  gravius  quam  coiitrislaverant  alfiiguntur, 
el  iiicipiunt  so  juste  pcrscqui,  qui  prius  inuoceuiibui 
parcere  noliierunt  :  qui  tameu  se  profitentur  esse 
salvnndos,  qiiando  inter  poenas  persecutorum  sn[te- 
rnri  nulla  contrarietale  potueruuL  Dextera  vero  v;r- 
tus  significatur  ipse  Dominus  Cbristus,  qui  est  Dci 
virtus  et  Dei  sapientia  (/  Cor.  i,  24). 

Vers.  9.  Domine^  retribues  pro  mc;  DomiifC,  m:.€- 
ricordia  tua  in  (Sternum  :  opera  manuum  tuarum  ue 
despiclas,  Perfecta  niiiiis  et  qualem  fundcre  mone* 
niiir  oratio  est,  causam  suain  Domino  co<umendare, 
qiii  novit  unicuique  digna  rependere.  Sed  ut  hoc  non 


sxiv,  10).  Ipsa  ergo  cantica  reges  praecipil  caniaie  C  iraeunde  dictum,  quod  d<epret;ationi  videtur  esse 


corporam  suorum,  qui  pompas  saeculi  respticnics  ad 
misericordiam  Doinini  tuto  se  dcsiderio  contuleiuui. 
Subjungit,  quaniam  magna  est  gloria  Doinini,  Gloria 
qiiippe  Domini  est,  ut  s  rculum  respuenie^,  ejus  lau- 
des  cantare  non  desinant,  qui  prlmi  liominis  invia 
descrentes,  ad  salutares  se  reguias  transtulcruni. 

Ycrs.  7.  Quoniain  excelsus  DomiHus^  et  humilia  re- 
spiclty  ei  aUa  a  longe  cognosctt,  Superioris  dicii  cura 
lecuia  est.  Dicit  <»nrm,  cum  sit  Dominus  excelsus,  hu- 
miUa  re^ff^U  '  n^  <]tiis  sn!  jectorum  put  tret  non  se 
%h  e\eel>o  Domino  re^pici ,  cum  fe  co{;noscerrt 
magna  devotione  prosterni.  Non  cst  enim  siuiilis  hu- 
inaii»  conditioni  divina  pottint  a.  II ;c  despicitur  liii- 
miliatus  iiro^ir.itiis,  quoniam  spatio  loiigo  dividiiiir, 


contrarium,  poiuisses  accipere,  sequiliir,  mucrr/cor- 
dia  tna  in  wternum,  quam  facias  et  illis  qui  nos  per* 
so.|uuntur  imnianiter;  ut  sieut  nos  pro  tuo  nomlne 
videntur  affligere,  iia  et  iili  confessionis  muncre  cru- 
crari  deboant  ad  salutem.  Rectpiunt  eniin  pt-oficuaro 
poenam,  quando  et  Ipsi  propter  viiam  torqMcntur 
seternain;  totumque  illis  hlc  misericorditer  trlbMliur, 
quibus  hxe  confe  siouis  medirtna  prxstatiir.  S''qui-' 
tur,  opera  maitvum  tuarum  ne  despiciijs,  Gxprcssit 
V  luntatem,  qu»  siiperitis  ^ldebatur  esse  suspcnsa. 
Hogat  pius  populus  pro  inimicis  snis,  qtios  sibl  nove- 
rai  aggregandos;  qui  liceC  stio  vitio  pravi  vl  leautur 
efTecti,  lamen  eos  divina  opera  esse  nnn  dubium  esf. 
Nnm  cum  petit  ut  in  eis  suam  operani  respiciai,  eiO' 


Ooinino  autein  vicinior  rfficitur  magnis  tiisibus  inrli-  D  rai  ut  miseratus   indulg&it.  Ipsius  enim  in  nobis 


i 


■latus.  Ct  ut  batic  buroilitaiein  in  cmspociu  ejus 

g^rcitosam  esse  semires,  se(|uiiu",  et  aUa  a  lonfje  cv 

^noscit.  Atta  superba  sigiiifica!,  quas  ideo  a  longe 

crognoscit,  quoniam  ejus  graiio!  minime  proximaiittir. 

Zi  itt  lerrerrt  supeib'is,  pusuii.  rognoi^cit,  ne  piiia- 

rciit  dementes  incogniiitin  csse  Deo  qnod  innlinnis 

ogitationibus  opcrantur.  Quod  nrgunicntum  di^  iitir 

^vconirario  pnlcbe  rima  divcrsitaic  collectnni.  Pro- 

^iiur^ntnr  enim  illi  humiles,  ct  fiunt  superbi  otnnino 
lcnjjinT'!. 

Ver>.  8.  Si  ambulavero  in  medio  tribulationis  rfri- 
ficabis  me;  tt  super  iram  inimicorum  meorum  e.iiendisti 
lunn/ft  tuam^  et  saUum  me  fecit  dexlcra  lua,  Cu!^ 


o|)era  hona  est,  sed  nostra  facia  omnino  pttrvctsn 
stmi.  Qtiapropter  mlserettir  cnm  sunm  respicit  crea* 
tnram ;  d:iinn;ii  atitein  cuin  nosirns  operas  itiluctnr. 
Ureviler  ergo  canteqoe  oratnm  est,  quod  et  pietalcni 
deprecaniis  ostenderet,  et  itlos  convertendos  esse 
nii  nstraret. 

Concluvo  psatmi. 
Inteitdanins  quali  nos  praedicationepopiilussanctus 
iniluierit,  unanto  instinctu  piclaiis  oraverit.  Nain  iit 
otnueui  coiilra  iiiimicos  zeliim  cordis  excludcrett 
ipsos  rognvit  sibi  fieri  socios,  quos  bahere  videbaiur 
adversos.  Sequamur  senteniiam  pinm,  amctniis  po« 
lius  uf(l';:on'rs.  Non  dcbemus  iniinicoa  a'srnna:e  (^111 


toS  M    AUnCLH  C\S6IUi)0Kl  9:4 

(n-osiiiii;  uaui  li  seiiiio  a..iiuo  [M^rre;  antiir,  fteqiienter  A  parle  qna  Mrros  esl.  Prokani  aoleiii,  til  M  nuiiiife- 


mhU  utia  conferuoty  quatia  dulcto^imi  ainicl  prx- 
atare  non  possunt.  Isti  euim  saepe  nos  a  virtiite  blan- 
dtendo  dedueuni ;  illi  vero  In  eadero  affligendo  coii- 
stiiuiini.  Quaproptor  ama  patlentiaro,  et  plus  InTenis 
in  iniroico  qiiod  diligas. 

PSALMUS  ClXXVIIL 

In  fmem,  psalmus  D  vid. 

Post  tot  psalmos  istud  tn  finem  repciitur,  ut  me* 
rifo^lfpnim  expont  del)ere  videatur.  Proxima  esi  eulm 
nbli^lMni  protmcta  longinquitas.  In  finem  diximus 
dupliclter  dici.  Est  unus  iste  roortalis  ooeasns  ac 
lerminus  aliqnaruro  reruni,  qui  humanse  coiiditionl 
slmllinius  spatio  peracto  concluditur.  Alfer  vero 


uam  fecit  469  b^noilltatem  ipsius,  quando  a  Joann^ 
bapticari  voluil,  qui  peccata  non  liabuiL  ffon  Milnl 
peccator  fuii,  sed  peccaia  polius  car;iiida  susr-epii, 
«icnt  prripbei.i  dioit :  Peccata  suuep^t  no$tra^  et  infir' 
mitates  noKras  portavit  {!sai.  liii,  4).  Cognavit  euoi, 
id  est  osieiidit,  quaudo  dhit :  Uie  est  Filiut  meut 
dltictut,  in  qno  mihi  tompiacui :  ipsum  audite  (Matlh. 
xvii,  5)  f  scilicet  diceutem  t  Ege  et  Pater  unum  $umui 
Jvan.  X,  50).  Est  et  alia  verboruro  istorum  apta  cu- 
gniiio.  Probatus  est^  quando  cQm  tentavit  diabolus 
iii  de-erto;  agnitus  est,  curo  tentatione  recedento 
mitiisteriiim  habuit  angeloruin.  Accidit  lertli,  quam 
in  Evaiigetlo  ipse  testatur ;  probatut  ett  enim  tempore 
passioniSt  qua  pietate  sit  praeditiis,  ut  tn  cruce  pcisi« 
perlecliis  atque  xternns,  id  est  Doroiuus  Chrislus,  B  tOs  pro  iuimicis  oraret;  co^i/iis,  quando  gloriam 


qtti  finis  non  ad  oc  asuro  respicit,  sed  ad  toiiiis  inte- 
gritatis  Gulmen  att^udif.  Nain  cum  ad  illnii  p^^fven- 
tUin  fuerit,  non  esl  ulira  qitod  quxrere  debcamus : 
qtton-ain  ipse  ad  omnla  sufflcit,  In  quo  est  majestatis 
ciincta  perfectio  et  omiiiutii  pleuitudo  virttitum.  Qita- 
propier  universiis  hic  psalmus,  sicut  et  Patri  doctis- 
siro')  llilario  placuit  (fii  prafat,  hujut  psalmt)^  ex 
Christl  Domini  persona  dicendvs  est.  Scd  ne  buroili- 
las  ejus  queroquaro  tuibaie  ac  confundere  videatur, 
ad  illam  regulam  redeat  caiholicae  disclplinae,  ut 
duas  naturas  uiiitas  atquc  perfcctas  in  Doniino  Chri- 
sto  rsse  meminerit :  una  qua  Deus  ct  coaeteruos  esc 
Patri ;  altera  qoa  ex  Maiia  \  irgine  natns,  unus  atque 
Idi  m  In  tempore  bomo  fieri  pro  uostra  salute  digna- 


inirandae  resurrectlonis  ostendit.  Tuuc  qulppe  deltas 
ejns  etiam  illis  innotult,  qui  eam  autea  credere  dobi- 
tabant;  ait  enim  evangeli  ta  :  Hoc  tertlo  manifettatk 
u  Jetut  discipulis  suis  ad  mure  Tiberiadit^  postquam 
rcsurrexit  a  mortuis;  et  eredideruiu  in  eum  ditcipuU 
ejus  {Joan.  xxi,  14).  Beue  autem  appeHata  esi  testla 
mors  Domini  Salvatoris,  in  qua  noii  poena,  ^ed  ra* 
qnies  fuii.  Sive  (ut  aUi  putant)  sesm  pertinet  ad  do- 
ctrinam  quam  Dominus  coelesti  sanctitate  prsedlcavil, 
«icut  ipse  quoque  in  Evangclio  dociores  signiOeans, 
dicit :  Super  eathedram  Motfsi  sederunt  scribiB  et  pha» 
risan  {Matth,  xxin,  2).  Cognovisti  autem  per  flgurani 
hyiialiage  dicturo  est,  qus  Latlne  dicltur  permoiario« 
id  est  cognitum  me  fecisti,  qula  Divtitltati  omuia 


tusesu  El  ideo  quod  huroiliter  loquitur,  non  deitail  ^  non  solum  quando  flunl,  sed  edam  tn  praedestlna 

tione  noscuntur  esse  manlfesta. 

Vcrs.  2.  Intellesisti  cogitationet  meoM  a  longe,  s#« 
mitam  meam  et  directionem  meam  invettigatti. 

Vers.  5.  Et  orttnet  viat  meat  preevidisti^  quia  non 
ett  dolut  in  lingua  mea.  In  his  duobus  versilMis  prC- 
soientia  sanciae  DivinitatiN  osienditur  :  a  tonge  eniiu 
non  locum  probatur  significare,  sed  lempus,  quii 
non  solum  facta  nosira  prxvidet,  vernin  eliam  cogi- 
tationes  nostras  aiitequam  nos  iv^fii  existamus  agiiO" 
scit.  Quod  totuin  convenit,  si  ad  iucarinUonem  Do- 
niini  competenter  aptetur.  A  divinitate  eniin  »m. 
crealor ;  a  subsLantia  corporali,  crcatus  est.  Menio 
crgo  calumnias  ineptas  moveat,  sed  qiiod  est  certis- 
siinum  studio  pietatis  intelligat :  ne  inde  miserrimi 
corriiamus,  unde  spem  salutis  accepimus.  Sequitnr, 
temiiam  meam  et  direcUonem  meam  in9e$tigatti.  Et 
omnet  viat  meat  prmiditti,  Semitts  pertinenl  ad  co- 
gitationes  taeitas,  directio  ad  justa  jndicia,  r;df  ad 
actus  humanos;  quae  ille  oinnia  immaculala  puritaie 
cuinplevit,  qucui  in  utraque  naiara  unum  eQmdem* 
que  veraciier  existentem  fides  catholici  couflietur. 
Nain  quod  dicit,  investigasti^  jus-itiam  suae  aclionis 
osiendit  :  quoniain  quarovis  fberil  scropulosissime 
perquisitum,  nihil  in  eo  culpabile  constai  invenlum. 
Vias  meat  pra^vidisti.  In  tantuin  praevisae  sunl,  ut  et 
propbetaiae  essc  noscaiilQr,  Scriptum  est  eDim  da 
maiisuctudiiie  ifisius  :  Sicut  ovit  ad  ocdtimiem  ductns 
(it^  ei  sicut  cgnus  corum  tondenie  se^  sfc  non  cpaM 


debel  applicari,  sed  pro  mysterio  sanctae  incarnatio* 
dIs  inielligii  Qua  raiioiie  iractata,  inoffense  cogno'> 
tclimis  divlna  mysteria. 

Divisio  psnlti)L 

Per  loium  psalmum  loquiiur  Domiuus  Chrisius. 
Priino  modo  de  paiisatione  et  resurrectione  propria 
verba  facit  ad  Patrem,  omnes  cogitatioues  suas  illi 
diccos  essc  uotissiinas.  Seciindu  niodot  potentiam 
paternne  divinitatis  exponii»  quia  in  id  quod  homo 
esi»  Duilo  loco»  nuUa  longitudine  ab  ejus  notitia  se 
possil  abscondere :  addens  qiioniam  ab  utero  Mairis 
SHPe  ipso  protegeote  servatne  est»  qui  mundi  vitia 
gloriosa  sanctitaie  superavit.  Teriio,  se  laudaturum 
a  parie  qui  suhjectus  cst,  P^lrero  Dominum  profite-  D 
Ittr,  cnjus  opera  in  eom  potens  et  mirabilis  esse 
luonstrata  est,  praedicationes  quoque  suas  et  sancto- 
ruin  oronium  voluntate^  diceiis  iiii  esse  notissimas. 
Qoarto  modo,  confirmatttin  asseril  beatorum  omniuin 
|iriiicipaium,  juhens  a  se  impios  obstiiiat<sque  disce- 
dere,  qu|  lamen  oulla  erant  p<£nitudinis  humiliu  e 
salvandi.  U410C  aulem  psalmum  multo  solliciiius  ar- 
hitroraudienduin,  estenim  mysleriorum  prolundiiate 
'plenissimas» 

Expotitio  ptalmi, 

■Vers.  i.  Domtii«,  probatti  me^  ct  eognovisti  me  :  tu 
tognoffisti  tettionem  meam  et  resurrcclionem  meam. 
^omine^  clamat  ad  Palrem  Jcous  Ciiristus  ab  i!la 


M5  KXPOSmo  IN  rSALTCr.lUM.  TSAL.  C\X\V|;L  CM. 

0$  iUHm  (/soi.  Liii,  7).  Atljciil,  quia  no*i  eti  dolm  m  A  wm  ^wni  mderit  Patrem  facicnttm  [Jra'i,  iit,  : 8). 


lingua  maa  :  iitiqiie»  quia  veriias  iion  bal>et  doluiii; 
ip^  eiiim  professus  esl :  Ego  $um  v/a,  veritas  et  rita 
{Joan,  XIV,  6).  Non  eitim  quiilqnam  sub  aliqu:i  ra'ai- 
taie  locutus  e>t»  sed  ^icul  a  Palre  ac<ei>lr,  Ita  et 
populis  salulariier  pra*4icavit.  Dicit  cnim  a  iiatura 
bumanitiitis  :  Qui  me  misit  major  me  est  {Ibidrm,  i8). 
Dixit  etiaiu  de  ;e<|ualitate  majesuilis  sux  :  Ego  ct 
Pater  unum  sumu9  (Joan*  x,  50).  Dtrumquc  verum, 
utniiiiquc  siiie  dolo  prolatuin  csl;  ut  ct  majestatem 
suse  diviiiilntis  osteiidcrel,  el  saiicLe  iucaroationis 
bumiliiatem  veraciier  apcriret. 

Vers.  4.  Ecce  Hi,  Domine,  cognovisti  omnia  Rovsif- 
iiM  «f  antiqua;  lu  (ormasli  me,  et  posuisti  super  me 
manum  tuam,  lntuere  quam  ver  citcr  stiperius  dictum 


Sed  boc  intelligal  demenlii^imus  Ariauus,  qnia  no» 
deboit  aliter  a  carne  dici,  qu»  etiam  exspei  tabator 
occidi. 

Vers.  6.  Quo  ibo  a  spintn  luo?  et  a  facie  lua  quo 
fugiam?  VeiiJ  a*!  ^ecuiiilinn  iiiodnm,  iu  qiio  osieudit 
per  enunicratioiips  iiiy>iic:is  a  nulla  crcatuia  divl- 
ii^m  falli  posse  pra.'scniiani.  M;ini  cum  ubqtie  toioi 
plenissinie  sil,  qoi  (-um  putat  declinari,  qiio  poMiit 
abscondi  ?  lillc  eniiu  aliquis  poiest  csse  cclaius,  ubl 
pra  sens  non  fuerit  itle  qui  fugitur.  Diceiido  cniro  : 
Quo  ibo?  sigiiincat  nalnra  bumanilaiis  noii  se  babero 
qiio  Tugiat,  cum  Spiritus  sanctus  ubique  sil  toiuf, 
sicul  Salomon  diclt :  Spiriius  Domini  replerit  orbem 
trrarum  {Sap.  i,  7).  Sed  boc  dictum  est  per  schemi 


est,  non  est  dolus  in  lingua  mea,  ut  bic  duas  naluras  B  470  Q*'^  dicilur  diaporcsis,  cum  quaerimus  quod 


evidenter  exprimeret.  Dicit  enim  Patri  :  Flcce  tu  CO' 
Qnomii  omnia  uoviuima  :  quod  peniuet  ad  iiicania- 
tionein  ipsins,  qua;  fat  la  e^t  n<»vissimis  lemporibtis, 
sicut  iegiiur  :  Agnus  oceisus  ad  vesperam  {Exod.  xii, 
6).  Et  a)M»stolus :  Filicli,  novisvma  hora  est  (/  Joan. 
11, 18).  Subjunxit.  ei  aniinua.  Iloc  certe  ad  deitatem 
|H;rlinere  non  dubium  est;  unde  scriptum  est :  /n  prin" 
clpio  trat  Verbum,  ei  Verbum  erat  apud  Deum,  et 
Deus  trat  Verbum  {Joan,  i,  1),  etc.  Antiqua  enim  dl- 
cit,  id  est  asieriia,  qus  iiec  initio  nec  (Ine  ciaudun- 
lur,  sicut  in  Daniele  legiiur  :  Throni  positi  sunt,  et 
Antiqmus  dierum  sedit  {Dan.  vii,  9),  etc.  Ct  ut  boc 
Iterum  bumanis  sensibiis  evideniius  intimaret,  ea- 
dein  uiulau  \<Tborum  qnalitate  repetiit.  Tu  formasti 


potis.<^iiiium  facere  debeamus.  Sed  cum  tali  pr^di- 
caiione  ubiqiie  Spiriium  sanctum  esse  noscamus, 
dubiuui  non  est  Spirittim  sanctum  coaeternum  et 
coxquaiem  Patrt  et  Filio  rcperiri.  Nam  ubiqiie  et 
toia  esse  non  poiesi,  nisi  sola  Trinitas.  Quapropter 
cesset  irretigiosa  praesumpllo,  nibil  bic  majus  mtniis- 
ve  Ungatur.  Ad  illud  remedium  saluiare  rcdeaimii. 
Paier,  ct  Fibus,  et  Spiritus  saiictus,  omnipotens 
Creator,  iucompreliensibilis,  nnus  e^l  Deus.  Faeiet 
autero  pcr  tropotogiain  pro  prxsentia  ponitur  :  quo* 
niam  sicut  fncics  nostra  lantum  videt,  ita  omnis  stib* 
stantia  Doiuini  visione  [•••ispicibili  atque  inemirra« 
bili  cuiicia  cognoscit,  oii.ui.-t  compleciitur,  orooia 
penetrat,  omnia  contuetor. 


me  significat  genuisii.  Iloc  enim  verburo  dici  solet  et  G      Vers.  7.  Si  auendero  in  emlum^  tu  illie  es;  d  if#- 

de  deitate,  sicut  dicit  Aposiolus  :  Qui  eum  in  forma     scendero  in  infemum,  adei, 

Dei  esul^  non  rapinam  arbitratui  est  eue  u  cequalem 

Deo  (Philip.  11,  6j.  Sequitur,  et  posuisti  super  me 

maniim  tuam>  Posuit  Paler  super  euin  manum  snaiu, 

quando  in  ipso  vii  tuteiu  su»  majestaiis  ostendit,  sic- 

ut  in  alio  psalmo  dicliiiu  est :  Invem  David  servum 

mtum :  in  oleo  tancto  meo  unxi  eum,  Manus  enim  mea 

auxiliabilur  illi,  et  brachium  meum  conforlabit  [ed., 

coii/irmabit]  eum.  Nihil  proficiet  inimicus  in  eo,  el 

tihui  iniquitalis  uon  apponet  nocere  ei  (PsaL  Lxxxviit, 

!^l,  i2,  !23).  Ccce  quomodo  super  euin  mnnuin  suam 

|Hikuit  Pater* 

Yers.  fk  Mirabilis  facla  est  scieniia  tua  ex  me  :  coU' 
fortata  est^  nee  potero  ud  eam.  Scieiiiiam  dicit  Patris, 
f|iix*  per  euiii  praedicata  est  ubique  terrariiin ;  bxc  D  mWtiu  :  permmiere  autem  in  earne  neceuurium  propter 
confortata  est  in  pectoribus  humaiiis,  de  qua  prius 
iiireria  cieduliiate  dubitabatur.  Quero  seiisum  et  in 
t^-VMiigelio  dicit  :  Patcr^  manifestavi  nonun  tuum  /le- 
mimbuM  {Joan.  xvn,  tJ).  Ipsius  ea  m  revelatione  ge- 
iium  est,  ut  pofuisset  sanctae  Trinitatis  unitas  ap- 
parere  revereiida ;  et  facta  esi  per  Jesum  Cbristuro 
in  ra6i7is  uicutia  Palris,  dum  terrigeuis  sancuc  legis 
aacrauienta  narr  ta  sunt.  Et  ut  coiiditioiiis  bumauas 
veritas  pandereiui,  a%ljecit,  nec  potero  ad  eam  :  quia 
naturt  bominis  quaoi  tsl  dignalus  aNSumere,  diviiiae 
snb>laniijc  sc  non  potcrnt  ad;cqtia:e.  Sic  cnim  et 
evangeiica  voce  dcclaratur  :  Pater  major  me  est  {Joan, 
V,  19) ;  et  itcrum  :  A'o/i  potcti  Filius  facere  quiUquam, 


Vers.  8.  Si  sumpuro  pennoi  meoi  anU  luam  [t 
A.,  diluculo]^  ct  habilivero  in  poitremo  maris. 

Vers.  9.  Etenim  iUuc  manus  tua  de  lucet  me,  e%  le* 
nebit  me  dexera  tua.  liic  mibi  vidclur  argunn-ntum 
illud  eioe  dilemma,  quod  lii  ex  duabus  propositionl- 
bus  pluribusve,  ex  quibus  qiiidquid  electum  fuerll, 
conlrarium  esse  iion  dubium  cst,  sit  ut  vi  in  l^van- 
gello  Cbristus  JuJsos  catumniantes  iuterrogat,  di- 
cens  :  Baptismum  Joannis  unde  eraf,  de  ecelo  an  ex 
hominibus  (Matth,  xxi,  Ss5)?  Qiiidquid  enim  illi  eli- 
gere  voluissent,  contra  illos  uibibiminus  erat  futa- 
rum.  Sic  etiain  de  bonis  rebus  Aposiolus  facit :  Desi' 
derium  habem  dissolvi  et  esse  cum  Christo^  mullo  matfii 


voi  (Philip.  1,  23,  U).  tt  adjecit  :  Et  quid  eHgam 
ignoro  {Ibidem^  2i).  Sic  et  in  isto  loco  de  tribiis  re- 
bns  «oiitrariis  bumaniias  ejas  quid  eligcrct,  ambige- 
bat.  Nunc  ad  exponenda  verlia  vcniainus,  qiioi>iam 
altttudine  nim  a  siint  profundu  Ait  enim  per  id  quod 
boino  est  :  Si  ascendero  in  cmlum,  tu  iUic  rs^  ubi  eral 
sciticet  ad  Patris  dexlcram  coHooandus.  Nam  ut  in- 
telUgas  Dominum  ubiqtie  esse  pra.'S4Miiem,  audi  Je- 
rcmiam  propbelim  :  Deus  appropinquans  ego  stun, 
dicit  Duminus,  el  non  Deus  a  longinquo.  Si  abconderii 
se  howo  in  absfonsOf  ego  non  vid>bo  illum^  dieit  Oo- 
mifiiis.'  A*tiit(/tttd  Noit  cctlum  ei  lerram  cyo  implee^  dieii 
Domwn  Urr.  xxiii,  i3,  24)?S^quilur,  si  daeenderf 


W7  ir.  AURKMJ  CASS^ODOftl  98S 

Hinfemum.ades.  l\oeq\n\ifiet,\cX\m  esiU^ehnmti' \fumen  ejn$.  Snperioris  senteiilix  c:»ii«a  rcWiJur» 


niiatis,  ut  crucifixo  cor|)ore  ad  nimpeiida  inrernorufn 
clausira  descenderel,  ei  laborantl  humano  generi 
Redeuipior  piissimus  subvenirei.  Subfungit  eiiam, 
aifes^  (iuonram  triduana  celeriiaie  surreiil.  Addidit 
lertiniii  partcm,  Si  iumpsero  pennat  meas  ante  tucemf 
et  habitavero  in  postremo  maris.  Etenim  illuc  manus 
tutt  deduret  me^  et  tenebit  me  dextera  tua,  Quae  figiira 
dicihir  a^  iologia,  id  est  causx  rcddiiio;  reddit  enim 
causam  quemadmoduro  Dei  prxsentiain  iion  poluis- 
set  efTiigere.  Pennat  suas  dicit  divinae  ma]e8t&tis 
efOracissimam  celeritntem,  qux  sanclum  corpus  ad 
snperna  virtuie  Deitatis  elevavit.  Sed  cum  audis 
fiieat,  gloriam  proprix  poiesiatis  inieilige.  flas  ita- 
que  pennas  snas  cum  sumpserit  anie  lucem,  id  esl 


quare  nox  sil  illuminaiio  in  deiicHs  ejus;  sdlicet, 
quia  tenebros  non  obscurabuntur  a  le,  sed  polius  illn- 
minabuntur.  Teneliras  enim  dicit  my^iica  qnsque  et 
profunda  Scripturarum  divinarum,  juxia  illud  qnotl 
legimus  in  4^roverbiis  :  Intelligit  quoqtte  parabolam  et 
tenebtosum  sermonem  [Prov.  i,  6);  slc  et  in  allo  p^al* 
mo  legimus  :  Tenebrosa  aqua  in  nubibus  aeris  ( Psai. 
Xvii,  12).  Er^o  isix  tenebrm  non  obscurabuntur,  sed 
potius  itluminanlur  a  Doniiiio,  quonitm  pr.i*dicaCio 
prophelarum  ipso  venicnle  compleia  cst.  Solet  enim 
ad  Patrem  referie  quod  ipse  farii,  iit  possil  coopeni- 
tio  sanciae  Trinitaiis  iniclligi.  Sequitur,  et  nox  sicut 
dies  Hluminabitnr.  11  ta  cniin  qn»  fucrant  quasl  nox 
sub  mystlca  complexione  teiiebrosn,  tanqnam  di-s 


lempore  resurrectionis,  et  habiiaveril  in  postremo  g  illuminata  sunt,  cum  iii  advenin  Doaiini  SalvaiorLi 


maris,  hoc  est  supra  sa*culi  isiius  amplissimum  fi* 
nem,  ibi  mnnus  paterna  dedueel  eum.  Et  ui  osten- 
deret  cooperaiionem,  sequitur,  et  tenebit  me  dextera 
fiia.  Dexiera  est  siquidem  Patris  omnipotens  Ver- 
bum,  qtiod  assumptnin  et  unilam  sibi  humanilaiem 
iD  a^terna  saecula  continebit.  Et  si  miiiime  convenire 
videtur,  ut  cum  ipse  slt  dexiera  Patris,  ejus  se  dicat 
dextera  Domlni  contineri :  boc  poilus  dictum  acci- 
picndum  est  a  parle  membrorum ;  qurc  forma  locn- 
lionis  frequenter  assumpia  esi.  Illiid  tamen  rcgala- 
riter  esl  lencndum,  ut  quod  dubitni,  humani:as; 
quod  pnrsumlt,  Dcitas  ossc  vidcaliir.  Seqiiltur : 

Vers.  iO.   Et  dixi  :  Forsiian  tenebrte  conculca^unt 
me,  et  uox  illuminatio  mea  in  dcUciis  meis.  Prima  pars 


propheiarum  dicta  paiuerunt.  Et  bene  utrumque 
conjunctum  est,  sicut  tenebra:  eju%^  ita  et  tumeu  ejus^ 
qiiia  in  ulroqne  veritns  fuit,  sive  cum  obscura  vide- 
rcntur,  sive  cum  illuminala  paiuerunt. 

Vers.  12.  Quoniam  tu  possedisli  renes  meos,  Domi^ 
ne;  suscepisti  me  de  utero  matris  m  ce.  Rmes  sigiiifi- 
cant  fortitudinem  corporalcm,  qiii  duni  bene  vigenl, 
corpns  nosirum  eoruin  minisierio  vegeiatur;  cuui 
fuerint  saucii,  imbecilla  nimis  fragilitaie  suceumbit. 
Qunpropter  renes  suos  merilo  471  ^  ^^i^e  dicit  eue 
possessos,  qui  cceleslis  justitio!'.  lirinitale  consislens, 
peccatum  fragilis  corporis  ignoravit.  De  utero  vero 
matrU^  de  Synagogae  finibus  dicil,  quia  ipse  per  sus- 
ceptam  carnem  a  Synngoga  generaius  est,  quaodo 


rersus  isiius  sub  iroitia  pronuntianda  est.  Freqiicn-  p  eum  ritu  Judxorum  oclavo  die  circuuicbimi  esse 


ler  eniin  ali  |ua  quasi  sub  ambiguitate  profenmus,  de 
quibns  dubltare  non  pos^umus,  sicul  in  ali<»  psalmo 
Jain  dictuni  est :  Forsitan  vivos  deglutissent  nos  {Psal, 
cxxiii,  3),  el  reliqua.  Quomodo  enim  tenebrce  concul* 
<are  polerant,  quae  jus  in  tanta  gloria  non  habebaut? 
Ipse  enim  dicit  de  se  :  Ego  sum  lux  hujus  mundi 
{Joan,  viit,  12).  Sed  conculcavit  ille  poilus  tenebras, 
qni  cxciiatem  primi  hominis  ad  ejus  posteros  irans- 
euntem,  inisericordia!»  suae  Iitce  superavii.  Quapropier 
hoc  coinmate  quo  ait,  Forsitan  tenebrte  cvnculcabunt 
m«,  irridenlur  illi  qui  de  Ipso  poterant  tiuioris  alicu- 
jus  nebiilas  suspicari.  Cujiis  sensus  scquitur  expta- 
iintio,  oum  dicit :  Et  nox  iUuminatio  in  deliciis  meis^ 
QuoiiukIo  poterat  a  tenebris  concnlcaii,  cui  erat  nox 


cognovimos  :  Fusceptum  se  perhibens  a  deiiate  Pa- 
tris,  sive  sua,  quouinm  ir.rumque  unum  est.  Nam  si 
hoc  tnntiiiiiinodo  de  virginali  utero  vclis  adverlere, 
non  soliim  qnando  egressiis,  sed  qiiando  Spiritu  san- 
cto  conceiHus  est,  a  Domiuo  probatur  assumptus,  ol 
ex  hoc  Nestoriana  deslruatur  iniquiias.  Ex  utero  enini 
significai  in  utero,  sicut  Dominus  ait  Jcreiniae  :  PrtM* 
gtiim  te  formarem  in  utero  novi  te^  et  in  ffulva  saneti" 
ficavi  te  (Jer,  i,  5).  Verum  ha*c  omnia  a  nalura  sus- 
cepia  honiiiiis  iu  sancii  Pairis  honore  referuntnr, 
sicut  Evange  ii  lextus  oslendit,  dcliheraiionis  ejos 
fttisse  Patrein  pri^dicaie,  voluntalcm  ejus  implere, 
acceptum  ab  eo  calicem  bibere,  et  In  nulla  parte  ab 
ipsius  dlspensalionis  gloria  discrepare. 


Hlumiiiatio  in  deiiciis  suis?  Noclein  siguificat  inferni  r^     Vers.  15.  Confitebor  tibi^  Domine,  quoniam  ftfrn(i/t- 

ter  miri/icatus  es :  mira  opera  tua,  et  anima  mea  norif 

[mss.  A.,  B.,  magnificatiis  es,  mirabiiia c^tgnoscit] 

niiiiis,  Vcnit  ad  tertium  moduni ,  nbi  laudai  Pairem, 
qiii  in  eum  miracula  tanta  monstravlt.  Terribiliter 
e\.\n\  mirificatus  est  Paler,  quando  p:issinnem  DonrFni 
Ctiri^ti  tenebrae  suni  secutx,  lerra  cenireniuil»  saxa 
diriipia  sunt,  sepulcra  paliierunl ,  mortul  resiirre- 
ciione  lactati  sunt,  cuin  ipse  iternm  iii  e«)dein  corpore 
sancta  resurreciione  consfiecius  est,  dum  ad  discipu- 
los  suos  jnnuis  clausis  iniravit ,  dum  caetos  sub  ho- 
minuni  vlsionc  conscendii;  qonc  licet  propria  deitaie 
coniplcverit ,  niorc  suo  palemis  hoc  virtulibns  ap- 
plicavii,  ul  (sicut  sa^ire  di«tuin  est)  sancl»  c«ropera- 


claustrum,  quod  revera  iltuniinaNli,  quaiido  potesta- 
tcm  diaboli  conlrivit,  et  hoinincin  sua  miseraiione 
libcravii,  quem  ad  iinnginein  et  similiiudincm  sunm 
plasmare  dignatus  e^.  /n  deUciis  aiitem  mets,  para- 
disutn  ^ignifical,  unde  primun)  liomincm  peccata  pe- 
pnlerunt;  sed  confei-sionis  benefiio  animae  sancto- 
rum  ad  ejns  amorniiaieiii  noiiiino  pnestante  reversae 
suiil.  Sic  enim  rredenii  Introni  dictiim  est  :  Amen 
d  co  tibi^  hodie  mecum  eiis  in  paradiso  {Luc,  xxiii, 
45  .  Pamdisus  enim  figuificaiur  ntuaMiissiinns  locus 
et  felicissimae  jucundiiatis  aeterna  seciiriias. 

Vcrs.  il.  Quia  tenebne  non  obscurabuntur  a  te,  et 
uox  sicut  dies  illuminabitur  :  sicut  lenebrm  ejus^  ita  et 


m 


B&POSITIO  LN  rSJtLTERItJM.  PSAL;  CXXXTIII. 


(W^ 


tionis  paicfaccrel  aiilutem.  S^uilur,  mira  opera  tua,  A  Adjwil  euim,  et  U  libro  tuo  omne$  Beribeniur,  ni\qm 

et  anima  mea  nwit  nimii.  Opcram  Palris  miram  «o- 

vcrai,  quia  (sicul  tuperhis  ditit)  noi  iiiuminalio  in 

deliciis  cjus  erat,  quia  posaederat  rcnes  ipsius,  qoi» 

illum  stiscepcfiit  ei  utcro  matris  sux ;  necesse  enim 

fuit  ut  illum  mirabtlem  cof  noscerci,  quem  Uiitonm 

bcneficiorum  pissiinum  largitorcro  iiiimanitiis  ejus 

plcna  diftni  jnininis  claritate  cernebat  :  quia»  sicut 

in  ETVigclio  dieit :  Ktmo  novit  Patrem  nisi  Filini^ 

et  eul  voluerit  Fitim  revelare{Matih.  ir,%7);et  aliier, 

ideo  noTcrut  niinis  uperam  Pairis,  quia,  aicut  ipse 

dicll :  Effo  in  Patre,  et  Pater  in  me  e$t  {Joan.  iiv,  \  I); 

iion  cnim  sic  poiest  nosse,  qoi  scparatur  eilrinsecus. 

Uiud  enim  nosse  inssilmabile,  singulare  atque.iocom- 

prcliciisibile  cst »  quando  iu  se  alterutrum  manere 

iioscuntur, 

Vcrs.  ii.  A'on  ett  occultatum  oi  menm  a  te ,  tinod 
f.  cisti  in  oeculto;  et  tub$iantia  mea  in  inferioribus  teT" 
ree.  0$  iiic  non  ora  significat,  scd  illud  quod  venlt 
Ab  os>ibus;  qiiod  revera  in  occulto  tactum  est ,  dnm 
iii  intcrioribus  corporis  nostri  constat  esse  recondi- 
lum.  Quis  enim  ossa  in  homine  videat,  dom  et  caro 
llla  vestiat ,  cl  superducU  cutis  abscondat?  Quod  ai 
b<  c  magisspiritualiter  velimus  accipere,  facilius  no- 
bis  quas  dicia  sunt  iniimantur.  Posiquaro  in  condi- 
tione  rerum  Eva  de  Adae  cosU  formau  est,  dliil 
vir  cjus  :  Hoc  o$  de  o$sibtt$  m«i,  et  caro  de  carne  mea 
{Ven,  II,  43).  Apostotus  auiem  ad  conjugalos  loquena, 
isiud  mysierium  ad  qirid  pertinere  possit ,  eiponlty 


qiii  a*tenia  fcliciiate  gaudebunt.  Naro  sicut  illud  qiioil' 
in  iibro  scribilor,  scrrptura  contineale  aervatiir,  iui 
boe  multo  Grmius  flium  inanel ,  quod  niemoria  Do* 
niiiii  continctur.  Sei|uitur ,  die  firmabuniur^  el  nmO' 
ineis;  ilii  scilicet  bcati  de  quibusrecit  superius  inen- 
lionem  ,  die  firmabuntur  ,  id  est,  de  vero  ilio  Sole 
porrecU  lumiuis  ciariUto  complendi  sunt ,  ut  flat  il* 
lud  quod  dictum  est  :  Sicut  $teUa  ab  $teUa  differt  im 
elaritate^  »c  erit  re$urrectio  mortuorum  (Ibidemt  41, 
4i).  Et  iiota  quia  non  diiit»  die  clariUcandi  suni,  seii 
die  firmandi  $unt;  nam  si  diiissei,  ciaridcandi  sunt, 
poterat  forussis  et  ad  breve  tenipus  intelligi.  N»nt 
cum  dicit  firmabuntnr^  xterniutem  beiieficii  lesiatur 
esse  mansuram.  Subjunxit ,  el  ne/iio  in  eis ;  sub^ia- 
n  diendum,  infimiabiiur ,  quia  j  lu  oniuis  fragililai 
carnis  explosa  discedet ,  el  omuis  inorulius  coo- 
suinpU  disperiel. 

Vcrs.  16.  ifiAt  auiem  nimis  honorificat:  $uni  amici 
Itti,  Deu$;  uimis  eonfortati  sunt  principalus  eorum, 
Quartus  modus  psalnii  qui  superest  iiitroiiur  :  boiio* 
rein  sanctorum  suum  ati|iic  Pairis  a^serens  esse  praa* 
conium.  Nam  cum  dicit.  mihi^  se  desigml;  cuiu  dicit^ 
amicitui^  Patrcm  declarat»  sicul  ipse  in  Evnngelio 
dicit :  Omnia  mea  Palris  luril,  et  omnia  Pa:ris  nua 
sunt  {Joan.  ivu,  iO).  Amicos  vero  DouHni  priniuui 
dicloa  iegiinus  patriarchas,  id  esl  Abralum,  Moy- 
sem;  et  posi,  aposlolis  suis  Domiuus  Salvator  diiil ; 
Jum  non  dico  tos  servos^  sed  amicos  {Ibid.  iv,  13).  Isil 
ergo  lales  amici  sunl  Patris,  quoruin  honor  ad  Doini* 


dicens :  Hoc  magnnm  est  sacramentum  ego  autm  dieo      ^^^^  .evertitiir  S.ilvatorem  :  <|uia  nemo  i^anctos  (UUf 
tii  Chn>toet  in  t:cclesia{Ephes.  v,  5i).lJnde  constai  C  ^^^^^^,^^^  „.^j  ^^^  ^^^..^^^  ,j^^j„^  p„^,  ^^^^^  ^ 


OM  Domiiii  Ecclesiam  bic  debcre  iiiieliigi.  Et  nt  pra:» 
dicio  eiemplo  plenius  aplcmus  illa  que  dicta  sunt, 
aiite  advenium  Domini  occulia  fueniiii  qiiaedam  Ec- 
clesi»  sacramenta,  ut  bapiismum  sacrum,  ntcoipus 
eisangiiis  Doniini^  el  caetera  qu»  pleniiii<line  ve- 
nicnie  cl.irucruiii.  Addidil,  et  substauiia  mea  in  inf*' 
rioribus  tertce.  Iiiferiora  lcrrx  fuerunt  geiitiom  ciillurae 
sordeiiles,  qnx  longe  lunc  a  Judxorum  relii^inne  di- 
stabanl.  Sed  ipsis  facu  est  nota  substaiiiia  Doinini 
Salvatoris ,  qnando  in  ipso  iiitelligentes  diviuitatim 
Verbi ,  |)er  apo^tolicam  doctrinam  devotis  meniibus 
acceperunt.  Naiii  licet  esbenl  divers»  nationes ,  per 
snperstitione^  s>..as  inferiora  te  rce^  snperiorts  URieu 


voius  cst.  Addidit ,  nimis  confortaii  snnt  prineipain» 
eonuii.  Simi$  valdc  signiAcai.  Conforta  us  vero  prin^ 
cipatu$  atK)sif)loruin  episcopales  callitfdras  d  cit,  qiua 
iit  Ecciesiis  insiituendis  divisis  per  miiuduin  sedibus, 
saiicuruin  pracdicatiunum  opere  fu*  daverunt.  Ipal 
entni,  praRStanle  Deo,  ieguuiur  dtices  Eccle^iarum  « 
arietes  gregsm  ,  et  principes  Bdeliuin  esse  populo» 
rum ;  j^7S  niitriio,  i|U«iruni  laboribus  sanoto  Spirlut 
Goofcrente  lotius  orbis  aduiiala  ^l  solidaU  devt» 
lio  esf. 

Vcrs.  17.  Dinumerabo  eo$t  €t  tuptr  arenam  ntnlU^ 
plicabuntur :  exsurrexi^  et  adhue  ium  tecum.  lu  pre» 
Rijssionibus  Alirahx  quas  ei  Doiniiius  in  Genesi  feciU 


reddiia  siiot  Juilxis,  Cbrislianas  religiouis  baluiares      legiiur  {Gen.  iiii ,  17)  mullipiicandiiin  seinen  qua 

i._    ! •-?• -__  "      .  .  .  ...... 


regulas  imbil>cnies. 

Vers.  15.  Imperfectum  meum  viderunt  oculi  tui,  et 
in  Lbro  luo  omne$  $cribenlur :  die  [ed.,  dii]  firmabuntur 
[inss.  A.,  B.y  formabuntur],  et  nenio  in  eis,  Natura  illa 
hominis,  qux  se  in  Evangelio  igiiorare  diiit  finem 
bujus  mundi,  et  quas  ait :  Trintis  e$t  anima  mea  usque 
ad  mwtem  {Matth,  ixvi,  38),  et  his  siiiiilia.  ipsa  et  t/n- 
perfectum  suum  Pairem  vidi$ie  lcsiaur.  Imperfectum 
siquidem  ejus  csi,  qiiod  adhuc  Ecclcsia  usque  ad  li- 
nem  scculi  cungregaiur ,  quod  in  iila  resurrcctlone 
beatis  prxmla  promissa  daturus  est,  quod  erit  omnia 
in  omnibus  {I  Cor,  iv,  28).  Scd  Deitas  i>ta  jam  vidit, 
qujB  adhuc  longis  post  leinporibus  fuiura  scrvantur. 
Njiu  debeaio  populo  isiud  di.-i  sc^ucn'ia  dcilarant. 


sicul  areoam  marii,  et  sicut  stellas  cicli ;  bic  atttein 

dicil,  et  $up€r  arenam  maris^  ul  ibl  coxqnarc  areiHi 

facUm  coinparaiionem ,  bic  auteiu  iranscenJere  vi- 

deatur.  Aremi  eiiim  maris  sigiiifioal  Judsos,  propler 

iniellectuiii   lerrenuni  et  sterilitaleiu  lidei.  itrrMi 

eiiim  ab  aridikite  dicuesi.  Sieltas  aiitem  coeli  ad  po- 

pulum  respicii  Christianum,  proptt-r  claritaiem  sci- 

licet  rcligionis  et  splendorem  ftdei.  Diiinuieraiurvn 

se  crgo  proinitiit  Chrislus  Dominus  populuro  Adelem, 

qui  ftuper  illom  Jadaicum  mulio  numerosior  inveol- 

lur.  Necesse  eniin  fuit  ui  vincerel  unam  genlem  na* 

merosiUs  aggrcgaia  nationnm.  Addidil,  exitirresi  «t 

adhue  sum  tecum,  llic  oc<  ulti<  omnino  verbis  aique 

paucibsiinis   adveniuin    suum  sccunduni  desigiial , 


t9M  11.  At  RfiLn  CASSRlIKIKr  CM 

^iaiidii  ]ii  lle^ann  esi  miiiiihi?n.  Bxtnrrexi  tempus  A  redduntitr  auclori;  quapnpier  juftle  Uk!S  borreiiiii 


lignifteal  resnrreeiionis  suae.  Adhue  iecvm  tum,  dum 
ledei  ::d  dexleraHn  Palris  qnMi  in  occnllo,  dum  sdliuc 
me  bomiiies  TiJere  non  pnuTsdent,  usque  ad  tllud  sci- 
llCbt  lempvs  quando  regmim  mpnin  efldeniissime 
liomintiius  innotescal.  Adhnc  ettim  fiiturum  siguHic  t 
Irmptis,  non  quod  ab  ipso  aliquiiiido  dividendus  est, 
sed  quoiiiain  qiii  est  modo  nobh  invisibilis,  omnibus 
posiea  genlibus  apparei)it. 

Yers.  18.  Si  oreidaSt  Dem^  peccatoret :  vhri  tangui^ 
iffHm,  declinate  a  me, 

Vers.  19.  Quia  dicilit  in  cogitativnibtti  :  Accipient 
in  vanitate  civitatei  $uas,  In  liis  dtinbus  versibus,  pri- 
nio  loco  dicamus  byperbalon,  ut  juYante  Domino  fa^ 
cilius  eorum  expositionero  per  partes  explicare  va- 


8unt«qiii  taiitorum  bencAciorum  meniores  nnD  (ue* 
ront.  Consideranda  est  eiiam  distinctio  facta  ver- 
bomm.  Primo  enlm  dixit ,  odicHte$  te  odio  hoM, 
Possnnt  enim  iu  maligno  peciore  priM  odia  occiilta 
Torsari;  sed  jnm  f.ilidissifiiae  nei|uitiae  Oit,  qui  profn 
teiur  inimicuro.  SigniGcat  eniin  periieculort-s  apertos^ 
et  obslinatos,  qiii  saiicios  Dci  sceleratn  praesum- 
plioiie  dilacerantv  Ct  nierito  se  snpra  eos  tabescere 
dicit  sancta  pii;tas ,  quoniam  dnm  bic  sustineniur 
diutius  ad  correctionem ,  illi  Ecclcsiam  Del  temera- 
riis  aasibus  insequnnlur ;  ^ieul  et  alibi  dictum  est ; 
Tabe$cere  me  fecit  z?lu$  domu$  iu(g(P$ttl,  cxvifi,  159). 
Hoc  verbuni  inagnt  doloris  indicitim  csl.  Tabesccre 
enim  illos  dicimus  qui  curis  jngibus  affiiguntur,  et 


leamus.  Bst  enim  talis  ordo  verborum  :  Si  occida$,  B  pene  usque  ad  interitum  vita^  corpore  deficiente  p<  r- 


Ari/i,  peccatore$.  Ante  t.mnia  nobis  cavendum  e>t  ne 
pnieniiis  Dominum  Cbrisium  deprccari  inierilum 
peccatorum,  qul  ad  peccntores  vcnerat  sine  dubitn- 
tione  salvandos ,  sicot  Ipse  in  Evangelio  dicit :  Non 
fffif  9oeare  ju$to$,  $ed  peccatoree  (lUatth,  ix,  i3).Qiiod 
li  boc  spirilualiler  in  .uiramus,  cuncla  nobis  reint)- 
reiur  adversiias.  Dicit  ergo  :  Si  oecida$ ,  Ben$,  peC" 
taiore$,  Occidii  Deus  pcccalorem  ,  cum  morilur  pcc- 
C;iio,  ut  vivat  Domino,  sicut  ait  Apostolus  :  Mortuu$ 
ium  iagi^  ut  vicam  Chri$to  {Gal,  ii ,  19).  Occiduntur 
effgo  peccatores ,  quaiido  a  cogitat-onlbus  malis  in 
bonum  dispositum  transffruniur.  Qtiod  dum  eis  be- 
neflcio  conversionis  emerserit,  tunctii  vano  accipiunt 
priores  civitate$  snas ,  id  est  vitiosissimas  supersti- 


V  niunt.  Sequilur  de  sccuiitlo  versu  :  Perfecto  odio 
oderam  t7/oi,  et  inimie'!  [acti  $unt  mihi.  Perfectuin 
odiuro  e^t  liomines  diligere  et  e  •nitn  vitia  semp<!r 
borrere.  Nain  in  illa  paric  qua  ereaiura  Dei  sunl, 
amandus  e^e  non  dubium  cst,  quia  constderala  opera 
Dei,  bonlsunL;in  illa  vero  iiiiqiiitaic  fiorrentli  suut, 
in  qua  se  foedis  sceleribus  polluerunt,  qiioniam  i^les 
placere  non  possunt,  nisi  eis  qui  f»ctis  similibu^^  im- 
plicantor.  Et  ul  iibi  divi  •iialis  siias  ostcnderet  i:nr- 
tatem,  illos  dicit  sibi  inimicos  fbctos,  qrii  contrarii 
paternis  jussionibus  exstiterunl.  Et  no  a  qiiod  per 
quintam  speciem  definitionis,  qiix  Grarce  dicitur 
xfltra  rny  Xc^cv ,  Latine  ad  ve^biim,  definit  quo  odio 
inimicos  oderat  Pairis,  perrccio  scilicei,  qiioil  non 


tiaoes,  quas  pertinent  ad  Babyloniam,  qiiando  j  im  C  livore  biimano,  non  inviilia  carnali,  scd  Doniini  cha- 


Dei  beneficlo  ad  Ecclesisc  catholic»  septa  pervenc- 
Tint.  Ei  qiioiiinm  non  merentur  omnes  ad  ffdem  ca- 
tholtcam  perTenire,  lilis  perfiJis  ac  duralis,  qni  crc- 
dere  nolnemnt ,  quod  est  in  medio  dicilnr  :  Viri 
mngwnum,  dectmalte  a  nie,  quta  diciti$  in  cogitationi' 
Ht$,  Isti  ergo  vlri  sunt  sauguinum  ,  quia  carnali^er 
^lTuott  et  qu»  sunt  sanguinte  peragunt;  quibus  me- 
rllo  dicitur ,  di$cedite ,  quia  locom  non  desiderave- 
nini  iii  Ecclesia  reperire.  Sequilur :  Qnta  dtclftf  in 
togiiaifonibus ,  id  est ,  contra  itla  munnuratis  quae 
voliis  Spiritus  sancti  virtute  prsdicaia  sunt.  El  ideo 
sl  praetlfcium  ordinem  leneas,  omnem  a  te  caliginem 
CO  ifnsiimis  emendas. 

Vers.  30.  Nonne  odiente$  te  odiohabui^  ei  $uper 
inimcot  tuo$  tabe$ccbam? 

Vers.  21.  Perfecto  odio  oderam  Ulo$^  et  inimici 
facii  $unl  mi/it.  N  >n  superfliie  videtnr  inquiri  cur 
iniiiilcos  nosiros  amare  pra*cipimur,  Dei  autcm  odisse 
devoiom  est :  (|00iiiam  in  utrisqae  magna  distantia 
o^t*  Nostri  quippe  iniroici  interdum  rontra  nos  jnsta 
In  ignaiione  consurgunt,  et  irritaninr  qiiare  iilis  of- 
ficia  debita  ntin  prxbemus,  t|uare  delrabimiis,  qnare 
lioiiis  eoruni  nisibus  invldenius.  Meriio  ergo  adver- 
sarios  uostros  jiibemnr  diligere,  qiios  nos  iiostro  viiio 
cont.ngit  oflendere.  Dei  vero  inimici,  qiiando  obsli- 
iiati  sunt,  com|)etenti  el  religiosa  cxsccratione  dam- 
nantnr,  quoii]:im  cum  ab  ip-o  creaii  sint,  ipsique 
debeani  omne  quod  vivunt,  suo  tamcii  contumaces 


ritate  generaior.  Odium  quippe  dictuni  est,  quasi  orit 
repudium. 

Vcrs.  i2.  Proba  me,  Deu$,  et  $cito  cor  meum  ;  iiiler- 
roga  me,  et  cogno$ce  $emita$  mea$, 

Vers.  23.  Ei  vide  $i  via  iniqui  atis  in  me  e$t ;  et  de- 
duc  me  in  viam  aHernam,  1-tud  nnlius  poicsi  alier  de 
se  dicere,  nisi  qni  ei  illuJ  ait  :  Ecce  venlt  priiiceps 
mundi  /lujtti,  et  inme  non  inveniet  quidquam  (Joan, 
XIV,  50).  Soliisenimabsque  peccaio  esse  dignoKritur 
qni  eti;im  tiilisse  peccita  boiniuoni  compi'ob.itnr. 
Proba  patieoiiam  demoiislrat.  Scito^  quia  delinquere 
in  lanta  reruiii  fluctuaiionc  nescivi.  Interroga  ad  io* 
qnisitionein  pertiiietininutis  iinain,  qui:i  iicmiisrtenli 
interrogatiis  pot«!st  negare  (|tix  gfsia  snnt  Semitit 
Dquoquead  opcraiiones  respiciunt,  qu.is  ille  jtigiier 
coelesii  sanciiiate  transegit.  Sequitur  :  Et  vide  $i  vm 
iniquitati$  in  me  e$t ,  et  deduc  me  in  viam  auemam. 
Considera,  magi^icr  Imnns  473  qoemadmodum  per- 
fectum  ortlinem  docet.  Priiis  se  dixit  probari,  sciri, 
deinde  interrofari ,  ut  qiiando  iniqnitas  non  ruisset 
invenia ,  penlncerelur  in  illain  viam  ubi  regnat  com 
saiieio  Spiritti  polestate  mirabili  et  gloria  scnipiterua. 
Via  iniquiiati$  diabolicus  actus  esl ,  quem  in  bujus 
saecnli  cursii  maiis  instigaiionibusexercereiion  desi- 
nit.  liaiic  viam  juste  in  se  negavit  esse,  qui  petra  esl, 
quia  vesiigium  serpentis  aniiqui  inejussolidiiaieno^ 
latcnus  valuit  inveniri.  Meriio  ergo  hnniana  Bub^tan- 
tia  In  xternam  viam  petiii  sc  de^iucl,  In  qua  diaboli 


m 


EXPOSITIO  m  PSAUERIUM.  VSkh.  CXXXIX. 


m 


seiiiiUnon  petuil  invei>iii.  Frequenter  enim  Dominus  A  cum  illiul  inconse]ueiis  eit  aiqne  n«faHum,  Clirliitat 


Christus  petit  a  Paire  qu£  propria  sunl,  ut  uniM 
cliaritatis,  poieniis  velnaiurueintereos  possitagnofeci. 

Conclu$io  ptahni, 
Ecoe  jam  duarum  naiiirarum  octatus  nobis  psal- 
mus  cmlcult^  quibus  errantium  perlldia  praesumpta 
reiundilur.  Qui  cerie  tcI  illo  circunicisionis  curentur 
exeuipUs  ut  sicut  Judoii  octavo  die  prxputia  dcpone- 
bant,  ita  ct  isii  octavo  psalmo  commoniii  [ed.,  com- 
munitij,  obsiinaiionis  sujcsuperilua  derelinqu;»ni.  Est 
ei*im  de  liac  re  (sicut  dictum  esij  secundus,  octa\us, 
vigesimus,sepluagesinius  primus,  oclogesimus  pri- 
mus,centesiniusscptiinus  centcsimus  nonus  ei  pna- 
seit8eentesimu)»irigesiuiusoctavus.  Eiquamvisaliissi- 
nia  surditas  eis  immineat,  ncc  iot  prteconibus  superata 


auteiii  iinus  alque  idcin  pprrectds  Dens  est  et  peifi* 
CIU4  liomo ,  sicut  lialiet  commuuis  confessio,  liaket 
iu  se  igiiur  du»s  naturas  perrectas  et  atluhatas  Mti- 
tis  et  bumamtatis.  Unde  etiam  Fa«  nndus  ven^rabifil 
episcopus,  iiaerelicoruin  penetrabili  subtilitatc  destni» 
cior,  nHper  ad  JustitiiAnnm  prinfipem  srribens,  de 
duabus  na^nris  Doniini  Cbrisiti  «iiios  libellos  cauta 
niinis  Iucu4enten|ue  lracl.ivit,  qiios  vobis  transcri- 
ptos  relqiti,  «it  n<H;  aMiiffnis  cgcntis  itartaioribus 
nec  fnodiMnis.  Quaprnpter  n*KiH|unmus  nr-quando 
adversaiitium  conieiitiones  illieitas.  Ncino  nos  ati- 
deb.t  dioero  forta<e  culpabilcs,  si  posi  ocia?aili 
•correctionem  illtid  eisdicimus,  qund  Apostolus  seri- 
bens  ad  Tituin  post  secundam  incrrptionem  jndi- 


discedal.  tninen  si  adbuc  uefanda  persuusione  durati  B  cavit  esse  faciendum;  dxltenim  :  Htereiictm  homi'' 


sniii,  dicaniits  iilis  syllugisiicas  probaiioncs,  quoniam 
scniaximc  dialeclicos  videri  voinnt.  Primaigiturpre- 
isaiio  esl,  quoniam  es  duabus  naluris  Cbri>tus  Domi 
nus  consisiil,  ita :  Si  Cbrislus  nuus  alque  idein  per- 
feclus  Deus  est,  el  perfcctus  bomo ,  sicut  oniiiinm 
saiicturum  Pairum  fatetur  avseusus ,  ex  deita^e  et 
bomaniiate  adunata  et  lerfecta  consistiL  UuidquUI 
auieiii  ex  deitate  et  biimanitate  adunata  et  perfecta 
censistit,  ex  duabus  naturis  adunatis  ei  perleciis 
eonstet  necesse  est,  scilicet  divinita:is  et  liumaiilia- 
tls.  Cbr«stus  igitur  uniis  atque  idem  pcrinancns,  ex 
duabns  naiuris  adunatis  et  |»erfectts  consisiit ,  scili- 
cet  deiiatis  et  buinanitatis.  Secuuda  probatin,  quit 
1n  duabus  naturis  est  Dominus  Cliristus«  ita :  Si 


nem  poif  primam  el  secundam  correpliouem  evita^  uiem 
^uia4itln>enHs  e$t  hmjiumodi  et  peccai,  ei  e$t  a  $emetip$o 
damnatus  {Til.  iii,  10,  11).  Qnid  sit  au'ero  liacreticut 
qiiidam  Patruin  pulcbre  delinivit :  llii*retiens  esl  qui 
divin;c  legis  vel  ignorantia  vcl  conlenipto  raptatus, 
anl  novi  i^eriinax  inventor  erroris,  ant  alieni  seeia- 
tor,  ca  bolicae  uniiati  ma?ull  adversarl  quam  s«bjiel. 

PSALaiUS  CXXXIX. 
in  jinemy  p$almu$  David. 

Quamvis  in  superiore  psalmo  tliulQS  iste  videaUir 
expositus.  tamen  non  pigei  breviter  repetere  qiiod 
nos  consiat  Kalutariier  semper  audire.  /m  finem  Do- 
roinuni  sigiiilicat  Cbrisluin ,  sicut  dieit  Apostolns  : 


Cliristus  nnus  aique  idom  permanens,  ex  duabus  iia-  C  Fini$  eniat  iegi$  Uvri$iu$  ad  justitiam  onoh*  credenti 


turis  adunatis  et  perfectis  consisiil ,  siiui  dcmon- 
stratiim  est,  ex  deitaie  et  bumaniuite.  Quidquid  an- 
tem  ex  duabus  naturisadunaiis  et  perfectisconsisteiis 
diMlatis  et  humaniialis,  et  in  duabus  naturis  adunatis 
el  perfeclis  essentiam  habel.  Cbtistus  igitur  unusatque 
itlein  consians,  in  duabus  naturis  adunatis  et  perfr^t-lis 
esscniiain  liabeu  Tertia  probaiio,  quia  duas  nainras 
in  se  Doiiiiiius  Christus  babct  scmper,  iia  :Si  Gbristns 
unus  aiqne  idem  consians,  in  dnabos  naturis  adniia- 
lis  ei  peifeciis  deiiatis  ei  bunianiiaiis  essentiam  ba« 
bel,  sicut  dcmonstraium  esl.  Quidquid  auteni  in 
diiabus  naiuris  adunaiis  ci  peiTeciis  dciiaiis  ei  liuina- 
nitalis  csseuliam  babens ,  duas  nainras  iterlccias 
aique  adnnaias  in  se  babet.  Chrisius  igiiur  nniis  atqne 


.  /                         .                          r                      1      n  motibus  pcrseqnnntnr. 
idem  permaneiis,  duas  naiuras  periectas  aiiine  adu-  U  

natas  in  se  habei ,  scilicei  deitatis  ei  buinanilai  s. 

Quarta  probatio,  qua!  ostendii  qnoniam  si  quis  con- 

fessus  fuerii  Chrisium  Deum  perfectum  et  boininum 

perfectum,  dcnegans  duas  naturas,  rcctain  doctrinaiu 

e(  lioc  quod  confessus  esi,  perimit,  id  est,  Chrisium 

Deum  perfcciuin  et  homincm  pcrffClum,   iti :  Si. 

Chrislus  unus  atque  idem  perfecius  Deus  est  rt  pcr* 

fectus  homo,  duas  naiuras  perfectas  et  adunatas-ia 

sc  habet  dciiaiis  et  hnmanitatis.  Si  enim  iii  se  non 

habet  duas  naturas  perfectas  et  adnnat.is  deiiatis  et 

bumanilalis,  sicui  qiiidam  dementium  dicuni,  nnn 

est  perfectus  Deus  ct  perfectns  bomo ,  sed  aut  solum 

Deiis,  aut  solum  homo^  aut  nec  Dens  nec  homo  :  led 


{Rom.  X,  4).  Ad  qnein  corda  nustra  loiis  virtlms  eri* 
gainn^,  quia  i.obis  in  hoe  psalmo  quasi  prascoiiis  voet 
Judcx  icrribilis,  oninipoieiis,  pius  et  niwiun  deside» 
rabilis  adveiiire  prsdiciiur. . 

Divisio  p$almf^ 

PiT  totum  psalmum  sancta  Ecclesia  loquilur.  Pri- 
mo membrf» Dominnm  deprecaiur  iil ab iniqio diabolo 
eain  tiberare  digneuir,  qiii  muliis  frandihus  atque 
insidiis  devdtioiiein  popuii  fld'lis  conainr  everiere* 
Sccuiiilo  poslnlat  nc  tenlatori  neqiiissimo  iradaturt 
qnam  j  nn  cfm^iat  accrhis  periculis  ipso  proiegenle 
Micratam.  Tertio,  in  judicio  fuiuro  vindictam  supr% 
rrs  diiii  esse  veiituram ,  qui  pauperes  ejus  insanis 


Exposiiio  ptalmi, 

Vers.  I.  Eripe  me,  Domine;,  ab  hominfmalo;  a  viro 
iniquo  libera  mr.  S<*iens  maier  Kcclcslt  quama  in 
meinbris  snis  diaboli  infesialinne  piterelur,  solliciie 
clanial  ad  hominnin,  qiii  solu*  poiesi  p|iitf  8a|K*rare 
neqiiiiiaiu,  ui  ab  i|)sin<i  luiiliipiici  leMiaii.ine  iibero- 
tur.  neiliuiiuN  f;«iig.iii  Aurcunibai.  Homincinsii)ii>dem 
malnm  pro  dialMilo  poni  Evanieiio  ie  le  didiciniufi, 
dicciiie  :  i/a/ics  autem  homo  e$i  dinMu$  {Hlntth.  xili, 
39).  Ei  nierito  sic  dicilU' ,  qni  fieccaiorum  coiii  •Kione 
polluiiur,  ui  jain  non  ca*leslis  angelus,  >cd  homo  ab 
bumo  dir.ius  essc  videaiur  :  qui  laineii  vicina  sibi 
pcrmulaiione  succeduni.  Nam  ei  bominem  malam 


«95  U.  AURELII 

iipp«;iUiiiu8  hodieiiiie  diaboluni,  et  e  diverso  diabo- 
liiiu  ( sicut  supra  probauim  ett )  maluin  hominem 
iiuncupamus.  Sequitnr  ad  discretioncm  raciendain , 
tirum  tnt^MM/b,  ut  specialiter  lcrrigciiam  deaignet, 
qaasi  diaboli  militem,  ut  et  ab  aiiciore  crimiiiuin,  et 
n  sequacibus  ejiis  eripi  se  perrcciissiina  snppticatione 
deprecetur.  Natii  et  ipsx  propritHates  diversai  pcr- 
soiias  deiignini.  Milignusappellatur  diabolus:  ini- 
quus  diciuir  hoino  KcqiMX  eju^.  Duo  ciiim  simul  epi- 
theta  uni  personae  non  poieranl  coufenire ,  quod 
eloqiieiiii»  lcge  piohiliitum  est« 

Vers.  2.  Qui  eo^ilavermt  malitiM  in  eorde,  tota  die 
eoHHituebaHt  prtelia.  Graviora  sunt  semper  pericola 
qn»  h^itreiitur  occiilia  :  fpiia  subita  iminni,  qnando 
velnt  torrciitia  nuiuiiia  iinprofisa  descendiini.  Signi- 
icat  ciiiin  itlos  qui  de  l?:ccltr»iu:  visceribus  eieuntes, 
pravis  dogmaiibns  in  sucrilega  eertamina  prornpe- 
runt.  A  qiiibus  nieriio  sc  postiilat  eripl ,  ne  possH 
e  ■riiin  praviuiibus  snucinri*  Ei  ut  ncquiliain  ipsiornm 
coiiiinii»ni  csse  moislraret,  dinit :  Tota  die^  ut  nulla 
cos  lassitud»,  nulla  teniporis  longinquitas  miiigaret. 

Vers.  3.  Acuerunt  Uiigua»  »ua»  iicul  ierpente» ,  ve- 
nenu9%  a»pidum  »ub  labii»  eorum,  Putcbre  bic  m:Uitia 
bncreiicorum  (lolitsqiiedescribitur.  Lingua»tn\m  vcrba 
signiflcal,  quas  ncquiti»  cotibtis  exprlita,  vulnerare 
contendunt  corda  simplicium.  Quae  merito  serpenii- 
biis  exaBquantur ,  quia  serroonibM  suis  Tirus  evo- 
inuni,  undesurdis  aspidil)uscomparanlitr.  Tali  enim 
prot»osito  contcndunl,  ut  periinacia  inenii/i  nunquaro 
«elint  a  verilate  superari.  Ilaec  figura  dicitur  para- 
liole ,  qu  niani  res  sibi  genere  diiSiniile»  perniciosis 
qiialliaiibiis  comparantur. 

Vcrs..i.  Cuttodi  me^  Domine^  de  manu  peccatori»^ 
et  ab  hommibu»  imqui»  libera  me.  Peccalorem  ilerum 
bic  diabolum  s>gni(icat ,  qui  inter  omnes  creaturas 
priinus  excessit,  ct  de  iniquiiaie  siia  Adaro  noscilur 
y.iiiclasse.  De  hujus  poteslate  neqiiissima  (quotiiam 
oiiinino  valiJiis  est)  nt  ciiam  hiijus  mundi  princeps 
dieaiur,  petit  se  sancta  Ecclesia  autodiri^  quia  multis 
doli<,  iiiultis  fallit  insidiis,  ut  prxcaveri  nequcat,  qui 
Itibrlco  se  vestigio  semper  lectus  insinuat.  Seqiiuntur 
eiiam  ejiis  minisiri,  quoiiiam  quod  non  potuerit  per 
se  inspirando  mentibus  noslris  snhripere,  per  ^uoa 
fte*linc(^s  publice  conatiir  iinplero. 

V>'rH.  5.  Qtti  cogitaverunt  »upplantare  gre»»u»  nieo», 
fibaconderunt  euperbi  laqueo»  mi/ii.  Supplantare  pro 
frie  dicimus,  qiiando  piantis  nostris  terra  subduci- 
iur,  ui  in  tcnebrosis  cavernis  graviter  incidamiis. 
(Jnod  oobis  facit  inimicus  qni  in  via  Domini  gradien- 
libus  viciiias  peec^torum  foveas  paral,  ut  quando 
nis  ab illa  rectissima  inteniiona  deduxerit ,  elusos 
doce^Mosque  subrocrgat.  Ad  illaro  siquidem  viam  non 
audeni  acccdore ,  qu»  sola  jusiorum  est.  Siipcrbi 
atiiein  suiii  elali  bseretici,  qui  viam  Domini  deseren- 
les,  |iravis  dogmatibus  popiilos  decipere  potius  quam 
doceic  festinaiit.  Isli  sanclae  plebi  laquoos  ponunt, 
qnando  eos  vanis  aenigmatibus  obligare  contendunt. 

Vers.  6.  Et  fune»  extenderunt  in  laqueum  pedibu» 
9;Wi :  juxta  iter  tcandalum  poeuerunt  mihi,  In  ezpo- 


CilSSIWORI  696 

A  nendis  kaereticonim  praviutib«s  peMverai.  Pmioiii 
enim  funes,  id  est  dolosas  ei  lortiiosiit  objeGliefieSp 
quibus  capiant  sensus  hninanos,  vl  «piasl  pedifoits  la- 
qiieum  .  iia  mentibas  leodere  probeolor  scandalum. 
Laqueu»  enin  funis  ideo  positus  eelt  qaii  vineula 
soa  gravitts  seHiper  astringii,  nec  inpleias  cjas  ali- 
qua  leoitaie  dtlubitur,  cum  nodosis  quibnsdam  slni- 
bus  illaqueata  concludit.  Jusia  ket  proprie  diciiuii 
«•1,  qiioniain  non  capiunt  nisi  lUos  qui  a  recto  virtn- 
4ani  eatle  discedunt.  Sequitur  primuro  diapsalma, 
«bi  divisiofieiH  tiobis  pausaiio  jneaDda  eoncedit. 

Yers.  7.  Dixi  Domino :  Deu»  meu»  e»  fn ;  exaudi^  Dih 
mme^  vocem  deprecationi»  nuce.  Posl  cnideles  laqaeos 
pneparatos,  post  lortiiosos  funes  poltos,  post  iniqoa 
scandaia  diat)i>lica  fra  de  niacbtnaia,  venit  ad  secua* 

B  dani  itartetn,  ail  !  oininum  vert)a  converiens,  ne  pes- 
aimis  iradatur  insidiis.  Diril  eniin  Bcclesia  purissiina 
fide  resp'endens,  ct  iiideniuiabili  viiluie  coiisi^tdfis : 
Dixi  Domino :  Deu»  meu»  e»  tu.  Quod  certe  non  poiesi 
dicere  qoa;  caJucis  probatur  erroribtis  implidri ; 
non  eniin  Ariaiia  rongregatio ,  uoii  Sabclliana,  non 
llanich»«riiii),  non  Peiagiana,  noii  Apollinaris,  non 
Eutychiana,  non  Nesioriana,  non  cseiera  porienta 
poiius  diccnda  qnam  dogmata,  hoc  poss^nnt  vcre  di« 
ceie  Domino  :  Deu»  men»  e»  tu.  Dicat  ergo  Eccle»ia 
ealliolica,  dicnt  Spotisa  dc  geniibiis  advocati,  quc 
aanctam  Tiiniialem  fide  vciaciss  ma  con(ileiur.  Se- 
quitur ,  exaudi ,  Domine ,  vocem  deprecaiioni»  mem, 
Sufficeral  dici  :  Eiaiidi  precem  meam,  nisi  altlus 
atiquid  voluisset  inteltigi.  Vox  enim  deprecaiumi»  est 

C  puriias  orationis,  et  tlamo^  IMe  tacitus  qni  asccndit 
ad  Dooniiium.  Dicitur  etiiin  lacenti  Moysi :  Quid  cla^* 
ma»  ad  me  {Exod.  iiv,  15)?  Dicitur  Cain  :  Vox  »an'9 
guini»  fratri»  tui  clamat  ad  me  de  terra  {Gen,  iv,  10), 
Quapropter  sanctae  operationis  vox  esl  rerum  ipsa« 
rum  loqttacissimus  clamor,  non  liominihn«  notns, 
aed  soli  Deo  cognitus.  Cl  ideo  petit  exaudiri  vocem 
deprecaiioni»  suae,  quia  se  novcrat  munera  jusissimx 
petition':s  ofTerre. 

Vers.  8.  Domine^  Domine  virtut  taluti»  mece,  obum- 
hrasti  »uper  caput  meum  in  die  betti.  Repettio  ista , 
Domine  Domine,  alTectum  piu!  precalionis  osiend.l. 
Qu:i^  figura  dic.tur  epizeuxis,  id  est,  in  eodein  ver»B 
ejusdem  verbi  sine  aliqua  dilnlione  facta  congemina- 
tio.  Quod  schcma  (sicut  sxpe  diclum  esi)  pjurimiiai 

D  valcl  ad  »nimos  commovendos.  Cuni  enim  dicii : 
Ftr/iM  la/utis  mfdf,  palientiam  «uani  peiseveranitaa)- 
que  demonstrat.  Iit  certaminc  vero  iribulalioiium  fa» 
los  esse  non  potest,  nisi  misericordia  Domini  virliis 
loleranliie  fuerit  allribula.  Virtus  enim  a  viridiutft 
dicta  est,  quae  nescit  aliquo  labore  maicescere.  Se- 
quitur,  obumbra»ti  eaput  meum  in  die  betti.  Cam  dicii 
Ecclesia  caput  suuro  obumbratnro  in  die  belli.  signi- 
flcat  beafam  Doinini  passionem,  qui  in  illo  475  die 
crucifixionis  suae  sic  obumbralus  atque  defensns  ea, 
ut  nec  animus  ejus  confusionem  aliquam  palereiur, 
nec  caro  ipsius  corrupiionis  injuriam  susiinerei» 
quando  et  ipse  sibi  in  vigesiino  pruno  psalroo  venire 
deprecatur  auxilium.  Decursa  enim  passione  sua  ait : 


t}97  EXI^OSITIO  LN  PSALTtUIUM.  TSAL.  GXIXl  (.  998 

Tb  asOem^  Domne^  tt«  longi  facias  auxHium  tuum  a  A  A.,  B.,  F.,  in]  terram :  nirum  injuitum  mala  eapkm 

ininliritum  |ius.  F.,  interitu\,  Uuaiiivis  linguoii  pon- 
siiil  dici  el.illi  qia  liniiu;e  ubtrtale  facundi  ftunt,  ta* 
men  illis  hoc  specialiier  nomi*n  conslafimposiiuro, 
qui  iiiconsideraia  locuiione  verbosi  sunl.  Sunl  enim 
coiiirarii  sa]iieniihus,  el  diverso  se  more  traclanles. 
M  «nei  enim  Jacobus  aposlolus :  Sitomtdi  homo  velos 
ad  audiendum^  tardui  ad  loqnendum  (Jacob»  i,  19). 
Tales  enim  super  (crram  iuiniroe  diriguil .r,  qui  a 
levitaie  sua  frequenler  exceduni.  Dilficile  est  enim 
iMdeliberatum  recium  esse  sermonem,  sicut  scri- 
ptum  esi :  /n  muUiloquio  non  e/fugies  peccatum{Pro9. 
X,  19).  Injusiui  aiitem  vir  est,  qui  divinas  regulas 
GOQtemnens,  voiuntatis  propiifie  fervore  traducitur. 
hle  aipiiNr  malis  suis,  ei  in  profundum  altissima 


fue :  ad  defensionem  meam  respice^  etc.  (Psal,  xxi, 
80).  Bene  auiein  definita  est  passio  Domini»  dies  belli, 
scilicei  quando,  diaboio  vicio  ,  infernorum  clauslra 
dirupttt  suni,  captivi  liberati  siint,  soLusque  moriendo 
triuni|)liavit,  qui  novo  inore  inortem  niortc  desiruxit. 
Vers.  9-  ^e  tradas  nit',  Domine,  a  desiderio  meo 
peceatori  :  eogitaverunt  udersum  [inss.  A.,  B.,  F., 
contra\  me^  ne  dereiinquat  me,  ne  unquam  exallcn" 
ifir.  A  desiderio  siio  tradiiur  pe^xatori,  quisquis  per 
eoncupiscentias  carnis  diabolo  relinquitur  possideo- 
dus.  De  quibus  drcil  A|>o>t»lus  :  Propterea  tradidit 
illos  Deut in  desdetia  cordis  eorum,  in  immunditiam 
{Rom,  I,  24).  Sed  ne  boc  (iat,  sequilur  res  oinnino 
pri^babilts,  ut  sfout  inimici  consiliiim  faciunt  in  ma- 
lum,  ita  virtus  divina  pr:i*Ntare  digne  ur  auxiluini.  B  voraciiaie  submcrgilur,  quia  semper  sibl  noxia  eo- 


Ad  poslremom  dicitur  cau^a  jnstis>iina,  ne  revcra 
exalienlur  pe  diiione  justurum,  qui  de  fidelis  populi 
subvcrsione  gloriantur.  Sequitur  secuiidum  dia- 
psaliu^r,  ubi  divisioiiem,  sicul  consucvimiis,  appo' 
iK*inu8. 

Yers.  10.  Caput  circuitus  eorum,  labor  iabiorum 
ipsorum  opeiiet  eos,  Posl  preces  babitas  ne  tradere- 
t«ir  iuiniicis,  saiicta  matcr  Elcclcsia  v<>nii  ad  lert  um 
loembrum,  in  quo  impiorum  inexplicabiles  desig.iat 
errores.  Nam  sicut  superius,  in  die  belli  captit  suum 
obuuibrari  dixit  a  Domino,  ita  i^torum  capat,  quod 
esc  diabolus,  noitbilem  refert  babere  circuitum,  qui 
iiunt|uam  ad  reclam  viain  pervenit,  quoniani  pcr  ve* 
stigla  sua  r«Mlieus  se  seinper  involvil*  Ordo  :<uicm 


gital,  qtii  Doniini  priccepta  declinai. 

Vers.  15.  Cognovi  quoniam  faciel  Dominm  judieium 
inopum^  et  vindietam  pauperum,  Sancta  Ecclesia  bre* 
viler  «i  veraciler  loquiiur,  quales  revera  debail  cul- 
pare  linguosos.  Iloe  enim  so  dieit  per  fidem  dono 
Dei  cognovisse,  quod  certissime  creditur  esse  fa- 
ciendum.  Faciet  ergo  judidum  inopum,  qaando  in 
illa  disceptaiione  promissa  restiittet,  et  vindicabit 
pauperes,  de  quibus  in  Apocalypsi  scriptum  est: 
Vidi  sub  ara  Domini  animas  oecisorum,  Et  paulo  post : 
Clamantes  :  Quausque  sanctus  el  verus  non  judieas^ 
€1  vindicas  sanguinem  nostrum  de  his  qui  habitant  sii^ 
per  terram  {Apoc,  vi,  9,  10)7 

Ver>.  H,  Verumtamen  justi  confitebuntur  nomini 


verborum  lalis  csl :  Gapui  eorum  cirtuilus.  De  quo  C  /«^^  ^  habilabur.t  recti  cum  vultu  tuo.  Designalur  boc 


similiter  Peirus  dicit  apostolus  :  Adversaritu  venter 
sicut  leo  rugiens,  circui'.  qu(erens  quem  devoret  {l  Petr, 
V,  8).  Pulcberrima  species  definitioiiis  est,  uuo  verbo 
declarare  quid  sit  res  ilhi  qiia:  qtiaeritur.  Hoc  Grxce, 
seorni  Th  >^cv,  Latinc  ad  verbum  diciliir.  Labor  v*  ro 
ffl^tmuii,  esi  prolatiim  ore  meiidacium,  quod  labo- 
riose  ingitur,  quoniam  exquisiia  macbiiiatioiie  for- 
ttiaiur.  Verilas  enim  sine  labore  diciiur,  quia  simpll- 
citer  et  sine  dilficultate  proferiur.  Quapruptt^r  oris 
enruni  meiidaciiini  eos  operit,  cum  perfidi  dc  sua  as- 
seriioiie  superMitur.  Nunquam  enim  sic  est  eauia 
malitia,  ut  ipsa  sibi  non  loquatur  adversa. 

Vers.  il.  CadenVsuper  eos  carbones  ignis,  in  i^nem 
ejicUe  ao$,  in  mseriis  non  subtistent,  Pr.ino  inexpli- 


debere  fieri  iiitcr  quaslibet  lemporis  graves  amaras- 
que  pressurts.  Tunc  enim  magna  virtus  est  laudaro 
Dominum,  q<iando  se  istitis  saeculi  blamlimenta  sub- 
ducuiit.  Uonus  emm  faii  Job,  cum  Dominum  dives 
colebai,  sed  quanlo  melior,  dirm  eum  sub  muliiplici 
afQictiooc  laudabal!  Tunc  ergo  amplius  desidcremua 
gratias  agere,  quando  nos  lenlator  conatur  aflligerc. 
Facil:us  euim  iuiiuiciis  discedii,  cuui  viderit  exce- 
dere  non  posse  quiis  depriinit.  Nam  vide  quid  se« 
quiur,  quia  nciM  vultu  ejus  habitare  non  desiunnt, 
qui  rccti  suuL  Visio  infastidibilis  atque  perpelna  iU 
luiii  seniper  videre,  a  quo  se  solet  oiDnis  ritionabilii 
creatura  reficere,  sicut  et  iu  quiniodedmo  |»saliiiQ 
j:un  diclum  esi  :  Adimplebis  me  ieetitia  cum  vhIiu  tua 


cabiles  corum  dixii  errorcs  :  nunc  poeiias  inemorai  D  [Ptal,  xv,  10).  lle  euim  vultus  pr;proiorum  oinniuiii 


oniiiino  •alutares.  Carbones  ignii,  sunt  pwniteuii» 
rrucinlns,  quod  tamen  inccndiuiu  nascilur  cx  imbre 
lacrjinarau,  sicot  ei  in  ceutcsimo  decimo  uono 
p»aliDO  dicUim  est :  Sagittie  potcntis  acuta:  cum  car- 
bonibus  desolaloriie  {Psat,  cxix,  4).  Prinio  enim  su- 
t>ra  eos  c^it  luciuosa  compuiict-o,  post  in  ignein 
<lvjiciuntur,  quando  jain  nii>eralione  Domini  flamina 
«b;triiaiis  iccensi  sunt ;  et  fervere  sauctis  operibus 
iacipiontv  qui  pridem  desidioso  niinis  tepore  vixe- 

'viit.  His  evenit  ut  in  miseriis  suis  non  ^ubsistant, 

^aiido  in  bonaoi  partem  diviiio  munere  iransre- 

'^iltur. 

Vtrs   ii.  Vir  tinguosns  non  dirigetur  super  |  mss. 


luuiius  est,  nec  polestesse  cujusquam  bonitaiis  indi-f 
gus,  qui  illiiin  ineruerii  babere  coiispecium.  Sed 
cuin  Icgatur  :  Nemo  Deum  vidit  unquam  {Joan,  i,  18), 
istud  ad  illud  tempus  referendum  esi,  quando  lieati 
Doiuinum  non  per  speculum^  ted,  ut  ait  Ap^  siolus, 
facie  ad  faciem  euntuentur  (/  Cor»  xm,  ii). 

Coneluiio  psalmip 
Quam  salutari.t,  quam  suavia  verba  snnc  ae  mairis 
audta  sunt  I  Oravii  pro  nobis,  ut  a  teiilaii'>nibas 
diabolicis  exuamur,  quas  nobis  omnino  noverat  esse 
violentas.  Liberaiis  autem  vallum  Domiiii  podice* 
iur,  ut  nihil  laboiiosum,  nihil  tribie  nietiiamus,  qui- 
bus  i^le  muQus  lantumque  proniiititnr.  Praefia,  Do* 


1^)9  M.  AURELII  CASSIODORI  100» 

niine,  m  siciil  wrri»  lius  68  dcslJeraliilis,  iadulgcn- A  pius  facii  Doniiiius,  dimi.  nou  viill  dMomnre  quiis 


tia;  liix  i-larKat«!  nionslren<(.  Non  iinpedi»nl  peccata, 
qiiae  propria  ei-ecraiione  damnanias.  Fateniur  cul- 
pas,  ut  te  placalHiii  lialiere  possimas.  Soliis  eniin 
judex  es  qui  Teniani  (ritiuis  conriieiiti ;  et  cum  te  ni- 
hil  Meal,  ab  boiniiie  (an  en  publjcari  qiuvris,  quod 
multo  veracius  ni>sse  deciararis. 

476  rsALMus  cill. 

Pialmui  David. 

Uiioin.im  \erba  lituli  freqieiiti  repetitione  jam 
no(a  iiint,  iiitciUionem  nosiram  ad  D«>minum  debe* 
iiius  erigi^rc  Saivatorem.  N.im  dubiiiin  est  iiiterdnm, 
quud  seniel  diciiur ;  certissitnum  vcro  atque  indnbi^ 
latuin  est,  qiiod  frequcnti  repeiitione  pracdicatur. 


prxmoiiet ;  clainat  enim  opifex  reruiu :  Nolo  tuor» 
tem  peceatorUt  $ed  vt  con.ertatwr  et  tivat  {Eteeh* 

XVIII,  32). 

Vers.  2.  Dirigatw  oratio  mea  ucut  ineeHSum  iu 
contpeetu  tuo;  elevatio  manuum  mearum  tacrificiuia 
veipertinum.  Incensum  est  odoriferi  pigmcnti  aiiavia 
idustio,  qu:e  caib<nibus  concreroaia,  grata&iinuiu 
fiimnin  porriglt  ad  sii|)eriia,  etodoianl<2S  se  delecta- 
biU  jucuiiditaie  perinulcet.  Sic  beatonim  oraiio  ig!:e 
cbaritatis  inconsai  divinis  cofispectibus  ingeritur, 
qnae  inagis  biimilitatis  ei  co>iipunc(ioiiis  pitndere 
sublevalur.  Vir(nlibus  cnim  Domliius  nos(nft  Un- 
qiiam  bonis  dclec(a(ur  odoribus.  Nain  orationcm 
sariciaiii  vclui  odorem  su  tvissiinuin  susiclpere  Domi- 


Ideo   enini    pra^ci-dciKibui    quibosibm  pracconibiis  g  iiiini  et  in  Apocalypsi  legitur,  nbi  dictuin  est :  Sieiit 


a«lmoiieniur,  ui  acicm  nientis  nostrar  ad  res  ventn- 
ras  opporiuna  devotione  praeparenios  :  ne  dum  in- 
cognita  fiierinl  qu»  dicantnr«  negligentius  forsitan 
audianlur.  Snpplicat  enim  propbeta,  ut  cauiioribos 
yisum  est,  qu;itenus  ioter  actus  istos  mnndanos  a 
diversis  liberetur  errorlbus  :  ne  in  peccatorum  re- 
tiaculuro  cadat,  cum  qulbos  se  non  optat  babcre 
aiiquaio  portionem. 

DJottid  pia/fiil. 

IntelligeQS  propbeta  bomanam  frjgilitatcm  diver- 
tis  pecraionim  nexibus  implicatam,  priiua  sectione 
Doininum  rogat  ut  ejus  audiatur  oratio,  bubjnngens 
a  quibus  se  maxime  liberari  deprecctur  crroriluis. 


angelus  iuper  aram  Domini  kabem  thu  ibnlum  aureum ; 
et  af^cendit  fumus  iuppiicationum  de  manu  angeti  in 
conspectu  Domini ;  ut  daret  de  orationibui  ianctorum^ 
qund  eit  ante  Deum  (Apoc.  viii,  5).  Seqnitur,  W''pfl- 
Iro  maiiKiim  mearum  sncrificiHm  teipertinum.  Etevo' 
tio  mannum  signiQcat  operam  piaiu,  hux  aut  iu  elee- 
mosynls  excrcelur,  aut  in  iliqui  probabitl  conver* 
saiiooe  pcragitur.  Sa^ri/ictiim  veto  vuperttnmm^  il- 
lam  obladonem  rorUsse  significat,  qnam  iu  fine  vita 
Doinino  solet  offcrre  rcligiosa  devoiio,  cam  pcwi- 
tcntiam  gerinius,  et  liumili  nos  supplicatione  purga* 
mus,  sinl  iu  qnir  qiagesimo  psaimo  dictmn  esl: 
Sdcrt/ictiiiii  Deo  ipWitm  eontribulaiue  {PutL  L,  19). 
Ve-pera  nostra  est,  quaodo  isiam  lucem  morie  ve- 


Sccunda,  cligit  se  a  jiislo  argui  quam  »  P«ccaiure  ^  j^j^.j^j^  deserimus.  Ecce  quod  frequenter  adiuonei- 


laudari,  &upplicans  ut  custodiatur  a  laqiieis  peccato- 
ruin,  quoniim  nullam  communionem  cuin  eis  se  ba- 
bere  (es(atur* 

Expoiitio  ptalttUm 

Vcrs.  i .  Domine^  clamavi  ad  te^  exaudi  me ;  in^ 
tende  voci  orationie  mea^  cum  clamawero  ad  te.  ihc 
quuerainus  entbymema.  Proponit  enim,  Doroine,  ego 
clamavi  ad  te;  sei|uiiur  cooclusio,  Exaudi  igitur  u<e. 
Sic  virtus  illa  cnlbymematici  syllogismi  brevi  c-  in- 
plexione  pemcta  e»t.  Volcns  eniin  propheta  liuinano 
generi  aflecium  continu»  oratiouis  infundore,  dtio 
lcrfipora  videtur  discrepanlia  posuisse.  Ditit  enim 
de  pra^lerito,  clamavi^  quod  peifeciaui  significat  ora- 
tionem.  Ei  i(erum  repetit,  if«.**i  ctamavero  ad  tc^  qnod 


mus  iiemincm  dcbere  detperare,  si  altlroa  sua  po- 
tiut  tacrymarum  fonie  detergat. 

Vers.  5.  Pone^  Domme^  autodiam  ort  meo:it 
Qstium  eireumstantim  labiis  mei$.  Petlt  sofictissimui 
propheia  ne  quid  Ule  dicat  qood  pervenire  debett 
ad  rca(uin.  Sod  boc  duplici  supplicat  tulamiue  oi>ni- 
niuniri;  nt  nec  rogiiaiio  ejus  ioiqiia  aapiat,  i>ec 
prava  voliinlas  iii  fatua  verba  prosiliat.  In  ulro«|ue 
ciikii  noverat  esse  peccatum,  unde  se  fleri  depre*a- 
tnr  alienum,  «ictit  Saloinon  dicit :  CircviKvaUa  poi- 
sessionem  tuam  in  spinis,  argentum  et  aurum  tuum 
constitue,  et  ori  tuo  (ac  ostium  et  seram^  et  terbit  tnit 
fac  juguni  et  men&uram  {Eccli.  xxTiu,  28,  ^)* 
Usiiuiii  quippe  ab  ob  tando  diclum  esl,  quod  duoi 


u(i<|ue  constat  positnm  de  fnturo;  ui  sicnt  iiulluin  D  clandilur  obstat  intrantibus.   Inspicebat  enim  vir 


tempns  a  culpis  est  vacnum,  iia  nec  a  d<^volis  preci- 
bus  reddatur  otiosum.  Con(ra  peccata  siquitiein  <'0n- 
tinua,  salutare  remedittui  esi  jiigitcr  pio  Domino 
supplicare.  Nam  quid  proderit  dimilti  prxMerita,  s\ 
videamur  obligare  veniura?  Fiois  er^^o  bonus  qux- 
ritur  CbristiaDi,  ut  in  extremis  cum  venia  iranseat, 
ne  vita  sii  ultima  quas  delinqunt.  Respice  qur>d  bic 
et  In  sequenti  yersu  orationes  suas  qnarto  modo  ge- 
minavit ,  quia  tancto  viro  tanUB  rei  nnlla  poteral 
esse  saiietas.  Oratio  est  enim  qus  nos  a  culpis  libe- 
rat,  judicis  aitimum  conciliat,  delicia  muiidat;  nec 
oraiiii  dees  e  |)Otest  misericurdia,  quod  nos  bumili- 
Ua,  ul  jugiter  deprccemur,  iostigat.  Scd  boc  toturo 


sniictus  majj^nis  prpcibus  fsse  mnnienduiu,  ondir  tam 
facile  noverat  vcnirc  peccaium.  Proxinie  quipiie  ia 
superiori  psalnio  d<xeral  :  Vir  tinguosut  iivit  ^rijf^ 
Itir  luper  terram  {Psal,  cxxxix,  12). 

Vers.  4.  iVoii  deciines  L.or  memit  inveibq  meic,  ed 
excusandas  excusaiiones  in  pecca'is.  S«*quiiur  seconda 
precatio;  nt  etsi  eum  contingeret  ptBuitendiia  ali- 
quid  loqui,  non  se  per  falsitates  sctleratf&sinias  coo- 
tenderet  excusare.  Iloc  eniin  maxiiuom  vitium  eet 
quo  labiirat  bumaniias »  ut  p  >8t  peccalum  suuni  ad 
exciisationcs  confugiat,  quani  poenitud  uis  se  ct>n- 
fessione  prosternat.  Qnod  facinus  intcr  snmnia  poc- 
caia  constat  .esse  numeraodum,  auia  iiide  rc\cra 


fOOI  EXPOSITIO  IN  PSAr.TKUIUM.  PSAL.  CXL.  hm 

n.isciliir,  unilc  nd  pcsnitcntinm   rcus  lanlius  vcnire  A  ingre<Hcns,  rigorom  vcriiatis  cmollit,  cl  ail  noxias 


viileatur;  sicul  in  libro  primo  Rcgnm  diclum  cst : 
Quati  ptceatum  ariolnndi  esl  repugnarc^  et  qvasi  scelus 
\Molatri(s noHe acquiescere  (l  Heg.  xv,  23).  Nani  quo<l 
dicit,  ad  excusandas  excuialiones  in  peccaiis,  consue- 
liiilinem  significat  impiidcnlium,  qui  quando  rueiiiit 
deprehensi,  primum  se  aliqiia  falsiiaie  eicnsarc  no- 
ficuntur,  et  cum  ruerinl  indc  coiivicii,  alias  scmper 
eicusationes  assumunt,  neq.iando  veritati  ac«)uie- 
scat  inverecunda  protcrviias  :  modo  enim  lempori, 
mud  >  necessiiati,  modoallisimpniandoquod  peccant. 
Quac  (igiira  dicilur  meta>ta  is,  id  cst  lran^'atio,  dum 
cu*pam  riostram  in  aiium  Iransferre  contcndimus. 

Vers.  5.  Ctim  hominibus  operanlibui  iniqui:atem : 
el  non  combinabor  cum  elec:is  eorum,  Teriia  suppli- 


cogtalioncs  aniori^  licli  potius  ostcntationc  pordii- 
cit;  sicut  in  alia  psatmo  dictum  est  :  BloUierunt  ser» 
mones  suos  super  o'eum,  ei  ipsi  svntjacula.  Et  Salo- 
mon  ait :  Verba  adulatorum  moUia^  noviisima  autem 
eorum  pervenunt  in  intima  vcntris  (Prov,  xvin,  8)* 
Quapropler  illa  moniia  scmper  eligenda  sunJ,  qa» 
Don  ad  dileciioncm  sxculi  irahnnt,  scd  ad  prxccpla 
nos  Diviniiaiis  in  iiaiu.  Polcsi  untc.n  et  illud  cv.m- 
gelicum  de  drcem  virginibiis  liic  decenler  aplari 
(Matth,  XXV,  1),  qiiod  quiiiquc  virgincs,  qua;  aciuj 
siios  probaiissimos  Doinino  dedicaveruni,  et  con  • 
scieutias  lucidas  conservantes  cliaritatis  olco  refer- 
tx,  semetipsas  tnnquam  lampadcs  ardentisstmas 
Domini  conspectibus  oblulcrunt.  Istae  (sicut  hic  di- 


c-itio  est,  ut  liberetur  a  collcgio  eoruin  qui  operantur  B  cit)  merito  creJendac  sunt  a  jastis  homi:iibus  fuissc 


iniquilalem  :  ne  cum  ipsis  quasi  combii^atus  li^TJ 
debent  iinplicari.  Combinali  enim  dicuiiiur  rei, 
t|iKindo  duo  simul  in  uno  vinculo  coliigantur,  ut  aU 
ter  aliei  um  prxpedicns,  fugam  libcrani  baberc  noii 
p'>&sint.  Oiat  ergo  propbeta,  nc  ciim  tuiibus  iliige* 
luT,  qui  implicalionc  mutua  alteruirum  sibi  impe- 
(lire  n"scuntur.  Non  combinabor  icspicit  ad  utrum- 
i|iie,  ct  ad  lioinines  operantos  iiiiquitatem,  et  ad 
elecios  eorum.  Ct  nota  quod  addidit,  rorum,  nc  pti^ 
larcs  rt  vcra  elccios  Domiiii,  qui  laii  nomine  voc.i« 
baiitur.  Multo  cnim  scelcratlorcs  suul  i!Ii  qni  inicr 
lualos  videntur  cssc  pra;cipui,  quasi  duces  criminiim, 
quasiprimipeslalronum,  etcaputomniu:iiperdilorum. 
\crs.  G.  Corripiet  mejustus  in  misericordia,  ft  m- 


correctx,  et  misericordiae  studio  nihilominus  esse 
reprchensae.  Reliiju»  vero  aliac  quinque  virgincs, 
qu3D  adulantium  vocibus  infelici  sorte  crediderunl, 
c:putearumfacium  cst  in  sua  doccptionc  pif«guis£i- 
mum ;  ct  i«leo  exsiinctis  lampadibus  non  sunt  recc- 
pta» :  quoiiiam  lclram  viiam  anie  Domiuum  vcri  lu- 
minis  non  decebat  oflerri.  Q:iam  parabolam  bea?us 
Aiigiisiinus  ifi  libro  Quxsiionum  quinqnagosimo 
nono  lalius  el  d  center  exposuit.  Kl  ideo  considerc- 
inus  qiiam  periculosa  sil  adulatio,  quas  excludcro 
probatura  Doiniiio. 

Vers.  7.  Quoniam  adhuc  cst  oratio  m:a  in  bencpla- 
cttis  eorum.  De  superiore  sensu  pendet  iste  versicu- 
lus  ;  ait  enim  :  Olenm  aaiem  peccatoris  non  impinguct 


trepabit  me;  olcum  aulem  peccatoris  non  impinguet  C  caput  meum ;  et  subscutus  a^ijunxit :  Quomam  ai- 


caput  meum.  Postulata  lingux  custodia,  et  crimi- 
aum  excusaiione  daiunata,  vtnit  ad  secundam  se- 
clionem,  in  qua  vir  sanclus  increpaiioncs  eligit  jti- 
storum,  quam  blamiimenta  peccaniium.  Scd  qu:e  sit 
correclio  justi  breviler  intini:ivlt,  dicendo,  in  miseri- 
rordia  :  quoniam  vir  sanctus  non  iu  ira  corripit,  scd 
per  dilectionem  increpator  acccdlt.  Nain  etsi  vullum 
inti  ostendit,  cor  tamen  plicaii  semper  assumit; 
ticul  roonet  Apostolus  :  Fratres,  si  prceoccupatus  fne- 
trU  homo  in  aliquo  deUctOf  vos  qui  spirituales  estis,  m- 
strrnte  hujusmodi  in  spirltu  leniiatis ,  co*isiderans 
tetpsum^  ne  et  tu  tenteris  [Gal,  m,  i).  Quapropicr 
bxc  consuetudo  bonorum  esi,  ut  maiiiit  sc  a  bonis 
corripi,  quam  sceleratorum  adulationc  prxdicari ; 


huc  est  oratio  mea  in  hcneplacitis  eorum,  Nain  cum  dl- 
cit  adhuc  esse  orationem  suam  in  heneplacitis  eorum, 
id  est  iniquorum,  indicat  se  perfecie  nondum  fuisso 
conversum  :  quando  et  sibi  orando  (alia  provcnire 
desiderabat,  qualia  illorum  vota  esse  cognoverat.  A 
quibus  omnibus  se  alienum  efdci  precabalur :  ne  ca- 
put  suum  oleo  pcccatoris,  id  est  malx  suasionis  tdu- 
latione  pingaesceret. 

Vers.  8.  Absorpti  sunt  juxta  petram  judiees  eorum : 
audient  verba  mea  quoniam  potuerunt.  Petra  hi  \  sicut 
inuliis  locis  significatur.  Domiuus  Christus  est,  juxta 
quem  stantes  dociores  hxretici,  quisi  jud.ccs  po- 
puli  sui  subita  voracitate  merguntur ;  qui  ideo  cor- 
ruunt  in  profundum,  quoniam  supra  petram  staro 


sicut  scripium  cst :  BIMora  sunt  vutnera  amici  quam  D  non  eligunt.  Nam  quid  illis  prodest  jiixta  soliditatem 


t 


totuntaria  oscula  inimici  [Prov,  xxvi>,  6).  Se  tuitur, 
oteum  autem  peccatoris  non  impinguct  caput  mcum. 
Oleuin  et  iii  bono  et  in  ma!o  plerumque  ponilur.  lu 
bofio,  ut  est  illud  Evangelii  :  Tu  autem  cum  jejunas, 
unge  caput  tuum  oleo,  et  faciem  tuam  lava  (Malih. 
VI,  17);  et  in  qiiadragesimo  quario  psalmo  :  Pro- 
pierea  unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  latuice  prce  con- 
sortibus  tui$  (Psal.  xliv,  8).  Esl  enim  oleuin  in  bo- 
iitm  parteni  causa  splendoris,  pabulum  luminis, 
pne^tans  uitorem  pariter  et  salutem.  In  malain  vcro 
partem,  sicul  Iiic  ponitur  :  oteum  peccatoris  est  dile< 
ctio  siiiiulata  verboruin,  quu:  adulaiionibus  ct  blan- 
diinentis  nostras  inentes  vulut  olci  pingucdo  leniter 

PlTROL.    LXX. 


stare,  quando  In  ipsa  f<Ttitudine  non  videntur  insi- 
stereT  Quod  verbum  Hicronymus  translator  posuit, 
ct  expositor  Pater  Augusiinus  ^eciitus  esl;  ut  nemo 
audeat  accusare  quod  talium  virorum  aiutoritate 
probatum  est.  Hxc  enim  verbi  translatio  nimis  hx- 
reticorum  videtur  designare  perlidiam;  n:im  cum 
bapiizent,  cum  communicent,  cum  sacras  nobiscum 
liiteras  legant,  dicuuiur  juxta  petram  stare,  non  in 
petra.  Soli  euim  in  hac  soliditate  consistunt,  qui 
supcr  arcnam  fragilia  fundamcnta  non  ponunl.  S«- 
quiiur,  Audient  verba  mea  quoniam  potuerunt,  Vcnda 
sua  ab  h.Trciicis  dicit  aiiilita,  qurc  prsescntis  libri 
tc^lus   oloquiiiir.    Qu.tntis    cnim   locis  arguuotitri 


1  m 


M.  AtftRLll  CASSIODOUI 


1004 


qitnnis  admonilionibus  increpantur,  ul  debeanlcor-  A  q«it  peccaloruin  c  rcuilione  claudan(ur.  Legimus  ti- 


rigi,  el  in  suis  pravitaiibus  non  morari?  Qua  senicn- 
lia  plenissime  docemur  illos  esse  omnimodis  nos, 
i\\i\  et  verba  Domini  audiunl,  ei  ea  facerc  iui(|ua 
|icrversitn(e  contemnuut.  Poiut  ruui  enim  luiies  ad- 
tiioniii  cognoscere,  &i  non  decrcTissenl  su.s  magis 
persuasionibus  iniixrere.  w. 

Vers.  9.  Sicut  cras$iiudo  terros  erncfata  cst  super 
lerram  :  dissipata  sunt  ossa  nosira  secus  infernum, 
i.\ut\  prius  de  bxreiicis  dicorel  cl  tyraniiis  qui  verba 
i^ouiiiii  audire  noiueriinl  :  nunc  venit  ad  inar  yres, 
Miu>  ferall  insecutiot  e  ianiabant.  Crassiludo  cuim 
ierr<e,  (|uaiido  eruclat,  inorbos  (acit,  aerem  corrum- 
pit,  et  lues  bominibus  pcriculosa  Innge  lateque  dif- 
fundi  ur.  Sic  tyrannoruin  nefanda  supetbia  (aJi)e  sua: 
luaiitix'  corpora  martyrum  sauciabat,  quos  congrue  B 
l-ropheta  dixit  ossa  sua,  quii  consta(  eos  Christianae 
fidei  e  se  validissima  nrmamcnla;  quorum  praedi- 
<  anda  coiisiantia  Oiivautc  Domino)  nec  poenis  victa, 
ncc  longa  insecutione  moliiia  est.  Et  respice  pro- 
prictaies  verborum  velut  suavissima  melia  decur- 
lere.  N^n  dixit.  io  iiifernum  :  quia  licet  mori  com- 
iiiuoi  sorle  videaulur,  vita  illis  xterna  conccditur. 

Yers.  10.  Quia  ad  te,  Domine^  Domine^  oculi  mei : 
in  te  speraviy  ne  auferas  animaui  meam.  Poslquaui 
«lixil  humani  generis  fiagiliiatemi  nunc.  ad  remedia 
diviua  confugit,  convcrso  online  petens,  478  Q"<^ 
spem  siiani  habuil  iii  Domino,  animam  suaui  debere 
libcrari.  Quod  in  Scripluris  divinis  (sicut  sxpe  dizi- 
.nius)  frequeuter  invenics;ut  modo  causam  ra(io 


nicn  et  bona  rctia  illa.  qux  centum  quinquaginia 
tres  pisces,  Domino  jubente,  clauserunt;  qu»  [ed., 
qui]  typus  esse  sanciu;  probaiitur  Ecclesix.  Scd 
beati  qui  in  illi^  piscibus  aunuineraniur,  infelices 
q  :i  caduiit  iu  isium  iiiimerum  perditorum.  Rftia 
euim  dicta  sunl  quasi  retinentia.  Addidii,  singulari^ 
ter  sum  ego  donec  transeam,  Singu  aris  est  qui  (sicDt 
suprrius  dixil)  cum  pessimis  hoininibus  iionambulat 
combinatus,  qui  Trinitaiem  saixlam  unum  Deum  et 
Dominum  confltctur,  qui  spein  suam  in  niillo  alio, 
sed  tanlum  ponil  hi  Domino.  Donec  transeam,  ide&t 
qiiandiu  in  hoc  muiido  fueru  coiiiuioratus.  lloc  euiiu 
sxciiluin  beali  vclut  viantes  (rauhire  dicuntur,  quia 
nuUis  ejus  delcctationibus  occupanur. 

Conclusio  psalmi. 

Cognovimus,  charissimi  fratres,  quale  sit  pericu* 
lum,  si  loquamur  incaute;  coguoviinus  quanlirm  iioi 
metuere  debeamus,  quod  sanctissimus  propheta  for- 
midat.  Quando  eiiim  non  aut  vaniloquium  subrip.t, 
aut  desiderium  falsitatis  inducit  *.  Linguae&tqiiae  nos 
trahit  frequenter  ad  viiia,  quam  uno  niodo  tutissiote 
viticimus,  si  eam  semper  Domiiii  laudibus  occupe- 
miis.  Loquatur  Illud  semper,  ubi  nescit  errare,  agat 
opus  aiiimae  profuturuin,  serviai  veneranter  auctctri. 
Tuiic  enim  ori  nostro  cusioJiain  pouimiis,  si  jugiter 
Doniini  mandata  meditemur.  Silet  enim  in  malo,  qui 
non  tacei  bonum ;  nec  error  subripii,  ubi  se  veritas 
coelestis  inluderit.  Nam  si  a  nobis  cogitatio  mala 
subducatur,  si  acius  turpisaimussegregatur,  si  a  ma- 


praecedat,  modo  eam  protinus  subsenuatur.  Sed  cum  r  .  .-        j-    j  .        ,  .         ^ 

J  ....  .       .      .  .      ^  lorum  conversatione  divtdainur,  tuiic  (ut  prophcii 

beaiorum  consuetudo  sit  de  hoc  saeculo  velie  libe- 


■rari,  sicut  et  alius  psalmus  dicit :  Educ  de  carcere 
uiiinam  meam  (Psal.  CXLI,  8);  et,  Desiderium  habens 
4iksoivi,  et  esse  cum  Christo,  multo  magis  melius  (Phi- 
iip,  I,  25) ;  quomodo  bic  piopheta  peiit :  Ne  au(era$ 
unimam  meam.  A«  auferaSf  scilicet  bonis  tuis ;  sed  spes 
'iiiea  jugiter  in  te  sit,  ei  ocuii  roei  (e  scinper  in(endant. 
Vers.  11.  Cusiodi  me  a  laqueo  quem  staiuerunt 
'^uihi,  et  ab  scandalis  operanlibus  iniquitatem.  Per  la- 
4{Ui-os  et  iscandala,  totiui  mundi  mala  breviter  pro- 
|)lie(a  complexus  est;  a  quibus  se  supplicat  custo- 
diri,  iie  per  iiisidias  eorum  possii  in'ercipi.  Laquei 
suiit  diversa  carnis  desideria,  quibiis  inentes  huuia- 
ji;c  blandis  nexibus  illigantur.  Standala,  qux  per 


dicit)  Doniino  singulares  efnciemur,  quando  minime 
pessiniis  cogitationibus  iinplicamur. 

PSALMUS  CXLL 

Intellectus  David,  cum  esset  in  spelunca  ora^Uu 
Psaliui  caiisa  praesenli  quidem  titulo  cootnetar  : 
8ed  per  simiiitudines  corporalium  reruin  sp>rituaiis 
rei  nobis  coinpetens  pra^betur  indicium.  Oimd  eniin 
filius  Jesse  Sau.em  principeii)  fu.,it,  ei  cuni  iu  spe- 
luiica  laieret  oravit  (/  l\eg.  xxiv),  q  .od  Domiuum 
Christum  in  corpore  ante  passiouein  suaiii  siguilica- 
bat  esse  faciurum.  Nam  cuin  huic  orationi  inieltedni 
praeinittitur,  ad  illum  la-is  comparatio  rt:ferri  deiHTe 
nionsiraiur,  qui  |*ersecutores  saos  oranao  vit^ms,  di- 


fratrcs  proveniunt  inquieios,  qui  li(e,  supeibia  san-  O  ^ersorum  locorum  pcrmutadone  cdadisesi;  qiiaie- 


f  taui  refiigiunt  chari(atem.  Quid  h«bi:uri  suiii  siiuile, 
si  cos  taiu  praecipuum  munus  contingat  amittere?  El 
lespice  quia  post  laqueos  scaudala  pouit :  quoniani 
i:i\eterator  ille  pessiiuus,  quan.io  pcr  laqiieos  non 
potuerit  decipcre,  scaniial.s  nilitut  gratiain  nobis 
Diviuilatis  auferre. 

Yers.  12.  Cadent  in  retiaculum  ejus  peceatores : 
sinjulariter  sum  ego  donec  tranneam.  Ecce  unde  se 
supcrius  petebat  eripi,  ue  debuisoel  couibinari  cum 
taiibu^.  Et  vide  queinadmodum  coinp.ira(ioiii  factx 
aip(a  verba  conseniianL  In  diabuli  retiacuium  cadent 


nus  et  Dei  Filius,  quod  de  se  per  pniphetas  promi- 
serat  adiinpleret,  et  veriiattni  assump  ae  luc.ruii  o- 
nis  osteiiderei.  Suiit  enini  in  hoc  psalino  verba  Du- 
mini  Salvatoris ,  cum  sceleralissiroani  JudjMrum 
viiafet  insairam.  Dnde  iiH;rito  factum  e>t,  u(  pro- 
pt  r  siguincandam  llebraeoruin  persecutioneni,  higa 
DavM  ponereiur  in  litulo.  David  enim  (Mcat  sxpe 
diximus)  ct  regem  terrenum  indicat  et  cielestem. 
Sic  in  uno  nomine  duarum  rausaruiD  sigiiificatio 
cootinctur.  Illud  auiem  meniinisse  debemus,  bunc 
psalmum  quintum  esse  de  Iiis  qui  iiiscribaDlor  Orati^k 


*  Melius  ibi  pon.TClur  punctum  inlcrrogans.  Edit. 


1005 


EXrOSlTIO  IN  PSALTKUirM.  PS^AL.  CXLI.  liOG 

DitUio  psalmi.  A       Vers.  i.  In  ria  hac  qun  amoutahan  abscondeiuvt 

Prinia  parle  Dominus  Christiis  clarnsl  ad  Patrcm, 


nef  ii^os  Jolos  Judaicac  persecniionis  cxponens.  Se- 

Cunda    'ibcrarl   se  de  carcere   iuferni  deprecalur : 

qnoniani  oniiiitirn  sanclorum  fldcs  in  ojas  resurre- 

cilotie  pcndebat. 

Expositio  psaimi. 

Yers.  i .  Voce  mea  ad  Domiuum  clamaii,  voce  mea 
ad  Deum  deprvcaiut  $um.  Sancltas  illa  reverend;n 
incarnalionis  communi  usu  vocc  siia  se  ctaniisse 
dicit  ad  Dominum.  Quae  (igura  dicitur  pteoiiasmifS, 
icl  est  superabuiiduntia,  sicut  dicere  soiemus  :  Mani- 
bu8  meis  recl,  Auiibus  meis  audivi,  et  liis  similii. 
Ri  ne  claroor  intelligeretur  iransiiorins,  addidit : 
depneatui  $um ;  qiiod  frcquentata  supptlcatioiie  per- 
agitur. 

Vers.  %  Effundam  in  conspectu  eju$  orationem 
fneain,  ei  tributati  nem  meam  ante  ipsum  pronuntio» 
Qaam  pura,  quam  snavis  erat  oratio,  qnx  in  con- 
spectu  Pairis  vciut  perspicui  foniis  copia  fundeba- 
lar  I  Fundebatur  ptane,  noii  ut  ima  petcret,  sed  ut 
»d  pietatis  supernae  aititudinem  pervcniret.  Dictum 
est  autem»  >/i  conspectu  ejus^  quia  bonas  orationes 
V4:lul  aliqui^l  vultuosnin  Divinitas  inspicit;  et  cum 
^oluntas  nostra  ab  bominibus  non  possit  conspici, 
ab  illa  tamen  constal  intendi.  Sed  qnaesit  ist:i  oratio 
subter  exponitur,  tribulatio  scilicet,  quae  sinceras  et 
coiitinuas  efGcit  orationes.  El  noia  quoniam  inno- 
ceutiae  Kecuriiate  dicitur  :  T/t6u/alton«r>imeam  ante 
ip$um  pronuntio,  lllae  siquidem  afQictiones  coram 


ipso  poierant  pronuntiari,  quK  injusie  probabantur  q  jn^jjorum  roanibii 
479  "«flig»'  ^i^ronuntiat  iiaque  pius  advocatus  ante      ^^^^  ^^^^^^^  p^^i 


laqueos  mihi.  Di&bolus  (sicut  ^aepe  dlctum  esi)  jii\!:« 
viam  nbscondit  laqneum,  ut  eos  decipiat  qiii  ro<"as 
semita>  declinare  pracsumpserint.  Sed  quia  Doiiiini*s 
Cliiistus  nunqnam  a  sua  sanctitnte  disccssit,  nccessoi 
erat  ul  in  ipsa  via  rectituilinis  suae  tenlationcs  patc- 
retur  invalidns,  n  qua  niinime  probabatur  exire. 
Tangit  enim  ,  qiiando  ilti  a  diabolo  mundi  regn^ 
inonsrata  snnt,  quando  ejus  tcnUibaiur  esuries,  ct 
csetera  quic  diabolica  fraus,  el  maturum  hominuni 
pracsumpsit  iniquiias.  Nccesse  enim  erat  Gtiristum 
Dominum  laliter  loiui ,  ui  assumend c  carnis  jan 
tunc  veriias  pmideretur. 

Vcr.«.  l).  Considerabam  ad  dexteram ,  et  ridcbam  , 
et  no'i  erat  qui  cognosceret  me,   Ptriit  fuga  a  me ,  et 
"  non  eit qui requirat  animim  me:im.  Cum  dicit  :  Con- 
$iderabam  ad  dexteram^  illud  lempus  inteliigil  quando 
ibai  ad  crucem  ;  qnia  nullum  i!tic  Rdetiuin  potuit 
intueri.  Ideo  enim  non  sunl  visi  ad  de^ieram  s'are, 
quia  cariiali  trepidatione  dispersi  sunt ,  sicut  sci* 
ptum  esi :  Percutiani  paUorem  ,  et  dispergentur  oocs 
gregis  {Zach,  xiii,  7).  Sequilur,  etnonerat  quicogno» 
sceret  me;  qui  cognosccet  iilam  scilicetin  ipso  dei- 
tatem,  qux  hxc  oinnia  in  assnmptn  carne  volunlario 
susiineiiat,  quae  dixit :  Potextatem  habeo  powndi  mi/- 
mam  meam  ,  et  pjtestatem  hateo  iterum  sumendi  eam 
(Joan.  X,  i8).  Nam  si  in  illa  perturbaiione  Christnni 
Dominum  cognovissenl ,  utique  poierant  et  ad  dex- 
teram  videri.  Addidit,  Periit  fuga  a  m«,  et  non  e$t  qui 
requirat  animam  meam,  Periit>se  fugam  diclt,  cuin  se 
manibus  permisit  occidi.  Nam  ubi  fugi 
iculuro  nullatenus  evitatur.  Nemo 


Pati  ein  tribulat:one$  suas,  ut  veniam  pro  nostris  pos- 
sit  obiinere  peccatis.  Et  nou  quod  in  his  diiobus 
▼ersibus  quaiuor  modis  oratum  est,  sicut  dicit  Apo- 
siulus  :  Exhortare  ergo  primo  omnium  fieri  precn- 
iione$,  orationes,  postulationes,  gratiarum  actiones 
(/  Tim.  II,  1). 

Yers.  5.  in  deficiendo  ex  me  spiritum  meum  ,  el  tu 
cogno9i$ti  $emita$  meas,  De  superioribus  pendct  pars 
isia  versiculi;  n:im  quod  dicit :  In  depciendo  ex  me 
spiritum  meum ,  slc  in  elligcndum  est,  ac  si  dicerct: 
Ti  tbulationem  ineam  anie  ipsum  pronuntio,  cum  de- 
(icii  ex  me  spiriius  meus.  Mullns  enim  ct  gr.ivissimas 
iribolatiiiiies  vull  iiitelligi,  quas  aiitc  Dcum  se  pro- 


autem  requisivit  animam  ejiis,  dum  ei  nulla  conso- 
latio  praeberetur;  sed  soliis  ad  passionem  relictus 
est,  qui  erat  pro  omniuin  salute  moritnrus.  Ita  s  ib 
ista  brevi  ac  subtilissima  signilicaiione  verboruin 
traditionis  ipsius  ordo  narratus  cst. 

Yers.  6.  Uamavi  ad  te,  Domine;  dixi :  Tu  e$  $pe$ 
tHea,  portio  mea  in  terra  viventium.  Venit  ad  parteni 
sccundam,  in  qua  iniinicoruin  se  insidias  petit  eva- 
dere ;  ut  corda  Gdelium  resurrectionia  eju«  inuniTe 
gratulcntur.  Camavit  autem,  spem  suam  ponens  in 
Doniinum,  quando  dixit :  Pater^  in  mauu$  tuai  eoM' 
mendo  $piritum  mcum  (Luc»  xxiii,  46).  Sequitur  , 
portio  mea  in  terra  viventium,  1'robat  boc  specialiter 


nuiiXiarc  proflietur.  Sed  quoniam  spiritum  ejus  nun-  d  ^^^^^^  .,|g^  ^^^^^^^  i„  ^^^^^  p^j^H,,,  ^^^^^^^  ^jj^^  . 


qukm  legimus  dcfecisse,  quia  cuncta  volontawa  pas- 
siiinecomplevit,  hoc  poti  s  a  p.irte  mcmbrorum  de- 
l.enius  accipire.  Qnod  exposiiionis  genus  provide  a 
majoribus  constat  iuvenluin  ,  quando  aliquis  sic  lo- 
quilur,  quod  ejus  non  pos^it  convenire  persoiiae  ,  ut 
e:it  illud  :  Et  delicta  mea  a  te  non  $  nt  abseond>ta 
(P$al.  LXV1II,  0).  Nam  fidcles  taliicr  et  hi  octogesimo 
lcrlio  psalmo  locuti  suni :  Coucupiscit  et  deficit  anima 
mea  in  atria  Domini  (Psul.  lxxxiii,  3).  Ct  alibi  :  De- 
fecerunt  oculi  mei  in  ei  quium  tuum,  dicentes :  Quando 
coMolaberis  me  (Psa/. cxviii,  82).  Et  in  sequenti  psal- 
mo  dicturut  est  :  Velociter  exaudi  tite,  Domine  :  De- 
feeii  $piritu$  meu$  (P$al.  cxlii,  7). 


Amen,  dico  tibi  :  Hodie  mecum  eris  in  paradiso  (Ibi^ 
demtAZ)»  Paradisus  esl  cnirn  teira  viveniium,  quani 
i>o!i  beali  feliciier  introibuni ,  qiii  sub  aelcrniiato  ct 
sccurit:ite  victuri  sunt.  Ilum  liter  enim  el  commu* 
niier  d  cit ,  portionem  sibi  esse  in  tcrra  viventiiim  , 
cum  tota  ipsius  esse  noscatur.  Simile  esl  et  iliud 
quod  dictiim  est  de  apobtolis  :  Pater^  volo  ut  ubisum 
ego,  et  ip$i  sint  mecum  (Joan.  xvii,  ^). 

Vers.  7.  Intende  in  omtionem  meam,  quia  humiiia" 
tus  sum  nimi$.  Mcrito  dicit  UumHiatu$  tum  nimi$  , 
qui,  sicut  ait  .\postolus,  semeiipsuiu  exinanivit  fcr* 
mam  urvi  accipiens^  in  simHitudine  hominum  factu$^ 
et  habitu  inventus  ut  homo  (Ph:Hp.  ii,  7).  Ad  hoc  ccrls 


1007  M.  AUUELU  CASSIODORI  1008 

amplius  hiimiliaius  cst,  qui  otedicns  facius  est  us-  A  dici  lcmpus  oslcndit)  quando  juslorum  dcTOlio  ejus 
que  ad  mortcm,  mortcm  autem  crucis.  Nam  si  illud 


dcilalis  sane  culmen  mirabile  non  inclinassel  sumpli 
eorporis vcritate, quemalmodum  pro  saiute  omnium 
crucifigi  poluerat,  qui  coelum  lerramque  admirandis 
virlulibus  adminislral? 

Yers.  8.  Libera  me  a  persequemibus  me ,  quoniam 
confortaii  sunt  super  me»  Cum  dicil,  Libera  me^  non 
infirmiias  proprix  deitalis  ostenditur  ,  sed  cliaritas 
paterna  monsirat<:r;  nam  cum  haberel  polesialem 
(sicut  ipse  dicii)  ponendi  animam  $uam,  et  iterum  su- 
4nendi  eam  (Joan,  x,  i8),  tamen  ad  informationem 
noslram,  rcviTcniiam  dilecti  ac  bene  complaciti  Filii 
tcnens ,  hoiiorein  Patern?e  roajesiatis  coogruenter 
ezhibuit.  Dicit  enim  in  Evangelio  :  Pater^  clarifica 
me  {Jcan.  xvn,  5).  Clamat  ctiam  de  crucc  :  Deus  ,  B 
Deus  meus ,  respice  in  me  :  quare  me  derelijuisti 
{Matth,  xxvii,  40)?  ut  humititatem  carnis  evidenter 
oslendcret ,  qu:itcnus  Manichaei  ncfanda  dogmatt 
confutaret.  Orat  ergo  ut  a  pcrsequcnlibus  Judxis  di- 
vina  virtule  libereuir ,  qui  usque  adeo  corporaliier 
facti  fuerant  fortiores,  ut  et  manus  injicerciit,  el  de 
ejus  niorte  gauderent.  Sed  hxc  omnia  miserrimi  bo- 
roiiium  teiitaverunt,  qiiia  in  eo  non  intuebantur  Di- 
viniiaiis  virtutcm,  sed  speciem  corporalem;  dc 
quibus  dicit  Apostolus  :  Si  enim  cognovissent ,  nun- 
ijuam  Dominum  waje^tatis  crucifixissent  (/  Cor,  ii,  8). 

Vcrs.  9.  Educ  de  carccre  animam  meam  ad  cotifi- 
tendum  nomini  luo.  Ilic  Circcrem  duplici  modo  ma- 
lores  tntcUigere  voluerunt :  aut  sxculi  istius  poenales 


rcsurrectione  Ixtata  cst.  Quod  certe  siDguIariler  a 
parte  humanitalis  assumptx  constal  Christo  Doroiiio 
contribuium,  cujus  resurrectio  justorum  corda  fir- 
mavit.  Nunc  considercmus  Domini  nostri ,  si  possi- 
mus,  aliqua  speculatione  clemenliam  ,  qux  nos  et 
ab  hostc  rcdemit,  et  oo  iterum  captivemur ,  docere 
non  desiiiil.  Ecce  regulam  suam  qaotidie  nostram 
facit  esse  medicinam,quandose  propterea  huiniliare 
digiiatus  cst,  ne  diabolicus  ilie  superbis  spiritus  ul- 
lalcnus  appetatur.  liiic  enim  ruina ,  hic  semper 
ascensus  est :  inde  mori  provenit ,  hinc  xterna  vita 
succedit.  Rogemus  ergo  omnipotentem  Filiam  »  ut 
qui  orandi  salulare  prsestitit  exemplum,  donet  nobis 
propitius  sanctissimae  hujus  imilationis  efleetuiii» 

Conclusio  psalmi» 
Finitus  est  quidem  ordo  psalmorum,  qui  oraltonis 
lilulo  prxnotantur  :  nunc  oportct  In  eoram  termin» 
aiiqua  sub  brcvitaie  complecii ;  quatenus  praestante 
Domino  salutariler  incitcmur  ad  nosirum  fcstinare 
remedium.  Imprimis  agenles  illa  quae  jussa  sunt,  et 
labia  noslra  crucis  impressione  signauies,  Domino 
strpplicenius  ut  os  nostriim  abluat  kumana  faece  pol- 
lutum.  Dicit  enim  Isaias  :  Immunda  ego  laiia  hateo. 
et  in  medio  populi  immunda  labia  habenti$  habito 
(Isc.  VI,  5).  Deinde  orandum  est  verbis,  non  quoe 
bumana  desiderin  subminislranl,  sed  quac  ipsa  Divi- 
iiiias  ad  remedium  nostrsc  pravitaiis  indulsil.  Ora- 
tio  vero  ipsa  ex  humili ,  ex  mansueio ,  ex  sincero 
debet  corde  procedere  :  peccata  sua  sine  eicusationc 


angustias,  quas  p:itimur  in  isto  corpnrc  constituti;  C  confitens,  et  inler  amaras  lacrymas  de  dulcisslma 


aut  mngis  custodias  inferni,  quas  evadere  non  licet 
Ifge  humanilatis  infirmse.  Sed  mclius  si  hoc  loco 
referatur  ad  infcros  propter  resnrreciionis  spcm  , 
<|uam  frequcnii  supplicatione  provenirc  dcprccalur, 
sicut  in  atio  psalmo  petit :  Non  urgeat  super  me  pu- 
ieu$o$  $uum  (Psal,  lxviii,  i6).  Garccr  enim  dictus 
esl ,  quasi  arccr,  quod  a  se  arccat  exirc  conclusos. 
6ed  cur  se  de  isto  carcere  libcrare  desideret,  raosa 
tubsequitur  :  ad  confitendnm  nomini  tuo.  Tiinc  eniin 
a  cunctis  fidelibus  Patri  confessio  laudis  exhihita 
est,  qnando  eum  resurrcclionis  miraculo  de  inrerni 
earcere  constat  eductum.  Nam  et  ipsum  educ  M'gni- 
(lcat  480  ^  P^rte  qua  mortuus  cst,  de  imis  pene- 
Iralibus  ad  superna  translalum. 


Domini  miseratione  confidens.  Terrena  non  expeiat, 
sed  coelesiia  concupiscat  :  sit  segrcgaia  dcdidcrio 
corporeo,  et  tanlum  juncta  divino ;  sit  tota  deni  ;ue 
spiritualis,  habeiis  solas  lacrymas  carnis.  Nani  quem 
oras,  conlemplatione  mcntis  (quantum  fas  est)  ap- 
pete  co:;tucri,  et  agnoscis  qualis  ante  ipsum  debeas 
prosiraius  offerri.  Ille  enim  est ,  sicsit  dicit  Aposto- 
lus,  Deitus  et  $olu$  poien$  ,  Rex  regum ,  et  Donunu$ 
dominantium ,  qui  solu$  habet  immortalitatem  ,  et  lu^ 
eem  habitat  inaccessibilem^  quem  nemo  hominum  vidit^ 
$£dnecvidere  pote$t  (I  Tim.  vi,  15,  16).  Qu.ipropicr 
ad  talcm  tantumque  Dominum  cum  omni  timore  vd 
dilectione  debemus  acccdere,  et  iia  in  eum  dirigere 
menlis  intuiium,  ut  quidquid  potest  spleiidoris,  cla- 


Vers.  10.  Me  exspectantjusti,  donec  retribuas  mihi.  D  fHaiis,  fulgoris,  majestaiis  mcns  hamana  conciperc. 


Ista  est  illa  quas  prxmissn  cst  de  Domini  resurre- 
ctiono  confesslo.  Nam  dum  omnes  aposioli  Christi 
fuissenl  inorte  confusi ,  exspcctabant  uiiiiue  doncc 
gloriam  promissae  resurrcctionis  agnoscerent ,  ct 
omnium  se  trcpidantium  corda  firmarent.  Sed  iii- 
tuere  quod  dictum  est,  donec  retribuas  :  quia  resur- 
gentis  gloria  retributio  fuit,  utiqtie  beatissimae  pas- 
sionis.  De  qua  rctribulione  dicit  Apostolus  :  Propfer 
hoc  exaltavit  illam  Deus,  et  donavit  ei  nomen  quod  est 
•tuper  omne  nomen  :  ut  in  nomine  Jesu  omne  genu  fie^ 
ctatur  ccelcstium^  terrestrium^  et  infernorum,  et  omnis 
lingua  confiteatur  quia  Dominus  Jesus  in  gluria  est  Dei 
Patns  (P/«7i/Mi,9, 10).NamquoJ  ait,do?ifr,  triduani 


Buper  hacc  omnia  cognoscas  esse  Deum  ,  qui  ooines 
creaturas  suas  incomparabili  boniiate  dispensat.  Nee 
falsa  prxsumptionc  nobis  aliquid  imaginemur :  quo- 
niam  arcana  substanlia  Dei  quse  fccit  omnia  «  sicuii 
cst,  crcaiuraruin  scicniia  non  potest  compreheud'. 
Nulla  enim  forma  in  Deo,  nulia  circumscrlptio  esi. 
Natura  inxstimabilis,  virtus  incomprchensibiiiSy  pie- 
tas  singularis.  De  quo  nimis  congroe  pronnnlialiim 
est :  Deus  potest  dici  quod  non  est,  non  potest  com- 
preheudi  quod  esl.  Ad  hunc  igitur  omnipoientem  , 
sine  iiiiiio,  sine  fine  ,  qui  universas  mundi  omnem- 
qiie  cieniuram  suam  commcat  atque  replet ,  sic  ta- 
mcn  ut  in  seipso  ubique  sit  totus,  malus  non  pre- 


f009  EXPOSmO  IN  PSALTERTUH.  PSAL.  CXLIf.  1010 

seiitia,  sed  gratl»  suae  Tirtufe  derelinqucns  :  Quod  A  Expositio  psalmi. 

Vers.  1.  Domine^  cxaudi  orationem  nieam;  auribu$ 


Paler  Angustinus  ad  Dardanum  scribens,  laiiiis  cx- 
plicavit  {Episi.  57,  in  retp.  ad  qucest.  1).  Salulariter 
nos  admonet  festinare  sermo  propheticus ,  dicens  : 
Yeuiie  adoretnus,  et  procidamui  coram  Domino ;  plo' 
remui  ante  Deum  {P$al.  xciv  ,  6).  Et  ne  omnino  flu- 
ctuanlesactrepidi  linqueremur,  addidit,  ^ui  fecU  nos; 
ut  cum  nos  ab  ipso  crcatos  essc  cognoscimus,  facto- 
rcm  nofitrum  (iducialiter  exoremu5.  Tuiic  quod  a 
nobis  humiliter  in  divina  laude  dicendiim  est,  in  ip.<:a 
pene  oratione  sentitur,  cum  a  Domino  clenientcr 
audimur,  si  n  ibis  tamen  expediat  obiinere  quod  pc- 
timus.  NuIIus  cnim  ingratus  a  superna  donatione 
repeHitur,  cui  petere  simplici  ac  devoia  mente  con- 
ceditur.  Tantum  se  cniin  aliquis  impetrasse  veniam 


percipe  deprecalionem  meam  in  veritate  tua ;  exaudi 
me  in  tua  justitia.  Nisi  altius  perscruteniur,  commata 
vcrsus  islius  sibi  videntur  esse  contraria.  Nam  cuni 
priinum  propheta  pelat  hnmiiilcr  admiiti  oralionem 
suain,  postea  se  exaudiri  in  ejus  jusliiia  deprecatur. 
Sed  tolum  ad  lacrymabiiem  conressionem  perlinerc 
non  dubium  est,  maximc  cum  iiic  psalmus  ad  huroi- 
liiatem  poenilemium  probetur  apiatus.  Verilas  onim 
ei  jusii(ia  ipsius  est  :  iie  cum  rogante  disreptct,  ne 
ad  judicium  iilum  trahai,  qui  se  hic  prius  ipsc  con- 
dcmnat.  Superbos  eniin  Dominus  ad  exanien  addu- 
cii,  qui  sc  bona  putant  habere  n^goiia  ;  et  solus  ille 
judicium  probaiur  evadcre,  qui  recurrit  ad  pnces. 


sentil,  quantum  pias  lacrymas  fudisse  cognoscit.  Est  B  j^on  cnim  divina  majestas  austcra  potcstale  severa 

est ,  ut  illos  velit  affligere  qui  sc  hic  peccatorum 
suorum  recordatione  discruciant.  Nam  vide  quid 
sequilur. 

Vcrs.  2.  Et  non  intres  in  judicium  cum  seno  tuo  , 
quoniam  non  justificabitur  in  conspectu  tuo  omnis  vi- 
vens.  Aperium  est  qua  voluntaie  justiiiam  Doniiui 
petebat,  qui  nunc  dicii  :  iVort  intres  in  judicium  cum 
^ervo  tuo,  Nam  si  justitia  judicium  si^nificassct,  hoc 
pctcrc  non  polerat  quod  pavebal.  Ncc  movcai  quod 
Judici  dicitur  :  Non  intres  injudicium  cum  servo  tuo. 
Ipsc  enim  hanc  formam  locutionis  ostendit,  diccndo : 
Judicate  inter  me  el  vineam  meam  (Isa.  v,  3).  Sequi- 
tur,  quia  non  justificabitur  in  conspectu  tuo  omnit  vt* 
vens,  Gausa  reddita  est  quare  noluerlt  ad  judicium 
vcnire  cum  Domino;  ut  non  sola  potestatis  revcren* 
tia,  sed  eliam  ipsa  videatur  justiiiae  regula  forniida- 
ta.  Sic  enim  scriptum  c>t  :  Conclusit  Deus  omnia 
in  incredulltatey  ut  omnibus  misercatur  (Rom.  xi,  39). 
Sed  cum  diciiur  ,  omn',s  vivens ,  hominem  significat 
gencralem  ,  nbi  et  infantum  vita  concluditur ,  qui 
originali  pcccato  nisi  aqua  rcgcnerationis  abluantiir, 
obnoxii  sunt.  Uiidc  ct  Job  veracissime  dicil  :  Nemo 
mundus  anle  te  ,  nec  infans  cvjus  est  unius  diei  vita 
svpcr  lerram  {Job  xv ,  U).  Et  in  quinquagesimo 
psalmo  jam  dicium  cst  :  Ecce  enim  in  iniquitatibus 
ccnceptus  sum^  et  in  deHctis  peperit  me  maler  mea 
{Psal.  L,  7).  Cujus  eiiiiu  erat  taiita  jusiilia,  ut  non 
aliquo  teniporc,  aliqua  aclate  pcccaverit,  qiii  et  per 
iradficem  delicti  tcuemur  obnoxii ,  et  quotidiaiiis 


et  aliud  nostrae  provectionis  indicium ;  ut  quanto 
quis  se  plus  amare  et  timere  cognoverit  Deum,  tanto 
necesse  est  ut  illi  divinum  propinquct  auxilium.  Sic 
beueficio  Domini  omiiis  diabolica  fraus  vincitur,  sic 
ipso  miserante  peccata  superantur.  Dicia  sunl  qui- 
dein  de  oratione  quantum  et  medioeritas  ingcnii,  ct 
loci  qualitas  postulavit.  Si  quis  vcro  de  hac  rc  ple- 
nissima  cupit  ul>ertate  sa:iari,  legat  facundssimum 
Gassianum,qui  in  nona  e*  decima (ollalionibus,  tanta 
et  talia  de  orationuin  gencribus  disputavii ,  ut  cvi- 
deiiier  per  ipsum  Spiritus  sanctus  locutus  fui.se 
vidcalur. 

PSALMLS  GXLII. 
Psalmus  Davidf  quando  eum  fHius  suus  pertequebaiur. 

Historia  hxc  Rcgum  quidem  lectione  notissima 
est  (/  Reg.  xv).  Nam  filius  David  Abessalon  rcgno 
fugatum  patrem  suum  impie  cognoscitur  persecutus. 
Quae  similitudo  (sicut  quidam  Tolunl)  ad  omnem 
porrigilur  Ghristianum ,  qui  peccatis  sxvientibus , 
tanquam  a  filiis  propriis  in  mundi  istius  acerbitatc 
vexatur.  Sed  contra  haec  poeniiudo  remedialis  oppo- 
nitur,  quant  liic  psatinus  contiucre  monstraiur.  Mc- 
mento  tamen  quod  hxc  historia,  el  in  tertio  psalmo 
j:im  posita  est;  sed  ibi  Ahessalon  propterea  nomina- 
tus  est,quoniam  cxemplum  ejus  ad  solum  Judam 
Vi»luil  perlinere.  II ic  vero  nomen  ipsius  posilum  non 
est,  ut  sicut  jam  prxloculi  sumus,  ad  vilia  sua  aesii- 
maret  dictum  uiiusmiisque  lidclium. 

481  ^i^i*io  psalmi. 


c 


Quamvis  propheta  plurimorum  pocnitenlium  me-       iapsibus  ndilimus,  ut  nunquam  per  nos,  nisi  pei 


dltatione  fucrit  exercitatus  ,  tamen  qnantum  fiituris 
laudihus  reddcbatur  vicinus  ,  tanto  compuiictione 
cordis  ad  pcenilenii;B  lavacra  cooveriitur,  ut  salutaii 
sulTugio  compelenter  ablutus ,  conspcctibus  Domini 
mundissimus  apparcrct.  Merito,  ne  illam  senientiam 
coiifusionis  audiret  :  Peccatori  autem  dixit  Deus  : 
Quare  tu  enarras  justitias  meas  (PsaL  xlv,  1G)  ?  Prima 
itaque  deprecatione  rogai  Dominiim  Christiim ,  ne 
cum  scrvo  suo  velii  iutrare  in  judicium  :  scd  pcr- 
Inrbalioni  suac  misericordiam  ipsius  suiiplicat  sub- 
venire.  Secunda,  velocitcr  pcrvcnirc  se  petit  ad  ve- 
niaii) ;  ut  deductus  iu  viain  vcritaiis,  ab  inimicorum 
libcreiur  in^iidiis. 


diviiiain  graiiam  liberi  esse  possimus?  Quapropter 
desiuat  lixrcsis  Pelagiana  desipere,  qus  tam  mnltis 
Scripturu}  divinx  Eenteutiis  priusquam  inciperet  , 
aiitc  damiiata  est.  ^ 

Vers.  3.  Quia  persecutus  est  inimicus  animam  meam; 
humiliavit  in  terra  vitam  meam.  Quamvis  titulus  dc 
Abe^^salon  dicere  vidcalur,  tamcn  benc  inimicus  im- 
pcrsonalitcr  ponitur,  ut  hoc  dc  diabolo  scntiamus. 
Iluniiliilur  aulem  in  terra,  cujus  carnalibus  actioni- 
bus  vita  polluiiur,  iion  illa  huinililatc  probabili ,  sed 
dcclinaiionc  viiiMsa.  Quod  merito  prnpier  affliciio- 
iicm  specialilcr  c&priuiendaiu  pueniicns  ait.qui  in 
alio  pbalino  dixil  :  Ouia  cfncrcm  ticuf  vanen^  mandu- 


10  il  M.  XWELW  CASSieDOIU  101 1 

€nham,  et  potuiu  mifum  cum  flctu  temperabam  (Pial.  kero  dc$ccndeniibus  iu  laeum,  Ptvtt  ex^rdtum  decur- 
cx.  10). 

Veis.  4.  CoUocavit  me  i:i  otscnris  si'cut  mortvoi  ««•- 


euii ;  et  anxiaius  est  in  me  spirilus  meus,  in  me  /tir- 
batum  r«l  cor  meum,  Memor  fm  dierum  atitiquorum. 
Co//ocavt(  depiitavii  significat,  more  riireniiuin  ini- 
inicofum  ,  (\u\  sic  horiiiiieni  conleinnunl  odiosum  , 
qiiasi  jain  judiccnt  et  scpiilluin.  In  obtcuris  enim  re- 
vera  coUocatus  est,  qui  post  regni  cuimina  per^ecu- 
lionis  patiebatur  injiiram.  El  sicut  mortuus  scvculi 
liab  tus  esl,  in  qno  ncc  proplietalis,  ncc  regni  revc- 
reniia,  nec  ipse  quoqiie  p.)ternus  considerabatur  af- 
fe*  ins.  Morlui  enim  saicnti  sunt,  qui  in  peccatis  suis 
defecisse  nosciintiir.  Ct  idco  vir  lot  bonorum  juste 
sc  deflet  sic  fuisse  despeciuni,  ut  cnKlfremr  iiiiU 


snm,  venil  ad  Inclamis^im.rm  narraiiimeiu ,  petens 
sibi  inibre  miscricordix  celerrtme  subveniri ,  ne 
8|)relns  a  Doniino  rcdigcretur  in  pulverem ,  et  veino 
superbi«c«iissipntus,  a  terra  promissionis  redderclur 
ai.rnus.  Et  ut  ve'ocius  pDtuisset  audirt«  defeci*se  di- 
cil  in  se  spiritum  suiim.  Quod  per  nimias  iribulaiio- 
iies  solet  contingere  bis  qui  pa^^sionum  diversanmi 
pondere  pra^gravantur,  sicut  et  in  trigesimo  septimo 
psalmo  idem  poeuitens  d  cit  :  Cor  meum  conturbatum 
estin  me^  et  deseruit  me  forlitudo  mea  {Piot.  xixvii, 
11).  Sequitur,  Ne  avertas  faciem  tuam  a  me;  et  sim\» 
lis  ero  descendentibns  in  lacum.  Avcrterat  prius  fa- 
ciem  snam  Deus  propter  iiisolentinm  peccatorum  , 
sed  nnnc  petit  ul  ad  ipsnm  resp:ciat,  quia  se  com- 


latcniis  vindicandus.  Sequiiur,  Et  atixiatus  cst  in  me  B  pnnclis  snpplicationibus  incliiiabat.  Conv.nit  enim 


spi  itus  meus ,  in  me  turbatum  est  cor  meuni.  Anxius 
sptrit  s  \icinitaiem  periculi  prodit;  turbatum  cor  ^ 
buMianam  sapientiam  testatur  esse  confusam;  ut 
spem  suam  ampUus  in  Domino  reponeret ,  cnm  vi- 
riiim  sii  rum  confident  am  non  haberet.  Addidit , 
Mcmor  fui  dierum  antiquorum.  Juste  cor  ejus  fuerut 
t.rbalum,  quoiiiam  memjor  erat  ingentium  peccato- 
rnni.  Ipsi  sunt  enim  antiqui  dies ,  veteris  illius  bo- 
miiiis,  antiquitate  fuscati.  Nam  sicui  bic  novitas  pro- 
dii  innocenliain  vitae,  sic  antiquitas  scelera  facta 
te  t.«tur. 

Yeis.  3.  Et  mcditatus  sum  in  omnibus  operibus 
luis,  ei  infactis  manuum  tuarum  meditabar.  Ad  curam 


misericordiie  ipsius  ut  bumiles  resptciat,  qul  super- 
borum  corda  contemnit.  Lacum  vero  inferiorem  |f>- 
cum  intelligere  debemus  inferni,  ubi  impii  aelema 
poena  mergendi  sunt.  His  ergo  pnrcs  sunt  qui  divi- 
nam  poi«'ntiam  re>ptierunl,  et  vitiantes  illam  imagi- 
nem  in  qua  creali  sunt ,  forma  diabolica*  damnatio- 
nis  induti  snnt.  Bene  autem  dictum  est,  deseenden'i' 
bus,  quoniam  ad  ima  mergunturqui  illuc  intrare  me- 
rebuntur.  Petit  ergo  ne  snperbis  simtlis  fiat,  qoi 
peccata  sua  bumili  satisfaciione  deplorat. 

Vers.  8.  Auditam  fae  mihi  mane  miscrtctfrdiam 
tuam^  quia  in  te  speravi,  Auditam  misericordiam^  de- 
mcnliam  dicil   Domini  tolo  orbe  notissimam  ,  qiu 


rcdiit  salutaris  agnitio,  quatenus  cum  divina  opera  ...         ,^.    . 

,      .  -^  I      ^  supplicantibus  praestat,  mdulget  arflictis;  et  ut  ipse 

rcrolLTct ,  aerumnaruin  suaruni  memoriam  non  ba- (^      *^*  ^  '.     ..  °  '...    ..   : 

t      .  tx  •     fx      •  •  j-  •.       -u      ^^i       .^         au<Iiat  Quod  in  Evangelio  diclum  esl  :  ri/t,  dtmissa 


bcrct.  Opcra  cniin  Doinini  dicit,  quibus  coclum  ter 
rauiquc  mir  >bili  dispositione  fundavii ,  qnibus  ( uin 
pHtriarcliis  bona  fecil ,  quibus  populum  per  mave 
lran«iulit  llebrx-orum;  qux  se  dicit  froqnenter  iic- 
rnsst*,  ut  amaritudineni  niundi  siiavitascxcluderet  Ic- 
ciioiiis.  Quod  cxemplum  pro  roaximo  remedio  po- 
s  tiini  debemns  accipere,  ul  nos  quoque  similis  pos^ 
^lt  medicinn  snlvarc. 

Vers.  6.  Expandi  manus  meas  ad  te;  anima  mea 
iicut  terra  sine  aqua  tibi.  Licet  innumeris  locis  pro- 
pliciaveiit  Domini  Salvaloris  advemuin  ,  hic  eiiam 
cxtcnsione  manuiim  sanctac  crucis  designavil  efli- 
j;iem.  Nam  qui  expansis  manibus  orat,  illam  crncem 


quod  in  Evangelii 
suni  tibi  peccata  (Marc.  ii,  5).  Mane  tcmpus  veniae 
designa: ;  tunc  cnim  meuli  elucescil,  quando  ad  eam 
frlici  soite  pervenerit.  Nam  post  noctem  peccato 
riim  ,  merito  mane  dicilur,  quandu  culpa  laxaiiir. 
Sivc  ad  resurrcclioncm  pertinet  aiidiendam  ,  quando 
angelus  Mariae  dixit  :  lie^  dicite  dihcipuUs  fjus  et 
Petro  :  quoniam  ,  sicut  dixit ,  resurrexit  a  mortuis 
{Idem,  XVI,  7).  Causa  quoque  sequitur  qux  debeat 
obiinere,  quando  spes  io  illum  fuit ,  qui  nescit  pro- 
babiliter  in  se  decipcre  confldentes.  Et  intuere  quia 
et  aliaspetilionessuas  in  consequeniiCus  lali  raiione 
conftrmat.  Qux  flgura  dicitur  aetiologia,  id  est  causx 
redditio. 


Kfdomptori!»  imitalur ,  quae  licei  a  perfldis  Judaeis 

pro  poena  dala  est,  concessa  tamen  est  credentibus  J)     Yers.  9.  Notam  fae  mihi  viam  in  quaambulem^  quia 

ad  salutem.  Slc  et  Noyscs  ,  quindo  cum  Amnlcciiii      ad  le^  Domine,  levavianimam  meam.  Cum  a  Deo  petit 


piignabat,  eflecit  :  vincebat  cum  manus  etpaiideret, 
pcrdebat  si  bracbia  remisisset  {Exod.  xix,  ii).  Se- 
quitur  compnratlo,  in  qua  dicit.  s'c  animam  suam 
desider  ire  Deum ,  qnemadmodum  solet  sicca  terra 
ropionas  pluviai  sustinere.  Tale  est  et  illud  quadra- 
gcsimi  482  primi  psalini  initium  :  Sicut  cervus  de- 
sideral  ad  fontes  aquarum ,  ita  desiderat  anima  mea 
ttd  le^  Deus  (Psii.  XLi,  ^).  Intuere  qiiod  dixit,  tibi , 
noii  alieri ,  ne  istud  desidei  ium  malis  voluniatibus 
applicares. 

Vcrs.  7.  Veloeiter  exaudi  tne,  Dotinne  :  deffCit  spi- 
ritui  ttieus.  Ne  avertas  faciem  tuatn  a  tne ;  ct  simiUs 


notam  slbi  /ieri  vitx  viam^  ostendit  quoniam  h.YC  via 
bominibus  hubetur  incognita.  III  us  enim  lucerna  faoc 
iter  ostendit,  illius  lumen  semitas  istng  aperit  ^ni 
iUtnninat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundnm 
{Joan.  1,  9) ;  sicut  et  in  Irigesimo  primo  psalnio  jatn 
dictum  esl  poenitenti  :  Intellectum  tibi  dabo ,  et  in- 
struam  le  in  via  hac  qua  gradieris  (Psat.  xxxi,  8). 
Qunproptcr  merito  rogat  propheta  ut  ei  Dominns 
viain  salutis  ostendat ,  et  sio  semper  notam  habent, 
ne  de  ejus  corde  aliquando  discedat.  Snbjnngitor 
quoque  solemnis  illa  eonlessio  :  quoniam  illud  noc 
l>ostulata  mereri  facii,  si  animnm  nt^stram  non  car- 


loi;s 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXI.II. 


1011 


h«li  gniTainf ii>i  it  ciinemus  ad  miindiim,  sed  spirtluali  A  tionc  taiiqiinni  dc  c.irceribtn  anim»  s^nnrtnc,  qnando 


jnv.imine  leTemus  scmper  ad  Dominum. 

Yer^.  10.  Eripe  me  de  inimicis  meis,  Dowine ;  ad 
te  eonfugi,  lioo  (|unmvis  prnplicia  Fecundiiin  pr.vpo* 
sitiim  tiliiluin  de  iniiii  ci^i  cArnalibus  dicere  videalur, 
tanien  ad  daMnoiies  inimicos  dcbei  referri,  qui  jigiier 
circuiiidant  Gdeles  ,  ul  eis  possint  spem  Diviiiiiatis 
auferre;  sicut  Aposiolus  dicil  :  Non  esl  vobis  coHit- 
ctatio  adoersut  carnen  ei  tangninem,  ted  adcersut 
principes  ei  poiesititet ,  rectoreh  tenebramm  hanun 
{Ephet,  VI,  li).  Dicitenim  :  ad  te  eonfugi^  quod  illi 
holi  raciunl,  qui  e;us  jus^ionibus  obseqnuntor.  Adam 
enim  potqu.im  inobediCMS  fuit,  Doininum  rcfugit; 
ei  i«leo  hic  conlrario  modo  religio  .x  mentis  dccla- 
ratur  indic  um  ,  quoiiiiim  posi  roaium  peccaii  non 


concessa  venia  de  isto  soeculo  prccipiuniur  exirf . 
Ilic  enim  nriliiJiiiiitiir  devoti ,  cruci.intur  jusii;  seil 
de^iciu-i  is*iiis  liicis  sam-tis  lerminus  cst  l.iborun». 
Ideo  cnim  483  <^'am''t  Apostoius  :  Cupio  dissolyi  ct 
etse  cum  Lhritto  {Philip.  i,  23). 

Vers.  li.  Et  in  mitericordia  tua  dtsperdet  inimicoi 
meot,  et  p^dct  omnet  qui  tribulant  animam  menm, 
qnoniam  ego  tervns  twit  sum,  Complela  est  illius 
Ixliliai  I  leni'iido  mirabilis.  In  misericordia  enini 
disperduntur  inimici^  quan  io  compunciidnis  studiu 
ab  sccleralis  cogii.^iti'  nibiis  abslrabunlur.  Quod  ad 
ilb>s  periiucre  non  dubium  est,  qui  poenas  debitu!i 
reinedio  supplicaiionis  cvadnnt.  Addidit,  et  perdes 
omnet  qui  iribulant  animam  meam,  quoniam  ego  ler- 


fogis^e  Doniinum ,  sed  confugisse  se  dicit  ad  Do-  B  tus  tuut  tum,  Hic  jam  lempore  jiidicii  per  jusiiliam 


minum. 

Vers.  II.  Doce  me  facere  voluntatem  tuam,  quia  tu 
et  Deut  meus,  Nolebat  prorsus  enare  qiii  tanti  ma- 
gistri  cupicbai  esse  discipuius.  Dicit  euim  :  Doce  me^ 
laiiquam  i^narum,  tanquam  imperilum,  lanqnam  ni- 
hil  de  sua  virtute  prxsunientem.  Quem  sen^um  Apo- 
stolus  ponit  cuni  dicit :  Si  qnit  existimat  te  tcire  ali- 
quid ,  necdum  cognovit  quemadmodum  eum  oporleat 
teire  (/  Cor,  viii,  2).  Addidit,  quia  tu  et  Dent  meut» 
Fida  peiiiio ,  competcns  ralio  ,  a  clemenie  Domino 
ideo  posiulare  beiiencium,  eo  quod  ipse  sitDominus 
tupplicantis. 

Vers.  12.  Spiritus  tuut  bonut  dedueel  me  in  viam 
[ed«.  terram]  rectam,  Intue.imur  quid  sibi  velit  quod 
dicit :  Spiritut  tuus  bonut.  Designaiur  eiiim  per  boc  C  sepiima  deprecatlo.  Incboavit  enim  a  psalmo  sexir, 


perdeiidos  dicit  esse  diabolum  et  omiies  iinpios  qiii 
in  sua  obstinalione  moriuntur.  Quos  ideo  dicii  tri- 
bulatte  animam  tunmt  qiiia  ipse  in  Dei  servitio  pcr- 
roanebal;  et  necesse  est  istos  in  judicio  perirc,  qui 
lales  animos  probanlur  assumere ,  ut  inoocenies 
\iros  ideo  persequaniur,  quia  Dei  famulos  esse  cog- 
noscuni.  Ecce  regula  illa  poenitentis  impleta  cst,  ui 
post  afnictiones  aeromnasque  cruciabiles  exsuitaiione 
conclusa  sit. 

Conclusio  ptalmi, 

Finita  est  quidem  afflictio  sapplicanilum,  et  feli- 
eium  cursus  ille  lacrymarnm.  Sed  diiigentius  per- 
scrutandum  est  quid  sibi  Telil  poenileniiuiu  istorum 


noinen  Deum  es^e  Spiritum  sanctum  :  scriptum  est 
eoim  :  Semobonut  nisi  tolut  Deut  {Marc,  x,  18). 
Legitnr  el  Patcr  bonus,  ut  est  illud  :  Pater  bone 
{Joan,  xvii,  11).  L"giiur  etiam  de  Filio,  utesl  illud  : 
Ego  tum  Pattor  bonus  (Joan,  x,  11).  Sic  per  istara 
comniunioncm  nominum  sancta*.  Trinitalis  aeqiialitas 
tempsr  virtusque  declar.Hur.  Spiritus  autem  bonut 
deducet  not  in  viam  rectam^  quaiido  corpus  nostruin 
iuis  regulis  subdit ,  et  fit  illis  instilulionibus  inde- 
Tium,  quod  peccatorutn  fuerat  pravitate  disiortum. 
Sed  boc  hiimana  non  polest  viriule  compleii.  Ipse 
enim  iios  recreando  efncii  rectos  qui  esi ,  el  creare 
dignalus.  Sive  terram  rectam  ,  illam  sigiiincai  futuri 
fxculi,  ubi  re(  ti  ambulibuiii,  el  cum  Domino  magna 
sempcr  exsultatione  gaudcbiint. 

Vers.  13.  Propter  nomen  luum,  Domine^  vivi/icabit 
me  ut  asquitate  tua;  educet  de  tribulatione  animam 
meam,  llic  gratia  clemeutissimae  Divinitatis  osiendi- 
tur,  qiix  nihil  nostris  meriiis  reddit,  sed  totum  in- 
dulgenlix  suae  largitate  concedit.  Nam  vivificandum 
se  propheta  non  dicit  ex  propriis  f  ictis,  sed  ex  no- 
ir/uie  Domini  Cbrisii ,  cujus  est  revera  nominis  sal- 
vtreiideliier  posiulantes.  Sed  cum  gratia  commen- 
delur,  ei  a:(|uitatis  ibidem  mirabiliter  momenta  mi- 
scentur.  Nam  quamvis  omnia  gratis  donet,  justiiiae 
ipsius  est  suppticantes  viviQcare,  quos  spirilus  im- 
iDUudos  crudellier  cernit  impetere.  Sequitur,  educet 
de  tribulatione  animam  mcam,  Educiintur  de  tribila- 


venit  ad  trigefimum  priinum,  de  nde  ad  irigesimuni 
septimum,  inile  ad  quiiiquagesimum,  inde  ad  cenie- 
simum  prtmuio,  deinde  ad  ceniesiiiium  vigesimuni 
nouu  I),  sc  postrcmum  ad  pracsentem  ceniesimuiii 
quadragesiiuum  secundum.  Forte  ut,  sicut  in  hac 
hebdoinada  peccarous,  qiijiin  mundi  islius  tcmporis 
ductus  cxcurrit,  ila  ei  iii  eodem  numero  reniedialis 
pieniieniix  inuncrc  salvarcmur.  Illud  auiem  (sicit 
saepe  nionuimus)  magnopere  contuendum  est,  quta 
psalini  ip.^i  ab  afOictionibus  luchoant,  et  In  gaudiis 
desinuni :  ne  quis  de  venia  despcraret,  quaro  in  Ipsis 
precibus  posiiam  esse  cognosceret.  Oratores  sanctls- 
simi,  coelcsics  patroi;i,  qui  peceatorum  nexlbus  im- 
plicaiis  sslulis  iter  aperiunl.  Sed  cum  isti  singiltatira 
D  delicta*  nostra  nos  deflere  commoneant,  et  ad  speni 
gaudiorum  Doniini  promissione  perdocant,  exsiat 
tamen  et  illud  Ninivitarum  efncacissimum  supptica^ 
tionis  exemplum,  ubi  cuncta  aetas  ingemuit,  obl  sen- 
sit  p  cus  omn;  jejunium;  et  tantam  vatuit  affliciio 
generalis,  ut  Teritaiein  potuisset  propbetici  supernre 
serinonis.  Facii  suiit  enim  de  forinidanlibos  securi, 
de  trisiiius  beii;  ei  Titae  sunt  reddlti,  qui  probabau- 
tur  morie  damnaii.  Quapropter  desideremus  pa^oi- 
tcntiam  humani  generis  salutare  remedium,  flemiuin 
consolaiiotiem,  semcn  felicium  gaodiorum,  qna:  et 
siiigulis  quibusque  spem  certissimaro  tribuii,  et  su- 
pemac  gratiac  dotium  supplicaiitibus  in  coinmune 
conccdii. 


{015 


PSALMUS  CXLIII. 

Datid  ad  Goliam, 

Cum  historia  prxscnlis  tiluli  primis  prophelx 
teinpo/ibu:$,  id  csi  anie  regnum  cjus  fucnl  peracla  : 
lamen  pro  magnitudine  sacrame'>ii  sui,  locis  emerilis 
vocatur  ad  mcd  um ;  ul  totum  iii  psalmis  mystice  et 
dictum  et  posiium  essc  cognosceres,  quod  expressius 
in  conclusione  dicemu».  Illud  tamen  meminissc  nos 
convenit,  bellum  istud  Davidicum,  ad  designandum 
certamen  Domini  Cltflsti  fuisse  pnemissum ;  ul  sicut 
iste  Goliam  saxei  tcli  dimicaiione  proslravit,  ita  prr 
peiram,  qui  est  Dominus  Chrislus,  fortiludo  diabolica 
vinceretnr.  Unde  et  in  hoc  psalmo  simiiitudines  islsc 
servatx  sunt.  Nun  enim  bic  soia  victoria  illa  descri- 
bitur  qns  Regum  voluminc  continetur  (/  R.^g.  xvii). 


M.  AUREL1I  CASSIODOni  1016 

A  tnbut  digiiit  molem  terrm  {haim  xl,  12);  qnod  ml 
sinctam  Tri..itate:n  nonnulli  sestimant  esse  referen- 
dum.  Ct  in  Exodo  :  Hic  digilnt  Dei  etl  {Exod,  viii, 
19);  quero  Spiritum  s.nnclum  Patres  inielligere  ▼o- 
lucrunt.  Item  ibi  :  Aceepit  autem  Moytet  duat  tabutat 
tcriptat  digilo  Dei  (Exod.  ixxi,  18);  el  cxtera  qoa:  in 
hnnc  fiiodum  reperies  esse  variaia.  Sive  idem  tigni- 
fii  at,  digitot  meot  ad  bellum,  qiioJ,  manut  meat  ad 
projtium,  Qwx  figura  dicitur  epimone.  Laline  repeti- 
tio  erebra  sententiae.  Quod  cl  no»  quoqne  bene  dici- 
mus,  cum  hostis  antiquus  cnicis  signo  destrniiar,  c( 
petrse  soliditate  quassatur. 

Yers.  2.  Mitericord',a  mea  et  refug'um  meum  ;  fici- 
ceptor  meut  el  liberator  meitt ;  protector  meut^  et  in 
ipso  tperavi  :  tubjicient  populot  sub  me,  Nomina  is'a 


aut  pro  ipsa  ian:um  grati£  referuntur;  sed  multa  ^  dc  beneficiis  coilatis  sine  dubilatione  veneriint;  ut 


sunl  qu  e  certamini  convcnitint  Don.iiii  Chrisii ;  quod 
suis  locis  congruenter  exponeinus.  Quapropter  scia- 
mus  bunc  psalmum  quartum  esse  eorum  qui  per 
ictus  David  significant  Domini  futura  mysteria ;  ul 
evangelici  calculi  bonore  8acra'i,  per  totum  mundum 
reverendi  aique  mirabiles  reddtTeniur. 

Divitio  ptalnii, 

Posl  intcrreciionem  Colia:  quam  mystlca  diximus 
operailorie  completam,  i:i  prima  pnrte  propbeta  Do- 
mino  gratias  agit,  peracti  belli  discrimine  se  iuisse 
liberatum  :  deprecaiis  ut  c!to  D^imini  decUrciur  ad- 
ventus,  per  queni  diabolus  victus  csi,  et  quasi  spi- 
ritualis  belli  quod  Golias  figuraliler  gesslt,  est  secuia 


quia  multipliccs  caiisas  In  uno  psalmo  retexere 
prolixum  fuit ,  breviiatis  compendio  prodoraiiur. 
Quae  figura  dicitur  hypozeuxis,  qoando  diversa  vcrba 
causls  singulis  apta  redduntur.  Mitericordiam  quippe 
cum  ipso  fecit  Domlniis,  quando  eum  de  fratr  bui 
suis  ultimum  per  Samuelem  prophefam  ad  r^le 
cuimcn  elegit.  Refugium^  quando  contra  lani  imma- 
iiissmum  bostem  consilium  dedit ,  ut  eam  pem 
dejiceret  cum  quo  non  poierat  arinorum  |K>ndere 
dimicarc.  Sutceptor  fuit,  quando  eum  fecit  a  Saule 
iii  gencrum  suscipi,  ut  suo  Domino  jungeretury  qoi 
ptius  ruerat  scrvientium  condilionc  subjectus.  Libe- 
rator  fuit,  diim  eum  a  periculo  regix  indignalionis 


perfeciio  :  tunc  ei.im  fidelcs  suni  a  .nagno  discrimine  ^  «''•"'"•  ^*''""'"'''  ""'"">'* '"  ^>'«'«"ca  '«'«"«  «  S»a- 
Jiberati.  Seeunda  in  Novo  et  Veleri  Tesiamcnto  pro-  ^'  '*''"  /«"?'  J"*  "'""''''^  »"=-"«I^"-  ""•*«  *'"S"''«  "O" 


pro- 
phela  Domiiii  se  psallere  compromitiit,  liheratus  a 
pessiinis  inimicis,  qui  b''atiiiidinem  suam  in  sxcuii 
istius  feliciiate  posuerunt;  bcatos  autem  iilos  tantum 
definiens  quorum  est  Dominus  Dcus  eorum. 

Expotitio  psatnii. 

Yers.  1.  Denedictus  Dominus  I)e  t  nwuSf  qui  docct 
rnanut  meat  ad  prcetium,  et  digitot  mccs  ad  bellunt, 
Yicior  bostis  sxvissimi,  et  superator  immaiiiutn  vi- 
liorum,  post  triumphum  patratum,  qiiando  inaxime 
insolens  peccat  humanitas^nulla  se  proinije  prusuin- 
ptionis  elatione  jactavit;  sed  Domiiii  virtulibus  to- 
tum  appiicans,  laudes  ejus  dt;vota  exsultatione  coti- 
celebrat.  Nam  quae  sii  causa  benedictiouis  adjecit : 


niiiiihus  derentcr  expressum  est,  quod  ei  fuerat  Do- 
mint  largit:iie  concosbuin.  El  vidc^  quid  seqiiitur  :  et 
iu  ipso  tperabo,  Post  tanta  brnencia  vir  sanctus  sci- 
vii  a  tali  spe  non  esse  cessandum;  seJ  quanto  plus 
ab  co  acccperat ,  tanlo  magis  ampliiis  expetehat. 
Addidi»,  s:!'}'c'ens  poputos  sub  me,  Sivc  hoc  de  fu- 
tiiro  dicil,  quia  populis  impcraiurus  erai ;  sivt^  magis 
P'>pu!os  sibi  memorat  esst!  subdcudos,  qiios  in  spiritu 
videbat  semini  suo,  id  cst,  Cliristo  Domino  subjti- 
gnndos,  sicut  in  scciindo  pf>a*mo  ait :  Postula  a  me 
et  dabo  tibi  cjentes  hcereditatem  tuam  {Ptal.  ii.  8). 

Vcrs.  3.  Domine,  quid  est  homo?  quod  innottdtti d^ 
ant  fiiiut  hominit?  quoniam  reputas  eum,  Audiamus 
regetn  pliis  suis  moiihus  imperaniem;  ut  p^st  lol 
Qui  docct  mmmt  mcat  ad  pra^lium,  Docuii  maniis  ejiis  0  insi^nia  viriutuiu  lania  giatia  Dainitii  protectus,  noQ 


ad  praeliiim,  quando  sic  o;<porlunc  omuia  fccil,  ut 
desideratae  vicloiiae  consequerctur  elTcctus.  Noii  enim 
excrcitio  armorum  aut  aliqua  pra^lusionc  coustat 
imbutum;  sed  bosti  suo  subito  apparnii  egregius, 
qui  etiam  in  domo  patris  sui  pridcm  videbatur  esse 
despeclus.  Sequitur,  et  digitot  mcot  ad  bellum,  Sicut 
superiiis  mauus  operationem,  ita  cl  hic  484  digiios 
salutaria  (onsilia  po&sumiis  fortassis  adveriere, 
qux  de  corde  nosiro  velut  quidam  radii  prosiliunt, 
dum  aliqua  subtilitatc  causas  neccssarias  obtinere 
contendunt.  Csl  enim  istud  nomen  multnrum  sigiii- 
ficatiohum,  scd  pro  locorum  diverslLite  accipiendum 
esbO  cogiiosiitur,  ut  cst  illud  Isaix  :  Qui  appendit 


so!um  se  laioalur  cxiguuin,  scd  etiain  humanum  ge- 
nus  di>in's  bcneficiis  per  se  demonstret  indignum. 
Aiiniilat  enim  cuin  dicit  :  Quid  eat  homo  ?  quasi  pul- 
vis  qui  vento  fiante  transfertur  :  qiiasi  limus  in  ter* 
ram  liquidam  resolutus,  qui  habere  non  poicst  firmi* 
tatem.  Quapropter  quid  e^t  homo?  sub  interrogatione 
ct  despcctu  pronuniiandum  est.  Iluic  infertur  lauJ]- 
tiva  re^ponsio,  quod  imtotuitti  ei,  Quale  est  eniro,  u( 
ille  coeli  terraeqiic  fabricator  per  assnmpii  corporii 
veritatem,  usqiie  ad  hominum  digiiatns  fuerit  venire 
notiliam,  et  rectis  fide  innotuerit  inaestim.ibile  deiia- 
tis  arcanum  ?  Qiia!  figma  dicitur  crotesis,  id  est  op- 
posita  a  conirario  iuterrogatio.  Simili  loodo  iute/' 


mi 


EXPOSITIO  IN  rSALTERlUM.  ^SAL.  CXLIIL 


iOtS 


iHigaiHium  csl :  aut  filius  hominhf  Idem  rcs|>ondca-  A  ncal;  ut  qui  anle  fuerant  idolorum  culturis  dcditi^ 

subinde  ad  Ecclesix  calliolicaB  sepia  confugcrent. 
Sftquilur.  emtte  sagittas  tuas,  et  conturbabis  eos. 
Sagilias  aposloios  significat,  qui  vcritaie  prxdica 
lioniim  tanquam  jacula  pennaia  bominum  pectora 
iransfoderunt,  sanitatem  menlium  sacris  Yuliieribus 
operantcs.  Eos  autem,  ad  montes  refcrcnduai  esl, 
quos  in  versu  superiori  memoravii. 

Vers.  7.  Emitte  manum  tuam  de  alto,  eripe  me  et 
libera  me  de  aquis  multis,  de  manu  filiorum  alienorum. 
Ilic  ad  Palrem  verba  converlil.  Manum  dicit  Domi- 
num  Sjlvalorem ;  ipse  Ciiim  manus  esl  Palris,  pir 
qiieift  facla  constanl  universa.qucm  venire  doprecs- 
lur,  ul  bberari  [mss.  6'.,  A.,  liberarc]  possit  gt*uus 
bumznum.  Dealto,  de  polestaiis  excelso,  ubi  cuia 


lur,  quoniam  reputas  tum;  uiique  in  ovibns  luis,  io 
iiumero  prxdeslinatorum,  in  ilia  Jerusalem  beaia 
ubi  semper  jusii  dc  Domini  contemplalione  gaude- 
bunt. 

Vers.  4.  Homo  vanitati  similis  factus  est ;  dies  ejus 
dcul  umbra  prattereunt.  Exponii  deiiuitive  quod  s^u- 
perius  brevitcr  diiit :  Quid  est  homo?  id  est  vauitati 
simHis  factus,  non  plasmatus.  Adam  enim  qunndo 
creatus  est,  verai,  simplex,  purus,  iinmortalis  fuil; 
8ed  postqnam  femin  i  suggerente  peccnvit,  factus  est 
vanitati  similis ,  quoniam  et  muiabilis  et  mortalis 
cflectus  est.  Vanuiu  enlm  illud  dicimus,  quod  dc  sua 
substanlia  cadcns,  in  auras  lenues  evanescii,  ut  fu- 
rous,  ut  umbra.  Giijus  rci  ipse  comparaiioncm  dodif. 


dicens  :  Dies  ejus  sicut  umbra  priTtereunt.   Mcriio  B  Patrc  regiiat  pariiilale  viriutis  el  uiiilale  subs  auli.r. 


qaaDdo  unibra  videtur,  videiur  quidem,  sed  firmiia- 
lem  mm  babet  permanendi;  nam  discedenle  ccr- 
|H>re  per  quod  Gt,  ipsa  quoque  ev.\nescit  ac  disper.t. 
Talis  erga  est  post  pcccalum  Ad»  bominuui  viia, 
nisi  beneficio  Domini  fuerit  confessione  reparata. 

Vers.  6.  Domine,  incUna  coslos  tuos,  et  descende; 
iange  montes^  et  fumigabunt.  Erupit  iii  apcrtam  pro- 
pbetiam  de  Domino  Gliristo  :  illam  seiilenii;im  pau'o 
laiius  aperiens,  quam  superius  breviter  dixit,  id  est 
quod  innotuisti  ei.  Tunc  utique  aspeclu  innotuit  lio- 
niini,  quaudo  in  bumilitaic  sanclx  incarn;Uioiiis  a;H 
paruit  :  qnia  cum  in  forma  Dci  niaiicrci,  csi^iquc 
Dco  Pari  coaeiernus  alque  sc  ;ua!is,  exinanivitscpsum, 
formam  tervi  accipiens  (Philip,  ii,  7).  Unde  nieriio 
dicitur  :  Inclina  ccelos^  et  descendo  :  qiioniani  i  la  ^* 
ficri  nisi  inclinata  divina  poteslaic  non  poterant. 
liiciin:itio  eniin  coelorum  fuit^  qu  indo  ad  liominciu 
liberandtim  bonor  supernorum  virlusque  descendit. 
ilontes  bic  supcrhos  bonrmes  dcbemus  acc  pcie,  et 
diaboIi':a  iniquitate  prxiumidos,  quos  Dominus  tcii- 
git ,  quando  eis  compuncliunem  pioe  convcrsionis 
altribuit.  Fumitjaverunt  aulem,  dum  [ed.^  quand<i] 
crebris  suspiriis  conlinuisque  gemilibus  sua  peccata 
ploraverunt.  Crassns  enim  fumus  ore  vomiiur,  cum 
sc  in  planctum  vitalem  mortulis  corporis  coinpago 
commoverii. 

Vers.  6.  Corusca  corutcationes  tuas,  et  dissipabis 
eos;  emitte  sagittas  tuas,  et  conturbabis  eos,  Ecce  jain 
Christi  dicitur  bellum,  el  qucmadinodum  diabolica 


Petil  ergo  se  de  muliitudine  aquarum  propbela  iibe- 
raii,  id  cst  a  populis  uudosis,  et  velul  prorella  sa;- 
vissiuia  conciiatis.  Aquas  enim  populos  significaie 
notissimum  est,  sicul  Isaias  dicit  :  Propter  hoc  ecce 
Dominus  indncei  super  vos  aquam  fiuvn  vtiUdam  ct 
muUam,  regem  Assyriorum  (Isai.  viii,  7).  Sed  a  quo 
populo  se  pelivciil  Uberari  subjecit  diceuN,  de  mann 
fiUorum  aUenorum,  id  est  de  poteslate  eorum  qui  li- 
delibu.^  fiarccre  ncsciunt,  quoniain  advcrso  patrc 
II  iscuntur.  Sed  quamvis  boc  bislorioe  dc  alhipiiylis 
dicere  videatur,  tainen  nielius  infelligitur  de  liis  qui 
dinbolo  pnlrc  gtncraniur;  de  quibus  in  Kvangelio 
d  Cium  esl :  Yos  a  pare  diabolo  estis  (Joan.  vin,  ii). 
Ipsi  sunl  cniin  filii  alicni,  qui  ab  Ecclesia  nialre 
caib  >Iicorum  babeiitur  cxtranci. 

Vers.  8.  Quorum  os  locutum  est  vaiiitatem  ,  et 
dextera  eorum  deMera  inijuitalis.  De  ipsis  aJbuc  po- 
puiis  dicit  a  quibus  sc  peliit  debere  liberari,  ut  quanto 
il:i  sunt  crudelcs  et  pessiini,  tmto  i^le  ccierius  au- 
dialur.  Os  corum  vana  lo  luiiur,  quoniam  a  divinis 
regulis  discrepare  prx^sumunt.  Vanum  est  eniui 
omne  quod  vcritati  contrarium  est.  Ei  quamvis  dex- 
t<Ta  frequentissiiue  ponatur  in  bonis,  iinpiorum  ta- 
mcn  sic  iniquam  dicit,  ut  potius  sinistra  esse  videa- 
ttir.  Nain  cuni  mundaiias  res  prxcipuas  atque  appcti- 
biles  putant,  piospcra  aeslimant  quxcunque  virtuli 
cunlraria  sunl. 

Vers.  9.  Deus,  canticum  novum  cnntabo  tibi;  in 

psaUemo  decem  chordarum  psaUam  libi.  Venit  ad  or- 

larba  fuerit  superaia  narratur.  Scd  quamvis  coriis(a   *^  dinein  secundum,  in  quo  se  post  liberationem  spiri- 


tionibus  et  sagittis  dicat  esse  pugnatum,  petra  tamen 
faoc  fecit,  qui  est  Dominus  Giiristiis.  Venit  a  contrn- 
rio  iu  frontem  diaboli,  quoniam  semper  mandaiis 
^ut  adversus  esl.  Confracia  est  fruns  iila  durissima, 
inverecunda,  iinporluna,  quse  ante  adveniuiu  Domiui 
ireritati  resisiebal  invicta.  Iloc  revera  Gbrisli  dicen- 
doni  est  bellum,  quia  iltud  David  (igurativum  fuit 
prslium,  imaginem  portans  istius  veritaiis  impleix. 
IMcit  enim  :  Corusca  coruscationes  tuas,  et  dissipabis 
eos.  Quod  argumeiitum  dicitur  a  conj'igaiis.  Corusca- 
tk  euini  eoruscationes  suas,  quando  tenebrosis  pecca- 
loribus  propbeiaruin  praedicationibut  luuien  suje  ve- 
ntatis  iufudit.  DissipavU  auteui  485  ^t^pcrsil  signi- 


tualium  nequitiarum  et  immanium  populorum,  per 
novum  caniicum  propbcia  gratias  agere  Domino  polli- 
cetur  :  ubi  est  novi  boiuiuis  inslituiio  ct  legis  veterii 
pleuitudo,  Kovum  vero  canticum  est  de  quo  in  alio 
psalmo  dictum  est  :  Cantate  Domino  canticum  novum 
(Psal.  xcvii,  1).  £t  ut  ipsam  osieiideret  novitalein» 
subjecil,  cantate  Domino^  omnis  terra.  Novum  euiHi 
meriio  dicitur,  quia  duiu  non  sit  a  Judxis  receplus, 
quibus  proniissus  fueiat  ul  veniiei,  iransivil  ad  gen- 
tes.  Noviim  cst  etiam,  quod  nos  corporc  ct  sauguine 
suo  sagiiiare  dignatur.  Novuin  quod  per  aqu  'Ui  rc- 
generaiitinis  absolvit,  et  bis  similia,  qtisc  pcr  adven- 
tum  Domini  nova  iiistituiione  patueruiit.   Sciuituri 


4019  U-  AUUIS.1J1  («AbbtOlKIUl  l<m 

in  piatierio  duem  chordarum  psaliam  tibi,  Psalierium  A  non  habei  verilatem,  sed  alieujof  sab^enlis  rei 
Jecem  cbDriJartim  esi  Decalojjus,  qai  dalus  esl  tri-      porui  imaginem. 


bubis  liebraNTuin.  E)l  ut  aiittio  Tesiamenta  ununi 
h^be'i'  ni:inires  arel  aiictorem,  iii  ulrisque  seCbrsiO 
L)  iiiiiio  psulicie  ciMiipioniisit. 

Vhis.  10.  Qui  das  sahtiem  regibus,  qui  liberMS  [mss. 
A..  I{.,  F.,  redemisii]  Duvid  servum  tuum  de  gladio 
vinligiio.  liegeSf  lionnnes  ju  tos  signific-tt  et  veraces 
qiii  ieK»iii,  ut  UixitiiiiS ,  adjutorio  Domini  corpora 
stia.  Isiis  ergo  regibus  Domiiius  dat  salutem,  cum  eos 
a  vitiis  cnriialiliiis  liberos  facit;  de  quibus  in  Sapien- 
tin  liicitiir  :  Dat  regnnm  regibtis  (Sap.  ix,  7).  Libera$ 
Duvid,  .'id  pugiiam  respicii  Goliae;  ut  qui  liberatns 
fucrut  corporaliier,  spirilualiter  victor  esset  imma- 
niiiiii  quoqiie  vitiorum.   De  gladio  maligno^  di  iboli 


ViTS.  U.  Prompiuaria  eorum  piena^  erucUmtia 
ex  hoc  in  illud.  Prompuaria  qux  cellariJi  vulgus 
nppcllai,  baTeiicorum  corda  significant,  obi  dl^arsa- 
rum  rcrum  spccies  epuKTque  reposit»  siint.  Isia 
quantum  copiose  farciia  suiit,  tanium  dtver^as  eru- 
clal  ones  pessim»  exaliaiionis  \Leg.  exbalationisj 
emittunt.  Quos  si  auctorilale  convincas,  ad  interprc- 
lationum  iiequiiias  transferuntur.  Cum  inde  486 
qunqiie  fueriiit  (Domino  juvante)  soperaii,  ad  sophi- 
starurn  se  versulias  calumniasque  convertunt,  vagi, 
instabilcs,  quia  radicem  nequeunt  babere  veritatis. 
Sic  merilo  nsperis  odoribtis  comparala  suni,  qax 
simpliciiim  corda  fctido>sermone  decipiunt. 


signiri(!:it  potestaem.  Quia  et  Domini  gladius  legilur;  B      Vers.  15.  Oves  eorum  letosas^abundantet  m  egrest^ 


sed  illum  lieiiignnm  esse  iion  dubium  est,  sicut  dicit 
in  Evaii^Klio  :  Non  veni  pacem  miltere  in  terramf  sed 
gliidium  [Matth,  x,  5i).  Quapropter  malignus  est 
gladnis  diab  li,  quia  dividit  a  bonis;  benigniis  est 
autem  gl;idius  Doniini,  quoniam  separat  a  malis. 

Vers.  11.  Eripe  me,  et  libera  me  de  aquis  multis^ 
et  de  manu  pliorum  alienorum^  qjorum  os  locutum  esl 
vanitatem  :  et  dextera  eorum^  dextera  iniquitatis,  Ilunc 
versuin  et  in  prima  parte  jam  dixit;  qtiem  ideo  re- 
peiit.  iit  detestabiiiores  iniquos  boroines  reddat  ipsa 
gemin»tio. 

V(!rs.  12.  Quoruin  filii  slcut  novellce  plantationes^ 
stabilitm  a  juveniute  sua.  Primis  versibus  de  malis 
dispuinns  itnpiorum,  eos  deteslabiles  reddit :  nunc 


bus  suit,  lloc  magis'ad  litleraro  congruenler  accipi- 
nius  :  quia  propositum  propbete  est  tales  osfjpdm* 
caduca  itniom  et  temporalia  possidere.  Hi  fieCotnro 
videntur  habere  peculium,  dum  ipsi  (Ide  stcriles  esse 
docennlur.  Abundans  quippe  dictus  est,  ab  unda 
quasi  redundans.  Ipsa  qiioque  pecora ,  qux  liabere 
cernunlur,  non  dixii  eos  in  ingressibiis,  sed  m  e^es' 
sibus  possidere,  quia  tolum  ab  eis  e^reditur,  quandi* 
ipsi  quoque  perituri  esse  monstranlur. 

Yers.  i6.  Boves  eorum  cratsi  [ms.  F.  et  ed.,  cratter\. 
Non  est  ruina  macerice^  neque  transilu<f  neque  cUmor 
in  piateis  eorum,  Hic  afHuens  facul>as  osienditnr, 
quiTum  boves  non  assiduo  labore  macri,  sed  deli- 
ciosa  otiosiiate  pinguissimi  sunt  :  sed  ipsi  veritaic 


etiain  honu  ipsorum  quje  vidcnlur,  accusai;  ut  ubi-  G  lenues  atque  jejuni   esse   monstrantur.    Si^quiior, 


que  dedecus  habe.int,  cum  et  ipsa  gloria  ipsorum 
nhominata  res|tuilur.  Filios  eorum  dicit,  qui  pravi 
dogmatis  pra^dicalione  generantur.  Isli  novellis  plan« 
taliouibns  eia*qiiantur,  quia  nulla  a  Palribus  tradita 
pMdic:ilioiie  viguerunt,  sed  exquisitis  novellis  erro- 
libiis  pullularunt,  male  siahiliii  pessima  radice  defi- 
gunlur.  Non  enim  de  propheiis,  non  de  apostolis, 
noi  de  aliqua  dlvina  aucioritate  flrmati  sunt;  sed 
voluntaria  jefversiiaie  novitatis,  a  sjnclx  Ecclesiae 
nni  ate  dis<Teti  sunt.  Et  inuiendum  est  qiiod  in  cen- 
lesimo  vicesimo  septimo  psalmo  dederit  fidelibus 
h:inc  similiiiidiiiem;  sed  ibi  filios  sanctonim  circa 
mensain  dic.it  Domini  constitutos,  bic  vero  quia 
coinmunicaiioi.em  non  hahcnt  reclam,  aliare  eis 
siicrntissiiiium  subroovetur. 

Vers.  13.  ^FUite  eorum  compositcc  :  cirenmornatas 
ut  simititudo  tempii.  Gonsldcremus  quam  subtiiter 
Ki  frequeiiter  a  catholicis  segregavit  hxreticos.  In 
prima  comparalione  altare  eis  nbslulit,  nunc  in  se- 
cuiida  filias  inlrodiicit,  quns  in  memorato  psnlmo 
catholicA  non  dedit  EccIcsi.T.  Priinum  qiiod  sexns 
Isie  frequeiiier  variis  ac  lluxis  cogitalionibu-f  daliir : 
qiiia  constaiiti;e  non  h:ibet  vlres,  cuin  frequenter  in 
divcrsa  voia  traducitur.  Deinde  dicit  eas  non  natu- 
raiiier  pu'chras,  sed  hoiuiiium  voluniaie  compositas. 
Tertio  cogitationes  vel  prsedicntiones  eorum,  quas 
feminis  comparaverat,  non  dicit  babere  veram  £c- 
cle«iam,  sed  simililudinem  lempti.  Similitudo  qnippe 


Non  est  ruina  macerias.  Adhuc  feliciias  descrlbitur 
impiorum,  qune  inmen  in  rebus  transiloriis  esse  con- 
vincitur.  Maceries  est  paries  ex  sola  compositione 
snxonim,  qui  aut  vineas  claudit,  aut  hortorum  culia 
communit.  Quapropier  eorum  commemoratur  tanti 
prosi>eriias,  ut  nec  Ipsa  ruant,  qxix  in  atiquam  utlli- 
latem  videntur  erecia.  Subjicitur,  neque  transitus^ 
netfue  clamor  in  plateis  eorum,  lloc  quoque  volt  ad 
saeculi  islius  felicia  pertinere;  ut  qoando  se  pa'res 
familias  cupiunt  reficere  per  quietem,  non  sit  tran- 
siius  per  domos  eoruni,  ant  claroor  oriatur  lurbidos 
in  plateis  :  ne  soinnus  eorum  imporiuna  loquacitate 
rump:Uur,  sed  sileniium  sit  com  volunt  qniescere, 
occursus  cum  se  amicos  salutare  prscipinnt.  Qna* 
^  fignra  dicitur  climax  qoando  dictio  gradatim  ad  stt' 
periora  conscendil. 

Ycrs.  17.  Beatum  dixerunt  popA^t^A  eu%  hmt  sunl: 
beatvs  popuius  cujus  est  Dominus  Deus  ejut.  Hic  ver- 
sus  duas  quidein,  sed  diversas  probatnr  contincre 
senicntias.  13 na  est  eorum  qui  sihi  videntur  felieei, 
aliera  vero  beatortim.  Ait  enim  :  Beatum  dixenmt 
populum  cui  hwc  sunt;  scilicet  ^uperiora  qux  dict^ 
sunt.  Sic  jiidicant  qui  veriiaiis  discipnli  non  fuerunt, 
mundi  divitias  praeferuni,  et  coelestia  regna  con- 
lemnunt  :  heatitudinein  putanies,  ant  oves  fetosas 
aspicete,  aut  boves  cras^issimos  possidere.  Auditc. 
male  persuasi;  audite,  dementes,  in  Biiiis'ra  iKmi 
quae  putaiis  es^o  magnifica.  Sic  cnim  de  sapientta 


mi  EXPOSITIO  IN  rSALTFRIlM.  PSAL.  CXLIV.  lO» 

lepUir :  In  dexlira  ejui  ami  vUm;  in  sinislra  <>jtis  A  viriiiiihns  in  bis  srptein  psnlmU  sequcniibHS  minibi» 


diiiiicB  ei  gtoria  (Prov,  iii,  16).  Aiidiamus  nunc  quid 
dfcatur  de  (urba  rnteliiim  :  Beaius  populut  cujut  etl 
Dominus  Deut  ejut.  Posl  i1I;jm  irrisioncm  qu:e  de 
sreleraiis  facia  est,  venit  ad  pi*n<  Iralia  sapieniiac, 
lioc  est  ad  voccm  ipsam  sanctissimse  verilaiis.  Defi- 
nit  eiiim  vrraciter  qui  sil  beatus  populus;  scilicct, 
cujus  ett  Dominus  Deut  ejus.  Dicendo,  cujus  esl  Do" 
minus^  sanctos  viros  significat,  el  probabili  se  con- 
vcrsalione  tractanles.  lilorum  enim  Dominus  non  di* 
citur,  qui  ejus  nequaquam  praedicaiionibus  acquie- 
scunt.  IpM  cnim  Dominum  babent  Giiristum,  qui  el 
ejus  servi  specialiier  niincupantur.  Addidit  quoqiie, 
Dens  ejut,  id  est  quibus  propitius  esse  dignntur.  Sxpe 
enim  sic  legimus  a  ndelibus  dictiim  :  Deut  meus,  et 


liter  ciplicnntur.  Qiiorum  proprielas  in  sui<  cnnclo^ 
sioniiiiis  (sicut  ficium  est  rt  in  prxcecleniibus)  ape- 
ritur.  Nec  vacai  quod  bic  scpte^ar  o  nuinero  land'  s 
Doniini  (oncludunlur,  quod  pcp.iitentiuin  conrfssio 
t:ili  calculo  prxnolalur,  quod  ipse  S|  iritiis  -sanrius 
scpleuaria  virlule  praeJicatus  esi  :  iilud  rurOtau  in 
dicans  sacramentum,  quando  Moysi  Dominus  prpi^cc- 
pit  iit  in  labennculo  suo  soptem  lucernas  appon-  rei 
perpeluo  lumine  lucenles  (Ejod.  xxv,  57).  Sed  cuiii 
nibil  in  Scripluris  divinis  probelur  oiiosiim,  maxiiue 
Ilebraci  alpbabcli  487  ordinein  el  bic  non  iucas- 
8um  arbitror  per  versuum  capita  custoditum,  queni 
in  duobus  generibus  boniinum  in  vigesimo  quarlo 
psalmo  diximus  accipieiiduro.  Nam  cum  lotis  liiieris 


Dominus  meus  (Joan.  xx,  28).  Nam  sinos  servi  ejus  B  cxplicatur,  junos  designat,  quibus  nulla  virius  pcr 


iiitegre  dicimur,  ille  Dominus  nosler  veraciicr  nun- 
cupator.  Sie  pauris  verbis  beati  populi  definitio  ple- 
uissiiiii^lMritate  compteta  est. 

Conclutio  psalmi. 

Triumpbalis  quidem  psalmus  audltus  esi;  sed 
videamus  quo  pertineat  isia  vicloria  quae  specialiter 
aJ  simtlitudinem  Ecclesiae  constat  esse  perfecta. 
Nam  licet  per  istum  s:inciuni  virum  multa  Dominus 
r*ligionis  suae  sacramenta  monstraverit,  lioc  tainen 
evidenter  ad  puguas  Ecelesi»  declarandas,  quas  spi- 
niualiter  pa:itur,  probaiur  elTecium;  ut  pastorali 
petra  superbus  caderet,  cum  se  virium  suarum  pru!- 


gr.tti.im  D>>miiii  deesse  monstratur;  cuui  vero  nou 
toiis  cbaracleribus  adnoialur,  illos  vidciur  osle"dere 
qui  in  Ecclesia  quidem  sunl  Dontiiii,  sed  non  .id*o 
cunctis  bonis  operibus  probantur  e^se  peiiccii.  Dc 
bac  cnim  mistura  legiiur  :  Oves  et  boves  uuivetics^ 
insuper  ei  peeora  campi  (Psat,  viii,  8).  Sic  isii  alpb:i- 
beto  liltera  tnntum  una  subtrabiiur,  ut  iihii  ilics 
sunimos  indicare  videaiur.  Nani  ct  Dominiis  in 
Evangelio  dixil  homiiii,  qui  se  probabili  conver.^a- 
tione  traciabat  :  Unum  tibi  deest :  sed  si  vis  esse  per- 
fectuSf  vende  omrUa  tua,  et  sequere  me  (Marc,  x,  21). 
Sed  cum  omnes  boc  non  faciant,  a  pcrrc  to  aliquid 
minus  baberc  noscuniur.  Qiiaproier  graiins  agcnlcs 


8um(  tinne  jactaret.  Qu;ipropier  exemplar  istud  totius 
fidei  gravidum  bujusmodi  debemus  accipere.Goliaib^  ^«"^>"«  i"8iter  supplieemus,  qui  lale  nobis  bic  my- 
ad  diabolum  peniueat  cum  mioistris,  David  ad  uni-  ^  «terium  suae  pieiaiis  osiendii;  ut  et  nos  qui  maxiina 
Ters.im  resptci.t  populum  Cbrislianum,  qui  inimi-      ^""^"*  i«eriiorum    porte  curaii  .  Mu.ilia    po.lularc 


cuni  suum  terribilem  pclro:  noscitur^oliditate  supe- 
rasse.  Illud  quoque  maguopere  coniuendum  csi, 
quoipot  tot  psalmoruui  loit^iissimam  seriem,  bic 
mundanarum  rerum  quasi  quidam  lerminus  videtur 
appositus.  Neque  enim  post  bunc  aliquid  aui  de 
Eci-lesix  persecuiionibus,  aut  de  amariiudiue  s.eculi, 
aut  de  passionibus  martyrum,  autde  tiibulalioue  poe- 
nitentium.  aui  de  lanientaiione  fulelium,  aut  de  An- 
ticbristi  aboininanda  elalione  narralur;  sed  reliqui 
sepiem  in  magnum  mysterium  divii.is  prucconiis  ap- 
tiii,  coelcsti  laeiilia  videntur  esse  pleiiissimi.  Nunc 
ad  faudes  Domini  repulsis  nub.bus  peccatorum,  se- 
reuis  mentibus  accedamus. 

PSALMUS  CXLIV. 
Laudaiio  ipsi  David. 

Datid  Cbrisium  Dominum  significare  el  riominis 
ipsiua  interpretaiioue  dncuimus,  et  per  descensum 
carnia  ex  parente  sic  appellatum  esse  inons?raium 
est.  Sed  dum  hoc  nobis  constare  videatur,  illud 
magis  diligcnter  arbitror  perscruiandnm ,  cur  liic 
titulua  singutariter  coniinoai  :  Laudatio  ipsi  David^ 
cum  in  omnibus  psalmis  ejiis  gloria  pra^dicetur.  Sed 
b-c  ideo  distinciior  clariorque  posiia  est,  quia  com^ 
pletis  oronibus  quibus  liumana  ignorantia  rnerat  in- 
struenda,  nunc  ad  sola  pra»cipitur  Domini  vac:ire 
prafconia,  qux  laudes  quadim  disliirtione  siiisque 


pnesuinamus,  quatenusad  laudes  ejus  a^iernasindu'- 
gentiie  ipsius  munere  pervenire  mereamur.  Sive 
inagis  quod  postea  reperi ,  iiniierfec  i  alpbabelides 
iiidicanl  Ecclosiam,  quj'  bic  »dliiic  aginir,  et  necdum 
est  iniquorum  tequesiraiione  purj^aia;  pienar>i  vero 
fuluram  siguiriraiit  Jorusalem,  ubi  jam  perfeet  iruni 
coetus  &auctoruin  electione  complebiiur.  Quod  eii  m 
ipsi  psalnii  qui  Ilebra;is  liiteris  pr;rnotaiaur,  si  diii* 
genier  inspicias,  indicare  noscuntur. 

Divitio  psatmi, 

Laudatio  Cbristi  qu:e  a  beaio  pr>pbeta  proposiia 
esl,  alpbalieti  Hebrxi  ordinc  decurrens.  trihus  uar- 
Draionibus  explicatur.  Priina  est  laiidis  ejus  inlinita 
promi<sio,  conlinens  prxdicti  alpbabeti  lilteras  tres. 
Secunda  dicit  landem  Doniini  novem  modis  esse  per- 
agcndam ,  babcns  littcras  qiiatuor.  Terlia  parle  qii» 
in  secunda  de  prxconro  Cbristl  bieviter  proposuii , 
paulo  latius  atque  evidenter  explanat,  in  (ine  coui- 
roonens  ab  omni  carne  Domiuum  debere  laud:»ri ; 
qiix  pars  rctinei  litieras  quatiiordecim.  Illud  lainfii 
pr»  omnibus  debemus  iniendere  :  quia  sic  (ti<  tum  est 
unde  Dominus  laudari  possit,  ut  lamen  partes  ips» 
inexplicabiles  esse  videantiir.  Yerbigratia,  diciinr 
laiidandus  csse  iu  openbus  suis  :  sed  quta  rjus  possit 
opera»  ut  dignom  est,  explicare?  Dicitnr  de  poten* 
tia  :  scd  quis  ejus  potenliam  cnarrare  prasvalcal?  Uiu 


1025  M.  AlRELl!  CASSiODOUr  I32i 

ergo  veritas  cst,  sic  pcr  parles  laudem  Jici  Domiiio,  A  tructabunl,  el  juslUiam  iuam  exaltabunl,  Vcuit  aii  m:- 


ut  tamcn  non  credas  eam  surficienter  possc  com- 
pleri. 

Expohiiio  psalmi, 
Vers.  i.  Aleph.  Exaltabo  /r,  Deus  meus  Rex^  et 
benetlicam  nomen  luum  in  sa:cuium ,  ei  in  sasculum  sos- 
culi.  ficalus  propbcla  Spiritu  diviiio  coinpletus ,  eru- 
pit  in  voccm,  non  humaua  sapientia  pracsumcns,  sed 
superna  contcmplalioiic  illumiiialus.  Neque  cnim  lo- 
calc  aliqiiid  aut  speciale  dicitur,  sed  unde  munili  iiu- 
beciliitates  cunctee  salveutur.  Exaltabo  te^  dictum  csr, 
notum  te  faciam  prxdicando  quod  es.  Nam  quemad- 
niodum  putelur  aliqua  laude  Deus  altior  fieri ,  cum 
divina  perfcciio  non  possit  augcri ?  Aexmcus  profcssio 
fidci  est,  quoniam  ab  ipso  se  dicebat  rcgi ,  cui  se  no- 


cuiidam  narraiioncm,  ubt  species  dominicx  laudis 
sacrato  calculo  prxnolaiur.  Scd  quaravis  ista  rei  cti- 
tio  generationuin  infinitum  tcinpus  ostendcre  vidca- 
tur,  quia  Doinini  opera  sempcr  conslat  esse  laudaii- 
da :  tamen  generaiio  et  generaiio  ad  duos  magis  dcbent 
pnpulos  applicari  :  una  ad  llebrxorum ,  qux  pcr  si- 
gnum  circuincisionis  electa  egt;  altera  qaae  veui|  ex 
gentibus,  Ipsx  sunt  cnim  quae  Domini  beneficia  sus- 
cepcrunt.  Et  meriio  dicuniur  prxconia  ipsius  canerc, 
quic  ad  ejus  devoiiouis  prubanl^r  muoera  pervenisse. 
Sed  qooniam  fixc  novem ,  id  est  opera ,  poteniia , 
magnincentia,  488  sanctitas,  mirabilia,  virtus  tcr- 
ribiliorum,  magoitudo,  memoria,  justilia,  in  modom 
proposiiionis  hic  dicta  sunt ,  ut  eisdem  lineis  eonse- 


verat  pura  mcnte  famulari.  Benedicere  nomen  ejus  est  D  quentcr  dcbcat  laus  dominica  decantari ;  conveoit  ut 


in  scBcutum ,  bic  illi  pcr  psalmodix  graliam  suppli- 
care;  quod  qui  dignui  est  faccrc,  ct  in  illa  eum  me- 
rebitur  aeiernitate  laudare.  Sic  cnim  sequitur,  Ei  in 
tceculum  sceculi^  ubi  jam  nullus  csl  finis;  sed  quod 
feliciier  incipitur,  perpeiua  jucunditatc  scrvatur. 

Vers.  2.  Betu.  Per  singulos  dies  bentdicam  f«,  et 
laudabo  nomen  tuum  in  sceculum  et  in  sircutum  sceculi. 
Superius  dixit :  Exaltabo  fe,  Deus.  lili  ne  forsitan  bu- 
mani  negligcniia  semcl  crcdcictessc  racieudum,  ne- 
ces^ariecomnitmitum  est,  per  sin;;ulos  dies  ;  ubi  rcvera 
inutua  sibi  alicrnalione  succedtint.  Scd  qni  bic  pcr 
istos  singu!os  dies  benedicit  Doininuin,  ibi  in  illo 
setcrno  uno  d  e  qui  vcnturus  esi,  cum  bculis  coiiiiniia 
exsultaiionc  laudabit.  Ad  rcliqua  vcro  vcrba  liujns 


ibi  de  ip>is  evideaiius  dicere  debeamus,  ubi  el  ancto- 
rilas  judicavil  latius  exponenda  :  qus  nos  Mte  nooii- 
nibus  forsitan  possumus  appellare  cataracUs  divini 
eloquii ,  fonies  verborum  coelestium,  ubera  l>eata 
praeconii,  unde  et  humanum  geuus  pia  confessione  re- 
ficitur,  et  angelis  beatitudo  sine  flne  pnestatur.  (Jhx 
argiimenia  in  summa  ita  arbitror  esse  definienda  : 
Ratio  quae  rei  incomprehcnsibilis  atque  allissiiii.c 
summalim  et  breviter  in  qunntum  valet ,  non  qiian- 
tum  est,  efflclt  mentioncm.  Hincenim  nibil  cxiriii- 
secus,  nihil  verisimilo,  nihil  proferri  videtur  ambi- 
guum;  scd  omnia  talia  procedunt,  qu.ilia  et  veritas 
loqniiur,  cl  dc  veritale  dicuntur.  In  magnum  qooque 
sacramentum  haec  novem  loca,  undc  laudes  domi- 


versus  quoniamsuntsimilia,  superior  exposilio  dicta  C  "^^^  nascuntar  arbiiror  apprelicnsa;  ut  Triiiitaiis 


surficiat. 

Vers.  3.  Gimel.  Magnus  Dominus  et  laudabilis  ni- 
miSf  et  magmtudinis  ejus  non  est  pnis,  Mirai.da  coin- 
plexio,  vera  prspdicaiio,  sic  laudare  Dominum ,  ut 
quantum  esl  magnus,  non  scstimes  explicandum.  Scn- 
6IIS  enim  totius  creaturae  deficit ,  et  adhuc  illa  rctra- 
ctatio  semper  excrescit.  Nam  sicut  nullo  loco  claudi- 
tur,  ila  nec  eloquentia  qiiamvis  amplissima  ejus  pos- 
sunt  prxconia  tcrminari.  Virtus  inexplicabilis»  piclas 
incomprehensibilis,  sapicotia  incfTabilis,  cujus  vcra 
deOnitio  esl ,  finem  in  sanctis  laudibus  non  liabere. 
Kt  nota  qiii  I  dum  dicitur  :  Magnitudinis  ejus  fkiem 
non  esse,  nunqu;tm  te  prxcipii  ab  cjus  praedicaiione 
ccssare.  Nam  et  tnciti  graiias  aginius,  cum  nos  pro- 


honor  tertio  in  se  triplicato  numero  possit  agnosci. 
iste  quoque  numerus  continelur  et  in  codicibus  sa- 
cris,  quos  sancia  Doinini  legit  et  voneiatur  Ecclesia; 
id  est  in  Octatcucho  [mss,  A.,  B. ,  F, ,  PenlateucboJ, 
in  Regum ,  in  Propheiis ,  in  Psalterio,  in  Saloinone, 
iu  Agiographis,  in  Evangeliis,  in  Epistolis  apostolK. 
rum,  in  Actibus  apostolorum  cum  Apocalypsi.  Sic 
numcrus  iste  coelestium  rcrum  commemoratione  fe- 
cundus  est. 

Vers.  8.  IIetu.  Misericors  et  miserator  Dom'mH$, 
Tertia  narratio  quai  superest,  intrniiur  :  in  qna  lof-a 
illa  argumenlorum  latius  cxsequitur,  que  in  secunia 
parte  brcviler  intimavit;  ca  nunc  singillatim  menie 
sollicita  perquiramus.  Ab  operibus  Doinini  fecit  ini- 


babili  conversaiione  traclamiis.  Qui  cuin  iiuliis  possit  j)  lium ,  ut  miserator  dicatur.  Nam  qtiod  misericors  d:- 


laiidibus  comprcbcndi,  singulis  tamen  sermonibus 
indicatur,  cuin  dicilur  :  Magnus  nimis;  et  itcrum, 
Magnitudinis  ejus  non  esl  finis.  Qui  definitionis  quin- 
tus  est  modus;  hic  Gra^ce  dicilur  xara  t^v  XsSev,  La- 
tine  ad  verbum,  quando  singulis  vocabulis  rem  quam 
scire  quoeriuius,  intiinamus» 

Vers.  4.  Daletu.  Ceneratio  et  gcneraiio  laudabunt 
opera  tua ,  ct  potentiam  tuam  pronuntiabunt, 

Vers.  5.  Ue.  Magnificenliam  rnajestatis  tua*  ct  lan- 
clitatem  tuam  loquentur,  et  mirabilia  lua  narrabuni, 

Yers.  6.  Vau.  El  virlutem  terribiliu  n  tuorum  di^ 
cent ,  el  magniludinem  tuam  nan  abunt, 

Vcr*.  7.  ZiiPf.  Memcriam  abundantiw  suavitatii  /«a- 


cilur,  naturae  ipsius  virtus  est;  quod  miserator,  fragi- 
litali  nostrae  causa  salutis  est.  Misericors  est  enim 
cum  creat,  quia  nullis  beneficiis  provocatur  ut  pra!- 
stet,  sed  clemeniioe  suae  dispositione  universa  M 
ad  existentiani  pervenire.  Miserator  quoque  est,  cum 
rcs  cadenteii  sua  pietale  reconstruit,  quateniis  qui 
pcr  culpam  corruunt ,  per  gratiam  sublevenlur.  Q^^ 
cnim  aciibus  suis  mereiur  munera  Domini  SalvatoHs 
dum  absolutc  legatur  :  Omnes  pecravcfunt  et  <f"' 
gloria  Dei  (  Rom,  iii ,  25 ).?  Misericors  autem  et  w'- 
serator  figura  paronomasia  est,  qu;e  et  denoniiDSiio 
dicitur. 

Paticns  et  muHum  miaericortk  Vcnit  ad  sccuiidu^u 


lOiS 


EX-POSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSVL.  CXLIV. 


1026 


•argnmonii  lociim,  qui  appcll.ilur  a  polenlia  ,  quam  A  nostra  v.rlute  aut  piefale  fecerimus  hunc  ambutare  {AcL 


iion  l^iudavil  qiiod  tcrras  suspendiL,  maria  coercuit, 
sieilis  coelum  depinxit;  scd  toleraniem  dixit  exces- 
sus  humanos ,  ut  qui  pimiri  possent  lege  jusiitix , 
probcntur  per  p.itieniiam  Domini  iion  pctire,  sicut 
legitur  :  Nolo  mortem  peccatoris ,  sed  ut  convertatur  et 
rivat  (  Etech,  xvin,  32 ). 

Vcrs.  9,  Teth.  Suavis  Dominus  universis^  et  mise- 
rationes  ejus  super  omuia  opera  ejus.  Tertius  argu- 
menti  locus  est  a  magnificentia.  Quid  enim  inagnifi- 
cenlias  qnam  suavem  esse  univers:s^  qui  tanien  eurn 
devotis  sensibus  ipsius  munere  gustaverunt?  Sicut 
Pelras  tpostolus  dicil  :  Si  tamen  gustastis  qvoniam 
dukn  esi  Dominus  (  /  Peir,  ii.  3  ).  Dulcis  enini  dici 
non  potesl,  nisi  eis  qui  bona  ipsius  spiritualiter  imbi* 


iii,  12)  ?  Ei  paulo  posl  dicunl  :  Quod  in  nomine  Jcsii 
Cliristi  salvus  sii  facius.  Aom  eiiam  facta  est  polen* 
iia  Domini ,  qnaitdo  diversas  virlules  apostoli  iiivo» 
caio  ejiis  nomine  perfeceruni. 
r  Vers.  i5.  Mem.  fiegnum  tuum  ^  Dominc  ^  regnum 
omnium  sccculorum ,  et  dominatio  tuq  in  omni  genera- 
tione  et  progenie.  Venit  ad  septimum  locum ,  qiii  ira- 
liitur  a  niagnitiidine.  Nam  si  inagnum  cst  ad  tempus 
imperare,  qnanio  magnificcntius  liominalionis  termi- 
num  non  liabere?  Primum  enim  signum  Domini  de 
perpetuilate  hud.tvit,  posiea  de  ipsius  dojiiinniionis 
encciu.  Sunt  enim  regna  liuinana,  sed  non  octerna; 
sunt  etalioruin  compnraiionc  fortia,  sed  non  diiiiius 
dominanii;^ ;  ei  ideo  pcrpetiiitas  ista  Qommemora^ur, 


beruDt.  Qaid  iterum  magnificcntiMS  «{uam  miseraiio^  B  He  n^gnuni  ia!e  put»res,  qiiale  in  mundo  forsitan  es^e 
nes  supm  amnes  operas  suis  impcndere,  quncco  glo-      cognoscis. 


riantur  auctore?  Dicat  aliquis :  Cur  ergo  duinnandi 
sant  peccaiores,  qtios  ejiis  creaturam  csse  non  du- 
biam  est?  Sed  respice  quia  miserationcs  conferendns 
dicit  supra  operas  Domini.  Ipsum  enini  CfTonai,  quoil 
in  nobis  occulto  jiidicio  gratia  pr.Troganie  largitur; 
illad  d:)mnat  quod  diabolo  machioanle  consiruiiiir. 
Yis  enim  posita  verborum  solvit  absolutissime  qux- 
fiionem.  Upera  eniin  Domini  seinper  eliguntur,  no- 
stra  vel  diaboii  sine  dubitatione  damnanlur. 

Ycrs.  .10.  JoD.  Confiteanlur  tibi ,  Domine^  omnia 
opera  tua^  et  sancii  lui  benedicant  tibi.  Qiiarius  locus 
a  sanctitate  narratur.  Ipsa  est  cnim  sanclitas  quain 
saperius  dixit,  ut  ei  sancti  sui  debeanl  confileri ,  id 


Vers.  1i.  Samech.  Fidelis  Dominus  in  omnibus  ver' 
bis  suiSf  ct  sanctus  in  omnibus  operibus  suis.  Atlevat 
Dominus  omnes  qui  corruunt ,  el  erigit  omnes  etisos. 
U93  Octavus  lociis  aperinir,  qni  dicitur  ab  abun- 
daniia.  (psa  esi :  Memoriam  abundantias  suaviintis  luiv 
eructabunt,  quam  superius  in  antefaia  seconda  pane 
memoravit.  fidelis  crgo  dicitiir,  qiioniam  sui  advcii- 
lus  promissa  complevil ;  ei  non  in  p.nicis,  sed  in  om- 
nibus  verbis  suis.  Qnod  rcvcra  ipi>i  soli  convciiit  qui 
dixit  :  Coelum  et  terra  tranbibunt,  verba  autcm  mea 
non  pniieribunt  (  Matih.  xxiv,  55 ).  Qui  sicui  vcrax 
in  promissioiiibus,  it.i  et  sancius  in  omni  sua  opera- 
lione  dignoscilur.  Hoc  quoque  ad  abundantiam  bo^ 


est  boni  angeliy  dominationes,  poiesiates,  et  principa-  C  mini  non  est  dubium  perlincre,  qunndo  clevantur 


tus,  vel  jusii  homines,  et  quidquid  beaium  essi^  (o- 
gnoscitur.  Sed  quia  omnes  creaturs  nou  siint  in  intel- 
lecluJili  dignitate  sublimes,  ut  junienti ,  saxa,  ligna, 
lerra ,  ve)  bis  similia,  quomodo  illum  poterit  omnis 
creatura  pracdicare?  Confitetur  plane  in  hoc  qtiod  est, 
duro  suum  glorificare  facit  auctorem,  qui  omnia  ad- 
mirabili  dispositione  perfecit ;  ut  aul  pcr  se  ipsae 
crealurae  landent,  aut  per  ralionales  subs'anlias  opera 
Domini  valde  bona  prxdicentur. 

Vers.  11.  Caph.  Cloriam  rrgni  tui  dicent,  ei  pO" 
Untiam  tuam  toquentur.  Quintus  a  mirabilibus  produ- 
citur  locus.  Quam  mirabilis  enim  Deus ,  qui  fecii 
CiBlum  et  lerram,  eaque  diversis  bonis  siupenda  va- 
rietate  complevit!  lo  parvis  eniin  est  mensura  sulfi- 


ruentcs,  absolvuntur  rei ,  eriguniur  elisi.  Tunc  enim 
recordatio  suavitaiis  ipsius  babetur,  cum  faclorum 
talium  virtus  aspicilur,  et  eruciatur  in  laudibus  ejus, 
qui  dignatus  est  de  potestate  diaboli  eripere  pccca- 
torem.  Et  vide  quoniam  ei  liic  dux  res  Domiuo  de- 
puianlur;  ipse  enim  alleval  ruenlcs,  qui  adhuc  nii- 
n  me  corruerunt;  ipse  erigit  elisos,  qui  jam  ruinam 
sustinuisse  noscuntur.  Merilo,  quoniam  ne  cadamus 
ipso  custode  defendimur ;  ut  vero  prosiMii  surgere 
valeamus,  virtute  ipsius  nihilominus  sublevamur. 
\]:vc  enim  et  talia  per  abundanti.im  suaviiaiis  ipsius 
fieri  posse  non  dubium  est. 

Vers.  15.  Ai.n.  Ocuti  omnium  in  ie  sperantt  Do* 
minej  et  tu  das  escam  itlis  [  mss.  A. ,  B. »  illorum  ]  in 


ciens,  in  mediocribus  scquabile  temperamentum ,  in  D  tempore  opportuno. 


magnis  abundantia  copiosa  donorum.  Et  necesse  est 
loam  esse  mirabiie,  quando  nnivcrsarum  rerum  om- 
nipoientem  consiat  auctorem. 

Vers.  12.  Lamed.  Ut  notam  faciant  filiis  hominum 
poUniiam  tuam^  el  gloriam  magnificentioe  regni  tui, 
Sextus  locus  qui  est  a  virtuiibus  intro  tur.  tloc  est 
enim  quod  in  secunda  parte  dixit  :  Virtutem  lerribi^ 
tium  iuorum.  Sanctis  enim  prxdicantibus  [  ed,  prx- 
dicatoribus]  nota  facia  est  potentia  Domini  ei  gloria 
tegni  ejus,  ne  ignoraia  minus  forsitan  quxreretur. 
yota  quoque  facla  est  potentia  ejus ,  cuni  Petrus  et 
Joannes  ex  ulero  matris  claudum  umbulare  fecerunl, 
diccmes  :  ViVi  hraelit^e,  quid  miramini  in  hoc^  quasi 


Vcrs.  10.  Phe.  Aperis  tu  manum  tuam,  et  irnptes 
omne  animat  benedictione,  Ecce  nonus  locus  intratur, 
qui  dicitur  a  justitia.  llic  in  his  duobus  ct  alio  versu 
qui  sequitur  latius  explanatur;  ul  qui  Dominum  mi- 
scricordem  audiunt ,  justum  quoque  judicem  contre- 
miscant.  Justitix  enim  ipsius  esi ,  ut  qui  in  ipso  spr- 
rare  non  desinunt,ab  ipso  salicatis  munera  conse- 
quantur.  Sed  isla  esea  uniuscujusqiie  rei  continenlia 
debel  inteirrgi.  Aiia  cniro  corporaliter,  alia  spiritua  • 
liier  expeiunt  gubernari ;  sed  his  omnibus  una  esca 
est  largiias  dispensata  Creatoris.  Ei  ne  credcres  sem- 
per  dandum  esse  quod  petilur,  adjccit,  in  tempore 
opporluno  Multi  enim  petunt ,  sed  felieiter  difTcnin- 


mi  &l.  AURELII  GASSIODOPil  4028 

tiir.  QuaproptiT  uniim  lioc  assidue  depreceinur,  ul  A  runl,  nunc  cjus  repeiit  brcYissiii.am  CAncliisioiiein ; 


illa  iiobis  Dominus  propiiiiis  Iribtiat,  qitx  expedire 
c<^gtioscit.  Nos  tnim  (sicui  d'cil  Apostolus)  (jrurd  ore-' 
muSf  siittt  oporlel^  nescimut  (Kom.  vni,  26).  Gugnosci* 
mus  etiam  in  poiesiaic  ipsius  oiniiia  constiiuia,  qnan- 
do  i|SO  inanum  apericnte,  oiiine  aniinal  benediciione 
CiMiipleiiir.  Sed  inclius  ut  boc  animal  ritiuiiubilem 
crcaturam  debeainus  accipere,  quam  revera  conbtat 
po>sc  benedici. 

Yers.  17.  S4DE.  Justus  Dominus  in  omnibus  viis 
suis,  el  sancius  in  omnibus  operibus  suis.  Ilaiiifeslata 
esi  p:irs  illa  justiti;f ,  (;uaiido  ipsum  qtioque  nomea 
cognoscimus  fsse  memoratum.  Via  Domini  suut  dis- 
posilionesatque  voluntaies,  quas ,  si  vere  intelliuimus, 
seinper  jusias  esse  sentimus.  Nam  cuin  iios  verberat, 


ut  quod  nullis  libris,  nullis  valct  bomanis  viribus  ei- 
plicari,  mirabili  compendio  probctur  esse  conclusuni. 
Laudem  Domiiii  os  suuin ,  id  est  cordis  arcanum  pro- 
miitit  effuri,  unde  se  propbcia  noverat  libenter  audiri. 
Commonet  etiam  bumanam  carnein  universam  Do- 
minum  benedii  erc  Salvatorem ;  quod  dictnin  constat 
per  (ignram  synecdncbe ,  id  est  a  pai  le  totom.  Per 
carnein  enim  signiGcat  bomines,  sicut  idem  boiuinet 
sigiiificat,  quando  solas  aoimas  diclt,  ut  est  illud 
Exodi  :  Omnes  autem  aninut  qua  intraverunt  in  jCgff' 
ptum,  aninuB  septuaginta  tiuinque  (  Exod*  i  *  5 ).  Ipsa 
eniin  caro  est  qux  poiest  Dominum  digna  laude  Le- 
nediccre.  Si  quam  vero  partem  sapra  ista  qiix  diii- 
mus,  sive  in  futuris,  sive  in  pn&leritis  psalmis  dili- 


xquilatem  facit,  quia  peccatis  digiia  restituit;  et  ideo  B  6C"S  perscruiaior  invenerit,  quse  ad  laudes  Domiiii 


duin  nobis  peiimus  parci,  piius  ejus  justitiam  confl- 
teamur,  et  sic  ab  ipso  exspecicinus  niunera  pictatis. 
Sanctus,  el  pium  sigmlicat,  et  patientem,  et  bono- 
rum  oinnium  largitorein  :  qiioniam  quidquid  ab  illo 
ffUcitur,  virlutum  laude  complelur.  Vias  pertinent 
af  dispositiones ,  operaiio  ad  eflTectum;  sed  hoc  pro 
nostra  iiiibecillitate  dividitur.  Cx*terum  apud  ilhiiu, 
h  c  est  velle  quod  facere,  boc  disponere  quod  ju- 
bcre. 

Yers.  18.  Coph.  Prope  est  Dominus  omnibus  tnirtf* 
enntibus  eum  in  veritate, 

Yers.  19.  Ues.  Voluntatem  timentium  se  [aciet^el 
crationes  eorum  exaudiet ,  et  salvos  [aciet  eos,  Et  baec 
quoque  probantur  ad  ju:>tiiiam  Domiiii  peitiitere.  Pro- 


debeat  applicari ,  ad  supradictorum  aliqsein  Mdom 
(ui  tamen  nos  opinamor)  non  dubitet  periinere;  iiec 
accuset  a  nobis  ad  liquidum  minime  comprcbensttn, 
quod  profiiemur  immensum.  Hoc  Aristoielet  acer 
ingeiiio  (  ut  arbitror  )  a*mulatus,  argumeiitoruin  sae- 
culariura  loca  mirabi'i  subtilitate  collegit ;  ut  acut 
uiiiversus  sermo  liiteris ,  ita  et  illa  compleKiono  om* 
nis  humanitas  prolaia  \mss,  A.,  fi.,  F.,  probatajsea- 
tcniia  clauderetur.  Ilinc  dialectici  disputationes  saas 
coinpendiosis  colleciionibus  arctaverunt;  biiic  orato- 
n  s  velut  quaedain  flumina  cucurrerunt ,  binc  poetas 
dccoris  floribusambiuntur;  biiic  satyrici,  binc  bisto- 
rici ,  binc  connici  tragi(  ique  ditati  sunt ,  ut  pene  ab 
huinana  lingua  videatur  excepium  ,  qnod  ab  bac  fue- 


ximus  dicitur  propiiius,  iratus  vero  longinquiis.  Nam  C  rit  complexione  divibum.  Hiiic  490  >'^i  Topica  no- 


pr:L'sentia  ejus  seniper  el  ubii|ue  esl,  sicut  et  in  su- 
pcriori  psalmo  dictuin  est.  Si  ascendero  in  cceium^ 
Itt  illic  es ;  si  descendero  in  in(ernum ,  ades  ( PsaL 
cxxxviii,  8),  etc.  Sed  quoniam  et  illi  invocant,  qui 
sua  cupiunl  d  siditria  vana  compleri,  addiiuin  est,  in 
veriiate,  quod  oinnes  superfluilaies  excluderct  :  quia 
solus  veraciter  invocat,  quisquis  ab  eo  petit,  quas 
ipse  magis  posiulanda  constilut.  Uevera  enim  liunc 
exaiidit,  cui  probantur  profutura  concedi.  Nam  quale 
eu  niniietatem  precum  exigere,  qiiod  iinportunum 
peiiorein  poeniteat  accepisse?  sicut  flliis  Israel  con- 
tigit,  quando  regem  sibi  dari  inore  gentium  postu- 
larunt  ( 1  Rerj,  viii.  5 ). 
Yers.  20.  Si!<.  Custodit  Dominus  omnes  diligentes 


men  imposuit.  Topica  vero  smH  argumentorum  sedes, 
ex  quibus  ad  faciendam  fldem  velut  elementis  qoibus- 
dam  conflcitur  intentio  disserentis.  Quod  legere  at- 
que  tractare  rcligio  nulla  condemnat,  quooiani  inno- 
xie  rcquiritur,  quidquid  sacris  litteris  non  prubatur 
adversum. 

Conclusio  psalmi. 
Audivimus  in  uno  psalmo  breviter  complexa ,  que 
in  Scripturis  sanctis  l.ile  diifusa  sunt.  Ubi  eniin  non 
legitur  aut  opera  ipsius ,  aut  potentia ,  aut  magnifi- 
centia,  aut  sanctitas,  aut  mirabilia,  avt  virius  tcrri- 
bilioruin,  aut  magniludo,  aut  abundantia,  aut  justi- 
tia;  ui  meriio  dici  possit  su|)ernum  horreum,  abi 
talis  entbeca  rerum  probatur  esse  coelestium.  Solent 


se ,  et  omnes  peccatores  disperdet.  Jam  concludiiur  in  D  euim  omnia  simul  non  poni ;  laus  autem  Doiiiini  { nt 


brevitaie  pars  illa  justiti»,  quia  ulrumque  ad  Do- 
xniiii  peninet  jequilatem  ,  ut  diligentes  se  euslodiat  ^ 
el  peccutores  pro  eorum  iniquiiate  disperdat,  Quod 
uuteiii  dicii,  oiiines  peccatores  esse  perdendos,  illos 
bigniflcat  qui  in  sua  obstiiiaiione  persistunt.  Nam  qui 
se  ad  Doiuinum  puro  corde  convertunt,  peccatores 
es^e  j:«m  desinunt,  sicut  iii  alio  psalino  dictum 
ebt :  Beai  quorum  remissa  sunl  iniquitales  (  Psi^. 
yxxi,  1 ). 

Yers.  "IX,  Tau.  Laudem  Domini  loquetur  os  meum; 
tt  bcnedicat  omnis  caro  nomen  sancium  ejus  in  stBCU" 
*um  et  in  stBculum  steculi,  Expositis  omnibus  locis 
qti»  laudem  Domini  gcnerare  ac  producere  censue- 


opiuamur )  siiie  aliquo  istorum  nou  potest  inveniri. 
Sed  cum  bic  formulam  dominicae  laudis  diligenterex- 
presserit,  signiflcavit  ulique  ct  sequenies  psalmos 
ad  cjus  sine  dubio  prxconi;!  perlinere»  qutbus  talis 
regula  complcxioque  prxmissa  est.  Nec  putes  fortul- 
tum ,  quod  scpieni  psalniis  laudes  Doinini  c«»nlineu- 
tur ;  boc  est  forsitan  quod  in  cenlesimo  decimooctavo 
psalmo  dictum  esl  :  Septies  in  die  laudem  disa  tibi 
(  PsaL  cxviii ,  164 ).  Ipsa  forsiian  sepiem  candeljbra 
sunt,  sicut  Apocalypsis.  referl ,  qux  ante  Domiuum 
lucent  (Apoc.  1 ,  12, 16).  IpsxseptemEcclesiaeadqoas 
liber  Domini  jussus  est  destinari.  Ipse  deniqoe  Spi- 
ritus  sepliformis,  qui  ipsas  laudet  CiBlesli  largitau^ 


mi  EXrOSITIO  IN  PSALTKRiUM.  TSAL.  CXLY.  \m 

coiiressil  ( hai.  xi ,  2 ).  Quapropicr  exsuliemiis  co-  A  vnnr  quid  silii  velil  isu  repeliiio.  Prias  imperat  ani- 

ni.X'  sudc  laudare  Dominum ,  uunc  acquicscens  duplici 
se  proniiuii  ordine  laudaturum.  Latidare  in  vita  est, 
in  illa  aeterniiate  Domino  confileri,  quae  verius  Tita 


p»usc  dcdisse  nobis  Doininum,  quod  ejus  auribus 
olferaKnus,  tanluui  pura  coDscientia  pr»;bealur.  Nam 
qais  duLitet  grate  suscipi ,  quod  ipse  silii  prxcipit 
immolari  ?  0  pietas  immensa  Crealoris!  et  laudari 
ae  jubet,  et  ne  nostris  delinquamus  eloquiis,  quem« 
admodum  praedicelur  [cd,,  prxcipiturj,  ostendit. 
Kon  quod  iiie  lalibus  indiguit,  sed  quia  nobis  hoc 
Htile  lUisse  prospexit.  Toiuni  diiit,  totiim  monuii, 
ne  velimiis  errare.  Ad  postremum  et  ipaam  naiuram 
bumaniiatis,  ne  fragiiis  periret,  assumpsii,  Sed  coii- 
aiderenius,  si  qui  tam  ingentia  dona  f  uscipmus,  pec- 
cure  tauts  gratiae  dcbeamus. 

PSALMUS  CXLY. 
Atleluia, 


dicliur,  quoniam  null»  curaruin  pressur.i  coutiritur. 
Ideo  eniin  iaudabo  dixil ,  ui  fuiurum  tcmpus  osfen- 
derei,  quanio  angeli^  jusisq^ie  hominibus  sors  \>ly 
comniunis  est.  De  ista  vero  praesenti  viia  psaUam  di- 
citur,  quod  ad  bonas  operas  (  sicut  saepe  diximus  ) 
manifestum  est  portinere.  Sic  ergo  ac(  ipiendum  est , 
ut  illic  perpetue,  hic  psalialur  assidue.  N:»m  et  ipsnm 
quandiu  ero  istud  sxciilum  sigfiillcal ,  quia  futurum 
erat,  quando  liic  esse  non  poierat. 

Yers.  3.  Noliie  confidere  in  prmcipibus .  neriue  in 
filiii  /iominum  in  quibus  ron  eu  salut.  Coele^tis  me- 


Ecce  iterum  auiibus  nostris  insonat  codlcstis  aucto-  B  dicus  burnana  pectora  priiis  inundat  posiiteris  curis. 


rltaSy  pulsatque  AUeiuia  januas  cordis,  ne  vaciiis 
ntque  inanibus  cogiialioiiibus  occupemur  :  quoniam 
otiosum  tempus  babere  noii  decet  niilitem  Cliristi. 
Habei  enim  et  lingua  fiuctus  suos;  uberrima  srqui- 
dem  messis  inde  colligitur,  si  in  laudes  Domini  pura 
mfiilc  moveatur.  Spirituale  ineuibrum  est,  cuin  fa- 
inulatur  auc;oti;  ipsam  quoque  auiinam  coinniendat, 
dum  verltatem  loquitur,  Quapropier  compleamus  ae- 
rism  dulcissimis  sonis;  nam  niusica  ista  salinaris  non 
soluia  mortaliiiin  pcrinulcet  audituin ,  sed  etiam  in- 
lellectum  deiectat  angelicum. 

Divisio  psaimi, 
Cupiens  propbeta  laudes  Domini  ex  toto  corde 
cjintari  [ed, ,  cautare] ,  primo  ingressu  dicit  in  lioini- 


Ut  SHlutaria  reniedia  compeienter  infiindat.  Dicit 
enim,  nec  in  da^monibus,  n*-c  in  lioininibiis  esse 
pra»suinendum,  qiti  saluiem  d.ire  non  possutit, 
quam  jure  pr«>prio  minime  possidt^re  nosciintur.  Prin- 
tipes  hic,  spiiituJes  ncquitias  dfbeniiis  advfrtere, 
de  quibus  dicit  Apostolus  :  Qnia  non  esl  nobis  coilu' 
ctatio  adversus  carnem  el  sanguiuem,  sed  adversus  prifi- 
cipes  et  pote^tates  tenebrarum  harum  (  Ei)hes,  vi,  12  ). 
Fi7/os  homiium  significat  sine  dubiiaiioui;  nionales , 
qui  s:iluiem  dare  non  possuni,  quia  dcbita  inorte  siic- 
cuiiibuni.  Solus  est  enini  Filius  houiinis,  id  est  san- 
ctae  Virgiiiis,  qui  tribuat  salutein,  quoniam  iiisum 
con^tat  huniani  geiieris  existere  Siilvatoreui. 

Vers.  4.  Exiet  sptritu$  ejus  el  revertetur  in  lerram 


mhvLS  Diinime  confidenduin ,  ne  aliquid  ab  eo  pete-  G  suam  :  in  iiia  die  peribunt  omnes  cogitationes  eorum. 


retnr  tepide,  ai  et  alius  credeietur  posse  pratstare. 
St%undo  prouuntiat  toiam  Fpein  in  oiitnipoieiiie  Do- 
miiio  reponeudam;  et  cum  sit  isie  Dominus,  ex  fa- 
ctis  suis  pulcberrimedefiniiur;  ut  geiiiilit.ia  lain  fre- 
quenti  raiione  convicta,  errores  suos  (idcli  dcvoiione 
derdiiiquat. 

Exposiiio  psaimi, 
Vers.  i.  Lauda,  anioKa  mea,  Dominum,  Ne  terrc- 
Qis  desideriis  volunias  ot  osa  vacaret,  et  lu  fatuis 
(  ut  a.^solet )  curis  mentis  occuparetur  iittenlio,  dat 
sibi  propbeta  salubre  consiliuin,  uiide  gciicralilati 
[infs.  .4.,  0.,  F.,  gentilitati]  uoverat  coiisuleudum,  ul 
aDiina  Jaudaret  Domiiiuin ,  non  soniis  coiicrepaiitium 
labiorum.  Sspe  enim  sic  metlitata  proferisnus  ut  pe- 


491  Caiisam  reddit  cur  dixcrii  iu  hoiiiiiiihus  i  on 
tsse  piaesumenduiii.  Ilic  ^piriiuui ,  auimain  debrmus 
accipere,  sicut  ait  in  Evangelio ;  Pater^  in  manu^  tua$ 
commendo  spiritum  m  um  (  Luc,  i\iii ,  40 ).  Egrcssa 
itaque  aiiiiua  de  claustro  corpoiis  ^ui,  in  leraiii  re- 
meat  caro  defluens,  iinde  suuipsit  iuitiuiii.  Ideo  enim 
addidit,  siiam,  ui  signilicarft  inde  fiii8St*  prorrcaiam, 
siciit  Ifgilur  in  Geiiesi  :  Fecii  Deus  homiuem  dj  iimo 
terra;  ( Gen,  ii ,  1 ).  Mortis  igiiur  teuipi.rc  piTeuni 
humauje  cogitatioues,  quae  sc  in  diversos  ainbitus 
seuiper  cxtenduiii  :  modo  possessiunibus  siudeiites , 
iDodo  divitias  congregantes ,  niodo  honores  inagno- 
pere  perquirendo.  Sed  h.t  c  omnia  dispereunt,qiiaiido 
eaniin  reruui  vota  frus  raniur ;  bicut  divitem  in  Cvan- 


r^rina  cogitatione  traosl  ti ,  non  itos  sentiaii.us  di-  D  gdio  legimus  incrcjiaium  :  Stuite,  tiac  nocte  auferetur 


lisse  quae  loquiiuur.  Esi  euiui  virtiis  ai.iuix  spirituali 
Yigore  flamiiiaia,  per  diversa  discurrens,  qux*  cai^sas 
coelestium  sive  terrestrium  creaiuraruui  iiidagabili 
ratione  |>erqiiirit,  modu  se  8U|>eris,  modo  inleris 
Rilscens.  Sed  ista  qucmadiuodum  se  habeant,  prout 
Dowinus  douare  diguatus  e^t,  in  hbro  Aninia!,  qui 
10  Variarum  opere  lertius  decinius  continelur,  a  no- 
bis  latias  videntur  cxposit.n.  Uiiapiopter  aniinam 
SttaiD  Psaimista  bortatur  laudare  Doniinum  ,  ut  ex- 
plosis  cogitationibus  supervacuib,  io  ipso  tautuin  ne* 
goiio  totis  viribus  occupetur. 

Yers.  %  Jxiudabo  Dominum  in  vita  mea ,  psaliam 
Peo  meo  quandik  ero  [ross.  A.,  1),  F.,  (uero].  Ini' 


a  le  anima  tua  :  qucs  autem  pra^parasti  cujus  eruui 
{Luc.  XII,  20  )? 

Vers,  5.  Beutus  cujus  Deus  Jacob  adjutor  ejus^ 
$pes  eJH$  in  Domino  Deo  i,  sius,  b^plosis  iioxiih  cogi- 
tatiOfibus,  quibiis  huuianuin  genus  tauquain  gravis* 
SJUiS  inorbis  iiificitur,  prophcia  ad  secunduni  veiiil 
iiigiessum,  iu  quo  tanquain  salntaie  poculuni  hunianis 
nieniibus  poirigii  eliibenduin.  Kon  en  in  lantum  pro- 
ti  buit  iiiuiiles  piaeauinptioiies,  sed  etiam  quae  fueranl 
appetenda  prauinonuit.  Diciteniui  de  ipsa  co^itatione 
fieri  iMsatum ,  qui  sperat  in  Dominuro.  Jaeok  vero 
palriarcbam  ideo  saepe  dizimus  poni ,  quooiaro  posl 


i05l  M.  AURtlLII  CASSIODORI  10S2 

Id  csl  fir  vlilcns  Dcum.  Quud  voca1>uluiu  ad  omncs  A  prophela  :  Ecce  introduco  famcm  tupcr  ieirnm  ;  ntm 


eleclos  compclenler  apialur.  Adjulor  eniin  ideo  posi- 
ijm  esi,  ul  nos  ad  bonos  nisus  nominis  ipsius  intel- 
ligentia  conciiaret.  Illis  enim  ad^ulor  est,  qui  ipso 
douanle  virtutum  gradus  ascendcre  bonis  inteniionibus 
cnituntur.  Sequitur»  spes  cjtn  in  Domino  Deo  ipsiuif 
Ad  superiorero  senten<iam  pertintt  isia  prosecutio  : 
qiii;i  D^alus  cst  cujus  spes  esse  cognoscitur  in  Domino 
Deo  suo.  Diceiido  enim,  spes^  palicntiam  prae^cniium 
significat,  et  desideria  fuluronim.  Nam  quodl:bi't 
ifttud  in  boc  mundo  Chrislianus  paliatur,  aeternx  bca- 
litudinis  cogiiatione  reficitur.  Scd  quoniam  csse  po- 
lcrai  ei  cuitoribus  dxuionuni  spes  in  deo  suo,  siiiguo 
lis  variisque  coinmaiibus  per  unnm  speciem  dermi* 
iiunis  urque  ad  fincm  ps:ilmi  Donkinuin  Christuni 
designat ,  in  quo  debcat  s|>es  csse  fidelium. 

Vers.  G.  Qui  fecit  coelum  et  terram ,  mure  cl  omnia 
quoi  in  eis  $unt.  Qui  cusiodit  veritatem  in  sceculum, 
(ncil  judifium  injuriam  patien.ibus  ^  dat  escam  esurien' 
libus.  Dominus  crigii  elisos,  Dixiinus  iii  psalino  cen- 
tesiino  quadrage:>iiiio  qiiarlo  posita  osc  loca  ex  qui- 
bus  laus  dOiuiniCa  fonnaretur,  nnnc  ead.  m  c  rome- 
moraiida  locis  aptissimis  xstiinanius.  Ait  enim  :  Qui 
fccit  coelum  et  lcrram^  mare  et  omnia  qux  in  eis  sunt; 
qiiod  ab  opcribus  ejus  laudcm  prodiisse  non  dubium 
cst.  Quid  cnim  gloriosius,  quidve  polest  csse  magni- 
ticeiilius,  quam  coelum  et  terram  fecisse,  et  omnia  qucc 
in  eis  sunf  ?  illud  prxterca  quod  dicit ,  facit  judicium 
injuriam  paiieniibus ,  dat  escam  esurientibus ,  ad  jusli- 
tam  ejus  manifestum  cst  pcrtincre,  quando  xqiiita 


famcm  pmis,  nequc  sitim  aqua^ ,  $ed  famtm  auditnJi 
verbum  Dei  (Amos  viii,  it  )•  Subjeiit.  Ihnoinus  eti- 
git  r/fios.  Nec  boc  quoque  duiaiim  est,  q^Jia  fli^os 
erigat :  uam  cum  diabolus  eiidat,  Dominiis  sublev2i. 
lo  ipso  ergo  ponenda  est  spes,  qui  oon  elidere ,  scd 
erigerc  consuevit. 

Vers.  7.  Dominus  solvit  eompeditos,  Dominui  i/itr- 
minat  ccecos,  Dominus  ditigit  justot,  Dominus  cusledit 
adirnam,  In  bcc  el  sequenti  vcrso  ilSe  locU't  aptandos 
est :  Memoriam  abundantite  suavitatit  eju$.  Qnid  enun 
suavius  quatn  ut  misencordix  ejus  facta  memoTCn* 
tiir,  ikt  dicat  :  Dominut  tolvit  compeditot ,  Dominut 
illummat  i^acoSf  Domiuus  dili^t  juttot^  Dominut  m- 
siodit  advenam;  pupHlum  et  viduam  tuseipiet ,  et  ;Mni 
B  peccdtorum  exterminabit  ?  Solvii  utiqoe  conipeclii*js 
Domiaos  Christus,  sicul  in  ETangclio  dictnni  est : 
xiorme  oportebat  hanc  fHiam  Abraha ,  quam  aLligavt^ 
rat  Satanat  decem  tt  octo  annit  tolw  ab  infirmtate  sws 
{Luc.  xiii,  16)?  Sed  hoc  noo  solur;  de  TexatiQae 
imrouiidi  spiritus  potest  ioteliigi ,  sed  etiam  de  oio- 
nibus  vitiis,  quibus  mens  nostra  quasi  quibusd^im  fo 
nibus  illigaiur.  Nam  sicut  ligat  diabolut;  qoi  peLCtta 
connectil,  ita  solvit  Christus  qui  delicta  diiniitiu  Se- 
quiiur,  Dominnt  illuminat  ccecot.  Omucs  viliosi  (isci 
siint,  quia  peccatorum  obscuritatilms  implicantur. 
Sed  istos  ille  solus  illominal  qui  in  Evangelio  luto 
f.tcto  perun.\il  oculos  {Joan.  ix,  6),  et  conteneI»ii- 
tuin  hominem  ad  gaudium  perfectas  sanitatis  adduiiu 
De  quo  ctiain  dictiim  est  :  Qui  Uluminat  ofii.:^M  Ao- 


icin  suam  bominibus  [mss.  G.  el  ed,,  oiiiiiibus],  proul  ^  minem  venienUm  in  hunc  mundum  (  Joan.  1,9).  Ad« 


\ult,  judicii  sui  dono  concedit.  Secunda  autcin  est 
ista  species  deGnitionis  uux  Grxce  diciiur  cmioema- 
tice,  Latinc  noiio  nuncupatur.  Non  eiiim  dicit  sub- 
stantialiter  quid  sil  Dcus,  i>ed  qu  d  agnt,  Vi.-I  qnid 
egeiit.  Actus  eniin  ejus  cx  parte  aliqua ,  qu.mtuni 
taiueo  ipse  cooctd.t ,  potest  notitia  nustra  compre- 
bendere,  substanliam  vero  ipsius  non  praevalet  inda- 
gare.  Dicit  enim  primum  :  Qui  fecit  ccslum  et  terram. 
Ipso  CM  in  quo  spem  siiam  debeant  ponerc  Christiani. 
Sed  licet  coeli  et  lerra:  appellaiione  cuncta  concluse- 
rit,  addidit  tunen,  Ei  omnia  qux  in  eit  tunt :  ne 
qoem  aliiiro  puiares  vcl  niinuiissiinarum  reriim  exi- 
stcre  Creatorein.  Seqtiittir,  qui  cuitodit  veritatem  iV 
swculum.  Ipse  est  sciiicct  Doniinus  Chri^tus  qul  dixit : 


dtdit  quoque,  Dominut  diligit  juttct.  Cujus  est  eoim 
justos  diligcre,  nisi  qui  cos  prxvalet  in  aeteraam  bea- 
tiiudinem  collocare?  Nam  sicut  diabolos  alTectat  an- 
pios,  iia  Dominui  diligit  juttot,  Subjecit  etiam,  Dem^ 
nut  cuttodit  advenam ,  id  est  qoi  de  Babylooia  civi- 
late  diaboli  ad  Jerusalem  civiiatero  Doi&iiii  Saivatoris 
ad\enerit.  Ilunc  custodit^  si  tamen  in  elecioruni 
492  babitatione  pernianserit ,  sicut  io  alio  psaloio 
dicitur  :  Incola  ego  tum  apud  te  m  terra,  et  peregri- 
nus  ticut  omnet  patret  mei  ( PtaL  xxxriii,  15). 

Vers.  8.  Pupiiium  et  viduam  tutcipiet,  et  viam  pec' 
catorum  exterminabit,  Pupillus  et  vidua  sunt,  qni 
Dominuin  pura  mente  respiciunt,  bumanis  solaiiis 
destituti ;  hos  recipil  Christus  suo  rouoiminc  yiodi' 


Ego  tum  lia ,  veritas ,  et  vita  ( Joan.  xiv,  6 ).  Nrcesse      candos.  Scd  cum  istos  pro  sua  pielate  receperit,  dia« 


est  enim  ut  ille  loquatur  veriiaiem  in  saecul»,  qui 
coblestis  veritas  approbaiur.  Do  hominibus  auiein  qui 
hub  pecralo  suiit ,  diciuin  cst  :  Omnis  homo  mendax 
{  Psa',  cxv,  11).  Adjccit,  facit  judicium  injuriam 
patientibus.  Christus  est  verus  judex  et  gnbernator 
adieruus,  qui  afflictos  propter  nomcn  suum  vindicat , 
et  miseretur  innoiiis.  Ipsi  qiiippe  sunt  qui  iujuriam, 
id  est  injustitiam  paliuntur,  quando  veritatem  prx- 
dicanles,  paMiis  vebementibus  affliguntur.  Intulit, 
Dut  escam  esurientlbus,  Ipsc  eniin  dat  csiam  esurien- 
tibas,  qui  Crealor  est  mundi.  Sed  oportct  nos  escas 
spiriiiialcs  expetcre,  ne  sicut  Jud:ci  saturitatem  so- 
lum  veotris_  delecieinur  accipcrc.  Dicit  coim  Amos 


bolum,  qui  est  vta  peccatorum^  extenninabit  ^  id  esta 
termino  regni  sui  reddet  alieuum,  quod  unicuiqud 
impiorum  in  illa  saucta  judicatione  venturum  cst.  Sie 
istis  decem  sententiis  prxconialibus,  in  quo  Domino 
debeat  spes  esse  (idelium ,  abundaiiter  ostensum  est. 
Et  nc  forsitan  putes  essc  contrarlum ,  quod  in  supe- 
riori  psalmo  diximus  novem  loca  dominicie  taodis 
disposita  :  nunc  auiem  io  praecooiis  ejus  denaritiiD 
calculuin  memoravimus  essc  decursum.  Scias  aliuJ 
essc  arguinentorum  sedes ,  aliud  deGoitionum  regih 
las;  ibi  eiiiin  singula  qu%que  gcnerali  distinclione 
sunt  posita ,  bic  autcni  sub  una  specie  defiiiitlonis 
variis  senteutiis  quid  sil  Dominus  intimalur;  et,  si* 


•• 


rC3 


KXrO^ITfO  IV  rSMTKRIl^M.  PSAL.  CXLVI. 


10:4 


fll  fieri  >olet,  do  iino  loco  ftrjruiiHMilonim  dtjx'  (leii-  A  bui ,  uL  quod  lahoriose  perni^imus,  spc  proposili  mu 


iiitiones  pluresTC  eollerta^  sntit. 

Vrrs.  9.  Regnnbit  Dom'n\usin  (CttTunm,  Deustuus, 
Sion^  in  srcculum  scBcntL  floc  e\  ningnineentia  Do* 
inini  probatur  intcfligi.  Quid  en'm  magninccnlius 
quam  regnarc  Dominum  Sion  in  sa*culum  sancu'i , 
cu:us  regni  non  er.t  finis?  Hegnabit  futurum  tempns 
videtur  ostendere,  qnando  jam  iii  ipso  corda  nostra 
Iirniissirfi9  stabiliialc  consistiin).  Modo  enim  in  niem- 
bris  suis  plenissime  regnarc  non  dicitur  Christus, 
qiiia  rorda  eorum  inlefdum  inanibiis  cogitilionibus 
occupanTur.  Sed  cum  boc  mortale  corpns  inJu<!rit 
immortalitatem ,  et  noxias  islas  rogit:«tiones  cum 
mnndi  isiiiis  amissione  reliqiierit,  tiinc  perfecte  iii 
sanciis  regnatofus  esl  Cdristus ,  quando  ( sicut  scri- 


ncris  con<=olcmur.  fn  laudnlionibus  voro  Domini 
actus  tpsc  habel  prxminm  suuni.  qiiando  ipsa  erlt 
reiribiilio  qu*  nunc  csl  excrciialio.  Nam  cnm  b  'niim 
slt  Dominum  pr.i'dicnre,  inde  unusquisquc  noscitur 
promissa  dona  reCTpere.  Recipit  plane,  qiiando  in 
illa  angolica  socictate  singulare  Fit  mvnus  sanctoruin 
perpciuum  Domini  subiire  prscconiuih.  Laudemus 
ergo  dcvotionc  qua  possumus,  et  hlc  illa  beaia  dona 
mcdilemur.  Quid  enimfelicius  quam  modo'exercere, 
qnod  te  speras  in  futura  beatitudine  posse  peragere? 
Psalmus  autem  est,  ut  a  majoribustraditur,  organum 
musicum,  sicut  cithara,  pandurium,  aliaque  qnacTO- 
cihus  nosiris  dulcissima  modulatione  respondent ; 
qiiod  sxpo  diximus  ad  actus  no^tros  probatissimos 


ptum  esi )  ^rif  Deus  omnia  in  omnibus  (  /  Cor.  xv,  f^  pertinere.  Quapropter  laudationcin  Domini  et  psal- 


^8  ).  Cujus  autem  sit  iste  Dominus  evidenter  exponi- 
tur:  Deustuus,  Sion.  Sion  Ecclesiam  catholicam  signi- 
ficare  s^pe  jam  dictum  esi ,  propter  speculaiioncm 
quam  exhibet  populo  Cbristiano.  Ipse  enim  et  cum 
ea,  et  in  eadein  regnabit,  qui  est  bencdictus  in  so.*- 
cula  «xculoruui. 

Conclusio  psa!mi. 

CoRtempIattonis  heneficio  propheta  circa  fii:cm 
qua^i  8.TCuli  consiilutus,  ubi  jam  muiidi  CDgiiosciiur 
p4»Uus  damtianda  perversitas,  iiniversitatein  docuit 
Doinini  laudibus  occupari :  ne  cadUca  desideria  quae- 
ren't,  quae  proxime  fliiienda  consiarel.  Sed  cum  il- 
lud  tcmpus  ventururo  dicitur  nobis,  istud  nostrum 


teriuni  in  unam  praecipit  venire  concordiam,  ut  sic- 
ut  lingua  Divinitiitis  prsRConia  dicimus,  ita  eam 
Itonorum  actuum  operatione  laudenius.  Sequitur, 
Deo  nostro  jucunda  sit  laudatio,  Divinitati  quippe  est 
jncunda  laudatio,  quando  actus  nostri  a  sanctorum 
verborum  qualitate  non  discrepant.  Nam  quale  est 
lit  psalmQ<;  castitatem  dicat,  cl  cantor  ab  obscenitate 
sc  non  suhirahat?  Si  humilitatem  pracdicet,  et  narra- 
tor  ejus  supcrbix  flatibus  intumescat?  Qnapropter 
non  potest  a  Domino  benc  percipi,  qood  contraria 
inier  se  noscitur  adversitate  luctari.  Tunc  est  enrm 
Doroino  jucunda  laudatio,  quando  in  unam  soeieta- 
tem  Tox  et  vlta  convenerint. 


...  ...        ,  i'  ^  '^  ti      «  Vcrs.  i.  jEdificans  Jerusalem  Dominus,  et  diBper" 

sine  dubio  nunttaiur.  fn  mundi  cnim  hnesumus,^    ...  .^      . 

.  ,  •  .       11  , .    ^  stoneslsrael  connregans,  Per  uunc   et  duos  versns 

qnando  eum  non  longo  intervallo  suscepla  morie      ,^^    ,.         .  •'    ^  .    .....       . 

Lr.-:....»    T..„..«..  .  «...sc  ....;^:.....  ...A^^       493  al»os  qui  sequuntur  ex   mirabilibus  factisque 


deSerimus.  Transeant  a  nobis  cupiditates  caduc» , 
iiieccbrx  sacculares  absccdant,  illud  poiios  deside- 
renius  qiioJ  xtcrnum  esse  cognoscimus. 

PSALMUS  CXLVI. 

AUetuia. 

Vcrba  tituli  sui  subsequens  textus  exponlt,  ut  pe- 
rcgrna  loeuiione  non  egeal,  quem  declaratio  proprii 
sermonis  expldnat;  legeeoim  inilium  psalmi,  eiex- 
posuisti  titulum.  A//Wtf ta  siquidero  significal  Laudate 
Donuttum ;  quod  sibi  utriimque  sic  consona  voce 
respondet,  ut  litulum  inilium  pulcs  esse  psalmi ;  ini- 
lium  vero  p^almi  titulum  rationabiliter  arbitreris. 
Quapropler  confidenler  a>quc  hilares  ingrediamur 


gloriosis  Dominus  jnre  laudatur.  Nam  cum  dicit : 
JEdificans  Jerusatem  Dominus^  et  dispersiones  Israei 
eongregans,  Qui  sanat  contrftos  corde^  etattigat  contri" 
tiones  eorum.  Qui  numerat  multitudinem  steltarmu,  et 
omnes  nomine  suo  vocat,  de  factis  utique  suis  mira- 
bilis  approlatiir.  Ostenditur  autem  in  primo  versu 
discrepantia  Dominum  non  amarc,  quando  eum  con- 
st:tt  dispersa  colligere.  Nam  quemadmodum  in  nobis 
paliatur  alioscsse  actus,  aliam  cantilenam,  qui  to- 
lius  mundi  pnpulos  insanctamcoUigit  unilalem?  Sic 
cnim  de  vivis  lapidibiis  xdificat  Dominiis  civitatem 
Jcrusalem,  quando  dispersioneslsrael  congregat,  qiiac 
in  toto  mundo  habitare  noscuntur,  sicut  in  £v;tn- 


bnnc  psalmum,  cujusnotitiam  salutarem  in  ipsisqiio-  D  gelio  dicturo  est :  Et  mittet  angetos  suos  cum  tuba  et 


que  foribus  absolutc  cognoscimus. 

Divisio  psalnU* 

Prifno  modo  hortatur  propheta  populum  devotum 
laodare  Doroiniim,  qui  Iiumiles  erigit,  et  siiperbo- 
nim  colla  concidit.  Secundo  alacriier  Doniino  dicit 
esse  pMliendum,  qiii  supplicantibus  bcneiicia  profu- 
tura  coiicedit,  quoniaih  qui  de  suis  viribus  praesu- 
Diiraty  ei  piacere  nen  possiint. 

Expositio  psalmi. 

Vers.  i.  Laudate  Dommum,  quoniam  bonus  esl 
pmlmMS ;  Deo  no$tro  jucunda  sit  taudaiio.  Omnis 
opera  horoana  niercedem  sibi  postiilat  debere  retri- 

PiTROL.   LXX. 


voce  magna,  et  congregabit  \t6,,  congregabunt]  ete- 
ctosaquatuor  angutis  terrce  {Matih.  xxiv,  31). 

Vers.  5.  Qui  sanat  contritos  corde,  qui  altlfgat  con^ 
tritiones  eorum.  Mirabile  genus  curationis  edicitur, 
ut  si  restaiirari  volumus,  nosmetiptos  vivacissime 
conteramus.  Sed  ista  contritio  ad  redintegrationem 
pertinet,  ad  soliditatem  deducit ;  ei  quod  supra 
oronc  bomim  est,  illum  mcdicum  inlroducil^  Jiiii 
.Tleniaro  iribuit  sospititem.  Sequitnr,  qui  alli§tit 
contritiones  eorum.  Metapbora  ab  artificlhiis  medendi, 
qul  ossa  fracta  atque  contriu  quando  solidareeiipkiai, 
linleorum  illigatione  constringunt,  ut  in  solidiuteni 
pristinam  ad  locuro  suoro  redeontia  roerobra  cot- 


105">  M.  AUUELli  CASSIODUUI  UZ3 

lescant.    Sic  coelestis  niedicus  poenilenlium  corda  A  duni  potcsl  iiabcrc  nunierum,  qu.b  auclor  calculi  esse 


gravi  afflictione  contriia,  quasi  quadarn  fascia  piela« 
lis  suas  superducta  constriugit  atque  consolidai,  et 
ad  Drmissiiuain  spera  sanitaiis  adducit ,  sicut  et  in 
quinquagesiino  psalino  dictum  est  :  Cor  conlrUum  H 
humUiatum  Deu$  non  spemU  (Psal.  l,  19).  Nam  et 
ille  publicanus  qui  pectus  suum  assidua  percussione 
lundebat  (Luc.  xvni,  13),  ipsam  in  se  contritione.n 
probaius  est  effecisse,  quaiu  reo  pectori  non  desine- 
Ijat  ingcr^re. 

Yers.  4.  Qui  numerat  muliitudinem  stetlarum,  et 
omnes  nomine  suo  voeat.  Sed  quainvis  et  isiud  ad 
iiiteram  Domini  poientiam  videaiur  ostendere,  ut 
nobis  innumerabiles  stellas  Divinitati  dicai  esse  nu- 
merabiles,  earumque  nomiua  propriis  vocabulis  nun- 


cognosciiur  ?  Nani  si  nuuierari  posset,  jara  videretur 
esse  sub  nuraero.  Quod  si  nec  ipse  numerus  totut 
a  nobis  potest  sciri,  quomodo,  qua  ratione  prxvalet 
divina  sapientia  comprehendi  ?  Creaturis  enim  suls 
incomparabililer  potior  est  Creator,  et  ideo  veraciter 
diclum  est :  Sapientias  ejut  non  est  numerus.  Nam  de 
bis  qux  creavit,  Sapiens  dicit  :  Omnia  in  fnensura^ 
numero  et  pondere  Deum  fecisse  (Sap,  xi,  21). 

Vers.  6.  Suscipiens  mansuetos  Dominns^  humilians 
autem  peccatores  usque  ad  terram,  Mansueti  sunt  quos 
superius  dixit  tribulatione  contrilos  et  afflictionii 
coasuetudine  patientes.  Et  intuere  quam  pulcherri- 
ma  sit  facta  diversitas.  Mansueti  suscipiuutur  in  cce* 
luro,  superbi  dejiciuntur  in  terram ,  at  per  mutaiio- 


cupari ,  quoniam  illi  omnia  comprehensibilia  suni,  B  neni  vicariam  unde  humilis  levatus  esi,  ibi  superbus 


cui  arena  maris,  et  gutiae  pluviarum,  et  capilli  bo- 
minum  dinumerati  esse  noscuntur  :  nam  cum  dicii, 
nomine  »«o,  astrologos  arguit,  qui  eas  vocanl  nomi- 
nibus  alienis,  ut  Veneris,  Mercurii,  Jovis,  Martis, 
Saturni,  et  his  similia  ;  illud  lamen  aptiusest,  ut 
ea  magis  intelligere  debeamus.  Superius  cnim  dixe- 
rat  :  Contritos  corde  esse  salvaudos,  quos  jaai  post 
indulgentiae  medicinam  stellas  debemus  accipere. 
Lucent  entm  velut  astra  in  uocte  hujus  sxcuii,  qui 
meruerunt  in  sanctorum  numcro  cougregari.  Sed 
quaiuvls  muUos  hic  continere  videalur  licclesia,  iili 
tamen  a  Domino  numeraiitur,  qui  regni  ejus  partici- 
patione  gaudebunt.  Nam  siellai,  sancios  viros  nos 
posse  intelligere  Genesis  locus  ille  testaiur,  qui  ait : 


corruat ,  et  unde  Satanas  ciaius  cecidit»  Gdeiis  bomo 
sublevatus  ascendat. 

Vt  rs.  7.  Incipite  Domino  in  confeuione;  psaliiie  Deo 
nostro  in  cithara,  Venit  ad  modum  secundum,  ubi  hor« 
laiurhxrenles,  iinpellit  dubios,  increpat  Degligentes. 
Incipite  enim  illis  dicilur  qui  adhuc  tacere  noscuntar. 
Domno  t/i  confessione,  subaudiendum  est,  cantate. 
Scd  ista  confessio  laudem  monet,  et  probitatis  actio- 
ncm  bortatur.  Cithara  enim  significat  virlutes  mora- 
les  consona  operatione  prxcinentes,  quae  tunc  ve- 
ram  citharam  reddunt,  quando  se  fcederata  socie* 
ta  e  conjungunt.  Nam  sicut  integra  lyra  dici  non 
paie.>t  cui  aliqua  cborda  sublrabiiur,  sic  ne  vir 
sanctus  perfectus  aestimatur,  cui  virtus  ulla  mi* 


MuUiplicabo semen  tuum  scut  slellas  cjsU  (Gen,  xxii,  C  nuitur. 


17).  Et  Salomou  dicit  :  Justi  aulem  fulgebunt  sicta 
steUtc  coeU  (Sap.  iii,  7).  Scitnus  aulcin  a  Domino 
Domina  vocari  posse  sanctorum,  quando  eos  in  coelo 
legimus  esse  conscriptos  ,  sicul  iu  Evangelio  dicit : 
NoUte  gloriariquia  dcemonia  subjecta  sunt  vobis ;  gau- 
dete  autem  et  exsuUate^  quia  nomina  vestra  scripta 
sunt  in  coeiis  (Luc.  x,  20). 

Vers.  5.  Magnus  Donunus  nostert  et  magna  virtus 
ejuf^  et  sapieniicB  ejus  non  est  numerus !  In  hoc  et 
sequenti  versu  a  magnitudine,  Domini  laus  decora 
caniatur.  Dicendo  enim,  Magnus  Dominus  et  magna 
virtus  ejuSf  et  sapientice  ejus  non  esl  numerus.  Susci' 
piens  mansuetos  Dominus,  humiUans  autem  peccatsres 
usque  ad  terram,  magnimdo  ejus  absolute  deciaratur. 


Yers.  8.  Qui  operit  co^lum  nubibus,  et  parat  terrm 
pluviam.   Qui  producit  in  montibus  fenum  et  herbam 
terviluti  hominum.  \n  hoc  et   scqueuti  versu  denuo 
Duniini  opera  nieiuorantur.   Dicit  enim  :  Qui  operU 
exlum  nubibtu,  et  parat  terra:  pluviam.  Qui  producit 
in  montibus  fenum  el  herbam  servituti  hominum.  Qui 
dat  jumentis  escam  ipsorum^  et  puUis  corvorum  inio' 
cantibus  eum.  Quid  cnim  potentius  quam  Creaioreai 
crcaiuris  suis  coinpetenti  modulo  subvenire  ?  Fre- 
queiiter  494  aui^n^  Scripiuri  divina  banc  spedem 
dcfinitionis  amplectilur,  ut  per  id  quod  Dominoi 
operatur,  virtus  ejus  potestasque  monstrctnr.  Quod 
nunc  per  istum  et  aliuin  versum  consequeuter  efli- 
ciiur.  Nam  cum  soperius  posuisset :  Incipite  Dom-no 


Nam  cum  superius  propheta  per  diversas  paries  lau-  D  tn  confessione,  nunc  cui  Domino  sit  cohfitendum  eTi* 


dis  cxcurreret,  admiratione  completus  exclamat : 
Magnus  Dominus  noster !  utique  cujus  nec  facta  nu- 
inerari,  nec  laus  prxvalet  apprehendi  :  congregans 
\lispersi(fnes  Israel,  sanans  coutrilos  corde,  nume- 
rans  multiludiiiem  beatorum,  ei  omnes  nomiiie  suo 
vocani.  Quis  enim  possit  couiprehendcre  quania  sit 
de  cunciis  collecta  laudatio,  cum  sil  in  uuaquaque 
re  niirabilis  magnitudo  ?  Dicendo  enim,  noster,  cul- 
luras  dementissimae  paganitatis  exciudii.  Virtus  au- 
tem  magna,  quia  singularis,  quia  omiiipotens,  quia 
rerum  ouiniuin  gubernalor  et  condiior  Ost.  Sequitur, 
ei  sapientice  ejus  non  est  numerus.  liic  iiumerum  pro 
ftiie debemus  accpere,  quia  omnia  calculus quae sunt 
/HUD?rat  et  delinit.  Sapieniia  vero  Dei  qucmadmo- 


denter  ostendit.  Sed  quamvis  ista  etad  iitteram  beoe 
videantur  inleiligi»  melius  lameu  si  ailq^orice  dicta 
sentimus.  Coelum  hie  sanctam  prophet'am  congroen- 
ter  advertimus ;  banc  divina  provisione  similis  nubi* 
bus  tegit  obscuritas,  ut  sensus  nostros  incitet  ad 
quxrendum,  dum  graiiiis  accipitur,  ad  quod  fatigato 
desiderio  pervenitur.  Sequitur  quid  nubes  istae  par- 
turiant,  scilicet  ut  copiam  videantur  praesiare  pla- 
viarum,  hoc  esl  divinx'  praedicationis  fonies  iirriguoS' 
Sed  cui  terrx  haec  pluvia  paratur,  utique  sitieiiii« 
ille  eiiim  verbum  Domini  efficaciler  suscipit,  qui  se 
ad  aiidiendum  superno  munere  desideranter  obtuie- 
rit.  Nec  vacai  quod  dixit,  parat^  qui.i  iiisi  ille  eam 
prxparaverii,  nullus  ad  ipsam  potest  suis  meritis 


1C37 


EXPOSITK)  liN  PSALTERIU.M.  PSAL.  CXLYH. 


40r.8 


fierveuirc.  Seqniliir,  Qui  producii  in  nnnllbut  fenum  A  Malli  cnim   liiuciit ;  scd  qiiia  de  pcrtnt  dc  in.se- 


ricoidia  cjus,  ininime  diliguntur  :  sicut  Judas,  «|us 
post  timorem  cuIp.T*  recognitae,  nnn  supplicandum, 
sed  despciandum  potius  aRSiiroavil*  II le  enim  timor 
Dco  probaiiir  acceptus,  qui  cum  amore  maiimo 
et  |Ja  pracsumptione  conjungilur*  Timeat  ergo  unug- 
qiiisque  ne  peccet,  amet  ut  snpplicel.  Nam  si  ro- 
gaiurus  non  esi,  boc  lacit  et  ille  qui  non  timel. 

Conclusio  psalmi, 

Et  hunc  quoque  psalmum  ad  finem  saeculi  pcrti- 
nere  non  dubiiim  csi,  quando  dispersiones  Israel 
in  unum  popiilum  congreguntur,  ui  fiai  unus  grex 
c(  pastor  unus  {Joan.  xi,  16).  0  bcatum  teropus, 
quando  lapides  itli  vivi  pretiosiores  omnibus  marga- 
ritis  in  coelestem  fabricam  et  aeternam  beatitudinem 
^  colligunturl  Tunc  unicuique  sanctorum  erit  dul(:is8i« 
mus  labor  suus,  quibus  pariel  luctus  consolailonem, 
pcrsecuiio  acternam  requiem,  paupertas  pia  dabit 
regna  coelestia,  et  qnidquid  hic  graviter  pertulerunt, 
ibi  se  lalia  susiinuisse  gaudebunl.  Dona^  Domine, 
b.c  paiicnliam  ma!orum,  ut  iUic  facias  oobis  gau- 
dium  es&e  perpetuum. 

PSALyUS  CXLYIL 

MeMa. 

Ad  coiisueium  quidem  AUeluia  revertiffiur,  sed 
lioc  nullatenus  repetere  fastidimus   :   gustus  qu* 
semper  appetitur,  aoditus  qui  non  babet  taedium, 
intcllectus  qui  sine  labore  percipiiur.  Cujus  verbi 
^      .  ,  -.--        .--,-^-^.-  .  ^  -^,-    ,.-.      j^jjjyg  honor  est,  ut  cum  sit  in  Hebraca  lingua  re- 

cam  invocaol  qui  regulas  Scnpiurarum  nulla  haere-  G       j-.  U    \  .    •• 

^.     ^.,       .....  ,        conditum,  nullo  tamen  constel  alio  serinone  trans« 

lica  pravilate  subvertuiit.  Hoc  nisi  ad  homiiies  refe- 

ras,  invoear$  Aomimiift,  quemadmodum  potesl  puUis 
convenire  corvorum  ? 

Vers.  10.  Non  in  viribus  eifmi  voluutaUm  habebity 


ei  hcrbam  servituti  hominum,  lloc  quoiue  spiritiiali- 
ler  accipieiiduui  est.  Montet  significanl  \iros  sanclos» 
in  qiiibus  Dominus  Tenum  herbamqoe  producit,  onde 
siuipliciores  in  Ecclesia  caiholica  tanquaro  simplicia 
jumciila  pascantur.  Fenum  pertinel  ad  praedicaliones 
robustas,  herba  ad  moniia  mulliora.  Fenum  siquidem 
fuit,  quando  dixit  Apostolus  :  Volo  omne$  hominet 
€9te  %icui  meifsu^n  (I  Cor.  vii,  7).  Herba  :  Qui  te 
non  conlinH,  nuba  (Ibidem,  9).  Et  i.crum,  Volo  ado- 
ietcentuta»  viduat  nubere  (l  Tim,  v,  14).  Et  rursiis, 
isQc  Kobis  polum  iediy  non  escam  (/  Cor.  iii,  2).  Is;a 
enim  niinora  prxcepta  lierbis  nterito  coniparawlur. 
Nam  quod  dicil,  tervituti  hominum,  signiUcal  usui 
huniano  depulata.  Undc  absolute  cognosciiur,  supe- 
riora  quae  dicta  siint,  ad  lioniines  esse  refcrenda. 

Vers.  9.  Qui  dat  jumentit  etcam  iptorum,  et  puUi$ 
corvorum  iHvocaniibut  eum,  Jiimenta  ecclesiasticos 
«igniflcaut  greges,  qui  competenli  rcfcclione  pascun- 
lur,  alii  lacte,  alii  cibo  solido,  prout  dispensatoii 
visuro  fuerit,  qui  solus  novit  quae  su.i  prorutura 
prxsiare.  Cord  sunt  irreligiosi  viri,  qui  pcccatorum 
iiigredine  inseparabiliter  vcsiiuutur,  ncc  aliquo 
fiplendore  conver^^ionis  elucescunt.  Pii//i  vero  corvo- 
rum  (ul  physiologi  voluni)  coele^li  rore  vescuntur, 
el  adhuc  paternas  escas,  id  est  cadavcrutn  fctores, 
beneficio  aetatis  ignoranl.  Quapropter  paganorum 
flliis  al>{ue  perversoruni  dat  escam,  quia  paiernaai 
vilam  innocentiae  munere  iion  sequuntur.  £t  vidc 
quid  addidit,  invocantibus  eum  :  quoniam  soli  ipsi 


nec  in  tabernacuiit  viri  beneplacitum  e$i  <t*  Postquam 
Barravil  illa  qiiac  fecil  Doiiiinus,  nunc  dicil  quae  ei 
possunl  omnimodis  displicere,  Equus  ad  superbiam 
plerumque  poniiur  indicandam  ;  nam  et  ipsum  ani- 
iiial  cervice  praesumens,  frenis  semper  incumbit,  el 
ad  cursus  rapidos  spumosa  concerlalione  festinai. 
llaic  superbiis  homo  atque  praetumidus  coroparatur, 
coi  Diviiiitas  iion  poiest  esse  placabilis,  quia  maiisiic- 
lot  eligii  el  devolos ,  sicut  el  alius  psalmus  dicil : 
Failax  equut  ad  $atutem  (P$al.  xxxii,  17).   £t  alibi : 


latum.  Hoc  Graecus,  hoc  Laiinus,  hoc  Chaldaeus« 
hoc  Syrus,  hoc  Pcisa,  lioc  Arabs»  hoc  lenel  naiio 
coniia  tcrrarum ;  ei  quidquid  esi  deditnm  Divinitati, 
dignitatem  hnjus  noniiQls  pia  devoiione  veneralur. 
Nulli  absonum,  nulli  videtur  absurdum ;  scd  omnea 
celebrant  gaudia  soa  hnjus  nominis  siiaviiaie  pro- 
lata.  Hoc  crgo  pura  mente  canlemus,  lotisque  in  eo 
virlbtts  occnpemur  ;  ut  sicul  corporeis  auribuf  dul- 
cissimui  sonus  redditur,  ita  ei  cordis  sinceriiate  pro- 
feratur. 

485  Di9i$io  p$aimi.     * 

Primo  capite  prophela  ad  i«  rasalem,  id  esi  so  • 
pernam  breviier  loquiiur  clvitalcm  ,  ul  seeum  jam 


Hi  tn  cmrtfricj,  et  hi  in  equi$;  not  autem  in  nomine  j)  reddita  in  civibus  suis»  Dominuni  debeal  jogi  exsul- 


Douum  Det  nottri  magnilicabimur  {Pml.  xix,  8).  7a- 
ktmacuia  virorum  iufidelium  lool  oonveniicula  de- 
iMDlium  pagauorum,  quae  se  \h  cQlturas  pessimas 
fferoper  exlendunt.  Kespice  vim  verboruin,  quia  vt- 
romin  dixii  tabernaeula,  non  divina,  id  esl  praesum- 
plionos  illicitas,quas  sibi  audaces  bominespropria  vo- 
lanuite  consiiiuunt.  Vir  enim  et  in  malo  ponitur, 
•icol  ctl  illud  :  Virum  sanguinum  ei  dolo$um  abomi' 
nMkitur  t>omiHU$  (Ptal,  v,  7). 

Vers.  11.  Beneplacitum  eti  Domino  tuper  timente$ 
ffimi,  et  tn  ett  ^Kt  $perant  tuper  misericordia  ejus» 
Soperiuf  dixii  qui  ei  potprant  displicerc,  nuac  di- 
eil  qiialeB  tlni  illi  qui  plarent.  Amat  ilaque  cos  Do- 
qui  com  rormidaiii,  sed  non  limore  degeiieri. 


latione  laudare.  Secundo  myslicis  •llnsionibus  hiiiiis 
enumerat,  qiiania  populo  suo  pius  miieralor  indul- 
•eriu 

Espo$itio  pttUmit 
Vers.  1.  Laiida,  Jent$aiem^  Dominum  ;  lauda 
Deum  fuiim,  Sion.  Psalmns  hic  •  primo  versu  usque 
•d  fioero  poientiam  Doroini  praedicand^m  commemn- 
ral ,  quod  psalmi  ipsius  relatione  cognoscis.  J«riiM- 
iem  (sicui  jam  sappe  dicium  est)  interpretatur  visio 
pacis,  quae  proprie  ad  illam  civiialem  pertinet  qnac 
vitiomm  el  scandalorum  consortia  non  habebil.  Sed 
isia  visio  pacis  eril  Domiui  contemplatio  Salvatoris, 
quam  nemo  alter  merebitnr,  nlsl  qni  ab  universn 
nenlis  perturbsiione  liber&lur.  Und^  tM^ 


im 


M.  AUREUI  CASSIODORI 


1040 


iluo  I  oiitina  ruiiir.v  illi  conveiiiuiit  civiiaii,   adopti  A  propltpla  vcnit  ud  sectinduiii  cnput,  in  quo  niu:!rr.i 


pr.Tinii  iimiius,  cl  vocabuUnn  subiiine  pasioris. 

Vers.  2.  Quoiihm  confortavU  saas  portarHm  tua- 
rum;  benedixit  filio$  tuos  in  te,  Palenter  caus.n  fiilu- 
rae  beaiitudiiiis  indicaiur.  Nam  cum  res  isla  mullo- 
rum  prophetaniin  ure  promissa  eit,  lucidissime  ta^ 
men  pracsenti  narratiorie  declarntur.  Cum  enim  seras 
lonfirmatas  dicit  esse  poriarum,  clansns  januas  bea- 
l£  cif  italis  ostendii.  Sera  eniin  a  sero  dicta  cst,  quo 
lempore  in  ostium  mitlitur,  ut  inirandi  licenlia 
denegeiur.  Quod  illo  lempore  accidel  quaodo  spon- 
8U8  intraverit,  sicui  in  Evangelio  de  virginibus  dicii : 
Et  qu(e  paralas  erant^  intraverunt  cum  eo  ad  nuptiaSt 
el  clauta  eit  janua  {Slattlt.  xxv,  10).  Clausa  scilicei 
non  ad  custodi»  poenam,  scd  in  beatitudinera  ^em- 


hic  nobis  conrereiida  prsedii  it ,  ut  veriias  lunc  fo- 
lurac  rei  per  bcncficia  pncsemin  jam  possit  agnosci. 
Eloquium  Domini  Yerbum  Patris  cst,  qiiod  ad  ter- 
ras  descendit,  qiiando  humilit&tein  pix  incarnalio- 
nis  assnmpsH.  Emittit,  pTophctisc  spiriiu  pracsens 
tempus  osteudil,  quamyis  hoc  dc  fuiuro  dicere  vide- 
rctur.  Sed  cum  dicjl,  emiilit^  non  minorcm  prodli, 
sed  concordiam  sanciSB  uuitalis  osteiidit.  niifQS  eiiim 
omnipotentis  Vcrbi  sic  cucurrit  tcrma  vei^citer,  ut 
sancts  Trinitati>  agnitio  celen  ima  niirabili  mundum 
velocilMte  compleverit,  idoloruro  c.  Uuras  veritatis 
ipsius  nianifestaiione  converiens. 

Vers.  5.  Qui  dat  nivem  ticut  lanam^  nebulam  sicut 
cinercm  spargit. 


piternim  :  quia  nec  inde  quisquam  uherius  i^ancius  g      Vers.  0.  Bliititcrystallum  suum  mut  frustapanis: 


exibit,  nec  aliquis  postea  novus  inirabit.  0  bealiiudo 
secura  justorum,  qiiac  tall  lege  probatur  suscipi, 
ut  nunqoam  posBitamiiti !  Meriio,  quoniam  civiias 
iila  coniuibilem  Deum  intils  habet;  et  ideo  nemo 
iode  desiderai  egredi,  quia  praeter  i|  sum  simile  nil 
prjevalet  iniueii.  Seqiiiiur,  benedixit  filios  tuos  in  te, 
Magna  cst  quidem  benediciio  filiorum,  sed  multo 
graiior»  quando  inter  viscera  materna  prrestatur. 
Quale  est  enim  matri  semper  videre  florentes  filios 
suos?  Qua!e  filiis  geoitricis  graiiam  jugiter  coniueri? 
Ideo  enim  dietum  est»  in  fe,  quia  nunqoam  ab  illa 
Jerusalem  exire  poteitint,  qiii  xierno  munerc  conse* 
crantur. 

Vers.  3.  Qui  pettiat  fines  tuos  paeem,  et  adipe  fru' 


ante  [aclem  frigoris  ejus  quis  subsistit  [ms^.  A  ,  D., 
sustinebit]^  Postquam  advenium  Chrisii  Domini  pro- 
phetavit,  nunc  quid  ejus  beneficia  prxsieni  per  allu- 
hiones  iropicas  consequenter  cxponit.  Qu»  figora 
dicitur  parabole ,  quoniam  res  sibi  geoere  dissimili-s 
comparantur.  Hxc  igiiur  omnia,  nix,  nebula,  cry- 
siallom,  frigus,  mala  sont  hnius  saecoli,  q<i»  peeca- 
torum  gelu  mortalia  corda  Gonstringimtt  et  in  sto- 
pore  saxeo  faciont  permaoere,  nisi  Doroini  calore 
solvantur.  Sed  videamus  quemadmodum  singulis  re» 
bus  compeiens  medicina  praesietoir.  Dicit  enim  :  Qui 
dat  nivem  sicut  lanam,  Dat  facil  sigiiificat,  sicai  vol- 
go  dicimus  :  Dedii  nobis  indiciuro,  qnando  aliqoid 
monsiraiom  aiqoe  edocium  esse  declaramns.  Qiia- 


menti  satians  [inss.  A.,  B.,  F.,  satiat]  te,  Civilas  illa  Q  propier  facii  nivem  sicut  lanam,  ut  quod  anie  frigiK 


magna  initstlmabUis,  sub  quanta  laudis  brevitate  de- 
•cripia  est !  Naro  quid  illa  prxsUntius  dici  poicsl, 
cojus  flnes  pacis  nmnere  terminantur  ?  Undc  abso- 
lute  colligi  potest,  qula  aeiema  tranquillitate  per- 
froitor,  qood  iotus  habitare  roonsiratur.  Contra 
quidquid  praeter  fpsdnt  contigerit  esse,  gehenna  est ; 
et  sicui  beSita  leru^alem  pacem  possidet,  sic  inrellz 
Babylonia  ddlortim  pogoam  procul  dubio  sustinebit. 
Uoiu^  eiiim  partis  definitione,  atterius  causx  eviden- 
ler  prodidii  qualiiatem.  Hoc  schema  diciiur  empha- 
sis,  quas  significat  eiiam  id  quod  non  dicit.  Sed 
quemadmoifum  pat  i8ia  prOTeniat,  consequenter  ex- 
ponitur,  dum  fldeles  Cbristi  Domini  coniempiatione 
saginaniur.    Adipem  quippe  frumentl  dicit  ipsam 


ris  acerbiiaie  gelatum  est,  in  laneam  mollitiem  p^^F* 
ducator.  Quod  fit  utique,  quando  rrigidissima  pecca- 
tis  corda  mortalium  ad  ardorem  satisfaciionis  addu- 
xerii.  iVix  enim  est  bomo  cum  recedit  a  Domino; 
iana  com  ad  ejus  meruerit  venire  medicinam.  Nebuia 
idem  significat  omne  peccatom,  quod  semper  caligi- 
nosa  obscuritate  peragilor ;  sed  velut  cinis,  Doroint 
praestanie«  dispergitor,  dom  ejoscomolus  confessionis 
gr.itia  dissipaiur.  Crystailum  vero  esl  in  modom  vitri 
per  numerosas  hiemes  glacies  condorata,  et  in  dori- 
liam  saxi  liquens  admodum  perdncta  subsiantia.  Cni 
obsiinaii  peccaiores  meriio  comparanlur,  qui  algore 
perfidiae  constricii»  per  dies  singulos  congeieieufll. 
Hos  quoque  Dominus  velut  frusta  pams  emtfltc,  qoan- 


eoniuibJem  Deiuiem,  unde  sic  justorum  sensus  re-  D  ^^  ^8  conversos  sua  facil  prsdicare  niagiialia, 


Qcitur,  ut  omnem  satietatem  soperare  noseator.  Ipte 
est  verus  panti,  qui  de  eoslo  dtscendit  {Joan^  vi,  ii), 
Nam  si  nos  hic  corporis  sui  participatione  reficit, 
quemadmodum  ibi  satiabit,  quos  toto  lumine  suae 
dciutis  impleveKt  ?  Revera  secura  pax  et  invioiata 
Iranquilliias,  quando  indigeniia  nobiscuin  ulla  noii 
liiigai,  nec  altquem  lassitudo  defatigat,  non  frigus 
couirisiat,  non  esurics  gravai,  ei  caetera  qoae  hie 
nosir.x  imbecilliUii  bellum  semper  infligunt.  Ibi 
auiem  corporis  animsque  talis  esi  socieus,  iii  nulla 
inter  se  adversitute  discordeol,  sed  sibi  uiraquc  glo- 
riosa  volunuie  consentiant. 

Vcrs.  4.  Qui  emittil  eioqmum  suum  terrcd^  veieci'er 
eurrH  mm  ^utw  Deseripu  civiuie  fuiuri  sxcoli. 


unde  populus  esoriens  ecelesti  pane  ▼eseatiiK  Fntft» 
enim  partes  dicimos  corporis  alicoju^.  Signifieiot 
quippe  doctriiiae  diversa  dona,  quae  ex  peccatortlHis 
in  sanctis  suis  Dominus  saepius  monsirare  di/nin» 
esi.  Sequiiur,  ante  faciem  frigoris  ejut  quit  sub^stit^ 
Anie  prae&eniiam  frigoris  ejus  diciiur,  bon  quod  i>i> 
ipso  veniat,  sed  qttod  forie  fieri  permittat.  Quaie<  i 
illud  :  InduravH  Deus  ear  Pharaohis  {Exod.  x,  ^)« 
Etalibi  :  Ego  Dominus  faciens  6oRttm,  et  creaus^' 
lum  (Itai,  XLV,  7).  Quapropter  ante  ilted  frigos, 
quod  ipse  non  riroovet,  neino  valel  ssbsistere,  qoo- 
iiiam  poiesi  horoines  pigra  faiuiuie  danmare.  Eiif* 
geratur  enim  pericuiuro,  ul  iibenitioni  Klorii^siiaKi 
major  graiia  debeator. 


U!l 


EXPOSITIO  liN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXLYIIL 


i042 


Yers.  7.  Mittil  verbum  suum  el  lique[aciei  en  ;  et  \  colicci  c   Jerusaleiii   pracepil  laiides  Doniini   cele- 


fiavit  tpiritu$  ejus^  et  flaent  aqucc,  Vcniente  Yerbo 
n.illa  obscurilas,  nunum  frigus,  nec  ipsa  quoqnc 
ilebei  ilesperare  durilia  :  quoniani  resoluta  nialis 
suis  quae  vocala  fuerint,  perducqnlur  in  saluberii- 
mnm  liquorcm.  Sic  qux  exstilerant  peccalorum 
gelu  constricta,  pietaie  Domini  defluunt  in  mede- 
Um  ,  sicut  el  alibi  dictum  t^i :  ^ec  est  qui  $e  abs- 
condat  a  calorc  ejut  (P$al.  xviii,  7).  Nam  spiritu 
ejus  quasi  austiino  flaiu  dnriiia  perieulosi  frlgoris 
evanescil,  dum  acervi  scelerum  dissoluii,  in  liumi- 
litalis  gratiam  tabidn  coPa  deponunl,  et  in  liquores 
saluberrimos  addiicii,  spiritualis  bcneficii  fluenla 
prttfunJunt.  Sic  faclum  est  de  pcrsccutore  Saulo, 
sic  flt  hodieque  de  piuriniis,  ut  qui  modo  sunl  ob- 


brare,  qnx  dc  mundi  isiius  diversis  pcriculis  li- 
bera^a,  in  selctiia  re(|uic  nosciiur  consiitiita.  Qua- 
propler  choro  illi  sanciissiino,  et  de  niundi  partibus 
a^gregato,  (rina  subneciit  ei  ullaiione  gandeii' 
dum,  ut  in  opere  sanctissimoTrinitaiisgraiia  ubique 
fu'geret. 

rSALMUS  GXLVlll. 

Alleluia. 

Pars  ista  oraiionis  paiicisquidcm  syllabis  arctatur, 
sed  cogirata  semper  extcndilur.  Novitates  enim  siia- 
vissiiiias  de  se  cjicit,  cum  e  im  acies  mcntis  in^pt^xe- 
rit.  Nam  dum  a  lectore  dieitur,  pr.Tdicalio  laiidis 
est;  cum  a  populo  respondetur,    hymnus  esi.  Sic 


Minaia  voluniaie  sicci.  fiant  poslea  fluxu  prajdicalio-  B  ""»  voce  peragitur  tam  diversum  mysierium,  cum 


liis  irrigui. 

Yers.  8.  Pronuntianf  verbum  $uum  Jacob^  ju$tilias 
€t  judicia  $ua  hracl,  Per  Jacob  ct  Israel  significatur 
Ecclesia.  Ila.'C  cuiin  duo  nomina  unius  exstilere  per- 
spnoB,  sicut  ex  duobus  populis  factus  est  unus,  qui 
ei  brael  bene  diciiur,  et  Jacob  proprie  nuncupatur. 
Nam  et  modo  Israeliia  est  qiiicunque  fldelis  csl,  et 
ante  Jacob  fuit  qui  Domino  pura  devotione  compla- 
cuil.  Ipsi  cniiu  verbuni  suuin,  ipsi  noscitur  pronun- 
tiasse  justilias. 

Yers.  9.  Non  [ecit  talter  omni  nntioni^  et  judicia 
sua  non  manifestavil  ei$,  llic  versus  sic  videlur  in- 
lelligi,  quia  licct  omnes  gcnlcs  religio  Christiana 
compleva  sit,  nu!U  laiuen  facie  ad  faciem  est  locu- 

Uis,  aul  mare  divisii,  aut  manna  pluil,  aut  taber-  C  j^jjg^j  Uudarc  creatorem" 
oacula  nube  complevit,  aul  holocausta  ipsorum  coe- 
letti  igne  consumpsit,  et  cxMera  qu£  dli  populq  v!- 
sibilitcr  superno  munere  pr.Tstabjnlur.  Nobis  enim 
spiritualiter  liunt,  qux  iliorum  ocuiis  corporaliler 
apparebant. 

Allelula, 

Permovere  solel  quod  in  flne  quonimdara  psal- 
morum  AlUluia  positum  reperimus.  Signiflcat  forsi- 
tan  eos  totos  ad  prxeonia  Doniini  pertinere,  nec 
alicujus  alterius  caus»  relatiooe  permixtos ;  sed  sic- 
ut  a  capite  incipiunt ,  ila  usqiic  ad  flnem  in  laude 
domiiiica  terminantur.  Scd  lioc  asscverare  non  pos- 
suinus,  quia  in  rebus  talibus  aliquid  deflnire  pericu- 


in  ipsa  nihil  appareat  immutatum.  Subtiliter  autem 
psalmus  iste  tractandus  est,  quoniam  propiiela  per 
paucarum  commcmoratioiicm  omncs  creaturas  hor- 
taiur  laudes  Doniini  debcre  raniare,  raiionales  et 
intellectuales  perse;  eas  vero  qu£  sunt  intcllectu 
vel  sensu  carentes,  per  illas  scilicet  quae  opera  Do- 
mini  sapieniissima  consideraiione  coltaudani. 

Div}$io  p$almi. 

Gonsiderans  propheta  in  coslesiibos  et  terresiribiis 
rebus  omnes  o\  eras  DooiiDi  coniineri,  priroa  p.irle 
coelestia  hortatur  ad  laudes ;  secunda  vero  allegortcit 
ailusionibus  terrena  commonei,  ut  Dooiinum  devoU 
mente  concelebrcnt :  unam  causam  probabilem  iiirk- 
que  subjungeos,  quia  digiium  est  ut  creatura  Sttom 


Expo$itio  p$atmi. 

Vers.  1 .  Lnudate  Dominum  de  coili$,  laudate  ium 
in  excel$i$,  Cum  omuia  coBlestia  hymnos  Domini  jii- 
giter  profundant,  perscrutandum  est  quare  propheta 
illud  primiim  admonet  fieri,  quod  continue  probatur 
impleri  ?  Usus  iste  bumanus  est,  ut  cum  videmus  in 
agro  I2boranies  dicamus  :  Laborate  ;  cuni  legentes, 
legite;  cum  fabricantes,  fabricate;  ut  exhortatio  isti 
ad  augcndum  magis  siudium  qu&m  ad  inchoandoni 
aliquid  dici  posse  videatnr.  Sed  qux  sunt  isla  de 
coelis,  qux  laudare  provocantur  ?  Scilicei  illa  qnx 
ad  contemplandum  Doininum  purissimo  iniel!ectu 
ipsius  largitatc  vnlentia  sunt,  497  ^^  pcrpctua  cha- 


lum  est.  Melius  est  enim  alliora  sibi  homincm  confl-      ^  i^i^  .uccensa,  auctorem  suum  suavi  exsuliaiione 


leri,  qiiain  aliqua  pr.TSumptione  rulpari ;  aique  ideo 
qaod  de  hac  re  vel  de  aliis  novilatibus  (pra^stanie 
Doniino)  putavimus  offerendum,  in  arbitiio  sitlegen- 
lis  seqtii  qiiod  cligit. 

Conclusio  psatmi. 

Ilaclenus  de  is<i^  quaiuor  psalmis,  qui  dc  laudi- 
bus  Domini  prxccsscruut,  in  conclusionibus  eorum 
dictum  est  qiia  intcntioiic  formati  §int,  ut  toli  ad 
pr.rparaiionem  sequentium  positi  esse  videantur. 
Ordo  euim  ipse  psalmorum  disposit  oncm  rerum 
noscitur  indicare  mirabilcm.  Decorum  enim  fuit, 
ut  prius  dc  prxceptis  divini  prasconii;  post,  de  mun- 
di  perversitatc  fugicnda ;  tcriio,  dc  congregati  ne 
Kcclcdi;u  dicerelur;    quarlo,  qui   nunc  finitus  cst 


concelebrant.  Nam  sicut  sunl  immortalia,  ita  nec 
eorum  laudcs  aliqu  >  flne  clauduntur.  In  excA$i$  %\- 
gniflcat  subs'antias  digniores,  quas  nieriio  silii  e\* 
cclsas  imbccilliUis  humana  prontclur,  quin  carnis 
fragiliiatc  di  primilur.  Dignuni  esi  eiiim  ut  unaqiiae- 
que  rc^  secunduui  percepli  munerls  moduin  suuni 
laiidct  ariiflcem. 

Vers.  ^.  Laudate  eum,  omnc$  angeli  eju$;  laudaie 
eum,  omnes  virtute$  eju$,  Quod  angelus  Graeca  lingua 
dicitur,  Lalinc  nuntius  interpretatur.  Sed  curo  ad 
nliqiii.I  pcrflcieodum  mitlitur  virlos  coeloruin,  ab 
offlcio  suo  hoc  nomen  assumit.  Angelus  enim  ah  of* 
flcii  dc  tur  nominc,  non  naturx.  SeqMitiir,  laudutt 
cum,  omnes  vlriutes  cju$,  lloc  geiicralc   oomen  est; 


i043 


M.  AUriELIi  CASSIODORI 


fOII 


ibi  eiiim  concluduntur  omtiia  qnx  coelcstis  mililix  A  dandum.  Quid  cttini  dignius  quam  ul  creatura  crea- 


dignitate  grandescuDt.  Sed  ideo  forsitan  Ik^c  Ioco 
angoll  virtutibus  sunl  praelaii ,  quia  honorabilior 
xsiimandus  est  per  quem  Domini  jussa  comjdentur. 
Pulcberrime  autem  «in  laudibus  Doiniiii  ab  ange- 
lis  fecit  initiuro,  qai  inter  creaturas  xstimantur 
eximii. 

Vers.  3.  Laudate  eum ,  iol  et  luna ;  !audate  eum, 
cmnes  ttellm  et  luwen.  Sol,  luna,  fcteitae  (ut  qui- 
dam  dicunt),  etsi  aliqiio  Fp-riiu  proprio  regantur, 
tamcn  quia  carnaKbus  oculis  patescunt,  iiiferiores 
esse  virtutibus  qiiae  non  videntur,  non  absurda  xsii- 
niatione  colligilur,  quanivis  coeli  specicm  decoro  lu- 
mine  ornare  vidoantar.  Nain  itla  ad  quae  rervenit 
noster  aspecius,  liret  sint  lucida  alque  subtilia,  ta- 


torem  siium,  id  est  condilio  rerum  proprium  hudet 
auctorem?  Et  ut  senlentias  pbllosopliorum  veiilatls 
ipsius  voce  convinceret,  ait  :  quia  ipse  dixit^  ei  /«- 
eia  tunt.  Dicendo,  ip$e^  Donilnum  significal  SalvaK^ 
rem.  Ipse  est  enim  Yerbum  caro  facium,  cojus  jas- 
sionc  cuncta  creata  sunt,  sicut  veritas  Evangelii  di- 
cit :  Omnia  per  ipsum  facta  tttRl,  et  une  ipso  fae'um 
esi  nihil  (Joan,  i,  3).  Et  Apostolus  ait :  Qmesi  imago 
Dei  invisibitis^  primogenitus  omnis  creaturm  :  ^uia  m 
ipso  condita  sunt  omnia  in  cati^  et  tn  terra^  risibitia 
et  invisibilia  ,  tdve  sedes^  sive  dominaiones^  sive  pritt- 
cipatHSf  sive  poteslates,  omnia  per  ipsum  et  in  ipso 
condita  sunt  (Coloss,  i,  15,  16).  Quapropter  phiioso- 
phorum  falsissima  sententia  conquiescat,  qul  mun- 


men  corpora  e^se  manifestum  est  :  et  nccesse  est  ut  B  dum  puiant  coaeternum  Divinitati  per  se  existere  po» 


illis  cedanty  qu»  invlsibili  virtule  subsistunt.  Qua- 
propter  solem,  lunam  et  stetla^,  sive  per  propriam 
rationrm,  sive  per  alias  sensibiles  et  indicabiles  sub- 
stant  as  propheta  laudare  praecepit  Domiiium,  qui.i 
Creatoris  beneficio  existere  meruerunt.  Considerala 
fnim  totlumina  ingenles  adrairaliones  po'erunt  com- 
movere,  quando  et  mortates  oculos  videre  faciui  t,  et 
ipsa  iii  tam  splendida  claritate  consistunt.  Ilis  reiius 
tumen  generatiter  adjanctum  est,  ut  caetera  in  se  lu- 
men  babentia,  quae  diuumerata  non  sunt,  tili  com- 
plexioi:o  ad  laudes  ddmioicts  incilarel. 

Vers.  4.  Laudate  eum,  tmli  cmtorum  et  aqum  qum 
super  cmlos  sunt.  Quamvis  in  Genesi  unum  coeturo 
fabricatum  esse  legerimus,   lamen  eos  plorali  nu- 


tuisse.  IHxit  ergo  quando  ait :  Fiat  lux,  et  facia  e^ 
{Gen.  ly  3).  Mandavit  autem  signiflcat  consiituil  at- 
qne  firmavit,  sicut  et  alius  Indicat  psalmus  :  MoHda- 
vit  in  mternwn  lestamentum  suum  {Psat,  cx,  9).  Fa- 
cta  vero  et  creata  habent  aliquam  distantiam  si  sab- 
tilius  inquiramus.  Facere  enim  possumus  etiam  nos, 
qui  creare  non  possnmus.  Sedqiioniamdixerat  gene* 
rale  verbum,  addidit  qnod  erat  Diviniiatis  propriam, 
quaienussic  facla  intelligeres,  ul  creala esse seniires. 
Vers.  6.  Statuit  ea  in  mttrnum,  et  in  sa^culum  sm- 
culi;  prcpceptum  posuit,  et  non  prmteribit,  Ilic  quoque 
locns  potentiam  Domini  virtutemque  declarat,  di- 
cens  :  Statuit  ea  in  mternum^  et  in  smculum  smcMli; 
prmcep  um  posuil^  et  non  prmt-ribit;  nt  dubiuro  non 


mero  et  Paulus  aposiotiis  appellavit,  qui  refert  {11  G  sit  omnipoteniem  esse  Dominom»  quando  quae  ille 


Cor.  xii,  2)  in  tertium  se  coefum  raplum,  ibique  lalia 
cognovisse  quae  bomini  non  licebat  effari;  et  hie 
plurali  numero  nuncopantur»  quod  tali  forsilan  ra- 
tione  concordat.  Dicimus  unom  esse  palatium,  quod 
uiultis  membris,  mutiis  spatlis  ambiatur  :  ita  forsi- 
tati  et  coeli  partes  dicimus  cdbIos,  dum  comj  lexio 
atque  sinus  ejus  unus  esse  monstreiur.  Aquas  vero 
super  coelos  esse  Genesis  refert ;  ait  eniin  :  Divisitque 
aquas  qum  erant  sub  ftrmamento^  ab  his  qum  erant  su- 
per  /Irmamenium  {Gen.  i,  7).  Quod  ulrumque  nimiae 
laiidis  deslgnat  arcanuin,  ut  et  coelorum  tenuiias 
firma  consistat,  et  aqune  supra  ipsum  posilae,  cum 
f ini  graviores»  nisi  quando  fuerint  jussae,  non  de- 
lliianl.  Cosli  vero  subslantia,  quamvis  pura,  luciJa 


constituil,  niilla  motabilitate  vcrtuntur.  In  parle  si- 
quidem  coelesiinm  rerum  facia  conclusio  est.  Sed 
cum  legatnr  de  futuro  saecuJo  :  Erit  cmlum  novum  et 
terra  nova  {hai.  lxv,  17),  quemadmodum  de  isto 
Cttto  dicilur  :  Slatuit  ea  in  mtemum?  Sed  omnla  Deo 
staiuta  esse  nou  dubium  esi.  Nam  et  homo  ipse 
quamvis  p)uri»tur,  Divinitati  stalutus  e^t  cnm  resur- 
g«t ;  sic  et  coelum  ei  terra  Deo  permanent  cum  no- 
vaiiiur.  Deposita  enim  (lit  Paires  dicuni)  inclemeih 
tia  sivecoriupiibili  qualiiate,  natura  ipsa  ineliorata 
pcrmanet,  cuin  jiissa  fiterit  in  aeiernitate  consistere, 
sliut  ct  de  corporis  nos:ri  permutatlooe  dicit  Apo« 
stolus  :  Dum  corruptibite  hoc  induerit  iucormptionem, 
et  morlale  hoc  induerit  tmmortatitatem{l  Cor.  xv,  53)., 


at4|iie  egregia  esse  putanda  sii,  dignaque  talibus  ac  D  Pfmeepium,  legem  dicit»  sive  conditionem,  ut  omaia^ 


lantis  habitatoribus  siiis,  tamen  animal  esse  non 
comperi ;  et  temerarium  est  ex  opiuioiie  homiiium 
dicere,  qiiod  coetestium  titlerarutn  iion  iradit  nuclo- 
rilas.  Aqum  vero  qum  super  cmlos  sunt,  ut  arbitror, 
jstns  quae  depluunt  esse  non  dubiuin  est,  testante 
Geiicsi  :  Cataractm  cmti  aperlm  sunl,  et  facla  esi  ptu^ 
via  super  lerram  quadrcginta  diebus  ei  quadraginta  no- 
ciibus(Cen,  vii,  11,  1!2),  et  cii*lera.  Quoil  non  adeo 
quHTcie  necessarium  esl,  quando  aui  pcr  se,  aut  per 
SMt)slaniias  rs.tionales  laudare  Dominum  omiii.i  com- 
in«»niMitur. 

Vors.  5.  Laudent  nomen  Domini :  quia  ipse  dixil^ 
tt  facta  smnt;  ipse  mandavit,  el  crcata  sunt,  ln  hoc 
WfiTftt  ex  operlhuB  suls  Doniinum  prxcipii  csse  lau- 


sub  ipsius  potestata  esse  noscaDtur.  Prmterire  aaleiB 
non  potest,  quod  omoipotens  statult,  et  veritas  re- 
promisit. 

Vers.  7.  Laudate  Dominum  de  terra^  dracones  a 
omnes  abyssi.  Decursis  coelestibos  ^ubsianiiis,  pro- 
phcta  venit  ad  secundam  partem,  ubi  terrena  com* 
monet,  sive  animata,  sive  inaniroata,  ut  landesjlo- 
mini  per  nnturas  sapientissimas  debeaut  explicare. 
Draco  est  sulcaia  squamis,  in  486  modum  serpenli^ 
producta  nimis  corporea  magnitudo ,  qiii  natunli 
fervore  succenfus,  in  remedium  temperamenti  sui, 
aquosis  speluncis  iuliabital.  Qiii  non  humi  repit,s(Nl 
cuin  nioveri  pl.icucril,  volilare  narrauir.  fluic  niptos 
[mss.  .t.,  B,,  rnpius]  eleplps  cibus  csi,  qui  virtuie 


1045 


EXPOSITIO  IN  PSALTERIUM.  PSAL.  CXLVIII. 


104G 


mir«hi1i  ncxibus  suis  ita  ingenlium  belluarum  mcm-  A  terrom.  El  liic  quoqiie  iocu>  cx  m.igninrenlin  ipsius 


Im  coiiMringil,  ut  eis  spiritum  vilalem  velut  muscis 
crip  at.  Abyssorum  vero,  id  esl  marinorum  flncfuum 
coiisiJernti  prorundilas,  universos  debet  raiionaVs 
ad  laudes  Domiui  coiicitare.  Et  respice  ontinem  di- 
etioiiis  ;  quia  unam  substantiam  de  sensibilibus,  al- 
leram  de  ins  -nsibilibus  posuit,  ut  Dtiminus  dcbeat 
€>ninium  crenturarum  virtute  laudari,  Sed  quonlnm 
aurtoritatc  Patrum  diximus  liunc  psnlmum  liymnum 
esse  bcatorum,  qui  post  bujus  sxculi  permiitationem 
cantaiur  :  dracones  et  abyssos  pcrsonas  liic  trucu- 
lcntas  et  validas  dcbemus  accipere,  quse  hic  con- 
versae ,  in  illa  pairia  dominicis  laudibus  honoran- 
tar. 

Vers.  8.  Ignit^  grando^  nix,  glaciei^  ipirilus  pro- 


et  singularilaic  prandicaliir.  Nam  cum   dicalur,  quia 
e-allainm  e$t  nomcn  ejus  soliut;  confessio  ejus  super 
cceium  et  terram^  sine  dubio  magnincentia  ipsius  iii 
loio  orbc  dcclaratur.  Sed  usquc  ad  hanc  sententiam 
supcriora  suspensa  sunt,  ut  laudct  Dominum  popn- 
lus  fidelis,  in  illa  scilicct  pairia  coustitutus^  qui  jaiu 
peccatorum   noscitur  ncxibus  absolutns.  Seqiiitnr 
causa  juslissima  quare  Dominas  debeat  pracdicari, 
atiquc  quia  exaltatum  est  nomen  ejus  soUus.  Exalta- 
tum  est  quippe,  dum  illi,  sicul  dicit  Apustolus,  Omne 
genu  flectitur  calatium^  terrestrium  el  infernorum. 
(Philip,  II,  10).  Adjecil,  confesno  ejus  sttper  cirlnm 
et  terram,  llic  conressio  iaudcin  illam  signinrat  qn.r 
illi  post  saeculi  istius  innovationem  ab  omnibus  ratio- 


cellarum,  quce  faciuni  verbum  ejus.  Ignis,  grando,  nix,  B  nabilibos  creaturis  cxso!vitur.  Super  cmlum  et  terram 


glacies  per  allegoriam  (sicut  dictum  esi)  homines 
significant,  qui  in  hoc  sneculo  ei  turbulcntis  ct  pes- 
simis  ad  devolionis  iranquillissima  studia  perTenc- 
runt.  Denique  vidc  quid  sequitur.  spiritus  procella- 
rum,  qui  faciunt  verbum  ejus.  Qui  faciunt  verbum 
ejus,  nisi  qui  ex  tempestuosis  et  improbis  ad  con- 
(e'Si«  nis  ipsius  graliam  venire  mcrtierunl  ? 

Vcr-.  9.  Montcs  et  omnes  collesy  Igna  fructifera  et 
cmnes  eedri, 

Vers.  10.  Beslio!  et  universa  pecora^  serpentes  et 
wolucres  pennatoe.  Montes  significant  homioes  prietu- 
mida  potestatc  sublimes;  coHeSy  mediocres  acquali- 
tatc  tractanles;  ligna  fructifera,  qui  ex  duritia  pec- 
catorum  convcr^i,  fructus  morum  intulcre  dulcissi- 


dixit,  qnia  ncc  coelestia  nec  tcrrcna  illis  pracdicatio- 
iiibus  possant  xqualia  repcriri. 

Vers.  14.  Et  exaltabit  eornu  populi  sui;  hymniti 
amnibus  tanclis  ejui :  fiUis  hraet,  populo  appropin' 
quanti  tibi.  Ilic  cx  sanctitatc  Domioi  hymnus  absn- 
lulc  prorunditur.  Nam  caro  dicit :  Exaltabit  c$mu  po- 
puli  sui ;  hymnus  omnibus  sanctis  ejus  :  /!/tit  Israet, 
populo  appropinquanti  sibi^  sinc  dubio  sanctitas  Do- 
iDini  muneraquc  laadaniiir,  qni  sanctos  suos  parti- 
cipatione  sai  mancris  glorificare  dignabitar.  Et 
coritic  pro  potcstate  positum,  ssepe  jam  diximus, 
quod  bic  hnmiliatum  est  pi*opter  alllictioncs  ct  dolo- 
res,  quos  patitur  populas  fidclis ;  ibi  aatom  exaltabi- 
tur^  ubi  omnis  gloria  mantfesta  praeslaiur  :  primum. 


inos.  Cedri,  absolute  superbos  significant  et  clatos;  G  qoia  dexieram  mcrcntur;  dcinde  cum  Domino  judi- 


besti(V^  crudclcs  atque  indomitos;  universa  pecora^ 
commiinem  scilicct  et  infinitam  plebem.  Serpentcs, 
venciiosos  dicit  et  callidos.  Yolucres  penna*as  philo- 
sophos  significant.  qui  co^ilationum  suarum  veloci- 
tate  naturas  rcrum  discurrcre  consucrunt.  De  qnibus 
omnibus  generibiis  honiinum  Christus  sibi  clecios 
parat,  qui  iu  illu  resurrcctioue  augelorum  possint 
coelibus  aggregari. 

Vcrs.  11.  Rcges  terrce  et  omna  populi,  principes  et 
omnes  judices  terrce. 

Vcrs.  12.  Juveneset  oirgines,  seniorescum  jumori' 
bus.  Reges  terrarum  frequenter  diximus  sanctos  viros 
es5e,  regentes  corpora  sua,  qui  carni  propriae  impe- 
ranies,  eam  non  permittunt  illecebras  suae  voluniaiis 


cabnnt;  lertio,tn  xternam  pacem  gaudiamque  trans- 
ibuni;  ul  merito  cxaltati  dicantur,  qui  usquc  ad 
Ipsius  Domini  contcmplationem  mirabili  ejus  pieta'c 
perveniunt.  Quod  lanc  fit  (sicut  dicit  Apostolus) 
cum  tradiderit  regnmm  Deo  Patri,  cum  evacuaverit 
omnem  principatum  ^  domnem  pote^tatem,  it  virtutem 
(1  Cor.  XV,  24)«  Oportel  enim  cum  regnare,  doncc 
ponat  omncs  inimicos  sub  pedibus  ejus.  Scqnitur, 
hymnus  omnibus  sanctis  ejus.  Vox  ista  promissio  csl 
et  totius  beatiiudinis  summa  perfeciio.  Nam  qnod 
mcrcbuntar  sancti ,  hymnus  cst  Domtni,  qucm  tnnc 
canunt  quando  ct  aptcmo  muncrc  coronubuntur.  Isio 
cnim  perccpio,  ultcrius  nil  egebont;  sed  illic  crii 
quidqtiid  modo  non  valet  apprehcndi  :  manna  ccec- 


imi  lere.  Omnes  popuU  lurbas  significat,  qune  ad  Do-  0  stis,  salictas  infastidibilis,  iuromprehensibikdonum. 


minnm  numerosa  simul  voluntate  couveniunt.  Prin' 
cipes^  sxculi  potcstates  cxcelsas  non  indeccnter  ad- 
fcrtimus.  Et  ut  nobilcs  iutelllgcres  ac  potenic^,  vidc 
qiiid  sequitur  :  et  omnes  judices  terros,  Quod  frcqucn- 
l«T  evenire  cognovimus,  ut  subito  muudi  potestate 
dcrelicta,  Domini  diligant  subirc  servitia.  Juvenes 
dicit,  qui  a^titis  calore  fervcnics,  ad  modesti»  sc 
lempcramenta  convertunt.  Seniores  eum  junioribas 
pcrmixiam  significat  xlatcin  :  qnia  de  omni  scxu,  de 
omni  aptate  poteus  est  Doininus  cvorarc  quos  cligit. 
N:im,  ut  livc  omnia  ad  bomines  potui^scs  rcrcrrc, 
vidi;  quid  sequilur. 

Vers.  13.  Laudent  nomen  Domini :  quia  exattatum 
esi  nomen  ejus  solius ;  confessio  ejus  super  ccelum  et 


assiduc  hoc  agcrc,  ct  in  co  s^udio  semper  ariler<\ 
Uymnus  est  erjto  sanclorum  cantiis  in  laiide  Doiiiini 
ccnsiituius,  cui  anima  corpusquc  pcrfecia  puii'a!c 
con^cniit.  Quein  etsi  hic  modo  videmur  dicere  ci- 
pide,  lain;  n  non  pobsumus  sinc  defectionc  pcragcrc. 
Adj*cii,  filiis  Israelf  populo  appropinquanti  sibi.  Qiii- 
bus  sanctis  hymnus  illc  prxstctur,  oslendil,  fHiis  iili- 
que  hraelt  qui  non  solum  generc,  sed  fidc  nomcn 
islud  habere  dcclaranlur.  IIIos  cnim  Israelilss  vcro 
dicimus,  qui  rccte  credendo,  cordis  luminc  D'iminum 
rcspicerc  mcruerunt.  Suntenim  Israeliiae,  qtii  man- 
datorum  obedieiiiia  Christo  Domino  appropinqiiare 
monsirantur ;  illi  cnim  nb  ipsn  longc  siint  qui  rjns 
jiissa  non  Taciunt.  Ncmo  crgo  illi  proximiis,  ni^i  qui 


1017  M.  ALRrUI 

et  niembrain  ipshis  esl.  Membruin  enini  a  cai>iie  suo 
iiescit  esse  separatum. 

499  ^^  AUeluia  Yero  uliimo  quod  in  supiTiori 
psaliuo  diximus,  et  bic  debet  intelligi :  quoniam  ipsa 
de  vicino  repeiere,  tndium  magis  quam  inteJlectum 
generat  aodienti. 

CQneluM  pialmi. 

CoBitteasur  psalmum  istum,  quo  decore,  qua  Tir- 
luia  praefulgeai.  Referuntur  enim  supcrn»  Toces, 
quae  adhuc  neqiieunt  pro  isia  inftrmiiate  corporaliia- 
tis  audiri.  Dicunl  ccalesies  creatur»  laudein  Doinino, 
dicunl  lerreaae  subsiantiae ;  el  melodiae  caniibus  agi- 
lur»  ut  Dominiis  creaiurarum  suarum  consona  exsul- 
latione  laudetur.  In  ipsis  quippe  priiuordiis  opiuabi* 
len  illam  astronomiae  posuil  disciplinam,  quam  sae» 
culi  dociores  ininuti»sinie  (•erquirentes»  ita  deflnien- 
dam  esse  putaTemnt :  Aslronomia  esl  disdplina  quas 
curstts  coelestium  siderom»  el  figuras  contemplatur 
omnes»  ei  kabitudines  stellarum  circa  se  el  drca 
terram  indai^abili  raiione  percqrrit.  Cujus  operatione 
folerooi  aanom  dicunt  quadrifaria  temporuin  divi- 
sione  compleri.  Hinc  imbres  fieri,  hinc  perhibenl 
terrena  procreari»  binc  frigora  venire,  binc  aeris 
&ittnt  e&se  temperiem ;  el  quidquid  terris  uecessarium 
probatur,  jussiune  Domini  earum  minisierio  posse 
suppleri.  Uuam  sdentiam  veteres  nostri  non  adeo 
refugiendam  esse  dixerunt,  quandlu  lamen  csse  co- 
gnoscitur  disciplioa,  et  midus  astiorum  oaturali  so- 
leniniiaie  perquirit.  Ai  ubi  se  in  asirulogije  par  em 
bbilis  error  iiifuderit,  et  viias  morialium  decuisu 
sieilaruin  puiaverit  colligeudas,  tunc  abominandi» 
iiinc  potius  cacci  sunl,  cuin  se  abstimant  pracvidere 
qua;  Creator  nobis  utililer  decrevil  abscondere.  Pla- 
neias  eiiam  dicunl  contra  polum  currere  per  certis- 
simos  meatus.  Fabricaiu  qnoque  ca;Ii,  qux  scmper 
rotabili  mobilitate  se  suslinet,  babere  quamdam 
barmoniae  delcctaiionem,  quae  suavis  et  jugis  esi. 
6ed  iios  obsequia  naturalium  reruni  ad  aucioris  le- 
fcramus  imperium,  qui  creaturas  su;is  ipsa  polentia 
sibi  parerejubet  qna  fecit  cxislerc. 

PSALMUS  CXLIX. 

Aileluia. 

IIoc  nonien  in  usu  h:ibere  oranimodis  coniiiione- 
mur,  quando  ^ovo  et  Veteri  Teiiamento  cognosci- 
iitus  deccnter  apt.ntum.  Veleri  prselatum  cst  in  ccn- 
tesimo  quarlo  psolino,  iibi  i£gypti  miracula  et  ina- 
ris  Kubri  bcnelida  describMniur  :  bic  novo  canuco 
docctur  ej-se  pr;i'posituin,  ubi  e-.t  loiius  religionis  ;«b- 
soluta  perfectio.  Sic  ubi(|ue  posituni  est,  q<ioil  seni- 
per  oonstat  esse  dicenduin.  0  noinen  magna  devo- 
lioiie  veneranduni,  qtiod  et  iingdi  canunt,  ct  in  tcr- 
ris  vota  (idcliiim  frcfiuenter  nssumunt. 

Divisio  psalihi. 

Superioribus  psaluiis  iniiunieris  adiuoiiiiionibus 
laudcs  Domini  propheta  coinnieiid  ins,  iiuiic  etiam 
priina  positioue  caulicum  novuiii  Christo  Domiiio 
ditersis  modis  dicites.e  cantandutn,  qui  de  toto 
itilii  terramiiu  universal'  in   Jerusaleai  sua  pieiatc 


CASSiODOIU  lOM 

A  construxit.  Socuiida,  giuidia  saucloium  virlut 
desmbfns,  \iiidic'ain  pLCcaniiuui  gloriam  dicil 
justorum. 

Expositio  psalmi, 
Vcrs.  i.  Caniate  Domino  caiuicum  nooum  :  laudm^ 
lio  ejus  in  ecclesia  sauclorum,  lii  hoc  et  in  aliis  tiibttt 
ver^ibus  qui  seiiuuntur,  ex  operibus  Domini  magai- 
tudo  laudatiir.  Dicendo  euiin  :  Cautale  Domiuo  cmtr 
licum  novum  :  laudatio  ejus  in  ecciesia  sanctorwm^ 
etc,  ex  operibus  suis  d.cit  esse  prxdicanduro.  NaM 
propheta  in  hoc  mundo  taiitum  corpore  constilutus, 
inldlectu  et  fide  in  iUa  patria  cuiu  angdica  muiti- 
tudine  miscebatur,  in  qua  commonet  popolum  bc^ 
tuin  tiovum  canticum  debcre  cantare.  Canticum  autem 
nooum  est,  sanctae  incarnatiunis  «nnaniiin»  nativitas 

B  inirabilis,  doctrina  salutariSi  passio  magistra  lole- 
rantix,  resurrectio  spei  nostras  certi&^imum  docu- 
nientum,  sessio  ad  dcxteram  Patris,  virtutenj  signi- 
ficans  et  poientiam  singularem.  Ct  ne  crederes  islam 
laudem  ubicuiique  aut  a  quibuslibet  posse  celebrari, 
sequilur,  iaudatio  ejus  in  ecclesia  sanctorum,  Sive 
Istam  dicas,  cathollcam  significai,  quae  revem  san- 
ctorum  est;  sive  iliam  Jcrusalem  CQelesiem,  et  ipsa 
sine  dubitatione  sanctorum  esi.  Ecciesia  enim  inler< 
pretatur  collectio»  quod  ad  utramque  referri  poste 
non  dubium  est. 

Vers.  2.  Loetetur  Israei  in  eo  qui  fecit  ipsum,  el  /i- 
/ft  [mss.  A.,  B.,  F.,  /i/tVJ  Sion  cssuitent  super  regem 
suum.Israei  ei  Swn  diversa  quidem  vorabula,  sed 
virtus  una  sanctorum  est ;  nam  Israei  interpreiaiur 

(2  ur  videns  Peum;  Sion  speculalio  didtiir,  Qood 
utriimque  ad  l>eatum  populum  pertinere  manifestttm 
esl,  qui  Ixiari  cl  exsuitare  in  Bege  suo  Christo  Do- 
niiiio  commonentur,  quando  ip^um  viderint  omnl- 
potentem,  ipsuin  xternl  praemii  largitorero,  quem 
hic  crediderunt  in  sua  majestate  venturum.  Quis 
enim  eiit  illius  gaudii  modus  couspicere  iilum  Do- 
minum  rcrum,  qui  hic  mori  cred.tus  esi  pro  8:dute 
cunctoruin?  Mensuram  quidem  istius  Ixlili^ip  jure 
nescinius,  scd  laincn  ultra  omnia  iiona  esse  conAdi- 
niui«,  quod  tania  veritas  pollicetur. 

Vcrs.  5.  Laudent  nomen  ejus  in  clioro;  in  lympano 
4t  psalterio  psaUanl  ei.  In  superiori  versu  in  Domino 
Christo  dicit  esse  l£iaiiduin,  nunc  dicil  in  ckoro  no- 
iiien  Doniiiii  esse  Uudanduin.  /n  clioro  uiique,  qui 

y.  jani  nullaiu  patiiur  dispersionem,  nullum  Ijediuin, 
nuUuni  scai)dalum;  sed  meritorum  probitate  colle- 
cius,  charissima  semper  uuitate  coiisistil.  Sed  qualis 
quanlusque  sit  iste  chorus  aiius  psalmus  exponit : 
A  hoiis  ortu  usque  ad  oceasum  iaudate  nomen  Dondni 
{Psai.  cxii,  5).  Chorus  qui  a  mundi  initio  de  nomero- 
sitate  gentium  congregatur,  et  nisi  in  ilia  patria  tolui 
non  potesl  esse  collectu.<i.  Sequilur,  tit  tympano  et 
psalierio  psallunt  ei.  Tympanum  et  psaUnium^  proba- 
liiles  hic  aclus  esse  dicimus,  qui  ad  divina  rouuera 
rereruntur,  qui  jam  in  illa  patria  non  fidenlur;  sed 
tanieii  erunl,  cum  de  eorum  exsullalioae  gaudebiter. 
Nain  quod  hic  coiilristat,  ibi  lacUticat;  quod  biccon- 
terit,  ibi  nos  erigit,  sicut  legitor  :  Beaii  ^ui  pers4cit' 
lionem  patiuntur  propter  jicili/tam,  ^uoniam  ips^rmm 


Um  EXPOSmO  IN  FSALTKrilLM.  PSAL.  CXLIX.  mo 

est  regnmn  oclorum  (Maiih.  v,  !0).  Ha?c  ergo  5OQ  A  rww.  Anreps  45!.  dins  esl  ser.no  Domiiii  Salvaioris,  de 

qiio  iii  Evung(  lio   Jpse  dicil  :  Son  veni  paccni  mH- 


omtiia  sivc  lyiiipanuni,  6\\e  psallerium  ibi  ps.dluni 
Domino,  qiipniam  hic  pro  ipsius  nomine  exeicilaUi 
vel  toierata  iioscuntiur. 

Vers.  4.  Quia  bneplacUum  est  D.omino  in  populo 
Stto,  et  exattabit  manstfelos  in  salutem,  Legilur  quidem 
Cr«>atori  oninia  opera  sua  in  rerum  condiliune  pla- 
cui^se  ;  sed  pro  r^rujn  qualilatibus  immutalis  el  poe- 
iiitcre  el  gaiidere  I^gitiir  Deus,  ul  est  illnd  :  Pcenitet 
me  homnem  fecisse  (Cen,  vi,  6).  Et  in  alio  loco  : 
Caudeho  super  uuum  pceuitentem,  quam  supra  nona- 
ginta  rtpvem  jtistos^  uon  indigentes  panitentia  (Luc. 
IV,  7^.  !!as  cnim  permutationes  Divinitati  ex  uostra 
infirroitaie  tropicis  allusionibus  applicamus.  Dicit 
enini  :  Quia  beneplacitum  est  Domino  in  populo  suo^ 


tere  in  tcrram,  sed  glndium  (Matlh,  x,  3i).  Anccps 
ideo ,  quoniam  duo  coiitiiict  Teslainenta.  Priino 
cnim  a  gentibus  separavil  Judxos;  poslca  segrega< 
vit  et  divisit  a  tolius  mundi  illecebris  iiiiquc  C!iri> 
sitanos.  Uiius  en&is,  sed  liuas  denecationes  liabet, 
quas  populis  electis  distributa  teniporis  opportuni- 
tate  concedit.  In  manibus  ergo  dicit  giadi  s  istos 
esse,  id  est  in  potestate  sanctorum:  sicut  Irgiiur : 
Factus  est  sermo  Domini  in  manu  Agfa^i  prophettv 
{Agg,  I,  i).  Hanc  igitur  poiestatem  beati  suscipien- 
tes,  cum  Domiiio  judicabunt,  sicut  scriptum  est :  Si- 
debitis  super  duodecim  sedes^  judicantes  duodeeim  tri- 
btu  Isracl  (Matlh,  xix,  38).  Naro  vide  quid  seqiiitur. 


id  est,  qiiando  illuin  fecerit  perfecta  suavitaie  gau-  B  Ad  faciendam  vindiciam  in  nationibus,  increpationes 


dentem,  q*  ando  angelis  parem,  quando  revera  suum, 
qi:em  lanto  judicavcrit  r^nnere  coronandum.  Tunc 
eDiiu  erit  beiieplacituro,  quando  eri/,  sicut  Apostolus 
dicit,  omnia  in  omnibus  {I  Cor,  xv,  ^8).  Mansuetos 
autem  significat  patienles,  qui  iii  hoc  mundo  diver- 
sas  toleravere  nequitias,  sed  pro  Dei  n  gno  ruerunt 
sanctissima  devoiione  contenti.  In  salutem  dicit,  in 
vitam  aiteinam,  quam  illis  justus  Domiiius  in  ill:i 
judtcalione  resiituet. 

Ver*.  5.  Exsultibunt  sancti  in  gloria^  ((etabuntcr 

.  itt  cubilibus  suis,  llinc  U8<|ue  ad  fineni  psalini  v  rtus 

Doniini  potentiaque  prxdic  atur.  Quidem  enini  for- 

Cius  quam  taniam  potestatem  suictis  suis  tribuere, 

utde  iiiiinicis  siimant,  fpso  largieiite,  victorias?  Sed 


in  populis,  Isia  eriiro  tunc  vere  flunt,  quando  cmii 
Doiitino  jndicabuiil. 

Vers.  ^.  Ad  alUgundoi  rega  eorum  in  compedibusy 
ct  nobiles  eorum  in  vincuUs  ferreis, 

Vers.  9.  Ut  faciant  in  eis  judicium  eonscriptum  : 
gioria  hojc  csl  omnibus  sanctis  ejus,  Exponit  quid  ille 
gladius  faciat  bis  acutus.  Alligai  reges  ierrx  in  com- 
pedibus,  undeliberum  non  sit  exire.  Vincula  quoquc 
ferrea  supra  muiidi  nobiles  pouit,  ul  et  cum  porutn- 
tur  sit.t  gravia ,  et  nexus  eorum  rumperc  nulla  vir- 
tuie  pr.nevaleant.  IIoc  est  revera  cauticum  novum,  iit 
illi  pauperes  qui  in  inundo  fuere  derisui,  de  print  i- 
pibus  possint  judicare  terraruro.  Sequilur,  Vi  faciant 
in  eis  judicium  conscriptum,  utique  quod  dicit  Apt- 


enm  dicii  :  Exiuttauni  sancti  in  gloria,  lcetabuntur  in  C  stoius  :  Att  nescitis  quoniam  angelos  judicabimus  (I 


cubilibus  suis,  introitur  jam  secunda  positiOv  qu» 
continet  g.iudia  sanctorum  et  potestatem  Christo 
credentiuro.  Sed  intendamus  nunc  quomodo  sanclo- 
runi  ex-ultatio  describatur.  Gloria  est  bonorum 
aciuum  frequentata  laudalio.  Do  qua  justi  lcetaniur 
in  eubilibus  suis,  id  c  t  in  secreto  pectoi  is ;  sicut 
Apostolus  dicit :  Nam  gloria  nostra  hac  est  tesiimo' 
nium  eonscientics  nostrce  (II  Cor,  i,  li).  Ibi  eniin  loe- 
laiitur,  ubi  solus  ille  cognoscit  qiii  donare  dignatus 
est.  Lxtantur  uliqiie,  quando  sic  bonuin  Domjium  se 
babere  perpendunt,  ut  reis  donet  veninm,  peccanii- 
bus  gratiam,  non  merentibus  gloriam  sempiteniam. 
Contra  in  boc  saeculo  stultus  a  sc  foras  egrediens, 
exsultat  in  hominum  fabulis,  et  mererise  putat,  quod 


Cor,  Yi,  3)?  Quis  possit  aestimare  lale  miraculum  "^ 
quis  tantam  gloriam  mente  complecti,  ut  illos  suptrlii 
et  ini^ui  peccateres  judices  patianlur,  quos  bic  lau- 
quam  vilia  pecora  irucidandos  esse  putaverunt?  Ki 
ne  forsitan  solos  npostolus  jndicaturos  putares,  qui- 
bus  huc  Dominus  iu  Evangelio  coinproniisit,  ;jdjecii, 
gloria  hcec  est  onmibus  saiictis  eju$,  Omnes  cniui  cuiii 
Chrisio  judicant,  qui  ejus  regulis  non  repognant  : 
quoniaiii  quid(|uid  illi  plncitum  fuerit,  et  ipsi  pia  vo- 
luntaie  consrmiunt.  Sed  qnainvis  sanclorum  poiosia!: 
et  gloria  niiiliiplici  rtlaiione  narraia  sit,  nulliis  ta- 
men  eoruiii  plenissiine  habcre  omnia  virtutuin  pre- 
mia  reperilur.  Sidus  est  enim  Jesus  Christus,  de  ((uo 
Aposlolus  dicit  :  In  quo  hnbitai  omms  plenitudo  divi- 


eum  sermo  falsus  exaltat.  Est  ergo  sanciis  disdplina  D  nitatis  corporatiter(Cotos,  11,  9).  id  cstsutiStantialiier. 


gloriandi  et  modus  gaudii,  ui  nd  illuni  referantur 
bona  qui  tribuit  universa.  ^fam  si  mensura  desit  l;e- 
titia*,  uon  est  gaudium,  sed  ruina. 

Strs,  6.  Exsultaiiones  Dei  in  faucibui  eorum^  et  gla- 
dii  aneipites  in  manibus  eorum, 

Vers.  7.  Ad  faciendam  vindictam  in  nationibus^  in- 
crepaiiones  in  populis,  Intuendum  est  quam  piilchra, 
quam  sit  ulilis  ista  diversitas.  Superius  dixit  sanctos 
eisoltationem  suam  babere  in  cubillbus  suis,  nunc 
dicit  Domini  exsnltationes  in  eorum  faucibus  consti- 
tutas  :  significans,  quoniam  sive  rogitatione,  sive 
lingua  laudare  non  desiiiunt,  a  quo  aeterna  dona  per- 
cipiuut.  Transit  quoque  ad  cxponendam  poteslatem 
iffeOrnai,  dicendo  :  et  gladii  ancipUes  in  manibus  eo- 


Nam  cum  habeat  Dominus  omiiia  perrecte  ac  &iiiniiio 
bona,  dal  unicuique  prout  vuli ;  et  ipse  est  ouiniuui 
sanctorum  (secundum  Joanoem)  niaii:fL'sta  pleni  ud*» 
(Joan,  I,  IC). 

Conctusio  psatmi, 
Siibtiliter  intuendum  est  queninduiOtlum  pnrre- 
deiis  psalmui  huic  prxsenii  et  iii  laudis  oflicio  cnn- 
juocius  et  quadam  disiinctione  divisus  esl.  In  illo 
enim  ad  prxconia  Doinrni  omnes  <  realuras  iiorliitiis 
est,  hic  autem  dislinctius  propriusque  signilicavit 
Israel  no\um  canticum  debere  canlare,  et  de  propr.o 
Doinino  Ixtuni  fieri,  qui  eum  fecit  de  gentiuni  muUi- 
tudine  congregari.  Commemoralur  etiam  poteslas, 
quo!  saiictls  est  in  illa  judicatione  tribuetidj ;  ut  vir- 


fiiol 


M.  AimEUI  CASSIODOIU 


t05i 


iiis  nomini  in  eoniin   gloria   possii  agnosci.  Sic  ct  A      Vers.  2.  LaudaU  eum  in  potenlalibui  «;ics,  Ittudmfe 


ofiicio  laiidis  cornmanis ,  et  rcrum  ipsarum  proprie- 
tale  divisus  est. 

501  PSALMUS  CL. 

AUeluia. 

Ccce  ilerum  salularis  ille  prxco  reroitlltur,  non 
de  Tictu  carnali,  sed  de  cnpla  snperna  loculums.  Ad- 
monemur  enim  civitas  Dci,  ut  de  mnndi  ambitu  con- 
gregatn,  et  ore  cantet  et  animu.  Qiiapropter  hoc  Al- 
leluia  pleiiissima  intentione  cantemus ,  quae  uiiiver- 
sam  psaimodiam  in  excelsnm  culmen  Domini  dispen- 
satione  perduxit.  Nam  sicut  ignis  iste  mortalis  ad 
superiora  restinan«,  comas  rutilas  erigit  in  cacumcn, 
iia  carmen  istiid  paulatim  crescens,  ad  coelestia  fa- 
siigia  viriuium  gradibus  evolavit.  Quod  si  ei  iioscum 
ipso,  Domini  dexlera  sublevante,  animi  devoiione 
conscendimu<i,  usqiie  ad  ipsum  salutarem  fineni  ve- 
nire  dabitur,  qui  nullis  iTmitibus  terminatur. 

Continentia  pialmi, 
Psalmiis  iste  levatus  ad  illam  concordem  sancto- 
rum  omnium  uniiatem ,  divisioneni  babere  non  de- 
buit  :  qiiia  finem  lotius  operis  perduxit  ad  virlutem 
iiiseparabilis  Trinitatis.  Deinde  nno  sensu  omnia  per- 
currit,  ut  nec  personam  videretur  mutare  nec  cau- 
snm.  Quod  schema  dicitur  byrmos ,  qna:.do  series 
nraiionis  tenorem  suum  usque  ad  ultimum  servat. 
Rrevis  est,  ut  fastidium  non  haberei ;  musicis  orga- 
nis  plenus,  ut  spiritualibus  thalamis  redderetur  aptis- 
s  inus,  et  in  coetu  supernx  Jerusalem  nupiiali  dulce- 


enm  secundum  multitudinem  magnitudini$  ejut.  II ic 

jam  ex  potenlia  ^t  magnitudine  sua  Doroiiium  prxci- 

pit  debere  laudari.  Ait  enim  :  Laudate  eum  in  polen- 

tafibus  ejus ;  laudate  eum  secundum  multitudinem  ma- 

gnitudinis  e^us,   Et  quemadmodum  debeat  badari , 

iisqne  ad  finem  psalmi  per  mysticas  allnsioDes  con- 

sequenter  exponit.  Potentatus  ipsius  est,  skat  in 

octavo  psalmo  dictum  est  :  Omnia  subjeeisti  gub  pe- 

dibus  ejusy  oves  et  boves  universas^  insuper  el  pecoru 

campi  (Psal.  vin,  8).  Et  Apostolus  :  Coi  oimie  genu 

flectitur  cxleitinm,  terrestrium  eiinfernorum{Phitip.  n, 

iO).  Consideremus  etiam  qualis  res  populo  beatoquan- 

taqnc  prxcipitur.  Sequitur  enim,  taudate  eum  secan- 

dum  multitudinem  magnitudinis  ejus,  Quis,  rogo,  pot- 

B  sit  eum  laudare  secundum  muUitudinem  roagnitodi- 

nis  ejus ,  cum  in  centesimo  quadragesimo  quartn 

psalmo  dictiim  st  :  Maguus  Dominus  et  taudabilis  ni- 

mis,  et  magnitudinis  ejus  non  est  ftnis  (Psal.  cxlit,  3)? 

Sed  viile  quibus  dicitur,  et  dubielas  nulla  reroanebii, 

niiqiie  spirituaiibus,  et  de  ipsa  potius  laudis  opera- 

tione  valentibus.  Nam  cum  poteniix  nomini  nullos 

sit  finis,  secundum  magniludinero  suam  prsdicatur, 

quando  sine  fine  laudabitur. 

Vers.  3.  Laudate  eum  in  sono  tubas,  taudate  eum  in 
psalterio  et  cithara.  Hic  instrumeDta  miisica  significa- 
bi!i  modo  ad  aliquid  ponuntur  in  ordioem  ,  iit  tuba 
concrepet  Regi,  psalieriuro  canat  Deo,  citbara  can 
reliquis  Sponso.  Isia  enim  ibi  non  esse  manifesiam 
est,  sed  hxc  omnia  mysticis  allusionibas  ad  CbrislQm 


dlne  cantaretur.  Intcntio  vero  ejus  ipsa  est,  ut  Do-  p  Doroinum  constat  csse  referenda.  Tuba  est  comeis 


minus  dc  ^anctorum  congregatione  laudetur,  qui  eos 
iniagini  sii.c  restituens  ,  fragili  ateni  fecit  deponere 
carnis  et  s.inguinis.  Jam  conformes  gloris  sux  in  illi 
beatitudine  collocavii,  ut  bonorum  omnium  abundan- 
tia  compleantur ;  de  quibus  dicit  Apostolus  :  Qui  be- 
nedixit  nos  in  omni  benedictione  spirituati,  ut  euemui 
iancii  et  immaeulati  coram  ipio  (Ephei,  i,  3, 4). 

Expoiitio  psalmi. 
Vers.  1.  Laudate  Dominum  in  ianclii  ejui;  laudaie 
eum  in  firmamento  virtutis  ejus.  Diligcnter  inspicien« 
dum  est  liber  iste  Psalmorum  qua  suaviiatis  grati:i 
lermineiur,  et  quemadmodum  respiciat  ad  princi- 
p*um  suum.  Dicit  enim  propheta,  reccplis  in  illa  Je- 
rusalem  sancrts  suis,  Dominum  debere  laudare;  sci- 


partibus  adiiuaiis,  aut  aliquo  metallo  prodoctns  ta- 
bulus,  a  patulo  circulo  inchoans,  et  desioens  in  an- 
gusto  fi»ramine.  Hxc  spiritu  retracto  completa,  ter- 
ribili  personatione  dilatatur,  quas  aut  bellorom  tem- 
poribus  sumitur,  aut  regiis  adventibos  apparator. 
Psalterium  vero  cst  in  modum  citharae  conversa  po- 
sitio.  Buccas  enim  quasdam  sonoras  ligni  gestat  io 
capiie  :  iibi  ab  imo  venientes,  cbordarum  sonot  io 
alturo  rapit,  et  gratisr^ima,  quanlum  dicitur,  roodola- 
lione  respuiidct.  Ciihara  eniro  ligni  quodaro  veolre 
inferius  constitulo,  a  suromo  chordarum  filis  venien- 
tibus  souos  recipit,  aique  in  unam  gratiam  jucoodi- 
tats  emiuit. Qux  omnia  bumanis actibus  coroparati, 
figuraliler  ibi  dicuntur  laudes  Doroini  personare. 


licel  qiiibus  ipse  forroam  conversationis  ostendit.  De  d      Vers.  4.  Laudaie  eum  in  tgmpano  et  charOy  tauiMU 


quo  dictum  est :  Beatus  vir  qui  non  abiit  in  consilio 
impiorum  (Ptat.  i,  i),  elc.  Ipsi  sunt  enim  sancti,  qui 
eodem  largiente  ejus  imitatores  esse  meriicrunt.  Sed 
qualis  veneraiio  sanciis  dcbeatur,  congruenter  expo- 
nitiir ,  ut  non  ipsi,  sed  Dominus  debcat  de  eoruro  ju- 
slificatione  prxdicari.  Ille  enim  primo  loco  glorificari 
dehet»  qui  praedicanda  conceJit.  Justis  aulem  ha- 
bcnda  revereniia  est,  qu-a  divina  munera  porcepe- 
riint.  Seqnitur,  taudate  eum  in  firmamento  virtutis  ejui, 
Firmiias  virtutis  ejus  est,  quia  exilium  pro  omnium 
salute  susciptt  ns,  morlem  ipsam  cum  auctore  nequis- 
simo  poteiiiix  susc  virtuie  superavit,  iuferni  claustra 
dirupii,  ha*siiantes  resurreciione  sanavit,  ct  firmiter 
cndcntcs  usquc  ad  coclorum  rcgna  pcrduxit. 


eum  in  chordii  et  organo.  Isli  quoque  Tersns  ( sicot 
dicium  est)  usque  ad  finem  ad  bymnos  periineotoo* 
ptiales.  Tympanum  est  qoasi  duobus  modiis  solisca- 
pitibus  convenientibus  supra  eos  tensi  corii  sooora 
resultatio,  quod  musici  disciplinabili  mensora  per- 
cuiientes,  geminata  resonatione  modulantor.  Ckmt 
esi  plurimarum  vocum  ad  suavitatis  modom  temp^' 
rata  collectio.  Sequitur,  taudate  eum  in  chordiitiif- 
gano,  Quoniaro  praeter  psalmum  et  cithararo  (otqui- 
dam  dicunt)  alia  inveniri  poternnl,  quae  cbonlarum 
lensionibus  personarent,  generaliter  cbordasp(>suit; 
ut  omnc  ipsum  instrumenturo  musicum  Domini  bu- 
dibus  dcputarct.  Or^aMiim  iiaqiie  est  quasi  iurrisqtk^e* 
dam  divcrsis  fistulis  fabricata,  quibas  flata  50*!  ^^* 


1055 


EXPOSITIO  IN  rS\LTERIUM.  PSAL.  CL. 


mA 


liam  vox  copiosissima  deslinatur;  el  lU  eam  modula-  A  gralanler  agnoscanl,  cl  qiii  adliuc  rudes  sunl,  pla- 


tio  dccora  componat ,  linguis  quibiisdam  ligneis  ah 
inleriore  parte  constniitur,  quas  disciplin.ibiliter  ina- 
gisimrum  digiti  reprimentes ,  grandisonam  emciunt 
et  sauTissimam  cantilenam. 

Vers.  5.  Laudate  eum  in  cymbalh  bene  tonantibus^ 
iaudate  eum  in  cymbalis  bene  tinnientibus  :  omnis  spi- 
ritus  laudet  Dominum.  Ut  i!la  superiora  per  alliisiones 
qtiasdam  de  sanctis  dicta  df bercmus  arcipcre »  ad 
if  snm  quoqne  os  borninis  venit.  Sed  consideranda  est 
verb^rnm  istoruin  facla  discrelio ,  nt  cijmbala  bene 
sonantia,  hbia  nostra  debeauius  accipere ;  quae  non 
iminerito  inter  inslrumenta  musica  posita  sunt,  quia 
ei  similitudo  qitxdam  est  cymbalorum,  et  per  ea  vo- 
ces  biimanx  barmoniam  reddere  suavissimam  com- 


nissiine  dicia  sine  olTensione  pcrcipianl. 

Conclusio  Psnlmorum, 

Expliriliis  est  decorus  et  mirabilis  ordo  Psalmo- 
nim,  numero  quidem  myi.tico  termiiiatus  sed  sarris 
virtutibus  infinitus;  solummodo  illi  ad  dimcnsnni  co« 
gnitus,  qiii  nrenam  maris,  pluviarum  gultas,  creiitti- 
rarum  omnium  naturas  dinuraerabili  qu^ntitate  com- 
plectitiir.  Scd  quamvis  a  nobis  ei  toto  compreliendi 
non  possif,  tamen  uiililer  quxritur,  quia  perscnita- 
tus  semper  copiosior  inveniiur.  Qiianta  enim  adbiic 
binc  nova  diceiula  snnt,  quantorum  ndelium  in<;enia 
usqiie  ad  finem  saeculi  curiosa  seduiitale  laboinbunt. 
Sed  lauien  isia  verilas  tunc  plenissime  diguoscenda 
probaniur.  Ilarmonia  est  enim  diversarum  rerum  in  fi  est ,  quando  ipse  Dominus  coniemplaiionem  siiam 


unam  convcnientiam  redacta  copulalio ;  quod  et  in 
▼oce  humana  consat  accidere ,  quando  et  tempora 
ipsa  et  8yllab;e  ad  unam  vocis  concordiani  perducun- 
lur.  Cymbala  ergo  nostra  sunt  labia  percussa  ad  so- 
niim  vocisdislincti^sime  temperandum,  qux  tunc  sa- 
lutariter  sonant ,  quando  in  laudes  Doniini  devoiis- 
siine  « ominoventur.  Cymbala  quoque  bene  tinmenlia^ 
8unt  ex  pcrmixiis  mctallis  parvissimae  pliialic  compo- 
811»,  ventricula  sua  in  lateribus  babentes,  qune  arli- 
ficiosa  roodulationc  collisac,  acutissimum  sonum  de- 
leciabili  consonaiione  restiiuunt.  Sed  quoniam  san- 
etissimus  propheta  universa  qiiae  dicta  sunt,  spirilua- 
liter  volebal  inielligi,  aptissimo  librum  fine  concliisit, 
0iniuf  spiritus  landet  Dominum.  Non  utique  caro  et 


prxstafc  dignabiiur.  Ilic  autem  lotus  ordo  Psalmo- 
rom,  quaiitiim  humanum  ingenium  vestigare  pracva- 
luit,  duplici  mysterio  noscitur  esse  decursus.  Pri- 
mum  ,  sicui  aucioriiate  Parrum  dictum  est ,  Novi  et 
VcierisTesiamenii  sacramenta  comjplectitur.  Septem 
quippe  decades  rereruniiir  ad  sabbatum,  quod  ad  pri- 
mam  illam  periinet  sine  dubitatione  culiuram.  Octo 
vero  nostro  tempori  deputantur,  qui  resurrcciionein 
Domini  die  oclava  pia  devotione  venenmur.  Secundo 
qiioque,  Domlno  largiente  prospeximas,  quodcenium 
quinquaginta  diebus  superdiicto  diluvio  crimlnibi<s 
snis  tcrra  diluta  est.  Sic  Psalmorum  spiriiualis  abys- 
8US  peccalis  inqninata  corda  morialium  usque  ad  jii- 
dicii  lempus  perpetua  emnndatione  puriHcat;  et  Ht 


8aogniSy  non  mundi  ambiius,  non  illecebra  sxcularis;  G  nobis  ex  ipso  salutarc  dilavium,  quod  nostrum  sen- 


fed  illud  quod  est  in  natura  rerum  sublimius ,  hoc 
laadet  Dominum ;  quod  coelestia  utique  sapit,  quod 
arterna  praemia  concupiscit.  Quapropleruniversooperi 
brevem  perrectamque  8eiitenliam  dedit,  ut  Dominum 
Salvaiorem  spiriiualiier  debeant  cuncfa  laudare.  Ilis 
igiiur  decursls  totius  miisic»  disciplinae  assignaia  per- 
fectio  est.  Flaius  in  tuba,  piilsus  in  cithara,  tiunitus 
In  cymbalis,  vox  in  choro,  spirituuli  harmonia  dul- 
cissimus  ille  concentus,  qui  oon  auribus  carm  is  au- 
ditur,  sed  contemplatione  purissimae  mentis  adverii- 
tur.  Nam  commemoraiio  syllogismorum ,  sicut  in 
primo  psalmo  coepta  est,  parili  nobis  fine  claudatur. 
A  categorico  siquidem,  qui  est  purissimus  et  prin-^ 
ceps  omnium  syllogismorum,  dedimus  prout  oporte- 


sum  dellctis  sordidum  reddit  ablutum.  Quid  enim  in 
Isto  coelesii  armario  Scripturariim  divinanim  invcnire 
non  p08sis?Genesim  quaeras,  hic  queraadmodum  fue- 
rlt  mundus  fabricatus  exponitur.  Propheiam  dicas, 
quis  dc  incarnatione  Domini  tanta  locuios  est?  Evan- 
gelium  cupias,  passionem  et  resurrectionem  Chrisii 
Domini  inqumeris  locis  evidenter  ostendil.  Apostr»- 
lum  velis,  audi  doctorem,  audi  misereniem,  qui  et 
futura  jiidicia  propter  correctiones  praedicat,  ct  pro 
peccatoribus  frequenter  exorat.  Et  ne  longiu^  difle- 
ram,  quidquid  in  coelo,  in  terra,  in  mari,  vel  apuJ 
inferos  agitur,  si  caulissime  legas,  omnia  suis  locis 
posita  competenter  agnoscis.  Teatis  est  Athanasii  epi-* 
scopi  sermo  magniOcus  (Tom.  /,  episi.  ad  MarceUi' 


bat  initium  :  nunc  etiam  opus  nostrom  in  ipso  con-  ^  mim,  pag.  959),  qui  virtutes  Psalmorum  indagabili 


elodimus.  Decetenimfinem  respondere  principio  suo, 
quando  io  litleris  sacris  debent  sibi  omnia  convenien- 
tia  reperiri.  Ilic  aotem  categoricus  syllogismus  est 
nobis  taliter  colligendus  :  Dominum  laudet  omnis 
spiritus.  Qiiem  debet  laudare  omnis  spiritus ,  Deiis 
verus  est.  Dominus  igitur  Deus  vcrtis  esi.  Mirabile 
plane  dicendi  genas,  ut  ad  illud  reluctiintenr  con fi- 
tendo  trahaty  ad  quod  prius  aliquis  aciiiiescere  re- 
spuebat.  Ecce  de  grammatica  ct  de  etymologiis,  do 
scheinatibus ,  de  arte  rbetorioa  ,  de  topicis ,  de  arte 
dialectica,  de  deflnitionibiis,  de  miisico,  de  geomctria, 
dc  astronomia,  et  de  propriis  locuiionibus  legis  di- 
viii;c,  seriein  rifcrtam  esse  monstravimus,  qiiantMin 
'*■••*'•••»»;  nr,tstiVc  dlsuatiis  0^1.  "I  "•••  ••'*•  '"^  "•••• 


veriiaie  discuiiens,  omnia  illic  esse  probat,  quwcun- 
quc  sanctac  Scripturae  ambitu  continentur.  Natoram 
quoque  Dci,  si  fas  est,  daobus  verbis  facit  subintel- 
ligi  :  Ego  hodie^  quai  nullis  ribrls,  nullis  codicibus 
praevalet  comprebendi,  sicut  et  explicatum  est  quod 
breviter  dicitur,  et  ex  aliqua  parte  seniibile  quod  ta- 
cetur.  In  secundoquippepsalmoPaterdicit  ad  Filium: 
Ego  hodie  genui  te  (PsaL  ii,  7).  fn  istis  siquidem  duo- 
bus  verbis  subtiliter  signiflcat,  quod  humanum  intel- 
lecium  transcendere  posse  videatur.  Novum  et  Vetiis 
Testamr ntum  tanta  proprietate  compleciitur,  ut  re- 
vera  spiritualcm  bibliothecam  in  hoc  libro  inielligai 
cssc  construclam.  Nam  si  paradisus  dcsidcrabilis  ha- 
ix^tiir.  nnn.l  euiii  quatuor  fluniiuum  lapsiis  amcpnare 


^0:;5  M.  AIUEUUS  CASSIODOUUS.  1056 

[ed.,  emanare]  nosfuniur,  «jnauio  bo.irior  csi  nniina  A  confilenii  ,  ef.io-e  bepevoli.  Dilfw  i!c  cpns  hiimaiiuui 
aur  cenlum  quiiuiuagiuta  Psalnionnii  foinihus  irri-      repcrilur,  quod  non  paiialur  :.liquam  qiuslionem,  Ja- 

cob«  aposlob»  prolesianle  :  Si  q"is  in  verbo  non  of- 


qui»  cenium  quiiu|....j, 

(catur.  Nec  i^obim  iulra  hunc  iiuiniTum  divina  virtiis 
operaia  est,  mulla  1  itiu^  503  patcnl,  sive  qux  pro 
parle  inlellecta  suDt,  si^equx  adhiic  ruutl.tns  igno- 
raniur  diversa  miracula.  Nam  et  iii  illis  ceiilum  qiiin- 
qungi  ta  iribiis  piscibus  quos  apostoloruin  retia  de 
pelagi  profunditate  iraxerunt  (Joai.  »\i,  11),  sancto- 
rum  numerus  comprelieusus  expopitiir.  Ei  arca  Noc 
in  lypiim  sanclx  Kcclesi;v  trecentis  cubilis  in  longi- 
tudinc,  quinqunginta  in  latitudine,  el  trigiiila  in  ailitu- 
dinc  legitur  fabricata  (Gcn,  vi,  1.*i)  :  undo  niulta  Ori- 
genes  mystica  (  ut  solet )  exposilione  tractavil.  Qua- 
propler  i:idubitanler  apparet  Creatorem  aique  Opifi- 
cem  reriim,  cum  coelestia  cuncta  terrenaquc  dispo- 


fenderit,  hic  perfectui  c$t  vir  {Jae.  iii,  2).  Quod  si  niui- 
nulli  sacris  lilteris  calumnias  parant ,  quiJ  infinDis 
nou  faciaui,  quosaudacler  accusant?  Piolita  seroper 
ad  aiiiiiium  dicentis  aptanda  suni.  Nam  si  omnia  con- 
teiiiiosa  allercatione  deslruere  volumiis,  piam  devo- 
tionem  incauta  potius  conlradictione  damnamus.  Sed 
jam  tempus  est  ad  Dominum  corda  converiere ,  ad 
quem  migis  dcbct  omiiis  iutentio  tenuere»  et  laborss 
tenuiiius  pervenire. 

ORAnO. 
Tif,  Domine  verus  doctor  et  praeslilor,  adTOcatns 
et  judci,  largiior  et  monitor,  lerribilis  ei  demfB$, 


nerel,  sub  mensura,  et  nuraero,  et  pondere  fecissc  ^  corripieus  et  consolator,  qot  c*cii  meniibos  dooai 


omnia  qiiaerunque  creata  sunt,  sicul  Sapienti^-simus 
dicit  :  Omnia  in  mensura,  et  numero,  et  poudere  dis^ 
posuisti  (Sap.  xi,  21 ).  Nunc  proptcr  virtutcm  ine- 
fnoriae  brevitcr  intimemus  quae  supra  latius  videntur 
efTusa.  Primum  meminisse  nos  couvenit  quod  de  ti- 
ti)Ioruui  dtversa  varietatc  narraiuni  est.  Recordari 
ctiam  debemus  personas  iu  tcstu  Psulmorum  aptis- 
siiue  commutata^,  couclusionesquc  coruui  conira  bje- 
reticos  maxime  fuisse  formaia^.  Vel  quare  alpbabe- 
luin  llebrxum  pouatur  iii  pSilmis.  Cur  de  parlibus 
psalmoruui  unus  cuufectus  esse  videatur.  Quare  in- 
lercalarcs  psalmi  sint  pusili.  Quarc  rcpclitio  versuum 
reperitur  in  psalmis.  Dc  interpretaiionc  uominum 
llebrxorum.  De  kis  qui  uniOnes  appelianlur.  De  quin 


aspectuni ;  qui  facis  iufirmis  possibile  qaod  praecipis; 
qui  sic  pius  es,  ut  assidue  rogari  velis ;  sic  moniOeos 
ut  nemiuem  desperaro  patiaris  :  dona  quod  te  pra- 
stanie  bene  quxrimus,  el  illa  maiime  quae  nosfrain- 
rirmilale  ncscimus.  Quad  ex  too  diximus  ,  suscipe, 
quod  ex  n<dl>is  ignoranter  proiulimus,  parce ;  ei  per- 
duc  nos  ad  illam  contemplatioiiem  ubi  jam  nou  pos- 
simus  errare.  Dona  facere  quc  te  inspiranle  loqui 
prrcsumpsi ;  dona  compteri  qu£  alios  observare  cooi- 
monui  :  ut  qui  prxslitisti  pium  sermonefii,  probabi- 
lem  quoque  confcras  luis  famulis  acuonem.  Liben 
nos,  amator  hominum,  ab  illo  periculo,  ne^  sicol  di- 
cil  Aposiolu*-',  dum  aiis  proedico,  ip$e  reprobusme' 
niar  [1  Cor.  ix,  97).  Quam  ioQrml  sumus  lu  veraciier 


decimpsamis  gradulibus.Quare  pQeniientiumseptem  ^  nosii;  qtiali  boste  deprimamur  agnoscis.  Te  qosrit 


p.^almi  esse  doccantur.  Quare  lamenlanliuro  pro  ci- 
\itate  Jerusalem  cum  lacrymis  verba  funduntur.  Quarc 
ordo  psalmorum  in  Jaudibus  Domini  fuerit  termioa- 
tus ;  ubi  quot  modis  prxdicitur  exponitur,  cum  ta- 
men  prxcouia  ipsius  oullis  libris,  nullis  possint  hii- 
maitis  viribus  expiicari.  Sic  varietas  ista  Psalmorum, 
aut  pretiosissimo  lapidi  topazio,  aut  pulcberrimo  pa- 
v.  ni  coogrue  forsitan  comparalur,  qui  tot'es  divcrsos 
reddunt  coi^^res  corporis  sui,  quolies  in  cis  delixus 
fuerit  oculus  iutueulis.  Uaec,  quautum  Domiiius  praC' 
siarc  diguatus  est ,  pro  noslra  mediocrilate  decursa 
suni.  Yos  auteiii,  magis'ri,  qui  coelestium  liuerarum 
copiosa  lectioiie  piuguescitis,  parcito  rudi,  diinitiiie 


certamen  impar,  te  expelil  mortalis  infirmila»  :  qnia 
majestatis  tuae  gloria  esl,  si  leo  rugiens  ab  infirma 
ove  superetur ;  si  spiritus  violenlissimus  a  debilissiroa 
carne  vincaiur,  ille  qui  de  coelo  cecidii,  ei  bic  le  pa- 
grianle  subdatur ;  ul  si  potestalem  ipsius  ad  lempus 
tiia  permissione  patimur,  nequaqoam  ejtis  insatiabi- 
libus  faiicibus  sorbeamur.  Fac  illum  irisiero  de  ba- 
mana  l.netiiia,  qui  de  ofTcnsione  nostra  secaper  exsol- 
iai.  Ameii. 

Ilacieuus  quae  ad  expositionem  Psalmorom  perli- 
nere  vidolantur,  Douiiiio  largienle,  decursa  sunt  [ed., 
discussal  :  i:uuc  Salomonis  dicla  videaaius,  quxpro- 
prios  cxposilores  baberc  uoscuniur. 


EXPOSITIO  IN  CANTICA  CANTICORUM 

M.    AUUELIO    CASSIODORO   ATTRIBUTA. 


i< 


MONITUM. 

505  Cassiodori  uomen  hnic  opu%culo  prcepgunt  tam 
manuteripi  codias  quam^  ediii,  saltem  quos  videre  /i- 
I  uit ;  bibliolhe'arn  quoque  omues ,  si  unum  exceperis , 
Uique  eiiam  iuelioris  nolcs  aucloresquafuplurimiabsque 
uUa  coutroierfiq  auctori  nostro  illud  ascribunt,  Mihi 
lamrn  Cassiodori  non  ess*  ceriissimum  videtur  :  sed 
quibus  pQtissimum  argumentis  in  eam  ndducar  senteu' 
tiam  ,  prwfatio  nostra,  quam  hujus  gperis  capiti  prw^ 
misimust  satisostcndet.  llanc  igitur,  silubetf  comulas, 
antice  lector. 


IROLOGUS. 

Salomou  iiispiratus  divioo  Sptrilu  compo^nit  bUQC 
libcllum  de  nupiiis  Chrisli  el  Ecclesioe,  el  qucHiaiii' 
inodo  epithalainium  fecit  Christi  el  Ecclcdioc,  id  esl 
caiiticum  super  Ihalamos.  Unde  et  Cantica  cantico- 
rum  vocavit  hoc  opus  :  quia  omnia  can^lca  snperei- 
ceilit.  Sicut  enim  dicilur,  Rex  reaum^  ei  (^omtJisi 
domiuauiium  (Apoc.  xvii,  li),  et  soicmnilas  solemiii- 
ininm  :  sic  dicitur  Caiiticum  canticorum  ob  excelien* 
liaiu  et  di^uitatom.  Esl  autem  in  boc  obscnrior  iste 


10- >7 


EXPOSiTIO  IN  CAiSTlCA  CANTir.OIUM. 


<o:;8 


libflliis,  rnii:i  nulj.r  ilii  roinmemoranlnr  pcrsonin.  cl  A  cnJjii  ilisiliitruimr  :  Nii^r.i  r;iM!i  pi.-^m  inl)orn.inila  Ce 


ijiiasi  1'oinico  sly'o  composHus  csl. 

CAPUT  Pl\IMUM. 

Ycrs.  1.  Osculelnr  me  osculo  oris  $ui,  Vox  c-l  Syna- 
|!Og;c  desiileraniis  Chrisli  adv.  nlnm.  y»iasi  dicrrct  : 
Tolics  inilii  ndvenliim  sinim  proinisil  pcr  prop*  ci.is; 
veiiiat  er$;o  jam  ct  oscuL  tnr  im  o^culo  oris  £Nf,  id  C)l, 
pcr  seipsum  mihi  loqiialur. 

Quia  meliorn  sunl  ufera  tua  rf/io.  Repen'c  nd  ipsiim 
ciijiis  dCMderio  flagrahai ,  verba  ctmvcrlcns ,  sulKiil, 
(Juia  meliora  snnl  ubera  lua  ri.ta.  Pcr  ubera  Chr.sl> 
(liilrcdo  tv  ingrlii  intelligilur :  qiiia  eo  veluii  lacie 
nutriiiir  inraniii  crcdfnliiim.  Vi':um  nutem  ausl<Ti- 
tatem  legis  si;^ni(icat :  scd  nbcra  Ci>risti  meliora  sunl 
V  no,  quia  dulcedo  Evangclii  mclior  csl  austcritate 
legis.  In  Icgc  ewm  nu'li  rescrvatur  poeiiitculia,  sod 
pr.Tcipiiurutqiii  pecrat  occidatur:  Evangciium  autein 
dicit  :  Nolo  mortem  peccaloris  {Ezech,  sviii,  52),  eic. 


<'ar,  ftirmosa  scin  |.flIo<  Salo.Mnnis.  Odnr  lliius  Is- 
maclis  liiil,  q>M  iuhT|nclalur  tfnehr:i>.  1?uiiaclii:i; 
vero  sompcr  in  talxTnnoiiiis  li:tbiiare  soliii  sunt,  ct 
nOM  baljcnl  d.mios.  Dicit  cit^o  l.crlcsiasc  uigraiH  e:.se 
sicul  taiftrnarWn  Cedar,  ^Topt  r  iwTseruliones  quas 
piilicbnhir  a  libis  lenehrarum ,  quod  inlerprclatiir 
Ce»btr.  Iliiic  I  sabnisia  dirit :  HabUuvicum  habilauli' 
biis  Ced::r  {Ihal.  cxix,  5),  id  cst ,  conversitus  ^um 
iiiter  pcrseruiJires  ei  percnl  ;rcs  infidelitate  nigros. 
formosam  vcro  dicit  sc  $icni  pcUfs,  id  csC  laberna- 
ciila  Siilomonis,  qiii  (laoiHcus  inlerprciaiur :  quouinm 
dig.ia  er;it  visiiaiioiie  ct  consoiatioiic  sp  'usi  sui 
Ciiri^ti  inicr  angiistias.  Gi  sirut  Uibernacnla  cx  |>elli- 
biis  morttiorum  animalitim  fiun',  iia  Ec<Icsia,  ta 
I>ernacubnn  videlicct  Dei ,  cx  his  cousiroiliir  q  li 
seipsos  cum  viiiis  et  concupisceuiiis  moriilicaFil 
(Gaial,  v,  24). 

VtTS.  6.  bio^ite  me  considerare  qnod  fnsca  sim,  qnia 


Yers.  2.   Fragrantia  uufiueniis  cptmis,  Vugueata  j.dccoloravit  me  sol,  0  anima;  fi  leles  «'t  devol:»*  l>ci», 
^t  dona  Spiritijs  sam  ti,  vcl  eiiam  operaiiones  vir-      A' 


sunt 

liitum ;  dc  quibus  Aposiolus  :  Cliristi  bonus  odor  su- 

mus  {II  Cor,  ii,  15). 

Oleum  effusum  nom  n  tuum.  Nomen  /uum,  o  Christc, 
effusum  cst,  Chrisma  Gra:ce ,  Latine  unctio ,  unde 
Llirislus.  N;imcii  Chrisii  ah  unciione  dicitur.  Solet 
enim  Spiritus  sanclus  olei  nomine  appoilari,  juxta 
qn<w1  Psalmista  ait  :  Unxit  te  Deus  Deus  tuus  olco 
IPtal,  xLiv,  8),  id  est  Spirilu  sancto.  Iloc  oleum  ef- 
fusum  est,  quando  hacc  gratia  quam  Chrislus  singu- 
lariter  h.ibuit ,  d.ita  est  omnibus  electis.  Undc  et  a 
Ohristo  Christiani  dicuntiir,  participio  nominis  Christi. 
Et  bcQC  non  stillatum ,  sed  effusum  olenm  dicitur  , 
qiiia  ahundanter  h;ec  gralia  omnibus  data  est  lidcin 
Lhrisii  rfcolentibus. 

Jdeo  adolescentuia:  diiexerunt  le,  Adolescentulse  di- 
rnn!ur  animne  clcctorum  ,  quiC  in  baptisino  reiiquo- 
runt  sordes  veieris  hoininis,  et  renovalae  suiil  in 
Cbristo.  Bene  autem  feminino  genere  dicnntur:  quia 
aiiimae  sanctorum  ,  quo  majoris  fragilitaiift  sibi  con-  C  tur  (Matth.  xi;i,  6,  21). 


oiitc  me  considerare  qnod  fuscQsim,  id  cst,  qiiod  iri- 
bu'ati  nibus  arficiar,  quod  perscrut.onihiisop.nim.ir; 
quia  decoioravit  me  soi ,  id  est,  perseculionis  fcrror 
nieum  splcndorem  qiiodammodo  olfus*  avii.  Ac  si  d  - 
cerei :  Inieriorem  pulchriiudincm  meam  c  giMt*,  oi 
iliam  aitendiie ,  non  iila  quu*  foris  pati  vidt^nr.  Tale 
esr  quod  et  Apostolus  dicit :  Noiite  dficere  in  tri  n- 
laionibus  meis  pro vobis^  quw  esl  §i6ria  v^stra,  No» 
tnim  sunt  condiQn<e  passiones {Ephes,  iii,  15),  et r«l  * 
qua.  Sol  autem  in  Scrip.nris  niiillos  kabei  sensiis.  Ah- 
qu  indo  sigoilicat  ipsiiin  Dei  et  hoinifium  Mediatorem; 
unde  scriptum  est:  Vobis  timentibus  nomen  meum  orie* 
tur  soi  justitia!(Blaiach.  iv,  2),  id  esi  Ckrisliis.  Signi- 
ficat  et  Ecclesiam,  sicul  Dominus  dicil :  Tunc  fyige- 
buntjustisicut  soi{Matth.  xiii,43).  Aliquando  forvorem 
persecutionis,  sicut  hic  ct  in  Kvangelio,  ubi  diciiur 
de  semine  quod  cecidit  supra  petram  «  et  orto  sole 
eia^stuavit;  qnod  ipse  Dom*nu8  apcril  ex|K>ncns : 
Facta  autem  persecutione  propter  verbum  scandaiizan' 


sciae  sunt,  eo  «implius  Chiristum  diligunl. 

Vers.  5.  Tralie  me  post  te,  curremus,  Yox  Ecclesix. 
Hic  esl  permutatio  personae;  nam  hactenus  locuta 
eslSynagoga,  hic  iiicipit  loqui  Ccclesia  de  gentibus  : 
Trahe  me  post  le,  ctirr^^miis.  Quia  (inquil)  mcam  in- 
firmitatem  cognosco,  et  \ideo  me  nihil  meis  viribus 
boiii  posse  agere,  tua  (^ratia  tralie  m*t  ad  tui  imitaiio- 
nem ;  vel  etiam  cum  506  coelum  ascenderis,  Trahe 
tne  post  /e,  nt  le  sequi  inerear. 

Introduxit  me  Rex  in  celiaria  sua,  liic  loquiiur 
Ecclesia  de  Christo  sponso  siio  ad  animas  fiddcs. 
Ceitaria  Dci  sunl  SRlerna  beaiitudo,  etsiipernjc  patri» 
gaudia,  in  qu;e  introducta  est  jam  Lcclesia  per  fidem 
et  S|>etn,  et  quiindoque  introducetur  per  rem. 

Exiultabimus  et  icetabimur  in  te,  De  donis  (inquii) 
tnis  exsuitabimus  ei  icelabimur,  Sed  quia  sciiiius  lioc 
noh  nostri  esse  meriti ,  in  te,  iion  in  iiobis  exsuitabi- 
mus,  Hucest  quod  Apostoliis  :il  :  Qui  gioriatur,  in 
Domino  giorietur  (I  Cor,  i,  51). 


Memores  uberu.n  tuorum  super  vinum.  Id  est  Me-  '^  muoduin. 
mores  gratix  lux.  et  misericordiae  qua  salvati  sumus. 
Vbera  enim  sunt  ipsa  gratia  ^ua  ^alvamur.  Itecor- 
daiKcs  etiam,  qiiod  tu  austeritatem  lcgis  uberibus 
doitrinae  evangelicac  tempcrarc  dignalus  es. 

Herti  diiigunl  te,  ftli  (inquit)  qui  recti  cordis  suut 
dihgunl  te;  id  cst,  illi  qui  nihil  snis  merilis  iribuuni, 
sed  omnia  tuac  gratiae  deputant.  Nullus  enim  te  dili- 
gii  nisi  rectus,  et  nulius  est  reclus,  nisi  qui  le  diligit. 

Vers.  4.  Nigra  sum,  sed  formosa^  fiiia:  Jerusa'em. 
nic  nirsus  loquiliir  Ecctesia  de  suis  pressuris  ad 
sancias  animas.  Nigra  ium,  quia  peisecuiioiics  pa- 
lior;  sed  formosa  sum  virtutibus,  o  lilix  Jerusalcm, 
id  est  animx  fideles.  Nigra  sum,  idesi,  deformis 
persecutionibusetu^rumnis  quas  sustineo;  sedformosa 
lum  decore  virtulum.  Quomodo  autem  uigra  sit,  tt 
quomodo  formosa  ostendil,  cum  subdit : 

Sicut  labirmcula  Cedar,  sicut  peiiei  Salomonis,  Ita 


Fi/tt  matris  mecB  pugnaverunt  conira  mt.  Unde  coe- 
perit  h.Tc  persecutio  osieiidit,  cuui  subdii:  Fiiii  ma» 
Irii  mem  puqnaverunt  contra  me,  Vox  esl  primiiiv.r 
Ecclesis,  ciijus  Synagoga  matcr  est,  cui  per  pro|  hc- 
U|m  dicitur  :  Et  vocaberis  civitas  fideiis  (Isai,  i,  26), 
et  mater  civitaium  (ilia  Sion.  Hujus  filii  su  it  Jiida* , 
qui  pugnaverunt  contra  Ecclesiam  primitivam,  qiiando 
excitaveriiiit  pcrsecution-  m  conira  credentes,  et  om^ 
nes  dispersi  sunt  per  regiones  Samaria  (Act.  viii,  1). 

Posuerutit  me  custodem  in  vineis,  Vinea  uiia  luil 
primiiiva  Ecclesia  Jerosoiymis;  sed  ob  Judaicam  pcr^ 
seculioneni  dispcrsis  credentibus  omnibus,  multx  vi- 
nexfactxsuni,  id  est  mult.-e  Ecrlesi:i'  cons  ructx  per 
universum  inundum.  Dicit  ergo  primiiiva  Ecclcaia  : 
Posuerunt  me  (scilicet  aposioli  el  doctorcs)  custodem^ 
id  csty  ut  essem  ciistos  Kcclesiarum.  Unde  et  iu  Gra^co 
bi-ne  dicitur,  disseminati  tunt^  ubi  nos  le^imus,  di- 
spersi  suni  (Act,  viii,  1);  ad  hoc  cniin  divinitus  di- 
spersi  sunt,  ut  pliires  EcclesiK  ftcrent  pcr  universuin 


Vineam  mcam  non  eustodiWf  id  est,  unam  illam  Ec- 
clesiam  quse  Jerosolymis  fuii,  iion  ctislodivi.  Iloc  non 
ad  votnm,  ncqne  ad  ineulem  est  referendum,  sed  ad 
locum.  Non  custodtvi,  lubaudi,  ul  es^^et  ibi  ubi  cORpif. 

Vers.  6.  Indica  mihi  quem  dfiigit  anima  mea^  ubi 
pascas^  ubi  cubes  in  meridie,  Vox  Ecclesi»  eii  ad 
sponsum  suuni  Chri^luiti.  0  sponse,  qiiein  diligil 
aiiima  inea ,  id  est  queni  lota  ineolii  intcntione  di- 
ligo,  indica  mihi  ubi  paseas ,  id  esl  ubi  oves  tuas 
p.isceie  facias;  ipse  est  enim  Pastor  bonus,  sicutipse 
dicit  iu  Evangelio  (Joan.  x,  14).  Indicamihiubi  piu- 
cas  et  ubi  cubcs^  id  est  requiescas,  et  hoc  in  meridie, 
id  est  iu  fervore  persecutionis  vel  tcntaiionis.  Labo- 
rans  eiiim  Ecclcsia  in  persecutionibus,  obsecrat  spon- 
suro  suum  ut  ei  dicat  in  quorum  inentibus  requie- 
scat.  Nam  cubare  sponso  requiescere  est ,  sicut  ipse 
dicit :  Super  quem  requietdt  spiritui  meut  (/ms.  lxvi, 


40r>9 


M.  AUUELIUS  CASSIODORUS. 


\m 


^)  eic.  Nc  611*1111   «ancii  acslu  lciilaiionis  arescant,  A  egrciliunlur.  Sic  docl)res  snncli  cl  cil»um  ii(»b:ssali!- 

ipsc  in  corum  cordibus  cubal  cl  requicscil,  aique  ab      •"-'"  -*— '  —  — • — •   -  «••—  — — .  c^^ -- 

o  iioi  Tervore  leDiaiionuui  cl  perseculiouum  prolegit. 

Ouaie  boc?  ^  ,. 

/Ve  »flg  iri  incipiam  post  greges  todalmm  tuorum. 
Greges  sodalium  appellal  conventicula  hajreiicorum, 
qoi  sodales  Cbrisli  sunl,  quia  el  ipsi  greges  suos 
pascunl.  Ei  esi  sensus  :  0  sponse,  indica  miin  san- 
clos  ci  eleclos  luos,  iie  forie  offendjm  et  incurram  in 
baxreicos,  puuns  te  ibi  posse  inveniri.  Iluiic  versuro 
niale  bmlicl  disiiiiguebmt,  Unquam  sponsa  inler- 
ritgaret:  Lbi  pascas,  ubi  cubes?  Et  ipse  rcspoude- 
ret :  In  ineridie  cubo,  et  iu  australi  partc. 

Vcrs.  7.  Si  ignora$  te ,  o  puichra  inter  mnlieres, 
egredere,  el  abi  pott  vettigia  gregum.  Voi  sponsi  ad 
sponsam  suam  Ecclesiara.  Ac  si  diceret  :  Tu  quere- 
ris  te  qiiasi  a  nie  derelictam  et  persecutionum  fer- 
voribus  clcnigralnin ;  nec  considoras  quam  pulchra 
sis  iiit«r  mulierts,  id  esi,  non  atiendis  virtutura  spi- 

riiualium  pulcbritudinem,  qua  prx  cxteris  dccornris,  g  Murenulas  crgo  aureas  sponsus  sponsae  su»  f  rtt, 
iicet  teiitatiouibus  denigreris.  Si  ignonts  ergo  te,  id      rum  Cbristus  Ecclesiam  suam  diictrinis  sanctonini 


laris  ductriiix  monslrnnt,  et  ctiani  secrelj  Scri|»lura- 
nim  nobis  nianiresiant.  Iloc  crgo  ccllum  Ec*  lesir 
quasi  nionlle  cst,  quia  cnslae  docirinx  gcmmis  ei 
vir.iilum  oriinmeniis  sancii  doctores  decorantur.  J(F.* 
nile  enim  ornamc  itum  est  virginum  vcl  malronamm. 
Ycrs.  10.  Mnrenulas  aarea$  faciemus  ft6t,  vernucu- 
iatas  arqento.  Slurenulas  juxia  litieram  ornameniuni 
sunt  colii  virginLsei  puellaris,  videlicet  vin^ulx 
auri  perplcxx ,  iittcrmixtis  nonnunquani  pulcbra 
varietaie  Eubtilissimis  argenti  filis;  el  hoc  esl  quod 
dicit  :  Vermiculaias  argento^  id  est  iii  roodum  ver- 
roium  terrenorum,  quos  lumbricos  dicunt,  distiuc  a> 
et  inier  se  conjunctas.  Murenulce  autem  dicuniur  a 
siniililudine  piscis  maniii  ,  qul  murena  vocatnr. 
Mystice ,  murenulce  sunt  pcrplexa  Scriplu-  arum  dog- 
mata,  ex  diversis  sanctorum  Palium  seiitentiisinicrte 
conjuncta.  Aunim  quippe  claritatem  significat  schm^ 
spiritalis  :  argentum  vero  nUotem  cloquii  deggnat. 


cst,  sk  banc  digititatein  et  formositatem  tuam  non  re- 
cngiioscis,  egredere  de  ineo  consortio.  et  abi  pott  ve- 
sugia  gregum ,  boc  est,  sequere  cl  imilare  doc  rinam 
erraiitiuiu  hasreiicoruin,  507  Q'"  conlirmplo  vero 
Pastore  unius  gregis ,  roultos  sibi  coacervaverunt 
greges. 

tt  pasce  hcedos  (uoSt  id  est  peccalorcs  el  erroueos 
auditures;  el  hucjuxta  tabernacula  pastorum^  id  est 
secundum  dogmata  haeteticorum.  U.ius  enim  pastor 
est  Cbristus,  qui  unuin  habet  gregem,  id  est  unitaiem 
ca.bolicae  Ecclosiae.  Pastores  veromulii  sunt  lixi^tici, 
qui  gregem  deceptorum  bominum  t»ibi  aggregant , 
quos  diabolo  pascunt;  de  quibus  et  Psalmisia  :  Sicut 
ovet  in  inferno  potiii  tuni  (Ptal.  xlviii,  15).  Oves 
vocantur  in  hoc  loco  mali,  non  propter  simpltcitatem 
vel  innocenliam,  sed  pronter  hebetudinem  :  quia 
nesciunt  resisiere  pravse  doctrinae  :  sed  oinnia  quae 
sibi  imponuntur  a  pravis  doctoribus,  sustineut  non 
bona  paticniia. 

Vers.  8.  Equitatui  meo  attimlavi  le,  amica  mea^  in 
curribut  Pharaonit,  Equitatum  suuin  ap|ieilat  excrci- 
tumfiliorumlsrael,  vidclicctsexccniactsex  milllaqui 
egressi  sunt  dc  ifiiypto,  et  transicrunt  inare  RubriBm 
(iVum.  II,  o^;  Exod.  xiv«  2i).  Equitatum  auiem  suuin 
illain  muhitud>nem  dicit  :  quia  siciit  aurii;a  currui 
praecst,  ila  Deus  illi  plebi  prxeral,  prolcgens  illam  el 
derendens,  et  ad  terram  rcpromissionis  intioducens. 
Iluic  suo  equilaiui  attimilavit  amicam  suain;  quoniam 
sicut  il!e  populus  per  mare  Rubrum  salvalus  est, 
Miaraone  deraerso  (£xo(/.  xiv,  27,  !28),  ita  Ecclesia 
gcntium  per  baptismum  de  diaboli  servilio  liberata, 
ct  ad  verain  repromissionis  lerraiii ,  et  cvangelicam 
libenatein  introducta  est;  sicque  quae  erat  ancilia 
viiiorum,  facta  estnmica  Cbristi,  emundala  ctabluia 
per  bapiismuui  a  sordibns  pcccalorum. 

V<rH.  9.  Pulchrce  tunt  gena  tuce  ticut  turturit» 
Turiuris  iia  ura  cst,  ut  si  casu  conjugem  perdideril , 


Patrum  sensu  et  ebiquio  fulgciit  bu^  instniit ,  alqie 
ad  illornm  lidem  ei  vinutem  iiiiit<indain  acceuiir. 
Notandiim  quod  pluraliier  dicit,  faciemus  tibi;  quisi 
eniin  Chrislus  se  iiersoni»  do  torum  conjungit ,  pcr 
quos  i^isx  murenuice  concateiianlur,  ut  iiiis  Ccclesia 
exornetur. 

Vers.  1 1 .  Dum  esset  rex  in  accu*itu  suo.  Vox  spons» 
rcgem  sponsum  suum  Christum  dicit,  qui  per  divini- 
latem  suam  otnnia  regit,  et  etiam  sccundiim  human  - 
laiem  dc  rcgia  Davidis  8tir|)e  natus  est.  Aceubitus 
regis  fuit  incarnitio  cjus.  Accumbere  euiiii  cat  recl- 
nari  vel  discuiuhere.  Et  tunc  Christus  accabuii , 
quan  io  pro  nostra  re  lcmplione  se  usqiie  ad  sosci- 
picndain  naturaiu  nostram  iiiclinavit.  £t  lunc 

Nardut  mea  odorem  suum  dedit ,  quaiido  virtus 
Ecclesiae  ina«j;is  enituit.  Cum  eniui  c«»nsidiTat  Deuoi 
pro  se  hoininem  factum,  amplius  ad  spiritualium 
virtulum  siud:um  et  am^rem  sui  con Jitoris  ar eendi- 
tiir.  Nardus  cnim  rragraniiam  vir  oium  spirtt«aiiM 
dcsigual.  Fraut  quidam  ante  incarnHtionem  sancii 
Dei,  sed  (-icutdietum  est)  sanciiias  magis  a  tempore 
^iicariialioiiis  cicrevii,  el  tuiic  qiiodanimod<i  nardui 
Ecclesia; ,  id  cst  odor  virtuium  fonius  dedtt  odoreio 
suuin.  Juxia  liiteram  nardus  herba  est  aromatica, 
crassa et fragili  rndice,  folioque tarvo et  de.tso, cujus 
( acumiiia  in  ar  stas  fc  spargunt.  Hoc  unguento  Mar.a 
Magdalene  pe<ies  ei  capiit  Domini  pcrunxii^S!  in 
Evangelio  lcgiiur  in  domo  Simonis  (Matlh.  xxvi,  7; 
Marc.  XI  \',  5;  Lttc.  vii,  58;  Joan.  xn,  3). 

Vcrs.  l!2.  Fatciculus  myrrhcs  dilectus  meus  mibi. 
Myrrha  spccies  est  aromatica  n  mijc  ainaritudinis, 
qua  niortuoruin  corpora  condiuntur.  Hoc  loco  patsio 
Clirisli  et  sepultura  designatur .:  nam  depositum 
corpus  Domini  de  cruce  a  Nicodemo  el  Josepb, 
mynba  et  aloe  conditum  est,  et  involuiura  lin^eis 
cum  aromaiibus,  ac  sepulturae  traditum  (Matlh.  xivii, 
59;   Marc.  xv,  46;  Luc.  xxiii,  53;  Joan.  xix,  40). 


;iliuin  ulira  non  requirai.  Turturi  ergo  a^similatur  d  Dicil  ergo  Ecclesia  sponso  sno  :  Fauiculus  nu/rriuB 

"    '    '        "  '"  '"      ~ '"' -• ^ dilecius  meus  mihi  factus  est  :  quia  propter  me  mor- 

tuus  et  sepultus  csi. 

Inter  ubera  mea  commorabitur.  Nemo  dubitit  locum 
cordis  inter  ubera  esse.  Dicit  ergo  :  Inter  uberu  meu 
commorab.turf  id  e<)t,  in  cordis  mei  memoria  a^iema- 
liier  habebitur,  el  nunquam  tantoram  ejus  i^eneficio- 
ruiii  obliviscar;  sed  sive  in  prosperis,  sive  in  adversis 
sim,  taineii  recordabor  ejusqui  ine  laiituni  dilexit,  el 
pro  me  monuus  est. 

Veis.  15.  Botrus  Cypri  dileclus  meus  ndhi^  in  rineis 
Engaddi.  Cyprus  insuta  est  iibi  vtes  nobiles  esse 
feruntur,  maxiinos  botros  procreanics.  Engaddi  simi- 
liler  locus  esse  fertur  habens  arbu^culas  liquorem 
balsanii  desudaiites.  Loquitur  crgo  sponsa  de  resur- 
rectione  Chrisii  sponsi  sui  :  Botrus  Cypri  dtlectus 
mms  mt/it;  ac  si  diceret :  Spnnsus  meu»,  i|ui  moriis 
ainarit:idinein  pro  me  gusiavit,  508  ^^  quasi  fasci- 
cuius  myrrbae  mihi  fuit,  in  resurrecuone  sua  fictus 


Ecclcsia  :  quia  ck  quo  Clirisliis  iuundum  pra!8entia 
corporali  deseruit ,  et  coelos  peiiii,  Ecclesia  in  ejus 
aiiiore  tcnacissime  perseverat ;  nec  recipit  ullum 
aduIttTinuui  amaiorem  :  quia  conteinnit  niundum  et 
oinnes  concupiscentias  ejus,  et  solius  sponst  sui  puU 
chriludinem  mente  conteinplatur.  Geiiis  autera  tur- 
turis  genas  Ecclesiae  comparai :  quia  in  gcnis  niaxiine 
verecnudia  apparet,  et  per  hoc  piidor  et  verecundia 
Ecclesiae  ostenditur  :  quia  crubescit  omne  roeduni,  et 
quod  sponso  suo  displi  eai,  perpelrare  formidai.  Lt 
681  sensus  :  noli  timerc  ne  vageris  per  grcges  soda- 
liiim  tuo.um,  quia  lanto  teamoiis  luei  pudore,  ct 
taula  vere<:undia  donavi  et  mnnivi,  ut  certus  hini  te 
iiie  non  posse  deserere  et  ad  alienos  deflectere. 

CoUum  luum  sicut  monilia.  Per  coilum  Ecclesiae 
doctures  sancti  designantur;  nain  per  collum  cibi 
reUcieiido  corpo*  i  mini^traiilur.  Sermones  eliam  qui- 
bus  urcaua  menlium  desiguantur,  per  colli  fistuUm 


ICCI 


EXPOSITiO  IN  CANTICA  CA.MlCORrW. 


I0G9 


osl  mihi  botrus  Cstjpri^  qiiando  me  gaudio  resurrcclio- 
nis  suae  laMincavil.  Vinum  onmiwtificat  cor  hominis 
iPsal,  cui,  15)  ;  el  hoc  inviueis  Engaddi :  quia  sua 
resiirreclioiie,  quasi  suavissinio  balsanii  odore  per 
universum  mundum  redolevit,  et  rragrantiaiii  su») 
iidei  laie  dispersit.  Engaddtautemtonstisedi  interpre- 
taiur,  per  quod  signiGcatur  baplisma ,  et  sacrinciuin 
in  quo  peccata  omnia  abluuntiir.  Haedus  namqiie 
reccalores  sigiii(icat.  Baptismus  ergo  fons  est  haidi; 
qiiia  peccatores  suscipit ,  sed  itnmaculatus  ct  mun- 
tiatos  ab  omnitms  peccaiis  retidii. 

Vers.  14.  Ecce  tu  pulchra  es,  amica  mea  :  ecce  tu 
pnlchra  es.  Vox  sponsi  Cbristi  ad  sponsara  suain 
Lcclesiam.  Uis  eam  repelit  es>e  pulcliram ,  propter 
rerfeciionem  operis  et  mundiiiani  cogitaiiouis.  Ecce 
lu  pulchraes,  id  esl  in  boiiis  operibus  perfcrla  es, 
sniicte,  et  pie,  et  ju>ie  vivendo  secundum  Apostoluin 
(7't(.  II,  ii).  Ecce  tu  pulchra  es,  muiidam  et  simplicein 
cordis  liabens  inteniionem  :  quia  non  propter  terrena 
commoda,  vel  muudi  gloriain,  sed  utsolis  ociilis  Dei 
p!aceas,  boiia  operaris. 

Oculi  lui  columbarum,  Columba  simplicissima  ayis 
esl,  et  per  hanc  simpiicilas  atqoe  innoceniia  li^cciesix 
liguratur.  Quasi  eniin  ocutos  columbarum  babet,  quia 
ab  omni  ficiione  et  simulatione  se  iruiniineai  ciisto- 
dit.  Vel  etiam  oculos  columbarum  babct,  quia  scien- 
liam  divinarum  Scripturarum  casto  et  simplicl  intuitu 
intelligit,  spiritua^es  et  divinos  sensus  in  ea  requi- 
rens.  Nam  quoniarn  Spiritus  sanctus  in  specic  co  uiii- 
bae  apparuii  (Maiih.  iii,  16),  recie  doctrina  (.(jDlesiis 
in  oculis  coluntbx  ititelligitur. 

Veis.  15.  Eccelu  pulcheres,dilecte  tm  ,  et  decorus, 
Ac  si  dicerei :  Tu  quidein  me  pulcbram  in  opere  et 
cogitationo  esse  dicis;  sed  ego  omneiu  hanc  iiuiclirt- 
tudineiu  a  le  me  credo  babere  et  cognosco.  Tu  eiiim 
ts  pulcher  et  decorus^  tu  es  fons  t  tius  lioni,  et  quid- 
quid  boni  babeo ,  tua  gralia  habeo.  Pulcher  autem 
et  decorus  dicitur  :  quia  et  divinitatis  perpetuitate  et 
eiiam  susceptae  humanilatis  dignitate  iiiiiabilis  est. 

Lectulus  noster  floridus.  Lectulus  Lcciesix  est 
quaiiscunque  iranquillitas  ,  vel  requies  pr^sentis 
viis.  Nain  quasi  in  bello  est  Ecclesia ,  duin  pro 
Christo  diversa  tolerai  certamina  :  quasi  vero  in  lec- 
tulo  requiescit,  cum  aliquantuli  pace  sibi  concessa 
fruitur.  Sed  bic  lectulus  floridus  est^  boc  est,  v<ir  etate 
virtuium  quasi  vernantibus  floribus  disiiucta  esi  re- 
quies  Ecciesix.  Tunc  etiim  liberius  contemplationi 
divinac  iiisistil;  tunc  jejunia,  vigilias  et  cxtera  bo- 
uorum  operuin  exercitia  liberius  exsequitur. 

Yers.  16.  Tigna  domorum  nostrarum  cedrina ,  /a- 
quearia  nosira  cijpressina,  Domus  Ecclesiae  sunt  coii- 
veiiticula  Gdclium  per  lotum  orbein  dispersa.  Tigna 
vero  et  laquearia  sunt  ipsx  personae  lidelium ,  ex 
quibjs  Ecclesia  constat.  Sed  aiicndendum  quod  7t- 
gna  ad  muniinentum  sunt  domus,  laquearia  ad  orna- 
luin.  Ideoque  per /t^ria  dcsignantur  doctores ,  quo- 
ruiii  doctrina  fiilciiur  et  susientatur  Ecclesia ;  per 
laqu^aria  vero  sancti  simplicitate  gaudeutes,  qui  suis 
virtutibus  exornant  Ecciesiam  ,  noii  autem  doctrina 
iituiiiuiit.  Et  hoc  attendendum  quod  laquearia  tignis 
ahixa  sunt :  sic  et  viia  fldeliuiii  iii  Ecciesia  e  docto- 
nbiis  p<'ndet,  quia  iiloruin  doctrina  instruitur  et  ro- 
biiraiur.  Beiie  autem  Tigna  cedrina,  et  laquearia 
cypresbina  dicuntur;  nam  utracque  arbores  imputri- 
h  lis  iiaiura:  sunt,  sanctos  designjnies  qui  immarces- 
eibiii  de^iderio  flagrant  amore  sui  Conditoris ,  et 
coiiieiiiptis  iransitoriis  ad  xterna  fesiinani.  Cedrus 
eiiam^rpentes  odore  suo  fugat  :  sic  sancti  doctores 
d.i:moiies  vel  haereticos  fragranlia  doctriuai;  suae  re- 
|icilunt. 

CAPUT  II. 

Vers.  i.  Ego  flos  campi,  et  liUum  convallium.  Post- 
quain  sponsi  qualein  domuiii  ipsa  et  sponsus  ejQS 
tivbeant  ostendit,  ipse  qupque  sponsus  de  se  qualis 
tit  osteudit,  diceiis  :  Egoflos  campi  ^  et  reliqua;  vi- 
delicel  quia   odorein  nie;c  virtutis  per  latitudiaem 


A  lotius  mundi  diflundo.  Ejo  flos  campi^  id  esl  sum 
decus  miindi.  Sicnt  eniiii  campus  floribiis  adornatur 
et  vernat,  ita  toius  iiiuikIus  Christi  fldeei  notitia  de- 
coratiir.  Sum  etiain  Ulium  convaliium  :  quia  itlis 
inent  bus  pru^(  ipue  ineam  (^raliani  tribuo,  qu.t'  nullaisi 
in  se  spcm  iiabentes,  milii  se  humili  devotione  sub- 
iniltuni.  Convallfs  eiiiin  signincant  humiles  vei  hu- 
ini  ium  mentes  ,  quariim  liliuin  Chrisius  est ,  quia 
piilcliritudo  hiimilium  mciiiium  ipse  est  qui  dixit  : 
Discite  a  me  quia  mitissum  ct  humilis  corde  (Malth, 
XI,  ^U).  Potest  et  hoc  quod  dicit,  Ego  sum  flos  campi^ 
nd  inciirnationeni  referri.  Campus  eniin  non  aratur, 
iion  scinditur,  non  ullo  vomere  prosulcalur.  Dicii 
ergo,  Ego  sum  flos  campi,  id  esi  fllius  YirKinis  :  non 
ei'KO  ruris,  sed  campi  florem  se  vocat  :  quia  virgineaB 
earnis  fructus  cst  secundum  vaticininm  Isaiae  :  Egre- 
dietur  virga  de  radice  Jeue  (Isai,  xi,  1).  Lilium  con- 
valiium  est  idein  Christus,  hoc  esl  fliins  hiimiiiura 
parenium  :  convalles  enini  bumiles  et  tiauperes  pa- 

l^  reiites  cjus  signiflcant.  Veniens  enim  Dei  Filius  in 
inundum  ,  non  solum  liomo  fieri  dignatus  est ,  sed 
eiiam  pauper  homo  pro  nobis;  nec  divites,  sed  paii- 
peres  clegit  haberc  parenies;  ut  parliceiiS  facius 
paiipertatis  nostraet ,  divitiarum  et  g^oriae  suac  nos 
pariicipes  faieret. 

Veis. 'i.  Sicut  lilium  inter  spinas  ^  sic  amica  mea 
inter  fitias.  Videns  sponsam  suam  ad  requiem  fesii- 
iia<  e,  et  lahon-s  aelernos  fugere,  ac  per  quietem  prae« 
seiitis  temporis  ad  aeicrnain  beaiiludiiiem  tendere, 
monet  eani  tali  coniparaiione  et  pracdicatione ,  ut 
norit  se  per  pressuas  ct  labores  hujus  saeculi  illuc 
perveuire  delierc.  Sicut^  inquit,  /i7/tim  tn<er  spinas^ 
sic  amica  mea  inier  fiUas,  Spinai  qu.e  pungunl  ct 
lacerant ,  signiflcani  iKTversos  quosque  vel  inira  vcl 
exira  Ecclesiain.  Et  est  sensus  :  Slc  tibi  vivenduin  est 
ad  tempus  in  inuiido,  el  sic  parata  esse  debes  conira 
omnia  adversa,  sicut  lilium  inier  spinas  esf,  et  tamen 
florcns  et  graiuin  odorem  cx  sc  emiltcrc  n  m-cessat : 
sic  amica  mea  iuter  fiiias ;  quia  nou  solum  ab  his  qui 

C  extra  Ecclesiain  sunt,  niala  pateris  :  verum  edjni  ab 
iiUs  qui  regeneraii  per  bapliSinum  in  flliatiouem  Dv*i 
Vt>nisse  videntiir.  Et  nota  quod  se  superius  sponsus 
lUium  appellavit  convalUum  :  nunc  sponsam  suain 
dieit,  Quohi  Llium  inter  spinas;  quia  ipse  qui  vere  est 
/l/ticm,  per  grati  im  facit  Ecclediam  suam  esse  iiiium^ 
candidatain  viJelicct  virtutibus,  vel  ab  omni  vitiorum 
labe  immunem. 

Vers.  3.  Sicut  malus  inter  iigna  silvarum  ,  sic  diU- 
ctus  meus  inter  fiiios,  Nunc  sponsa  laudata  a  spouso 
vicem  ei  rcddit  et  dicit  qualis  quoque  ipse  sit.  Sicut 
malus,  inquit,  et  reliqua.  Sicut  miius  509  pulchri- 
tudinem  habet  pom  iruin ,  et  gralum  ou  rem  inter 
agrestia  lign  i  silvaruin  :  ita  it  Mediator  Dei  et  Homi' 
num  homo  Christus  Jesus  (1  Tim.  ii ,  5)  speciaii  reful- 
eet  graiia  inter  fllios,  id  est  inter  electos.  Ip>e  e  lini 
Dei  Filius  per  naturam  est,  reliqui  clecti  per  gratiam, 
potestate  accepta  ab  unico  Filio  Dei,  ut  sint  fllii  Dei. 
ilinc  Joaiines  :  Vidimus  gloriam  ejus ,  gloriam  quasi 

0  Unigeniiia  Patre  (Joan,  i,  14);  iiun  qualemcuiique » 
sed  quasi  llnigeniti  a  Patre, 

Sub  umbra  iUius,  quam  desiderabam,  sedi :  quia 
in  ejus  protectione  conlido,  et  ab  co  inter  adversa 
guhernari  spero.  Umbra  enim  Cbristi  proteciio  est 
Divnitaiis,  qua  eleclos  tuetur  et  defendit. 

Et  fructus  ejus  duUis  guituri  meo ,  id  esi  Divinitaiis 
coniemplatio,  qua  nie  satiari  cunlido;  hicc  enim  est 
sanctorum  exspectaiio,  hoc  prxinium  et  satieias, 
visio  conditoris  sui.  Djsiderat  ergo  umbrain  condiio- 
ris  sui  Ecclesia  :  quia  protectionem  illius  exopiat 
inter  pro^seniis  vitx  adversa.  Fructus  iilius  duleis 
(jutturi  meo  e>t,  quia  exspecto  pcrfrui  specie  visiouit 
illius,  et  satiari  dulcediuc  charitatis  iilius. 

Vers.  4.  Introduxit  me  rex  in  ceiiam  v.nariam^ 
ordinavit  in  me  chariiaienu  Ceita  vinaria  est  Eccletia, 
in  qua  esi  vinum  cyangelice  doctrinx.  lo  banc  ergo 
ceilam  amica  spoiisi  Iniroducitur,  quando  ex  ooinibut 
geotibus  in  unam  Ccclesiam  fideles  adunanlur.  Or' 


1065 


M.  AUULUIS  CASSIODORIS. 


10G4 


ilinaiit^  iih|i»il,  tu  nic  (liariintem.  \i\\cr  omn  s  virliile  . 
priinafiiin  leiiei  charilas,  qiia  'psa  siihsislil  Kcrlesia. 
Ciiaritas  cigo  in  Lcclcsia  or.linalnr  :  q:iia  non  lc- 
iiiere,  nec  ronluse,  seil  oidinaie  lenenJa  esl  Djm  ij 
lioniiiiis  tlileclio.  Dens  enim  UiligenJns  tsi  supr 
omnia  lolo  corde,  toia  anima,  toiis  viribus,  omni 
nienie.  Proximus  ililigciulus  e  i  doniqiic  sicut  se 
uiiiisquisque  diliiiil  {DeuL  vi,  5;  Matth.  xxii,  o^i; 
Marc.  XII,  50,51;  Luc.  x,  27).  Nam  confundi^re  vuU 
charitutem  qui  proximi  cbarilatem  Dci  dilcctioi»! 
prjeponit  :  dc  q<iibus  Dominus  iii  Evangclio  :  Qui 
nmat  patremautmatrem  plus  quam  nie^  non  est  nie  dignui 
{Matth,  X,  37).  Yel  eiiam  ordina  il  in  me  chariia:em^ 
id  est,  ipse  prior  me  dilcxil.  Deinde  qiiaiiter  cuiii 
diligere  debcrem,  docuit,  iinde  ipsc  dicit  :  i\on  vos 
me  elegisliSf  sed  ego  elegi  vos  (Joan.  xv,  10).  Et  Joan- 
ncs  dicit  :  DiUgamus  Oeum,  quoniam  ipse  prior  dtle- 
xit  nos  (Joan,  iv,  19). 

Yer^.  5.  Fulcite  nip  floribns^  s'ipatc  me  malis^  quia 
amore  langueo,  roslqUam  E^cle^ia  vcl  anima  Deo 
dilecia  in  se  charitateni  ordinatam  dixit,  qua'iier 
velit  requiescere,  vel  in  quo  lecio  cum  diiccio  sponso 
suo  pausare,  ostendit  dicens  :  Fulcite  me  floribus,  ct 
reliqua.  Alloquitijr  animas  jam  pcrfecte  divino  amori 
inh:rrentes.  Tcr  flores  iniiia  sanctie  conversationis 
intelligontur  :  Tcr  mala  vcro,  perfecta  bonorum 
operum  exempla;  et  est  seusus  :  0  sinctsc  aniinx, 
quae  dilectioni  coiiditoris  veslrt  inbxrelis,  fulciie  me 
bonorum  operum  excmplis,  et  qualiier  in  exordio 
virlutum,  vel  in  provectu,  vel  iii  |)erfectione  bonorum 
operum  vixeriii<(,  ostendile,  quia  amore  langueo,  Tunc 
enim  anima  Del  amore  languet,  qnando  tjus  dilectioni 
nibil  prxponit ;  imo  quasi  ad  83ecularia  opera  lan- 
guida  et  inibecillis  enicitur,  nibilque  eam  delcc:at, 
tiisi  meditatio  ccelestium,  et  cooteiuplutio  conditoris 
sui. 

Yers.  6.  Lwva  ejus  sub  capite  meo,  ct  dextera  iUins 
ampUxabitur  me,  Cuin  (inquii)  in  tali  lecto  jacuero, 
Lceva  ejus,  Id  est  sponsi,  orit  sub  capite  meo.  Pcr 
la^vam  prxsentis  temporis  prosperitas,  vel  eliam  dona 
Dei  inlelliguntur,  qux  sanctis  iu  prxsenti  vita  confe- 
niutiir.  Per  dexieram  vero  ccelesiis  pairiaf  beatitudo 
acripilur.  Lava  Dei  est  piguus  Spiritus  sancti,  Scri- 
piurarum  divinarum  iiiteilccius,  et  cxlcra  talia  dona 
ac  cbarismata,  quibus  sancla  F.cclesia  in  pracsenti 
consolatur.  Capui,  priucipale  menlis  accipilur.  Lava 
crgo  sponsi  sub  capite  spoiisx  est,  qiiia  baec  omnia 
dona  ad  hoc  percipit  fc^cclesia,  ut  per  hxc  disrat 
suspirare  ad  acterna.  Dextra  vero  sponsi  eam  ample- 
xatur  :  qoia  tota  inientio  Ecclesix  vel  animie  (idelis 
bxc  est,  ut  ad  xternam  beaiiiudincm  qunudoque 
perveniai,  et  specie  sui  conditorls*gaudeat.  Et  bene 
prius  la!va  sub  capite  spoiisx.  post  sponsi  dextra  eain 
ampleetitur;  quia  nemo  ad  anip!exus  a*teriiue  beati- 
tudints  poterit  pervcnire,  nisi  hic  mysteriorum  cccle- 
stiiim  ei  donorum  diviuorum  studeat  esse  particet  s. 
Yers.  7.  Adjuro  vos,  filicB  Jerusalem,  per  eapreas 
cervosque  camporum^  ne  suscitetii,  neque  evigilare  fa- 
ciatis  dileetam,  donec  ipsa  velit,  Yox  sponsi  adjiirautis 
niias  Jerusalem,  id  esi  amicas  oclernis  desideriis  in- 
lentas,  et  visioncin  pacis  requirentc^,  ne  (|uiesceniem 
spoiisam  suscilent  et  intiuieteut.  Adjuro  vos  et  reliqiia, 
ut  ditectam ,  boc  est  animam  divinae  coiilcmplaiioni 
dcdiiam,  orationibus  vel  lectionibus  divinis  occu- 
patam  inquieiare ,  ct  ad  evteriora  opera  susciiare 
ire  veiitls,  doncc  ipsa  veiit,  hoc  est,  Uonec  expleto 
conlempiationis  tempore,  admoncnte  curpot  is  fragili- 
tate,  ipsa  velii  suscitari  a  somiio  atcrnae  quietis,  et 
ad  tempora  ia  agenda  procedere.  Videamus  aulein 
per  qiiid  adjuret  fHias  Jerusalem  ,  per  capreas  videli- 
cet  cervosque  camporum.  (japre;e  ei  cervi  munda  ani- 
inalia  sunt,  serpentibus  et  veneuis  inimica.  Signiii- 
cant  virtutes  sanctorum,  quaemunditia  >piriluali  re- 
fulgent,  et  venena  Iraudis  diabolic;e  non  soluin 
cavenl»  sed  etiain  insecinntur,  et  nd  nibibim  redi- 
gunt.  Eiest  sensus  :  Adjuro  uos  filitv  Je  usulem  pcr 
viriutes  vo.lras,  quas  divina  gralia  vobis   collatas 


Vgaudeiis;  ut  aMiin.im  coniemplatroiti  meae  detltaiu 
non  inquielclis,  (loiicc  coutciutHatioi'is  hora  finitn, 
ipsa  aiiiid  qiiid  n$;ere  velit. 

Yers.  8.  Vox  dilecti  mei.  Yox  Kcclesiir.  Vox  difecti 
mei,  siib.iudis,  hxccsl.  Laetabimda  rnim  Ecflesta 
qood  lantum  diligalur  a  sponsn,  ui  otiam  (ili  <s  Jt*ru- 
saieiii  pro  illn  af^iirct,  ut  non  enit)  requiesc enteni  in- 
quietcnt.  dicil :  hxc  est  rox  dilecti  wei  pro  n>e  lo- 
qiienlis.  Quem  de^iderans  vidcre  dilcciQm,  ted  nou 
valens,  adncctit  : 

Kcce  iate  venit  snliens  in  momibus,  transUiefis  c^iUes, 
Monles  et  collcs  in*elliguntur  p  rfecti  qn  que  9i»nrti, 
conversaiionis  suhlimilaie  a  teircnis  suhfetnii,  et 
quasi  camporum  planiiiem  melinris  viiie  meritis  fx- 
cedenies.  De  bis  montibus  Isa^as  dicit  :  Erit  mons 
domus  Domini  preeparatus  in  vertice  m&ntintn^  ft  ele- 
V  bitur  super  colles  {Iscd.  ii,  2).  L'»qHitiir  er/o  sponsa 
de  dilecto  suo  :  Ecce  iste  venit  saliens  tn  montibns^  et 
transHiins  coUes^  boc  esi,  eiinm  secumlum  humani- 
|.  titem  omnein  sanclorum  cxcellentiam,  omnrm  (Oit- 
'^  templati<mis  divinx  puiitMem  excedens,  nec  str.rc  in 
montibus,  sed  trnnsilire  di''itur  :  quia  etsf  ad  honim 
pcr  internnm  inspirntioneui  cor  snnclorum  ^uilat, 
snbito  tamen  recedit,  nt  eos  in  <ui  SIO  dilectionero 
ni  c-  ndai.  Poicst  ctmn  hoc  ail  incnm»iioiiem  Ghritli 
reltTri,  qui.  ven  ens  quosdam  sa'tus  dedit :  qiiia  de 
cobio  venit  in  uteruni  Yirgiuis,  de  ulero  Yminis  Ib 
prscsepe ,  de  prjcsepi  in  bnptismum ,  de  biptismo  Ir 
crucein,  de  cruce  ad  sepulcrum,  de  sepulero  ail  cce- 
lum;  binc  Psalmista  :  Exsuitavit  ui  gigm  ad  c«.rai- 
dam  viam  {PsaU  xvtii,  G),  et  reliqua. 

Vers.  9.  Similis  est  diltctus  meut  eaprew  kimmto' 
que  cervorum,  Caprew  et  cervi,  quamvis  in  sna  nninni 
multa  hal)eanl  quat  allegoricis  sensibus  fonveniaid, 
hoc  habent  tanien  singulnre,  Quod  in  plaoioribas 
non  morantur,  sed  in  arduis  et  exrelsis  locts  qoos- 
dnm  salius  dare  solent.  Recte  eigo  his  assimilalor 
Chrisius  propter  subtilem  contempla  io  cni ;  et  qola 
a  nullo  intelleclu  diviniiatis  ejus  riiaje>tas  coilipre- 
C  hendi  potcst.  Non  autem  cervis,  sed  cnpreis  aisimi- 
latur,  minoribus  videiicet  animnntibus  propter  hoini- 
litatem  incarnationis  suae  :  quia  non  solum  bonio 
fieri,  sed  humilis  bomo  fieri  dignalus  esf.  Bimnh 
autem  cervorum  similis  dicitur :  quia  seeundiim  hb- 
manitatem  de  cervis,  hoc  est  de  patriarchis  doxit 
originem;  vel  etiam  propter  varieiatem  virtolam 
et  innoceniiam  hlnnulo  cervorum  comparatnr. 

En  ipse  stat  post  parietem  nootrum.  Pahes,  mnrUlis 
uostra  conditio  appellator  :  quia  qoodammodo  ioler 
nos  el  Deum  quasi  crassos  quidam  paries  consiitil- 
lus,  non  permittil  nos  ejus  contemplaiione  perfroi; 
namque  primus  homo  ita  conditus  est,  ui  Ttsione  ei 
alloquio  Dei  rruerelur  {Gen.  i,  26)  :  sed  poslqnam 
peccavit  (Gen.  iii,  G),  appositus  est  quidam  paries, 
ipsa  videlicet  mortaiitas,  qua  pr^gravamur.  Nam  (ui 
Sapiens  dicit)  Corpus  quod  eorrumpiiur  aggravat  aw' 
maiUy  et  deprimit  terrena  inhabiiatio  eentum  muita  co» 
gitaniem  (Sap,  ix,  15).  Sponsum  ergo  soum,  qnem 
-^  superius  capreis  vcl  binnulis  eervorum  comparavir, 
^  nunc  dicit  post  siium  parietem  stare  :  quia  Chnstos 
aiiquando  vicinus  (it  cum  se,  quantum  hnmana  rocni 
capere  poiest,  contemplari  permitlit :  aliquando  vers 
elongatiir,  et  quasi  capiea  vel  cervus  quibusdam  «al- 
libus  elTugit.  Quia  ergo  paries  opposilus  orai  inter 
nos  et  ipsum,  nec  videre  illum  poieramus,  dignauts 
esi  in  ipso  pariete  facere  lenestras  et  cancfllos,  pi*r 
quos  utcunqiie  seotiri ,  uicuiique  perspicl  pos»it« 
linde  ei  sequiiur. 

Hespiciens  per  fenestras,  prospiciem  per  caneelios. 
Qtiasi  enim  fenestrac  et  cancelli  in  pariete  llunl,  cum 
ipse  sua  gratia  se  contemplari  permiiiii,  licet  in 
speculo  et  xnigmate.  Potest  ei  hoc  quod  dicit :  !pse 
stut  post  parietem  nostrum ,  ad  bumanilatein  ^itt 
reierri;  quasi  eu«m  pott  parietem  nosirum  oteiit^  cm 
cai  nem  noi>traiii  sibi  ap(>osuit ,  in  qiia  diviuiias  ejus 
latuit.  Qiiod  vero  sequilur,  Hespicieui  per  ftnestres^ 
prospciens  per  canceHos^  boc  ad  divinilatem  ejus  re- 


iG6a 


EXPOSITIO  IN  CANTICA  CANTICORUM, 


4000 


fertur.  \\\q  ( nim  qui  pcr  fenesiras  vei  cnncellos  !q-  A  Cfnse  flores  Yirtulum  ct  odorcro  bonx  operaiionis  laie 
lueiur,  ciHtcta  qusc  furis  agtmttir  Tidct,  ci  ipse  a  ne-     de  se  spargi.Tcnt. 


niiiie  Tidctur;  ita  Dcus,  cum  omnia  Tjdcat,  ipse  ih- 
vesiigari  el  compreliendi  non  potest. 

Vers.  10.  En  dileclut  meus  loquUur  mihi,  ad  prae- 
dicanduni  bortaiur  me,  dicens  :  Surge,  propera, 
amica  metf,  columba  mea^  formota  wea,  cl  veni,  Vox 
^fionsi  ad  publicue  opcratiouis  studia  provocaniis. 
Sifrpe,  propera,  amica  mca,  pcr  fidem  ct  dilectionem ; 
columbm  mca^  pcr  iniiocenliam  ct  simplicitatem ;  for^ 
mota,  per  viriutum  puicbriludincm  festina  cl  vcni. 
Ac  81  dicerei :  Surge  de  sirato  tno  illo  dulctssimo, 
boc  est  de  quiete,  in  qua  soii  mihi  placere  in  psalmis, 
bymnis  et  or:itionibiis  desidcras,  fesfina  ei  fcni,  id 
cst,  fcstina  ad  utilitatem  protimorum ;  ut  illos  quo- 
qim  praedica:ioni8  orHcia,  ei  bonorum  operam  exem- 
plo  tui  imiiatores  faeias,  et  ad  salotem  tecum  perdu- 
cas.  Et  notandum  quod  superius  fllias  ierusalcm 
adjurabat ,  ne  excliarcnt  neque  evigitare  facerent 


Sur^e,  ^ropera ,  amtca  mea^  tpeciosa  mea^  el  veni, 
Noll  (inqnii),  ^ponsa  mea,  quam  mihi  \mr  fldeni  et 
dilectionem  amicam  fcci,  ntioso  torpore  lei»tescere; 
seJ  turge  el  vcni,  ct  cxcmpla  viriutum  foris  proxiuiis 
osicndc. 

Vers.  ii.  Columba  mea  in  foramitiibut  petrce, 
Si  petra  est  Chrisius,  juxia  quod  Apostolns  aii :  Petra 
au.em  erat  Chrittut  (I  Cor,  x,  i);  foramina  peirae 
sunt  vulncra  quae  pro  salutc  nostra  in  cruce  susi  cpil, 
fixurae  viddicet  clavorum  et  lanceae  percusstira 
{Joan.  xix).  In  his  ergo  foraminibus  columha,  id  cst 
Eccl&sia  moratur  :  qui.i  lotam  spem  salulls  suae  in 
pa9sione  sni  Rcdemptoris  cpnstitoil.  n)i  ab  insidiis 
malignorum  spirituuin  quasi  a  raptu  accipiiris  sccura 
delitescit;  ibi  nidificat,  il  esi  fetus  bonorum  operum 
rongerii. 

In  caverna  maeerice.  Maceriw  ex  siccis  lapidibus 


dilectam  :  hic  vero  ipse  eam   Misciiat  et  surgere  ^  ad  munimenta  vincarum  solent  fleri,  ad  repellendas 
ad  bborem  lioriaiur  ;  quia  omui<i  tempus  liabent,  ^  vulpes  vel  caeteras  nocivas  bestiolas.  Per  maceriam 

ergo  signtficatur  CGelcstium  custodia  virtuium,  ange- 
Ircum  videlicet  praesidium ;  sicut  laaias  de  Domini 
vinea  nit :  Et  maceriam  circumdeditf  et  circumfodit  vi- 
ff^am(/jrai.v,2).lncaverna  er^o  roaceri.-e  moratur, 
qiiia  pracsidio  angeloruni  undique  circumdatur,  el 
a  tcniationibiis  diaholi  custodilur. 

Ostende  mihi  faciem  tuam^  sonet  vox  tua  in  aurif^ut 
meh  :  quia  vox  tua  dulcit,  et  facxet  tua  decora»  Tu 
(inquii)  dilecta  mea  quae  in  lecto  contemplaiionis 
clulcissime  qiiiescis«  veni  et  ostende  mihi  faciem  tuam, 
id  est,  a  secrcto  quietis  cgredere  ad  publicain  actio* 
nem,  et  pulcbritudinero  bonorum  operum  tuoruin 
aliis  ad  exemplum  demonstra.  Ottende  miAi,  dicit; 
quasi  enim  Deo  faclem  siiam  ostendit  Ccclesia,  cura 
proximis  ad  utilitatem  et  profectum  per  virtulum 
opera ,  quaiitam  intrinsccus  babeat  rulchritudinein» 
demonstrat.  lioc  cst  quod  Dominus  dint  in  Evange- 
lio  :  Yideant  opera  vetlra  bona^  et  glorificent  Patrem 


ei  omnium  rerom  lempus  est  sub  coclo,  tempus 
contemplationis,  tempns  etiam  actionis.  Alio  enim 
tempore  dcbeni  sandi  praedicatores  divinae  contem- 
plaiiooi  insiaiere,  et  me  item  soam  roelcsti  qoiete 
oblectare  :  alio  vero  lempore  per  cbaritatcm  debent 
curaro  proximorum  agere,  et  cis  l)onorum  opernm 
exempla  praebere,  ac  divinae  coniemplalionis  doctri- 
iiaoi  impendere. 

Vt^&.  1f .  Jam  enim  hiemt  trantiit^  imber  abiif,  et 
reeeuit.  IHeniis  et  imbris  nomineaspcritas  infldelitatis 
expriiDilur,  quae  tottiro  mundum  tcnebat  usqne  ad 
adventom  Chrisli :  Dicit  ergo  sponsus  :  Surge^  amicd 
mea^  et  venL,  quia  hienn  trantiil  Sole  jnstlliae  appa- 
rcDte;  ct  imber  intideliialis  recetsit  ^  ac  serenilas 
▼erac  fldei  in  roundo  resplendiiiL  Tale  est  quod  Apo- 
alolus  ait  :  Nox  pr<jeee$tit,  diet  autem  appropintpmvU 
(Rom.  xiii,  it). 

Vcrs.  i2.  Fhret  apparuerunt  in  terra  nottra,  tem- 


put  putationit  advenit.  Frnita  hienie  et  inibre,  flores  G  ve<frtim.  ^ut  incmUt  ett  {Matjfi.  v,  i6).  Soite^  vox  tua 
IH  terra  apparuerunl,  decor  videlicet  virtutum  et  pi)«  ••  «-       -•^-..--.  a-.,. 

diciii«;  et  transeunte  asperitaie  inflde!f!atis,  verna 
fidei  siiccessit  lempei  ies,  temput  putationit  venit^  h(  e 
ett  purgaiionl^  sanctorum.  Putaiio  enim  vinearum 
ftanctomm  signlficat  purgationem,  quae  iii  Cbristo  ct 
per  Cbri^tttin  est;  de  qua  ipse  :  Ego  tum  vitiSy  vo$ 
patmUet  {Joan.  iv,  5). 

Vox  turturit  audita  tst  in  terta  nofra,  lloc  esl,  vox 
pradicantium  vpostotoru  n.  Turtur  cntin  atis  est 
caetissima;  el  quoniam  in  cxcelsis  scmpcr  arboiiiius 
merari  solet  et  nidiflcare ,  apostolos  vel  caeteros  do- 
ctores  signilical,  qui  possunt  dicere  :  Itottra  convet' 
taiio  in  CfBtit  eti  (Philip,  ni,  20).  Quod  etiam  gemitum 
pro  caniu  baliet ,  sanetornm  fJoratum  signiiicat,  qui 
auot  ad  ttetum  et  lainenta  horlantur,  dicentt^s:  Miseri 
cstote,  et  lugete^  ritut  vctter  in  tuctum  conrertatur 
{Jae-  IV,  9).  Vox  turturit  audita  est  in  tcrra  nottra, 
ul  esl  Tox  pru^dicantinm  aposlolonim ;  in  terra  nostra^ 


in  auribut  meit,  Vox  vidclicei  praedicationis,  vel 
dlvinne  laudis,  qua  alios  facias  proficere.  In  auribut 
eniro  Doroiiii  vox  Ecclesiac  sonat,  cum  per  praedica- 
tionero  ex  mullomm  conversione  deleciaiur  Deii8. 
Bene  autem  dicit :  Osiende  mihi  faeiem  tuam^  et  sonet 
roxftfa.non  aiiena;  Tuam  videlicct  faciem  mihi 
ostende,  quam  in  baptismo  tibi  dedi,  qoando  inun- 
davi  te  ab  omni  peccato.  Vox  tua^  dicil,  in  airibug 
meit  tonet;  ut  ex  sincera  intentione  diiectioiiis  mexi 
procedat ;  ut  non  propter  aliud  praedices ,  nisi  pro- 
pter  me. 

Vers.  i5.  Capite  nobii  vulpct  parvulat  qua  demo" 
linntur  vineat,  nam  vinea  nottra  fioruit.  vox  sponsi 
prsei  ipientis  sponsjc  suae  et  flliabus  Jerusalem,  san- 
ciis  videlicet  doclorihus  vel  animahus  fldelibns. 
Capite  (inqoil)  fto6f«  vulpet  parvulat.  Vulpet  est  «iolo- 
sum  animal  et  fraudalenturo,  in  civemis  ei  sprcubus 
h»bitans,  nec  rocto,  sed  toriuoso  iiicedens  iiinere; 
idcoque  designai   liaereticos,  vel  schiAinaticos,  qui 


boe  e»t  iD  Ecclesia,  de  qua  rs.iluiistn,  Domini  ctt  ^  idcoque  desigr 

terra  $t  pknitudo  ejut  (Ptat.  xxni,  i).  ^  demoliuntur  vinraft,  hoc  csi  Ecclesiaro  Dei,  plfhem 

«y J«        !/-• ...I-'-    . «.». a »*..l^i:y«A*    «IJrklSti 


Ver».  i3.  Ficut  protulit  grottot  tuot,  Ficut  Syna- 
gogam  signiftcat;  grosM  auleni  dicunttir  primitiv»  et 
iiuuiaiiirae  flcHs,  inhahilcs  ad  edendnm,  qui  ad  pul- 
aum  venti  facile  cadunr.  Voce  autcm  tnritiris  inso- 
osiiite  fieut  protulit  grottot  tuot :  quia  apostolis  prac- 
dicantitius  emersi  ruot  mulii  de  Synngoga  Juda:orum, 
«lui  ei  in  Chrisium  cre*dercnf,  ct  tamen  h-geni  carna- 
Itler  observare  vellent.  magisquc  auctoritate  legta 
deleciareniur  qiMm  dulcediftc  Evangelii  :  volentes 
circumcisionetn ,  sabliatuoi ,  el  alia  lcgis  pncccp'a 
JQXTa  lilieraro  observare;  de  quibus  Apostolus  dicit : 
^mulantur  vot  non  beue;  ted  votunt  vot  circumcidi, 
ui  in  catne  vesira  gtorientur  IGotat.  vi,  13). 

Vinroi  fiorentei  dederunt  odorem,  Posiqnam  vox 
turtHrit  autiiu  e  I,  po^tqu  m  iicus  prolulit  511  grot- 
u>«  tuot,  vineiv  ftorrntet  dederunt  odorem  :  qnia  muh 
li.ttdo  Ecclesiaruni  |)cr  latitudi»e:n  orhis  dillu>a  est, 

Pathol.  LXX. 


videlicei  fldciiuro  lacerare  el  decipere  non  cessani. 
Pr£cipit  ergo  ut  parvutat  vutpet  capi^nt,  id  est,  ut 
hxreticam  pravilatem  in  ipso  inilio  debellare  ct 
destrtiete  non  Cfssent,  ne  robusia  facta  fortius  im« 
pngnel.  Namvinea  uostra  ftoruit,  id  esi,  K€cies<a  pcr 
universum  inundiim  florcs  virtuium  emisit.  Kt  iioi.i 
q  od  cum  superiiis  vineas  pbitaliler  liixcrii,  modo 
(iicit  singularitdr,  vinea  nottra  ftoruit :  quia  ex  inullis 
Ecci»>stis  una  esi  elccia  Kcclcsta. 

Vcrs.  1U.  Dilectus  meui  mihi,  etegnitli,  quipasci' 
tur  inter  lUia  donec  aspirel  dies,  et  uclininiur  umbro!. 
Vo\  spoiisx.  D  tectus  meus  mihi^  subaudi,  ^ocietiir 
vincttto  rhariiaiis  ct  aiiions,  et  ego  itli  cooJiin;;ar,  et 
coiisentiain  vicissituiline  inutuae  dilcctionis.  Vel  Dt- 
lectut  meut,  suhaudi,  det  verha  exbort.itionis  et  di- 
vin»!  promissionis ;  ei  ego^  stibaudi,  oaiendain  illi 
racicin  mearo.    Vel  etiani,  Ditectus  meut  dtgneiur 


iU7 


M.  AIRELIUS  C.VSSiODOHUS. 


icrs 


ntiiii  conjiingi  gliitino  chariialis,  fte.;Qilli  coujiin&ar 
vinculn  dignx  obedienliap,  oblcmpierans  prxccptis 
rjiis.  Qui  pascilur  inter  idia^  hoc  esl,  deleclalur  et 
jiicn  !daiiir  intcr  randid.is  et  odoriferas  virtntcs  san« 
nornni.  El  noiandnm  quo.l  superiii^  Hlium  singula- 
rilcr  dicitur;  hic  vrro  plnraliter  /t/m,  quia  muUx 
sunl  virtiitcs  sanotoriiin,  una  tmituni  fides  est,  et 
iina  charius,  qiiibus  pnceipue  Deus  delectaiur.  Sive 
rtiam  pascitur  inter  /t7/a,  hoc  ca,  swavissime  delecta- 
lur  in!er  vir;;;in('os  rhoros.  r.nndor  eaim  liliorum 
recte  mundiiiae  virginali  coinparatur.  Donee  aspirel 
(lic$f  h')C  est,  donec  transeant  nubila  prxsemis  \iiaR, 
t*\  appareat  dies,  hoc  esi»  veniat  cluritas  seuipiteritae 
b:;;itituditiis.  Et  est  sensus  :  D'lcctv$  mens  nuhi  prx- 
slat  auxilium,  et  ego  Uli  d  gnam  prxbeo  obedienliam, 
qui  virlutibus  sanctorum  delectaiur,  quousque  trms- 
cursi  nocte  pracsentis  vilsc,  in  qiia  pcr  speculuin  et 
iii  senigmntc  cerni  ur,  appareai  dics  supernne  clari- 
tatis,  ni  facie  ad  faciem  videalur  (/  Cor.  iiii,  13). 

Ycrs.  17.  nevertere;  similis  esto,  dilecle  mi,  caprete 
aut  Ivnnuto  cervorum  super  wonUs  BetheL  Vox  Lccle- 
sia^  spnnsl  sui  speciem  desiderantis.  0  dilectt?  ml, 
qui  di*.  lecto  quietis  roe  surgere  prxcipis,'  et  ut  tibi 
faciem  mcam  ostendam,  hortaris,  revertere,  hoc  esl, 
claritatem  divinitatis  tiiae  me  speculari  permitte, 
Gt  hoc  qiod  niihi  pcifecte  proniitiis  iii  alia  viia, 
bcaiitudinem  videlicet  et  coguitionrm  luaro  in  hac 
adhuc  pcregrinalione  roe  salteni  in  figura  et  .Tuig- 
matc  labiTC  permittc.  Similis  esto  caprcce  aut  hin- 
nulo  cervorum  super  montes  BethcL  Jam  dictum  cst 
superius,  quod  capreos  campos  despiciunl,  ct  ad  a!ia 
fnontium  ciiiiuntur.  Chri  tus  crgo  capreis  coinpnratiir, 
quiH  secnndum  carnein  rcsurgens  a  mortnis,  ccelorum 
alta  petiit.  Ilinnulns  vero  cervorum  vocatur,  h:  c  e^t 
lilius  antiqunruin  Pairuni.  Cervi  eiiiui  suiil  patriar- 
ch:e  ct  pro|ihel2C,  de  quihus  Christus  caruis  d  xit 
originem.  FerUxr  hinnulus  h.uic  habcre  nntumm,  ut 
fervenie  sole  opnca  et  umbrosa  loca  rcquiiat,  in 
quibus  ab  a^.siu  protcgalur  :  sic  et  Chiisius  in  coruui 
incniibus  requicscil,  qui  rore  Spiritus  siancli  ab  aesti- 
l)us  carnalium  voIupUitum  teinperauiur.  Ac  si  dice- 
ret  :  0  dilecie  mt,  rfvertere^  boc  est,  s^nRpius  ine  tua 
Tisitatione  iHu^truiido  t.clifica,  qui  pcr  canictn  quaiu 
assumpsisii,  jam  cadnrum  sublijuia  penetrasii.  Mon- 
tes  auieni  Bethel  nientcs  sanctoruui  sigiiificant,  a 
terrenis  per  superna  desideria  elevalas.  Nani  Bethel 
Joinus  conSMrgens,  vel  domiis  vigiliaruni  inlerpre- 
tatur,  et  vigiles  meutes  ^anctoruui  significai,  qux  .'d 
desider.mda  512  superna  consurguin,  ct  ad  ea  per- 
cipicnda  invigilanl  :  habenies  in  se  Dcum  inhabiia- 
lor.^m,  qni  dicit  per  prophelam  :  Inhabitabo  in  illis 
et  inambulabo  (Levit,  xxvi,  12).  Super  hnSfrgo  montes 
Bethel  ditectus  simiUs  est  caprex  vel  hinnulo  cervo^ 
rum:  (tuia  il!as  vi.nitare  dignatur  qua:  doinus  Dei  e8!>e 
sludcnt. 

CAPUT  Ilf. 

Vcrs.  i .  In  lectuto  mco  per  noctes  qnmsioi  quem 
ditigit  anima  mea ;  quccsivi  itlum  et  non  invniL  Vox 
cst  Ecclesia»  de  geniibus  congregaix.  //i  tcciuto  (iu- 
quii)  nieo,  hoc  est,  cum  adhuc  in  desideriis  carnali- 
bus  reqniescerem,  et  cnm  adhuc  infidelitaiis  el  iguo- 
raiitiae  teuebris  posita  essfin,  quoesivi  quem  diligit 
anima  mea,  Multi  eniin  philnsophorum  Dcum  Igno- 
lantes,  studio  laineii  sununn  illiim  re/|iiircbaiii,  per 
rreatur.im  CreaionMn  cogno^cere  voleiites,  sicnl 
riaio,  qni  in  Tima^o  iiuilta  <!e  anima  dispuiavii,  ct 
sicui  Arisloicles,  Socraics  et  caeteri,  qui  oninc  vii« 
8UX  tenipns  in  stndiis  ciusa  exqu.iend.u  ver;iati^ 
rxpcudebani.  Qaa:sivi  itlum,  et  non  inveni;  non  vnUn 
l>cr  inundanain  sapienliain  Deus  cognosci  poiuii. 

Vers.  2.  Surgnm,  et  circuibo  civiiatem  :  per  vicos 
et  plateas  quanram  quem  ddigit  auima  mea  :  qumsivi 
ittum,  et  non  inveni,  E^xsurgam  (ini|nii)  de  stiaio 
corpnns  et  carualis  deIe<taiionis,  et  circuibo  civita- 
iiMU  biijus  niuudi,  maria  ac  tcrras  pcragrasido.  Per 
«urui  et  plaieas  quarani  qnem  diligU  auiuia  »i  a,  Uor 


A  cst,  per  Inla  ilinora  gradientcs  hiijiis  sacculi»  et  suli 
volupiatibus  dcditos  aspiciam,  si  forte  dilecti  nm 
Tcstigia  inveniam.  Iloc  cum  causa  exeniplpde  muitis 
dici  possit,  praeciptie  tamen  in  ilio  Enniicbo  imple- 
tnm  est,  qui  a  finibus  terru!  venit  Deum  coe!l  Jero- 
solymis  adorare,  qnem  Philippus  iiivenit,  eiqiie 
Christum  in  pfophetia  Isai:e  ostendit  (.4c/.  tiii,  27). 
IIoc  quoque  in  Cornelio  adimplelum  est,  qui  adhue 
pag  >nu$  ei  ignorans  Deum ,  elcemosynas  facieba', 
ct  orationibus  vacabat ,  qucni  Petrus  cQin  omni 
domo  sua  baptizavit  ylbid,  x,  2i)«  Itera  autem  dif- 
liculialem  inveDlioois,  et  dicit  :  quasivi,  et  non  in- 
veni. 

Vers.  3.  Invenerunt  me  vigites  qiu  eustodiunt  ctrr- 
tatem,  Vigiles  sunt  sanctl  apostoli  el  caiteri  dociores 
Ecclesiae,  qui  civitatero,  id  est  sanciaro  Ecilestafii 
custndiunl,  ei  ab  insidiis  infidelium  et  spiritiialiuRi 
bostium  defendunt,  quos  inlerrog^ii. 

iViim  quem  diligit  anima  mea  vidi$tis  ?  Quasi  vigites 
j.  Ecclcsia  interrogat,  curo  inicnia  aure  eoram  pned»* 
"  cationero  percipii. 

Vers.  4.  Paululum  cum  pertramissem  eoi,  iicMt 
quem  diligit  anima  mea,  Pertransire  vigiles,  est  enruni 
dicta  et  doctrinaro  diligeoier  perscratari.  Solenioi 
namqiie  dicere  :  Transcurri  libruro  legeos,  vel  per- 
transivi.  Cum  (iuquii)  periransissem  eoSy  inveni  qnem 
dlligit  anima  mea  :  quia  cuni  sollicii:i  niedit.liiHie 
dicta  vel  scripla  sanctorum  requirimus,  staliui  dile- 
ctum  iiivenimus  :  quia  Deum  in  eoruoi  dogroatibtts 
reperimus.  Potest  vi  sic  inteUigi  :  Cttnt  periransissem 
eos,  inveni  quem  diligit  anima  mea;  hoc  e  i,  aim  in- 
t(!llcxissein  Christum  oinucm  snldimitatem  et  graiiam 
superare,  tunc  inveni  quem  diligit  anima  niea,  Iioc 
'Csi,  tunc  vere  int>'Ilexi  quintuin  ipse  a  cxieroruoi 
sanciiirum  mcritis  dibtct. 

Tehui  cum^  nec  duuitlam  donec  introducim  iltum' 
in  domum  matris  metc  et  in  cubiculum  genitricis  MeYT. 
llnc  e>t,  ardcntsiima  fide  ac  dcvnlioiie  illi  iultxsi ; 
nec  dimittam  eum  ,  ^cd  in  ejns  amore  et  lide  per?cic* 
Q  rabo,  donec  litroducam  eum  in  domum  ma.Tis  metc  ei 
in  cubiculum  geuitrUis  mea';  hoc  est,  doiicc  illuiu 
Synagnge,  qua;  est  ma  er  inca  spiri.ualiier,  pra'il- 
cein,  et  eam  qiioque  ad  ejus  hdcin  perducam.  Huc 
fiel  in  fiuc  mnndi,  quandn  (iit  ait  ApostuliH)  pleni* 
tudo  gentium  iutroierit,  tune  omnis  Israel  sattus  fiei 
( liom.  XI,  25, 26).  Tanlum  crgo  sibi  de  char  itate  sp«>iisi 
sui  E<-clcsin  promitlit,  nt  etiam  se  credat  Synagogam 
posse  convertere.  Quod  autem  dicil,  donec  intrvdu' 
ciim  illum,  non  esi  pulanduui  quod  tunc  relictnra  »it 
iilum,  cnm  iii  cubiculuin  matris  inlrodnxer.t;  S4m), 
dunec  pro  sempiterno,  id  est,  semper  illi  inbxreb», 
seinper  in  cjus  fide  ct  dilectione  persevenibo.  Tale 
cst  in  psalmn  :  Ila  ocuti  nostri  ad  Doininum  Deum 
nosirum^  donec  misereatur  nostri  (Pm/.  cixii,5). 
Nunquid  posiauam  npstri  misertus  lucril ,  iion  eroiit 
oculi  nostri  ad  euni?  Uique  erunt. 

Vers.  5«  Adjuro  ros,  fitice  Jerusalem^  per  eaprees 


supra  ad  tLCCIes  am  priniiiivam  dc  Judaels  co  'e  tam 
pe.  tinei ;  bic  vero  ad  Eccle»iani  de  gentibus  oougr^ 
caiam  et  amnris  vinculo  Christo  arctius  copulataai. 
tlna  eiiiin  eadeinque  cura  est  Deo  de  s:in.tis,  qa 
vcl  in  circumcisione,  vel  etiain  ieni|>ore  bapt-sinai-s 
( oru^cante  graiia  Evangelii ,  illi  placueraot.  Qoii 
vero  isie  veisiculiis  superius  cxpusitus  esi,  juu  ti- 
denduni  est  quare  veluti  dormientem  indiieat  Coele- 
siam,  uii  ie  ei  adjurat  filias  i«*rusal6m  ne  eam  exci- 
teni,  cutii  pauio  superius  noii  dormientero  vel  qnie' 
scentem,  sed  stiidio  laboriosissini:i;  inqiiisilioBii  in- 
sis^eiDem,  qiia  sponsum  inquirebai  infrodocat.  Si 
ergo  requirebat  sponsum,  quomodo  rcquiescebat! 
sed  dulcissiinus  t>t  suavissimus  soiAnns  est  Chrisiuni 

3ux'rere.  Dorinit  ergn  Ecc'esia,  ei  Chri^tiiui  q>t»rit; 
ormit  videlicei  a  dcsideriis  lerrenis   ei  ab  actiNt 
<;x*ciili  :  vigilat  autem  et  requirit  sponsum»  qoia  s^iU 


40G9 


EXrOSITlO  IN  CANTICA  CANTlCOflUM. 


4070 


oonleniplatioiii  iiihserei,    cuin    solum  desiderat.  ad  A 'omoms,  ct  reliquj.  Lecius  Salomouis  Qii.ainvis  sii^ 


niuui  pervenire  contendit.  Adjurat  crgo  sponsus  filias 
Jerusalem,  aniinas  videlicet  desideriis  supernae  patria: 
inbaerentes,  ne  illam  excilenl  ab  hoc  soipno  suavis- 
s\Bm  quieiis  ei  contcniplationis,  donec  ip$a  velit, 
Sonmus  auiem  merito  amor  appellatur  :  quia  sicut 
dormiens  a  visibilibus  oculos  clauJit,  et  invisibilia 
contempiatur  :  iia  is  qui  diviiiae  contomplationi  in- 
sistit ,  quasi  alicnus  exteriorihiis  dorniii ,  el  sola 
spirituaiia  et  calesii:)  videt.  Nec  ntirum  si  amor 
Sumnus  vocetur ,  cum  in  sequentibus  mors  amor 
appelletur  :  Foriis  e^t  ul  mors  dileciio,  Cuin  aiilem 
dicit,  donec  ipsa  velit,  ostendit  bicciesiam  de  genlibus 
voiuntarie  se  prxparaturam  ad  labores  et  persccu- 
tiones  pro  Christo  perferendas. 

Vers.  6.  Qucb  est  ihta  quce  ascendit  per  desertum 
sicut  virgula  fumi  ex  aromatibus  myrrhas ,  et  thuris ,  et 
universi  pulveris  pigmentarii?  Vox  Hliarum  Jcriisalrm, 
id  est  sanctorum  primitiv:i?  Ecclesix,  admiraiitiura 


perna  itlius  supernx  beaiiiudinis  reqnics  accipi  pos- 
sity  in  qua  Deus  cum  siiis  sanctis  requiescit,  proba- 
bilius  tamen  pra^sens  accipiiur  Ecclcsia,  iii  qna  sancti 
Dei  so|titis  lumullihus  viiioruin,.implexu  Salomonis, 
id  est  viri  pacilici  delectanlur.  Unde  et  Psalmisia  de 
Christo  dicil :  Facfus  e^t  in  pace  locus  ejus » ei  habitatio 
ejus  in  Sion  (Psal.  lixv,  3).  Leclulum  ergo  Salomonis^ 
id  est  Ccdesiam ,  sexaginta  fortes  ambiunt  ex  fortissi^ 
mis  Israel,  Per  sexaj^int.i  fortes  ordo  doctorum  iiileU 
ligitur,  qui  vel  pr^^dicando  Ecciesiam  muniuni ,  vel 
contemplando  ad  illam  supcrnam  beatitudinem  peiTe- 
nire  desiderani.  Sexagenarius  aulem  ntimenis  ex  seiia- 
rio  et  denario  coiistai;  sexies  enim  deiii,  vel  decies 
seni,  sexaginta  ilunt.  Senariu^  vero  perfeoioitem  signi- 
ficat  operis  :  quia  sex  diebiis  perfecit  Dcus  opera  sua  : 
denanus  vero  remuneraiionem  et  praemium  quod  iii 
tiiie  electis  dabitur;  unde  ct  bi  qui  in  vine.im  vene- 
runt,  denatium  legiintur  accepisse  (Matth,  xx,  10).  Se- 


pulchritudiuem   Ecclesise  de  gentibiis  congregatx.  |.  Tagimta  ergo /br/ei  sigiiificant(ul  dictum  est)  ^ahcios 
Qwe  est  ( inquiunt )  isla?  Qu/r,  513  '^  ^^^  qualis.  **  doctures ,  fo 


Quanta  bude  et  admiratione  digna,  qu:e  circumci- 
sione  mundata ,  nec  adhuc  baptismo  sanctificaia  j»m 
carrit  ad  Deum  ?  Ascendii  ( inqiiit )  per  desertum ;  hoc 
diciiur  ad  imitationem  prisc»  plcbis  Judaicae ,  qiias 
liberata  de  ADgyptia  serviiule,  per  desertum,  mari 
ftubro  traiisito,  venit  ad  terram  repromissionis  :  sic 
el  E«clesia  pn  desertum  nationnm  ascendebat  jam 
de  ^gypto,  Loc  est ,  de  confusione  idololatriae  libe- 
rata,  ei  Pharaone,  id  est  diabolo  submerso,  ut  cob- 
lesti  manna  pasceretur,  et  verain  terram  repromis- 
sioiiis  ingrederelur.  Ascendit  ( iuqiiit )  ad  inonies 
virtutum,  vel  etiam  ad  ip^um  coelum  vir.utibus  suble* 
vata ;  ipiae  in  psalmo  dicit  :  Levavi  oculos  meos  in 
montes  (  PsaL  cxx,  1  ),  etc. ;  ei  alihi  :  \d  te  leiavi 
ceutos  meot,  qui  habitas  in  ccetis  (PsaL  cxxii,  t  ). 
Montes  isti  siint  patriarchae ,  prophetae ,  apostoli  el 
caeleri  sancii  Dei ,  qui  roeriio  virtuium  appellantur 
niQnics.  Primo  enim  ad  montes,  id  cst  ad  sanctos 


ortes  el  animo  constantes.  Additur  vero  ex 
fortimmis  Israet,  omnes  in  Christuin  crcdeiites,  et 
Christum  tiiligentes,  lsra<  I,  id  esi  vir  videiis  D  um , 
appeltanlur.  r  or/fttimt  vero  /srae/ sunt,  qui  Ecclesiani 
tiieri  praeiicando,  et  ub  ineursibus  dxroouhm,  vel 
impugnatiooe  ha;rerieorum  dtfendere  novcruut.  II i 
enim  anibiuni  lectutum  Salomonis  :  qiiia  illis  coni- 
roissa  est  Ecclesia,  et  ab  illis  vigilanti  cura  est  custo- 
diinda.  Omnes  temntes  gladios,  et  ad  bella  doclissimi, 
Tenent  enim  gladium  spiritualem,  verbnm  Dei,  ('e 
quo  Aposlolus  :  Et  galeam  ( inquit )  salutis  assumite, 
et  g'adium  spiriius,  quod  e  t  verbum  Dei  (£/,Aes.  vi. 
47  ).  Ad  betla  vero  sunt  doclissimi :  qiiia  necesse  csi 
iit  spiritualis  praelii  arte  instriicti  sint ,  qui  adcersus 
mundi  prmcipalus  et  potesta'es^  adver&us  mu*tdi 
rectores  tenebiarum  harum,  contru  spiritualia  nequiliir 
in  coelestibus  bella  geiuiit  (/6iV/.,  t2).  Vorsutssimus 
enim  iste  est  hostis,  el  lam  subttlitaie  spiritiialis  na- 
tiine,  quam  eiiani  teinporis  longaiviiate  doclissi:nns , 


subLevat  oculus  Ecclesia ,  vel  anima  fidelis  quae  isto*  q  contra  quem  sancti  bella  siiscipiunt. 


rum  docirinam  actusque  coiisiderat ,  illorum  exemplo 
ct  interccssione  miuiiri  gaudet.  Posiea  proficiens  ad 
ipsuio  quoque  qui  fecit  inontes,  audci  cordis  aspcc 
ctani  dirigere,  et  dicit :  Ad  le  levavi  oculos  meos ,  qui 
habitas  in  coelis;  id  cst,  gratanter  requiescis  in  sau- 
ctis.  Sicut  ( iiiquil)  virgula  fumi  ex  aromaibus  mgrrh^ 
el  ikuris,  Funius  ex  igne  nascitur,  et  mox  altiora  aeris 
expetit,  donec  aspectibus  intuenlium  subtrabatur. 
Fumus  igilur  signincat  sanctum  desiderium  igne  di- 
vuii  amOris  peruisuro ;  nec  absoiute  fumo  comparan- 
tur,  sed  virgulas  fumi :  quia  sancia  Ecclesia  vel  aiiiina 
Dfum  anians,  gracilis  est  et  delicata,  dis»ciplinis' 
&plrilus  sancti  aiienuata,  non  liabens  grossiiudinein 
carualium  desideriorum.  Sive  virgulas  fnmi,  uon 
sparso  fumo  comparantiir  propter  unitaiem  Ecclesi.T, 
qnae  in  ChristO  unum  est.  Unde  vero  esset  ille  fumiis 
oetend  l ,  cum  subdit ,  Mgrrlue  et  ihuris  ei  universi 
puheris  pigmentarii,  Myrrha  coudiuntur  mortuoruin 


V<  rs.  8.  Uniuseujusque  ensis  super  femur  suum 
propter  timares  noiturnos,  Per  feiiiur  propagati»  so- 
boii^  accipitur;  super  femur  erj^o  enses  liabent,  qui 
timore  Dei  omues  coiuprimunt  et  coercent  moiQ^ 
carn:ilis  voluptatis.  El  hoc  propter  timores  nocMiriio^ 
idest  propier  occultas  iusidias  mali}jni  hostis,  qiii  in 
nocte  hiijiis  sapculi  sanctis  niaxime,  qui  in  Ecclesia 
praeeminL^nt,  insidlatur;  ut  iilis  dec.eptis ,  lectulum 
Salomouis,  kl  est  requiein  sanetorum  foe  lare  pos^it. 
Et  notandum  quod  superius  tenere  gladios  dicuntur  : 
hic  vero  super  femur  intes  babcre.  Cladios  eniin  te- 
neiil,  ut  adversaiiis  resistant,  ut  eos  supeieut,  it 
ut  hxreticos  et  onines  sanae  fidei  co.tradicentes  con- 
fodiant.  Super  femur  ergo  enses  habent ,  ut  suimet 
curam  gerant,  ui  fluxus  carnaiium  voluptatum  re- 
primant  :  ne  aliis  praedscanies ,  i|isi  reprobi  effi- 
cianlur  ( /  Cor,  ix ,  27 ). 

Vers.  9.  Ferculum  fecit  sibi  rex  Salomon  de  lignis 


verss  ( iuquit )  pulveris  pigmcntarii ,  id  cs»t  coiigerie 
omoium  virlutum.  Non  enini  integra  fuisse  aroiiiaia, 
tcd  in  pulverem  redaoia  dicuntur  :  (|uia  sauctoiuui 
aclioues  niagna  discreiioiie  considerand.c  sunt,  ct 
tanquam  ciibro  ^ubtilissinrc  cousideraiionis  ev«Miii- 
laodae,  ue  quid  forte  in  illis  duruin  aut  inconvtnieiis 
exisut  :  ne  sulteiii  pcr  ips:is  virluies  auver»ar  us 
uiilleformis  subrepat,  qui  callidus  per  I>ona  eiiain 
consuevii  nocerc. 

Vers.  7.  En  leclutum  Satomonis  sexaginta  forl.s 
umbiuHt  ex  fortissimis  Israel,  omnes  lenentes  gladio^i, 
ei  ad  bella  doetissimi.  Quo  haec  dilecta  el  iniiabi:is 
a^ciHiei  it «  ostvnditur  cum  subdiiur,  En  lectitium  Sa- 


proceritiiie  et  pu!chriludin>^  cl  <iurahiliiaie  cuiictiS 
]:r;i!enii:ieui,  idoi|ne  siguifi«ant  sanctos  virtutuiii 
specie  fulgeiitos,  et  ad  aeterna  festinautes.  Lbanu» 
enim  caiididatus,  vel  caudidatio  interprelatur,  vet 
dealbatio.  Liyna  ergo  Libani  su  it  sancti  candidati , 
vel  dealbati  iii  baptismo,  et  exornati  omnium  virtu- 
tum  pulchriludiiie. 

Vers.  40.  Columnns  ejus  fecit  arg  nleas,  Per  co- 
lumiias  514  ^octores  ejusd>*iu  Ecclesiae  significan- 
tur,  qui  eam  verbo  et  exeinplo  sustincnt  et  roboraut ; 
uiuie  et  in  Actibus  apostolonim  dicitur  :  Jacobus  cl 
Joannes et Cephas , qui  videbantur  colutmce  issc ( Cal 


4071 


&I.  ALRELIUS  CASSIODORLS. 


iCCi 


fi,  9).  n.i!  culnmita:  siisl  ariyuUa' ,  quia  nUore  A  ^«> ).  E(  in  cvnngelica  |*ar:iboh,  inYcnU  ore,  conva- 
(<ti!l«>siis  eloquii  reiuli^eil;  ElQfuia  oiiiui  Domini  fio-  ravil  aniicos  diceris  :  CongratulamiHt  mihi  (Luc.  xt, 
tiuUi CiWa  (  r«a/.  xi,  7  ),  et  rclii|iia.  G).  Poiosvl  hoc  et  siiniiliciler  lol'im  a<l  iiassionein 


//M 

fieclinaiorium  aureuniy  ascensum  jmrpureum,  Per 
rrc/i/ia/ortum  aurei/w  reqiiies  scicrua  accipiUir,  quae 
K.iiiclis  in  F^cc!c8ia  ieproiiaili'iir;  aii  (|unm  uwen 
aacmsus  esi  purpu  eut,  Purpureut  a$censui  esl  passio 
Ciirisli  :  quia  purpnra  cotorein  snnguinis  iiuiutur. 
A*c«msu  ergo  purpureoad  rcciiQatorium  perv*'nJur  : 
quia  ilU  »d  xiernariim  cpularuiu  discub;tuui,  el  ad 
supcrnae  quieiis  requiem  veniunt,  qiii  in  praBcoli 
passioiiem  Uedeniplori$  diguc  veucrari  ei  im  tari  saui- 
\L\inl.  Qiiia  nisi  quis  actioiies  ac  viiam  Clirisii  iiniiatuft 
iucril ,  ad  tiiernam  requicm  pcrvenire  non  poteril. 

Media  cbarilate  conttravit  propter  fHiat  Jerutalem, 
Media  ('li:iiitate  constravil  :  qiiia  (min  bus  lideliSus 
sunni  ckaniaiem  Christus  cominciidavit  palicBdo  pro 
nobis,  et  requiem  nol)is  pniparaodo,  juxta  ouoi 


C'»risii  ref  rri  juxti  linera  n.  Prxvidens  eniiii  Sato- 
nion  in  spiriiu  paisionem  Ci.risti,  lun«^e  ante  pre- 
moneliat  filiani  Sion ,  id  e^t  pleiiem  Israei  ticam  : 
Efffediniini,  inquiens,  et  videle  reg.Tn  Sa'omonem^ 
id  est  Christuni ,  in  diademate,  in  spin.^a  corona  qum 
coronavit  eum  maier  sua  Syn-igoga .  in  die  dtsponta* 
lionis  ejus,  quando  videlicei  sild  conjunxil  f  eclesiani, 
et  in  die  Iwtitice  cordis  ejut^  qiio  g:<ndebat  per  su4ni 
passionem  redimi  munduiii  de  diab  di  polestaie. 
Egredimini  ergo,  lioc  e^t,  exte  de  lencbris  itilidei- 
iat-8,  et  videie^  hoc  est,  mente  intilligite  :  qu'a  ille 
qui  ul  iiomo  |>aiitur,  verus  cst  Deus ;  vel  rti  ni  eare- 
dimini  extra  |K>rtam  civitatis  vestrx,  ut  euiii  io  Gol- 
gotha  monte  cruciflxum  videatls. 

CAPUT  IV. 


A|'OStolus  dicit  :  Commendai  autem  Deus  suam  cliari- 
lutem  in  nobis  :  (ivoniam  cum  adhuc  pcccaores  esse-  Yers.  I.  Quam  pulchra  es^  amiea  mea;  quam  jmw 

mus ,  pro  nobis  filium  suum  in  mvrlem  tradidit  ( Hwu,  "  chra  es  et  decora,  Vox  Chrisii  bis  repeilt,  quam  puU 
V,  8).  Aliier,  pcr  coluniuas  argent(>as  apostuii  et  cAra  c«,  in  opere  videlicet  ei  priedicatione.  In  opere, 
apostolici  \iridcsi<;tiantur:  pftrreclioiiorium  anreum      quia  ni  .il  rieduniy  li  il  oculis  ineis  indigRuro  agis; 


docioruin  ordo,  q  li  ciiin  inelT^^bil.a  aietiKC  vitus  {raii 
(iia  proiniitunt,  utlque  nos  suaviler  reqiiicsrere  fi- 
ciiini.  Ki  lioc  reclinatorium  Lene  aureuin  dleitur  : 
quia  inefrabile  et  iliud  prxmium,  qiiod  saiuti  cx- 
speciaiit.  In  rebus  enim  caducis  nibil  prejosius  e  t 
auro.  Per  ascensum  vero  purpureum  ordo  sigiiaiur 
inartyrum,  qui  passiouem  CUrisli  iiuiiati,  pru  illo 
EUiiui  saiigiiinero  fuderuni.  Sed  quid  nos  r;«ciemu-i, 
dicil  leatus  Gregorius,  qui  nulliiiS  meriti  suinus, 
imn  intcr  doctores .  non  inter  mariyres  iociim  nos 
lialMTe  videmus?  Sequiiur,  media  charitate  consiravit, 
l|.>b.'amus  ergo  cbaritaiem,  qun  luedia  liujiis  ferculi 
constrata  sunl,  qux  et  idcirco  laium  mandatum  vo- 
catur,  quia  omnibus  observaioribus  suis  aeicrnaui 
salutem  parat.  Ilanc  eirKaciicr  teiioamus,  et  per 
Itnnc  s  •Ivabimnr,  et  boc  propter  fiUas  Jerusulem,  hoc 


in  iirjedicatione,  quia  ad  coii»idcrandum  i  carratio* 
iiis  meae  niysier.um  eiiam  sodales  tiias  fiiims  Jerosa. 
lein  invitare  non  cessas. 

(kuli  tui  eolumtfarum.  Per  ocuios  Hiteiligitur  aco- 
men  sensuuro  spirisunltum,  quibiis  divina  et  sempi- 
ternn  contemplaiur  kccksia.  Columbce  aiiiem  oruti 
Kcciesiai  compara:  tur  j>ropier  spiritiiaiem  graliam  : 
quia  Si'iritus  saiicius  in  specie  culumto  ap|»aroit 
(Matth,  111,  1G).  Sequitur  autem. 

Abtque  co^  quod  intrinsecHs  latety  U  e  t,  absqne 
su|ierna!  iiiitis  relributionis  gioria,  qutm  in  fine  sse- 
eiili  es  perccptura ;  qiiain  elsi  in  pra;senti  per  fidera 
contempiaris ,  tatet  lainen  inirinseeut;;  nec  eniin  ia 
prx^fieuti  vidiTi  potest ,  sed  iu  ruiiiro  pcrflirietur. 

CapH&  tui  sicut  greges  caprarum,  qu(e  ascendermU 
de  moute  Galaad.  Per  capillos  £cclesiae,  subtiles 


i^st,  propter  unimas  .simplices  et  iiullius  sibi  virlutis  G  ^<^ciesiiii  cogitationes  acclpiunlir,  quibus  temponha 
€oii.>ci:is;  quu!  quiinlo  majoris  frn^ilit:itis  s  bi  sunt      pleriimque  dispouuutur.  Coinparan  ur  vcro  gregibos 


criiiscix,  t:into  nmplius  Sahatorem  ei  Hedeuigtorem 
suum  dili^ere  satagunt. 

Yers.  li.  Egredimini,  et  videle^  fil.ce  Si,m,  regem 
S.alovionem  in  diademate  quo  coronavit  eum  ma'er  sua 
in  die  despontationis  illius^  et  in  die  lcotuice  cordis  ejus, 
Vox  Ecc^esinp  invitaniis  animas  iideliuinadinliienduia 
<iuam  luirabilis  et  speciosus  sit  sponsns  ejus.  Ftli(B 
iiamque  Sion  Ecclesiae  sunt,  quae  et  filije  suiit  Jeru* 
^aicin,  saiictae  vidclicet  aiiimae,  supernae  illius  civj- 
tnli*  cives,  qux  et  porpetua  cum  aiigelis  pace  fruun- 
\{\T,  el  per  ccniempliitioncro  gloriain  Dci  speculaiiiur. 
Egredimini^  inquit,  fiUw  Sivn^  lioc  est,  exite  de 
turbulcnia  hujus  saeculi  conversaiione ;  ut  mcnle  ex- 
|feilita  enm  quem  diligiiis ,  conteniplari  possitis.  Et 
videie,  inqiiit,  regem  Satomonem,  iioc  est  veruin 
paciltcuui  (.hrisium ,  t  /  diademate  quo  coronavit  eum 
waier  tua.  Ac  si  dicercl  :  Con!>ider:ite  thr.htum  pro 


caprariiro,  quia  haoc  animalia  niunda  suul,  et  lo 
rutibus,  sivc  in  CKcelsis  locis  resufiinala  pasc:>ntur  : 
(.:ui:i  cogitationes  sauciorum ,  eisi  pro  corporali  ne- 
ceisitale  iu  lemporalibus  fiunt,  $15  l'"*<^"  i"  i»* 
ternorum  intentione  tion  discedunt;  et  in  ista  eliam 
eura,  quam  nece^sitati  corporeap  impendunt,  qnasi 
cufiuiu  seinper  intuentur.  Possumus  eijam  per  ocuhs 
doclores  Kcclesiae  ei  praBdicitores  accipere,  qui  in 
corpore  cui  caput  Chrisius  est ,  sommum  locum  te- 
iient,  et  coilestia  ac  spirituaia  pra;  C:fteris  membris 
vident.  Per  capiiios  vero  inniMnerab.lem  mullitudi- 
iieni  simphcium  fideliuin  in  |ji  ali  ordiiic  coiistiiuio- 
rum  inteliigimus  :  qiii  etsi  ininus  videnl  spirilualia, 
Bjiia  taroen  inul:itudine  et  numero8t>ie  iiiagDom  de- 
cus  praestaut  Kcclesiac  Ct  bene  gregibus  eoinp:iraninr 
cafrrarum,  Capra  |>eccaioribii8  conveiiit ,  |  er  qosiu 
plebes  ttdeliura  aclionibus  saeculi  dediis,  quesioe 


vobis  carne  indutum ,  qunm  carnem  decarne  Virgiiiis  ^  pcccato  agi  non  possont,  inieliiguntur.  tlene  aulem 
inatris  suae  assumpsit.  Diadema  namque  vocat  car-  ^  sequilur,  Qn 


iiem  qiiam  Chiisttis  assumpsit  pro  nobs,  in  qiia 
inortuus  destruxii  imperlum  mortis,  in  qua  eiiam 
resurgens,  resurgendi  uobis  spero  con  nlit.  De  hoc 
diademaie  Aposiolus  nit  :  Vidimus  Je>um  y.er  passiO' 
nem  gloria  et  honore  coronatum  (  Hebr,  ii ,  9 ).  Mater 
vero  sua  eum  coronasse  dicitur,  quia  Virgo  Maria  li  i 
de  soa  carne  cariiis  inuteriam  pncbuit.  In  die  de- 
sponsationis  ejus,  hoc  est  in  lempore  incarnaiionis 
ejus,  quaiido  sibi  Eccietiam  con;uiixit ,  iion  habeiit<m 
luaculam  aut  rug  m  (Epfies,  v,  ^7);  vel  quando 
Deos  homini  coiijunctus  est.  Ei  in  die  Iwtiiiee  cordis 
ejus,  La;litia  enim  et  g.iudium  Christi,  salus  etre- 
deniptio  hiiinani  generis  esi ;  juxta  qood  in  Evangeiio 
niuiios  ad  fideiu  suain  ccrnens  confluere.  In  ilia^ 
iiiquii  evacgelista  ,  liora  exsuitavit  et  dixit  :  Confiteor 
tibi ,  Palercwii  et  terrw^  quia  abscondisti  hcec  a  snpieU' 
lihus  et  prudeutibutf  et  revetasii  ea  parvulis  (^Matth,  xi , 


m  ascenderuni  de  monte  Galaad,  GMlmd 
acervus  leainionii  interprelMury  juxia  liiieran  qoi- 
dem;  ideo  quia  cuin  4acob  recederet  de  Mesopula- 
111  ia ,  persecuius  est  eum  Laban ,  et  die  lertia  reperti 
cuin,  ibique  In  testirooniuro  tuuiul  toderis  acerrum 
lapiduui  erexeruiit  ( Gen.  xxxi ,  46 ).  Mysiiett  acerruf 
tOktimonii  Christus  est,  in  quo  muliimdo  con.^istit 
(miniuin  snuctorum,  qui  sunt  lapides  vivi.  adbjeren- 
tes  illi  vero  lapidi ,  de  quo  Petri'8  dicit  :  Ad  qnem  ac- 
cedentes  lapidem  vivum ,  et  isti  tanquam  lapides  rtri 
supercedificamini  (l  t*m.  ii,  4),  Gieges  ergo  capn- 
ruui  de  nionte  Galaad  asceiiderunt ,  qula  sandonun 
muitiludines  ad  exceisa  virtutum  conscendont,  et 
Ciiristi  doctrinam  ac  prxcepta  io  omnibos  Keqni  sa- 
taguut. 

Vers.  2.  Dentes  tui  sicut  greges  tonsarvm  orfvm, 
qua:  asceHderunt  de  lavaero.  Sicui  per  empiUos  tk:.  te- 
h\x  iuuuinerabiiis  muiiitodo  simpUeiom  ildeliiim  iu 


1073 


EXrOSlTIO  IN  CANTICA  CANTICORDM. 


1074 


lelligiiur,  it.i  Pt  )>cr  dmtei  EcclcsirR  doctorcs  intclli*  A  1«  S).  Bcnc  aiiti^m  gencc  non  intpgro  malo  punico. 


fiiiiiur.  Donlibus  enlin  clbos  commorunns :  ct  sancli 
di^ciores  \tene  dentibus  confonnanlur  :  qoia  spirisua- 
les  ribns.  qiios  simplices  rapere  tiequeunt,  ipsi  qiio- 
dainmodneiponendocomuunuunt.  Dens  Kcclosi.T  prse- 
eipous  erat  Petrcs,  cui  dictum  esl  in  visione  :  Stcr^f , 
oecide^  et  manduca  {Act,  x,  ii>);  ar  si  drcereiur,  eo» 
M1I08  ad  ndein  conTerlis,  occlde  ab  eo  quod  sunt.  id 
est,  ut  desiii:»ni  esse  |»eccaio*es;  et  manduca,  hoc 
esi  iransfer ,  vel  iransfurma  In  corpUs  Eccles:^.  Bene 
aniem  hi  deiiie<  ovibus  tonsis  ei  Invacro  loiis  cora- 
paranliir.  Soleiit  eidin  oves  post  tonsionem  ciirrcntl 
aqn}i  allui,  ne  ilotus  sudor  corpoH  adhzerescat  et 
scabiom  genoret.  Tunsi  erpo  suni  sancii  doctores  el 
roagistri  Ecciesix,  qui  ex  lavacro  bapiismi  abluti, 
▼cilera,  id  esi  facuitaies  ei  subsianlias  suas  pro  Cliri- 
810  amiseruiil.  Omnibus  quidem  tidilibus  convent 
liuud  dicit :  Quce  ascenderunl  de  lavacro ;  uiillui  enini 


scd  rrngmini  comparantiir.  Slaliim  cnitn  punicuiii  cuin 
fr:mgiliir,  exierius  rubor,  inlorius  candor  apparct  : 
Fic  et  sancti  pra:dicalores  et  doctores  cum  passioiiein 
Ctiristi  anniintiant,  quasi  rubor  esi  exlerius  :  ciim 
vero  qiianta  uliliias  nostroi  redemptionis  indc  pro  • 
veireril,  et  quod  boino  pcr  pnssionem  Cbristi  non 
solim  n  peccaiis  jusiKicari ,  scd  eliam  '^nod  divinuiii 
consoriiiiin  meruerit;  dcmon«^traiit ,  quasi  candiduni 
est  quod  iutrmsecHi  latet,  Possunt  ctiam  per  gcnns 
Ecclesiae,  m.myres  flgiirnri,  qui  rubicundi  snnt  efTu- 
iione  snn<;uinls*sui  veluti  mahim  punicum;  sed  rnchi 
malo  punico,  candor  inierius  apparei,  qiiia  post 
niortem  iniraculis  coruscant. 

Yers.  4.  Skul  turris  David  rotltim  tuum ,  aufc  cedi" 
ficaia  ett  cum  propugnaculxi,  Collum  sanr.is  Ecclesiae 
pnpdic.itores  sanciLet  doctoresejus  sunt.  lidem  eiiiiii 
tiic  designantur  per  coHum^  qui  siiperius  pcr  oculoi , 


sine  lavacro  ba|.lisuii  ffdelis  esse  potesl.  Non  auiera 

onifiibus  lou^io  convcnit  :  qiiia  nou  oiiines  ita  suiit  |>  qiii  velnti  colla  acceptos  verbi 


vel  per  (/eiif«5,  sancti  videllcet  SljB  pra.'dicatores , 

i  Dei  cibos  nutrieiido 


peifcc  i,  ui  sua  pro  Cbrisio  valeant  auiiltere  :  sed 
iJIis  specialiler  huccongruit,  qui  secutiduui  vcrbura 
Oomiiii  vendunl  otuiiia  sua,  et  daiit  pauporibus 
(  Slatih.  XIX,  ^i  ),  et  iiudi  atque  expediti  sequnnlur 
Cbristuni.  Taies  ergu  suiit  denies  Ecclesiae  sanctae ,  id 
est  pr^dicatores  et  ministri  ejus,  oves  per  iiinuceii- 
tiani  abiuii  bnptismo  :  vuluniaria  paupertaie  et  re^ 
ruin  spol  atione  gaiidentes.  Seiuiiur. 

Omnes  gemellis  felibus ,  ei  Heritis  non  est  inter  eas. 
Qtiia  gemioa  charitate  et  dilectone  Dei  et  proximi 
prxeminent ,  « t  hanc  obscr^ari  docent  :  vel  etiam 
quia  lidein  cl  operationein  pnedicant.  Et  sternis  non 
eet  in  eis ;  nullus  viJolicet  alicous  est  »  bonis  ope- 
ribus. 

Vers.  3.  Sicu^  vilfa  coccinea  labia  tua ,  el  eloquium 
imum  dulce,  Per  labia  Ecclesiae,  saiicii  pracdicatores 
aicipiunitir,  qui  ei  per  denles  figiirautur.  Coccus  au 


corpori  transiniilum  ,  et  vdcera  pru^dicatlonis  divinai 
auditoribos  profcrunt.  Yel  eiiam  sancti  doclores  pcr 
collum  signantur,  quia  sicut  per  co  lum  caput  ct 
ca^tera  membra  corpori  conjnuguntnr,  iti  sancti  do- 
etores  quasi  mediatores  suiit  int*T  Christuiii  et  rcli- 
quos  quos  instruunt  Hdeles ,  et  qU:isi  Christuin  cor- 
pori  suo,  id  est  Kcclesi^  conjunt^unt.  Iloc  auem 
eollum  iurri  David  comparalur,  qai  inicrprctalur  ma- 
nu  forlis ,  vel  visu  dcsiderabilis ,  Chrisidm  signlPicnr. 
Ei  tota  MuideiTi  Ecclesla  civitjls  David ,  id  est  inagni 
Uegs  (^hristi  est ,  qui  esi  manu  fortis  :  quouiara  dia- 
boliim  dovicit ,  Juxta  quod  Psalmista  diclt  :  Dominus 
forlis  ei  poiens ,  Dominns  potens  in  prtelio  ( Psal,  xxiii, 
8 ).  Est  et  visu  desidernbilis  :  quia  ( ut  Apostolus 
dicil )  in  eudi  desiderant  amjeli  prospicere  ( /  Pnr. 
I,  1i).  Tarris  aaemcivituiis  hiijus,  illi  suiitqtii vel 
scientia  vcl  operationis  pcrfeciionc  cxteris  praeemi- 
nent.  Quce  eedificata  est  cum  propugnaculis,  Proptignt- 


lem  sanguiuig  vel  iguis  hnbet  ^peciem.  Labia  ergo  _ 

Ecclesix*  ( id  e<il  sancti  praedicaorcs)  viitm  coecinece  p  ctila  sunt  diviuarum  Scrlptur^rum  sacramculaT  de 
coinparantur  :  quia  pa^sionem  Christi  assiduo  prx-  ^  quibns  veluti  jacula  procediint,  qitibus  advcrsariao 
dicant  qui  ^ro  nostra  ledeinptioue  saiiguinem  suura      repelluntur  potestntes 

f.a.lS.         O* •««  •  ^••1  »  •  J.  " 


fudit.  Sive  tilt(e  coccinea:  assimilantur,  quia  prxdica- 
lores  ardenl  ddfclione  :  diligentes  eoi  quilius  verba 
praed  caiioiiis  iinpenduni,  et  etiam  a  quibiis  raala 
|»a  iuiitur.  Ad  hoc  etiaiu  pertinet  quod  Spiritus  san- 
Ctus  in  linguis  igneis  nppariiit  (  Acl,  ii«  3  ),  qulA  lo- 
quentes  et  ardentos  fecit  «poslolus  :  ardeutes  dile- 
c  ione,  loi^uentes  piacdicatione.  Et  bene  v/aa  coccinea 
dicitnr;  vitta  ciiim  capillos  ligal  ei  conslriiigii ,  et 
sancti  dociorog  sua  predicjtione  ad  iiniialcm  (idei 
et  dilectiouis  inult  tudinem  fidelium  in  Ecclesia  ne- 
ctont,  et  iii  unum  decurem  redigunt.  Possuut  eti:im 
per  capillos,  subtiles  cogitationes  mentis  accipi.  \iiia 
ergo  cocciriea  crins  ligamus,  qunndo  cogitatonos 
nosiras  discipliiia  tiiuoris  Dei  constringimus  el  coer- 
ceiDUS.  iLl  eloquiiittt  luum  dulce,  Diilce  esi  eluqiiiuui 
EcclesiaCy  cuui  sancti  dociores  vel  pa^sioiiera  sui 
Redempturls  ad  uieinoriam  rcducunt ,  ct  proedicant 


Mille  clypei  pcndent  ex  ea,  omnis  armatura  fortium, 
Mille  elypei  iuteHlgunturinnumera  dercnsionis  dtvin» 
praesldia,  qntbus  sancta  vallatur  ei  derenditnr  Eccle- 
sia.  Omnis  armatura  foriiumy  td  cst  omnis  instructio 
vel  sanciab  operationls  vel  divinae  prxdicationis.  Et 
bene  collura  Eoclesije ,  hoc  est  pra:dicatores  et  du- 
ctoi es  turri  Davd  comparantur,  quia  semper  qunsi 
iii  bello  suiit ,  pro  defensione  s  loctfle  ^cclesials  pu- 
gnan!es. 

Vers.  5.  Duo  nbera  iua  fi>Kl  dcio  hinnuli  eapreee 
gemelU.  Duo  ubera  Kcclesise  eogdpm  signiflcant  san- 
ct "S  doctores.  Nec  rairura  quod  una  eademque  res 
diversis  figuratur  modls.  Sancti  enira  doctores  oculi 
suut ,  quia  viiae  vias  quas  ingredi  debeanl ,  subjectis 
dcinonstranl.  Denies  siint,  quia  cibos  di\iiiarura  Scri- 
purarum  molnnt  et  cuinrainuunt,  ut  raandi  posslnt» 
scilicela  siraplicibus,  hoc  est  imelligi.  Co//tfm  suiit. 


qNaotuin  beiis  horaiiiem  dilexerit,  vcl  etiam  cuin  n  quiacaputet  mcrobra,  hoc  est  Cliristuraet  Eccesiain 


coslestia  pncraij  au.litoribiis  annuutiant. 

Sicul  fraginen  mali  punici^  ita  genct  tuoi^  absqve  eo 
auod  intrinsecus  latet,  Per  genas  suporius  dixirTins 
Ecclesiara  figurari.  Nnm  coin  verecundamtir,  riibor 
sangn  nis  In  geuis  elTundilur.  5falQin  autem  puidcura 
rQbicoudum  habet  corticcm,  intcrias  vero  raultitu- 
dinegranoruui  ptenum  c  t,  uiide  et  raalum  granatum 
vocaidr.  Per  fragmen  crgo  mali  punici,  menioria 
fjosrfem  pnssionis  dominicae  accipitur,  quae  et  in  cocco 
tuperfus  figura  ur.  Sulet  enim  una  res  diversis  ex- 
pfirai  ttguns.  Genae  ergo  Ecclesine  fiagmini  inali  pu- 
iiici  coraparaiitur,  quia  sancii  doctores  venerabiliter 
ai^dOt  iiieiuoriam  pa>stonis  Rederaporis  sul,  nec  eru- 
bescirnt  cruccm  ejiH,  iuio  gloriantur,  diceniet  com 
AposUdo  :  J/./ii  autcm  absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Do' 
mini  noslri  Jesu  Christi  {  Gat,  vi,  14  );  et  alibi  Apo* 
ttolos  ad  disciputiira  suiim  scribens :  Noli  (inquii)  eru- 
hetcere  eructtnChristi,  neque  me  vinctum  ejus  ( //  Tim, 


cunjuiigunf ;  ipsi  ergo  doctofes  sant  et  ubera  Eccle- 
six  qida  parvulos  et  simplices  fidcles  Ucte  ferbi  Dci 
nutriunt,  juvlt  quod  Apostolus  simpliciori  us  lo- 
qnens,  dlcit :  Non  potui  vobis  ioqui  tanifuam  spiriiua' 
libuSf  sed  quasi  camalibus;  ei  parvulis  in  Chrisi0  tae 
vobis  poinm  dedi^  non  escam  ( /  tor,  m,  1,  "2).  Et  bene 
nun  ab9<doie  ubera,  sed  cam  additaraento  dicit,  duo 
ubera ,  com  femina  ncque  pltis  nequc  mimis  habeat 
qdani  duo  ubera  :  qula  nim  rura  sancti  doctores  par- 
vulos  ex  utroqoe  populo,  Judaico  videlicei  et  gentili, 
lacte  verbi  Dei  nntriuut.  Nam  el  Paulusde  seip-o  di- 
eit  :  Quf  operatus  esi  Peiro  in  nposioiatu  eirumcisio^ 
nh,  operaius  esi  ei  mihi  inter  geutes  ( Gal,  ii ,  8  ).  Et 
a^te  diia  nbera,  sicut  duo  binnuli  gemelli  capre.c  esse 
dicontur,  qui  videNcet  fetus  suiit  et  filii  S;dvaturis 
nostri  Jesa  Christi  qul  siioerius  pcr  capieas  desigua- 
tus  esl;  h«c  enim  aniraaiia  et  acutt^>sime  videut»  ct 
niuiia  vel'  citate  alttora  con^ccndunt :  Hic  ef  saucti 


!075 


M.  ALRELIUS  CASSIODORUS. 


1075 


doctores  qu»  agenda  sunt  et  ipiii  videnl,  ct  aliis  mon- 
fiirant,  ei  despeciis  terrenis  ad  superna  ascendere 
jiitiintur. 

Vers.  6.  Qui  patcuniur  in  tiliis^  donec  aspirel  dies, 
et  inclineutur  umbr(e.  Quipascuntur  in  liliis,  hoc  cst, 
delec(antiir  purissimis  et  nilidissimis  rciisibus  Scri- 
pturaruoi.  Donec  anpiret  dies,  hoc  rst  dies  illa  xierna 
veniat,  quam  desiderabat  Psalmista.  dicens  :  Melior 
esl  dies  unn  in  alriis  luis  super  millia  (  Psal,  lixxiii, 
it)  :  Ei  inclinentur  umbraj,  hoc  est,  transeant  moe- 
rorcs  et  perinrbationes  hujiis  sxculi.  Donec  asmret 
dieSf  id  est  orialur  dies;  aspirahil  enim  dies,  ia  est 
(irietiir,  quando  vtTus  ille  Sol  justiliap,  id  est  Christus 
apparebii;  e(  innc  inclinabuntur  umbra^  hocesi,  om- 
ina  nubila  nioeroris  et  tenebrx  prxsentis  saeculi  per- 
iraiisibunl.  S  d  ei  si  ipsam  litieram  velimus  a.^^picere, 
pulchre  eipressit  ortum  diei  el  noctis  :  nam  nox  niliil 
est  aliud  nisi  umbra  lerrae,  quae  sole  descendente 
sub  terras  c<»nsurgit;  sole  autem  ilerum  ^ufier  tcrrat 
asceiidente,  incUnantur  umbrae,  il  est,  codit  nox. 
Pasctrtitur  ergo  in  liliis  donec  asp.ret  dies  et  incli- 
nentur  umhra:,  quia  sanctorom  ductorum  in  pracsciiil 
tantom  vita  necessaria  est  praedicaiio  et  durtrina; 
nam  in  »Iia  vita  postquam  apparuerit  xtrrna  dies ,  et 
finita  fuerit  nox  pracsentis  s;rctili,  non  necesse  erit 
doceri  aliqueoi  :  quia -omn.s  revelata  facie  gton^m 
Domini  ( II  Cor,  ni,  18  )  contcmplabunlur.  llnde  et 
Doiiiinus  per  prophetam  Jeremiam  dicii  :  Non  ulira 
doeebit  v>  fratrem  suum  dicens  :  Cognosce  Domin  m  ; 
omnes  enim  cognoscent  me  a  minimo  usque  ad  maximum 
(Jer,  xixi,  34). 

Vadam  ad  montem  myrrhce^  et  ad  collem  thuris.  In 
nivrrba  carni-.  mortiflcutio,  vel  passioniim  pro  Christo 
toferantia ;  in  (hure  Yero  sanctarum  oratinnum  devoiio 
accipitur.  31  om  ergo  myrrhce^  et  collis  thuris,  iiientes 
sam  torum  suiit,  excels:!;  per  contemplatioiiem.  Pro- 
mittit  ergo  sponsiis  se  ad  montem  myrrhae  venturum, 
et  adcoiiem  thuris  :  quia  ilias  mcnies  sua  visltatiune 
visitare  dignatur,  qu;e  membra  su:i  ciiin  vitiis  cl  con- 
cupi:>centiis  mortificant  ( Gat.  ¥,  ^  ),  qux  etiam  se- 
ipsas  per  sanct  rum  oraiiouuui  sludia  gratum  Deo 
•acrificium  riciun*'. 

Vers.  7.  Tola  pulchra  es ,  amica  mea ,  et  macula 
non  est  in  te.  Yox  spr.nsi  ad  amicam  suain  sponsam. 
Tota  pukhra  es.  Omni  (  inquit )  ei  parte  nullam  rc- 
eipis  maculam,  ncque  rugam.  Non  enim  soli  ductores 
¥el  perfccti  quique  pulchri  sunt  ai.te  oculos  Dci,  qui 
-summa  scicntia  et  contemplatione  pracein'ueiit ;  sed 
etiam  simplices  quiqiie  fideles,  qui  recta  Gde  « t  bo- 
nis  operibus  exornanlur,  pulchri  in  oculis  sponsi  ha- 
bentur.  Nam ,  ut  Psalmista  dicit  :  Bencdixit  omnibus 
qui  tinunl  Dominum ,  pusitUs  cum  majoribus  (  Psat, 
cxiii,  13 );  ideo  dicit  :  Tota  putchra  «t,  iion  tantum 
uua  pars  tiia.  Hoc  ideo  dicinius,  non  quod  aliquis  iii 
pracscnli  vila  sine  pcccato  esse  possii,  cum  scripium 
sit  :  Nemo  est  super  terram  sine  peccalo,  nec  infans 
tinius  diei  [Job  xiv,  4)  :  sed  idcu  quia  lide^i  petfccta 
ct  coeleste  desiderium  umnem  abstergct  macuajn  lc- 
vioris  pcccati;  non  enim  de  gravioribiis  nunc  ratio 
est,  quae  qui  coinmiltunt,  jam  spon>a  Chriti  nun 
sunt,  nec  ullam  habent  pariiculam  hujus  sanctae  piil- 
t'hrilud«nis.  Hinc  esi  quod  Joanncs  dicit  :  Qui  natut 
est  ex  Deo  non  peecat  ( I  Joan.  iii ,  6  ),  subaudi ,  pec- 
catoad  inortciu ;  noii  quod  levi  peccaio  quis  careat, 
sine  quo  viia  isla  non  ducitur.  Toia  ergo  puU-hra  est 
Ecclcsia ,  iu  quanturo  se  castain  el  immunem  ab  omni 
peccato  custodit.  Si  quando  ;tutem  levi  pccctlo  fu- 
scatur,  cita  poeniludiiie  et  fuie  recta  ad  coeleste  desi- 
deriuin  in  ea  prisca  pu!ch:itudo  reparatur* 

517  Vers.8.  YenidelAbano^sponsameajVemdelA' 
bano^  leni.  Libanus  mons  esi- Phoenicis :  ihtcrpretatur 
autem  de  Hebracu  doalbatio  vel  candidatio;  ex  Gncco 
auleui  ihus  interpretatur.  Unde  et  supra  ubi  loqui- 
tur :  Vadam  ad  montem  mynhae  et  ad  collem  thuris, 
coilift  balietur  Libani.  Vocai  ergo  sponsus  sponsam 
suam  candidatam  baptismate,  dealbatain  nilore  oin- 
jutiui  yir^titum,  flagraniem  ^tudio  sauctaruiu  cralio- 


A  num.  Vorat  nntom  cam,  ui  veniaf,  id  est,  ut  in  vir- 
tiit.bus  proflciat.  Noii  solum  vocat  Deug  animain« 
quando  eam  a  vincu!i<(  camis  exutain  ad  c<e1eftUa 
pracmia  ducii ;  sed  etiam  per  in'ernam  inspirationem, 
u(  iit  virtutibus  profliiat,  horUitur.  Qiiot  eiiini  in 
virtuiibus  sancti  itroficiunl,  quasi  tot  passihns  ad 
Deum  lendunt.  Ct  tertio  dicit,  veni,  quia  viili  eam 
perrccMm  esse  in  cogiiaiione,  locutione  et  opere. 
Yel  cam  vocat  priino,  ut  ad  se  veniat  per  fldem; 
vocat  secunilo,  ut  dignam  cocleslinm  praemlonim 
retriliutioncm  jam  liberata  a  corpore  arcipiat;  vocai 
tertio,  ut  in  die  geiieralis  resurreciionis  j:iin  re- 
sumpto  corpore,  duplici  8to!a  perpetuo  coroi*au 
gaudeat. 

Coronaberis  de  eapiie  Amana ,  de  vertice  Sauir  el 
Hermon,  de  cubilibus  teonumy  de  montibus  pardorum. 
Amana  ipsum  dicuni  esse  monlem  Ciliciae  Amanum, 
qui  et  Taurus  appcllaiur.  Sanir  vero  et  Hermon 
monies  suiit  Judeae  in  quibiis  leones  et  pardi  feiuo- 
B  tnr habilare;  perqiiosautem  montes, saeculi  potestates, 
rege«  videlicet  et  principes  inteliiguntur,  qui  ve!uii 
montes  in  superbia  extollunlur,ei  maligniftspiritihos 
quasi  leonibiisetpardiscubiliapraebent.  Haligiil  enim 
spirilus  leoncs  vocantur  proplersuperbiam,pardipro- 
pter  ferociiatem,  vel  eiiam  propier  miile  aries  nocendi , 
quia  pardus  varium  animal  est.  De  his  ergo  montibus 
coronaiur  Kcclesia,  quando  pr  ncipes  saecuH  ad  fldem 
Christi  convertuntur;  et  non  solum  iropter  suas 
virtules,  Sfd  etiam  (Tropter  taliuni  conversalionem 
ad  saluiem  remuneralur  Gcclesia.  Potest  et  boc  iu 
prresenti  accipi.  Nam  coronaiur  Cc  lesui  de  vertiee 
lioriim  montium,  quando  subjectis  principibus  ca- 
tholicaa  fldei,  Ecclesia,  quar".  antea  premebatur,  eoro- 
naiur  el  glorialur  in  Christo;  sicut  faciuin  est  lem- 
poie  Coiis  antini,  qiiando  illo  converso  mirabiliter 
gloriflcaia  est  tcHesia.  Coronaiur  jel  de  «ubilibus 
ie<inum,  ct  moniibus  pardonim,  quando  superbos  et 
quosquc  sacvos  ac  dolosos  convertii,  et  pro  illoriim 
(luoquc  conversione  acteriia  praemia  recipit. 

Vers.  9.  Vulnerasti  cor  meum^  soror  mea  sponsa; 
vulnerasti  cor  meum.  Sponsam  et  s*  rorem  suani  san- 
ctain  diiit  Ecclesiam,  qu:e  ei  spons.i  est,  quia  eam 
sibi  Chrisius  iucarnatiis  despondit,  eainque  emun- 
datam  sordibus  peccatorum,  dote  Spiritus  sancii  sihi 
conjunxil.  Soror  vcro  est,  quia  propter  eam  inrar- 
nalus  fratcr  ejus  fleri  dignatus  est,  sicui  resurgens  a 
rr.orluis  dixit  mulieribus  :  Ite,  nuntiate  fralribus  meis 
{Matth,  xxvni«  iO).  Cuni  eruo  dicit  vuliieratum  se 
cor  habere,  magnitudinein  amoris  eipressit,  quo 
sanctaui  suam  diligit  Lcclesiam.  Alfirmat  autem  Ik»c 
iierans  et  inculcans :  Vtt/neraiiii  cor  meum,  ut  uli 
iteratione  quantum  Eccle>iam  suam  diligiti  o^teiidat. 
Qiia  autem  re  vulneratum  sit,  subjungeodo  deiuou- 
strat. 

/n  uno  oculorum  tuorum^  et  in  uno  crine  colii  tui. 
Per  ociilos  Ectlesix,  spirituales  sensns  vci  doctores 
.sancios  accipimus  :  per  crincs  vero  multitudinessub- 
r.  je(  tarum  p'ebiuin,  quibus  sancta  decoratur  Ecclesia. 
El  est  sensus  :  cum  tola  sis  pulchra,  o  Ecclesia,  et 
cnin  ic  ob  niulta  diligam,  prxcipue  tanien  nitor  spi« 
liualiuni  scnsuum,  et  doctorum  tuorum  sineeriias 
nie  dehctai,  simplicitas  etiam  vilae  subjoctarum  ple- 
bium,  qu.ii  pie  ei  fldcliier  verbis  doctorum  obtenipe- 
ranl.  Bene  autcm  cum  superius  pluraliter  dixit  oculos 
et  capi'1ns,  hic  singuiariler  dicit  in  uno  oculo,  et  is 
uno  crine;  ui  per  hoc  unilas  sanctonim  docloruni 
cxprinialur.  Ln.ias  csi  eiiiin  coalesis  doctrinae  quaiu 
biibjectis  iinpeiidunt.   Unu$  eoim  Dominus,  ut  Apo- 
Slolus  dicit,  una  fides,  vnum  bapnstna  {Epbes.  iv,5)» ' 
nec  non  et  una  do>oiio  subjectoruni  fldelium.  Potesl 
el  hoc  quod  dicit,  Vulnerasii  cor  meum,  de  pnssio»e 
Chrisii  accijii.    Vutnerasti  cor  meum,  id   est,  l"0 
anioru  fecisii  ut  cgo  iii  cruce  vulnerarer.  Nouiidnin 
vero  quod  dicil,  In  uno  crine  colii  tui.  Per  colluifl 
cnim  dixiinus  d^xtores  signiflcari,  et  crinis  Ecdesi^ 
eolio  adhaTOt ,  quo  subjectae  plebes  a  sanciis  docio« 


!077 


EXPOSITIO  IN  CANTICA  CANTirOnilM. 


?0T.? 


fibus  1111'riunlur,  el  eorum  sau:T»  i1ocImu:i»  i  lirrrenl, 
ac  secuuilum  iPonini  prxcepta  vivcre  satnj^i  nf. 

Vers.  10.  Qvam  pulchr<e  huni  ninmmtc  lua;^  soror 
mra^tponsa!  Per  mamuias  superius  eo9<lem  doctores 
riiximus  figor.iri,  qui  ei  per  oculos  de^ignnnlur;  itnm 
s.incli  (loclores  mammrr  sunt,  i<l  est  simplici  doclrini 
liiniiiles  niiiriunt;  ocnli  fuiit  cum  suiuma  qii?pquc  ct 
C(elesli.i  pnrdicani.  Ait  ergo :  Quam  pulchra  tunt 
mnmm(e  tnce^  soror  mea  spotisa!  id  esl,  quam  pii'cliri 
Sunt  doctores  lui !  quoniam  sermo  illorum  el  cluqulo 
prreminet,  ei  pondere  seiisuiiin  preiiosns  est. 

Pulchriora  snni  ubera  iva  tino.  Hic  versicuius  jam 
supetins  evposiiiis  est,  ub'  dicitiir  :  Melura  sunt  ubera 
tua  oiiio.  Et  I  oc  noian<ium  qiiod  Ecclesia  superius 
iibcn  sponsi  sui  laudavi  ,  dicens  :  Meliora  suni  ubera 
tua  vino;  niinc  vero  vicissiin  sponsus  spoiisae  snoc 
iibcra  extollil,  ut  per  hoc  uniias  Ercb^sce  commen- 
deiur.  Christus  enim  capui  est,  el  Ecclesia  corpus 
cjus;  prxcelliteniminiliuni  praedicationis  cvangelic»! 
tegalem  seulentiam. 

El  odor  unguentorum  tnorum  super  omnia  aromata. 
Vnifucnta  Ecclcsiae  sunt  d:)Clrinae  coilestis  charismata 
\el  etiain  fama  viriuium,  qu:e  de  Ecclesia  rrigrat; 
aromata  vero  inle'ligun  ur  legales  observaiioues. 
Super  aroma:a  ergo  est  odor  unguentorum  Ecclesia^: 
quia  dignilas  et  fama  evangilit £  perfectionis  irans- 
cei<dit  omncm  laudem  legalis  observationis. 

Vfrs.  M.  Favus  distiUans  labia  tua^spoma,  F;ivus 
esi  roel  in  cer? ;  mel  au  em  in  cera  esl  spiriiualis 
iiiielligenlia  in  liileia.  Labia  crgo  Ecclesiae  f:ivus 
distillans  vocaiitur,  quia  sau(ti  doctotes,  qiii  per 
labia  de8igiian'ui*,  spiritualia  docomenia  proferant 
instriiendis  fidciibus.  Nec  soluin  tavus,  sed  eti:im 
distillnns  vocantur  Ecclesiae  labia;  distillat  eniin 
favus,  cnin  mellis  co})ia  exuberans,  iam  non  potest 
ccreis  c:*psul  scoiitiiieri.  l\ecteergodivina  Scriptura 
favus  dtstillaiis  vocatur ,  quia  muliiplici:er  inielli- 
gitur,  ct  variis  sensibus  eiiponilur,  nunc  jiixla  litle- 
rain,  nunc  jnxia  allegoriam,  ounc  juxta  moraliia- 
teiii,  nuiic  J11X  a  anagogem,  id  est  buperiorem  sen- 
sutn. 

Mel  et  lac  sub  linfjna  tua,  (ac  parvulis  couvenit, 
S18  i^coque  |»cr  lac  designatur  simplex  doctrliia, 
qiia  initiom  ciedentium  iinbuitur.  Mel  veio,  (tood  de 
r<»re  coeli  conlici  crediiur,  coelesh^m  et  spirilualem 
doctrinaiR  signilicai,  qiSR  iMTfeciis  et  inslructiscou- 
▼cnit.  Sub  Ungua  ergu  Ecclc^six  viel  et  lae  est ;  (|iiia 
aliquando  coelcsli:i  iiiysieria  perfeciis,  altquondo  ru- 
dibits  plana  et  simplicia  annuntiat. 

Et  odor  vestimentorum  tuorum  sicut  odor  thuris. 
Ve&litnenta  Ecclesiae  sunl  bonorain  operiim  onia- 
Hienta,  juxia  qiiod  Joannes  in  Apoc.ilyp<i  dicil :  Bys- 
sinum  enim  justificationes  sunitorum  sutil  {Apoc,  xiv, 
8);  et  in  Job  dicitiir  :  Jutt  tia  induius  sum.  et  inilui 
fiie  sicut  ornatnnito  tt  diademate  judicto  meo  (Job, 
xitx,  i4).  Thure  auieui  diximus  sanctnruni  oraiio- 
niim  munditiam  designari.  Vestimenta  ergo  Ecclcsia) 
Ibari  compttrantur  :  qiiia  omtiia  opera  Ecclcbi;e  qoasi 
orationes  sunt;  in  cunctis  enim  quae  agit,  semper 
I>ominnm  deprccaur.  et  t:ili  modo  impleiur  illud 
qaod  Dominus  dicil :  Oportet  semper  orare  {Luc,  viii, 
1).  Nec  sempcr  ame  Dominum  hoc  aiiter  impleri 
potesl»  nisi  tota  nosira  vita  et  conversatio  tabs  sit, 
ut  in  conspectu  Dei  oratio  deputetur.  Tbus  arbor 
est  Afabiie,  cortice  ei  folio  lauro  similis,  siiceum 
amygdalx  modo  emiltens,  qui  bis  in  anno  colligitur, 
in  aiilunino  ct  vere.  In  auiumnali  colleciione  prjepa- 
rantur  arbores  incisis  corlicibus  flagraiilissimo  iesta- 
tis  iirdore,  ac  sic  pn^siliente  spuma  pitigui  qii.v 
concreta  dcnsaiur,  ubi  naiura  loci  poscat,  tegeie 
pahiiea  eicipiente.  Quod  in  arbore  hasit,  ferro  de- 
|)ectiiur;  ideoque  videiurcorticeam  esse  parissimum, 
id  est  cuididum  thus.  Secunda  vindemia  est  vere, :«! 
eam  hieme  incisis  corticibus,  rubrum  h<»c  exit,  nec 
('(inipaniiidum  prioti.  Credilur  ct  novclia*  ar- 
boris  candidius  e8se,scd  vetcris  odoratius.  Quod 
Li     co    roluiiditatc    guitx    iciMMutit,    masculura 


A  vnc.imus;  gutlam  cojiciissn  cli-nm,  m:\nnau)  voia* 
mus. 

Vers.  12.  Hortus  conctusns  soror  mea  sponsn,  /i«»r- 
tus  conclusust  [uns  sigtiatus,  Sororem  et  sponsaiii 
siiam  Eccle  iam  dicit,  qiiain  cx  ancilla  sororein  sibi 
csse  consiiiuil ,  ct  dote  Spirilus  sancti  pigneraiajn, 
sibi  sponsam  elfccii.  Ha»c  ergo  F.cclesia  hortus  'St : 
qiiia  spiritualium  vinuium  gerinin:i  profert,  qu:e  in 
CMisequcntibus  aromatum  vocabulis  designatiir» 
Conclusus  vero  /ior<iis  est  iste  :  qiiia  sancia  Ecclcsi:i 
Itedemptoris  Domini  sui  adjulorio  mnnita  cbt,  ei 
pnesidio  angelicarum  virtntu:n  vnllaia,  miliis  iiia« 
lij^noriiin  spiriiuum  patet  insidiis.  Hjc  ipsi  Ecc!e^ia 
esl  (ons  signatus :  foi\s  ideo,  qi  i:i  dociriii.T  cocle>tiH> 
fldenlis  m:uiat,  qiiibus  omnes  iii  r.brisio  crudenlc^  u 
pecratis  lavai,  ♦•t  vert^ris  scientii  i»olat.  Signaius 
vero  fons  est  isle  :  quia  sirmo  lidfi  evan.'elic;c-  ve- 
ritatis  slgnnculo  muiuius  esi,  iia  ut  ne(|iiH  b  iTctici, 
nequc  maligni  spiritiis  lidein  caibolicnm  violarc  ant 

^  irrumiere  valeant.  Ilic  borins,  vcl  bic  foiis,  id  esi 
Ecctesia,  primiiro  iu  parvo  Jude:u  locello  plantaliis- 
vel  exortUB  est  :  deinde  pcr  nnivcrsiim  mundiuii 
disseminata  pr.nedicaiione  iireolas  sisas,  vel  rivuKis 
suos  emisil;  unde  seqnitiir : 

Vers.  15.  Emissiones  tuiv  parodinus  mclorum  pun  - 
corum  cum  pomorum  fructibui,  Emissiones  Kcclcsi:» 
(ut  dictuiu  esi)  iiicremonla  sunt  lidei  et  dissemiii.ilio 
prnedicalionis;  quae  etnissiones  paradisus  sunt.  i^<rc-r 
disus  Gra'ce,  horius  Lnline  diciiur  :  quia  illa  piimi- 
tiva  Ecclesia,  quae  in  Jiidxa  quasi  horiiis  tiiit,  per 
univcrsum  inundum  mutios  hortos,  id  est  Ecclcsa!! 
emisit.  Mala  aiiiero  punica,  quae  rubicundiiiii  hab«'nl 
coriicem ,  eos  signilicaut  qui  non  soluin  geoerali 
baptismo  sanctificaii  suni,  veruiu  eiiam  qui  proprio 
sanguine  i  i  passione  liaptizati,  murtyres  elTecti  suni. 
fructtts  vero  pomorum,  opera  hignilicnnt  vtrtiilum, 
sive  cos  qiii  ipsas  virtutes  Oicre  excrcent.  Emiuio- 
nes  ergo  Ecclesia»  paradisus  molorum  punicorum  fue- 
runl :  (|uia  primum  locum  in  Ecclesia  posl  apostoioii 

C  martyres  obliiiiierunt,  qui  ipsani  Domiui  passioncni 
patieiido  imitari  studuorunt;  quain\is  geneialiicr 
oniiiis  mubiludo  paradisus  tnalorwn  punicorum  poss  t 
accipi ,  qui  mala  punica  suiit,  quia  passioiiem  siii 
itedemploris  semper  iii  meiiioria  rettueni.  Klsi'Ut 
malum  punicum  inira  ununi  corticem  inultitudineui 
contiuei  granorum  :  ita  in  Ecdesia  multiludo  fiJc- 
Iiu:n  inlra  fidem  dominicje  passionis  conlinelur. 
Ilinc  Apostolus  di- it  :  Quotqtiot  baptiznti  estis  iit 
Christo  Jcsu^  in  morte  ipsius  bapiizati  estis  (Rotn, 
VI,  5). 

Vers.  14.  Cypri  cum  nardo,  nardus  et  crocus^  fistula 
et  dnnamcmum  cum  universis  Ugnis  Libani,  Cvpriis 
nrbor  esi  aromatica,  semen  simile  coriandri  habens, 
id  est  album  et  sublucidum,  qiiod  olco  coquiiur,  et 
inde  exprimitur  quod  cypriis  vocatur,  unde  rcgium 
unguenluro  paralur.  Legimus  in  Exodo  quod  maiiiia 
erat  qiiasi  semen  albuin  coriandri  (£xo(f.  xvu  51). 
Cypriis  ergo  et  nianna  unain  habcnt  signilicatioiicin : 

Q  signilicant  eiiim  gratiam  coeIei»teni  tanquaui  maniia 
de  coelesiibus  veuienieiii.  Cyprus  ergo  in  horto  Ec- 
clefiae  na6Citur,  cuin  fideles  quiiiue  docentur  graiiam 
coeesiein  omnibus  prxferre,  et  pcr  iilam  saluiein 
spcrare.  N<-roo  enim  suis  virtutibus,  sed  sola  graiia 
Dei  salvari  potest.  Nardus  tvpus  esi  dominicaB  pas- 
sicnis.  unde  et  Maria  Magdalena  nardo  pisiica  caput 
et  pedes  Jesu  unxit  (Joan,  xii,  3).  Nardus  ergo  iii 
h»rto  Ecclesise  est,  cuin  sancti  quique  merooriam 
domimcai  passtonis  venerantur,  ciqtie  gratias  agunt 
quiHl  in  tantuni  cos  dilexerit,  ut  pro  eoruin  salute 
et  liberatiouc  moriem  suscipcret.  Nardns  ei  crocus, 
Crocus  aurosi  coloris  habet  tlorem,  ideoque  signincat 
chariiatem.  Sicui  euim  auruin  inter  oninia  roetalia 
pretiosiiis  est,  iia  cUahtas  inier  omnes  virtutes  pii- 
maium  tciiel,  dicenle  A|iostoIo:  Nunc  autem  mattent 
fides^  spes^  churitas,  major  autem  his  est  chariias 
(/  dr,  XIII,  15).  Cuni  nardo  crgo  crociis  in  horio 
Ecclcfia;  iiascitur,  cuin  niembra  Cbrisii,  boc  eii 


1079 


M.  AIRELIIjS  cassiodokus 


im 


A<leles  qiiiqiie  chnritaleni  Df.i  el  proximi  erflraciler 
tenere  student.  Crocus  aiilem  ft*riur  ignitas  febres 
refrigerare  :  sic  vera  chnriias  ardorem  CQncupiscen- 
lire  sipcularis  ei  carn:ilis  refri^iTal,  el  dtli'Clionem 
Dei  ei  proximi  in  mente  accendit.  Fislula  et  cinnamo" 
mum.  Fittula  brevis  cst  arbusGula  qiite  et  casia  vo- 
caiur,  cortice  piirpurco;  significat  sanclos  in  Ecelesia 
bumiliiate  et  paiieiiiia  praecipnos»  lauperes  videlicci 
spiritu,  quorum  est  regnum  cQelonim  {Matth.  v,  5). 
Turpureus  autem  cortex  signiOcat  similitud^nem 
passioiiis  Chrisii,  quam  humiles  spiritu  semper  in 
corde  reiinont,  vel  ijuam  illi  qui  iii  vcra  buinilitale 
fundantiir,  iii  corde  semper  reiinentes,  imiiari  s  ita- 
guht.  Cinnamomum  ei  ipsa  brevis  est  arbuscula,  sed 
fiiirae  virlulis  el  odoiis,  ideoque  profectum  designant 
humiliiatis,  quae  et  per  li»tulam  designatur.  Fistula 
ergo  et  cinnamomum  in  Ecclesia  sunt,  cum  sancti 
Dei  humilitaicm  et  patientiam,  519  ^^  ^''  corde 
veraciter  tenent,  et  foris  aliis  o^tendunt.  Quod  auteni 
fistuta  rubicun  lum  babet  coriicem,  ctnnamomun  vero 
ciiiericeum  habet  coloreni.  signiticat  qiiod  sancli 
Dci  quanto  plus  sunt  memores  passiouis  Redemptoris 
tfui,  tanto  in  oculis  i^uis  viliores  et  despectiores  Bunt» 
dicenles  cum  Abraham  :  Loauar  ad  Dominum  meum 
quamvii  ti/ii  cinis  et  pulvis  {Gen,  xviii,  27) ;  et  cum 
Job  :  Idcirco  me  reprehendo^  et  ago  panilentiam  is 
favilla  et  einere  {Job  xlii,  6).  Cum  universis  lignis 
Libani,  Ligna  Libani  pulchritudine  et  proceritate  ac 
lobore  praeeniineiH,  ideoque  significant  ductores  et 
perrectos  quosque  in  Ecclesia ,  de  quibus  superius 
domus  Ecclesix  legitur  facia,  dicente  eadem  Ecce- 
•ia  :  Ligna  domarum  nostrarum  cedrina^  laquearia 
nostra  cypressina  (Camt.  i,  16) :  quia  videlicet  sancti 
dociores  praedicatione  sua  Eccleaiara  romiiuut.  Curo 
lUtula  ergo  et  ciuiiamomo  universa  ligaa  Liliani  ia 
horto  EcclesioB  memorantur :  quia  sive  humiles  et 
fMitientes,  sive  perfecti  quique  doctores  eamdf^oi 
lidero  liabent  iu  Ecclesia ,  et  eamdem  beaiitudiuem 
exspectant. 

Myrrha  et  aloe  cum  omnibus  primis  unguenlis,  Myr- 
rhii  arbor  est  cujus  succus  stacle  dicitur,  lantae  vir- 
lutis,  ut  qnidquid  eu  tactum  fuerit,  abomiii  pulrediiie 
et  verivibus  servetur  illacsum.  Aloe  arbor  est  siia- 
vissimi  odoris,  a«teo  ut  vicc  thymi;iinaiis  aliaribus 
adoleatur.  Habet  v^^ro  succuin  amarissimum ,  resi- 
frien:eui  putredim  et  vermibus.  Hinc  et  in  passioue 
Domini  Nicodeinus  detulisse  diciiur  mixturam  myr- 
ih;e  et  aloes  quasi  libras  centum  {Joan.  xix,  3'.^). 
Per  bnt  ergo  arbore»  designatur  cariiis  cuntinentia 
€t  c  isiimonia.  Nain  putreJo  luxuriam  solet  designare, 
jitxla  qaod  propbota  de  quibMsdani  dicit :  ConpU' 
truerum  jumenla  hi  slereore  suo  (Joel.  i,  17).  lu  liorlo 
ergo  Ecclesix  tunt  myrrha  et  aloe,  hoc  csl,  nienles 
coelestes  et  omni&  eorruptioiiis  immunes,  audienies 
ab  Apostolo  :  Paccm  sectamini  cum  ommibus^  ei  casti" 
mmiam,  s:ne  qua  nemo  videbit  Deum  {Uebr,  xii,  li). 
Cum  omnibus  primss  unguentis,  trima  tf/t^u^a,  quid 
Nicliiis  quam  chariias  iutelliguiitiir?  de  qua  Apostohis 
dicit  :  Adhue  estceUentiorem  tiam  vobis  demmslro 
{l  Cor,  XII,  51);  ac  dcinde  :  Si  linguis  (inquit)  homi- 
nwn  loquar  et  angelorum,  charitatem  antem  non  fia- 
beam,  nihil  mihi  prodesi  {I  Cvr.  xiii,  I).  P«st  royr- 
rham  auiem  et  aloen  bene  prima  unguenta  poBuiitur: 
q  ia  pest  cariiis  continentiam  succedil  vera  cKariias 
i\usR  Deus  e<4 ,  qua  Deos  super  omnia  diligitiir 
(/  ioan,  IV,  i6).  Ne«|ue  enim  illi  qui  muiidaiia  di- 
Neciione  leneuiur,  hoc  e^t,  qui  volupiaiibus  cl  ille- 
ceturia  adhae  dcleciantur,  hujus  cbaritatis  participes 
f  sse  possmii. 

Vers.  15.  Fons  horlorum,  puteys  aquarum  viven- 
lium^  qu»  puunt  impftlu  dt  Libano,  Font  horiorum, 
ipsa  €Sl  prifflitiva  Ecclesia ,  qux  verilatts  sciontia 
borios,  id  est  Ecclesias  per  iiniversnm  muBilQin  dis- 
ecniinaias  irrigat;  ipsa  est  ei  puteus  aquarum  viven- 
tium  : quia  scientia  veriiats  quas  est  Ecclesta ,  in 
<|uiliusdam  quasi  fons  est  ubf  patet,  in  quibusdam 
qudsi  pueus  ubi  latet ,  ei  ad  liquidura  percipi  iion 


A  polesl.  Nam  inter  fontem  et  pulrum  hoc  distat,  quod 
fons  et  in  imo  et  iii  fiuperricie  terr»  dicitur  esse, 
puteus  vero  semper  est  j^n  imo.  Ecclesia  ergo  fons 
est  ct  puieut:  quia  mybteria  Dei  in  quibusdam  veluli 
fons  facile  capiunlur;  in  quibusdam  vero  ciim  diffi- 
cultaie  tanquam  aijuije  puieo  extrahuniar.  Aqum  ot- 
ventes  ipsa  mysteria  de^iKoant  Scripturamm ,  qam 
in  se  coelestem  habent  virtulem.  At  contra  cisternae 
vocantur,  id  est  collectiones  aquarum,  documenta 
baereticorum,  dc  quibus  Doniinus  per  propbeiam  : 
Me  dereliquerunt  fontem  aqiio!  virce,  ei  foderuni  sibi 
cisternas,  cisternas  disaipatasj  qute  eontinere  non  val^ni 
aquas  {Jer.  ii,  15).  1!»  flueiiles  aquof  fiuuni  impeiu 
de  Libano,  lioc  est,  manant  de  Ecclesia,  quae  albaia 
est  et  candidata  baptismaie  et  bonis  operibus,  quod 
Lilianus  inlerpretaiur.  De  hoc  Libano  (hoc  esl  de 
Ecclesia)  fluunt^  hoc  e»t,  emanant  aquce  doclrinarum 
coclestium,  et  hoc  cum  impetu,  id  est  cum  quadam 
virtule,  qiia  omOia  hacreiicorum  figmenta  deslroan- 

|.  tur  et  subvertaiitur.  Hinc  et  Psalmista  :  Fdinitiiis 

■^  impetus  Uietificai  civitatem  Dei  (i'sat,  xlv,  5),  id  est 
virtus  diviiiorum  eloquiorum. 

Yers.  16.  Surge^  Aquilo^  ei  veni  ^Auster  :  perfim 
hortum  meum,  el  fluant  aromaia  itlius.  Enumeratis 
Ecclesiae  viriutibus  sub  nomioe  arom;ituin,  scieot 
Dominus  qui  est  spousus  el  redemptor  Ecclesiae, 
ipsam  Ecclesinm  |  erseeuiionibus  esse  nmliipliraB- 
dam,  subsequenter  ipsura  quodammodo  jubei  ventre, 
persecuiioncm  iron  pra'ci{>ieiido,  sed  permittendo. 
Surge  (inquil),  Aquiio^  et  veni,  Auster.  Per  Aquiloaem 
et  Austriim  flatus  perseculionum  et  perUirbationtmi 
inlelligunlur  ccmlra  Ecclesiam  saevieutium.  AquiU 
qiiidem  frigidissimus  ventus  est,  Auster  calidos;et 
ideo  per  Aquilonem  tcrrores  et  minae  desigaantiir, 
per  Austrum  blandimentoruin  decipulae,  quibus  duo- 
biis  modis  probatur  Ecclesia,  torroribus  vidolieet  et 
blandinirniis.  Qiiod  auiem  dicil :  Surge,  Aquila^  ei 
veni,  Ausier ,  mu  imperat  malis,nec  cogit  eos  ad 
roala  facienda;  sed  perroiitit,etfaeultatcm  illis  dat,  iit 

(;  possint  sa^vire  contra  Ecclesiam ;  quatenus  per  illo- 
rum  maliiiam  Ecclesia  probetur,  et  illi  gravius  pih- 
i!!anlur.  Novii  eniiu  Dominiis  inalis  horoinum  bon;i 
qux>dam  facere;  scdipsam  persecutionem  ia  potestata 
sua  habet,  ut  non  tantum  saeviant  quaHluai  voluut ; 
unde  scriptum  est :  Qui  (acii  veniispondus  {Job  xxvm. 
25 ) :  quia  videlicei  flatibus  persecuiionum  BM>tlum 
imponit  qucmd.im.  juxta  quod  Apostolus  dicit :  Faciei 
cum  tentalione  etiam  proventum^  ut  possiiit  sustinerg 
(/  Cor.  X,  13).  Perfla  (inquit)  hortum  meum^  hoc  est 
Ecclesiam  meam,  ei  puant  aromata  iUius^  boc  esi, 
fragrantia  virtutom  et  odor  bonoruio  Qperiun  ex  ilh 
procedat.  Qno  eniiu  acerbius  Ecclesia  coDCUtitur,  eo 
niajorem  virtuium  odorem  ex  se  erottiil. 

CAPUT  V. 

Yers.  1.  VenicU  diUctus  meus  in  horium  suwm^  ui 
eomedai  fructum  pomorum  suorum.  AudicBS  £ecl«sia 
pe  secuiionem  vocari,  tanquam  se  prifparana  coiim 
adver^a,  dicit:  Vcniai  diUciut  vieus  in  horium  msMm^ 
^hec  esi,  Ckriaus  sponsus  uieua  veniai,  quem  toto 
corde  diligo,  ad  Ecciesiaro  auam ,  tU  comedat 
frucium  pomorum  suorum ,  hoc  est,  iielectetur  atque 
pa<^calur  bonis  tiperibus  fideliuBi  suaruni.  Nam  cibus 
Domini,  boiia  nostra  opera  subi,  siGut  ipse  fidtm 
Saroariianorum  vcl  gentium  intueos,  dixit  di«cipiuijs 
guis  :  Ego  cibum  hubeo  maruiucare  qtiem  vo^  uesdiis 
{Joan.  IV,  5^). 

Veni  in  hortum  meum^  sofor  ruea  sponsa,  Desida- 
ranti  Ecclesiio  ul  ad  hc  veniat  spoBSus  respondet  nt 
j»in  hoc  fecis-e.  Ege  (inquit)  jam  veiM.  Nam  veni, 
hic,  noii  est  iuiperautis,  sed  praeteriti  teropi»ris  in- 
dicalivuBi.  0  soror  roea  sponsa,  jiSO  j^i^  ^^o'  ^'^ 
horiufH  mcum,  jam  visitavi  Ecciesiaro  lueum;  sed  et 
quotidie  visiio,  et  vtrlulum  ilUus  pemis  pascor  aique 
«idore  fruoi-.  Venio  ad  eam,  lu  crrautes  corrigaiu, 
iiiUrmiintes  roborem,  dubios  conlirmeiD,  et  perfectoi 
quosque  praemiii  ccclestibus  doBcui. 


i08l 


EXrOSlTIO  IN  CANTICA  CANTICORUM, 


1089 


Meitui  myrrham  meam  cum  oromaibut  mei$.  Per 
myrTham  desigiianUir  il!i  qui  iiiartyrio  viuin  fi.  ie- 
rtint,  vel  eti.iin  carnem  suam  cum  viiiis  et  concu- 
piscentiis  cruciGxerunl  {GuL  v,  24).  Aromaia  vero 
fii«nloperasanc(aruin  virlu  um,bon.ne  operationis  odo- 
ribiis  fragraniia.  Metil  ergo  Domiiius  myrrham  cum 
aTomatibus  suU ,  quando  ^anclos  martyies  vel  r^li- 
duos  eiectos  bonis  operibus  insignes,  ab  liac  viia 
lalce  mortis  prxcidit,  atque  ad  niaiuritatem  bonorum 
operum  perducioK  in  borrea  supernse  putriae  re- 
condi*. 

Comedi  favum  meum  cum  melle  meo^  bibi  vinum  cum 
lacte  meo,  f*er  favum  et  vinum  saiicii  prxdicatores 
figiirantur :  per  mei  vero  et  iac  boiii  auditores.  Favut 
enim  sunt  pr;edicat<>res,  qui  arcaiia  et  iutiina  Scri- 
ptnraruin  mysteria  qtiasi  meUa  de  favis  producunt, 
cum  ea  propdicandu  aliis  nianiresiant.  Mel  vero  boni 
andi  ores  sunt:quia  dulcedinem  verbi  Dei  attente 
snscipere,  eaque  delectabiliter  pnsci  student.  Vinum 
sunt  ipsi  prx*dicatores ,  qni  et  favus  :  quia  fortia  sa- 
craiiienla  Scrpturarum  annuntiant.  Lac  veio  sunt 
iiifirroi  qoique  auditores,  quibus  aperta  mysteria 
«liiasi  lac  convenitint.  Cum  erg  »  boruin  omnium  vita 
diversis  studiis  agatur,  et  horum  omnium  bona  in- 
tentione  Redcmptor  pascilur  ei  delectalur;  et  sic 
quasi  favum  cum  melte  comedif,  et  vinum  cum  lacte 
bibit,  Possuiniis  boc  etiain  ad  niortem  electorum 
referre,  quos  Dominus  comed.t,  cum  ad  aelernam 
vit:tm  per  niortem  vocal,  ei  corpori  suo,  hoc  est 
socieiati  electoruin  in  illa  ]am  coelesti  felicitate  iae- 
tantiam  conjungit.  Quod  si  hoc  do  morle  sanctorum 
accipimus,  debemus  in  vino  eos  accipere,  qnoriira 
aninise  jam  caelesti  feljcitaie  gforiantur;  in  favo  vero 
eo8  qui  jam  corpore  ct  an  ma  in  illa  beailludine 
gandtfm.quaies  sunt  illi  qui  cum  Domino  surrexe- 
ront  (Matttt,  XXVII,  5i). 

Comedite,  amici,  el  bibiie,  et  inebriamini,  charissimu 
Hon  solnm  Douiinns  profectu  sanctorum  {;audet, 
vernm  etiain  iios  bortaiur  ul  illoriim  viriuiibus  gau- 
deamus,  et  iilos  imitemur  :  Comedile  (inquiens), 
emici,  hoe  est  lideles  mei,  qiii  amci  estis  taciendo 
€|uae  jnbeo;  r/rartsstmt  niei  estis,  perfecta  me  animi 
chariiate  diligendo.  Comcdite  ergo  (inquit)  et  bibilet 
id  esi,  sanciorum  bonis  actibus  coiigaudete,  et  illos 
irobis  ad  imitnndum  propoMiie.  Notandum  vero  quod 
dieil,  bibite  ei  inebriamini,  Kbrietas  alii]iiando  in 
Scripluri-i  pro  sMuritate  punitur,  sicut  de  fratribus 
Joseph  dictum  est :  Biberunt  et  inebriati  sunl  coram 
eo  {Gen,  xlip,  31);  ei  Psalmista  :  Fi»t7ai<i  terram^ 
et  inebriatii  eam  (Psal,  lxiv,  16),  id  est,  satiasti  et 
replesli.  Ilor latnr  en;o  nos  nt  non  solum  comedamus 
ei  bibamos,  vernm  etiam  saturcmnr :  quia  sont  qui- 
dam  qui  coraeiinnt  et  non  saturantur,  quYa  videlicet 
deleclabiliter  prxdieaiionem  divinam  audiunt^sed 
negligenler  oblivisenntur ,  nec  ad  elTectum  boni 
ovens  quod  aml»erint  perducnnt.  Gomedum  aiitem 
et  saiurantur  qni  verba  vitse  qu.c  audiont,  rn  inte!- 
nis  sensibus  recoDdtmt  et  opere  implere  satagont ; 
de  qnibiis  Psalinista  dicit :  Edent  pauperet  et  satitra- 
buntur  (Ptal,  xxi,  tl),  Si  vero  (ot  superins  dictam 
est)  de  morte  sanctorMm  hoc  arccperiiiios,  amici  et 
ckamt:mi  ip^i  suni  angelici  spiritus,  qttos  Jubet  Do- 
niintis  congrHtiilari  electis  suis,  cum  ab  hac  vita 
»d  aelern»  beaiiludinis  requiem  transferuntur,  Jnxta 
qiiod  in  evangeiica  parabola  legltur  :  CongratuUmim 
mihff  quia  inveni   ovem  meam  quce  perttrat  (Luc, 

V«f8.  9.  Eno  dormioet  cor  meum  vigilat,  Yox  Ec- 
clesiae,  Ego  cu^rmto  ;quia  aliqiiantuia  pace  targrente 
iponso  meo  requiesco,  nec  tales  patior  piessuras 
quales  p'imitiva  Ecclesia,  el  ideo  eor  meum  vigilae, 
iiaia  secufius  concessa  mihi  pace  ainori  sponsi  inei 
iiih.creo,  et  ad  iihim  oculos  cordis  niei  inteiidoi  Sed 
quia  hoc  lempiis  noB  csl  requiei»  sed  potius  lalioris 
ei  ceriaminis,  rursus  sponsos  l!.cclesiain  ad  labo- 
res  c«ciiai,  ei  ad  prxdicationis  ceiiamefr  horta- 
tur. 


A  Vox  dilecti  mei  pulsantit,  Pulsat  dileclus,  ciini 
Chnstns  fideles  suos  ad  profectuni  virinium  liona- 
lur;  sive  pu/Aaf,  cnm  eos  ut  proximos  prxdicanUo 
lucrentur,  adinonet.  ttest  tertia  pulsalio,  qua  puisat 
eltctoi  suos  Domintis,  cum  per  aegritudinis  inole* 
stiam  e^sQ  mortein  vicinam  dcsignat ;  de  qua  pulsa- 
tione  iii  Evangeiio  dcitur :  Ut  cum  venerit  ei  pulta" 
verit  confesiim  apniant  ei  (Luc,  xii,  56;.  Sed  boc  loco 
puUare  dicitur,  boc  est,  Eccle>iam  ad  opus  praedica- 
tioiiis  iiistigare. 

iip^rt  mihi,  toror  mea,  amca  mea,  columba  mea, 
immaculata  mea.  Aperi  mihi,  soror  mca.  Soror,  quia 
coh;eres  es  re^^ni  niei  facta;  amica  niea,  qnia  de  jngo 
servitu  is  liberala,  arcana  veritaii<!i  iiYcae  cogiiovisti; 
columba  mea,  quia  Spiriiiis  inei  dote  es  saiiciilicaia; 
immqculaia  mea,  qiiia  elTusioiie  mei  san;:uiiiis  ab 
omni  peccatorum  macnla  purgala  es.  Aperi  mihi,  hoc 
cst,  de  quiete  et  oii  *  diilcedinis  et  conlemplationis 
egredere  ad  opus  pr.^edicaiionis. 

n  Quia  caput  meum  plenum  est  rore^  et  cincinni  mei 
gultis  nociium,  Capul  Ecclesi.i;  (ut  Aposiolus  dicit) 
ChriAtus  est  (Ephes.  v,  23);  cincinni  vero  suut  iu- 
tinise  cogitationes  sanciorum-,  qu;e  non  laxe  ei  disso- 
lule  fluuiii,  sod  vinculo  linioris  el  amoris  Dei  C4>lli- 
gantur.  Ros\Mroeigulicenoclium  hocloco  tenebrosas 
et  iiilidelitaie  plenas,  frigidasque  mentes  detiignant. 
Captit  ergo  sponsi  plenum  ett  rere,  cum  saeciilare<« 
qnique  a  cliaiitate  Dei  torpcscunt»  et  juxta  quod 
Dominus  dicii  :  Abundante  peccuto  refrigescit  chdritat 
(Matth.  XXIV,  ii).  Et  cum  tales  sancios  Dei  c(B'estia 
mctliiantcs  perseipiuntur  et  odliint,  qiiasi  nViciiint 
sponsi  pleni  tunt  guftit  noctium,  Cum  ergo  tales  mul- 
tipl  cantur  et  gravaiil  Ecclesiam,  lunc  sponsus  ad- 
iiionei  sponsaui  suam  ui  surgat  et  operi  praedicaiionis 
insistat. 

Vcrs.  5.  Exspoliavime  tunica  mca^quomodo  induar 
ilia?  Provocata  Ecclcsia  a  sponso  suo  ad  olficium 
pra>dicationis,  respondet :  Extpoliavi  me  tunica  mea : 
qnomodo  induar  illa?  Exui  nie  curis  el  occupatlonibiis 

C  hujus  sxculi,  sine  qu.bus  onicium  prsedicationis  aul 
vix  aut  nullaienus  agitur,  et  qnomodo  fieri  p*>test  ut 
iterum  ad  ea  qu:e  deseiui  revertar?  Nain  qui  se  ad 
0'nciiim  praedicationis  adaptat  suscipiendum,  dehet 
quoqiie  teinporalia  subdit  s  providere ,  quae  siiie 
magna  solliciiudine  agi  iion  possunt.  ptiod  auteiii 
lunica  sollicirudlnes  et  cnras  s.neruli  significet,  Doini- 
nus  ostendit  ia  Ev.ingelii) :  Et  qui  in  tecio  est  non 
deseendat  toltere  tnnicam  tuam  (Malih.  xxiv,  18); 
qnod  cst  aperle  diccre  :  Qui  in  sublimi  conteinplatio- 
nis  arce  consistit,  non  descendai  ut  tolal  timicain 
521  soam,  Id  est,  non  descendat  totlere  curas  sa:- 
cuti;hoc  e>t,ne  Iierum  occnpaiionibiis  s;cculi  im- 
pliceiur.  Timet  eri^o  Ecetesia  v«?l  anima  quaMiue 
saiicia  hac  tunica  exui,  et  in  contemplatiode  sui 
Condiloris  rcquiesceus,  iterum  reiudui  ei  «xculari- 
bus  negotiis  occupari. 

Lavi  pedes  meos^  quomcdo  inqu'nabo  itlot  f  Lavi 
pedet  meos,  hoc  cst,  actiones  quibns  nunquam  pul- 

D  verem  tangere,  hoc  est,  terrena  agere  consneveram, 
digni^i  poeniicntix  fietibus  abloi,  adeo  ut  nihil  nuiio 
nisi  divina  me  libeai  cogit are.  Quomodo  inquinabo 
iltot?  id  est,  quomodo  fieti  potest,  ut  iierum  ad  c<>- 
gitanda  caduca  et  lerrcna  red>  am,  quae  nunc  io  oc« 
cupaio  et  liliero  corde  divino  frnor  coniuito? 

Vcrs.  4.  DHectut  meut  misit  mannm  tuam  per  fo* 
ramen.  et  venter  meut  intremuit  ad  tactam  ejut,  ^i- 
teclut  manum  per  foramen  mittit  et  ventrein  langit, 
cuui  interna  Condiior  iirspiratione  cor  visitat,  et  ad 
profeciuin  viriutmn  aceend  t :  seu  etiam  cum  nos  ad 
inemoriam  operum  snorum  revocat,  nt  cogiiemus : 
qui»  cum  Deus  esset,  pro  oobis  homo  Oeri  dignatos 
est ;  ut  terrtna  nostra  soscrprens,  coelestes  nos  fice- 
rer,  et  muriendo  pro  nobis  viiam  aeiemaiu  nobis  do« 
naret.  Uuod  cum  fft ,  venier  intremit  :  quia  cum 
lalia  eogitare  incipimus,  cordis  nostri  arcana  sc 
conctitiuiit,  dum  stupere  incipiimifl,  qinnta  digna* 
tlone  basc  Conditor  pro  nobis  agere  digoatus  cst. 


\m 


M.  AURELIUS  CASSIODORUS. 


\C'U 


Nam  qaod  vcnler  cor  significel,  osiendit  propheta 
ilicens  :  Ventrem  tneum,  ventrem  meum  doleo  {Jer.  i?, 
19);  qiiod  qiiid  csset  osiendil,  dicens :  SensuscordU 
mei  dUsipati  sunt, 

Vers.  5.  Surrexi^ut  aperirem  difeclo  meo.  Aperimtis 
dilecio  non  solutn  euin  adventuni  ejns  siiscipimus, 
^eriim  etiam  cuni  aliis  pracdicamiis ;  et  eos  qiii  per 
nialitiam  pecius  clauserant,  iio^tra  praedicalione 
conversos,  facimns  ul  ipsi  quoque  januam  cordis 
.Cliristo  aperiant.  Bene  antem  primo  dicitur,  Sur- 
rexi;  deinde,  ut  aperirem  dilecto  meo,  Qui  enim  prae« 
dicando  alionim  corda  Christo  vult  aperire,  prhis 
debet  »urgere,  boc  est,  ad  studiiim  bnnorum  operuin 
erigi,  et  opere  implere  qiiod  prxdicat :  ne  forte  aliit 
praidicans,  ip$e  reprobus  efficiatur  {1  Cor,  ix,  27J ; 
binc  et  Locas  de  Dominodicit :  Qum  ccepit  Jesus  fa' 
cere  et  docere  (Aei,  i,  ij ;  prius  dicit  facere ,  deinde 
docere. 

Manus  mece  distillaverunt  myrrham,  et  digiti  mei 
pleni  myrrha  probatissima,  Per  maniis  quibus  opera- 
inur,  ipsa  operatio  designatur;  fier  digitos  vero  dis- 
cretio  operationis :  quia  in  niilto  membro  tani.e 
snnt  disiiiictiones  articuloiuin,  quantie  in  digitis. 
Manus  EccUsiae  myrrham  stillanl^  cuin  pncdicatores 
ejuscontinentiaeet  moriificationi  carnis  suae  operam 
dant,  dicentes  eum  Apostoio  :  Casiijo  corpus  meum^ 
et  in  servitutem  redigo  {II  Cor,  ix,  i7).  Sive  ciim  pr«» 
Christo  mori  parati  sunt ;  sicut  Joannes  dicit :  Si 
Christus  pro  nobis  animam  suam  posuit^  et  nos  dcbe'- 
mus  pro  fratribus  animas  ponere{!  Juan.  iii,  iG).  Di- 
giii  vero  sunt  peni  myrrha  probatissima,  cum  ipsum 
opus  inortincatiuiiis  subiilittT  discernimus,  utruin 
pro  intuiln  supenine  .mercc  >is  fiat,  an  pro  laudibtis 
saeculi.  Qui  enim  pro  humanis  favoribus  jejunat,  vel 
abstinentiae  sive  coniiiieniia;  operibus  insistit,  in  ma- 
nibus  quidein  mynham  habet,  sed  in  digiiis  non 
habet  :  quia  non  discernii  quare  hoc  Faciat ;  de  qui- 
bus  Dominus  di<  i)  :  Amen  dico  vobiSy  receperunt  mer- 
cedem  suam  {Matth,  yi,  2).  Sive  inanus  sponsae  disiil- 
lant  myrrham,  cu  n  operibus  sanciae  £cciesiae,  casti- 
itioni»  vel  sanciae  coniinenliie  seipsos  aptant. 

Yers.  6«  Pessulum  ostii  mei  aperui  ddecto  meo ,  at 
ille  declinaverat  atque  trans'erat,  Tessulum  ostii  ape- 
rit,  cuin  Ecclesia  vel  fideiis  quoeque  anima  cor  ad- 
venienti  Conditori  pandit.  At  ille  declinaverat  alque 
trantierat,  Plerumque  enim  cum  spiritualia  quaeque 
traclare  volumus,  quanto  subtilius  intendimus,  tanto 
acies  cordis  reverberalur;  unde  Salomon  dicit :  Dixi, 
iapient  efficiar^  et  ipta  longius  recessit  a  me  {Eccl, 
Tn,  24) ;  Psalmista  quoque  dicil :  Accedet  homo  ad 
cor  altum,  et  exaltabitur  Deus  {Psal,  Lxiir,  ^).  Qiianto 
enim  quisque  niagis  ad  coniemplationem  divinam 
puriflcatione  carnis  cor  sustoilit,  tanto  aliius  quod 
quxrebat,  esse  invenit.  Dicit  ergo  :  Ille  declinaverat 
atque  trantierat,  quia  nemo  eiim  in  prasenti  vita,  sic- 
uti  est,  comprehendere  potest. 

Anima  mea  liquefaeia  est^  ut  dilectus  locutus  est, 
Quanto  (inquit)  vicinius  advenium  sponsi  mei  per- 
sensi  ad  lactum  secreiae  inspiraiionis,  taiito  magis 
quidquid  in  me  erat  frigidum,  incaluit,  ita  ut  nihil 
jani  libeat  nisi  in  lacrymas  resolvi.  Loquiiur  enim 
sponsus,  cum  interna  sui  inspiraiione  Chiisius  san- 
ctam  animam  inspirai,  eique  cceleste  desideriuin 
8Ug<>erit,  et  ita  eo  loqueiite  liquefil:  quia  qno  magis 
coelestibus  afllatur  desideriis,  eo  ampliiis  terrenis 
emorilur  et  quasi  iosensibilis  miindo  eriicilur,  so- 
lumqiie  ccelesii  desiderio  vivit.  lioc  est  quod  eiiam 
per  prophetain  diciliir  :  Quis  cwcus  nisi  servus 
vieus  ?  Quis  turdus,  nisi  ad  qtiem  nuntios  meos  misi  ? 
{Isai,  XLii,  i9). 

Quasivi^  et  non  inveni  iUum  :  vocavi^  et  non  rcspon- 
dit  mihi,  ingeminat  iterum  causam  doloris  sui. 
Omnibus  quidem  se  pie  quaerentibus  adest  Dominus 
semper :  se  invocaniibus  respondet,  id  cst,  ad  salu- 
tera  exaudit;  sed  plerumque  fidelem  aniinam  se  dc- 
sideraiitom,  et  ad  sc  vonirc  cupieiiieui  nou  exaudit, 
ad  boc  ut  iia  s«  ei  piaibeutt  ostendat,  sicut  sc  in  fu- 


A  tumm  ostensunim  proinitii:  :  vel  etinni  uoii  reifwn- 
det,  id  esl,  non  exaudit,  ad  hnc  ut  libito  suo  san- 
ctus  quisque  vinculis  corporis  exuatur  et  liber  am- 
plexit>us  sponsi  sui  demulceaiur.  Nam  qiiando  Apo- 
stoliis  dicebai  :  Cupio  dissolvi  et  esse  cum  Chrislo 
{Philip,  f,  25),  quasi  qiia^rebat  inlixrere  sponso 
suo,  et  vocahat  illum  desiderio  mentis  ;  sed  tamea 
nou  respondebat  illi,  quia  non  siatim  de  corpore  eum 
liberattnt,  sed  adhiic  laboribusexerceri,  et  uiiliiatibut 
Ecclesiie  insiidare  permitiehat. 

Vers.  7.  Invenerunt  me  eustodes  qui  cireumeunt  ct- 
rt.'a(em ;  percusserunt  me  et  vulneraverunt  me,  Tigiles 
qui  ousiddiiiiit  civitatem,  sancti  sunt  diirtores,  qui 
Civita;em  Dci  ( d  est  Ecclesiam)  circumtfuut,  peni- 
gilein  ejus  ciiram  agenles  quo  illam  et  ab  adversa- 
ris  tueantur,  et  verbo  suo  vel  exeinpio  ad  coeiestia 
desiileria  accendant.  Inveiiiunt  ergo  sponsam  dile- 
cium  quaerentem,  cum  sancii  dociores  animain  cce- 
lestibus  desideriis  inientam.  et  praesentes  verbo  vel 

l^  absciiles,  .^acris  Scripturis  suis  intitituuiit  eC  infor- 
inant.  Percusseiunt  (iiiquit)  el  vulneraverunt  nte.  Ver- 
biim  Dei  gladins  est,  dicente  Apostolo  :  Vicut  est 
sermo  Dei  et  efficax^  et  penetrabilior  omni  gladio 
ancipili,  et  pertingens  utque  ad  dimionem  aninue 
ac  spiritus  { Hebr.  iv,  i2).  Hoc  giadio  sponsa  per^ 
cuiiiiir  el  vuliicratuc,  qiiando  pracdicaturis  seraio 
dc  Deo  loquilur,  et  auditores  veluti  quodam  ^picuio 
compunclionis  et  amoris  transfodit. 

522  Tulerunt  pollium  meum  mihi  cuttodes  mnT§' 
rum.  Hoc  bic  pa//ittm,quod  superius  tunica  intelligitur, 
ubi  dicitur  :  Exspoliavi  me  tunica  mea^  legmine  vide- 
licci  saeculariom  dcsideriorum,  quod  custodes  aufe- 
runt  :  quia  quidquid  de  amore  praesentis  saeculi  in 
mente  alicujus  remanserit,  toium  sancii  dociores 
a  'ferunt,  et  eam  solummodo  sponsum  suumChristuin 
diligere  laciunt.  lli  tales  possunt  dicere  cum  Aposto- 
1»  :  Mihi  mundus  cruci/ixus  esl^  et  ego  mundo  {Cal, 
VI,  i4).  Custodet  murorum,  Muri  civiiatis  sunt  sandi 
doctores  Ecclesiae.  Custodes  autem  murorum  illi  siiiit 

G  qui  etiam  eos  ini»truunl  i|ui  aliis  quoque  praeesse 
possunt,  qualis  erat  Pauliis,  qui  Timotbenro  et  Ti- 
tum,  muros  utiqiie  hujus  civiiatis,  insiruebat  et  cu- 
stodiebat,  hoc  est,  exhortabatur  ad  perfectionem 
bani  operis. 

Vers.  8.  Adjuro  vos,  filios  Jerusalem^  ti  iweeneritit 
dilectum  meutii,  ut  nuntietis  ei  quia  amore  tangueo, 
FilioR  Jerusatem  sunt  animae  fideles,  quae  vel  adhiie 
in  praesenti  peregiinanur,  vel  etiam  Christo  fruon- 
tur,  vel  qiiae  qiiand<Kiiie  facie  ad  facieni  coniempla- 
turae  sunt  Christuro.  Vel  (ilia  Jerutatem  sunt  cives 
illius  supernae  civitaiis,  in  qaa  e$t  summa  pax  et 
felicitas  divinae  contemplalionis.  Sed  hoc  loco  /S/iot 
Jerusalem,  animas  debemus  accipere  Deum  deside- 
raiites,  sed  adhuc  in  hac  peregrioatione  versanies. 
Adjurat  ergo  sponsa  filas  Jerusalem  ut  nantieot 
sponso  quia  amore  languet,  cum  anima  fidelis  lideles 
alios  Deum  desiderantes  adjiirat  ut  Christo  iniiniient, 
eique  nuntieiit  suo  illam  auiore  teneri.   Bene  auteai 

|v  se  amore  languere  dicit.  Quanto  euim  magis  supernt 

^  desiderare  coeperii,  tamo  erga  ea  qu»  mundi  sunt, 
languescit.  Nec  mirum  si  lales  langiiere  dicuniur, 
euin  Aposioluseos  mortuos  dicat:  Mortui^  inqjiiens 
esiisy  et  vita  vestra  abscondiia  esi  cum  Clmsto  {Coloss, 
III,  3).  Ita  ergo  adjuranti  sponsie  respondent  lilix 
Jerus^ilem. 

Vers.  9.  Quatis  est  ditcctus  tuut  ex  dilecto^  o  pui- 
cherrima  mulierum  ?  quatis  est  ditectut  tuus  es  ditecto^ 
quia  sic  adjurasii  nos?  Iloc  tunc  fil,  qu»ndo  qoii 
fidelis  fratrem  fidelein  alloquitur,  et  inviceio  siln 
coeleslium  de»idcrioruin  vcrba  suggerunt,  qiiibus  s^ 
ad  supernorum  amorein  accendunl.  Indica  rodii,  io* 
quit,  jam  desideranti,  jani  ad  visionem  Coiidiioris 
mei  perveiiire  ciipieiiti,  qualis  est  ditecius  tuus,  ii'^ 
esi,  qualiter  Cbristus  adiari  deheat.  Jam  duduui,  iu- 
quit,  illum  timere  coepi ;  sed  jam  chariiaie  timorem 
expellentc,  opto  audire  verba  quibus  ad  aniortin 
illius  acceudar.  Tu  ergo  quae  illum  jaiti  amore  qus* 


i()J55 


EXPOSITIO  IN  CANTICA  CANIICORUM. 


iose 


ris,  ejiifqiie  amore  lanp^ues  dic  mihi  :    Qualis  e$t  A  amplius  qiiam  vile  sit  omnc  crraiiim,  in  ojiis  cvm* 

-*'''-""  • -  '''-'"'  '•■'— -'"-"'    =•••- paraiione  aspiciuul,  1 1  ideo  mgra:  qua$i  corvus  csse 

cticuiitiir. 

523  ^^TS,  12.  Oculi  ejus  sicut  columbce  snpcr  nrti- 
los  aquarurrk^  (^uw  iacte  $unt  lola,  Oculi  ejus  liona  suiit 
Spiritussaucli ;  quod  Oi^lendilJonnnes  iu  Apooalypsi, 
dicens  :  Vidi  agnum  tanquam  occi$um,  hnbentem  cor- 
nua  septem^  et  oculos  septem,  qui  sunl  sepiem  spirilus 
bei  missi  in  omnem  terram  {Apoc,  v,  6).  Uiide  et 
beiie  crilumbis  super  rivulos  aqiiarum  ccmpnranlur, 
quia  (^piritus  sanctus  puris  ei  siiiceris  mcntibiis  dele- 
clatur.  Non  enim  supcr  st:igna  vel  paludes,  sed  super 
rivnlos  aqiiarum  c<)Iumb'.£  n^sidenl :  quia  (ut  dictum 
esi)  Spirilus  sanctus  castas  et  mumias  mcntcs  sibi 
h:il)ifaculum  racii.  Quas  lacle  sunt  lotee :  quia  (iit 
dictum  cst)  Spiritiis  sanclus  hictis  noiniue,  id  e«t 
Dei  grati^  iiileHigitur,  qux  per  Spiritiim  sanctum 
£cclc>i  c  tribtiitur,  et  qua  veluti  lacte  pnrvuli,  ita 
Ecciesia  tiutritur.   possumus  et  per  oculos  sponsl 


dileclui  tuu$  ex  dilecto.  Dilectu$  ex  ditecto^  Filiiis  cst 
ex  Patre,  sicut  est  Dt^us  dc  Deo.  luinen  de  iumitie. 
¥el  etinm,  dilectus  tuu$  ex  ditecto,  Clirislus  esi  ex 
ea  parte  quadiligenduse>i,  non  ex  ca  qui  timendus. 
Nam  timcre  inagis  imperfectorum  est,  quos  tiuior  a 
peccatis  revocat :  nniar<'  vero  pcrfecionim.  Jam  ergo 
intcrrognt,  QuaU$  sit  dilectus  ex  dilecto,  id  esl,  qita' 
liter  Cbristus  ainari  debea',  vel  qualis  sit  eiga  iilos 
qui  illum  t:in!iim  amnre  niiverunt. 

Vers.  10.  Dilectus  meus  candidns  ei  rubicuudus,  ele^ 
clus  ex  milhbms,  Yox  respondcniis  Ccclesiae  :  Dilectus 
mcus  candidus  et  rubicundus  :  candidus  virginit:tte, 
rubicundui  pa^sione,  Cnndidus,  qiii:(  siue  pecc^ao ; 
nam  sine  peccato  esi  conversatus  :  Peccr,ium  enini 
jton  fecit^  nec  inventus  e$t  dolus  in  ore  ejus  (I  Petr.  ii, 
ffi).  Hubicundus^  quia  lavil  nos  a  peecatis  nosiris  in 
tanguiue  suo  (Apoc.  i,  5).  Electus  ex  miUibu$.  Sin}(ii- 
lari  enim  gralia  lioiiio  Cliristus  in  omni  bumani  go- 


neris  massa  refulsit :  quia  per  illum  proposuit  Drus  n  dociores  E(  cl*  8i;e  acripere,  qui  columbis  comparan- 


sa!v :>re  genus  hunianum,  et  ipse  eu  Mediator  Dei 
€i  hotninum  homo  Jesus  Christus  il  Tim,  ii,  5) ;  de 
Tiuo  Psalinista  :  Non  est  qui  faciat  honum,  non  est  tii- 
gue  ad  unum  {Psat  xiu,  5) ;  et  Salomon  :  Virum 
ke  milU  unum  reperi  (Eccle,  vii,  29),  id  est  Chri- 
stuiu  ;  et  ipse  iu  psalino  :  Singulariter  sum  ego  donec 
Iranseam  (Psal,  cxl,  iO).  Etectus  ergo  ex  mitliiuSt 
qaia  ex  omni  multilwdine  sanclorum  solus  dignus 
fuit  audire  :  Ilic  est  Filius  meus  dilectus^  in  quo  mihi 
gompbcui  (Matth,  iii,  17). 

Vers.  1 1 .  Cnput  ejus  aurum  optimum,  Caput  sponsi 
Deus  fsf,  juxta  quod  Apostoliis  dicit  :  Caput  Chrii^ti 
Deus  (lCor,  xi,  3)  ;  qiiod  auro  opiimo  comparniiir, 
quia  sicut  aiirum  oiniiihus  nielallis  preiiosius  est, 
ita  Deus  omnipotcns  a  se  factis  bonis  praecell  t  ct 
supereminet;  unde  Doiitinus  :  Nemobonns,  nisi  solus 
Deus  (Uorc,  x,  1S).  Cap^u  ergo  sponsi  aurum  opti» 
mum  cst,  quin  Dei  boiiitas  est  incflnbilis,  nmniniu 
rcrum  bonitatem  tranHcendens:  quia  niiiil  b  >nuin  nisi 
|iarticipatione  linjiis  sutnini  boni. 

Comx  ejus  $icut  elatce  palmarum,  Comas  sponsi 
suiit  inulti  udines  fiJeliuni,  per  (ideni  et  dileclioMcm 
Deo  adh;i*rentes,  qu:«  elat  s  palmarum  coinpnraulur. 
Elatce  palmarum  suiit  rami  prodiictiores  ct  excelleii- 
iiores,  intcrdum  aiireosi  colori.s,  crispaiiios  et  seni- 
p<*r  ad  excelsa  tendentes,  et  niin  piam  virorem  sunm 
auiiltenies.  Tales  ergo  dicit  coiiias  sponsi  sui  Ec.cle- 
Bia,  crispas  videlicei  et  rutilas.  Nounulli  dicunt  el.i« 
tas  paiinaruin  speciem  arburis  essc  aromatic.i?,  quain 
La  ine  abictem  sive  spatas  vo-ant ;  iiniii  Gra^ceabics 
i^oTQdicitur.  Esi  autein  spccies  h:ec  apla  coulicien- 
dlh  uuguenti.H.  Abietein  vero  bic  iion  iiiaguaui  illam 
arlx>iem  qux  esi  navigiis  et  domibus  apta,  sed  (ut 
disimus)  speciem  aromatic^e  arboris  debemus  acci- 
pere.  llaec  ju\ta  litteram  de  elatis  palmarum.  Comce 
ergo  spoiisi  elatis  palmarwn  coinparaniur  :  qnia  fide- 
liuni  muliitudiiieset  virore  (idei  g:tiideni,  et  ad  xtet na 
de<»ideraiida  extolluulur,  ai<{ue  dulcediuem  su)iernae 

tuiiviiatisdegnstai.i ;  quam  qnantoinag  s  percipiunt,  rv  mam,  quia  per  carnis  moiiilicaiionem  ad  hxc  per- 

venienduiii    docent.  Vei  etiam    iiliis  tabia  Domini 


tur  proplcr  innocentam  ei  ^iinplicitatem.  Hae  co^ 
iutnboe  super  livulos  resident,  ut  adventum  acci|titri8 
a  loiige  prospiciani  et  prxcaveant  :  sic  et  sancti  do- 
ctores  aqua  b:iptisniati8  perfusi,  nitore  c^istiiaiis  et 
6au<  limoniae  dealiiaii  sunt. 

Et  resident  juxta  ftuenta  plemssima^  boc  est,  jtixta 
Scriptunrum  exuberantem  scieuliani.  Si  qtiid  vero 
putamus  disiare  i  ter  rivulos  et  fluenla  plenissiiiia , 
dici  nduin  est  per  rivulos ,  Veteris  Tebtamentt  scri- 
p^ura^  designari;  per  fluenla  plenissima,  copiosani 
sancii  Evangelii  d^ctrinam  accipi.  Istae  ergocidumbie 
ei  siiper  rivulos  .'«quaruin  suni,  ct  jnxia  fluenta  ple- 
n'ssiina  resident  :  quia  sancti  doctoros  assidu  >  lani 
Veteris  Testamenii  quam  Novi  mysteria  perscru- 
t'jn*ur. 

Vers.  \o.  Gencc  illius  sicut  areoloi  aromatum  con^ 
sUte  a  pigmeniariis,  Gence  sponsi,  modesta  Cliristi 
pietas,  vel  severitas,  sive  bahitus  vultiis  illius  acci- 
pitur;  nam  tn  geiiis  viri  hrtitia,  vel  modesiia,  seve- 
C  riias  quoque  et  pieias  deprehenditur.  Ideoquc  in 
genis  sprnsi  jnsie  habittia  vultus  Ki'deuip:oris  noslri 
accipiiur.  Geno!  enim  illius  ornnt,  cuni  cxsultaret  iu 
Spitiiu,  ut  Evaiigelium  dicit,  vel  cum  fleret  super 
nioriuuiii  Lazariim  (Joan.  xi,  3*),  vel  cuin  doleret 
super  perUtiraiii  Jerusaleui  (Luc.  xix,  41),  et  |dura 
id  geniis.  Ilae  gence  spoiisi  arcoiis  aromatura  compa- 
raniur;sicut  enim  areolae  aromatum  oplime  compo- 
siiae  et  ordinatse,  aspecium  iiiluentiuni  deleclnnt, 
ei!»que  odoris  sui  gratiam  propinant  :  ita  Christi 
niaiisuetiido  et  ahseutes  f  .uia  ,  et  pras>enie^  r*  ipsa 
deleciabat,  et  ad  sui  dileciionem  provoc:4)at.  Ilae 
areolce  a  pigwentariis  consitiu  tunt,  Pigmentarii  suut 
prophetae  vel  aposloli,  qiionim  alten  ha!C  omnia 
fuiuri,  alleri  j:)m  rtctn  descripserunt. 

Labia  iUiu$  lilia  d\$tiUantia  nyrrham  primam,  Per 
Inbia  spoiisi,  verlia  Domini  nosiri  Jeiiu  Christi  acc  - 
piunlur,  qu;e  liliis  comparaniur  :  quia  candnris 
aeieriii  praRiniu  annuntiant.  DistiUint  myrrham  pri' 


tauto  magis  in  oculis  suis   peccatores  sibi  et  coo 
li^mplibiles  esse  \identur  ;  uude  sequiiur  : 

Nigreequast  corvus.  Com:K  eiiim  spo  si  niryro;  sunt 
qmasi  C'jrvu$,  qnia  ndelium  miiliiiudiues  sn;e  Iragilita- 
tis  sibi  coiisciu!  .Kuut,  et  iiiliil  se  boni  ex  se  hahere 
noverunt ;  vel  etiatu,  eiatx  |ialuiaruin  sunt  in  spe  et 
▼ictoria,  nig  ae  vero  qua$i  corvus,  quasi  despecii  et 
conlemi  tibilcs  siini  pressuris  hujiis  saculi.  Elate 
palmarum  suntsnncti,  q  ia  [iergratiaiu  Dci  ad  coeie- 
fttis  victoii^  palmam  tendiint ;  nigr(B  vero  qua»  cor- 
Mf,  qiiia  per  se  iuRrmos  ei  peccatoies  se  esse  co- 
giio-.cunt.  Possuut  eiiain  comie  sponsi  aiigelic;»  vir- 
lutes  accipi,  qux  Deo  specialiler  inhaereiit,  sicut 
comas  capiii,  eumque  a  «iciiio  contemplaoiur.  Qu» 
bene  elat>s  palmarum  comparaiitur  :  quia  iiunquam 
a  ^tatui  sui  rectiludine  inclinantur,  scd  in  digniiate 
olficii  aui  immaculal»  permaneul ;  quae  quanto  ma- 
gift  claritatem  sui  Cooditoris  conteiuplantur »  eo 


couiparantiir,  quia  casiitalis  illa  ct  inund>li»  opera 
doceii t. /)ti/f//an(pnmam  mi/rr/jam,  quia  (iiiapcunqiie 
adversa  patenter  lerrerendiinsinuani.  La6ia  Domiiii 
lilia  erani,  cutn  docens  iu  iiionie  diccret  :  beali 
pauperes  spiiilu,  bctiti  mitt$,  beuii  mi$ericirdes,  beati 
Mundo  corde  (Malth,  v,  5,  4,  7,  8,  10).  DistiUant 
myriham  primam,  cum  po^t  ha'c  subjuut;eret  :  Beati 
qui  persecutionem  patiuniur  propter  justiiiam, 

Vers.  14.  Blanus  ejus  lornatiles  aurece,  In  mnnibus 
nainquc  spoiisi  digne  operatio  Salvaloris  accipitur. 
Sicut  enim  quis  torno  r.>cile  operatur,  nec  regula 
ulla  indiget,  sic  uperaiio  Salvatoris  facilis  erat; 
quidquid  enim  volebat,  illico  periiciebat:  quiadisit , 
et  faetasunt  (Psal.  xxxii,  9),  et  de  quo  evaiigeli^la 
(Uattlu  VII,  i9)  :  Eral  quasi  in  polesiate  liabeiis 
sermonem.  Aurea:  euim  eraut ,  quia  oiieratio  iUiiis 
divinitatis  pcragebatiir  poieuiia ;  uam  iu  auro  {^m- 


1087 


II.  AUAELIUS  CASSIODORUS. 


\(f?.S 


ttitas  flguratur  :  quia  sicat  aunim  caetera  metalla  A 
aniecellit  et  preliosius  e^t,  ita  Divinitas  suis  omni- 
bus  operibus  int'(Tabili  modo  pnecellit.  I 

Pienm  hyacintiit,  Hyacinthus  iapsest  aerii coloris.' 
Quid  orpo  in  hyacinihls,  iiisi  spes  et  (lesiderium 
coelesie  accipitnr?  Et  mauns  Domini  plenx  sunthya- 
cinihis,  quia  omnis  ejns  opeialio  nos  ad  spem  et 
desiderium  superuoruin  excilat.  Hyacintbiis»estetiam 
flos  aromaticus,  color  s  purpurei,  boniqne  odoris. 
Maniis  Domini  plcnsn  siint  hyacinhis,  quia  in  cruce 
clavis  perfor:it£,  et  rubore  sui  snnguinis  quasi  colore 
pwrpureo  rcspersse  sunt.  Scd  sujierior  expositio  de 
hyacintho  1  pide  melins  hic  convenit.  In  alia  iransU- 
tione  lapis  habetur.  Dicuntur  eniin  manus  ejus  lor- 
natile;;,  plenae  Tharsis.  Tharsis  lapis  est  quem  nos 
chaicedoniam  dtcimus. 

Venter  ejnt  eburneut.  In  membris  bamani  corporis 
nihil  ventre  fragilius,  nilvil  teeriiis;  ideoque  per 
ventrem  fragilitas  assumptnc  humanitaiis  in  Chri^o 
accipitur.  Ebur  anlem  est  os  elepbantis,  quod  animal 
dicunt  esse  casti.^simnm ,  el  naturae  frlgidissimae  *  ^ 
unde  et  a  dracone,  qui  calidx  naturae  esi,  Tehemen- 
ter  appetiiur.  Yenter  ergo  sponsi  eburnens  est,  quia 
assumpia  humanitas  Redemptoris  nullam  corrnptio- 
nem ,  nullatn  labein   adniisil ;  pecealum   eniin  non 

('ecU,  nec  dolut  inventus  e*t  in  eo  uUut  {Itai,  liii,  9). 
■'ragilitatem  quidem  carnis  a^sumpsit;  sed  taroen 
lotius  peccaii  immunis  f uit ;  sicut  serpens  aiueus  a 
Moyse  in  deserto  exaltnttis  (iViim.  xxi,  9),  flguram 
qtiideni  serpentis  babuit,  sed  malitia  veneni  caruil. 
Distinctitt  tapphirit.  Sapphirus  iapis  est  coeli  sereni 
biibcns  colorem.  Uiide  in  vi^ione  Domini  dicitur : 
Et  viderunt  Ueum  Itraet ,  tub  pedibut  ejut  quati  oput 
tnpidii  tapphiri,  et  quati  cdfluin  cum  terenum  ett 
(Exod,  XXIV,  10).  Per  sapphiros  ergo  opera  diviiiae 
Majestatis  intelliguntur,  qu.ti  in  carne  perficiuntur. 
Venter  ergo  sponsi  distinctus  erat  sapphiris  :  quia 
huinanitas  Chrisii  coeleslibos  virtuibus  refulgebai* 
Nec  pleuus  diciii:r  csse  sapphiris,  sed  distincius;  iia 
▼idelicei,  ut  inier  sap])hiros  appareret  eboris  can-  (* 
dor  iqnia  sic  Dominos  opeTabalnr  ea  qu»  divinitaiis 
erani,  ui  nihiloniinns  perO  ercl  ea  qux  erani  huma- 
nilatis,  el  nun  relioqucret  ra  qu%  erant  divinitatis. 
Distincia  est  enim|op(!raiio  in  Chiisto,  divinitatis  et 
humaiiicatis.  Nam  qnod  esuriebat ,  qund  sitiebat,  ^nod 
tiebat,  quod  las>abatar,  qnod  ad  ultimum  cruclligl 
et  itiori  poter^t,  humanitalis  op  ra  erant;  qaod  vero 
inortuos  suscitabat ,  quod  omiiibus  inflrmanlibus 
succurrebni,  quod  seipsum  a  mortuis  resuscitabat  ^ 
ev  deniis^inia  erant  opera  divinitatis. 

Vers.  i5.  Crura  illiut  columnce  marmorefr^  qua 
fundatte  tunt  tnper  batct  aureat,  Crora  sponsi  itinrra 
simt  Salvatorrt,  quihus  homo  fleri  et  ad  nos  ven  ro 
dignatus  est;qoue  reee  «olumnis  marmoreis  cotn- 
parantiir,  qnia  nihil  m:)rmore  forlins,  nihil  columMa 
rcctius.  Etcrura  sponsi  coiumn;K  marmore»  sant : 
quia  omnia  itinera  Domini  et  fortia  et  recta  snnt.  Det 
ejus  fortitodine  52&  ^^^^^  Psalmista  :  ExtuUacit  u$ 
giqas  ad  currendam  ff«m,  a  tummo  eoBto  e§reito  eju$ 
{Ptal,  XVIII,  6).  De  reciiindine  al  bi  :  Juttut  Dominut  «^ 
et  juttitiat  dilexil;  asqnitatem  vidit  vuliut  ejut  (Pki/. 
X ,  8);  et,  VniverHe  vice  Domini  mitrriecrdia  et  veri- 
tat  {PtaL  xiiv,  iO).  Hxc  crtrra  super  bates  aureat 
fundata  tunt^  quvA  omnia  quoc  per  Chnslum  vel  ifi 
Christo  agenda  eranl,  divinitatis  consilio  anie  moncK 
Gonstitutionem  pra-ordinata  et  prseftnita  sunt.  Aorimv 
emm,  qiiod  (ut  sxpe  dietnm  est)  spiendidius  et  pre^ 
tiosiiis  est  caeteris  roeiailis,  divini  c»nsilii  siiicerissi- 
mum  seereiuoi  signidcat.  De-  basilHis  ergo  aureis 
coJainn»  roarroore.-e  (irocedant,  quia  ab  initio  sxculi 
praeordinata  est  imcarnMio ,  nativitas,  passio  et  re^ 
surrectioSalvatorls,  cseieraqae  inysteria  qnihus  h^i- 
nianum  geniis  redimeretur.  Un<le  et  propheta  laa- 
daiis  Deun»,  ^tcebat :  Domiue  D.ut  meus,  himorificaba 
Uf  laudet  dicam  nomin»  luo,  ani  lacis  mirabilet  ret : 
€0nmliumtuum  virum  fieu  {Itt.  xxv,  t). 
^    ^ptcmejmt  ut  Libani^  ckcm  ut  ccdti.  Libaeii» 


PboBnlcis  esl  mons,  termiuus  iudae  contra  sopteii- 
trionern ,  ct  est  excelsior  cxteris  montibus.  Arborcs 
Hmn  illius  montis  et  pfoceriiate  et  spccie  ac  rohiTc 
cxteraruin  silvarum  ligna  pr.Tcellunt.  Sicut  (in  itii) 
Libanut  caeteris  montibns  Jude:c  tcrr.'e  praecHsKir 
est :  ita  Redcroptnr  nosler  speciosior  e^l  oninibiis 
e'ecti8  :  quia  tpeciotut  esl  Jforma  prce  filiis  hominum 
{Ptal,  XLiv,  3).  Kt  sicul  cedrut  pnlchrior  estet  pro- 
cerior  caeteris^  arboribiis,  Ita  et  ille  graiia  drvinitatis 
prTceliit  oinnes  ab  initio  s£Ciili  sanctos. 

Vers.  16.  Guttur  illiut  tuavitsimum,  Superios  per 
labia  spon&i  verba  illius  iiitellpcia  suni,  nune  per 
guttur,  Ipsornm  verborum  inierinr  dulcedo  signific^ 
tur,  qiia  intel-ectus  noster  relicilur;  unde  et  Psal- 
mista  :  Guttate  et  videte  quoniam  tuavit  est  Dominut 
{Psal.  xxxiu,  9.)  Ki  mulli  quldem  verba  Domini  faclle 
inteliigere  possant;  sed  pauci  snnt  qui  dnlcedinem 
i!Iorum  valeant  penetrare,  hoc  est,  qni  pra^cepta  Dei 
cx  amore  et  desiderio  studcant  adimplere. 

Et  to'ut  detiderabilis,  Ac  si  diceret  :  Quid  per 
singnla  memhra  ejus  descrlbendo  immorarf  Tosns 
est  desiderabilis  sponsus  meus.  Totus  (inquit),  quia 
perf«?cius  Deus,  pcrfeclus  h  roo.  Toius  crgo  def^ide- 
rabilis  esl ,  quia  angelos  et  elecios  quosqut*  ad  suutn 
accendit  dei^ideiium,  joita  quod  Apo^tolus  ilicit  :  /n 
^tf^m  detiderant  angeli  protpicere  (/  Petr,  i,  12);  et 
quo  vicinius  aspicitur,  hoc  m.ijori  dcsiderio  ad  se 
aspiciendiini  provocat  intuentes. 

Tatit  ett  dilertut  meus^  ei  ipse  e&t  amicus  meus^  fSfite 
Jprusalem.  Ditcctut,  ((uia  per  fideni  et  charitatem  ilH 
inliaereo;  amicut  vero,  qoia  me  de  viuculo  peccati 
redemp^am,  amicam  suam,  et  secretornm  suoniin 
con^ciam  facere  dignains  cst;  qtiem  quanto  plus 
quisi|ue  diligit,  taiito  ainicitla  cjns  dignior  eflieiiar. 

Vers.  i7.  Quo  abiit  dilectut  tuiK^  o  pule/ierrinut 
mulierum  ?  Vox  est  filiarum  Jerusalem,  id  est  F.e- 
clcsiaruro,  sive  etiam  animarum  sanctarum«  Naro 
spon^a  Cbrisli  Ecclesia  est,  lilifle  Jeru>a'em  ipsa 
Ecclesia  est,  quae  ex  singoYi!t  fidelinni  airimabas 
con^tat.  Ainnt  ergo  :  Quo  abiit  diUctut  tuut,  o  pii/<* 
cherrima  mulierum? 

Quo  decliuavit  dllectnt  tuut  ?  el  qnwremnt  eum  tecum. 
Adjtiraveiat  enim  snperius  ipsa  sponsa  fifias  Jernsa- 
lem,  ut  nuiitiarent  sponso  quod  amore  ejus  langiie- 
ret;  imerrogaverant  exi'em  fili:e  Jernsalem,  qnalis 
esset  sponsus,  et  illa  conseq;  enter  rormaro  sponsi 
sui  expos-erat;  nunc  inlcrroganl  ipsx  i\\  ae  Jerusa- 
lem,  quo  abierii  sponsus  ille,  nt  qusrant  enm  ciiin 
ea.  Iloc  faciunl  sanctae  animae,  quando  adinvireni 
de  flrt^frna  salule  colloquuntor  :  flagrantes  araore 
Christi,et  ejns  aspectum  desidcrantes;  sive  cani 
dili;;errter  investiganl  in  quorum  maiime  cordibaf 
Cliristns  requiescat;  at  eorum  exeinplo  et  contfrsa- 
tione  acdificentur.  Notandum  aulero  qtiod  dichur,  Quo 
abiil,  vel,  Qno  declinavit  dilectut  tuut?  Qiiasi  enlm 
ad  tempus  declinat  Uuin  quxritur;  ut   majus  ad  se 
quaerendnro  desideriam  excitet.  Ad   hoc  enim  pl  - 
ruroque  diff  rt  vola  et  orationes  sanctornm ,  oi  ar- 
deiitius  enm  deslderare  incipiaut;  sicut  et  qn'm<lam 
Mariae  se  ifuaerentt  non  statim  se  osiendit,  sed  in 
specie  hortulaiii  apparens  {Joan.  xx,  i5),  lamlfiii 
quod  ipsc  qui  qnaerebatur  esset,  ostendit.  Eiandit 
ergo  Christus  semper  electos  saos,  sed  seinperqna  i 
dcclinai^  cnm  non  atatim  postulata  concedit.  Ilene 
antcm  dicitur  :  quwrcmut  tecum;  nam  qui  sine  Ee- 
elesia  Christum  quaeril,   errare  et  faiii;ari  potesi, 
proficere  oon  potest. 

CAPUT  VI. 

Vers.  \  •  Dilectut  meut  deteendii  in  hottum  tuum 
od  ureoiam  aronhoiit,  ut  paualur  m  horth,  ei  /r/ic 
colligai.  Jam  8ii|»ra  docti  sumos  qais  sif  hortiis  Cferisii, 
sancta  videlieet  Ecctesia,  de  q«ia  sopertas  dictnm 
eal  :  Hortm  eoiuluMMt  wrm  maa  imiim.  Deteendii 
(inqait)  ChrisKus  m  ^litm  tunm  mi  afeohnii ,  qaem 
if)se  praep.iriniit'  et  cxcoluif ,  qttmn  vivtiHiim  germi- 
Ribus  eonaevit,  q«em  lu»  0ratia  lllttalravil,  qoem 


1030 


EXPOSiTlO  IN  CANTICA  CANTIGOAUM. 


mo 


innro  sijn^  ciistodinc  db  inciirsu  malignorum  tpiri  •  A 
lnum  «tercndit.  Et  hene  in  horhim  svuni  detcenditse 
dicitur;  nam  in  iiorto  sepeliri  volnii  (Joan.  iix,  41)» 
el  prinnim  Maria;  M^gdaicnncinliorto  appariiit(/oafi. 
XX,  15),  ibique  qnodammodo  primitias  Ecclesla'  con- 
secrnvit.  Descendhse  dicitiir,  quan  io  dt?  superioriiMis 
el  coplesiibns  se  tihus  in  hortnm  doKC(>n<iit,  quem  ipse 
liiiniili  locopiantavif ,  sod  :<d  boc  ipse  descmdit,  ut 
liorttis  (id  est  Kcdesia)  ejtis  ad  ipsuin  ascenderci. 
Uiide  et  in  scqucnlibns  de  horio,  id  est  Crcle>in  sun, 
d  cil :  Quie  e»l  itta  qu(e  asc.mdit  per  d.strtum?  Ad 
areolam  (iiiquit)  aromatis,  Per  areolnm ,  anim  i  cu- 
JDsqiie  tideiis  inlc'ligiiur,  que  discipini  rn>losli 
excul  n  et  diligenier  coniposila«  nc  laternm  parilitnie 
exqnadrnta  est.  Ut  pancalur  (inquit)  m  hortii,  id  est, 
t\  piis  sanetorum  laboribus  deie/tetur.  Ipse  enim 
bonis  nostris  pasciiur,  in  tantnm«  ul  in  paiipere  ipse 
reiiciaur.  Et  lilia  (iiiqnit)  coUigal^  hoc  est,  ut  san- 
cias  animas  virlu  is  matnritale  ad  perferlum  canrlo- 
reni  perdiictas,  ab  lioc  mnnfto  ad  se  colligat,  etse-  d 
cuin  in  aeierna  healitiidinc  gaiidere  faciat.  LiUa  cnim 
sancisB  sunt  anirnjR,  virlulum  sludiis  et  bonis  operi- 
buiicandidaie. 

Yers.  2.  Ego  dilecto  meo^  et  dileclut  meus  nifAi,  qui 
patcitnr  inter  Ulia,  Ego  dUecto  meo^  snbauditiir,  gr»- 
Um  pastioneni  pneparo;  et  dilectut  mtus  mihi  gra- 
tiam  pcrfectionis,  ve|  praemiuui  a^terna;  remunera- 
lionis  prae^tabit.  Sive,  Ego  dilecto  nieo  in  me  ip<a 
mansionem  paro;  et  dileciut  tneut  mihi^  qiiia  ipse 
in  me  h;il)iiai,  et  me  in  so  babitare  facit;  sicui  ipse 
in  Evangelio  dicit  :  Ego  in  vobit^  et  vot  iu  me 
{Joan.  XIV»  ^O). 

Yers.  5.  Pulchra  es ,  amica  mea,  suavis  et  decora 
akul  Jerusalem.  Quxrebat  Ecciesia  sponsum  suiim 
taniiuam  absentem  ;  sed  ilic  ut  se  semper  prxsentem 
69S  osiend.  ret,  eiqne  de  so  colloqnenti ,  seque  de- 
sideranli  seniper  adesse  demonstraret,  cito  respon- 
«iet  :  Pulchra  et^  amica  mea,  suavis  et  decora  sicut  Je- 
rtualem.  Pulchra  en,  quia  maciilam  et  riigaio  non  bn- 
impeccali,  sed  omni  nitore  virtuliim  vernas.  Amica  G 
fRfa,  Ecclesia  vel  nniina  quae(|ue  fideiis.  Suavit  et 
decora  sicut  Jerusalem,  Jerusalem,  quae  vislo  pacis 
interpretaiur,  illain  superiiam  civitaiem  designal  in 
qua  est  vera  |uix  et  fclicilas  :  q<>ia  ibi  sic  gaudent 
sancti  de  munere;  ut  non  sit  quod  doleani  dccor- 
ruptionc.  Ergo  Erclesia,  qu»  adbuc  in  t*  rris  est,  vel 
aoiina  quaeque  Gdelis,  ad  similitudinem  illius  Jeru- 
salero  suavis  est  et  decora  :  quia  illan  pacein  in 
guaiilum  potest  imiuiur.  Seqiiitur  : 

TerribiUs  ut  castrorum  acies  ordinata.  Terribitit  est 
JEcclesia  initiignis  spiriiibus,  el  est  ordinata  ul  castro- 
rum  aciei ;  cuia  videilcet  unusquisque  iidelis  ordiiieia 
souin  et  vocaik.nem  suam  recte  cusHMlit.  Tres  en  m 
siuil  ordiues  EcclesLnB*  dociorum ,  coniineolium  ,  et 
eonjttgajoruoi ,  qijuB  species  in  iribus  virit  illis  de- 
n  •nsiiaiae  suiit,  Noe,  Daniel  ei  Job.  Noe  enin,  qui 
Inier  flnc  us  aicam  rcxit»  sancios  dociores  signiucai; 
Daaiel  c;ctebs  et  castus,  coniinentium  ordinem  signi-  • 
ftcsi;  Job,  qui  uxorero  babuitet  fitios,  ordinemcon-  [\ 
joga&«  riim  expvimit.  Ergo  Ecclesia  ordinata  est  sicnl 
sdes  castroruro,  quia  uousquisque  ordo  Ecclesix 
TeluL  iR  acie  contra  bostes  maiignoruin  spirituuin 
consistit,  dum  sancti  dnctores  |  raedicationi  ct  doc- 
trinae  operam  impendunt.  Continentes  qaod  mundi 
•unt  coiitemnenies,  tantuin  ^iiaa  Dei  sunt  cogitant, 
et  libera  a  terreiiis  occupaU4>nibus  mente,  Boli  Deo 
Tscaot.  Conjugati  cieeKiosynis  et  ccleris  actualis 
viue  ope'ibiis  bonis  insisiunt;  sicque  utunlur  roundo, 
Ut  qn^e  Dei  siint ,  non  deserani.  Haec  ergo  ordiiiatis- 
siina  dis|»ositio  Ecclesia:  terribiUs  ett  immundis  spiri- 
fbus,  veUit  acies  caslrorum  ad  l>elium  ordinata,  Sive 
pulchra  est  Ecclesia  ct  decora  sicut  Jcrusalem  in 
nirlntibus :  terribiUs  vero  ut  cattrorum  acies  ordinata: 
4|ttis  imperiuin  suumet  potestatero  proferre  non  cessai 
iiSi|De  ad  termitios  tolius  orbis.  Sive  terribiUt  est  ut 
eatirorum  acies  ordinata  :  quia  sic  unitate  ehanlatis 
coucexa  estei  conjuncia,  ut  nulla  vi  maligni  bostis» 


nulln  poste  discordix  possit  pcnelrari;  niliil  eiiini  sic 
terret  malignos  spiriiiis  qiiomodo  charitns. 

Vers.  4.  Averte  oculos  tuot  a  me^  quia  iptt  me  avo» 
Iwre  fererunt,  Ac  si  diceret  :  Ego  quidein  dedi  tibl 
oculos  columbinos,  qtiibus  me  intneri  et  arcana  Scri- 
plurarum  acniissime  peneirare  valeres;  sed  cave  ne 
illos  ad  me  videndum  ino'lo  ititendere  velis :  quia 
duni  in  pra^senli  vivis,  non  poles;  Non  enim  videbit 
mekomn^et  vivet(Exc>d.  xxxiii,  20).Cum  autem  vin- 
culis  rarni^  absolula  ad  ine  perveneris ,  tnnc  me 
api^rta  visione  videhi<,  et  impleliitiir  quod  in  R  an- 

?elio  promiltitur:  ()«i  auteni  diUgit  me,  diUgetur  a 
^atre  meo,  et  ego  ditigam  eum,  et  manifestabo  ei  me~ 
ipsum  (Joan,  xiv,  il).  QnoJ  autem  dicitur,  quia  ipti 
me  aeolare  fecerunt^  non  esl  putandum  quml  Deus 
qii:rrcnles se  deserat,  et  ab  ilii<(  recednt,  nim  ipse 
pra^cipiat :  Qucerite  et  invenietis  (Luc,  xi,  9);sed  ita 
potins  accipiendnm ,  quia  qnantn  amplius  quisqiio 
divinitatcm  majestatis  Dci  per>crnlari  voluerit,  eo 
anr.piius  intelligit,  quam  imperscniiahilis  atqne  in- 
cofnprebensii)ilis  sit.  Et  boe  est  qnod  Psalmistadicit: 
Accedet  homo  ad  cor  altum,  et  exaUabitur  Deut  (Psal, 
Lxiii,  7).  Ac  si  diceret:  Licet  bonio  ad  videndum 
Denm  cor  sublevei ,  exaltabitur  Deus  quia  quantiis 
sit  comprebendi  non  poti^st. 

CapitU  lui  ticut  grex  caprarum  qum  apparuermnt  de 
Galaad.  Ili  versiruii  sx^pius  expooiti  sunt;  sed  non 
pigeat  iler;ilo  ex|Onere,  quos  non  pignii  Spiritum 
snnctnm  repelere.  Ideo  enim  bis  isios  versicnlos 
pobuit,  ut  certis&imumelstabile  tenereiniis,  quod  sub 
rejM*tiiione  contirmari  audiieinus.  Capilii  Erclesi» 
SiinclsR,  muitiplice&sunt  subtlium  cogitaiionuin  varie- 
tales.  £t  bene  comparaniur  gregi  caprarum;  nain  ca- 
pra  peccaioris  figuia  esl;  unde  et  in  lege  prjRci|Miur^ 
ul  quiciinque  pcr  ignorantiam  peccaverit  ct dgnove- 
rit  leatum  suum ,  offerai  prodeiicto  suo  eapram  in  lio- 
locaustuin  (Lev.  iv,  28).  Capi  li  ergo  Eeclesi»  gregi 
eaprarum  comparanlur,  qiiia  sancii,  qni  sunt  inembr» 
Ecdesiae,  omnes  realus  oogiiationis  sii»  per  dignam 
p<£nitentiam  et  per  lacrymas  justse  rompunciionisde* 
lere  satagunt.  Bene  aulero  de  monie  Gataad  apparuiue 
dicnnlur.  Caiaad  interpretaiur  acervus  leNtimonii  : 
ideoque  per  Calaad  inens  sanctorum  designaiur,  qnl 
suniacervusiestimonii  quoiiiam  omniaquacs.Tculisuni 
nogllKere,  etsoliim  Deum  desiderare  evidentissimis 
attestatur  indiciis.  Potest  eiism  per  Galaad  ipse  Do- 
oiinus  el  Uedemptor  nosier  iiiteliigi.  Galaad  enim  et 
iDontis  el  civitatis  nonien  e>l.  De  inonte  ergo  Galaad 
grex  cuprarum  apparuit^  quia  Ecclfsia  .HuporChristuin 
estfundatn,  sicut  ipse  dicit:  iVoii  potest  civitas  abteondi 
tMpra  momem  posita  {Uattk,  v,  15).  Ipse  est  acervns 
tesiiinoQii  :  quia  multitudo  propbeiarum  et  patrisr- 
cbaroin  gestis  et  scriptis  ei  testimonium  perhbent. 

Vers.  5.  Dentet  tui  sieui greges  oiium,  quee atcendt' 
ruut  de  taxacro^  omnet  gemeiUt  fetibut ,  ct  steri.it  mon 
ett  in  eis»  Per  denies  EcclesinR  (iriiia  sermonnn  ejus 
sial4li.as  inteliigitur.  Qui  bene  gregi  ovium  coni- 
paraniur  quae  de  lavacro  ascenderuot ,  qiiia  Yerba 
Ecclesix  nibil  nisi  innoceniiam  et  mansu»  tudineni 
sonnnt,  nihilqiie  in  se  foedum,  nibilqiie  turpe  vel 
inununduin  reiinent;  sed  iavacro  sinceiiiatis  ei  pup;- 
tat<s  lavantur,  audientcs  :'b  Apostolo :  ^erino  malut 
ab  ore  vestro  non  procedat  (Ephes,  iv,  ii^).  Beiie  auteiu 
cmnet  gemelUs  feiibus  essedicunlur,  qnia  sermosan- 
ctorum  nibii  aliud  sooat  nec  10i|uitur,  nisi  quod  ad 
dilectioiiem  Dei  et  i  roxinii  perlinet.  S>luuunod<» 
eiiiin  ea  sancli  ioqui  debeiii,  qua:  ad  perpetuam  eoi^ 
porum  et  animarum  perlineant  sanitaiein. 

Vers«  ().  Sicut  cortex  maU  pumici^  sic  fena  tum  aht' 
qu€  oecultit  tuis.  In  genis  diiiiniis  superius  sancloruin 
casiain  verecundiaro  tigiiiari;  in  coriice  mali  punici^ 
roysteriuin  passionis  Chrisli,  audienies  a  Paulo  apo« 
stulo :  Noli  erubetcere  crucem  Ckritti,  neque  me  vin^ 
ctum  efut{II  Tim,  i,  8).  Et  liaec  quidero  roagua  aunt, 
qu»  in  aperto  sunt :  roaiiina  vero  suiit  iha  qua  sunt 
iniriusecus,  boc  esl ,  qus  in  futuro  saaais  reser* 
vanlur. 


1091 


M.  AUREIiUS  CASSlODOnUS 


i.m 


Vers.  7.  Sex^iginia  iunt  regino!,  et  ocloginta  eoncu-  A 
bince,  el  adoleuentularum  non  eit  uumeru».  Reginae 
suiit  iloctotes  sanctae  tUrclesi r,  qui  merito  fidei  et 
fcientise  tlioro  Regis  aelerni  propinquant,  et  spiri- 
tuales  Deo  filios  pariiint.  Sexagenarius  numerus  ex 
deiiario  et  scnario  perficiiiir.  Denarius  cmm  per  se- 
nariiim  iiinltiplioatus  526  i"  seiagenarium  con- 
surgil.  Et  denario  sigiiiiicantur  diviiia  pra!cepta 
propter  Decalugum  legis;  senarius  vero  i>ro  perfe- 
ctione  ponitiir,  qiiia  sex  diebus  pertecit  Deus  opera 
&ua.  Reginm  ergo  sexaginta  esse  dicun^ur,  quia  to* 
significant,  ut  diximus,  qui  perfectioue  scieiitiae  et 
operis  poilent,  et  propter  solum  aniorcm  Conditoris 
sui,  et  intuitum  supei  n»  remuncrationis  prxdicani. 
Ilic  eiiaro  niimerus ,  id  est  sexagenariiis  ex  duoile- 
nario  quiuquies  diicto  coiificilur;  nam  quiiiquies  duo- 
deni,  vel  duodecics  quini  sexHginia  (lunt.  Regince 
ergo  sexagintM  esse  dicuntur,  quia  i  los  signifirant 
(|ui  iii  Ecclesia  constituti,  quinque  sui  corporiB  sen- 
ftus  juxta  mstituiioneio  duode<  iin  aposlolurum  caste  -^ 
di8p<»nere  noverunt.  ConcuhiMB  e<>s  significant  qui  ° 
non  sincereChii  tiim  prxdi(*ani,  sed  piopter  lucra 
temporalia ,  vel  propter  laudes  populares.  Nam  et 
istae  sicut  reginae  ad  thorum  Regis  per  s<-ieiitiam  ae-^ 
cedunt,  et  filios  spiritnales  generant;  sed  a  corojia 
;eterni  regni  alien»  existuni.  Et  bene  octogenario 
numero  comprehenduniur;  nam  liic  numerus  ex  de- 
iiario  et  ocionario  conliciiur.  Octogenarius  vero  in 
iualo  accipitur  aliquando  proptcr  quaiernarium ,  qiio 
multiplicaio  consistit.  Quaieriiarius  eoini  lempornlia 
quaeque  et  praesentia  significal  propter  qu.ituor 
inundi  cliinata  vel  qiiaiuor  anni  tempora.  Recle 
ergo  concu6tii^  isix  octoginia  esse  dicuntur:  quia  (ut 
dictum  esi)  propter  sola  lemporalia  ei  visibitia  praL- 
dicaiit,  et  ^piritiialia  miiius  curant.  De  talibusApo- 
stolus  dicebat :  Sunt  quidam  Christum  annnntiantes 
non  sineere,  etc.  (Philip.  i ,  17,  18);  donec  dicit :  m 
hoc  gaudeo^  $ed  et  gauaebo,  Ado'escpntularum  non  est 
numerus.  Adolesceiitulae  sunt  animae  j:nii  in  Cliristo 
regeneratae,  quse  deposita  prinii  homiiiis  vetustate  iu  Q 
Christo  remivate  suiit,  necdum  tamen  sunt  nubiles , 
necdum  thoro  Regis  aptje;  quia  necdum  ad  perfee- 
tioiiem  Christum  praedicandi  perveoeruDt.  Quarum 
mn  fst  numerus^  quia  infinitiw  est  numerus  anima- 
ruin  in  Christo  credeniiuin,  nec  ab  ullo  homine  com- 
prehendi  p<»test.  C«leraro  Deo  numeraii  suntomnes 
elecii;  nam  ipiid  quem  etiam  siellaruiii  numerns 
comprehensiis  est  (PsaL  cxlvi,  4),  ignorari  noa 
ptMett  elecloruni  numeriis. 

Ver>.  8«  11  na  est  columba  mea ,  perfecta  mea,  Hoc 
est,  iina  est  catholic^a  per  uuiversum  mundiini  diffusa 
Ecclesia ,  quae  ex  reginis  et  adolescentulis,  sive  ado- 
lescentibiis  constans,  etiam  coiicuMnas  habet,  hoc 
est,  quosdam  qui  nouiine  teuus  Christiani  vel  doc- 
tores  dicuntur.  Una  est  ergo  Ecclesia,  quia  scissuraro 
ct  schismata  non  recipit;  sed  sicut  unus  est  Deus ,  una 
fides^  unum  bapiisma  (Ephes,  iv,  5),  ita  una  estgene- 
ralis  Ccclesia,  qnae  recie  et  columba  vocatur  :  quia 
Spiritussncti  dote,  qui  in  specie  colomb.e  apparuit,  «^ 
Chri^to  sponsai.i  et  s:ineiilicata  est.  ^ 

Una  est  matri  <»(?,  electa  geuitricis  suce,  Muter 
nostra  iHa  est  c(Biesiis  Jeriisaleni,  de  (]u;i  Aposlolus 
dicit :  Ula  autem  quce  sursum  est  Jerusalem,  bbera  esl^ 
qnce  est  mal  r  nos  ra,  llacc  ergo  Eccles  a  una  est 
tiiatri  suai ,  qiiia  ad  exemplum  illius  iLCclesiu;,  qiiae 
jaitk  Cliristo  Iruiiur,  ipss  in  hac  percgiinalione  iusti- 
tuitur  et  iiiroriiiaiiir,  at  |ue  ad  illam  lieutiiudincm  in 
(jiia  cuiii  Cliri>to  conreisnat,  perveiiire  niiitur. 

Vidernni  iiam  /iliie  Sion^  ei  beaiissiinam  pra:dica' 
verunl  regincB,  et  concubino!  lauduterunt  eam,  Quas 
Buperius  adolesci^niulas,  hic  lilias  appel  at.  lieyinas 
veni  ei  conenbinas  m  hoc  loco,  ul  siiperius,  inteili- 
ga:iius.  V  lius  (Tgo,  reginae  et  concubinac  prsdicant 
Kcclesiam  et  laudant,  (luia  universitas  fideiiuin  ca- 
iholcam  adiniraiur  Ccclesiam.  Ipsa  cniin  Bcclesia, 
qiiae  ex  inultis  fidelium  constat  jierson  s ,  citholicani, 
id  cst  uuiversalcm  Ecclesiam  couficit. 


Vers.  9.  Qua:  est  ista  quos  progredilur  quasi  aurora 
eonsurgens?  Vox  est  Syna^ogae.  In  fine  siqokleni 
sseculi  cum  plehs  Judaica  ad  prapdicaiionem  EliaB  el 
Enocb  convcrsa  lucrit  ad  Christum,  ipsa  qumiiie  Ec- 
clesiani  adinirabilur,  dicens:  Quo!  est  ista?  id  esi« 
quania  ei  qualis  esi  Ecclesia,  qu(B  progrediturf  boe 
est,  proficit  de  virtute  iii  virtiitein.  Non  eniin  stare, 
sed  progredi  dicitur  Ecclesia  :  quia  non  in  uno  loco 
contenla,  sed  totum  mundum  coelesti  iMraediciiioiie 
occupavit.  Qua  i  aurora  progreditur,  quia  transaciis 
tenebris  infidelitatis,  lumen  veriiatis  liabere  ostendiL. 

Puichra  ut  lunn,  Lunain  ferunt  physici  a  sole  illu- 
minari.  Et  ecce  Ecclcsia  pulchra  e^t  ul  Inna  :  quia 
claritate  sponsi  sui  Chrisii  illnniinntiir,  et  ejus  graii.i 
resplendet.  Sive  pulchra  est  ut  luna  in  praesenti  viia, 
ubi  aliquando  concessa  sihi  pace  et  tranquillilaie 
sive  securiiate  crescit,  »liqnando  aJveriitalibus  ob- 
tr  u  decrescit. 

Electa  ut  sot,  In  alia  vita,  ubi  perpeiuo  re  plende- 
bit  gaudio  de  vis''one  Conditoris  sui.  Sive  electa  est 
ut  sol :  quia  iilum  ili^om  Solem  iiniiari  iiititar,  de 
qiio  scriptum  est  :  Vobis  timentibus  nomen  meum 
orietur  sol  justiiiie  (Maiach.  iv,  1).  Honc  Solein  imf- 
tatur  vivendo  in  huniilitate,  et  justitia,  et  pielaie. 

Terribiiis  ut  castrorum  acies  ordinatm.  TgrribiUs 
aeris  potestatibus,  oidinaia  ui  castrorum  aeies^  id  e  I 
cliariutis  unitate  uniia,  ut  nullis  tentatiotiibus  i^.ie* 
trari  valeat. 

Vcrs.  10.  Descendi  ad  hortvm  nveum.  Laodaia 
Ecclesia  a  Synagoga  respondet :  Deseeiidi  ad  hotium 
nucum.  Uortus  nveum  est  vita  piae>e-is.  Nam  sicel 
iii  nuce  tegmcn  quidem  durissmium  videtur,  sed 
nucleus  laict  :  ita  in  pransenti  vita  nogtnc  conscien- 
ti£  clausae  suni,  et  non  apparent,  donec  frtaa  leUa 
corporis  manire^^teniur.  Deseendit  ergo  ad  korium 
nucum  Ecclesia,  quando  per  doctore.^  suos  vit4ni  siu- 
giilorum  considerats  unde  sequitur  : 

Ut  tiderem  poma  convaliium.  Pom»  confillim 
siint  viritfles  quap  homililale  condiuntur.  Desoeodi 
(inquit)  ad  bortom,  ut  viderem  poma  convallioiu, 
id  esl  ot  eonsiderarem  f>anclos,  excelleniia  quideia 
▼inntom  praedit(»8,  sed  bumilitate  deptessos. 

Et  inspicerem  si  floruisset  vinea,  lloc  e>t,  ul  con- 
sid(!rarem  qui  iii  studio  sanctaruro  virtulum  profi- 
cerent. 

Et  germinassent  mala  puwea,  hoc  esi,  ul  e>)S 
quocioe  perquirerem  qui  jain  apti  sunl  ad  iniilandam 
passionem  Cbrisii  Nam  mnia  punica  ( ut  s.-epe  di- 
ctum  est)  mysterium  passionls  Cliristi  sijjiiiliranl. 
Considerat  ergo  Ecclesia  per  pr.Tlatos  snos,  qni  ia 
virtutibus  crescant,  vel  qui  jani  iia  perfecli  smil,  et 
imiiantes  passionem  Christi,  pro  illo  quoque  idoDei 
sint  sangulni*m  fundere,  quaieseraut  iUi  quibos  Apih 
siolus  dicebat :  Vobis  datum  est  non  sotum  ut  eredaUs 
in  Christum,  sed  ui  pro  illo  patiamini  (Pkitip.  i,  29). 

527  Vers.  il.  Nescivi.  Vox  est  Synagogae,  qnm 
▼idens  taniaiii  Ecclesioe  gratiaro ,  insp:*cia  vertlau 
Ev.tngelii,  dolet  quod  aiitea  non  cognoveril  fideia 
Christi ;  et  quasi  excusans  se  quod  lam  tarde  eoQ' 
versa  sit,  dicit :  Nescivi,  o  S)»onsi  Chri  li  Eoclesia. 
Nescivi,  id  est  non  cogiiovi  tantam  gratiam,  el  tani) 
ddua  spiritualiuiu  viriutum  tibi  a  sponso  lao  col- 
laia. 

Anima  mea  eonlnrbavit  me  propter  quidrigas  Ami- 
nadab.  Conturbaia  (inqull)  siiiii  nimia  aiiiini  snllici- 
tiidine  propter  tam  subitani  Evangelii  praedicilioDeiR. 
Sciebam  enim  legem  et  prophetas  divinitus  da:os,<t 
ideo  cum  s«ibilo  vidissem  praedicari  Evangeliaoi, 
conturbata  sum  propter  qnadriga$  Aminadab.  Amtvc^ 
dab,  abnepos  fuii  Judae,  per  quem  generaiio  Chii^ti 
cuniexitur.  liiterpretUur  autem  Aroinadab,  pu|iuli 
mei  spontaneus;  ideoque  signilicat  Christuni,  qui 
i^pontaneus  fuil  populi  sui  :  q:iia  ipse  curo  es^et 
Deus,  sponte  factus  e^t  hoioo  :  cum  essel  Condiuir 
et  Creator,  sola  betiignitate  sua  facius  esl  portio  po- 
puii  sui.  Ei  est  sensus  :  Couturbuta  (Inqoit)  suoi 
proptcr  subxiin  Evangelii  prxdicationein ,  qoae  fei- 


1095 


EXPOSITIO  IN  CANTICA  CAiNTICORl  M. 


1:Mi4 


uti  velocissima  qii.idriga  loiiim  snbilo  mundum  per- 
▼olavir.  El  bene  hanc  praedicutionem  non  cnrnis, 
sed  qundrigas  appelht :  quia  Evangelii  prxdicatio 
quatuor  evangel  siarum  auctoritute  c»n  istit,  et 
qualuor  Evaiigelia  quasi  quatuor  quadrig:c  sunt 
Navi  Testamcnli,  cui  prscsidet  auriga  ipse  Glir.stus, 
tempcrans  et  disponens  ipse  currum  Evangelio- 
rum. 

Vers.  12.  Reverlere^  rei^erlere  Sunamili$,  Vox  esl 
Ecclesin:  Synagngam  ad  fidem  invi  antis  r  Revertere^ 
retertere  Sunamitii.  Revertere^  o  Syntigoga,  ab  iiilide- 
litate  ad  fldem ,  reveriere  ab  odio  ad  dileciionem.  Su^' 
namilis  interiiretatur  capliva  vel  despecta.  Talis  erat 
Syiiagoga  anie  advcntum  Christi,  captiva  videlicet 
vinctito  diab  >li,  et  despccia  a  Deo  :  quia  Christuin 
ad  salutem  suam  missum  non  co;;novit. 

Reverlere^  revertere^  ut  intueamur  16,  id  est ,  ut  pul- 
cbritudinem  tux  castiiatis  aspiciamus. 

CAPUT  VII. 

Vers.  \ .  Quid  videbis  in  Sunamite,  nisi  choros  ca- 
sirorum?  Vox  ast  sponsi,  qui  audiens  invitari  Syna- 
gogam  a  spoiisa  sua  Eccle&ia  ad  lidem ,  dicit :  Quid 
ridebis  in  Sunamite,  nis'  choros  castrorum?  ac  si  di- 
ceret  :  Tu  quidem ,  o  spons^ ,  dolcs  de  perdilione 
Synagog:e,  ei  quod  tarde  ad  fidem  venial;  sed  adest 
teinpiis  quo  convcrtatur,  et  tunc  nihil  videbis  in  ea 
ntfi  chorot  castrorum,  id  est,  nisi  charilatis  concor- 
diam  et  slabile  robur  fidei ,  4|uo  pro  defensione  mex 
fidei  pu^nabit.  Nam  chori ,  canentium  sunt :  castra 
vero,  nulitum  pugnantium.  Jn  Sunamite  ergo  chori 
easlrontm  vidcbuntiir,  quia  conversa  Synagoga  et 
cmicorditer  Chrlstiitn  prxdicabit  cum  Ecclesia,  et 
pro  fide  Christi  usque  ad  inurtetn  piignabit. 

Quam  pulchri  sunt  qretsus  tui!  Ab  hoc  loco  incipit 
sponsus  expoiiere  laudes  spons^e  sue.  Et  notandum 
jquod  a  gressibus  incipit  ejus  pulrhritudinem  texeie, 
et  iu  ore  laudes  ejus  finit,  sicut  superiiis  ab  ocul  s 
ccRperai.  Iloc  autem  fecit  vel  ad  pulchritudinem  cai- 
minis  varianduin,  vcl  etiain  quia  sic  inysteiiis  ap- 
tissimuin  est.  Quam  pulchri  (inquit)  sunt  gressus  lui! 
Vidit  Ecclesiam  non  otiose  in  uno  loco  stauiem,  sed 
veloci  pru^dicaiione  totum  niuiidiim  peragrantem, 
Ideoque  a  gressibus  coepit  eam  laudare.  :Gressus 
eniin  Ecclesiae  sunt  velox  prsedicatio  apostolo- 
rum,  per  quos  in  omnem  tcrram  Evangelium  io- 
ftotiuit. 

/n  eakeamentiSy  id  est  In  t^atriim  pnecedentium 
exemp!is.  Calceamtnta  enim  e\  inortuis  fiunt  anima- 
I  bas.  Et  calceamenta  Ecclesia*  sunt  patrum  praice- 
dentiiim  excmpl;i ,  qiiibus  gressus  habet  munitos;  ut 
securius  eutu  imitaiido,  et  sine  ofTensione  gra- 
«Haiur. 

Fiiia  princlpis,  Alia  translatio,  fiiia  Aminadab  di- 
cil.  Amin.idab  (ut  superius  diclum  est)  populi  mei 
spontineus  dicitiir,  qui  rec  e  figiiram  Christi  tenet. 
Nam  Ecclesia  et  filia  esit,  et  sponsa  :  filia,  quia  ejus 
s«i»giiine  riMlempta,  ejus  baptismuie  regeneraia ; 
spoiisa,  quia  doic  Spiiitus  Bancii  illi  est  con- 
jumta. 

Junctarcp  fcmorum  tuoru  n  sicut  monilia  qum  fabri" 
eata  sunt  manu  artifici^,  In  feminibus,  vei  in  leino- 
ribus  solet  sacra  Scriptura  geiieratioiiis  propngin<in 
designare.  Unde  de  Jacob  legimiis  :  Omnes  animce 
qua  egressce  suni  de  femore  Jacob  (Exod.  i,  5).  Fe- 
mina  ergo  Eccle^i.e  sunl  spiritualis  generatio  cre- 
dcDtis  popiili  per  verlnnii  prxdicationis  ei  luvacrum 
regnneraiionis.  Juncturce  femorum  est  conjunctio  duo- 
rum  populoruin  in  uua  fide,  Judaici  et  gentilis.  Kt 
betie  U-stfi  junctura  monilibus  comparatur :  q.iia  fldes 
ntriii^iie  populi  maxime  in  operihus  manifesta  ur; 
nam  ftdes  sine  operibus  morlua  est  (Jac,  ii,  iG).  Fa-* 
Mcata  atiteni  sunl  manu  artificis^  hoc  e^t ,  Dei  omiii- 
potentis,  cujtis  munere  virius  b  i\\  operi^  credenti- 
bus  Inbuitur.  Ilic  est  ille  artirex  de  qu »  Paulus  dice* 
bst|  quando  memoriam  Abrab»  patriarch»  faciebat: 


A  Fxspectabat  enhn  manentem  civita^em^  cujus  couditor 
et  artifex  Deus  esi  [Uebr.  xi,  iO). 

Vers.  2.  (Jmbiliais  tuus  crater  tornatilis^  nunquam 
indigens  poculis,  Umbilicns^  rrngilissima  esi  pars 
corporis,  et  idco  per  umbilicum  fragiliiaiem  nostrae 
mortalitaiis  debemus  accipere.  Crater  vero  est  culix 
major  ansas  hiiic  inde  hahens.  Uuibilicus  ergo  £c- 
clesiae,  crater  est  tornatilis  :  quia  quanto  magis  do- 
ctores  Eccle^ioe  sux  rragilitatis  memineriiit,  tanto 
magis  verho  pr.i:dicationis  insistum;  ut  elcemosy- 
nani  verbi  Dci  praebentrs,  ipsi  miscricordiani  a  Deo 
conse  luantur.  Et  bene  crater  tomatilis  di«  iiur  :  torno 
enim  facilius  operamur;  per  qiiod  significatur  faci- 
litas  erogaiidi  verbum ,  vel  eleemosynam  daudi.  Non 
enim  morose,  nec  haesitando  eleemosyna  d:inda  est; 
juxta  quod  Salomon  dicit  :  Ne  d^xeris  amico  tuo: 
Vade  et  reveriere^  cras  dabo  Ii6r,  cum  statim  possis 
dare  (Prov,  iii ,  26).  iinod  etiam  torno  fii ,  non  egct 
extcrius  adhibita  regula  vel  linea :  sed  inerraie  ex 
seipso  perficiiur.  Umbilicus  ergo  Eccle^iae  eraer  esi 

B  tornatilis^  quia  quicunque  vel  praedicat,  vel  eleemo- 
syiiam  dat,  pro  sola  dilectione  et  supernie  nie  cedis 
exspectatione  boc  facere  debet.  Nain  quicunque  vel 
pr^dicat ,  vel  proximis  misereiur  pro  r  muner.itione 
temporali  vel  laude,  crater  esty  sel  non  tornoiHis. 
Et  hic  crater  nunquam  indiget  poculis^  qui.i  praedica- 
toribus  nunquain  deest  pr;cdicatio  verbt  Dei :  quia 
ipse  qnem  prxdicant,  pocula  scientiae,  et  virtutem 
Consiantiae  illis  subininislrat ;  unde  ct  Psalmista  : 
Dominus  dabit  verbum  evangelizant.bus  virtute  multa 
{Psal.Lxxu,  14). 

528  y^f^^  'ttu<  sicui  acervus  tritici,  vallaus  li^ 
iiib,  Eadem  fragilitas  quae  per  umbilicum  designata 
est,  osteiidilur  hoc  loco  per  ventrem^  quia  venier 
nulla  ossiuin  firmilate  praemunitur.  Bene  ergo  vent.r 
Ecclesiae  actrvo  triiici  comparaiur,  quia  sancti  qui- 
que  quauto  mag  s  memores  sunt  suae  fragiliiati  ,  eo 
studiosius  ad  profereiidos  bonorum  operuin  fructos 
Insistunt.  Et  recte  non  copiam  trtici ,  s  d  acervum 

C  tritici  dicit,  ut  per  hoc  sigitKicet  incrementa  virtu- 
tum,  quae  veluti  accrvus^  ab  inferioribus  ad  supe- 
riora  crescendo  conscendunt*  Nain  s  cut  acervus  in 
inferioribus  lata  ami  liiudine  spatia  ur,  snperius  vero 
quadam  brevitate  con;rabitur  et  acuininatur  :  ita 
ia  Ecclesia  mulii  sunt  qui  indulgentius  vivuut, 
pauci  vero  qui  sumni«B  perfectioni  insistunt.  Plu- 
res  enim  inveniuntur  qui  de  bonis  suis  eleemo-y- 
nam  faciunt,  c|uam  qui  sua  pro  Deo  reliiiquunt. 
Hic  acervus  Idiis  valtatus  dicitur,  quia  sancti  bona 
qu:e  faciuiit ,  pro  desiderio  supcriiae  clari  atis  et 
candoris  aguni.  N  m  per  lllia  coelestis  illa  claritas 
desigiiatur.  Potest  etiain  per  ventrem  Ecclesia:  dtvi'< 
niis  lons  bapii^matis  accipi ,  quo  fidelcs  iii  novam 
creaturam  regenerantnr.  Hic  ergo  venter  acervo  tri' 
Ucivallato  liUis  eompar.itur,  quia  regenerati  fonie 
baptisroatis  doccntur  bonis   insudare  operibus,  et 

'  ad  iniuendam  supernae  clarttatis  gloriatn  s  mper 
inhiare. 

|.      Ver^.  5.  f>tio  tt6era  lua  sicut  dno  hinnuli  gemeUi 

*^  caprece,  (jbera  Ecclesiae  (sicut  jani  superiiis  dicium 
est)  sanctos  doctores  significiitt,  qui  parvulus  quos* 
qne  (hoc  est,  uupcr  in  Ctiristo  regeucratos)  laoie 
apertioris  et  facilioris  dociriu:e  instruunt.  \^qoo  autem 
duo  ubera  dicuntur,  quia  de  duobus  populis,  Juilaico 
videlicet  et  geiitiii  fideles  congreganiur,  et  lacte  spi- 
rilualis  doctriuse  al  nlur.  Hwc  duo  ubcra,  sicut  duo 
hinnuli  caprece  gemetii  esse  dicuntur.  Duo  hnnuli 
sunt  duo  Tes  amenta ,  quibus  eoruindem  doctoruui 
omuis  praedicaiio  subsistit,  quorum  Testauientoruni 
unus  esi  aucior  et  prouiuigator  Ciiristiis,  juxta  qiiod 
Silomon  dicit  :  Vtr6a  sapientium  quasi  htimuU^  et 
quasi  clavi  in  allum  defixi ,  quce  data  sunt  a  pastore 
unj  (Eccli.  xii,  il),  Chrislo  videlicet.  Caprca  enim 
recte  Christuui  significal ,  qiiia  et  iiituitu  et  veloci- 
tate  caeterii  aiiimantibus  praieminei,  ei  munduiii 
est  aniiual,  uiigulam  dividcns  et  ruminans.  Tules 
enim  sunt  membra  Christi,  doctoros  videlicet,  iii- 


1095 


M.  AUUELIUS  GASSIODOHUS. 


im 


liHlu  Mienliae  insignes,  cl  ea  vclociiaie  lerreiia  de-  A  sioiiis.  Erga  capul  Ecclc&ia  Carmelo  ag&imilaur  : 
Kerpiiies    aldiie  «d  ccelesiia  fcslinanies.   Dividens      quia  iiovilcircumcisionemaliqiiandococporalilcrce- 
♦  ..'   .  i_u —  I....:  ^.  — K  ^:  «-^.;^«^«.      iel)raiam,  niinc  se  spirilual  ler  observare  debere, 

juxin  quod  propheta  dicii :  Circumcidlmini  Domino  ja 
cordibM  vettris  (Jer.  iv,  2).  Hanc  senten  iam  circiim- 


ungiilani ,  id  est  liabons  boni  et  mali  di^cretionem ; 
ei  niiDinaiis,  hoc  est  scdula  memoria  praccepta  Dei 

iu«  diiaiis. 

Vers.  4.  Collum  luum  sicut  turris  eburnea.  Docto- 
res  sancu,  qui  designantur  per  ubera,  ipsi  designan- 
tur  et  per  cvHum.  Naiii  et  per  arierias  cuili  vox 
egre«iitur,  et  coLli  minislerio  cscleris  membris  viuHa 
aliiueiiia  minisiranlur :  sic  et  saiicti  doctores  et  verba 
vituB  popuiis  annimtianl,  et  alimenio  doctriiiu*  ccc- 
lesiis  eos  niitnunt.  CoUum  ergo  Ecclesiae  turri  ebur- 
ncae  coiuparatur  :  quia  sancti  dociores  eidein  Eccle- 
si;n  ei  piilchrituUiiieiu  et  rohur  prxstant;  pulcbri- 
tudineiii  quideiii,  qu»  per  candorem  eboris  designa- 
iur  ca>te  et  sincere  vivendo;  robur  veropraestant, 
i|uod  sigoificatur  per  turriiu,  qu:>n;lo  eamdem  Ec- 
clesiHm  couira  lenutiones  diaboli  vel  iinpelus  b»- 


cisionis  noi)  bahuerunt  Judaei,  ideoque  reprebendun- 
tnr  k  beato  Stephano  protomarlvre  529  <^icenle  : 
Dura  cervice  el  incircumeisi  eon  ibus  et  auribus,  um' 
per  Spiritui  sancto  restitistis  {Act.  vii,  5i)«  In  I  bro 
quoqiie  liegum  legiiur  (///  Reg,  xvni,  45)  qnodEliat 
in  montem  Carmeli  ascctidorlt,  et  ibi  orandoa  idam 
lerram  ccelestibns  i>luviis  irrigaverit  post  loiigani 
trium  annorum  et.semis  sicciiatem.  Qux  hi^to:ia 
pulchram  redoet  allegnriam ;  n.nm  Elias,  qnl  inter- 
pretatur  Deus  meus  Dominus,  Cbristum  signiftciil, 
qui  cum  sii  Deus  et  Dominus  oninium  et  totius  crea- 
tiiran,  specialiter  suus,  id  esi  proprius  est  Deus  et 
Dominus  Ecciesiae.  Hic  in  Carmeluiu  asccndit,  quando 
per  gratiam  «^uam  menles  fitlellum  sooruin  conM^en- 


reticonim  inuntuiil. 

(iculi  tid  sicui  pisciniBin  Ucsebon,  quce  sunt  in  porta  ^  dit,  et  per  cos  arenti  mundo  graiiarum  stiarum  plu- 
filicB  mulutudiuis.  Id  est  i(isi  docioies,  qiii  icr  col-  *  v  as  iribui'.  Uecie  erg »  (ut  dictom  est)  capul  Ecclc- 
luiu  designaii  ^uut,  designautur  et  per  oculos.  Ipsi  sixCarmelo  monti  comparntur:  quiamcnssancUiiym 
eiiim  quasi  ocuti  uiiivi  ri^o  corpori*  Ecclesiae  provi-      quadam  conversationc  subiimis  est,  e^  Cbrisio  in  se 


deui,  et  iler  quod  ingndi  debeant  ostendunt.  Ui 
oculi  Eccle>i«£  comparaiitur  piuinis  xdificatis  in 
pona  civilatis  Ilesebon^  quia  saiicti  ductorcs  populos 
in  Cbrisluiu  credeutes,  vitali  lavncro  abluunt,  et 
salutaris  doctriiue  potu  reliciunl.  Filia  autero  muUi^ 
tudinis  v(K'aiur  llei^ebon  juxta  littcrniu,  ob  muLiiu* 
diiieiii  connuciitium  inibi  populorum.  Sic  et  sancu 
Ecclesia  le.te  dicitur  filia  muliitudinit^  quia  iiume- 
rosii;iteiu  (|Uoti(iie  colligit  gciiiiuin.  llescbcn  autem 
iiiterprelatur  cingnluiu  luoeroris.  Oculi  ergo  Eccle- 
siu!  pi^cmis  Uesebon  comparantur,  quia  sancti  do- 
ciores,  iiegleciis  caducis  sasculi  gaudiis,  cingulo  moe- 
roris  se  coustringu^it :  quia  casie  el  tobrie  vivunt  in 
hoc  tacuto  {Jit,  ii,  li),  et  pro  suis  erratibus  de- 
fleul;  qiialenus  in  praesenii  sseculo  luffe:ites,  ad  vera 
aeieruaque  possioi  pervenire  gaudia.  In  poria  aut(*m 


ascensum  praebet  per  proreetum  virtuium. 

Et  comce  cup  tis  tui  ut  purpura  regit  vincla  eanali- 
bus.  Si  t^r  caput  Ecclesix  ment  accipitnr,  per  conai 
capiiis  cogitationes  mentis  debemus  accipcre,  ifiiae 
assidue  de  illa  itrodeunt.  rnrpurcus  vero  colar,  qui 
fangiiinis  bahet  speciem,  mysteriuni  domiiiica^  pas- 
sioiiis  significat.  Juxta  liiteram  qiiod  dicii,  purpmra 
rf9t«  riiu;/a  cana/t6us,  significat  laiiam  jain  porpuree 
coiore  coiifect^im,  ei  nccduni  iu  fila  deducum,  sed 
adhuc  in  canalibis  consiiluUm,  quas  Gr.Tci  ^irm 
vocant,  in  quihus  sangu:s  concbyliorum  solel  de- 
fluere,  et  lanam  iti  purpureum  colorem  veriere.  My- 
stice  canales  isii  humiliiatem  sanctorum  significant, 
in  quibus  aeterni  Regis  pnrpura  linxitur,  cuin  saiicti 
quique  humilitaiem  sui  Redemptoris  imitando,  paa- 
sionum  illiiis  conformes  fieri  satagunt ;  qiiatcnus  ia 


Uesebon  hae  piscime  csse  dicuntur  :  quia  nulius  Ec-  D  purpurae  digniuicm  verUutur,  id  est  laboranies  pro 

.  ••  1-  ••  •  !••  «•  ^l  .        »  _•     _ *      _. 4^»_        •       > 


clesi.m  ingredi  valet,  nisi  prius  aqua  baptismatis 
ahlualur,  et  iiisi  fouie  salularis  doctrinx  polciur. 
IIoc  eiiam  signiiicahat  labruin  aeneum  quod  Salo- 
nion  iu  porticu  lenipli  posuerat,  ut  sacerdoies  in- 
gressuri  ienipuiu,el  hosiias  iuimolaluri,  ibi  cor- 
pora  abliiercul  (UI  Re^.  vii ,  23). 

Nasus  tuus  s  cat  turns  Libani ,  quce  respicit  conlra 
Damascum»  Quia  naso  fclores  et  bonos  odores  di- 
ficcrnimns,  recte  per  ua.suiu  Ecclesiae  iidem  saiicti 
doctores  iiiieiliguuiur.  Ipsi  enim  sagaciter  discer- 
ncie  noveruiu  Iragr.inieoicalholicae  fidci  doctrinam, 
el  lethiferuui  ha^relici  erroris  ft:tnrem.  Nam  ct  in 
diviuis  chaiisuiaiihus,  qu»  per  Spiriluiu  sanctum 
distribuuntnr,  dicitur  :  ALii  datur  per  Spiritum  dis^ 
cretio  spirituum  (I  Cor.  xii,  10).  Natus  ergo  Eccie- 
siOE)  lurri  Libani  couiparaiur,  quia  saucti  doctores  et 
sumiuuui  locum  iii  Ecciesia  tenenl,  ac  veluli  in  Li- 
bano  moute  consistiint,  el  dcfendunt  Ecclesiam  a 
nialignoruiu  spintuum  incursihus.  Ilxc  turris  coiitra 


Christo,  mereantur  coronari  ei  rcgnare  cum  Chilslo. 
Vincta  autem  bxc  purpura  e^se  dicitur,  quia  aaiicie- 
rum  praecordia  fixa  sunt  et  siahiliu  in  tiinore  et  aniore 
Uedempioris  sui,  nec  unquam  a  cbariiate  cjus  se^- 
rari  possunt. 

Yers.  6.  Quam  pulchra  et^  et  quam  dccora^  chatU' 
tima^  in  deliciis !  Quam  pulchra  et^  scilicet  in  fide,  el 
decora  in  opera'ione,  eharissima^  in  deliciis.  Supra 
d  cium  esi  de  eadem  Ecclesia  :  Pulckra  ut  luna^etetta 
ut  sol^  lerribilis  ul  castrorum  acies  oidinata;  bic  vcra 
dicilur,  pulchra  et  decora,  charit^ma^  in  delicm.  Uo» 
quasi  contraria  esse  videntur;  nam  ordiuauni  esse 
velui  caslrorum  aciem,  et  es.^e  in  deliciis,  repiignatv 
quia  deliciae  fortitudinem  militum  soleni  enervare. 
Sed  sancta  Ecclesia  utrumque  asil;  ordinala  e»l  vd- 
ut  castrorum  acies,  quia  infidelibus  liaereticis  resi- 
stii,  et  malignos  spiritiis  sua  sauditate  et  perfectione 
t>*rret:  in  deliciis  etiam  est,  quia  suaviutcin  supernaB 
dulcedinis  nssidue  palato  mcuiis  degusiai,  et  inier 


banias  uiii  esbC  dicilur.  Damascus  mctmpolis  civiias  ^  pressuras  hujus  sjxuli  illas  adipisci   de.sidenit,  ct 


csl  Syri;e.  quac  quoiidam  coulra  filios  Israel,  ut  poie 
foi  tissiinos  et  criidelissimos  reges  haheiis,  dimit^abat. 
Interpretatur  autem  Daiuascus,  sanguinis  poius,  vel 
sauguiuis  oculus.  Feruut  ihi  Abel  interfectum,  idoo- 
que  siguitical  potesiaies  liujus  sucnli,  qux  sau- 
guinis  polnin  siliunl  :  quia  vtduplatihus  et  ille- 
cehris  caruis  et  sanguiuis  deleciantur.  Siguificat 
eliain  aeras  polesutes,  qu£  aniinaruin  noslrarum 
cruorem  siiiunt.  Contra  Damascum  ergo  est  bxc 
lurris  :  quia  h:cc  Kcclesia  semper  diabolo  et  mem- 
bris  illius,  adjutorlo  Chrisii  uuiiiiu,  resistit. 

Vers.  5.  Caput  tuum  ut  Carmetut.  Caput  ergo  Ec- 
clesiic,  principalitas  roentis  Udclium  iniclligitur;  uam 
slcut  capite  inembra  reguniur  cxiera  ;  iu  meiite 
cogitationes  disponuntur.  Bene  aat»Mn  caput  Ecclesiae 
Cirmelo  comparatur.  Carmelus  enim,  qui  et  Carmel 
dicitur.  iatcrpreutur  cognitio  vel  acieatia  circuroci- 


coutinue  illis  satiari.  Unde  inerito  illa  qiiae  ulis  es'» 
spouso  siio  Christo  charistima  esse  dicitor. 

Yers.  7.  Siaiura  tua  nssimilaia  ett  palmce.  StaturJ 
Ecclcsiac  esl  p^rfccia  ejus  reciitud);  neque  eiiiui  a<i 
viiia  inf^urvaiur,  sed  rccia  et  immohiiis  persistd. 
lliide  Pdaltuista  ex  pcrsona  peccaniium  dicehat:  /ii- 
curvalus  sum  el  humiLiatus  u.quequaque  (Ptal,  cxvtn, 
107j.  Et  propheia  siih  specie  Jerusalem.  peccami 
nnimoe  de  maligiis  spiriiibus  dicit  :  Quia  Aitwt/iirf- 
ruiit  te^  et  dixerunt  auimiV  fucr ;  Incurvara  ul  trantia* 
mus  (Ita,  Li,  i5).  At  contra  saiicU  Ccclesia  recU 
stut,  nec  unqitam  incurvari  consentit,  audieiis  ab 
Apostolo  :  Vigilate^  ttate  in  fide,  virititer  aaiti^  et 
confortamini,  et  omnia  vestra  in  ehariiate  fiant  (1  Cor. 
xvi,  15).  Et  Dominiis  filiis  Israel  loquitur :  Ego  s»m 
Dominus  Deut  vetler^  ^ ut  enpui  vot  de  argattkto  ^^' 
ptiorum,  ut  incederetu  recte  (Excd.  vi»  8).  Suiufa 


iro7 


EirOSlTlO  IN  CANTICA  CANTICOKBM. 


ior« 


ergo  Eccleikix  palins  assiiuiiaiilnr,  tyix,  iii  omnibut 
qu:i;  agit,  semper  in  memoria  superiiam  retinet  re- 
iiiuiieratioocm.  Palma  enim  victriceni  ornat  manuro, 
et  ideo  signiflcal  premluin  illnd  quod  victoribus  san- 
clis  in  coelestibus  cst  dandum. 

Et  ubera  tua  botris.  Ubera  EccWine  (ul  superius 
dictum  est)  iuni  doctores  sancti,  qui  lacte  simplicis 
doclrin»  regeneralos  in  Gbristo  nutriunt.  Sed  baec 
ubera  botris  assimilantur,  qnan<fo  iidem  doctores 
perrectis  perfecliora  denuntian',  sicnt  Apo<tolu8  lo- 
quens  simplicioribus  dicebal :  Non  potui  vobis  toqui 
tanquam  spiritualibui,  ted  tanquam  camalibui ;  laii- 
qmtm  parvutis  in  Chrislo  lae  potum  robis  dedi^  non 
escam  {I  Cor,  iii,  1).  ICcce  uber:i  lactis  plena  ;  qutt 
uber.1  in  botros  snni  vcrsa,  cum  dieeret :  Nos  prmdl" 
camus  Chriytum  Dei  tirtutem  et  Dei  sapientiam^  et  /o- 
^iitmifr  sapientiam  inter  perfectos* 

Vers.  8.  Dixi :  Ascendam  in  palmam^  et  apprehen' 
ditm  fructns  ejus,  Ut  ostenderetur  omnis  bxc  excel- 
lenti:i  ct  niagnitiido  donorum  Ecclesis  de  Dei  gratia 
vcnire,  Introducitur  idem  sponsus  dicens :  Ascendam 
in  palmam ;  qnasi  dicerel  :  Inde  babes  ubera  ad  nu- 
Iri  n<los  parvnlos,  unde  etiani  babes  botros.  quibus 
perrectioribus  lerrccliorein  pmpines  docirinam  : 
guia  efco  mea  graiia  io  le  ascendi,  et  hanc  tibi  per- 
fectionem  conce&si.  Aseendam  (inquit)  in  palmam. 
Palma  Ecclesiam  sisniGcat,  vel  etiam  aniroam  cu- 
|ti>cunnne  fl  'elis,  qui  memor  est  D.imini  Del  sui,  qni 
dirit :  Confidite^  e^o  vici  mundum  {Joan»  xvi,  53). 
Ipsa  quoqne  omnium  vitiorum  et  iniquiuitis  vicirix 
esse  studct.  Bcne  auiem  in  palinam  hic  ascendisse 
ilicitiir,  fum  supcrius  in  bortum  descendisse  legaiur. 
Di\it  eniin  Ecclesia  :  Dilectus  nuus  deuendit  in  hor- 
inm  suum,  Idein  e»t  hortus  quod  et  palma,  videlicct 
aiia  eademque  Ecclesia.  Sed  in  eam  Dominus  dti- 
scendit,  et  ad  eain  asceiidit :  descendit  in  earo,  co- 
piam  sn.i)  gniiiae  illi  de  ccBlestibus  roittendo;  ascen- 
dit  ad  illam,  dfma  sua  in  ea  incrcmeiitando  eainqua 
quibu  dam  profr^ctibns,  veluti  quibusdani  gradibus,  ad 
relMora  subievando.  Sed  et  hoc  de  natura  paluioe  est 
t- ieiidum,  qiiml  in  inferioribns  a>pera  est,  in  supe- 
rinribiis  pulcherrima  decore  rolioruin,  et  pulcbr.tu* 
dine  fructuum.  Sic  et  sancta  Ecclesia  in  inferioribus 
aspei itatein  laborum  et  passionum  suatinot  proChri- 
st4t :  in  ^uperioribus  vero,  boc  esl  iii  coelestibiis, 
piilcbriiiidinem  et  suavit.item  exspectat  prxMniorum. 
Potest  ei  per  palinam  arbor  dominicae  cruci:»  expriini, 
in  quain  Kedeuiptor  noster  pro  buniani  gencris  re- 
dciiiptioneascendit,  et  in  qua  bostein  hitinani  gcneris 
siiperavit.  Ait  ergo,  Ascendam  in  palmam^  id  e  t,  per 
meis  prophetas  locutus  suni,  et  proiui  i  me  ad  pas« 
sioDeni  veiiiurum,  et  meain  Ecclesiain  redempturuin, 
Apprehendam  (inquii)  fructus  ejus^  id  esi,  fhicius  bo- 
uonini  operum  et  laborum,  quibus  Ecclcbi  d:.'sudat, 
reiuuiierando.  Vel  eiiam  sccundum  meuni  sensumt 
quo  per  paliuam  crux  intelligitur :  Apprehendam  fru' 
eius  530  ^J*^*  >d  ^t»  im^eto  iriumpbo  passionis, 
veni;iiu  ad  gloriain  resurrectionis»  et  apostolis  meis 
spiritualia  dona  concedam. 

Et  eruni  ubera  tua  sieut  botri  nnete,  Iloc  snperius 
1  iin  cxposituin  est;  n.m  ubera  Ecclesi:e  ductores 
suni,  cum  pa>vul<»s  siiuplici  doctrina  mitriuui  :  sed 
I  otri  vinfx  eniciuntnr,  cum  perfectioribus  subliiiiia 
quxque  annnniianf.  Nain  beatus  Puulus  uno  eodcin- 
qiie  lem(K)re  ubera  et  botros  babuit,  quando  de  Cbri- 
sto  IfHiuefis  dixii :  Quorum  patres^  ct  ex  quibus  Chri- 
Mius  (Hom,  IX,  5);  ecce  ubcra,  id  cst  simplex  de 
Christo  pra  dicaiio :  sed  bax  ubera  in  suav  ssiniuui 
et  forttssiniuui  viuuni  conversa  suut,  euui  suiijuniit : 
Qui  o*t  Deus  super  omnia  benedictus  in  strcula, 

Vers.  9.  Et  odor  oris  tui  sicut  maloruni,  Cuttur 
tumm  sicut  vinum  optimum.  Os  et  od,,r  Ecclcsiue  cst 
pRuens  ejiis  prxdicatio,  qu»  lama  vel  scripto  ad 
abseiiles  ejus  pervenii :  guttur  vcro  cst  vox  ipsa  pra:- 
dicatoriSy  quas  in  pr.esenti  auditur.  Odor  ergo  oris 
Ccclesix  odoribus  nialornm  coinparatu-,  quta  ipsa 
faiua  prasdicatioiiis  piena  est  suavitalis  ei  graiix. 
Citlfiu^  vcro   riiio  oplimo    assimilatur ,   quia   ipsa 

Patrol.  L\X. 


A  vox  prxdicantium  inasnnm  in  se  virtutem  auditori- 
bus  ostcndebat.  Quod  V4to  malorum  ndor  in  noTilap^ 
est,  vini  vero  in  votnstale,  si;:niflcat  prxdicaiioneiri 
Eccickix  et  in  sui  noviiat",  et  etiam  in  sui  perrectione 
omnein  babere  suavilatein  et  gratiaiii. 

Dignumdilecto  meo  ad  potandnm,  labiisqueel  dentibus 
illius  ad  ruminandum.  Vox  Ecclesix  est,  qus  audiei  s 
se  laudari  a  sponso,  gratiilabunda  respondei,  dicent : 
Dignvm  dilecto  meo  ad  potandum ;  ac  si  diceret  : 
Spoiisus  incns  tjultur  ineuni  viiio  optimo  coiupara- 
vit,  et  illud  vinum  dignnm  est  ad  potandum  ipsi  di- 
tecto  meo ;  boc  est  pracdicatio  evan^elica,  quam  iu 
ore  meo  posuit,  per  ipsuin,  et  non  per  altnm  aunun- 
tiari  debct  in  mundo ;  ne(}ue  eiiim  per  aiinm  decc- 
bat  mysteria  regui  coeleiitis  pxdicari  mundo»  qiiani 
per  Mediatorem  Dei  et  homtnum  (/  Tim,  ii,  5).  Et 
fa6tis(inquit)  et  dentibus  illius  ad  ruminandum,  Labia 
eldentes  sponsi,  ul  suprad.ctumest,  doctoressaiicii 
8unt.  lllud  ergo  vinuoi  op  iinum  rumin.tndum  est  la- 

l>biis  et  dentibus  sponsi,  qnia  prxdica^io  evaiigelica 

^  tradita  a  Deo,  docioribus  Iraclanda  ei  exponi*nda 
est.  Nec  absurdiim  est  qood  cum  vinum  potetur  et 
non  rumlnetur,  bic  t-imen  dicitur  labiis  et  dentibus 
ruminandum^  quod  magis  ad  cibuin  quam  ad  poium 
pertinet ;  nam  sancti  doctores  vinum  spiritoale  ru- 
ininant,  quaiido  praBcepta  evangelica  diligenter  ex- 
quirunt,  et  ciebra  meditatione  investigant  atque  in- 
vicem  conrernnt. 

Vers.  10.  Ego  dilecio  meo,  et  adme  conver^o  ejus. 
Ego  dilecto  meo^  subaudi,  obsequium  jiistitia*  et  di*- 
voiionis  iinp:  ndo,  illi  et  nou  alteri  fldem  et  servltu- 
tein  mcam  proniiito.  Et  ad  me  conversio  ejus,  ut  nie 
in  prae^enti  inter  laf>ores  et  srnuinas  hujus  vi  ui 
tneaiur,  et  in  fuiuro  ad  gnudia  vitx  coelestfs  inlro- 
ducai.  Vo  ea  etiain  ba!c  esse  vox  Sy;  a;;'*gB  ex  per- 
sona  sanctoriim  l*atium,  a  Iventum  Chnsti  deside- 
rantium.  Ac  si  dicere  :  Scio  (inquit)  illum  spiriiuali 
praesentia  mihi  scinper  adesse,  et  ideo  ego  ditecto  meo 
omni  devoliune  faiunlari  cupio;  sed  tandem  ad  me 

C.conversio  ei.ts,  qsiia  (»p'o  ui  taiidein,  gicut  pnimisit, 
lu  mea  subilantia  mib:  appare  t.  N.ini  dixeMtsupra 
sponsiis  :  Ascewlam  in  palmam^  id  est  proiniserat  m 
in  carne  venturuin,  et  iii  mea  sub^tantia  homiiieui 
mundo  manirci^taiidum. 

Vers.  11.  Veni^dUecte  mi ;  egrediamur  in  agrum^ 
commoremur  in  vil'is,  If^jusdiiiii  Sjnago^ai  vox  e  t. 
Veni^  d//'Cli  fiu,  id  est  appare  per  assiiiupium  ho 
luiiiem.  T.ilee^  •  t  illul  Psalinist.e  :  Exeita  poitnttum 
tuam^  ei  veni  {Psal.  i.xxu.  3).  Et  Iraita  :  UliHam 
dirumperes  ecelos,  etvenires  {Isai.  lxu,  I).  Egreda- 
mur  in  ayrum.  Auer  inundus  iste  esi.  Egrediamur(itt^ 
quii)  tn  agrum^  id  est  pra*diceinus  uiundo.  Cotiiiiio- 
remur  tn  vfV/is,  h  c  e  t  ipsis  quaqus  p^igauis  Udeiii 
tuani  annuntiemus.  Nemo  nescit  Paganos  a  vila  d  - 
ctos  :  quia  ir«y6(  Oraece,  vilU  dicitur  Latine ;  indu 
Pagani  dic!i,quta  lonse  sunta  civititeDei.  P  •u»iei 
vox  Ecclesiie  csse :  Vcni,  dilecte  mi ;  ac  si  diccret  : 
Jain  myiierio  ascensionis  assnmptum  bomim*m  ad 

II  coelos  sublevasti;  sed  vem',  divinaeinuje  tiisprx^sen- 
tia  nitf  8a*pius  visllando.  Egrtdiamur  in  agrum^  eo  tein 
sensu  quo  et  sup  rius  :  prxdicemiis  tux  incaruati.^nis 
fidein  niiindo.  Commoremur  in  vU  is ,  id  est  etiam 
iifiiorant.bas  t^  pa^anis  tuam  lidem  annuntiemiis, 
nec  iu  transiiu  laiitum,  sed  coiiiinunMiiur  ibi,  doutc 
illo:»  ex  paoanis  caibwUcoi,  cx  ali  nis  ti!)i  propriOii 
iaciainus. 

Vers.  li.  ^aue  surgamHs  ad  vineas,  Mane,  exortu« 
est  nov^    gratui*,  qiiando    vide.icet   transcuntibu-i 
tencbris  infldcliiaii «  Evan^ciium  inundo  coepii  pro^ 
■  dicari. 

Videamus  $i  (loruit  vinea,  lioc  est,  iucp-ciamui  Ec- 
clcsiam,  si  jain  prinia  fldei  rudimeuti  suscepii. 

Si  flores  fruclus  parturiuut.  Iii^piciaiuus  eiia:}i  si 
flores  parturiniit  frucinm^  id  esl  si  illi  qui  jaui  in 
Chrihtu:u  rr  dideiuiii,  i.io:iei  suol  avi  bciie  oprr.iii- 
d  ini.  Nani  Il4)ic>  ^iiiuit  Ecc  Ciia,  ruin  priiuuin  li*le- 
lei  :id  (i.lein  v«Miiuiit  :  floresVcri»  rnieiUt  pariuriuiil, 
cuiii  j:im  ipsa  fldc  ct  d.lcttionc  bcnc  oi>eraiur^*  ac 


1009 


M.  AUREIJUS  CASSiO[>Ol\US 


lica 


Ipsa  ndes  otiosa  sit,  ^el  iiinrtua  siue  operibiis,  nam, 
Ht  Jacobiis  (licil  :  Fidei  iine  operibus  mortua  eti 
(Jac,  II,  2G). 

Si  porueruni  mala  puniea.  Mala  punica  Oit  siipra 
dic  um  cst)  riibicniidiim  vel  sanguineum  haDeiit  cor- 
ticem,  et  ideo  sij^nificant  passionem  Domini,  Yel 
menibrorum  ipsiiis.  Dicit  crgo,  Si  floruerunt  mala 
panica^  lioc  est  sl  sancti  qui  j-im  fiJe  et  opcre  per- 
fecti  sunty  id>>nci  eliam  sint  imiiari  passionem  Ghrl- 
sti,  et  pati  pro  illo.  Maia  puniea  erant  illi  quibus 
Apostoliis  diceliat :  Fo6if  datum  e$t  non  solum  ut  in 
illum  eredaiii^  verum  etiam  ut  pro  illo  patiamini 
{Philipp.  h  29). 

Ibi  dabo  tibi  ubera  mea.Ubera  Cccleslse  doctoressiint, 
qiii  fideles  primiim  ad  lldem  erudiunt.  Cum  (inqnit) 
ad  fineas  exiiTimus,  ibi  dabo  tibi^  o  sponse,  ubera 
wea^  huc  esi,  spiriiuales  tibi  filios  generabo.  Unde 
adliiic  subditur. 

Veri.  13.  Mandragora  dederunl  odorem  in  porlii 
nostrii.  Mandragora  licrba  est  aromatica,  ciijus  ra- 
dix  siiiiiliiudinem  habet  bumani  corporis.  Poma  ejus 
optiii.i  suiit  odoris  in  similltudinem  pomi  Blatiani, 
qu0'l  nostri  terraemalum  vucant.  Hsdc  berba  rebus 
iiiedicinartbiis  aptissima  est.  Nnm  ferunt  eos  qul  in- 
comniiido  vigilianim  lalorant,  haustu  hujus  poinl  re- 
lerari,  et  posse  dormire.  Item  ferunt  eos  qui  ob 
curaro  serandi  soni,  si  exteriorem  hujus  pomi  cor- 
ficem  hiberini,  non  sentire  sectionem  vel  adusilo- 
nem ;  531  9"^  omnia  si  quis  niystice  disquirere 
voluerli,  spiriiuales  sensus  et  Kcclesiae  convenientes 
ibi  inveniet.  Dicit  crgo,  Mandragorte  dederunt  odorem 
in  portii  nottrii.  Portac  Ecclesiae  sunt  apostoii  et 
eorum  successores  :  quia  nemo  civiiaiem  Dei  (id 
est  Ecclesiam)  inirat,  nisi  per  sanctos  doclores  aqua 
hapiisniaiis  legeneraius  et  vitali  doctrina  instructos 
fiierii.  De  his  ponis  Psalmlsta  dicebat :  Diligit  Do^ 
minui  portai  Sion  iuver  omnia  tabernacula  Jaeob 
[Pial.  Lxxxvi,  2).  Ifanarr^or^E  auleiii  fragrantiam  vir- 
tutum  desigiiant.  In  portii  ergo  Ecclesiae  mandragorte 
vdorem  dedcrunt^  quaiido  apostoli  vel  successores 
eorum  famam  suavissimae  opinionis,  et  odurem  vir- 
>tuimn  longe  l<iteque  sparserunt.  Ideoaue  invitat 
-sponsum  suum  Ecclesia  ut  veniai,  quia  i«m  nonien 
sjus  longe  lateque  per  aposiolos  anituntiatur,  ei  odor 
praedicationis  Christi  longe  lateque  dispergitur. 

Ontnia  poma  noia  et  vctera,  dilecte  m/,  i.  rvavi  tibi^ 
id  est  praecepta  vel  promissa  Veteris  Testainenti  ei 
Novi  servavi  iibi,  o  dilecie  mi.  Sciebal  euim  omnia 
que  in  Vetcri  Testiunento  nnnuiiti:iia  sitni,  nonnisi 
ficr  (.hristuni  ct  in  Chrislo  posse  compleri,  idcoque 
dicebat :  Serrari  libi  poma  nova  et  veiera^  hoc  cst  te 
cxspecio,  ut  per  le  impleai-tiir  in  ^ovo  TcsiaintMito 
qiiae  prsedit  ta  sui  t  in  Vficri.  Ui  de  ct  in  pissionc  sua 
iani  p  iidens  in  crucc,  Cum  gus:aiset  acclum^  dixit^ 
iomummatum  eit  (Joan.  xix,  3);;  Et  post  resurre- 
etionem  apnstolis  :  Neceae  ett  impleri  omnia  quce 
scrip'a  iunt  in  Lege^  et  Profhetii^  et  Ptalmis  de  me 
Lue.  XXIV,  44).  Possunt  eiiam  ponia  novaet  vetcra 
ustoriiin  persiniae  inlelligiy  qui  vel  in  Veleri  vel  in 
Sovo  TestaiiieiKO  rueruiii.  Diclt  ergo  ErcleHa,  Ser- 
tavi  tibi  nova  et  vetera^  id  est,  jiistos  qiii  in  Vrieri 
Testamento  prjeccsserunt,  vei  in  Nuvosub.  ecini  snni, 
tibi  servavi;  ni  per  tc  Ial)oruin  su'irutn  pra^miu  |  er- 
cipert-nt.  Nullus  enitn  justorum  rcgnum  coeloi  uni  in> 
trare  valuii,  nisi  per  Chrisium :  quia  ipse  prinius 
ascendil,et>equcnlibu8  suis menibris  Cicluiu  apeniii. 

CAPUT  VIII. 

Vers.  1.  Quii  nnlii  det  te  fratrem  neum  iugentem 
ubera  matris  meaty  Ex  hi>  verbis  inielligitur  totum 
hoc  carrocn  divmuin  esscet  spirituale,  et  nihil  in  se 
quod  juxla  litteram  intelligi  possit,  babere.  (ius 
eniiii  unquam  amairix  hoc  opiavit,  ui  is  quem  diligit 
purvulus  eriiciatiir,  et  ejtis  frater;  et  iu  infantem  ver- 
siiSy  sugai  uhcra  uiatrls  suae  ?  Est  ergo  vox  illius  £c- 
clesia,  qu.i:  uiivriiiiim  Clirisii  praecessit,  quam  Sy- 
iiago^ain,  id  esi  congi^e^ationem  appellamus.  Qui$ 
{inqM)  mihi  det  te  [ratrem  meum  iugentem  ubera  frui- 


A  trii  mem  f  Et  esi  sen^us  :  Ta  aiii  modo  m  hn  unu  Pa- 
trii  {Joan.  i,  t8),  quis  det  ot  liomo  efflcfiris,  etfia-. 
ticeps  ac  consors  meae  naturae  existens,  fraler  iiick 
appelleris?  Nam  ipse  se  fratrem  apostolnrutn  vocara 
dignatits  est,  dtcens  per  Psabnistam  :  Sarraia  nv- 
men  tHum  fratribui  mri  (Psa!.  xxi,  K);  ei  post  re- 
surrectinnem  mulieribiis  :  Ite  Onqiiit),  nuntiate  fra- 
iribus  meii{Matth.xxyiu,  fO).  Sugentem  uberamatiii 
mecs,  inquii,  hoc  esl  Implentom  omnia  quac  iiainrae 
human  e  conveniunt,  excepto  pecrato.  N.tm  maier 
Synagrigac  in  hoc  loco  ipsa  natura  hum.im  intelii;{i- 
tur,  de  qua  ipsa  Synagoga  exoria  est.  Sugemem  (m- 
quii)  ubera  matris  mew^  id  est  susiiiicDiem  oiuiiia 
qtiae  humaiiae  fragilitati  comp  anni. 

Ut  invmiam  te  forii^  hocest  ut  liomnem  fartaro  in 
aperto  videani.  Quasi  enim  intus  erat  Deus,  cnm  jaui 
In  sitiii  majestatis  paternae  lateret;  sedforis  iiivt*utai 
est,  quando  homo  factus  visibilem  se  honiinihits 
praebuil,  et  incomprehensibilis  voluit  comprelien«U. 
I^  Et  deoicuter  t^.  Et  dcmeuler  /e,  inqnit,  id  est  ina- 
'^  nifest»  w  aspiriani  visione,  qu  m  nunc  lantiini  in 
fldei  teni'0  osculo;  qiiod  iniiio  iiujiis  carmin  s  opta- 
vit,  dicens  :  Orculetur  nie  otculo  oris  iki  (Coiil.  1. 1), 
Id  est  per  scmeiipsum  jain  veiiiai,  ut  m  bi  ap{>.ireai. 
Qiiasi  enim  per  propbeias  osculabatur  Fcclesiani  di- 
|.  ciuSy  cum  advenium  suuiu  per  eos  repromitterei. 
Optat  ergo  ul  per  seipsnm  veniens  ilfam  oscaletur, 
boc  esty  at  in  carne  sua  pnesentiam  exhibeac. 

Et  jam  me  nemo  detpiciat.  Quafi  enim  despena 
erat  antc  Synaffoga  quam  Cbristiis  Tcn  rct  :  q>iia 
jam  legalibus  observailonibns  dediia,  suti  typo  ei 
flgara,  et  non  in  veritaie  advenlum  Chrisii  pnedica- 
bat.  At  posiquam  Jesu4  apparuit,  et  adventus  m 
gratia  mundum  illustravit,  Jam  nemo  desp<'xit  eam; 

Jjiiinimo  terribilii   ut  castrorum  acies  hoslibiis  sois 
uit :  quia  per  universum  munilum  Cbristum  prardi- 
cavit,  et  niundanum  imperium  sihi   subdidii.  Nee 
niirum  videii  dei)ei,  si  nnnc  Eccle^iam  Synagogam 
dicimus;  una  est  enim  Ecclesia  in  prae  edeuiibus  el 
C  in  sequeutibus  parlibos. 

Vers.  2.  Apvrehendam  te^  et  ducam  fe  in  domum 
matrii  mecs»  0  dileciel  per  fldein  et  charitatem  l  bi 
adh  rreiMlo,  dueam  te  in  domum  matns  meee.  Mater 
E<( lesix,  hoc  in  locn  coelestis  illa  Jerusalem  intrlli- 

§itur  de  qua  Paulus  dicit :  Itla  auiem  quw  iurtum  #si 
erasalem^  tibera  eif,  quie  est  mater  nostra  {Gal.  iv,  ^6). 
Ducam  te  (inquil)  m  domtim  mwris  meee^  id  esl,  pri>- 
seqtinr  te  revt  rtentem  iu  coelum,  post  aclum  imar- 
iiaiionis  tu«  et  pnssionis  inys  erium.  Ducam  aiil«*m 
le,  ir.quii,  pro  eo  quod  esl,  deducain  et  prnsequar: 
quia  ascendenieni  Dnminum  in  ccelos  aposlo'i  oculi» 
deJii\erunt,  et  quousque  eum  nuk>es  suscepit,  p'o 
sispectu  proscciiti  snut,  donec  angeli  asbl^trnii-i 
diikerunt  :  Viri  Galitai^  quid  stalis  aspicicntes  m  at' 
lum  ?  II ic  Jesui  qui  astumptus  est  a  vobis  in  oarfiiw. 
it^  veniet  quemadmodum  vidinis  eum  eun:em  in  aeli  < 
{Act.  1,  11). 

Ibi  me  docebit.  Hoc  ad  siipcriora  referlitr,  ahi  d  > 
cittir,  fnv^iirm  te  foris.  Cuin  (iiiquit)  te  liiris  inveneto, 
^  hoc  esi,  cuin  te  iu  assumpla  carne  aspeiern,  ibii^ 
cebit  me :  quia  ad  omnia  qu.e  interrogaie  voiuifm, 
respondebis.  Naui  saepe  etiam  volenles  inierru]!are 
aposiolos  Doiitiniis  praRvcniehai,  ecsque  tnstm-N 
{ilarc.  i\).  Polest  et  :id  hut:c  locuiii  jungi,  ubidiciU 
Ducam  te  in  domnm  matrit  niete,  ibi  me  doca  'ts,  Cotii 
(inquit)  ccelo  rccepiiis  fueiis,  et  me  quoquein  cz* 
lum  tecuui  assumpseris,  t^i  me  docehii^  et  in  omaefli 
verilaleni  induceSy  quod  impossihile  esi  homiai  in 
praesenti  vita  posse  conse^ut.  Iline  ett  qiiod  Doni" 
nus  repromiltit  apostolis  diceiis :  VanU  koracumji» 
non  in  proverbiii  toquar  vobii^  sed  patam  ie  Paireay 
nuntiabo  vobis  {Joan.  zvi,  2 1).  Ergo  iM  medote^vl 
eii,  te  et  Palrem  mihi  iperta  Ttsione  revelabis  h^ 
esi  divinitatem  loam  mihi  facie  ad  faciciii  estendes* 
Et  dabo  tibi  poculum  ex  vino  eandita,  Per  tinna 
rervorcliariutis  et  ditecliunis  inielligilor.  532 '^ 
(inquit)  tibi  rtitnm,  hoc  est  osiciidaro  quaw  lervcit' 
tissfona  cfaariute  le  diligjm.  £i  hoc  viniuii  luw  %\» 


IIOI 


KXPOSITJO  !N  CANTICA  CAiNriCOUUM. 


im 


plei  erit,  sed  condUum,  Ijoriis  videlicet  operibus  et 
virtiiiitNis.  Nam  aroor  Dei,  Mcnt  b«>atii8  Gregorius  di- 
cH  {S.  Grfgoriui,  komiL  30  in  Eranp,),  iiunqiiam 
rst  otiofus,  operatur  iiiagna  si  est;  si  enim  opersri 
rennit,  amor  non  est.  Vinum  enim  cnnditum  est 
dilectio  cum  operatione.  Unde  et  Dominns  in  KTan- 
gelio  :  Si  qui$  diligH  we,  sermonem  meum  tervabit 
{Joan.  XIV,  25).  Probatio  ergo  d.lectionis  eibibitio 
e>to|iens. 

Et  muitum  mnlorum  granatorum  meorum,  Malum 
granatiim  idem  est  quod  et  malum  pnnicum.  Dicitur 
aiiiero  maluin  granatnm,  eo  qund  multitndine  grano- 
nim  sit  plenuui ;  malum  punicnm,  eo  qnod  in  Africa 
|flurimum  abundat.  Punica  enim  ipsa  cst  Africa.  Ha- 
bet  autem  conicem  sanguinei  coloris,  et  idco  ^ut 
s«pe  dictuni  csl)  (iguraui  trnet  dominic»  p^issionis. 
Mustum  enini  malorum  granatorum  est  dileciio  san- 
ctoriim  inariyrum,  qui  in  tantum  Denm  d.lexerunt, 
iit  pro  il!o  mori  non  dubiiarent.  tlt  bene  mustum  di- 
citur,  non  aliud  quodlibet  poculum,  quia  mustum 
fervent  s^imiiro  esl,  ita  ut  in  nimio  fervore  oninem 
sorderii  ex  se  excoquat  ci  purget.  Dabit  ergo  Eccle- 
sia  Dilecio  initsitiin  malorinn  granatorura  suorumy  id 
cfli,  ostendet  in  passlonibus  sanctonim  roartynim 
^iiaiita  (haritate  («hiisiiis  diligatur. 

Vers.  3.  Lasca  eius  sub  capite  meo^  et  dextera  Hliui 
amplexabitur  me.  Per  tmmm  (ui  beaius  Gregorliis  di- 
cit)  omnia  pn»8pera  pr.x»seiitis  vitae  accipinntur  (&*. 
Greg.  in  cap,  ii  Cant,  cant.) ;  per  dexteram  vero  futura 
beata  vita  in  ccelis  accipitiir.  Lanfam  ergo  sponsi  Fx- 
cJe^iia  sub  capite  liabel,  et  dextcra  illam  amplexatur  : 
quia  quaecunqiie  prospera  prf^ent  s  saecnli  blandiu-i- 
tor,  iHTo  nihilo  depnlat :  cnncia  qua:  leinporaliter 
arrident,  despicit ;  ot  dum  aJ  solain  supernas  lieaii- 
iBiiinis  visioiiem  tciidii,  illam  solummoilo  aniplexari 
tfesiderat. 

Vers.  4.  Adjuro  ron,  filitB  Jerunalem,  ne  $n$cit  t$ 
MfM  etigilare  faciatit  ditectam,  donec  ip$a  vetit.  Ih- 
b«-t  Ecelesia  quosdim  in »e,qui  baptismo Cbristi  snnt 
rcn»ti,  ei  noniine  cbrj^tianiiatis  lilnlali  nioribus  la- 
meii  et  conversatione  s.Tcnlo  serviunt,  ct  Ecclesiam 
snavissiiiia  S0|  iiam  quie  e  inqii  etare,  alque  ad  per- 
lerenilos  tumultus  excilare  niluntur.  Ili  ergo  propter 
graiiain  my^^terioruin  Chrisii,  qii.T  percepernni,  filias 
Jcrusalem  appellantin*  iii  hoc  loco,  cum  lamen  inori- 
kus  coninria  agtint.  Et  adjurat  e«>s  sponsus  ne  lati- 
ciieni  vel  evigitare  faciant  difectam,  hoc  est,  ne  illain 
in  somtio  dukissim»  qnietis  posiUim,  boc  est  in 
eentemplaiionc  sni  (iOiiditoris,  sua  inquietudine  exci- 
tent^  et  ad  solliciliidines  et  cnn^  s:i*cn'i  evigitare 
cofiipi>llanl.  Donec  ip$a  veiit,  hoc  est  donec  peracto 
fiflicio  debilse  servitniis,  qiia  tn  psalmi^,  hymuis  et 
caiiiicis  spirilu:ilihn8  Deorariinl.nnr,  admone:itur  rte- 
ruiii cnra  corporep  Irngiruatis ail  nsnin  s:pcuti  redire. 

Vers  5.  Quce  f$i  i$tti  qu(e  asc  ndit  de  denrto^  deii' 
rii$  affiueit$^  iniiixa  $uper  dVecinm  suumf  Vox  Syna- 
isogx  ado.iranti<>  Ecclrsiain  do  pentibus  congregatam. 
QhW  fM,  inquil,  t  ta^  id  eM  qualisest,  qiianli  meriti, 
tfuar  aecendit  dede.^ertof  Dcrclicia  enini  (nerat  a  Deo 
pi*r  idololairlatn  ct  veritatis  i)inoranh.ini.  Asccndebat 
ergo  viriiiium  grndihii.'»  de  deserh»,  hoc  est  de  ernire 
iiilid4*lii:«ti8,  in «luo  :id  teinjius  drreicia  rneral.  Deli- 
cii$  afiueH$,  id  csi  viriulibus  ahniMlaiis.  Innixa^  in- 

8nit«  kuper  dUeetnm  $uum,  ide^t,  (idiic!a)i:er  aj^ens  in 
•hiislo,  et  oiiiiies  %irioies  siias  et  ciinct:i  iHma  «nd 
Cjus  graliani  referens.  Scidiat  sc  mliil  sni»  viiibus 
Uhm  iiiiplere  posse,  idemine  cnin  Apo-to'o  dicit : 
Grmtim  UeA  $um  id  quod  snim  (/  Cor,  xv,  10;.  Et  nottiii- 
dom  qund  dicit,  $uper  ditectum  $uum  :  n:im  Syii.igog» 
luda  piitabat  se  liahcre  cogniiionem  Dci,  cacttr  s 
^niihus  iu  ignoranlia  dcsiituiis.  yotu$  cniin,  ut  .lil 
Psalmuia,  in  Judwa  Deui,  in  Israet  magnum  nomen 
eju$  {P$ai,  Lxxv,  i).  Sed  ita  miranii  respondet  Sy- 
naffoiw  ipaius  sponsus  et  dilectns  qiiod  sequitur. 

Subarbofe  mJa  $u$citati  te,  Arborem  maluw^  cni* 
ceoi  doniinicam  delieinns  accipcre,  sub  qna  ariiorQ 
svsrflflla  esl  Synaj;«»ga  :  quia  ip^a  a  pr:ev:iricatioiic 
origiiialis  peccaii,  ct  a  po:cs?atc  di:ibuli  per  cruccm 


A  Cbrlsti  redemptn  cst :  ibi  fuictiala  est  quoe  pcccatis 
mortuaerat.  Et  bene  arborem  malidicit;  iiam  et 
SQpra  dilectnm  hnic  arbori  Christuiu  coinparavii, 
dicens  :  Stcul  malum  inter  ligna  silvarum^  $ic  dUeetua 
meus  inter  filioe, 

Ibi  corrup'a  e$t  mater  lua,  ibi  molata  e$t  ganitrix 
tua.  Matrem  et  genitricem  Synagog»,  majorera  et 
principaliorem  Jiidaicse  plebis  parlem  dicit,  qnnles 
erant  scribs  et  pharisxi,  qui  Christum  Pilato  tradi- 
derunt  {Hatlh.  xxvii,  i),  qni  reliquaro  plebein  tan- 
quain  mater  et  geniirix  regere  debebant  et  erudire  ; 
et  qnales  erant  illi  qui  buadcntihus  illis  princijdbus 
impro)>e  acclamabant :  Crueifige^  crucifiige  eum  {Joau, 
XIX,  6).  lUccr^o  ma/cr  Syn igog.^e  $ut)  arbure  mah 
corruvta  e$t  et  vwlata,  qiiand:)  >e  suosque  postcro<t 
erudeli  nialediciione  constrinxit,  dicens  :  Sanguis 
ejus  $uper  no$  et  $up  r  filio$  no$tro$  {Maith,  xxvii, 
zJ5).  Nam  et  ipsi  sub  crnci*  CliriU  erant,  licet  noii 
Ade  et  devotione,  tainon  crudelis  vin  iicbe  sibi  et  suii 

n  posteris  imprccntione. 

Vers.  0.  Pone  me  ut  $ignaculttm  super  cor  tuum, 
ut  $ignaculum  $uper  bracfium  tuum,  Quia  (inquitj  $ub 
arboio  malo  susciiav^  te,  lioc  est  quia  in  passione  mea 
in  cnice  te  redemi,  Pone  me  ut  siynaeulum  super  cor 
imcm,  liocest  babeto  mesemper  in  roemofia,  et  ne 
obliviscaris  nici,  quanla  pro  tua  salute  pertulerim. 
Pone  me  (inquii)  ut  $ignaculum  $uper  eor  tuum  per 
fldem,  pone  me  ut  signaculum  $uper  brachium  tumm 
per  dignain  operationem.  Mam  et  nos  quando  aliquid 
in  nieiiioria  habcre  volumus,  signaculum  digito  vel 
brachio  impunere  solerous;  ut  illo  admoniii,  illiiis 
rei,  cujus  caram  habemns,  recordemnr.  El  no^  ut 
sigiiaculam  super  cor  et  brachium  Christum  ponero 
debemus,  ut  ejus  niemoriam  semper  habeamus,  et 
nt  recie  in  illuin  crcdentes,  fidem  ipsain  bonis  ope- 
rihnsexornemiis.  Quod  si  fecerimus,  ipse  qiioqoc  nos 
velut  signaculum  assumei,  etnostri  recordabitnr  jax- 
ta  qufHl  Zorobabel  duci  Jnd.neae  reprninitlit  :  tn  dia 
iUa  $u$cipiam  I0,  Zorobabel  $erve  m«ii«,  et  ponam  te 

C  sietfl  $ignaciilum  in  con$pecttt  meo  (Aggtei  11,  24). 
Nam  si  11  os  benencionim  ejns  ohliti  tnerimus,  nec  ci 
digiias  gratiarum  actimie»  retulerimus,  ipse  qnoijne 
583  n^siri  oblivi>cetur,  sicut  de  impio  rege  Je- 
choiiia  diciiur  :  Si  fuerit  Jechonias  /f/mf  Joachim  regis 
Juda,  annulu$  in  manu  dextera  men,  inde  evellam  eum 
{Jer.  XIII,  24). 

Quia  forti$  esi  ut  mor$  dilectio ,  dura  ut  infemu$ 
cemulatio.  Dilectio  (^hrtsti  foriis  est  ut  mors.  Slcnt 
enim  mors  animam  a  corpore  separat ,  et  jam  nihil 
concupiscerc,  nihil  in  1  rxi»enti  vlia  I  cct  anihire  :  iia 
dilectio  ChriSti  qnein  vere  pcrvaserit,  totnm  huic  s.f- 
culo  moriflcai,  et  qnasi  insensibilcm  redd.i,  sulam- 
qoe  pro  Christo  vivens,  mundo  inortuus  esl.  Idf m 
scosus  esl  cum  dicit,  diira  ut  infemu$  ccmulatio,  Nani 
MCiit  inrerniis  eos  qiios  seinel  reripit,  nnnquam  rc 
stituit ,  sed  seinper  reiinct :  ita  vcrus  Chri>ti  mnor 
qnem  sciinrl  accepcrit,  iiunquam  dimifit;  onde  Apo- 
stolns  dicit :  Qui$  uo$  separnbit  a  chnritate  Chri$ti , 

H  trilmlfttio ,  aii  a»^KS.'ta ,  an  perseeutio ,  an  fames ,  an 

^  nudittis,  an  periculum  ,  an  gladius  (Hom,  viu,  55)  f 
Sed  ci  dilectio  Christi  boc  loco  1  o  est  acclpi,  cnjiis 
dilfctio  forti$  fuv  ut  nior$  :  quia  in  taiitnm  dilcxlt  nos, 
ut  pro  nohis  imniorulis  nionetn  snsciperet.  Difra  fuit 
eemuiatio  ejus  «l  in/eritiis,  ipiia  inrenins  nescit  nii- 
sereri,  auta  pcenls  miseroruiu  niitignri :  aic  et  Chri- 
sii  diiectio  non  potuit  a  inisericonlia  ressare.  ai>t 
ullis  improbitalibus  persecuiornm  rcinoteri  ai» 
amore  huin  101  generis.  Uuidani  hoc  quod  dicitur, 
dura  e$t  ut  inf^rnu$  eemulat:o.  ad  Synagogam  propnn 
rcferunt,  quse  gi^ntes  u^mulab  ittir.  et  invidcbat  saluti 
coiuin.  Ilonet  ergo  Chrisius  hoc  dicens,  ut  ab  iuvidia 
cesset,  et  salnti  Erclrsiae  C'>ngaudeai. 

Lampade$eju$^  tampade$  igni$  aigue  flammaruw, 
Iti  esl,  dilt*ciionis  lam|»a<les  sunt  lanipades  ignfs  at- 
qnc  flafninaMiin.  Lanipades  dileclionii  sunt  iriKror* 
(lia  saiiciornin,  in  qnil>us  veluli  iii  vasis  dileciio  ha- 
liitat.  Ilo:  crgo  Uimpadee  suni  t^iiif  ei  flamnmrum: 
lampades  quidcm  sunt  ignis,  quia  iii  corde  ardeut 


1105 


M.  ALRbLII  CASSIODORI 


flOl 


peramorem:  lainp.i«lcs  vcr»  flaiiin.arjru,  quia  eiie- A  codentiuin  ra!nim,  qiii  vcL:li  ce«lri»   iiiiptttrilHlia 


rius  lucenl  per  opcralionem 

Vers.  7.  Aqiue  myUte  non  poterunt  exstinguero  cA«- 
ritatsm ,  nte  fiumina  obruenl  illam.  Aqux  el  flumina 
lunt  Yiolentae  persecutomm  ininsc,  \el  etiam  blan- 
dimenla ,  quibus  sanclos  a  ckariiaie  Dei  sepirare 
nitontur.  ue  quibus  Doininus  in  Evangelio  dicit,  de 
Yiro  qui  a-dlQcavit  domuni  suam  supra  petrain  :  Vo- 
neiiuit  Jflumina  ^  fiamwU  ventiy  et  impegerunt  in  do^ 
mum  illam^  et  non  cecidit ;  fuit  enim  wdifieata  $upra 
petram  (Matth.  vii«  25^.  Aquoi  erg«>  multis  non  pnte- 
funt  exitinguere  eharttatem  ^  qixu  null:i  tribulaiio, 
nulla  angustia  sanctus  a  charitate  Dci  separare  va- 
lebit. 

Si  dederit  homo  omnem  iubstantiam  domus  gum  pra 
dUectione^  quau  nihil  deipiciet  eum.  II  ic  versiculu.<( 
non  eget  expo>itione;  nam  nullius  iiiund.  sub4antiac, 
nulls  opes  comparatione  dilrctionis  aliijuid  sunt. 


vidclicet  iigna,  id  est  iromarceseib  lia  <  pi*.ra  habeM, 
et  veluti  tibuhe  scieniise  et  cliarilatis  ia  iiudme  4IF> 
Tusi  sunt.  LatiiuJo  enim  iabul«ruiu  latiiiMlinaai 
cnrdis  <  in  quo  de  el  osse  laiitido  •*bariuiia  vcl 
scientijp)  signincii,  dicente  Pijlnii<«ia  :  \'iam  Mfliw 
datorum.  tuoruiu  cucurri^  cum  dilaiare»  evr  mewm 
{Pial.  cwiii,  3i).  liis  ergo  ceilrini^  tabulis  (id  CM 
saiictoruin  cxenipl!»)  coniping.iiinis  ill:id  o^iihui  ;  uc 
videiicel  illdruin  iniitinJo  «*ienipla,  jiliii  K«  det  ^iffl 
iiitroeunJi  veluii  osiinm,  janii^im  aiiertaii. 

Vcrs.  iU.  E^o  muruif  et  ubera  maa  iicmt  tBrrig, 
^M\  h'Xi'i<%.Jit.  UUcC  cuni  audissct  pru  ^ua  u-t  iile  CiHi- 
8ulent«*m  ililectuin  huuin,  ips;i  l.-uia  re»p'>iiilit :  £^ 
lurn  miirui,  et  ubeta  mea  ileut  turrii.  Egn  (iiiqiiii) 
Mttrfii:  (|iiia  ^u  snper  tiruiani  petram  534  ftnslai 
suin  {Maith.  ivi,  18),  et  gluuiic  diviuau  rbaii  aii« 
s  ilidala.  Sivo  inurus  sum,  qu  a  dt:  lirij  et  v  ttlk 
lapidibus  (hoc  est  sanctis)  XMli(ic.ila  siiiii.  tt  ubera 


Legimus  qtiidein  ^anctos  aua  diinlsisse  pro  amore 

Christi,  sed  tamen  nihil  slid  videbantur  dimiticre  in  ^  tiifa  itcu(  luiris,  qu>a  taloa  inlrj  iiie  roniiueo,  q..i 

comfaratione  cbaritatis  Cbrisii ,  quein   amabaiii.  ^  viic  iiboruinaliosnutitie  possuot  spiriiiiaii  doctriaa» 

IJnde  Apostolua  cum  non  solum   lerrenam  >-ub&t:in-     rt  v:ce  lurris  pos^Jint  alios  dereiidere  ct  inuiiirtf ; 

liam ,  sed  et  paternas  iraditiones  djuiiteret  pro 

Cbristo»  dicebat :  Bate  omnia  eontemno  et  arbiiror  ui 

itercora,utChriitum  luerifaciam  {Philip.  iii,  8)»  id  est, 

ut  amoreni  illius  ac«|uirani. 

Vers.  8.  Soror  natra  panta  ei/,  et  ubera  nnn  habeL 
Quidfaciemui  iorori  nottrm  in  die  qunndo  alloquenda 
tit  f  voz  dilticii  Syuagi  gain  alloquen.is  pro  ficclesia 
ffcntium.  Soror  uoiira,  iuquit.  id  est  geiit  um  Eccla- 
sia,  porva  ett ,  et  ubera  non  habet ;  ei  niagna  difina* 
tione  communicato  cum  Synagoga  nomine,  dicil, 
Soror  noitra ;  qui^  enim  ex  Judxis  carnem  assum* 
psii ,  ideo  se  quasi  Synagogaa  coiiiemMcrat  et  ez< 
asquat.  Port^a  e  t  (Liqnit)  ioror  noura.  Sicut  alicujua 
honiinis  .Tias  descnbitur,  aic  et  «tas  describiiur 
Fccicsix.  Poira  enim  erat  lilcclcsia  adbuc  de  genti* 
bus  coiigrfgata  sub  ipsis  Doiuini  et  apostoloruin 
teinp<iribus  :  quia  ei  parvitate  credeniiuui  porva  eii* 


qutqiie,  sicut  tnrres  in  niuro  eminenii,  &ic  ipal 
rilo  dociiinas  et  conver»ationis  interrelii|u.»s  niMiilira 
niea  |>r.Tcc.liin  .  H^icauicui  non  meis  ineritis»  neqna 
JibirLiie  n<ei  arl;  tni  iiaLoo,  sed  douo  et  gnitia 
S|JOiisi  mei. 

Ex  qno  facla  tum  cornm  eo  quau  parein  reperiem. 
Id  c-t,  es  qiio  .lle  s^iiignnetn  buuni  pio  ui  •  fuilit.  el 
repropitivnio  miiii  Deinu  Patieui,  di»solvit  iniiiilci* 
tias  quae  rranl  iuier  D«'uin  et  lioininein,  n  i  iqHC  cca* 
iestia  pacillcjvii.  Ex  quo  er%o  banc  parem  rfjMrit 
murus  ea»e  et  ut»era  hab  re  %iee  lu  liaui  nienii. 

Vers.  11.  Viaea  fuit  pacifico,  id  es  dileclo 
qiii  est  verus  pacilicus  :  quia  per  eum  imoilicata 
oninia  qux  sunt  iii  (osli^  et  iii  terra.  IJnde  et  • 
propheu  :  Pater  fuiuri  usculi^  Princepi  pacie  {iim. 
ix,<)appellalur :  incujii6\eri  pacifici  typj  SaluiniNi»M 
est  paci/icui ,  aucior  hiijus  cariuinis  pr.i'oe4all. 


stebat ;  et  ubera  neciiuni  babebat,  id  est,  iiequaqitain  C  ^W^  /«><  vinea^  id  est  sancu  KicW^^ia. 


Bnedicando  spirltuales  Deo  filios  geuerare  Talebai. 
^icii  ergo  quasi  citnsiiium  Synagogas  requircns ;  Quid 
faeirmui  iorori  nouree  in  dte  quando  alloquenda  eu  f 
Allocatio  Ccclesiaft  es',  vel  cum  inirindecus  occulta 
iiispiratione»  vel  ezterius  aperta  pncdicatioue  admo- 
net  Deus  animam  cujusque  lidelis.  Et  cst  ^ensus : 
quando  per  apostolna  meos  alloquar  Ecclcsiam  de 
gentibus  congregaiain ,  quid  faciemui  ?  quQmodo  i!U 
prxcepia  cceleatia  commiitemus  7  Ltrum  videlicet 
ininima  quxque  prflecepta  illi  committemus»  an  quo 
iiiajor  elliciatar,  perrectiora  illi  secrelorum  cceie- 
i^tium  mysieria  trademus  TNam  Deus  omnipotens  |.ro 
uieiisura  et  capaeitate  nientis  bumanas  temperat  ver- 
bum  prxdicaiionts,  oonsiderans  vires  et  capacitaiem 
audiioris.  Sed  Synagoga  tacenie,  Ipse  sponsus  pro  ea 


respondit. 

vers.  9.  Si  murui  eit^  eedifieemui  iuper  eum  propu' 
gnaeula  argentea;  $i  ottium  eil^  compingamut  iliud 

tabutii  cedrinii,  Si  (inquit)  soror  noslra  eet  murui^  ^  htijus  viue»  mille  arg^nteoi  afert :  qiii.i  aaiicii 
ivdificemui  iuper  eum  propugnacula  argeniea.  Ac  si      nia  sua  relinquunt,  et  pauperibua  en*gani ;  ut 


In  ea  quw  habet  populoi,,  Iluc  didtv  ui  ae  de  Ee- 
clesia  geutium,  non  de  S.,nagoga  oatcnderet  caDcie. 
Nain  Syn»goga  nnius  geiitis  lu  t  Unluui,  Ecciesia 
vero  liabei  populos  :  quia  oinnes  gentes  iut  a  capj- 
ci««imum suum  greiui^un  cap  t  et  recpit. 

Tradidit eam  cuitodibui.  Cuslodes  liiijus  vncj?  (id 
est  sancix  Ecdeblx)  suui  i  roplieia,  aiKistuli,  apo- 
stolorumque  successoreii.  Sive  ct  ain  ci.a  odca  bu^ui 
saxuli  sunt  aiigetivJB  xirtutes,  qua!  ab  iiicursibiii 
teniationuin  et  d.iMnonuin  fciccicbiam  cusiodiunt. 

Vir  affert  pro  fructu  ejui  mille  arqemeoi,  Yiros 
fortes  dicit  et  perfecto^,  nam  rtr  a  \irtuie  di.itur. 
Fruclus  Ecclesnc  est  coeiestis  viiae  reinunt-rat  o,  pre 
qua  sancta  Ecde>ia  in  pra^stnti  vita  Ubii are  i.oa 
cessat.  Milie  auiein  argentei  quos  pro  fruciu  rir  afertt 
sigiiiflcint  omnia  qu»  in  hoc  mund)  |Nisftideri  pos- 
suni.  Millenariua  enim  numcrus  pro  »niniU4  {leiltf- 
ctioiie  et  plenitud  ne  ponitur.   Vtr  cri:o  are  frucU 


dicai :  Cum  cwp.  rint  apostoli  mei  prsBilicare  Eccle- 
gix  degcntibus  congrcgat»,  si  talea  fuerint  audito- 
res,  qui  merito  perfectionis  niurus  appellari  jio^sini , 
dufu  videlicet  vel  naturali  ingeulo  praediti,  vcl  pbi* 
lobopliica  erudiiione  prflestantes,  quasi  alios  delcn- 
ilore  et  munire  possint  vice  tnuri,  wdifieemui  lu/  er 
iiuiic  talein  nmrum  propiign  icula  urgewea  ,  id  est , 
addanius  illis  el«>qiiia  divinaruin  Scripiurarum.  Nain, 
iit  Psalmista  dicit :  Eioquia  Domini  elo:fuia  caita^  ar^ 
aeuium  igne  ejamiMlum  (Ptai,  si,  7).  Si  vero  lalea 
fut^xinl  auditores  qui  noquaquam  boktibus  rcsislcre 
poasint,  nec  lela  contra  \euientia  re|M*llere,  sed  fue- 
rini  veiut  oti<«iii,  ut  ^inplicia  atinuniiaiite^,  possint 
aliqoos  In  Ecclesiam  et  ad  fldeni  adducerc,  quales 
snnt  sacerdoles  ininoris  graduii,  qui  baptizando  iit 
Ecclesia,  ct  divinis  mysteriis  ini'iamlo  boinines  iu 
Ecclesiain  itilroducunt,  compingamm  illud  osiium  ta- 
buU»  cedrinii^  id  est,  propoitauiua  eis  eiempla  pra:* 


ctuni  bujtts  vinex  (uoc  est  snperna  i7  mercedcai/ 
conaequaniur.  Tale  est  ct  il  ud  quod  DoiNinns  « 
Evaagclii  |>arabola  dicil :  Simiie  eet  regnum  cee  onw 
iheiauro  abicondito  in  agro^  quem  qui  iruenit  hem^ 
abtcondii ,  ei  pra  gaudio  ilUui  vadit ,  el  uendtl  omim 
qwe  habet^  et  emit  agrum  illum  {Matih.  \i  i,  44). 

Ver:>.  ii.  Vtitra mea  eoram  me tsl.  Voz  ap-n^i. Tu 
(ini)uit)  dicis  quod  vineam  meam  tradidi  cystodibui»: 
tainen  mnea  iemper  coram  me  eil;  qnia  lieei  es« 
custodibus  meis  commiserim,  ego  tamea  »enper 
curam  illius  liabeo,  nec  pro  illa  semuer  aoUicitiii 
esse  desisto,  sed  sum  cum  il!a  asque  ad  cousomi  i* 
lioiiem  saicull. 

Mille  tui  vacifici,  et  ducenti  hii  f ui  cuelodimU  />s- 
ctui  ejus,  MiHe  subaud  tur  argent«fi,  quus  pro  vinei! 
deiliMi  hitctu,  pacifici  tui  suut;  quaai  dicera:  :  ^ 
aniitia  ftdclis,  noli  dubia  csse  pro  atlfma  Bierccdfi 
pro  qua  omnia  lua  dedi^ti :  quia  mi//i'  arg«snici  jtf-r 


lltN^ 


DE  INSTITUTIONE  DIVINARUM  LITTEBVMjM.  PRiCFATlO 


iioe^ 


fW  fvt  sonl,  id  eit,  inaiief  te  certa  iila  remunerallo,  \ 
H  fcrvm  iAde  frueiam  conteentm^  es.  El  duemui^ 
siibaiidi,  argenlei  pacifici  «unl,  /its  tfui  ciMiotfiiuil 
(rmciHi  eju$,  Sicut  j^  roillenarium  pleniiudo  perfe- 
ciionia,  iic  et  per  cenienarium  summa  perfeciio  de- 
«ignutur  :  quia  cenienarius  de  laeva  in  deileram 
Iransreriiir.  Ducenli  ergo  argeiitei,  qui  esl  duplicalns 
cenlenariusy  signiflcanl  eos  qui  doctrina  el  sancta 
operaiione  perTt>cti  sunt,  qiii  juste  et  pie  vivendo 
semetipsos  custodiuniy  et  eiiam  praedicando  alios 
cniivertunl.  His  ergo  talilHit  duccnti  arg<*ntei  suni 
lacilici :  q\m  dup!icata  in  coelis  eos  manel  remune- 
raiio  ;  de  qualibus  per  Daiiielem  dic.tur  :  Etaui  ad 
fiuftliaiii  fmdiaiiil  mif/(os,  (uigebunl  quasi  steUtB  in 
oerpetum  eetermiates  (Dan,  xii,  3).  Hos  eniro  Aposto- 
lus  du|)liciter  jubet  t)onorari|  dkens :  Prabyteri  qui 
w  vobis  suuty  aupiiei  honore  digni  habeantur^  maxime 
quinrasunt  vabis  H  laborant  in  verbo  (/  Tim.  v,  17). 

Vers.  13.  QwB  haffitas  in  hortis^  amici  auseultant: 
fac  me  audire  voeem  tuam.  Yox  dilecti  spoiisam,  id 
esl  Ecclesiain  ailoquentis  :  0  Ecclesia  qum  habilas  in  B 
hartis.  id  est  qux  excoleudis  virtutum  germinibus 
insisiis.  ttortus  etenim  sponsi  ipsa  Ecclesia  est, 
qoain  (ui  super  us  diclum  est)  crel>ro  se  promiitit 
invisere.  Ecdisia  ergo  m  hortis  habitai  :  qiiia  plan* 
Ijria  virtutum  assidue  nulril;  nec  trausitorie  quasi 
posl  modicum  reccssura,  ibi  tiigdriuiii  p<mit,  seJ 
lixa  slatione  ibi  babilal.  Fac  me  (inquit)  audire  vo- 
eem  tuam^  id  est,  pr^edica  quibus  vales  Evangeliuin, 
praecepia  meae  l^is,  siinul  et  promissum  cceTcstium 
pracmiorum  annuntia.  IIoc  cnim  mibi  jiiciindum  tt 
delectabile  est,  ut  audiam  voeem  luam,  hoc  est,  ut 
audiam  te  verba  saluiis  ttleniae  annuntianiem.  Sed 
amid  auuultanl  te^  id  est,  iinjse'ici  sp.ritiis  vocem 
taam  audire  deleclant,  quos  tibi  aroicos  feci  effusio- 
iie  sanguinis  mei,  quosqie  adjutores  et  protectores 
coAtra  malignos  spiritus  iiistitui.  Sive  otiifci,  id  est, 
jttstorum  spii  itus  attscii//aiif,  quos  de  luo  coelu  ad  me 
iii  coeicstia  assuuipsi.  Ipsi  eiiiin  de  tua  prxdic^tione 
ei  fratrum  saluie  congaudent.  Respondet  confestim  p 
ipsa  apoiisa  dltecto  suo.  ^ 

Vers.  14.  fuge^  dilecta  im,  et  asstndlare  eapfeee 
hiwnuloaue  cervorum  super  wontcs  aromalum.  Mira 
resp<iiisio.  Invilatur  ad  prandicandum,  cl  ut  sponsus 
andiai  vocem  t*jits;  ilia  vero  boriatur  sponsum  soiim 


ut  ru«;iat.  Scd  magiia  est  mysterii  conseqoeiitli.  Nam 

3uta  superius  pnedicia  fuerat  Glirisli  nativilM  eom 
isit  :  Quis  det  te  (ratrem  meum  sugentem  ubera: 
pr»dicta  enim  fueral  ejus  passio,  obi  diclum  esl : 
Sub  erbore  malo  suseitavt  te;  nunc  consequenter  hor* 
lalur  sfKHisum  ut  fugiat ,  boe  esl ,  velocissime  per 
ascensionem  ad  Patrem  redeal.  El  esl  sensos :  iubes 
me  praidicare ,  vis  vocem  nieam  audire,  (uge^  aitecte 
mi,  id  est,  impleto  incamationis  luae  et  passionis 
mysierio,  reveriere  ad  coelum  ;  ul  nou  ]am  te  ^sicut 
Iiomincm,  sed  sicul  Deum  super  omuia  cogitare  in- 
cipiain.  Tunc  enim  audies  vocem  meam,  quia  tunc 
te  liberius  omni  muado  praedicabo.  Et  boc  est  qnod 
Dominns  in  Evangelio  dicit :  Ego  veritatem  dteo  vo^^ 
expediivobisMiego  vadam  {Joan.  xvi,  7).  Eipediebal 
enim  apostolis  el  omni  Eccleslae  ut  Cbristus  redirel, 
ei  praesentiam  corporalem  absentaret :  quia  duin  bi 
cor|)ore  praesens  erat,  non  poterant  eum  spirliualiter 
amare ,  nec  poleranl  cnm ,  quem  hominem  cerue- 
bant,  ui  Deum  invisibilem  et  ubique  praesentem  co- 
giiare.  58S  Aipostquam  ipse coelos  as-eodit,  roepil 
eum  Ecclesia  spiritualiter  dillgere,  et  sic  jrim  Deum 
cogtiare  el  praedieare.  Et  boc  esl  quod  Aposiolut 
dicii :  Etsi  noveramus  Christum  secundum  ea^nem , 
sed  nuuciam  eum  non  ttortmiu  (II  Cor.  v,  16).  Ergo, 
dilecte  mt,  si  vis  ita  me  te  praedicare,  (ug»'^  id  e^t , 
recede  ad  coeiestia;  et  qui  fuisti  comprehensibilis 
per  boinanitaiem ,  efficere  incomprebensibilis  per 
diviiiitatem.  Verumtameo  oe  me  in  praesenti  sioe 
tua  visitatiooe  deseras ,  sed  dignure  me  crebra  tua 
vlsilatione  requirere ,  mihtqne  te  snpios  videndum 
praebere.  Et  hoe  ett  qood  dicil :  Similis  esto  eaprem 
hinnuloque  urvorum  super  montes  aromatum.  Sicul 
(inauit)  capreae  et  binnuli  cervorum ,  indomila  aoi- 
malia,  bumanom  consortium  refngunt,  el  lamen 
erebrins  in  montibos  vidpntur  :  s:e  et  to  posi  tuam 
ascensionem,  licet  invisibilis  sis,  dignare  mibi  taiueo 
saepiiis  dono  luae  gratiae  apparere,  ei  boc  stcper  mon- 
tes  aromatum.  Montes  aromatum  sancii  Del  sont^  OK- 
celientia  sanclae  convcrsationis  coelo  proximi,  el 
odore  ac  Ctma  virtutum  longe  lateque  fragrantes ; 
hinc  Apostolus  de  se  suique  similibus  dicit :  Nostra 
conversatio  in  ceelis  eU  {Phitip.  iii,  20);el  alibi : 
Ckriiti  bonus  odor  sumus  Deo  in  omni  loco  (II  Cor. 

H,l). 


n.  AURELII  GASSIODORI 

DE  INSTITUTIONE  DIVINARUM  LITTERARUM. 


PRiSFATiO. 
537  Cnm  studia  s»culari«m  litteraroin  magno  de-  DddCtores  schol»  potins  accipcrent  Ciiristianae ,  uode 


slderto  fervere  co^noscerem,  ita  ut  niulta  pars  bnmi- 
DOfii  per  ipsase  mundi  prudentiam  credercl  adipisci, 
gtOTisairoo  aom  (fateor)  dolore  permotiis,  quod  Scri- 
piaris  divinis  magi^iri  publici  dcessent,  cnin  mun- 
dani  aoctorcs  celebcrrima  procul  dubio  traditione 
pollerent.  Nisos  suin  ergo  cum  iicatissinio  Agapito 
popo  orbis  Roroae,  m,  i.icul  apud  Alexandriam  multo 
teflapore  foisse  traditur  institutum ,  nunc  eliam  in 
Nisibi  eivitate  *  Syrorom  ab  Hebraeis  seJnlo  fertur 
«xpooi,  collaiis  expensis  in  urbe  Romana  professos 

*  Hojasee schol:e  Syrorum  in  Nisibi  m*ininit eiiam 
Jmilioa  episeopus  AMcanus  in  epistol»  quam  prae- 
iall  diiobus  suis  libris  de  Partibus  divinae  lesis  ad 
PiioMsiom  episcopum.  Tu  autcm  (jiit)  more  ilTi  tuo 
•ihll  aute  quxsisti,  quam  si  quis  csset  inter  Graecos 
qal  dlvlnorom  librorom  siodio  intelligeoliaooo  flagra- 


et  auima  soscipcret  aeiernam  saluiem,  et  casto  atqiio 
purissimo  eloquio  fldtlium  lingua  comeratur. 

Sed  cum  per  [ed,,  propiir  ]  bella  ferventia  et  lor> 
bulenta  nimis  in  lialco  regno  certamina,  desiderium 
meum  nullatenus  valuissel  implerl,  quoniain  i  on 
babet  locum  res  pacis  temporibiis  iiiquictis ;  ad  boc 
diviiia  charitate  probor  e^se  compuisus,  ut  ad  vicein 
mngi.^tri  introductorios  vobis  libros  istos,  Domin  i 
pr.rst;inie,  conlicerem;  per  quos  (kieul  arsiimo)  et 
Sci  ipiurarum  divinarom  serics ,  et  strculariom  lilte- 

rei.  Ad  hxc  ego  respondi  vidisse  me  quemdam  Pao- 
lum  nomine,  Persam  genere,  i^ui  in  Syroruin  schola, 
in  Nisibi  urbo  est  cdottus  :  ubi  divina  lex  per  niaf  i- 
stros  publicos ,  siciit  apud  nos  in  muQdanis  slodiis 
grammaiica  et  rlieiorica,  ordine  rcgulariter  iraditor, 
eic.  Tom.  1  Bibl.  Pair.  pag.  %. 


1107 


M.  AURI^Lll  CASSIODORI 


1108; 


raruoi  GompenJiosa  notitia  Doniini  oiunere  pande-  A  cpiBCopuiny  et  JoanDem  Cbrysas^euam ,  GffegorMn 

rd ar.  Minus  fortnsse  disertos,  qiioiiiam  in  eis  non 

afTectataeloqnenl^n,  rcd  rc'aiio  noccssana  reperilur; 

iitiliias  vero  magtia  inesse  cogiioscitur,  qiiando  et 

pcr  eo8  discitur,  unde  et  salus  anini,'»,  et  sxcularis 

crnditto  provehire  mon^traiur.  In  quibus  non  pro* 

priani  dociririaiii ,  sed  priscoruin  d  cia  commend», 

qude  posieris  laiuJare  ias  esl»  et  pracdicare  gloriosum  : 

quoniam  quidquid  de  priscis  sub  lau.le  Domiiii  dici- 

tur»  odiosa  ja^^iaiitia  i;ou  putatur.  Iluc  accedii  quod 

magistruin  gra?cm  pateris,  si  frcqucnler  interroges; 

ad  istos  aiitem  quoties  redire  volueHs ,  nulla  asperi- 

late  morderis. 

Qunproptcr,  dilecli^simi  fraircs,  iudubitaoter  as- 
cendaniiis  ad  divinam  Scripluram  per  expositiones 
prubabilcsPatrum,  velut  perquamdam  scalam  visio-  B  edoceam  [niM.,  otiose  doeeani],  et  sinc  enlpahili 
nis ;  ut  corum  sensibiis  provecii,  ad  contemplationem 
Domini  efftcaeiier  pervenire  mereamur.  Ista  est  enim 
fortasse  scala  Jacob  per  quam  angeli  ascendunt  atque 
des»cenduut(Ge/itfS.  ixviii,  IS),  cui  Dominoslnnilitur, 
lassis  porrigens  roanum,  ei  fessos  asoendentium  gres- 
FOssuieontemptationesustcntans.Qoocirca,  si  placet, 
buncdebemus  lcciionis  ordinemcustodire ;  ut  primom 
tironesChristi,  postqunm  psalmos  didicertnt,  auctori- 
Liteni  divinam  iii  codicibus  emendaiis  jugi  exerciia- 
llone  medilentur,  doncc  illis  fiat ,  Domino  pranstame, 
iiotiMima  :  ne  vitia  librariorum  impoliiis  mentibus 
inol  s<aut,  qiiia  difficile  potesl  erui,  quod  ineinorijs 
finibos  radicatuin  constat  infigi. 

Felix  quidem  aniuta  qux  tanti  muneris  fccretum 


et  Basilium,  nec  non  et  alios  siwiiowssiaiot  ▼imi, 
qiios  Grxcia  facunda  [ed.,  Graeea  facmidia]  coneele* 
brat.  Sed  nos  poiius  Latinos  scriptores,  Domtno  Jj 
vanie,  seetemur;  ut  qooniam  lulis  scrilNmus,  Ko 
inanos  quoque  cxpositores  eommodissime  indicasse 
videamur.  Dulcius  enim  ab  unoquoque  suscipitor 
quod  patrio  sermone  narratur.  Unde  fieri  poietl  ul 
per  roagistros  agatur  antiquos,  qood  impleri  non  po- 
tuit  per  novellos. 

Quapropter  tractaiores  vobis  dortissimos  iiidicasio 
sufficiet,  quando  ad  tales  remlsisse  compotens  p*oni« 
tudo  prohatiir  esse  docirina*.  Nam  et  vobis  quoqoe 
erit  pnestanlius  prjesumpla  novitate  iion  imbui,  sed 
priscorum  fonle  satiari.  ilinc  consequitur,  ut  ocios 


prxsumptione  vos  instruam.  Quod  gcniis  doctrina 
et  nobis  arbitror  esse  proOcuum  »  sic  olios  imbuefo» 
ut  insidias  calumnianiium  comraodiss^imo  declinasso 
vldeamur.  Habetis  igitur  in  primo  voliimioe  antiqii 
S£cu  i  magistros  prxsentes  sempcrquti  paratissimos, 
qui  non  vos  doceanl  tam  suis  liugiiis  quam  Testris 
potius  oculis.  Moderamioi  ergo,  slodiosi  fratret»  sa« 
pienter  desideria  vesira ,  per  ordinero  quae  sutit  lo- 
genda  discentes,  imitantes  scilicet  eos  qui  corporeaai 
desiilerant  habere  sospitatem.  Nam  qoi  sanari  volaat 
a  medici.s'qua»*iint  quas  escas  primum,  qaaa  secamla 
refcctiune  percipiaut :  ne  teiiiiissimas  v  re«  debiliam 
membrorum  oneiet  potius  qiiam  reficiat  confusa  vo- 
racius.  In  secundo  vero  libro  de  Artibus  ac  di^|ili- 


roetuorite  sinibus,  Domino  largiente,  condiderii;  sed  C  "i^  liberalium  litterarum  pauca  libaiida  auut  :  ubi 


innlio  fclieior,  quae  vias  inielligentiae  vitali  indaga- 
lione  cognoverit ;  enque  Ot,  ut  et  b<<manas  cogiuiio- 
nes  a  se  gnaviter  expellat,  et  divinis  eioquiis  salu- 
biitcr  I  ccupetiir.  Btultos  enim  nos  vidisse  rciinemus 
incmoriae  firmitate  pollentes ,  de  locis  obscurissimis 
inqiiisilos,  exemplis  538  ^sintum  aucioritatis  divinx 
solvi^se  propositas  qiia:stiones  :  qqoniam  in  alio  libro 
clariiis  est  positum,  quod  alibi  dictum  consiat  obscn- 
rius.  Tcsiii  «st  Paulus  apostolii8,qui  cx  niaxima  parte 
in  Epistola  qunc  scribitur  ad  llebrxo^ ,  Tesiamenii 
Vcieris  sciipturas  novoiuin  temporum  pcrfectioiie 
dilucidal. 

Po>tqnam  crgo  se  militcs  Cbrisli  liivina  lecione 
compleveriiii ,  et  frcquenii  mediutione  firmati ,  co- 


taniiMi  iiiiiiore  periculo  delinquitur,  si  quid  salva  fidei 
slabiliiute  peccetur.  Quidquid  autein  in  Scripiuris 
divinis  de  lalibus  rebos  invcntum  fuerit ,  praeced.  oti 
iiolitia  nielius  probatur  inielligi.  Consui  onim  qiiasi 
in  origine  spiriulis  sapienlix  rerum  istarum  indida 
fuisse  seminata,  quae  pos:ea  doctores  saecul.iriam  lit- 
teraruni  :id  suas  r^nlas  prudentissime  transtuleroni, 
quod  apto  loco  iu  expositiune  psaltcrii  foiusse  pro- 
baviiuus. 

Quaproptcr  Domiiio  supplicaotes,  a  quo  veuit  ooine 
quod  expevlit,  legiie  (precor)  assidiie,  recurrite  dili< 
gener.  Mater  esi  enim  iniell'genliae  frequens  ei  in- 
tenu  modiutio.  Nec  iiie  praeterit  eloquentissiuuini 
Cassianum  iu  quinto  Colluiionum  dixisso  voluoiiue. 


giiosrere  cGpperini  hica  librorum  opportune  no  aU;  D  quemdain  sencm  ct  simplicem  de  obacorissimo  loeo 


tnnc  viasopcris  instituti  qnspiaiu  luriasse  noo  ina- 
niter  transibit  :  ulu  quae  legcnda  siiiit  bis  duubus 
libris  aptissime  suis  locis  el  breviter  indicnoiur;  eo- 
que  provenii,  ut  stiidiosi  cogiioscani  a  quibus  Latinis 
exposiioribUd  singula  quxqiie  declarata  sini,  Quod  si 
aliq  id  in  eisdem  negligentcr  dictuui  reperit,  luiic, 
qiiibiis  illa  lingua  iiou  csi,  a  Graecis  cxplanaioribus, 
qu'je  sunt  salubrilcr  traciata,  pcrquimt;  quateiius  in 
scbola  Chri>li  ncgligcnlix  tepore  sublato,  viulis  agni- 
tio  flamiua  U  iiicittihus  in  iniratdr, 

Fertint  iUque  Scriptnrasdivinas  Veteris  Novique 
Te.sUmenli  ab  ipso  principio  usqiie  ad  fiiiem  Gr»co 
sermooe  dechirasse  Clemcniciu  Alexandrinum  co- 
f  uomento  Sironiaieum,  ot  Cyrillum  ejusdcm  clv.tatts 


Scripturo;  divinae  fui^se  requisituro,  eunique  oratioac 
creberriroa  superno  lumine  eognovi^se ;  ut  qood  Sfllt 
per  humaiios  oiagistros  iioo  didicerat ,  8obit«»  diviai 
Inspiratione  comi  letus ,  quaerentibus  rcs  difliciUinus 
explanasscl.  Siuiiic  est  et  illud  saiicti  Augusiiui  di- 
ctuin  quod  iu  lihris  de  Doctriua  Cbrl^tiaiia  coume- 
roorat  (lu  fircefaUone),  quemdam  faroulum  barbamui 
litieris  iinpcr.tum ,  orationibus  crebris  iu  sibi  tradi- 
tum  codiccm  suhito  legisse,  quasl  io  scbola  faerii 
loiigis  meditationibus  crodtlus.  Do  qua  re  sk  ipse 
sul>seqiieiis  dicit :  Licct  hxe  fneriot  stopenda  aiira- 
cula,  ct  omnia  possibilia  credontibos  (Jfaiv.  u,  S2) 
approbenlur,  uon  nos  lainen  debere  talia  f^^equeuler 
expetcrc,  sed  i|i  usu  cooinuiua  doclriuas  satius  pe^ 


1109         .  DE INSTITUTIONE  MVINARUIf  LITTBRARUM.  lllOr 

inanere:  ae  cum  iUa  qnse  suot  supra  nos  audacter  A  ardoa  difllrultale  relicta  monstratar;  mide  t»t<aiii 


eiqiilrunus,  cutpam  lenlailonis  conlra  praeceptum 
Domini  potias  inenrrere  videamur,  dicentis  In  Dente- 
roaomio  :  Non  ientabU  Dominum  Deum  tuum  (Deui, 
viyl6).  Et  iterum  in  Evangelio  ail :  Generatio  maia 
ei  adutiera  signum  quctrit  {Maith,  xii,  59),  etc.  Qua- 
propter  oremus  ut  nobis  aperiantor  illa  qu»  clausa 
sunt,  et  al)  sudio  legendi  nuilatenus  abscedamus. 
Nam  et  DaTid  cum  esset  in  lege  Domini  jngiter  oc- 
cupatus ,  tamen  clamabat  ad  Domlnum  dicens  :  Da 
mhi  inteileeium^  ui  dlicam  mandata  tua  (Pial.  cxtiii, 
73).  Talc  est  enim  bujus  rei  snavissimum  donum,  ut 
quanto  plus  acclpiiur,  tanto  amplius  expetatur. 

Sed  quamTis  omnis  Scriptura  ditina  superna  luce 
resplendeat,  et  in  ea  virtus  Spiritus  sancii  evidinter 


modo  studium  magnum  lectoris  inquirit.  iMtitaii 
operis  ordine  celebrato,  nunc  tempus  est  utTeniamus 
ad  religios»  docirinx  saluberrimum  decut,  detotafum 
lumen  animarum,cQeIeste  donum,  et  gaudiura  sine 
fine  mansurum.  Qnod,  nt  ego  arbiiror,  duobus  IMiris 
qui  sequuntur,  est  bretiter  intimatum. 

GAPUT  PRiMUII. 

De  Ociateueho, 

Primus  Scriptnrarum  diTinarum  codex  est  Oetateii- 
cbus,  qui  initium  iliuminaiionis  nostra  historica  re- 
lattone  fecit  a  Genesi.  Iliijus  principia  sanetos  Baai- 
lius  Attico  sermone  lucidavit,  quem  Eiista  bius%  vir 
disertissimus ,  ita  transiulit  in  Latinum  ,  ut  ingeniuro 


irradiet,  inPsalieriotamen,  etProplietis,  etEpistoIis  B  <'^'*ssi'i^i  ^'^^^  facundiae  su»   viribus  »qui|MirasBe 


aposlolorum  studium  maximum  laboris  impendi , 
qooniaro  mihi  visi  sunt  profundiores  abyssos  commo- 
▼ere ,  et  qoasi  arcem  toiius  Scripturae  diTinae  atqne 
altitudinem  gloriosissimam  continere.  Quos  ego 
cunctos  novem  codices  aucioriiatis  ditin»  ( ut  senex 
potui)  sub  collatione  priscorum  codicum,  amicis  ante 
me  legentibus,  sedula  lectione  transivi.  Ubi  me  mul- 
tum  bboraase,  Domino  adjutante,  profiieor;  quate- 
nus  nec  eloqoenti»  modificatae  [ed,,  eloquio  modifl- 
cato]  deessem ,  nec  iibros  sacros  temeraria  praesum- 
ptione  lacerarem. 

Illud  quoque  credimns  commonendum,  sanctum 
Ilieronymum  simplicium  fratrum  consideratione  pei- 
lcctum » in  Propbetarum  praefatione  dixisse ,  propter 


videatur.  Qiii  usque  ad  hominis  conditionem  noTem 
libros  teiendit :  ubi  et  eocli  et  terrae  naturam,  aeria 
et  aquarum  vel  creaturarum  pe<ie  omnium  qualitates 
aperuit ;  ut  quod  in  aucioritate  brevitatis  stadio  pra>» 
termissum  est ,  tmctatum  latius ,  minutissime  atqiie 
clarissime  disceretur.  Nam  et  Paier  Augustinus  contra 
Manicbaeos  duolius  libris  disputans,  ita  teitum  Gene- 
sis  diligenter  exposuit,  ut  pene  nibil  relinqnere  pro- 
baretur  ambiguum.  Unde  coniigit  ut  nolens  pr;i*sia« 
ret  nobis  ha?resis  confutata ,  quatenos  dum  illa  torik^tr 
Tincitur,  catholici  diligeiitius  instrnanlur.  Quos  li- 
brosin  codice  snpradirti  Basilii,  ut  opinor,  forsitan 
competenter  adjunximus,  ut  textus  praedieiae  Genesit 
lucidius  legentibus  pandereiur. 


eos  qui  distinctiones  non  didicetant  apud  magistroaC     Deinde  sancius  Ambrosius ,  nt  est  planusatqne 


sieuiar.um  litterarum,  colis  et  commatibus  transla- 
lioiiem  suam ,  sicut  bodie  legitur,  disiinxisse.  Quod 
n«is  quoque  tanti  viri  auctoritate  commoniti  [ed.,  com- 
moti] ,  sequendum  esse  judicavimus,  nt  c^tera  dis- 
liiiciionibus  ordinentur  [mu.,  ornentur].  Ista  vcro 
fufliciant  simplicissimae  Icctioni,  qnae  supradiclus 
tir,  sicut  dicinm  csi,  ad  vicem  distinctionum  colis  et 
commatibus  ordinavit,  iie  supra  judicium  lauti  Tiri 
vitiipcrabili  prapsumptione  Tenisse  videamur. 

llerK|uos  vero  codices  qui  non  sunt  lali  disiinctione 
s>giiati,  iioiariis,  d.ligenti  tamen  cura  sollicitis,  rele- 
gciidos  atque  emendandos  reliqui.  Qui  etsi  non  po- 
luerint  in  totuin  orthograpliiae  nuiiuiias  custodire, 
eineiidationem  tamen  codicum  anliquorum  (ut  opi- 


snaTisslmus  doctor,  exinde  sex  liiiros  e loquenti»  auaa 
more  confeeit,  qoos  Hexaemeron  appellavit.  De  eit- 
dem  principiis  sanctus  quoque  Augustinus  disertus 
atque  cautissimus  disputator  duodccim  Tolumina  con- 
scripslt ,  quac  docirinarum  pene  omnium  decora 
TesiiTit,  haecque  TocaTit  De  Genesi  ad  litteram.  Qni 
quaniTis  de  eadem  re  tractaverit  de  qua  l>eaiua  Basi 
lius  et  sanctus  Ambrosius  celeberrima  laade  fulse» 
runt ,  tamen  quod  post  disertos  viros  difficile  cotiiin* 
gere  solet,  opus  suum  longe  In  aliam  siminiiiaiem» 
Domino  largiente ,  perduxit.  Scripsit  eiiam  eoaln 
Fauslum  Manichxum  triginta  tres  libms,  ubi  et  ejiis 
nequissimam  pravitatem  manifesla  ratione  convicii, 
et  de  libro  Genesis  iterum  mirabiliter  disputavit.  Pari 


nor)  adiinplere  modis  oiiinibus  festiiiabunt.  Habeni  Dquoque  modo  duos  iibros  vir  prxdictiis  eflecii,  qui- 


eniin  scieuiiam  539  noiarnm  suarum,  quae  ex  maxi- 
ma  purte  hanc  pcritiam  tangere  atque  admonere 
nocuiitur.  Se«i  ut  error  inolitus  aliqualenus  de  medio 
luilerelur ,  factiim  est  iit  in  seqiieiiti  libro  de  oriho- 
fraphi;e  regulis  perstrictim  pro  capiu  ingcnii  non- 
nnlia  poneremiis  :  ne  praecipitanter  ciiiendantiuni 
impoliia  prxsum,  tio  posteris  carpenda  traJereiur. 
ParaTi  quoque,  qiinnium  potui,  priscos  orthographos 
inTenire,  perquos  etsi  noii  omnino  correcti,  tamen 
ex  maxima  parte  meliorati  esse  Tideantur.  Orihogi  a- 
pbia  siquidem  apud  Graecos  plerumque  siiie  ambi- 
gniiate  proliatur  expressa;  inter  Latinos  Tcro  sub 


bus  titulum  posuit,  Contra  inimicum  iegis  ei  P  ophe- 
Urum,  ubi  siinili  modo  multi  do  legis  diTine  quxstio- 
nibus  enodaTit.  Contia  quos  ita  fervore  pietalis  iii- 
candiiil,  ut  diligentins  aique  vivaeius  adversus  eos 
dixeril,  quam  contra  haereses  alias  disputavit.  In 
libris  qiioque  Confessionum  posterioribus  iribus  f  o- 
Inminibus  de  Genesis  explanatione  disseruii»  coofes- 
sns  aliitodinem  rei  quam  toties  repetita  exposiiione 
iraciavit.  Qna^sliones  eliara  quae  in  Toiuminibus  sa« 
cris  ardua  difncultate  poterant  operirl,  libns  sepiero 
neecJssaria  nimis  et  syllogblica  probitioii«declaraTit : 
eiiisus  magisier  optimus  et  Tir  acer  ingenio,  ul  quud 


Trtnsialio  EusUtbii  imprcssa  LuieUae  beneficio  Nicolai  Fabri  in  noTa  editione  operum  S.  Basliii, 


lili  *  M.  AUafiLH  CASSIODOIU  ll|S 

ad  taltttem  aBimanin  confiUt  etse  coDcesdam,  ne-  A  Quem  qiiidam  noo  immerilo  more  tnellii  hibcadiiii 

esse  (llierunt,qui  du'n  «acranun  coodial  polmenlaria 
liiteranim ,  ipse  t.imen  decocias  eisaccatiisqtte  pro- 


()uai|uam  iudiscussom  moriifera  nfgligeuiia  Uoque- 
reiuf. 

Sciipsit  etiam  de  llodis  locutionum  scptem  aKoi 
mirabikss  libros,  ubi  et  schemata  saeculariom  littera- 
rumv  et  mullas  alias  locuiones  divlna^  Scripturae  pro- 
prias,  id  esi  quas  roinmunis  usus  non  haberet,  es- 
pres^it  :  coiisiderans  ,  ne  coinpo  ilionum  noviiaie 
reperta ,  lcgcnlis  aiiimus  nonniitlis  ofTensionitius 
angerdur  [m$»,,  urgeretiir].  ^mulque  ot  et  illud 
osteuderct  tiiagister  egr«*giiis ,  geuerales  loculioQes, 
hoe  cst  schemala  grainmaiiooium  atqiio  rlietorum 
eiinde  fuisse  progress  s  ei  aliquid  lainen  illis  pe  u- 
liariler  ease  dcrelictum ,  quod  adhiic  neino  doctorum 
sacularium  prJtTaluit  iuiitari.  I>i<  iiur  eiiim  et  de 
septein  diebus  Gcnesis  septem  recisfio  se  mones,  qiios  B  ^^  monsiratur.  Pusteriores  aulem  io  loio  dkttBt 


jicitur.  De  qiio  conclusive  dictum  esl  :  Qbi  beoe» 
iiemo  meliua  :  ubi  male «  nemo  pejus  ••  Ei  ideo 
cauie  sapienterque  legeodus  est,  ot  sic  lode  sacooe 
saluberrimos  assQmamus,  ne  pariter  ejus  ▼enena  per- 
fidise,  viias  nostrae  conlraria  sorbeamos.  Coi  ei  illod 
convenienier  apiari  potesi  qood  Tirgilias«  don  Eo- 
niuni  legerety  a  quodam  qoid  (acerel  ioqaisilns ,  re- 
spoiidil :  Aurum  in  stercore  qocro.  Qutpropter  io 
operibos  ejusdem  Origenis,  qoantom  iraosiens  inve- 
nire  praeTalui ,  luca  quae  conira  regulss  Pairans  dkiM 
sunt,  &;^QaTe«yrepudiaiiooesigoavi;  ot  dedpera 
piftvaleat,  qoi  tali  signo  io  pravis  aeoaibos 


et  sedula  cora  perquiritnus ,  et  invenire  doideranier 
oplamus. 

llcm  sanctus  Ambrosiiis  de  Pat  i  irrhis  scplem  11- 
bros  edidity  qui  mulla  lcea  Veteris  Testameiiti  factis 
quxsiionibiis  suaviter  enodnvi:.  Sanrlus  eiism  llie- 
ruiiyiiuis  uiio  vQiuiiii.iC  d)  lib* o  Geneseos  Hebraicas 
Foivii  qiiasstioncs  pr>  p»sius ,  qutO  per  uiiiusque 
Teaiamenli  Scriiituras  dia:ias  tanqiia.n  linen  uno 
calsmodedttca,  pariii  niiore  desccndunt.  Haec  a  ra- 
Ikolids  necossario  perlcgniiiur,  quando  ta>  tis  quae- 
siioiiibus  resolutis,  tcxuut  p'niiiss!iiius  relinquiiur  cl 
claraliice  vulgutur.  Expiaiiniioncs quoq>ii  llibr-e  ruin 
nouiinom  etlocoruni,  «]uasad  m  giiain  iiuclligculi:u 
partem,  in  libroruin  veieruin  aucloritaie  suiit  posita>. 


eum  esse  fugiendum ,  propteres  quia  sobtiliter  deei- 
pii  ionoceotes ;  sed  [id.^  qood]  si  adjolorio  Donloi 
adbibeatur  eautela ,  neqoeunt  cjos  nooere  venn- 
iiosa. 

Reliqui  etiam  vobis,  prarsiante  Domino,  si  legere 
volueritis»  homilias  praedicti  Origcnis»  i<l  est,  io  Ge- 
ncsi  sexdecim,  in  Exodo  «loodeciin,  in  L.evlt'ieo  sex-' 
decim,  in  Nomerorum  trigiota,  io  Dcolcronomio 
sermones  quatuor,  in  quibus  est  niinuia  niinis  ei 
subtilis  exposiiivi;  in  Jesu  Mave  triginla,  io  Judicom 
novem;  in  Huth  vero  priscas  cxplanationes  neqiui- 
quam  potui  reperire.  Novellas  autem  virum  re  igio- 
sissimum  presbyterum  Bellaiorem  condera  persuasi» 
qwi  multa  de  praeeoniis  hujus  femiiue  aliaruuique 


iino  voluniin';  sua  nob  s  iii  Laiiuum  interpretauone  C  subscquentium  duobus  libris  copiosa  laude  celebra- 


ittcid  itil.  De  Movu  qu  qu«;  Tcsumeiilo  feoit  alterum 
litNroin,  uld  quaesiiones  ad  eaiudeni  lcgeiu  pertiiienics 
diligeniis^iuius  d«ctor  ciioda%ii. 

Sanctus  quoque  Prosper  scdiila  curn  lcgendus  esl, 
qui  ties  libros  totius  auctoriiatis  divin:e  iu  ccntum 
qoinqiiaginta  tnbus  titulis  coinprehcmlit,  ad  iiis:ar 
pisciiim  qu(»s  evangelica  relia  de  bujus  saxiiii  tcm- 
pestuosa  profunditnte  triixcrniit. 

Ilem  in  0<!taicucho  eloquenl  ssi;n»  niiuis  linmiliai 
sunt  Orig  nis  in  codicibus  tribus ,  qucm  multorum 
quidem  Painiro  scnicntia  desigmi  iixrcticMin.  San- 
iia4  voro  llicronymu:!  cju<  aIii|Uii  opnsciila  s  rinoue 
U  sertissiiiio  tianssult  in  Latinuin.  Iliiiic  licel  toi 
rainiin  iinpugnet  auctoritas ,  |jra'Scnl*  laine  i  tcin 


vit  Quos  librosexpositioiiibus  OrigenisforsitanooaH 
peienter  adjuoxi ,  ut  explaiiatio  totius  codicis  Ocu- 
leuchi  cousummato  lermino  clauderetur. 

Sed  ut  tcxtus  mcinoraii  Octaieuchi  quodam  nobis 
coropemlio  pindf.retor,  in  principiis  librorom  de 
universa  scrie  lectionis  tilulos  eis  credidimos  impri- 
ineiidos ,  a  majoribus  nosiris  ordine  curreiue  iteam- 
pios;  ut  lccior  utiliter  admouiius,  salubriter  redJa- 
tur  aite:.tus,  ct  faci  c  unauiqttainquc  rein  duui  quarril 
inveniat,  quam  sibi  cogiio^cit  brcviter  indicaiam. 

CAPUT  IL 
De  libro  Regum^ 
la  sccuiido  Rcgiim  coJicc,  qiioniaoiconii  ui  le&tns 


piin;  ct  a  Yigilio  papa  viio  beatissiioo  dcnuucons.at  0^^?^**'**""*^"*  rcperire  non   poiui,    qiia:d;iiu   Inisia 


esse  daninatum.  Tlieopliiliis  :iiitciii  AlexaudriuaB  Ec- 
c\tt>\ijt  pontifex  iriginta  quinque  seiisus  ejus  hxre- 
lica  pravitate  distortos,  catholica  veriinti!  convicii.  Nec 
uou  ei  iipiphaiiius  Cyprius  S:ilaininx  Rcclesiac  inulla 
eom  deiestatione  perse.juitiir,  cum  d«>Iore  maximo 
dteta  ipslos  iniqui>sima  calliditaie  perversa,  pontificis 
aiietoritate  redargoeos.  Sed  quemadmoduin  lcgi  de« 
l>eat,  in  epistola  qunm  540  Miripsit  ad  Tranquilluin 
sancliis  liieronymus  (Epi$L  IdU  proliabiliter  indica- 
vit;  01  oec  stuJiostis  ab  ejus  necessaria  lectione  re- 
inovest ,  nee  iiermn  iocaulos  praecipiiei  ad  ruinam* 


diseriissimoruio  virorum,  veliii  iu  uno  c|uodaiu  vetli- 
meiito  contexui,  ut  membtatiin  possit  aJuiiata  colle- 
ciione  cognosci ,  quod  sub  uno  rorpore  nequaqiiaia 
potuit  invcniri.  Primi  siquidem  voluminis  quatoor 
homilias  Origenis  inveiii.  De  quo  libro  e  iam  beatas 
Augustinus  ad  SimpUcianum  episcopuin  Mcdifilanen* 
scm  scribens,  scx  solvit  proposilas  quacstiones.  Qua' 
rum  prima  cst  dc  loco  ubi  ait  :  El  inuluil  Splritut 
Domini  malut  in  Saul  (/  Reg.  xvi,  10).  Secunda  voro 
qiixstio  est  ejusdcm  libri,  quomodo  dictuni  sit :  P^' 
niiei  me  quod  conslituerim  regem  Saul  (I  Reg.  xv,  11)' 


*  Vide  Scveruui  Sulpicium,  dialogo  I,  cap.  5;  ct  Yiucentium  Lirinensem  in  G>mmoiuiorio. 


ItlS  DE  INSTITUTIONK  DIVlNAItUU  LITTERARUM.  ||U 

f  •rtia  q«M|M,  «trum  spinlui  iamirodiit  qai  erat  in  A  nUpomeiHm  libris  duobiis  (i|iioruin  s  Patrilnn  ma- 


|iyiboni.4^a  poiuisset  agere  ut  Samucl  a  Sanl  videre* 
iHr,elcum  ipso  Terba  miscerct  (i  Reg.  ixviii).  Quana 
f  sl  de  secundo  libro  Rcgum ,  ubi  ail :  Iniravit  rex 
Dand,  tt  tedit  ante  Dominum  {II  Heg,  vii,  18). 
Qnlnta  est  de  teriio  tibro  Regum,  qnod  ait  Eliai  : 
O  D^mine^  tettit  hujut  vidum  cum  qua  ego  habito  apud 
iptum «  et  tu  maU  fecitti^  oceident  fHium  ejut  (lli  Heg. 
sTii,  20).  Seita  est  in  eodem  libro  de  spiritu  menda- 
«■li,  per  qnem  deceptos  esi  Aciiab  rei  {ill  Be§.  xin). 
lafenimns  eliam  in  secundo  libro  ejosdem  sandi 
Angoslini  sermonem  unum  de  Absalom ,  qni  patrem 
mram  DaTid  ob  regni  cnpidilatem  decroTit  eislin- 
fvere*  Repeii  ellam  de  eodem  codice  beati  Augustinl 
Ires  oplnaiissimu  quxsiiones.  Quarum  prima  ante 


gna  praedicatur  utilitaii,  qui  renim  gcstamm  notitiam 
breTiter  quidem»  sed  plenisiime  coniinere  miscuntdr) 
qnoniam  titulos  amiqnos  noo  reperl,  hotos  ad  prm- 
oedeniinm  similitndinem  locis  singulis,  ot  «stimo, 
conseqoentcr  impressi;  nt  quMlicuiique  obsequio  ser- 
monis,  deTolionis  nostrx  qualiias  potuisset  agnoKl. 

541  CAPUT  III. 
De  Prophetit. 

Ei  omni  igiiur  Prophelarum  codice  leriio  sanctui 
Hieronymus  prininm  adnoiaiiones  facieiis,  propier 
tironcs  et  parvnlos  competf^nler  eos  oi  brevlierci- 
planavit ;  quos  vubis  in  adn  -lato  nii|»cr  codire,  Do- 


mines  esl  de  primo  iibro  Regum,  nbi  DaTid  Goliam  B  mino  praesianie,  dereli(|ui.  In  qno  Imiryooiiiu  for- 


eipognaTit  (i  Reg.  ith).  Secunda  esL  terlii  libri  Re- 
gitm  de  Elia  ei  TiJua  Sarepmna  (///  Reg,  itii). 
Tenia  est  de  quano  iibro  Regum ,  ubi  Elixeus  fon- 
lem  mortiferum  benedi\ii  {IV  IXeg,  ii). 

Mam  et  bcaios  liieronymu:i  ad  Abundantium  scri* 
beos,  obecurisMmas  ires  alias  cxposuit  quffstiones. 
Quamm  prima  esl,  cur  David,  qui  ad  ei|iugnandum 
Saol  cuin  Aciiis  All  :phylorntn  rege  ulironeiis  venie- 
bat«  liominem  qui  ejtisdi*m  Saulis  nioriem  postea 
imniiaTit ,  oceiderit  (ii  Reg.  i ).  Secuida  esi,  eor 
DaTid  moriens  praeccpit  filio  sno  Salomoni  magistmm 
iniliii»  su»  Joab  Inlerlicere  (///  Reg.  ii).  Tenia  Tero 
qwstio  est  de  Semei ,  qui  ffugienii  DsTid  intol<>rabi- 
ies  maledictionnm  injtirlas,  missis  eiiani  liip:dibus 
IrrogaTit  (//  Reg,  xti).  In  secnndo  quoque  Tolumine  G 
rodicis  ejusdem ,  Orige nis  unam  repf^ri  fiiirilominua 
lioiniliam.  In  lertio  igitur  libro  antefati  codicis  san- 
dua  Ambrosius  Mediolanensis  episeopua  sermonem 
freit  de  judl^-io  Salomonis.  De  quo  loco  sanrliis  qno- 
qna  llieronymus  dulcissfma,  sicut  solel,  expianatione 
dissemiu  Unde  ciiam  et  s:inctum  AQgusiinnm  discr- 
lissimuin  comperimus  edidisse  sermonem ;  ut  niira- 
Cttlum  tale  relaium  dignis  consiaret  aucioribus. 

De  quo  libro  etiam  memoratus  sanclus  llieronymus 
ad  Vitalem  scripslt  episcopum  (Episf.  132) ;  quomodo 
Salomon  et  Achaz,  cum  esscnt  in  nndccimis  annornm 
cuniculis  consliiuti,  filios  genuisse  dicantur,  quod 
natiira  minime  probatur  habere  communis.  Nam  et 
sancius  Augiistinus  in  libro  Civilatis  Dei  decimo  se- 


raulas  ex  ipsis  adiiotaiioiiibns  ror^itnn  competonlcr 
appositae  sunt ;  qnatenus  Tinea  Doniini  ( mlcsii  uber- 
late  compleia,  suavissimos  fnictus  iniiilssse  videa- 
tur*  Maturis  autem  et  aliqua  jam  mfdiiaiinn>i  v:ilen- 
t'l)ns,  supradictus  vir  alias  copiosas  atqiie  plcnissi* 
mas  esposiliones,  Cbristo  Domino  largieiue,  profndit. 
Qui  rropheiarum  abstrusos  ac  latebrosos  sermones, 
modo  per  Tsrietates  translationum,  modo  resoluiis 
senlgmatum  nodis,  ita  facit  inielligi,  ut  magnuin  ar- 
eanum  cmlestis  Reg!s  bomanis  sensibus  piiia  doctor 
aperiat.  Nam  Isaiam,  qui  aperte  refcrendo  Chrisii 
Ecclesisque  mysieria ,  non  lam  propheta  quam 
evangclisia  diccndus  est,  deccm  et  ocio  libris  nilra- 
billter  supradictus  sanctus  Hieronymus  expIanaTii. 
Jeremiam  vero,  qui  clTitalis  siias  rnioas  qundrii« 
plici  floTit  alphabetOy  quadraginia  quinqiie  homiiiia 
Altico  sermone  Origeues  eiposoit.  Ex  qnibus  qna- 
luordecim  *  translatas  inTenl,  vobisqne  dereliqn!» 
Quem  etiam  sanctus  Hieronymus  viginti  libris  com- 
mentatns  esse  monsiratur :  ex  quibus  sex  tantuin 
no8  potuiinus  inTcnire  ;  residuos  Ten>  adlnic,  Doiiii- 
110  juvante,  perquirimus.  Ezecbielcm  vero  (nijns  in 
Hebraeo  sermo  nec  oinnino  dieitns,  ncc  admoJiim 
rasticus  est)  quatuordecim  libris  sancins  llii^rony* 
miis  eiplanaTii.  llemque  Daniel  (licel  apiid  ITcbra^os 
nequaquam  prophetico  cboro  recipiiur,  scd  inter  eos 
annomeratur  qoi  Ilagiographa  conscripserunt)  Iribos 
libris  a  supra  memorato  sancto  Hieronymo  noscitur 
eiplanalus.    Residnos    Tero   duodecim    prophet.is. 


piiino,  liiulo  quario,  dum  inier  alia  de  Regum  lem-  D  quos  Tolgus  [ed.,  sermo  Tolgaris]  propler  breviia- 


poribiis  facnndi-simnsdisputatoreloquiiur,  cantlcnm 
Ann«  dilncidavit ex  ordine.  In  Paralipomenm  anlcm 
libro  secnndo  nnam  tantuni  h  miliam  prolixain  Ori- 
genis  inveni.  Quop  laincn  oninia  in  nnins  codii  is  cor- 
pcnre  congregaTi ;  ut  in  Ticcm  conimcniariornin  ad 
libma  ipsos  periinentia  (Domino  pnrstinle)  relcgati^. 
Ctti  eodici  etiam  piiros  qiiaterniones  adjnnii ;  ut  qiiod 
de  praefaio  opere  adhue  repftrtnin  fneril ,  prscdictis 
ciposilionibos  aggregetur.  In  mcmoratis  auiom  Pa- 

•  Interpres  haram  li  boniiliMrum  erat  S.  Iliero- 
nymiiSy  ut  ipse  testaiur  in  prxf.  Comm.  iu  Ezechie- 
l*Mi,  et  in  lib.  de  Scripl.  eccles.  Exstant  illnR  homi- 
Vvv  in  i>pf  rilHis  S.  Ilieronymi.  Corderius  sub  nomine 
C>i;iii  Alc&aud*  edidil  19  homiliaa  iu  Jeremiam 


lem  librorum  suorom  minores  appellat ,  Tiginil  li- 
bris  supradicius  sancius  llieronymus  commcntatus 
esse  digiioscit  :r :  id  esl,  Osee  iibris  tribus,  Ahdinm 
llnro  uno,  Amos  libris  iribus,  Joel  Iibro  uno,  Jonani 
libro  uno,  Nahum  libro  uno,  Habacoc  libris  duobu\ 
Sophoniam  libro  uno,  Agg.TOiu  libro  uno,  Zachariam 
libris  tribus,  Michaeam  lihris  diiohus,  Malachiam  li- 
bro  uiio.  De  quibus  ut  nihil  rc!inquerctnr  ambigiiiim, 
nomina  quoque  eorum  queinadnioJuin  Latii.a  lingua 

Cnrco-Latinas,  qu»  snnt  Origenis.  Inter  eaa  refe- 
rnniur  12,  quae  iranslalae  fui*rant  a  S.  Ilieionynio* 
Eas  rcsiiiiiit  Origcni  V.  C.  D.  Ilueiius  in  sua  ediu 
Gri-c.  Lal.  opcruiu  Origcuis. 


IH5  If.  AURELn  CASSlCDOltl  ^  Iff6 

intelljgi  debi»nt»  ttymologlit  propriis  puleherrimo  A  fenderii,  frairuro  rero  eoriofitas  puiibos  se  aiplias 
deeore  patefccit. 


Sie  nobis  ager  dominicus  quasi  qnibosdam  labo« 
riosis  mercenariis  eiaralus,  et  ccelesti  rore  complo* 
tti8,  spiriiales  fructus,  Domino  largiente,  concessit. 
Diciiur  eiiam  et  saiicius  Ambroslut  Prophetarum 
conimentaria  eloquii  solili  dulcedine  confecis»ef 
qux  tamcn  adliuc  nullatenus  poiui  reperire,  quie 
Yobis  magno  siud.o  qosrenda  derelinquo,  ut  expo* 
sitio  muUiplicata  peritorum  copiosam  vobis  do- 
ctrinam  et  animae  felicissimam  conferat  sospita- 
tem. 

CAPUT  IV. 

De  Psalierio, 

Sequitur  Psiaiterium  codex  qu.irtus,  qui  nobis  pri- 
miis  esi  in  commentalorum  [mtn.  comraemoratorum] 
labore,  sed  bis  binum  locum  tenel  in  ordine.  Ilunc 
in  quibusdam  psalmis  beatus  IMarius,  beatus  Am- 
brosius  ei  beatus  llieronymus,  in  omuibus  tamen 
beatus  Augustinus  siudiose  nimis  latiusque  tractaYii. 
Ex  quibus  jam  duas  dccadas,  Domino  pnestinte, 
collegi :  a  quo  (ut  Geri  solet)  mutuans  lunieu  de  lu- 
iiiine,  aliqua  de  ipso,  Doniino  largienie,  conscripsi ; 
iit  illud  in  medictum  Mantuani.  yatis  Ycraciter  im* 
pleretur  :  Et  argutos  inter  ttrepere  anter  oloru.  Ubl 
iiullam  causam  digressira  [ed.^  digressi  a  sua]  rela- 
tione  niiscuimus,  sed  in  vicem  adnotationum  breW- 
ler  de  singulis  iocis  diximus,  quod  textus  ipsius 


di^^ttibutis. 

CAPUT  V. 

De  Salomone, 

Quintus  codex  est  Salomoiiis,  cojus  primum  libmniy 
qui  appeilatur  Prorerbia,  quadrifaria  reperi  divisii» 
ne  partitum  :  de  qoibus  partibus  in  prologo  ejmden 
Yoluminis  aesiimaYi  aliqua  commoneoda,  ut  ejus  in« 
tentio  pracdictis  complexionibus  bretiter  inDotescat» 
lo  quo  libro  Didymom  expositorem  in  Gr;rca  linfoi 
rep<^runiis«  qui  ab  aouco  nostro  Yiro  disertiSMOM 
Epipbanio  in  l^itinum  sermonem  diligeDtis8tnie« 
Domino  juvanie,  iranslatus  esi.  Qnem  Didynom, 
542  quamvis  carne  caecum,  meriio  beatiis.Anto- 
B  nius  Paier  monacborum  prophetali  lumine  vocavii 
Videntcm,  quando  perspiciio  corde  conspeiit,  qnod 
corporeis  oeulis  non  va'et  intueri.  Mirum  est  eiiim 
dicere  quantis  disciplinis  atqiie  arlibus  nndiendo 
imbiitus  fueril,  qui  ipsos  apices  qMo<)oe  litierarum 
privalus  carnali  lumine  nequibat  insfiicere.  Qood 
mihi  pene  impossibile,  fateor,  videbatur  esse,  com 
legerem,  nisi  de  partibos  Asiae  quemdam  ad  nos  ve- 
iiire  Euscbium  nomine  coniigissett  qui  se  infantera 
quinque  amiorum  sic  c;pcalum  esie  narrjbat,  ut  si- 
nistrum  ejus  oculum  fuisse  excavatum  orbis  pro- 
lundissiiiius  indicarei;  deiier  vero  globus  vilreo 
colore  confusus,  sinc  videndi  gralia  infructuoeis  ni- 
sibus  volvebatur.  Hic  tanios  auctores,  tanlos  libros 
in  memoris  su»  biblioiheca  condiderat,  ut  legentes 


qnaliuis  expeiebat.  Quein  post  tales  viros  fortasse,  q  probabiliter  admonerei,  in  qua  parte  coJicia  quod 


si  aliquis  dignatus  fuerit  relegere,  cognoscet  (sicut 
et  alii  Paties  Sfnteniia  indubitata  dixerunt)  de  Scri- 
pturis  divinls  emanas  e,  quod  doctores  smcularium 
litierarum  ad  sua  studia  postea  iranstulerunt.  Qiue 
nus,  ut  se  locus  aitulii,  Domino  juvante,  quantum 
vnluimus,  ni  fallor,  osiendimus. 

Legendus  cst  eiiam  libellus  Athanasii  Aiexandrin» 
civiiatis  episcopif  quem  MarceliiiKi  posl  aegritudinem 
iu  lociiin  refectionis  dulcissimin  dcblijiavit,  qui  in- 
scribitur :  De  libro  Psalmorum  ;  ubi  diversa  commo- 
iiens,  virtutem  operis  ipsius  miiiutissima  discussione 
patefecii,  diversos  homiiium  casus  com  suis  reme- 
diis  suaviter  introducens.  Psalterium  est  eiiim  quso- 
ilaiu  coilestis  sphacra,  stellis  densa  micantibus,  et  (ut 


praedixerat  invenirent.  Diseiplinas  omnes  et  anioio 
retinebat,  et  expositione  planissima  locid.ibat.  Com* 
monoit  etiam  tabemacnlum  lemplomqoe  Domini  ad 
Instar  coeli  fuisse  formaium  ;  quae  depicta  subtililer 
lineamentis  propriis  in  pandecte  Lalino  corporis 
grandioris  competenter  aptavi.  De  veste  quoque  sa- 
cerdoiali  p'urima  Domini  sacramenta  texebat,  asse- 
rens  nihil  otiose  positum,  quod  non  alicujus  rei  pul- 
cherrimam  portarei  imaginem.  Hoc  etiMm  Josephum, 
Origenem  et  Hieronymum  commemorasae  in  suts 
opusculis  asserebat.  Quid  ptura  1  Fecit  credi  de  Di- 
dymo,  quem  suo  prxsentab.it  ofOcio  [rd.,  ezemplo] : 
cujus  eiiam  instructione  cominoiiitus,  multos  codicei 
anliquos  reperi,  qui  apiid  me  habebantur  incoj^uili. 


ita  dixerim)  quidam  pavo  pulcherrimus,  qiii  velut  D  Quem  tamen  adhuc  Novaiianae  pravi:atis  errore  de- 


oculorum  orbibus  et  colorum  niultiplici  et  decora 
varietate  depingitur  ;  paradisus  quinetiam  animarum, 
poma  continens  innumera»  quibus  suaviter  mens 
hunisna  snginaia  pingiiescat.  Qiiod  tamen  Psalmo- 
ruui  corpus  universum,  et  in  tribus  codicibus  per 
quinquagenos  psalmos  judicavimus  conscribenduin, 
ut  jiibilaei  anni  q  lantilas  triplicita  sanctx  Trinitatls 
votiva  ncbis  remissionis  beneflcia  renuntiaret ;  et 
qu<miam  uuus  codex  onerosus  quibusdam  fratribus 
poterat  inveniri,  tali  distribuiione  compieta,  spem 
pretiosae  salutis  accipereut,  ei  multi  compeiidia  ie- 
clionis  (pnRBtaiite  Domino)  salubriler  invenirent. 
Ilalieat  ergo  Itiblinlheoa  v  stra  uniim  ex  his  codic^m, 
ad  (|uein  recurraiis,  hi  vos  niendositas  fortassis  of- 


te.:tum,  misericordia  Domini  suffragantet  recias  fidei 
credimus  illuminatione  complendum ;  ut  qiiem  Scri- 
pturas  suas  animo  fecit  discere,  jubcat  catholico!  fi- 
dci  iniegritate  pollere. 

Secundus  vero  liber  Salomonls,  qni  appellatur 
Ecciesiastes,  a  beato  Hieronymo  polenler  exposttus 
esi,  quem  Latino  sermone  nuncupat  Condonaioreni, 
quod  loquatur  ad  populum,  et  sermo  ejus  non  spe- 
cialiier  ad  unum,  sed  ad  universos  genemliier  diri- 
gatur,  Ecclesiastes  autem  noster  esi  Dominus  Chri- 
sius,  qui  medio  pariete  destnicto,  inimlciilns  earoii 
cvacu  ms,  fecit  utraque  mnum  (Epku.  ii,  14).  Hic  a«- 
per  omiiia  sequcndn  dicit  |iMen  divina,  cancin  nrandi 
isUus  vaniiatem  vaiiitatum  cMO  coiUBemonns.  De 


t1i7 


DE  INSTITimONE  DIVINARUy  LITTERAnUM. 


im 


ifoo  libro  et  Vielorinus  ox  oratore  episco|Nis  nonouUa  A  cautistioie   translaiam    exposilamque   promeruit  : 


disseruit.  In  Caulico  cnulicorum  duabus  liomiliis  t*x- 
positionem  Origenis  idem  sauctus  UieronTmus  Laii* 
Q»  lingus  multiplicaior  egregius,  sua  nobis,  ul  con- 
suevii,  probabili  translalione  prospexil.  Quos  item 
Itufuius  interpres  eloquenlissimus ,  aitjeclis  quibus- 
4am  locis  usque  ad  illud  prasceplum,  qu  d  aii :  Capite 
nokU  vulpe$  puvUat  exterminanUi  vinea»  ( Cant.  ii, 
15) ,  iribus  libris  latius  explanavii.  Posl  quos  Epi- 
phanias  •  antistes  Cyprius  lotam  librum  Graico  BtT- 
mone  uno  volumine  sub  breviiate  complexus  esi. 
Ilunc  nos,  ui  alios,  in  Latinam  linguam  per  amicuro 
Dosirum  vinim  diseriissimum  Epiplianiuro  fecimus, 
Doroino  juvanie,  (ransferri.  Quapropler  praedicii  li- 
iNri  dlligeiilissimos  cxposilores  sub  nno  codice  coin- 


eujus  explanaiionibus  actum  est,  at,  sicut  Domimts 
de  ipso  testari  dignalus  est,  inculpabiliier  cuucta 
lorutus  fui  se  doceatur.  Quanla  enim  libcr  ille  C(ui- 
tinei  siiavia  sacrameuta  verborum,  sicut  beatu  •  llie- 
ronymus  dicil  in  epistola  quam  diiigit  ad  Pauliiuim 
{Epiit,  103,  eftca  medium)  ?  Prosa  incipil,  versu  ia- 
biiur,  pedeslri  sermone  finitur,  omnesque  leges  dia- 
lecticx  proposiiione,  assumpiione,  conlirinaiione, 
conciusioiie  determinal.  Qund  si  iia  esl,  nec  aliter 
esse  potest  quam  quod  lanii  viri  celebrni  aucioritaSy 
ubi  suni  qui  dicunl  arlcm  dialecticam  a  Scriplaris 
saaciissimis  non  ccepisse  ?  Singula  in  eo  verba  ple- 
na  sunt  xnigmaiibus,  proposiUonibus  el  quaestioni- 
bus  sacris ;  et  (ul  de  cxterii»  sileam)  resurrectioiiem 


preliendi ;  ut  ««iinul  omncs  lcgeiitibus  ofTerautur,  B  carnis  sic  prophetai,  ul  nulius  de  ea  vel  manifcsiius. 


qui  iractatores  uiiius  voluminis  exstllerunl.  Uiide 
eiiam  el  sanclus  Aiubrosius  in  libro  tertio  Patriar- 
charum,  ubi  de  persoua  Isaac  loquitur,  multa  saln- 
briter  luculeuterque  disseruil.  Sa^pc  diclus  autem 
Paier  Hieronymns  asseril  Sapientix  librumi^  non  a 
Salomone  (ut  usiis  liahcl),  sed  a  Philone  dociissimo 
quodam  Judxo  fuisseconscriptum,  quem  pseudogra- 
plium  prxuoiavit,  proplerea  quod  usurpaiionem  no- 
Biinis  portai  allerius.  Ciijus  voluminis  exposiiionem 
presbyter  Bell;ilor  oclo  libris  se  assumpsisse  lestaius 
est,  quem  cum  aliis  opusculis  ejus  pariter  sustinemus. 
De  quo  el  Pater  Augusiiuus  et  sanctus  Ambrosius 
bomiliarum  noroine  nounulia  dixeruut.  Diclio  nimis 
auavissima  et  re^era  nominis  dignitatc  resplendens. 


vel  cautius  aliquid  scripsisse  videatur.  Sic  enim  aii: 
Scio  quod  Redemplor  meut  vivit^  el  in  novieiimo  die 
de  lerra  surrecturus  tum ;  et  rnrsue  drcifmdaker  pelle 
mea,  et  in  came  nua  videbo  Deum  Salvatorem  meum: 
quem  visurue  tum  ego  543  ip<^>  ^  ocuii  mei  eon$pe' 
cluri  tunt^  et  non  aliut ;  repodta  eti  htte  tpet  mea  ta 
ftnM  meo  {Job.  xix,  25).  Sanclus  quoque  Augustious  io 
eodero  llbro  adnolaiionea  faciens,  euro  solita  curioai- 
taie  tracuvil.  Quidam  eiiam  estanonymas,  excujus 
slylo  beatum  esse  suapicamur  Uilarium,  qui  coromenta 
libri  ipsius  conscripsii  in  ordinem.  Quae  si  legaiis 
aileote,  poterunt  vos  diligenier  insiruere.  Magoua 
plane  liber  Job,  el  in  solamen  humani  generis  ulili- 
talemque  conscriptuSy  quaudo  sanclus  vir  lauia  et 


ficclesiasiicum  vero  librum  supradicius  Uieronymus  G  lalia  perlulisse  moustraius  est,  ut  levia  sihi  unus- 


Jesa  liM  Sirach  esse  commemorai,  qui  Congregator 
poiesi  Latino  sermone  vocitari.  Sed  inter  Ecclesia- 
aien  et  Ecclesiaslicuro  isum  Patres  posuere  disun- 
liam,  quod  Ecclesiastes  ad  Chrislura  Dominum  so- 
lunimodo  debtt  referri;  Ecclesiasticus  vero  cuicunque 
justo  prxdicaiori  potest  absolutc  congruere,  qui  Ec- 
ciesiam  Domini  sanctissimis  solel  monitis  congrega- 
re.  QuoJ  libruin  utique  prxsciilem  fecisse  manife- 
stuiu  est,  quem  propter  excellentiam  virlutum  sua- 
rum  Yrotvapexov  appcllal  {Tom.  I,  prasfat.  115),  id  est 
virtutum  omuiuin  capacem.  Cujus  unu  darilas  un- 
laque  Latiniias  ost,  ul  sibi  textus  ipse  commenta 
ainl.  Alque  utinam  quam  ciio  inenle  capilur,  lam 
facile  aciuuin  quaruaie  reddaiur.  Quibus  libria,  ju- 


quisque  peccator  faciat»  quxcunque  so  Mislinere  co- 
gnoscit. 

Tobis  aulero  in  libris  qainque,  Esthrr  in  libris 
aex,  Judith  in  lihria  septero,  et  Machabaeoruro  in 
lX)ris  decero,  exposiiio  in  Latinum  serroooeiu  prx- 
dicti  Bellatoris  presbyieri,  ul  prxvalet,  |ji)ore  col- 
lecta  est.  Quorum  Umen  iibrorum  liiuios  sub  bre- 
viute  collegi,  quando  insiructioois  Don  miuimum 
credilur  esse  compeudium  res  fusas  latissiine  pau- 
cis  sermonibus  indicare.  Uis  enim  reroediia  lectoris 
auimus  iotroduclus  saluberriiiiam  Scripiuraniin 
seriem  provocatus  excurrit.  Sed  eos,  licet  bistorici 
siiii,  ei  planissima  rclatione  fundaniur,  laiiien  pro- 
pter  virtules  excellcniissimas   moruro  conscripioi 


vane  Doniino,  capilula  insignire  curavimus,  ne  in  ^  esse  cognoscile ;  ul  pjiienliam,  ui  spem,  iit  cbari- 
Um  necessaria  lectione  (ui  saepe  dicium  est)  confusa 
lironis  noviUs  linquerelur. 

CAPUT  VI. 

De  Hagiographit, 

Se<iuilur  Uagiographoru.n  codex  sextus,  babeus 
libros  oclo,  qui  in  capitesuo  contiuei  Job  prxxlarum 
palientix  gioriosumque  documeutum.  Quem  labore 
licati  llieronymi  Laiina  lingu  >,  sicut  el  aiia  mulia 


•  Vel  poiius  Philo  ordinatus  cpiscopiis  urbis  Car- 
p^M  III  iiibula  Cypro  a  S.  Epi|)huiiio  Salamina!  anii- 
atiie,  uliii  i|)siusiiiei  sancti  Viia  legitur.Vidi  hujuscc 
CiMUiueuurii  tciluui  Grjjcum  iu  iuanib6s  V.  C.  £m. 


utero,  ul  eiiaro  in  feminis  fortitudinem,  ui  pro  Deo 
conlempum  pracsentis  saeculi  vitaro,  vel  cxiera  quas 
illic  viriuium  genera,  Doroino  pnesunte»  floraerant, 
noslris  aniinis  coinpetenier  infundcrenu 

In  Esdras  vero  libris  duobus  Graeco  scrmona  ain« 
gulas  homilias  exposilas  Origouis  inveni»  qu»  ejus- 
dem  rcligiosi  viri  Bellatoris  labore  translaia  suui. 
Nam  ei  sauclus  Ambro^ius  iii  libro  Pairiarcharum, 
ttbi  de  persona  Joseph  [ei.,  Esdra:J  ipse  ioqaiiar» 

Bigot  cum  iranalaiioue  Latina,  C!ijus  hic  memiiiii 
Cassiodorus.  Ai  neutrum  haclfuu^  prelo  couimi^ 
suiu  ea. 


1119  y.  ALRCLll  CASSIODORI  lltt 

seeamfmn  IRHnni  Maeliabaeonirn  excmpli  ciasa  conn-  A  ac  sccunini  genas  coniniettCoramy  Dnmino  lar^eM» 
niemorat:  eojus  maximam  partem,  ad  dcmonstran-     pr.istabit. 


<lam  lolerantiam,  eloqncnii»  stiae  dulcissimo  liquore 
pntffecit.  Libri  vero  MacbabaH)rum  a  supradicto 
amico  noslro  Beliatore  sedula  espositionp,  Domino 
jutanie,  eonfecti  sunt  :  ne  tam  magna  lcclio  iiies- 
planata  forsiian  linqucretur,  qu»  iiobis  tot  vir.utum 
excmpla  dedaravit. 

CAPUT  VII. 

De  Ewangeliii, 

Septimus  igitur  codcx  Scripturae  divinflc,  qui  est 
llovi  Testamenti  primns,  nobisque  dedit  adorabile 
principimn  ac  vitale  remcdium,  quatuor  e^-angelista- 
rnm  superna  Ince  resplendct.  Quorum  omnium  pro- 


Ad  Hebraeoa  vcro  Epistolam,  quam  sanGtoa  Jotp- 
nes  Cons  aniinopolitanus  epi<copas  triginia  qaaioor 
liomiliis  Aiiico  sermone  tractavii,  Mutiannm  virua 
discrtis^imnm  traiisr«;rre  recimus  tn  Laiinum,  ne 
Epi.  tolanim  onlo  i  ontinMug  indecuro  lermino  aubiio 
nimperetur.  In  Episiolis  atiiem  canonicis  Ceaiens 
Alexandnnus  vresbyter,  qiii  et  Stromateos  vocatur, 
!d  est,  in  Eplsiola  sancti  Petri  prima,  sancti  Joannis 
prima  et  secunda,  et  Jacobi  quxdam  Atiico  serroone 
declararii.  Ubi  inulia  quidem  subtiliter,  sed  aliqua 
incaute  locutns  eat ;  qu»  nos  ita  transferri  fecimos 
in  Latinnm,  ut  exclusis  qaibusdain  ollendicntii^,  po^ 
riffcata  doctrina  ejus  aecurior  potnissei   iianriri. 


p:ia  discutiens  sanctus  Hieronymus  diiigenti  cura  B  Sanctns  qiioqne  Aogustinus  Epistolam  Jacobi  apo- 


disserult ;  qns  in  uno  volnmine  comprebendi ,  ne 
iegentis  in  entio  diviois  codicibus  tardaretur  [ed.^ 
iraheretur].  Matthasum  beatns  llieronymus  iterum 
bis  binis  libi  is  exposuit,  quem  etiam  sanctus  Rilarius 
in  niio  volumine  declaravit :  de  qao  et  Victorinua  ex 
oratore  episcopus  nonnulla  disseruit.  Lucam  aanctus 
Ambrosiiia  mirabililer  esplanavlt.  Joinnem  l>eatus 
Aognstinus  copiosa  et  insigni  expositione  lucidavit ; 
qnl  etiaro  de  Concordia  evangelistarum  quatuor  11- 
bros  snbtilissima  nimis  et  necessaria  disputaiione 
tomplexus  es^  Euselilus  quoque  Caesariensis  Cano- 
nes  cv.ingelicos  compendiosa  brevitate  collcgit ;  ut 
fn  qnibus  locis  communia  dicunt,  in  quibus  pmpria 
tangnnt,  >enssimi   distinctione  monstraret  :   ubi 


sloli  solita  diligentia!  su»  ciiriositate  tract.i?it,  qnam 
vobis  in  membranacpo  codice  srriptam  reliqoi. 
Scd  cnm  dc  reliquis  canonicin  Episiolis  niagna  noa 
cogitatio  r.ttigaret,  subito  nobis  codcx  Didyiiii  Gne- 
co  siylo  conscripius  in  expositionem  septero  canont- 
earnm  Epistolarum,  Domino  largiente,  conce^sns  est, 
qui  ab  Epiphanio  viro  disertissimo,  Dtvinliate  j«- 
vante,  tra  >slatus  est.  In  Episiola  vero  prima  l)eati 
Joannis  sanctus  AugustinU'!  deoem  scrmonibjs  multa 
et  miral)iliter  de  charitate  dis>eruit. 

Tertium  vero  codiccm  rcpcri  Epistofaram  aancli 
Pjiili,  qui  a  nonnullis  beaii  Hieronymi  adiiotaiionea 
brevissimas  dicitur  conttnerc,  qncm  Vdbia  pariter, 
Christo  largicnte,  dereliqui.  Post  hopc  vero  iria  pa- 


quantacat  pleniitido  fidei,  tanta  floret  et  divcrso-  G  ^^^  ^"®  diiimus,  cominentonim,  Pctms  abbas  Tri- 

|H)litans  proviiici»,  sancti  Paiili  544  Episiolas, 
cxemptis  opusculorum  beati  AiigusliiiJ,  subnotasse 
narratur  ;  ut  per  os  a!ieniim  sui  r ordis  declarard 


rum  tracuntium  doctrina  mirabills. 

CAPLT  VIII. 
De  EpisiolU  apoetolmim, 

Octavus  codcx  canonicas  Epistolas  continel  apo- 
siolonim.  Sed  In  Epistolis  tredecim  sanctt  Pauli  ad- 
notationes  conscriptas  in  ipsf)  iniiio  meae  leciionis 
invcni,  quae  in  cunctorum  manibus  ila  celcbres  ha- 
Irebantur,  ut  eas  a  sancto  Gclasio  papa  urbis  Roms 
i!octissimi  viri  studio  dicerent  luisse  conscriptas. 
Q:iod  solcnt  Tacere  «  qui  res  vitiosas  cupiunt  gloriosi 
nominis  aucioriiate  defendere ;  sed  nobis  ex  proi- 
rrdcntlbus  Icct'*onibus  diligcnti  retractatione  pa- 
tnerunt  sobrflissimas  quldein  es«e  ac  brevissimas 


arcatium  :  qiiae  ita  locis  singiilis  comp<rirHler  aiila- 
vil,  ni  hoc  magis  studio  bcaii  Angiisiini  cred^s  essm 
perfectuin.  Mirum  cst  euim  sic  alterum  ex  alUro 
dilucida^se ;  ut  nulla  verborum  suorum  aiijeciiond 
permixia,  desiderium  coniis  proprii  complesse  vi- 
deatur ,  qui  vobis  inter  a1!os  codiccs,  divina  gratia 
sulTragante,  de  Africana  parte  niittendus  eat.  Sic  to- 
tus  ordo  Epistolarum  canoiiicaruro  tam  sancii  l^auli 
qunm  diversoruin  apostolonim  Domini  favore  com* 
pletus  esl.  Dicitur  etiatn  et  beatum  Ambrosioni  sub> 
nolatum  codicem  Episiolariim  omnium  sancti  i^uli 


dictiones,  sed  Pclagiani  erroris  venena  illic  esse  se-  D  reliquisse  suavissima  exposiiione  coroplcinm  ;  quen 


minala.  Ei  ut  procul  a  vobis  fleret  error  hxreticus, 
Cpistolam  ad  Romanps  qua  poiui  curiositate  purgavi, 
reliquas  in  ehartaeeo  codice  conscriptas  vobis  eroen- 
dandas  reliqui.  Quod  facile  subjacebit,  quando  pra- 
Menti  exeroplo  audacior  redditnr  sequentis  imita- 
lio.  Sed  inter  bas  sollicitiidines  graviier  asstuatus, 
fnomdaro  anonymnm  codicem  sulmotatnm  divina 
foperi  provisione  eollatum,  qui  tredecim  Epistolas 
aancri  PauH  non  ignobili  adnoiati  ne  tracuvit.  Il!c 
diiigeiiter  excussus  [mn.  excursus],  sccundum  vobis 


taincu  adliuc  invenire  non  poiui,  sed  dilij^enti  eura 
perquiro. 

Diclae  sunt  ig  tur  adnotationes  Episi(»larum  a  non- 
nuUis  breviier  comprehensx.  Nuuc  pcr  ordiircni  di- 
camus  (sicut  et  in  Propbetis  factum  cst)  qui  eas  la- 
llus  exponcre  malueruni ;  ut  itlud  datum  iicchoanii- 
bns,  hoc  rescrvatum  videatur  esse  perferlts.  Sancii 
Pauli  prima  omnium  el  admirabiiior  destinata  co- 
gnoscilur  ad  Romanos,  quam  Origenes  viginti  libris 
Graeco  sermonc  dcclaravit ;  quos  lainen  supradiclus 


*  Solent  tergiversatorcs,  nt  fallant,  snb  noniine      pi  iion  pi  tcsit,  ul  aii  D.  Ambrosiua  in  episL  ad  Tbea- 
ciari  alicujus  viri  episiolain   ringerc,   iit  auciorifas      salonic.  11,  cap.  ii. 
noudnis  poMit  commendare,  iiuod  persoipsum  •eci- 


Ifil  p£  LNSTITOTIONE  DIVINARUM  LITTRRARUM. 

Rufiaus  in  deccm  liliros  retligeni,  adhiic  eopiose  A  CAPIfT  IX. 


M» 


transliiltt  iu  Laiintiiii.  &inctH'i  vcro  Aognstiniii 
l|iiani  Episti»laui  iiielioavcrat  eiponendam,  In  eojos 
tantum  salutaitone  uuum  lil)rum  se  profudisse  com- 
inemorat,  et  (ut  verbis  ejus  ular)  opcris  i|>sius  ma- 
gnitudiiie  ac  lal>orc  dctrrritus,  iu  alia  faciliora  de- 
llexus  est.  Qui  eli.ini  scrilx^ns  ad  Simplicianuni  epi- 
scofiuiu  Medioianen^icm,  siiblimes  et  eiquisilas  de 
eadeiu  ei>istoia  trnclavil  &)i']uas  qasieslioiios,  quas 
n'>s  prxilicio  cmlici  jiKiicaviiuU'*  inserendas,  ne  dum 
efposiiio  divisa  qii.rritur,  lcgcntis  intenllo  noiie 
diflemlur. 

Ad  Galalas  aiitjm  id  m  sancius  Augiistinus  latius 
ciilaiia\it,  de  (|ua  ct  sanctus  !!ieronyiiiiis  iribus 
libris  exposi.itinem  tct<  ndit.  Mcin  Vrer  llicrony- 


De  Actibui  apostolorum  et  Apocalifpd, 

Nonus  Igiiur  codex  Actus  apost'  lonini  et  Apoca« 
lypsin  noscitur  continere  :  qnoniam  et  lixc  qiio<|Ud 
Apocalypsis,  id  esi  revelatio,  probatur  Joaiiuis  apo- 
stoli.  Sed  in  Aciibus  apostolorum  sancti  Joaiinis 
episcopi  Conslantiiiopolitani  in  Graicosermoiiecom- 
nienta  reperimus,  qux  amici  nostri  iu  duobiis  codi- 
cibus  quinquaginta  quinque  homiliis,  juvante  Donii* 
no,  iransiulerunt.  Apocalypsis  vcro,  qii;e  studiose 
legeiiiium  aninios  ad  supeniam  coulemplationoiii 
deducii,  ct  Hicii  iiieute  cernere  quod  angeli  videudo 
b(-ati  sunt,  saiicu  llieronyini  eiposiiione  conspicua 
ost :  dc  quo  ibro  et  Viciorinus  saepe  dictus  episco- 
pus  d.riic  lliiua  quxdam  loca  breviter  Iraciavit.  Vi« 


niiis  tribus  lii»  is  I  pistotam  ad  Rpl.esios  diiigenter  '^  gilius  qiioque  Arer  anlistes  de  millo  annorum  intel- 


aperiiil.  Ad  Tituin  qiiorpie  eipo^iti<mem  uno  volu- 
niine  comprebcnJit.  Ad  Pbilemoiiem  eiiam  uno  li- 
li  o  pal*ferit.  Rcsid.ias  vero  Cpist  las  saucti  rauli, 
id  e>t,  ad  Corinlhios  duas,  ad  Thessaloniceuses  duas, 
ad  Coiossenscs  unam,  ad  Timothcum  duns,  sanclus 
ilierouyuius  dicitur  explanas^e.  Unde  niulia  pars 
scienli:c  tributur,  cum  provencrit  ignorantibus  iios- 
se  qnml  quxrant.  Quas  tamen  coniinuo  de  diversis 
pariibus,  ubi  direximus  inquirendas,  suscepturos 
iMH  e^se  Doniini  ini^eratione  eonfidimus ;  et  ideo 
stiidiose  susiinere  debemns,  quod  nobis  transmit- 
lendiim  esse  cogno?iuios«  Eoqoc  fiat,  at  si  cuicun- 
qse  Testrum,  antequam  veniant,  aliqnid  eoruin  for- 


ligentia  qu;e  iu  p  aedicta  Apocalypsl  coiiiinciur,  unda 
niagiia  qua^siio  n<  niiuUis  oboritur ,  pleuis>iiua  vi 
dil  genti  narrationc  disseruit.  Ticouius  etiain  Dona- 
tista  iii  eodcni  voltiin  ne  quaed  im  non  respuenda  sub- 
junxit,  qu.i!dam  vero  veneno2>i  dogiiiatis  sui  rccii- 
lenta  pei'misv:uii.  Cul  tantum  in  bouis  diciis  xp«Sat* 
fiov,  in  oiali.>  axpvvToy,  quantum  iransiensvalui  repe< 
rire  (ut  arbiiror)  com^ietenter  affiii.  Quod  et  vobii 
sluiil.tcr  in  suspeciis  eipositoribus  facere  suademus, 
ue  lectoris  animus  fortasse  turbetar  Defaudi  dogaia- 
tis  |iermiitione  confusus. 

De  quo  voluinine  sanctus  quoqoe  AugustiDUS  Ib 
libris  Civitatis  Dei  plura  prxsuniius  et  diligeater 


ussis  occurrerit,  sludeat  diligenti  cura  transcribere  p  aperuit.   Nostris   quoque   lediportbus   Apocalyptia 


•t  |>raediciis  eipositoribns  aggregare  ;  quatenus,  ju- 
vante  Dt>mhio  et  labore  vestro,  monasierii  b.bliothe- 
ra  profii  iai,  quibus  tanta  noscuntiir  esse  praeparsta. 
Quod  si  fcrsitaD  senectus  nostra,  priusqiiam  li«c 
compleautur,  JossiODe  Domini  ciim  remissione  pec- 
caloram  (sicut  vos  orare  deprecor)  votivo  fine  trans- 
iorit ,  ad  vos  (ut  credere  dignum  est)  quandoiue 
res  sperata  perveniel.  Commemoratas  tamen  Cpisto- 
laa  a  Joanne  Cbrysostomo  eipositas  Attico  sennone, 
in  saprascripto  octavo  armario  dereiiqui,  ubi  sunt 
Grxci  codlcea  coiigregatl ;  ut  si  Latina  dod  poiueriDt 
laiiora  coromenta  procurarl»  de  istis  subinde  traaa- 
feratur,  quod  plcDissimam  poierit  prxsiare  notitiam ; 
quatenas  in  omnibus  septaaginta  uno  libris  caiiooi- 


prxdicu  beaii  episcopi  Primasii  antistitis  Africaol 
studio  niiiiute  ac  diligenter  quinque  libris  eiposiu 
e^t :  (iuibus  etiam  liber  udus,  Quid  facial  basreticum, 
ciutissinia  disputatioDe  subjuacius  est;qux  io  lein- 
plo  Do.iiini  sacraU  doiiaria  saoctis  aluribos  offe- 
rantur.  Sed  qnoniam  diiimos  expositorcs  quantos 
vel  invenire  priscos  potuimus,  vel  Duper  per  amicoa 
nostros  dc  Grxca  liogua  iransferri,  vel  nova  cudi 
fcciinus :  iinnc  de  sei  modis  intelligeDtic  aliquid 
disserainus,  ut  sa-pius  illuc  redetiDtes«  pestiferos 
vitemus  errores. 

545  CAPUT  I. 

De  »ex  modii  intelUgentim. 
Primum  cst  posi  higus  operia  iDStituU,  ut  ad  i«- 


cis,  sicut  a  sancto  Paire  Augustino  iioscitur  cow-  ^  troductores  Scriplurx  divin»,  qnos  posiea  referemus 


prebeDSom  {Lib.  ii  de  Doctdna  Chriaiana^  cap  8), 
antiquorum  eipiisitioDes  ,  D<  mino  largiente,  velut 
spiriulia  poiua  Paradisl  sumeDda  vestrls  epulis  ofle- 
rantur. 

Qu  >d  si  in  bis  qua:  dic^a  suut  aliqua  fortasse  loea 
duUia  siiit  relxU,  uec  eipianaiiooe  planissima  [mt$. 
pletiiss.iua]  saiisfacere  potueriol,  uequaquam  vol>i8 
modernos  eipositores  ioterdieo.  Caute  umen  qusa- 
rendos  esse  catholicosv  quoniam  accessu  tempomm 
nittltis  Doviter  gratia  DiviaiUtis  iafunditur,  quae  for- 
siun  priscis  doctoribus  celau  monstratur. 


[mu,  lepcrimus],  sulliciia  meoto  redeamus»  id  esl, 
Ticonium  Douatisiam,  sanctum^Augu&tinum  dt  Do- 
ctriua  Chrisiiana,  Uadrianum,  Eucberium  et  Juui- 
lium  '^  quos  sedula  cur.osiute  coilegi ;  ut  quibus 
erat  simiiis  iuientio,  in  u:.o  corpore  adunati  codieea 
ciauderentiir.  Qui  modos  elocuiiouum  explanaiioois 
causa  formanies,  per  exemplorum  diversu  aimiii- 
tudines  intelligi  faciunt,  qiis  prlus  clausa  uinii- 
serunt. 

Qiiod  si  ab  iinroductorlbus  fortasse  aliqua  pra- 
teruiissa  sunt,  tunc  librorum  espo«itores  sedulo  re» 


•  Uujtts  audoris  opera  iuseru  habentor  tomo  1  Bibliot.  SS.  Patrum. 


Il^ 


M.  AURfiLll  C\SS10D0ai 


im 


qulramus ,  et  aperire  nobU  iocipiunt ,  quae  prius  A  qul  sunt  iesu  Nave,  Judicum,  Roth,  ^iniiiely  iaaiaf. 


dausa  nianseruni.  Deinde  atudioaiasime  legamua 
catbolicos  magistros,  qui  propoaitionibus  factis  sol- 
Yiint  obseurissimas  qua^iiones.  Qui nlo,  «per  ^mM. 
posij  libros  slngulos  atque  epistolas  diyersorum 
Patrum,  loca  prxcipua,  qu»  eiempH  cansa  comme- 
inoraiit,  diligenii  cura  notanda  sunt.  Iia  fit,  ut  di- 
Yc>$orum  catbolicorum  libri  commodissime  perle- 
gaiitiir,  quando  et  iuientiones  suas  decenter  aperlnnt, 
ci  ei  incideniibus  apud  illos  quxstionibus  nobis  no- 
litia  magna  praesiatur.  Postrcmo,  rollocutio  peritis- 
fiiinoruni  seniorum  crtbrius  appelatiir,  quoram  con- 
fabiilalione  subito,  quod  non  opinabamur,  adver- 
limns ;  dum  nobis  studiose  referunt,  quod  longis 
a^taiibus  suis  discere  pottieruDl.  Utile  est  enim  per 


Jcremias,  Ezecliiel,  l>aniel,  libri  duodecioi  prophei»- 
rum.  In  llagiograpbos,  qui  tantJob,DBTid,8aioia«i» 
Proverbii,  Ecclesiasticus,  Caoticum  canticoniu,  Ver- 
ba  dierum,  id  est,  Parallpomenon,  Esdras,  Estber.  in 
Evangelislas^qui  suntMalibsus,  Marcot.Locas,  Joan- 
nes.  Posl  bos  sequoiilur  Epistolae  apostolonim,  l*e>ri 
du.i^,  Pauli  quatuordecim,  Jonnnis  tres,  Jacobi  una, 
Jud;e  nna,  Aciuum  apistoloniin  Lucx  liber  onus,  et 
Apocalypsis  Joannis  liber  uniis. 

Scieiidum  est  plane  sancium  Hieronymom  ideo  di- 
▼•Tsonim  traiislntiones  le^^isse  atque  Cdrreiisse,  eo 
qiiod  auctorititi  llebraicx  nei|uaquain  ea«i  perspice- 
rel  consofiare.  IJnde  faciuui  est  ut  omnes  libros  Ve- 
teris  Testur.eoti  di!igenti  cura  in  Laiinum  sermonem 


istos  sex  modos  intelligentis  studiosa  voluntate  dis-  B  ^^  Hebrxo  fontc  Iriinsrundere',  et  ad  viginti  duarum 

litterarum  modum,qui  apud  ilebrae  ts  manel,  coinpe- 
lenier  adJiiceret;  per  quas  omnis  sapientia  disciiur, 
et  meiiioria  diciorum  in  xrum  scripta  servatur.  Huie 


ciirrere  potius  quam  irreligioso  stupore  torpere. 

CAPUT  XI. 

De  quatuor  iynodis  reeeptu, 

Dicamns  nuoc  quemadmodum  universalia  sancta- 
que  coucilia  fiJei  nosirae  sa'utaria  sacramenta  soli- 
daTerint ;  ut  ibi  cognoscenies  terx  reli}sionis  arca- 
num,  pestiferos  ▼itemus  crrores.  Priiiio  loco  Nicoina 
synoduslegiturconstituia,deindeConsianiinopoiitana, 
tertia  Epbesina  prior,  qiiaria  Chalcedonensis.  Quts 
roerito  sancla  probat  Ecclesia  ;  qux  taiita  fidei  no- 
str;e  luinina  prxsliterQiit,  ut  in  nulluin  perversitatis 
scopiilum  (si  tamen  Domiuo  protegente  cuslodimur) 
caecatis  meniibus  incidere  [fd.,  incedere]  debeamus. 


eiinm  adjecii  siiiit  Novi  Tesiamenti  libri  Tiginli  se- 
pteni,  qui  colliguntur  simul  quadraginU  novem. 
Cui  niimero  iddis  omnipotentem  et  liidivisibilen 
Triiiltatfm,  per  quain  hxe  facla,  et  propter  quam 
ista  pncdicta  sont ,  et  quuiqoagenarius  uuroerus  iu- 
dubitanler  efnc.t<:r ;  qiii  ad  ins  lar  Jobilxi  auni  ma- 
gna  pictaie  beneficii  debiia  relaxat,  ei  pure  poaoi- 
leniiuin  peccau  dissolvii.  Hoiic  aoiem  pandectea 
ITopter  copiam  lcctionis  minutiore  manu  iii  qoater- 
nioiiibus  quinquaginta  Iribus  acstimaTimus  conscri- 
bendum,  ut  quod  leciio  copiosa  letendit,  scriptuns 
Nam  sanctissimi  Patres  iujuriam  rectae  fidei  non  C  densiias  adunata  contraliereL  Meminisse  auiem  de- 


iiij 

ferentes,  regul.is  quoque  ecdesiasticas  ibidem  sta- 
tnere  nialuerunl,  et  inventores  novarum  hxrosum 
pertinaces  divino  gladio  perculenint ,  decernentes 
nullum  ulierius  debere  novas  incutere  quxstiones ; 
sed  probatorum  veterum  auctoritate  conlentos,  sine 
dolo  et  perfidia  decretis  salubribus  obedire.  Sunt 
enim  nonnnlli  qui  pulant  csse  laudabile,  si  quid 
conira  aniiquos  sapiant,  etaliquid  novi,  unde  peiije 
videantiir,  invenianL 

Chalcedonensis  autem  synodi  lestis  est  codex  En- 
cycliu«,  qui  ejus  reverentiam  lanta  laude  concelebrai, 
iit  sanciae  auctoriiati  merito  judicet  comparHndam. 
Quem  codicein  ivxvxXtov,  id  est  totius  orbis  Epistola- 
rium,  a  viro  disertissimo  Epiphanio  fecimus  in  La- 


Lemus  menioratum  Hieronymum  omnein  iransla- 
tionein  suani  in  auctoritate  divina  (slcut  ipse  Cestatur) 
piopter  simpliciiatem  fratrum  C'lis  et  coinnialibus 
ordinassc  ;  ut  qui  dislinctiones  sicularium  lillera- 
rum  comprehendere  miuime  potucrunt,  hoc  re»e- 
dio  bufl^ulti ,  iiiculpabiliier  pronuniiarenl  saci  aiissi- 
mas  iectiont;s. 

546  CAPUT  XIIL 
Dmtio  ScriplMrte  divines  secundum  Augustinum. 

Scriptura  diviita  secundum  beaium  Augustinum  in 
Testamenu  duo  iU  dividitur,  id  esi  in  Vetus  et  No- 
Tum.  In  bistoria  sunt  lihri  viginti  duo^  id  est,  lioysi 
libri  quinque,  Jesu  >ave  liber  unus,  Judicum  lilier 


tinum  de  Gr«co  sermone  converti.  Sed  qiioniam  sa-  D  """'•  ^^^^  "^®''  """'•  ^^"■"  ''^"  quaiuor,  Para- 

lipomenon  libri  duo,  Jobliber  utius,  Tobiae  liber  uiios, 
Esther  liher  unus,  Judiih  liber  unus,  Esdra:  libri 
duo,  Machabaeoru  u  liliri  diio.  In  Propbetis  liLri  vi- 
giuti  duo,  David  Psalmoruiii  \m,  Aud,,  I^salteriumJ 
liher  uniis,  Salomonis  libri  quatuor,  Jeso  fiiii  Sirach 
liber  unus.  Prophetc  majores  quatoor,  id  esi,  Isaias, 
Jeremias,  Exeehiel,  Dantei ;  ei  minores  doodedo, 
id  est,  Osee,  Joel,  Amos,  Abdtas,  Jonas,  Miclicas, 
Nibum,  llabariic,  Sophonias,  Zacbarias.  Aggjeus, 
Malachias.  In  Eplstolis  apostoloram  Tiginti  an:i,  iJ 
esi,  Pauli  aposioli  ad  Romanos  ona,  ad  Coriiithirvs 
dux,  ad  Galatas  una,  ad  Epheslus  una,  ad  Philip«^ 
pciiscs  iina,  ad  Thessaloniccnses  dux,  ad  Colf»sseii« 
scs  un  I,  ad  Tiinotbeum  duae»  ad  Tiiomoaa,  adPiii* 


cras  litteras  in  novem  ctdicibus  cum  introductoribus, 
et  pene  cum  omnibus  Ljitinis  expo>itoribu8  suis,  ut 
didum  [mu.,  datum]  esi,  Domino  juvante,  collegi- 
mus,  noiic  vldeamus  quemadinodum  lex  diviiia  iribus 
generlbos  divisionum  a  diversis  Patribos  fuerit  inti- 
mau,  qoam  Umen  veneraiur  et  concorditer  soscipit 
OBlTirsaroro  Ecclesia  regionum. 

CAPUT  XIL 

Ditnsio  Scripturm  divinte  s  cundaiu  Uieronymum, 

Aoctoritns  divina  sccundum  saurtum  Hieronymom 
in  TesUmenu  duo  iia  dividiiur,  id  est,  in  Vetus  et 
Novom.  In  Lcgem,  id  esl,  Genesim,  Etodum,  Levi- 
Ucum,  Numcroruni,  Deuteronoiniuai.  In  Prophcus, 


fl25 


DE  INSTITITIONE  DIVlNARUM  LITFER VRUM. 


II2G 


Imdoimiii  aaa,  ad  Hebraeos  aiia  ;  Peirl  du»,  Joannis  A  ei  Chalcedonensis  noii  concrana  dherlnL  scd  «li?er- 

w>  ...  .  (  • 


tiet,  Judae  unn,  Jjcobi  una.  In  Evjingeliis  quatuor, 
id  ett,  aecundum  Matihaeum,  secundum  Marcum, 
Meuadum  Lucam,  secundum  Joannem.  lu  Actibiis 
•postolorum  liber  unus.  In  Apocalypsi  liber  unus. 
Beatus  igiiur  Angusiinus  secandiim  prabfaios  novem 
codices»  quos  sancla  meditatur  Ecclesia,  secundo  )i- 
bro  (Cap.  8)  de  Doclrina  Cbristiana,  Scripturas  di- 
vinas  septiiaginia  uniiis  librorum  ralciilo  compre- 
bendit :  quihiis  [ed.,  cui]  cum  sancLi:  Trinitatis  ad- 
dideris  uniiaiem,  flt  lolius  tibri  compeleDset  gloriosn 
perreclio. 

CAPur  XIV. 

Divino  Scriptura  divince  $ecundum  anliquam  transla' 
tionem  et  ieeundum  Sepluaginla, 

Scriplura  sancta  sccundiim  anliqiiani  tianslalio- 
nem  in  Te^tamenta  duo  ita  dividiiur,  id  csl«  in  Ve- 
liis  et  Novuin.  In  Genesim,  Ex<idu:n,  L' viiicum, 
Numeroruin,  Deuteron'>mium,  Jesii  Nave,  Jiidicu.-ii, 
Rutli,  Regum  libros  quatuor,  Paralipomenon  libros 
duos,  Psalterii  librum  unum,  Salomonis  libros  quio- 
que,  id  est,  Proverbia,  Sapieniiam,  Ecclesiaslicum, 
Ccclesiasten,  Canticum  canticorum,  Prophetas,  id 
esf,  Isaiam,  Jeremiam,  Ezecbielem,  Danielem,  Osee, 
Amos,  Miclixam,  Joel,  Abdiam,  Jonam,  Nahum, 
II  ibacuc,  Sophoniam,  Aggaeum,  Zachariam,  Mafa- 
chiani  «,  qui  et  Angelus,  Job,  Toblam,  Esther, 
Judith,  Ksdiae  duos,  Machabanorum  duos.  Post  h;rc 
leqiiunlur  Ev.mgelislx  quutu«ir,  id  est,  Mallh.TUS, 


ta  ;  omnes  lainen  |>er  (livisiones  suas  libros  divinot 
sacrainentis  compelentibus  aptatrrunt  Sicut  et  ia 
E?angelisiarum  Concordia  probaiur  effectum  :  ubi 
una  quidem  est  lides  reriim,  srd  ratio  diTersn  ter* 
monum.  Sed  quoniam  przdictus  Piiter  Augustiuui 
in  libro  secundo  (cap,  i5)  memoraii  operis,  id  es( 
de  Doctrina  Chrisiiana  commonei,  iu  dicens :  Latini 
codices,  id  esi,  Veicris  Novique  Tesiamenii,  ai  necos* 
se  fiierit,  Gr.pcorum  auctoritale  corrigendi  sunt, 
unde  ail  nos  posl  lletiraeum  rontem  traoslaiio  cuncia 
perveuii.  Ideoque  vobis  et  Graeeum  pandecien  r«*liqiii 
comprehensum  in  libris  scpluaginta  quinque,  qui 
continet  qiiateriiiones  nonaginta  iu  armario  supra 
drcio  octaTO :  ubi  alios  Gr;ecn8  diversis  opusculis 
B  necessarios  congregavi,  ne  quid  sanctissimae  instrn- 
ctioni  vestre  nec^ssarinm  deesse  videreltir.  Qui  nu- 
merus  duobus  miraculis  consecratur ;  nam  et  septua- 
ginti  quinqueanimx  de  terra  Chanaan  cum  pairiar- 
cha  Jacob  fiiies  i£gyptios  intnverunt  {Gen.  xlvi, 
36);  et  septiiaginta  quinque  Abrabam  fuii  anuorum« 
quando  promissionem  Domini  laeiiis  ac  apit  (Gen. 
xii,  4).  Restat  nunc  utdicere  festinemus  qucinadino« 
dum  in  Scripturis  divinis  librariorum  vitia  corrigere 
debeamus ;  nain  quid  prodest  mulias  Iranscttrrere 
leciiones,  et  ea  qu«  auut  probabiiiter  corrigeiida 
Descire  ? 

CAPUT  XV. 

Sub  qua  cautela  relegi  debeat  cesUitii  anrfort/ci. 


Marcus,  Lucas,  Joaiines,  Actiis  apo&toloruin,  Episto*  G     ^os  igitur,  qui  divinarum  et  saeculariom  littera- 


lae  Petri  ad  gentes,  Judje,  Jacohi  ad  duodecim  tri- 
bus,  Joaiinis  ad  Parthos,  EpisioK-e  Pau!i  ad  Rnina- 
nos  uiia,  ad  Corinthios  dux,  ad  Galatas  una,  ad  Phi- 
lippcnses  una,  ad  Colossenses  una ,  ad  ilebra*os 
niia,  ad  Tliessalouiccnses  diije,  ad  Timolheuin  duap, 
ad  Titu  II  una^  ad  Philemonem  una,  Apocalypsis 
Joanuis. 

Tcrtia  vero  divisio  est  inter  alias  in  codica  gran- 
diore,  littera  clariore  [ed,^  grandiorej  couscripto, 
qui  babel  quaterniones  nonaginla  quinque  :  in  quo 
toptiiagiota  Interpretum  translatio  Vetcris  Testamenti 
in  libris  quadraginta  quatiior  contineiur.  Cui  sub- 
joncti  sunt  Novi  Testamenti  libri  viginti  sex,  fluotque 
>iinul  libri  sep  uaginti :  in  illo  palmarum  numero 


rum  cognitione  polletis,  et  scientia  vobis  est  ab  usu 
eommuni  reperire  quod  dissonai,  uli  modo  sacras 
pcrcurrite  lectiones  ;  a  paucis  enim  dociisque  facieii- 
dum  est,  quod  simplici  et  minus  eruditae  congrega- 
tiooi  nosciiur  esse  prsparandum.  Quapropier  prius 
iutroiie  diligenier,  et  sic  scriptorum  delicta  corrigiie, 
ne  juste  arguamini,  si  praecipitanter  alios  euiendart? 
teutetls.  Istud  eoim  genus  amendationis  (ut  arbitror) 
Tftlde  pulcherrimum  esi»  et  doctissimorum  hominuiii 
DCgotium  gloriosum.  Imprimis  igitur  547  idioma^a 
Scripturs  diTins  nulla  praBSomptione  teioeretis  [ed„ 
lemnalis] ,  oe  cum  ad  intellectum  communem,  que 
dicu  sunt,  trahere  cupitis  (quod  absit),  cceleatium 
Tcrboriim  puritas  dissipetur.  Idiomaii  enim  legis 


furtase  pr;esagati,  qiias  in  mansione  Eliin  iiiTenit  D  diTinas  dicuntur  propris  locutiones,  quas  comniunis 


populus  llebr;eorum  (Exod,  xt,  27).  llic  teslus 
luullorum  translationcTariatus  (sicut  in  prologo  Psal- 
Itrii  posilum  est)  Patris  Hieronyini  diligenti  cura 
aineiidatus,  conipositusque  relictus  est.  Ubi  nos 
ooinia  tria  genera  divisionum  judicaTimus  afflgenda, 
«i  iBtpecU  diligenteratqua  traciau,  non  impugnare, 
ted  inTicem  ta  poiiut  exponere  Tidaantur.  Unda  li- 
cat  roulti  Patret,  id  ett,  tanctus  Uilarius  PictaTlen- 
tii  orbii  intittat,  et  Ruflnus  prasbyier  Aqulleientis, 
at  Epipliinius  episcopus  Cyprl,  et  syoodus  Niccna, 

a  Hebraica  Malachi,  idem  est  ac  Angelfis,  et  sic 
redditur  a  LXX  luierp.,  iyyiW'  R<*c  Origeiiem  in 
luroiem  iraxit,  qui  scripstt  Maiachiam  non   ruisbC 


usus  non  babare  cognosciiur  ;  ut  ett  iliiid  :  Sicun- 
dum  innocentiam  maniiHm  mearum  (PiaL  vii,  tf) : 
TCl  :  De  vullu  tua  judicium  meum  prodeat  (Piai. 
XXZTHi,  13).  Auribw  percipe  lacrymai  meai  [Pi^il, 
LXI,  9).  Et,  Effundite  coram  iUo  corda  veitra  (Putl. 
LXii,  9).  Adhtnit  oHima  mea  poii  te  (Pm/.  lxit,  iO). 
MuUiplicaiU  loeupletare  eam.  ibi  Ub  abimur  in  idip.  um 
{Piol.  LXT,  6).  Et  incUnavit  ex  hoc  in  hoc  (PtaL  lxyit, 
9).  Jf tsil  JlfoyMn  sermim  itfiim,  i(  ^oroit,  quem  dUe- 
gU  ipeum  (Piul.  cit,  tO).  Defecerunt  ocuU  md  in 

hominem,  sed  angeliim  ;  et  hujns  erroris  argoitur  a 
sancto  llieronymo.  Vide  (juiros  in  Biblia. 


tl27  M.  AURELII  CASSIODORI  im 

e/o^iicm  f Mtcm  (P«a/.  Gx VIII,  82).  Fwt  manus  tna^  kI  A  qnod  dWiDO  vindleitur  eloquio,  ut  est  in  |>si(iiin 


talvttm  me  faciai  (Pia/.  cxtiii,  137).  Uaec  et  his  fti- 
uillia  quae  nimis  putaniur  vei  probantur  esse  nume- 
rasa,  licet  eomniunis  usus  refugiat,  tamen,  ne  dissi* 
pare  llceat,  auctoritas  illa  procul  dubio  sancta  coni* 
iiiendai.  Quod  si  enucleatius  [ed,^  ea  iatius]  bxc 
iinssc  itsideralis,  leg  le  sancli  Augus'ini  seplcm 
lib  os  ue  Modis  loculiunum  quos  fecit  dc  qoinque 
libris  MMVsi,  et  uiio  Jesu  Nave,  et  aliero  Judicum, 
ei  luiic  dti  lali  rc  poteriiis  abund.iniissima  largiiate 
&ati.iri.  In  sequenli  vero  aiiciorilatc  vobis  similia 
reperire  copiosissime  subj.iccbll. 

llebraeaveroquaHiam  noinina  homintim  vel  lucorum 
nutla  deeiinaiione  fraiigaiis;  servetur  iii  eis  lingux  sux 
ilecor.i  sinceritas.  Illas  lauluin  litteras  cjmmulemus 


vigesimo  primo :  Populo  qui  nauetar^  quem  {tai 
Dominui  {PsaL  xxi,  32);  et  illuJ  Evangelii :  Emaiu 
doeete  onmet  genteSf  baptizanles  eoi  in  nonunePatrU^ 
et  Filii,  ct  Spiritus  saneti  {Matlh.  xsviu,  19).  Simi- 
liter  et  in  ccntesimo  quadragesimo  tertio  psalmo : 
Beatus  poputus  cujus  est  Dominus  Deus  eorum  {Pud. 
cxLni,  15);  et  his  similia. 

Regolas  igitur  elocuiionum  Laiinanim,ld  est|/i9rf^ 
ot  est],  quadrigam  Messii  omuiinodis  iion  seqo.iris, 
nbl  lamen  pri  corum  codicum  ancioriiate  convinceris. 
Expedit  enim  interJum  pnelermittere  humanarum 
formulas  dictionum,  etdivini  magis  eloqu  i  custodire 
mensuram.  In  prosa  caput  versus  heroici  (inemqoe 
non  corrigas,  id  est,  quinqoe  longas  lotidemque  breres 


quas  vocabuli  ipsius  possoni  exprimere  qualitalcm,  B  oou  audeas  improbare;  trocheuni  iripliccm  lauda- 


quoniain  iiitcrpretaiionem  nomiiiissiii  unumqut)dque 
corum  magno  sacramento  rei  alicujns  consiat  appo- 
^iiuin  :  ut  est  Sctb,  Eiioch,  Laineth,  Noe,  Sein, 
Cliam,  et  Japbet,  Aaron,  David,  et  bis  similia.  Loco- 
riim  aotcni  nomina,  ot  est  Sion,  Oreb,  Geon,  Her- 
luon,  v«l  liis  9imi'.ia,  pari  devotione  linquamus. 

Tertio  rcs  quae  in  bono  et  iii  ma!o  poniintor,  noo 
snnt  ollatenus  temeranda^,  ut  inons,  leo,  cedrus, 
catulus  leonis,  clamo-,  hoino,  rructiis,  calix,  vituliis, 
pastor,  Ihesaurus,  verml^  canis,  et  his  simllia.  Nec 
illa  nnmina  motanda  sunl,  qii;c  pro  aliis  noiitinibus 
appo::iintur,  ot  Sataiias,  qui  a  reclo  calle  disccdit. 
Manus  lavare  significat  iion  csso  parJripem.  Quod 
pedes  pro  actu  ponuntur.  Quod  freqncnier  exspec* 


Lilis  neglectus  abscondat;  ioiacismos  et  hiaius  voca- 
liom  omnino  dereiinque,  quoniaui  hic  locum  habeie 
non  po^siint,  quoe  doctores  lilterarum  liberaiioni 
regolariter  costodire  noscuntur.  Istud  cniin  iiiter 
humanas  dlctiones  convenit  praecaveri,  in  divinit 
aulem  eloquiis  tales  compositiones  oullatenus  acco- 
santur.  Maneat  ubiqoe  incomipta  locutio,  qoae  Deo 
placuisse  cognoscitur,  ila  ul  fiilgore  soo  niteai,  non 
biiinano  desidcrio  carpenda  «^objaceat.  Ilcc  enlm  ct 
shnpllces  suaviter  Insiruit,  et  doctos  pro  soa  reve- 
rentia  decenter  delectat. 

Post  soperlorem  igitur  divisionem,  ubi  diximos 
idiomala  legis  divinx  non  esse  langend  >,  vel  ca^tera 
qoae  seqoontur,  locos  adinonet  more  inajorum  banc 


taiioiiem  pro  spe  ponlt.  Semel,  pro  incommntabili  G  qooqoe  ponere  subdivisiouem,  ut  ad  particolas  par« 


sententla  denunilatur.  Jurare  Domiiium  [«</.,  Dcom], 
pro  conflrmare  dieitur.  Ista  enim  nobis  ab  exposio- 
rilms  aperienda  desideremus,  non  aliquid  eorum  sa- 
erilega  volontate  truncemus.  Nec  il'a  verba*tangeiida 
sunt,  qo«  interdnm  contra  artcni  qodem  buman:im 
poslia  reperiuntor,  sed  aucioriiate  muliomm  co- 
diciim  vindicantor;  corrompi  siquidem  nequeunt 
qiue,  insplrante  Domino,  dicta  noscontor ;  ot  cst : 
Obiiti  non  tumus  te  {P.^al.  xliii,  18).  Et  lllnd  :  Yiri 
tanguinum  et  dolosi  {Psat.  liv,  14).  Fabricatus  est 
templaro.  Ei,  radetur  caput  suum  {Num.  vi,  9).  Et, 
iufiakitur  ventrem  pro,  inflabitor  ventre.  Et,  Profn- 
ierunt  exploratores  poporem  terrw,  quam  explora^e- 
ranteam,  Vir,  ti  prmvarieaia  fuerit  uaor  ejus  {I9um. 


tiom  distinctluB  venire  debeamns.  Ucde  en  m  doc^is* 
simus  Ar/stoteles  mpi  ipfA^Miae  suas  ad  liqnidum 
perdncere  [€</.,  producerej  potuissel,  nisl  divisionuin 
et  subdivisionum,  itertiroque  particularium  divisio- 
num  ordine  costodito  ciincta  tractisset?  Qoein  secoti 
nonc  diclmos  In  qidbus  litterb  soni  librariorum  vitia 
corrigenda.  In  vcrbis  qu.e  accusativis  ei  ablativia 
pRcpositionibus  serviont,  sltom  motomqoe  diligenler 
observa,  quoniam  libraiii  grammaticae  irtis  experies, 
ibi  maxinie  probantur  errare.  Nam  si  mlitieran 
ineonvenienter  addas  aut  demas,  diciio  toia  confosa 
ett«  Casos  vero  nomhium,  exceplis  monoptotis  deeil- 
natloDesqoe  verboruin  qoae  defeciiva  non  Baot,totas- 
qoa  portes  oratloiiis  (obi  lamen  sacra  bob  Impogoat 


V,  li).  Et :  imponentsuperaltareomnia  vasa  ejut^  in  D  aoctorius)  considera  diligenter,  soisqoe  l(«is  apuia 


^of^  mtnlf<rMil  in  ipsit  { Ibid.,  25 ).  Terra ,  iii 
qua  habitant  tn  ea  {Ptai.  xxm,  1).  Et :  De  manu  eanit 
umeam  meam  {  Ptai.  xxi»  31 ).  Et:F/iwiina  plaudent 
manibut  tn  te  {Ptai.  xc  vii,  8).  7tiitc  extultabunt  omnia 
lignu  til»arum  {Ptal.  xcv,  12). 

Et  qooniam  interdnm  oasos  generaqoe  nominnm 
vel  temporom  bumanis  regulis  nequeunt  convenire, 
sed  tamen  eorom  osom  ecclesiasticus  consensi» 
amplectitor,  doorum  vel  iriom  pri«corom  eiAenda- 
torumqoe  codiciun  aoctorius  inqmrator  [seriptom 
est  eniin  :  In  ore  duorum  vei  trium  tetlium  stabit  omne 
verbum  (Mattli.  xvin,  i6)]«ct  pResoroi  oon  liceat 


cosiodi :  ne  locotionis  ordine  permixto,  toiuiii  (qood 
abtli)  poesideat  Indecora  confosio.  B  pro  ir,  v  pro  ^, 
o  pro  V,  n  pro  m,  conlra  orthegraidtise  prxcepia 
Titiose  poslUs  non  retinqoas.  Aspirationem  vero 
soperfloam  deme  aut  adjice  competenter.  Casui 
nominum  tempomqoe  Tcrborom,  obl  lamen  peruiii- 
terls,  costodi  dillgenter.  Reperiea  enim  freqopntrr 
In  aoctoritate  consuotudini  dissoiia,  quae  ttbi  rfon 
liceat  immuure.  Sed  in  bis  eniendatoram  coilicaiN 
servetor  exemplum.  (Ixtera  vero  quis  sanl  moie  pra^ 
sumpta  recorrige :  quoniam  antiqiiarii  •  exindei^  iii^ 


probantur  offendere»  dum  elocoiioiii  Latiu»  linfije 
«'•Vide  Sidon.  Apollin.,  lib.  ix,  ep.  IG ;  ct  (od.  IMnod.  lib.  xiv,  tit.  d,  I.  2. 


UiD  DE  INSTITUTIONE  mVINAHUM  LITTERARUM.  iro 

nesciunt  scrvire  d  sposiic.  .E  in  fine  adverbii  5ftS  A  posiliirn;  scti  punctn,  qu.isi  quxdam  y\x  sunl  sen- 

suum,  el  himina  dictionum,  qux  sic  leciorcs  docilet 


non  r.'rniquas;'<r  iierum  casui  genitivo  non  sub- 
iniha&.  Mulia  etiam  respeciu  euplionise  propier 
4Mlisei|uenies  litteras  probabiliier  immut:imus ,  ut 
lllomiiiaiio,  irrisio,  inimut:ibilis,  impius,  improbus. 
G  Jiiiernm  a  narratione  lolle  supcrfluam ;  a  gnaro 
euim,  id  csi  Acito  scu  perito^vciiit  noininis  ista  com- 
posit  0.  Quod,  cum  pronomeu  csi,  per  d,  non  per  l 
liiteiam ;  cum  vero  adverbium  numed  est,  pcr  i  lit- 
leram,  non  per  d  scribeiidum  est  Quicquain,  niat*is 
in  prima  syllaba  c  punendum  est  quam  d,  propier 
euphoniam ,  qiiani  pr^cipimur  sequi.  Quld  plurat 
sccundum  regul.is  artigr.iphorum,  quae  tamen  suiit 
etoeudand:!  itercurre,  ne  arliculiitae  vocis  pulclira 
iiinltilatio,  peregrinislitterismaculata,  absona  potius 
€t  iiidecorn  reddatur. 

Ortlirg'aplio8  priscos  freqoenter  relege,  quos  ego 
iiiforius  tiiiilo  trigesimo,  qui  de  anlfqiiariis  legitur, 
pro^ter  noiitiam  librariorum  uiiliter  instruendam, 
cleOorandos  essc  judicavi,  et  eitrinsecus  buic  libro 
de  Ortbograpbia  titulum  dedi.  lla  conligit  ut  et  istud 
sludioik)  prosit  legere,  uhi  cognoscit  qu»  in  Scrip- 
turis  saiiciis  miiiimc  debcat  violare;  et  illud  ncces- 
sarit)  btiiis  disciiur,  ubi  gcncraiiter  presuinpla  viiia 
corrigantur.  Quod  si  lamcnaliqiia  verba  repciiuntur 
absurde  posita,  aut  ex  bis  codicibus  quos  bealus 
llieronyuius  iu  editione  Sepluagiiitu  interpretum 
«mendavii,  vel  quos  ipse  ex  Hebrxo  iransiulii, 
intrepidecorrigenda  sunl;  aut,  sicut  beatus  Augiis- 
tinus  ail,   recurratur  ad   Grxcum  pandectcn,  qui 


faciuul,  lanqnam  si  clarissiuii j  exposltoribus  imbuan- 
uir.  I^rinia  csl  media,  secunda  subdisiinciio,  lertia 
plena ;  quas  a  majoribus  nostris  ideo  constat  invenlas, 
iit  spiriius  long;i  dictione  faligatus,  vires  suas  per 
spati.i  discreta  [erf.,  decreta]  resumeret.  Qua^  si 
mavig  cupidus  lector  agnoscere,  Donatum  iege,  qui 
le  possit  de  bac  re  brevl  compendio  diligenter  in- 
struere.  Has  diciiones  in  Psalterio  arcbctypo  nos 
posiiisse  reiinemus,  cujus  obscuritnies  talibus  reine- 
diis  ex  maxim  i  parte,  nonilno  praesUnte,  lucidavi* 
mus.  Iia  septenarius  numerus  ab  airaque  parte 
compleius  est,  ut  a  quibus  rebus  abstineainus,  et 
quas  resinaucloritatecmetida:epr.'v;snmamus  (sicut 
B  opinor)  evidenter  appareat.  Quod  si  lainen  hoc  desi- 
deriuin  alio  modo  potuerit  adjuvari,  adjiciatur  studiis 
vesiris,  ne  more  humanitatifi  nos  ali<{uid  neccssariuui 
praeterniisisse  videnmur. 

Nunc  quemadiiiodum  extra  auctoritatem  rcliqnat 
lectiones  debeamus  emendare,  dicendum  est.  Com- 
mentaria  legis  diviii.T,  episiolas,  sermones,  Iibrosf|ue 
priscorura  unusquisquc  emendator  sic  legat,  ul  cor- 
rrciioneteoriim  magii^iris  consociet  sjucularium  litie* 
raruin.  Et  ubicuniue  paragrammata  in  disertis 
bominibus  reperta  fuerinty  iii;repidus  vitiosa  recor- 
rigat :  quoniam  viri  supradicti  sic  dicU  sua  conipo- 
suisse  credi  ndi  sunt,  ul  regulafi  artis  graminaiicai 
quas  didicerant ,  cu  todiisse  judiceulur.  Epistolan 
quoque  Patrum ,  scrmones  et  liliri  diversorum,  nee 


omnein  I  gem  diviiiam  dignosciiur  continere  colle*  C  oon  et  bomili« ,  vel  cum  bxreticis  aliercaiiones 


ctain ;  vel  quibus  possildle  fuerit,  Hebrxam  scri- 
p  uram,  vel  ejus  doctores  rcquirere  non  detrectent. 
Drccl  enim  ut  uiide  ad  iios  venit  salutaris  iranslatio, 
inde  iterum  redeat  decora  correciio.  Merito  enim 
pair.bus  noslris  de  h.ic  re  maxinia  cura  fuit,  ne 
lunica  Domini  Salvaiorig,  quam  truculentis  militibas 
sciudcre  noii  licuil,  lectoribus  subjaccat  imperitis. 
Audiai  Spirilus  sanctus  tincerissiina  quae  donavit, 
reciiiiat  ille  beata  qiiae  contulit.  Tunc  noi  fldeles  sibi 
esse  cognoscii,  si  dicia  ipsiiis  nulla  praesumptione 
carpamus.  Nam  quemadmodtim  salvari  volumus,  si 
(qn  d  di<-tu  nefas  est)  reinedium  salutare  pro  noslra 
volun'ate  corrumpamus? 
Sed  ul  in  bis  omnibus  addere  vidcaris  ornaium. 


lidelium  (quoniam  diversa  loca  Scripturas  diviiia 
suaviier  ac  diligenter  ppcriuni)  magoo  6*udio  reIe-> 
gantur ;  quaienus  in  Ecclesia  Domiiii  quasi  quibus* 
dam  Iampad>bu8  competenter  accensis,  totum  niti« 
dum,  totiim  splendiduni^DominopraUitanle)  ooliaceat. 
Si  quid  lainen  in  eis  ad  Scripturas  divlnas  exponen- 
das  convrnicns  invenltur,  non  dubiieiia  sociare 
voluminibus  divinis,  aicut  et  nos  in  libris  Rcgiiin 
feeisse  cogitoscimur.  Mulia  enim  reperiuniur  a  pro- 
baiis  irois  hominibus  per  oecasionem  alterias  operis 
Iati«<  de  librijs  dicta  divinls,  qne  auctoritaii  videlicei 
saerae  competenter  aptautur.  Undesupplico,  uiquod 
nos  parva  [ed.,  parum]  legendo  minus  cxplicare 
potiiimiis,  V08  copiosiseima  lecUone  saginali,  tam 


posiiurat,  qiias  Grxci  Oigtc^  vocani,  id  est  pnncia  ^  de  istis  codicibus  quos  dereliquiraoi,  qiiam  quos 


lireviftsima,  pariier  et  rotunda,  et  planissima  (iit 
iii  praefatione  jam  diclum  est)  singulis  quibu!<^que 
pooe  capiiibus,  prae  er  tra>isIationem  sancti  lliero- 
nymi,  quc  colis  et  commatibus  ordinala  consisiit  - 
|uoniam  iliusirem  ei  planissimam  faciunt  oration<;m, 
i|iiaiido  suis  locis  (Mcut  inferius  cxponetur)  apiata 
lesplendent.  Qiiale  e^t  enim  inoffeoso  gradu  ptT 
sensus  ire  sanctissimos,  venasque  praeceptorum  aalo- 
berrimas  subtiliter  introire,  terminos  suos  modulaUe 
Toci  competeiilcr  afflgere ,  lolamque  diciionem  sic 
per  mcmbra  diviiere,  ut  suis  partibus  cnnsideraia 
pulclirescant?  Nam  si  corpus  nostrum  iudiget  |)er 
roembra  cognosci,  cur  leciio,  rum  suis  partibus  vidcv 
tur  esse  disiincla,  confusa  relinquitur?  Istx  siqoidcm 
Patbol.  LX  X. 


potiierilis  relic.ier  iitvenirc,  |ierfecliu8  io  Cbristi 
noinine  compleati!». 

Precor  ctiam  vds,  qui  lamen  emendare  prxsumitis, 
ut  super  adjectas  liUeras  ita  pulclierrimas  facero 
studealis  ,  ui  potius  ab  aniiquariis  seripta  fuifise 
jitdiceiitur.  N<»n  enim  iii  iHo  derore  quidquam  turpe 
convenit  invcnirc,  quod  |>ostea  studiosorum  oculoa 
vuleaiur  oITciid*  re.  Gonsiderate  igitur  qualit  vobis 
causa  comnit>sa  sit :  utilit  is  Chrisiianorum,  Ihesaorus 
Ecclesiae,  lunieii  animarum.  Stodete  crgo,  ne  qua 
rem:ineat  iu  vcritate  mendosiias  in  purilate  falsikif» 
in  iniegritate  parversitas  lilicrarunK  Sed  quoniani 
novciii  codices  lcgis  diviuae  prima  fronte  posuimuSg 
eorumtiue   inir  dtn  torea    cuin   expoaitoribua    soia 

36 


%\^[  M.  xmvAM 

ijiivaiifc  DomiMo)  qiuiUa  valulinus  ciiriosiialc  mc- 
-tiioraviiiiiis:  ad  poslrcmum  Ires  divisioncs  a  majo- 
riluis  daias  totiiis  logis  divinx  tetigimus;  dcindc 
4iiljccimus  qiiemadmodum  cmcnvlari  caule  delcal 
ctclciiis  aucloriias  :  iie  disccrpcrelnr  praesumpta 
liceiilia,  atit  iradereiur  scqucntium  manibus  indc- 
cora  confiisio.  Nunc  de  virtuie  leciionis  divinjB 
csl  omnimodis  [frf.,  omnino]  disscrenduin,  nl  sua 
quxquc  loca  propria  dulccdine  rarcian.ur  [mi,  Aurf., 
vcstiantur]. 

549  CAP13T  XYI. 

De  viriute  Scriplurm  divtnce. 

Iiitucmini',  sodales  egrcgii,  quam  mirnbilis,  qnam 
dulc  8  in  divinis  Scriptur  s  decorril  ordo  dictorum ; 
tlesidcrioni  scniper  cxcrescens,  satietas  sinc  line, 
esnries  gloriosa  beatonim  :  ubi  niinie:as  non  argni- 
nir,  scd  magis  imporlunitas  crebra  laudalur.  Et  me- 
riio,  quiniio  ct  noiitia  rerum  salutarium  inde  disci- 
Hir,  el  cretleniibus  atque  eadem  operantibus  xterna 
viia  prirsuitur  :  praeieriia  sine  fal^itate  dcschbunt, 
prxsentia  phisquam  quod  videntur,  ostCDdunt;  fu- 
tura  qnasi  jatn  pcrrecta  narrant.  Ubique  in  e!s  yeritas 
regnat,  ubique  diviiia  virtus  irradiai,  ubiquo  pandisn- 
tur  liuinnno  gcneri  profutura.  Gt  dnro  hxc  ita  se 
habeani.  iii  terris  nobis  pro  capiu  ingcnii,  parabofis 
et  proposiiionibus  sumptis,  coelcstis  vcritas  inlima- 
tur;fiicnt  lp>e  in  septiiagesimo  feptimo  psalmo  ic- 
Matur  :  Apcriam  in  parabcUi  os  mcum;  loqitar  propo» 
iitionei  ub  initio  (  Piat,  lxxvii,  2).  Tradunl  ctiam 
nobis  (ul  muncra  cuncla  vincantur)  sanctsc  Triniiatis 
«dorabilem  cogniiionem,  quain  per  lot  sxciilonim 
ifactiis  ido!is  dettita,  c.rca  el  (lcbilis  ignoravit  buma- 
nita^;  Pairem  eiicet,  ct  Filiuin,  et  Spiritiifii  sanctum 
uni>m  Dcum  creaturarum  ouinium  conditorcm  atqiie 
rectorem,  poientcm  fsccre  quce  vuU  in  ccelo  et  in 
terra,  Cnjus  si  piciaiem  quscris,  audi  brevitcr  com- 
prcbensam  :  Adjntorinopportunita  ibui,  intribuhtione 
{  PiaL  XLV,  2).  Si  patientiam,  auscnlta  :  Et  quii  re- 
iiitit  poteitatitu(B?S\  jusiitiam,  lege  :  Qnia  judicabit 
orbem  terrte  in  wquiiate  (Piol.  icv,  13).  Nam  et  obique 
esse  lotum  Deum  manifestissime  declaratur,  dicente 
Psalmograpbo  :  Quo  ibo  a  epiritu  Iko,  et  a  facie  tua 
quo  fugam?  Si  aecendero  in  ccelutn^  tu  iUic  es;  ii 
deuendero  in  infemum,  adei  (  Pial.  cxxxviii,  7,  8). 
Kt  CTtera,  (|u:e  dc  illa  maji^tate  saciis  lcctionibiis 
C(miiiieutur. 

IsUs  siquidem  littcras  non  raiio  bumtna  reperii, 
scd  hominibiis  sauclis  virtus  ccelestis  inf  dii ;  qu:is 
innc  bene  daiur  inlclligi,  quando  eas  vora  ct  u  ilia 
prxdicare  men^  dcvoti  crcdideril.  Quid  eiiim  in  iliis 
Pfcris  otilitaiis  et  siitviiaiis  non  invenieiis,  si  pu« 
rissimo  luminc  meuiis  inicndatis  ?  Lcciio  divina 
cuncta  yiruis  cst,  verbum  nopa  inaniler  cadcns,  nec 
lardat  eflcclus  quo.i  iTomittit  affectus  [(d.,  aflalus], 
obedientibus  confo  cns  xlernam  satulem,  siiperbis 
resiitiiens  pcrenne  snpplicium ;  alque  ideo  eam  non 
tolum  audirc,  seJ  implere  sanctis  operihos  commo- 
neo.  Modo  siquidcm  charitalem  Dc*i  1 1  proximi  mo- 
iiety  modo  ui  ueculi  pcritun  Cfntcmna.^  Insinuai, 


A  modo  ut  illnm  pnliiam  rcoordcri^,  iu  qua  e«  perpe- 
luo  niansunis,  iiifundlt.  ruiicntiani  monet,  speni  irl- 
buit,  liiimililatein  pronciiam  laudat,  superbi^nn  mi- 
nosam  semper  ai  cusat,  pias  clcemosynas  creberriM 
nori'pcrsu.idc;.  Tunc  quod  snpra  om:ics  pietites  lii- 
diilgcnli>simuin  est,  acccptaui  sibi  p(£nitcniiam  Jii- 
dex  ipsc  lestaiiir,  quaiido  cliam  verba  quibiis  rogetiir, 
clemciitissimiis  ilcdeinplor  indulget.  Tcrret,  ut  eor- 
rigat ;  jndicium  minaiiir,  ut  parcat.  Ei  sic  nos  prae- 
cipil  vivere,  ui  piis  ang(^lis  mere.imur  csse  consones, 
flatque  ilbid  in  nobis,  quod  niinis  snave  aique  per- 
petuum  cst  :  Ut  iit  Deui  omnia  in  omnibui  { /  Cor. 
XV,  18);  dende,  nt  eum  vidcamus  sicWJ e^t  {!  Jonn, 
III,  2) ;  et  sic  de  glorix*  ip^iius  copia  comf^eamur,  ut 
niilla  ulterius  indtgeniiae  sierilitaift  fat^gemur.  Tali- 

Q  biis  crgo  jussia  quis  parere  n^m  arobiat,  nisiqniomui- 
modo  in  .Ticrnum  pcrire  fesinalt  Uttra  omnes 
dcmentias  est  Rcdemptoris  sui  jussa  negligcrc,  et 
crudclissimi  hostis  TOta  complere.  Quot  Terba ,  tot 
pnemia;  quot  yenlenlix,  tuiidcm  ulliones;  n>hil 
vacat  ab  utili  doclrina,  nisi  cum  silet  lingua  Dei 
magnalia.  0  si  nunqiiam  cessarctur  a  lalibus  I  Pec- 
catis  profet  to  tollerctur  locus,  si  oiiosuin  temput  i:ou 
haberct  iiiens  ini|uieta  morfn  iuin.  Ilis  beneflciis  larga 
pierate  collatis,  addiia  esf  nolJs  8ancl;i!  Triiiitaiis 
adoranda  el  vcnctaRila  cogniiio;  qiiod  viti*.  genus 
peccitis  niorliia  gentilitas  funditos  ignorabat. 

Resinl  niinc  ui  iiicmoriam  faciamus  iNorum  qui 
lil)ri<  siiis  aliquid  vener»bilit(^r  dc  sancta  Triniiaie 
dixciiint  [f(i.,  liocoerunt].  Ad  conflrmati«>nem  igiinr 

P  fidci  nosir»  ct  h?Rretic<*riini  |T.i*caveiidas  insidias, 
legciidi  sunt  trcdccim  lilTi  beaii  llilarii ,  qnos  de 
sancia  Trinitat<s  profnnda  et  diseriissima  nimis  ora- 
lione  conscri^sit.  Sanrti  quoque  Ambrosii,  qnos  de 
cadem  re  ad  Gratinnum  principem  multnm  claros  ct 
vcnusto  sennone  composiios  designa«it.  Deiiido  sao- 
cti  Auguclini  quindcciin  libri,  quos  idem  de  sancta 
Trinitate  niinihili  profunditale  conscripsit,  curtosa 
vobis  inicntioni^  medilandi  sunf.  Si  qwis  vero  dc 
Patre,  et  Filio,  ct  Spiritn  sancto,  aliquid  summatiin 
prscopiat  aliingerc,  nec  se  mnvult  lon^a  lection* 
fatigare,  lcgal  Niceii  episcopi  libnim  quem  de  fitle 
ronscripsit,  el  doctrinae  C(£lestis  claritate  complelus, 
in  conicinilat*onem  divinam  compendiost  brevitaie 
pcrducclur.  Qui  volumlnibus  sancii  Ambrosii  soc*!- 

jp  lus  cst  quos  ad  Gratianum  princii  em  destinavic.  0 
ina^  limabilis  pie tas  virtusque  Crealoris !  aperti  snnl 
otBli,  sancta  Triniias  cordibus  fldelium  palefacta  re- 
sptendut;  et  pnganitas,  qux  honorem  occopayerat 
alienum,  a  vcro  Domino  confutata  dlsccssii ! 

Ulihs  elinm  sunl  ad  instriiciionem  occlesiasties 
disciplinnememoratisnncti  Ambrosiide  Ofliciis  melli- 
flni  libri  ircs,  nec  non  et  beali  x\ugusiini  de  YeraReii- 
gione  lib(T  nnus,  et  de  Doctrina  Chrlsliana  libriqna' 
inor.  Itetn  ejusdem  liber  unus,  qoem  de  AgoneCbri- 
stianocomposutl,  ma\ime  vobis  necrssarius,qaicafca' 
10  sxculo  desndatis  in  certnniine  Chrisliano.Similiicr 
eiiam  libcr  cjusdcm  quasi  i'bilos«»phi9e  moralis,  queat 
pro  nioribus  institoendis  alque  corrigcndis  ex  divinj 
auctoritate  colleglt,  Spcculuroque  noniiiiavU,  m  «gni 


*133  DE  INSTITUTIONE  DIVINARUM  LITTrRVRUM.  ii54 

inleiilionelcgondiiscsl.N.imctsancUAiigiistiuiviginli  A  sariini),  rpio.l  nohis  jndiccl  csse  sublractuin.  Orosiiis 


diios  libros  quos  de  Civiiate  l>ci  confecit,  inrnstidibili 
8ednlilate  pcrcurramiH  :  uhi  et  Babylonia  confusa 
civltas  diaboli,  et  sploiKliila  Jorisalein,  iirbs  Domini 
Clirisii  in  bominum  conversionem  [«(/.,  conversa- 
tionc]  compcJenli  divcrsilato,  monstntae  sunl.  Scrl- 
psil  etiain  quiuque  qti.^estioncs  de  Novo  Teslainento 
ad  llonoralum  presbyteruin,  et  ocioginia  tres  a!ias 
mirinca  deliberationc  formatas.  Si  quis  auiem  dictt 
8iia  diligenti  ciipil  exffminatione  purgMre,  nec  incauU 
tennTitae  delinquere,  duos  libros  Relractalionum 
sancii  Augustini  sudiosa  leciione  percnrrat :  unde 
etsi^  com<t  imiiando»  et  agnoscat  quantnm  snpieniia 
copiam  bcjtissimo  Pntri  indulgentia  divina  conlule- 
rit;  Ht  qucm  neino  poierat  fortasse  repreheiidere , 


quoque  Cbristianorum  teinporum  paganorumque 
collator  prsesto  vobis  esi,  si  eum  volueritis  legere. 
Marccilinusciinm  quntuor  libros  de  Temporum  qua- 
tilaiibus  et  posiiionibiis  locorum  pulclicnima  pro- 
priotaie  conficicns,  itineris  sui  tramitcm  laudabiliier 
percurrit,  quem  vobis  paritcr  dercliqui.  Cbroiiica 
verf>,  qune  sunt  imagii>es  hisioriarum  brevissimnequo 
lemporum  confimeinoraiiones,  srrip^t  Gra!ce  Euse* 
bius,qnem  transiu'it  lliTonymus  in  Laiinum,et 
usque  ad  temporn  sua  deduxit  eiiinie.  Hunc  subso* 
cutus  est  suprascriplus  Marcellinus  Illyriciaiius ,  qui 
adbuc  patricii  Justiniani  fertur  egissc  \mss,^  reiissel 
cancellos  ^»  :sed  meliore  coudiiione  [ed.^  dictione]  de- 
▼otus,  a  tcmpore  Tbeodosii  piincipis  iisqne  ad  flneni 


;)su  <c  videntur  cauttssima  retractatione  corrigere.  B  [^^**  ^o^s]  imperii  triumplialis  Augusti  Justiiiiaiii 


Longuiii  e  l  illius  viri  «^ingala  quaeque  tnemorare, 
diiin  dc  ejns  opusr*ulis  inJ  candis  codei  non  parvus 
550  ^^isat;  qiii  quam)ibet  dicta  ipsius  breviter 
niiiiiiiciiioret,  lanicn  in  numerosas  progressus  est 
pig  nas  lectionum. 

CAPUT  xvn. 

De  hihtoricis  Chriilianis.  ' 

llabcnt  ctiam  post  traciatores,  diversos  relatores 
tcmporum  et  sludia  Chri^tiana,  qul  ecclesiastica 
gravi'aic  compositi,  per  vicissitudines  rerum,  rnuta- 
biliiaiesqiie  reguorum  \m&s,  Auif.,  temporiim],  larteo 
quidem,  sed  caulissiuio  nitore  decurrunt.  Qui  cum 
res  eccle>iasti(  as  referani,  et  vicissitudines  acciden- 


opus  suum,  Domlno  juvanie,  perduxit;  ut  qui  auie 
fuit  in  ob?equio  suscepto  gratus,  postea  ipsius  iiii- 
pcrio  copiose  amnntissimus  appnreret.  Sanclns  que- 
qiie  Prosper Chronica  ab  Adam  ad  Ccnserii  i  tempor:i 
et  urbis  Romae  deprsedaiionem  usqae  perduxtt.  Forti; 
invenieiis  et  aiios  subsequenies ,  qiiia  iion  dcsunt 
scriplores  temporum,  cum  snccula  sibi  jtigiier  per- 
acta  succedant. 

Sed  cuni  te  de  mcmoralis  rcbus,  diligcn>  let  tor,  ex- 
pleveris,  ingeniumque  luuni  diviiia  fuerit  luce  radi-i- 
tum,legelibrumdeVirisillu8tribu8sancii  llieronymi« 
ubi  divcrs-is  Pntrcs  aique  opuscula  eorum  brevlter 
et  honoravit  et  letlgit.  Dcinde  alicrum  Gennndil 
Mnssiiiensis,  qiii  de  Scriptoribu^  legis  divin.-e,  quos 


les  [erf.,  acccdemes]  per  lempora  divcrsa  describant,  C  6i»^t  'se  [erf.,  siudio]  pcrqui.4ver.a,  ccnissimiis  in- 


neccsse  esi  ut  sensus  Icgeniium  coelestibus  somper 
rehiis  erudiaiit,  quando  nihil  ad  fortuitos  casns,  nibil 
ad  deorum  potcsiates  iuflrmas  (ut  gentiles  recerunt), 
scd  arbitrio  Creaioris  applicare  veraciter  uuiversa 
contetidant.  Utest  Josepliiis  •  penc  scciindus  Livius 
in  libris  Antiquliatam  Judaicariim  late  diffusus, 
quein  Pater  llicronymoi  acribens  ad  Lucinum  Deli- 
cum  propier  mngnitudinem  prolixi  operis,  a  se  pcr- 
hibet  non  potuisse  iransrerri.  Hunc  lamcn  ab  amicis 
noslris,  qiionium  est  subtilis  nimis  et  multiples, 
magno  labore  in  libris  yiginti  duobus  conve.  ti  feci- 
mns  in  Laiinuro.  Qui  eiiam  et  alios  septem  libros 
capiivitatis  Juduicae  mirabili  nitoro  conscripsit.  Qoo- 
rtim  traiislationem  alii  llieronymo,  alil  Ambrosio, 


dicavit.  Hos  in  uno  corpore  sociatos  reliqui,  no  posi 
divorsos  codlces  cognoscendae  rei  lardiias  afTeraiur; 
soquuntur  cnim  muliarum  lectionnm  veneiibiliiini 
condiiores.  Modo  eiiim  doeiissimi  viri  aut  iibroa 
divina  inspirailoiie  conflciunt,  aut  invicem  fse  episio- 
larum  gratla  consolantur,  aut  populos  dulcissinio 
sermone  deliniunt,  aut  cum  baereticis  vivacissima 
nimis  alterca*ione  confiigiinl;  ita  ut  qiiidam  eoiiini 
singulari  certamine  coniroversias  subeant,  ei  judi* 
cibus  med  is  gloriosa  discepUiione  confligant  \\wie 
leg.  coii?incaiit].  Sic  cum  pravus  qiiisque  deatruitur 
(praestanie  Doinino)  fldelissimus  inde  solldaiur.  Tunc 
in  illo  clioro  sanctissimo  atqne  facundissimo  Patruin, 
libi  eum  eligcre  potcris,  cum  quo  suavissime  collo- 


aliidcpiiianl  Rnfluo;  qurc  dum   lalibus  ascribilur,  ^ '^"''"f'   '^*'^*^*'®  quoque  diclu  est  quim  frequemi 


omninu  dictionis  eximise  inerlta  declarantnr. 

PoBthaec  aiitem  legenda  Cst  hlsioriaquae  ab  Euscbio 
qulilcm  deccm  voluminibiis  Cra^co  sermonc  cou- 
Bcripti,  a  Rufliio  autem  cnm  adjeclione  lemporum 
qna»  secutasnnl,  uudccim  libris  monstratur  cxplic  ta. 
Posi  historiam  vcro  Cusebii  apud  Grecos  Socrales, 
Sozomenus  et  Theodoretus  seqiientia  conscripse- 
nint,  qiios  a  virodiseriissimo  Rpiphanio  in  unocor- 
pore  duodecim  libris  fecimus,  Deo  auxilianie,  irans- 
ferri  :  ne  iiisuliet  se  habere  facunda  Grsecia  neces- 

•  S.  nit^ronymus   Josephmn  vocat  Graeeuin  Li- 
rinm. 

^  Tale  est  quod  Conslanti-is  in  Viia  S.  Gcrmini 


occasionc  reperia,  Scrijtnras sanctas locis  aptissimis 
potenter  aperiant;  ot  subito  iransiens  discasqiiod  tc 
negligenter  prneteriisse  cognoscis. 

CAPIT  XVIIL 

De  sancto  Hilario, 

Tcsiea  sunt  doctissimi  viri  divcrsa  laiide  prnecipu;, 
quibus,  velul  stellis  micanlibiis  coelum,  fulgct  Gccle- 
sia ;  inter  quos  sanctus  Hilarius  Pictaviensis  iirbii^ 
episcopiis,  nimia  profundiute  sublilis,  et  cautissiiiius 
dispiitator  iucedil,  alusque  divinarum  Scripturarum 

cpisc.  Anlissiodor.  llh.  ii,  cap.  i7,  de  Volusianl  flllo, 
um  pr.Terat  cancelis  pairicii  Segisvulii.  Cnncellos 
ngere  vide  Ca-jsiodonim  lib,  xii,  eplsi.  I. 


>•■* 


in:,:i  M.  ai:ri:lh  cassiodori  nsc 

aUyssos  i?)  iiKdi  im  rcvcrenlc^r  luVJticcn-i,  far/n  (pr:r-  A  tcrra  illa  miraculorum  a.l  inslarsolis,  •jus  qiioqiie  ab 
8i:iir.o  I>oo)  iiliiiirmata  incnlc  conspici  q  x  prius  pa-      Oienlc  nobis  lanipurci  *>  eloquluin. 


raliolii  velabaulur  obscuris. 

CAPUT  XIX. 

De  inncto  Cypriano, 

Impossibilc  csl  omni::o  romplccti  quintnm  inlcr 
nlios  scriplorcs,  prsler  iicratioiiem  bapiisninu<, 
4]un!ii  usiis  atquc  nilio  repudiavii  EcclesiT,  conferat 
tiiatissiinus  Cyprianus,  velul  oleum  dccurrens  in 
nmncm  suavitaicm,  linguacomposiCa,  dcclamator  in- 
liigiiis,  doctorquc  niirabilis.  Quaiitos  enim  ille  dubi- 
iniitcs  non  pcrtulit  labi,  lapsos  vero  rirniissima 
{(rardicaiiono  soIidaTit»  confessores  ad  mDrtyriom 
"«is  |uo  pcrduxit?  Cl  ne  ininor  esset  prxdicaiionibus 


Is  epistolam  su;im  ad  Paulinum  ex  Senatorc  * 
prc^l»yterum  miriiicam  dcslinavii,  docens  qiiemaNl- 
modum  Scripiuras  div  nas  adlubita  cauicla  pcrle<;e* 
rcl;  ubi  brevitcr  virlulem  uniuscujusque  libii  Yeleris 
et  Novi  Tesiamcnii  mirabiliter  indicavit.  Quaro  si 
anie  rc perisscm,  cloqucntix  ipsius  cedeus,  conicntiiH 
fortasse  fuer>m  de  eadem  parte  iiibil  dicere.  Scd 
quia  ct  ille  alia,  ct  nos  diversa  in  operc  jain  conf«  cto 
( Doroino  largienie )  cooscripseramus ,  credo  qn  d 
Icctor  diligens  et  in  boc  opiisculo  noii  inutililer  oc* 
cupetur.  llle  cnim  scripsit  ad  diviux  Ic^s  novuni 
leciorem,  qui  tantum  erat  lilteris  sxcularibus  ero- 
ditiis,  m  ctiam  librum  de  Tbcodosio  principe  ^  prii- 


■«uis,  i|>sc  quoque  martyrii  corona   ( Doniino  prx- B  deuler  ornatequc  confecerit.  Nec  illa    tempestale 


htanic)  dccoratus  esl.  Nain  intcr  aiia  qu.T  nobis  fa- 
cundi;o  stiac  clnra  monimeitla  dereliquit,  in  exposi- 
lioue  orationis  doininice,  qusc  contri  subrcpenlia 
vitia,  ve!iit  invictus  clyi»eus  ^euipcr  opponitur,  iibcl-. 
Iiim  dcclainaioiia  vciiust  lc  couscrip>ii. 

551  CAPUT  XX. 

De  sancto  A  ubrosio. 

Sanctus  (|iio(|mc  Ambrosius  lactei  scnnoiis  cma- 
iinlor,  cuiit  (;ravitatc  acutiis,  iiiviolciiia  ptT.miasione 
diiU-issiiniis  :  coi  fuit  .Tqualis  doctiiua  <uni  viia, 
qoaiulo  ci  noii  parvis  miraciilis  graiii  hiviiiiiatis 
arrisil. 

CAPUT  XXI. 

Dc  sancto  Uieronymo, 

Beatus  ctiam  ilicronymtis  Lat  ni'.  lingua*,  dilaialor 
csimius,  qui  nobis  in  iranslalionc  divinac  Scriptura} 
laiituin  proestitii,  ut  ad  ilcbr.'ciiin  rontcm  pciie  iion 
e^eamus  acccJcrc,  quniid  »  nos  racundi»  suoc  miilia 
cogiioscitur  ul>ertale  saliasse,  pluriinos  libros  '^,  co- 
piosas  ei)ist(»las  fecit.  Bcaiiquibus  sciibcre  (Doaiino 
r.rrcstaiite)  dignatus  est.  PIanu<«,  dt»ctus,  dulcis,  pa- 
rata  copia  S4Tmoniim  ad  quamcuo(|ue  partem  con- 
vortit  iiigeiiium.  M  'do  bumilibiis  siiavitcr  blandiiur, 
inodo  soperborum  coUa  confriugit,  modo  derogatori- 
Ims  suis  vicem  nccessaiia  mordaci  atc  restitucns, 
m  do  virginitntem  pixdicaiis ,  modo  mairimonia 
casla  dcfendcns,  modo  virtutum  certamina  gloriosa 


(ut  dalur  intelligi)  tnntos  scriptorcs  sux  pnrtis  habnit, 
quos  cum  in  ordiiic  legere  commooerei :  quouiam 
ilio  tcmpore  milites  Cbristi  tn  gymnasio  legis  divin» 
salutari  adbuc  stidore  laborabant,  inter  quos  et  ip<e 
poitca  inulia  cimscripsit.  Nobis  vcro  fuiicausadi- 
vcrsn.  Primiim,  quod  ad  fraires  simi^Iices  ct  impo- 
lilos  sc;  ipsimus  instruendos,  ut  per  mulios  auclores, 
qui  jam  nostra  xtate  declarali  sunt,  ccrJestium  Scri- 
pturarum  plenitudine  compleantur;  ut  non  lam  fx 
noMs»  qui  biijiis  rci  paupcres  sumus,  quain  ex  co- 
piosis  et  antiquis  Patribus  laudabiliier  iinbuaninr. 

Sed  ne  aliquid  eis  deme  possii  qui  ad  btudia  bojos 
stculi  non  rucruni,  tam  dc  aitibus  quam  de  dlscipi- 
iiis  saccularium  littcrarura  in  sciundo  volumine  brc- 
C  viier  credidiinus  admonendos  ut  simplicibus  \h\i 
fjiniilctur  etiam  inuiidaaarum  peritia  litieraruui,  qu.-c 
praeler  additamcnia  quorumilain  doctoruin  a  Scripui- 
ris  divinis  cognoscitur  cssc  progressa.  Ita  fit  ut  nec 
viiuperatio  de  nova  prxsumptionc  nos  carpat,  ct  dc 
parvo  voliiminis  obsequio  [  ms$, ,  de  parvulo  nimis 
obscquio]  gratix  forsitan  momenta  proveuiaui. 

CAPUT  XXII. 

De  tancto  Augustino, 

Ipsc  eiiam  docior  eximius  beatissimus  Aiigustiiias» 
debcllaior  hxreticorum,  dcfensor  fideUomv  ei  liaino- 
so  um  palma  certaminum,  in  quibusdam  libris  niuiia 
difncullaie  rcconditur ,  in  quibusdam  sic  est  plauis- 
simus,  ut  eiiam  parvuiis  probetur  acceptus ;  ciijus 


collaudans,  modo  lapsiis  in  clericis  aique  monacbis  p  aperta  siiavia  suni,  obscura  vcro  magnis  uiiliutibus 


pravisatis  acctisans.  Scd  lamcn  ubicunquc  se  lorus 
attulit,  gcntiliiim  cxeinpia  dulcissima  varietate  per- 
iniscuit :  toium  explicans,  totum  exornans,  ct  per 
ilivcrsa  disputaiionuoi  {leucra  disertus  semper  et 
a:<|ualis  inccdens.  Naiii  cum  aliquos  libros  niagna 
ttlcrtatc  t>roicn(Int,  taincn  pro  duUcdiiie  dictorum 
siiortim  finis  cjiis  siniper  grntus  est.  Quem  iii 
IkMbleem  babitasse  oiiosnm  non  arbitrur,  nisi  ut  in 

"  Ed.,  plnrimit  tibrii^  copiosit  episloHt  fecit  beatot, 
^ibut  scribere  (Domino  prvttante)  dignatus  est, 

*»  Lanipare  pru  sp 'cii d«Ttf  s;cpc  tiiilur  Ca:>biod. 

«  Ai  IVanmius  tuui.  IV,  ad  an.  Chr.  51li,  png.718, 
pdit.  Aiitiierp.,  diSseiilil,  cl  bunc  Pauliniini  divcrsuui 
cssc  afliriuai  a  Pauliuo  Nolano  cpiscopo. 


farcila  pinguoscunt.  Hiijiis  autem  iogeuii  vitraciiatcni 
si  quis  uosse  desiderat,  libros  ipsius  Confesinnum 
legat  :  ubi  rcfert  omnes  roatheniaticas  disciplinas 
sine  magistro  se  comprehendisse  quas  aliis  sub  dociis 
expositoribus  vix  datur  atiingere.  Syrobolum  quoque 
nosirum,  vadem  fidei,  testimoninum  recti  cordis, 
promissionis  insolubile  sacrameotom,  frequenti  [mtt,, 
scqoenti  ]  cxpositione  pate^eclt ;  ut  profundius  intel* 


^  Ilujiis  etiam  libri  meroinit  S.  nieronymns  eiHSl. 
ad  Paulioiim  dc  Institiitione  monacbi,  et  ipse  Panli- 
nus  epist.  9  ad  sororcm.  Geiinadiiis  in  Caiabic^o  a;>- 
pcllat  eain  scHpiionem  Pane^neinii  anper  victoriani 
tyrannoruin,  sc.Iicet  Miximi  ct  £iigcnii. 


n. 


Wll 


DE  INSrniiTIONK  DrVIXAIltM  LITTF.RaULM. 


1158 


ligeutos  illa  qux  cietlere  iiot  prolili*itiur,  caiuUsime  A  (anla  Latiiiitalis  el  Grsecitatis  pciiii.i  fungdadir,  iil 


l^roiiiissa  frerYeiiius.  Legen  lus  esi  ctiiuii  libcr  cjiisdeni 
»bi  divcrisis  hxrescs  posl  Kp-plianiuin  poiiiificem 
coinptfiiiliosa  brcviiale  complexus  est;  qiiaiulo  iiiil- 
lus  >ai)a!  iiieDlis  ac^iuiescil  ingeiiiuni  in  ilUs  caotes 
incidere,  in  quas  altei  um  cognoTerit  perlulisse  nau- 
rr;«giuiu.  Illurom  siquideni  sensus  omnino  cavcndtis 
est,  quos  provida  damnavit  E<clesia.  Et  si  quid  tale 
iiioda  prxsumitur ,  cauta  nimis  obscrvaiioiie  dfcli- 
nctur. 

CAPUT  XXIIL 

De  abbate  Eugipio  ei  abba'€  Dionynio. 

roiiveiiil  eiiain  ut  presbyteri  Eugipii  »  opi'ra  (Vide 

R   P,  ChiffleliHm  ad  Ferandum  pag,  539)  necessario 

legero  dcbeatis,  quem  nos  qiioque  vidimus,  viruni 


quoscanque  libros  Grxcos  in  ntaiiibus  accipcret, 
Laiine  biiic  ofTeiisione  tr.inscuirciei,  itcruin(|iie  L»- 
lin<^s  Aitico  sermone  rclcgerel;  iit  tr  detcs  lioccsf>c- 
coiiscriplum,  quod  os  rjus  iuoffciufa  vcloc!tate  fuii- 
debat. 

Longuin  esl de  illo  viro  cuncia  Fctexcre,  qui  iiittr 
reliqnas  virtules,  bot  babitisse  probaiur  ei.wiuin, 
01  cum  se  totuni  Deo  tradidisset.non  a*>iiernareiur  sar- 
cularium  convers.itlonibus  inlcresse.  Castnsnimiuni, 
cuin  allenis  quotidie  viderei  uiores ;  mitis,  cnm  fu- 
rcntium  vesano  turbine  pulsaretur.  Fumleliat  lncr>'- 
nias  motiis  compunclioiie»  cum  audiret  garrula  verba 
iJTttticc;  jejunabrjt  sine  cxprobrattone  prftndeittium» 
Adco  conviviis  gratanter  intererat,  itt  inter  epnlas 


qu:deiii  noii  usque  adeo  sxcularibns  liileris  erodi-  B  cnrporales  inqui^itus,  spirilales  scntpcr  copias  exhi- 


tuni,  sed  Scriptururum  divioarum  leciione  plenissi- 
muui.  Ilic  ad  parjiitem  nostram  Pnibtm  virginfin 
sacrain  ex  operibus  sancti  Augustini  vulde  aliissiinas 
qiiaDSiioiies  ac  senientias,  ac  diversas  res  deflorans, 
in  uoo  corpore  nccessaria  nimis  dispeiisatione  col- 
legit,  et  in  trecentis  Iriginla  octo  capitulis  colloca- 
viL  Qui  codex  (ut  arbitror)  ulili.er  legilur,  quando 
iu  iino  corpore  diligentia  studio<>i  viri  poluit  re- 
coiidi,  quod  in  magna  biblioibeca  vix  praevuiot  hi- 
veniri. 

552  Ccnerat  ctiam  bodieque  catbolica  Ecclc  ia 
vlros  illustres,  probabiliuin  dogmaiuui  decore  ful- 
gontcs.  Fuit  enim  nosiris  temporibtis  et  Dony^ius 
monachus,  Scytba  natioue,  sed  moribus  oinnino  Ho- 


bcret.  Qiiod  si  lamen  aliquando  comederet,  ftarvo 
qiiidem  cibo,  sed  tamcn  escis  communibns  utebatur. 
Uiide  sumroum  genus  ae^timo  paiieiitia!,  inter  liu- 
nianas  esse  deticias,  et  abstinentia  custodire  men- 
suram.  Sed  ut  bona  menii.>  infncata  laude  rereramus» 
erat  (o:us  catholicns,  totus  pntemis  rcgulis  perscvc' 
raiiter  adjunctus  [fil.  adviiicttis] ;  et  quidquid  possunt 
li^genles  per  divcrsos  quxrere,  in  illius  scieulia  co- 
giiosccbatur  posse  rulgere.  Cujiis  itomini  glorioso 
aliqiia  pravi  boinines  caluinniose  nituntur  ingercre, 
nnde  sua  vidcantur  erraia  aliquatenus  excusnre.  Sed 
ille,  ja.ti  bxculi  pcrvcrsi:atc  derelicta  (prxstante  Do- 
mino)  iu  Eccle^ix  pacesusceptus[fi<.,scpultus],  iiiler 
Dei  fainulos  creJeitdus  cst  habere  con.sortium. 


manus,  in  utraquc  liiigua  valde  doctissimus  :  rcdilens  C      Diccrem  adbuc  foriassc   reliqua  de  sancto  virn , 


aitiouibus  suis  quam  in  Lbris  Domini  legerat  x\\i\- 
laiem.  Scripiuras  divinas  tanta  curiosiiale  discussc- 
rat  aique  inlellexciat,  ut  undecunquc  inlerrogatus 
ruisset.  paratum  babcret  conipctens  slne  aliqita  dila- 
lionc  rcsponsum.  Qui  mccuin  dialcciicam  icgii,  ctin 
cxemplo  {itns,^  temploj  gloriosi  magisterii  plurimos 
anuiis  vitam  suam  (Doinino  pixslanlc)  trausegit.  Pu- 
dctme  de  consorie  dtcerc  quod  in  mo  nequeo  repc- 
rire.  Fuit  eniiu  iu  i!lo  cum  sapientia  magna  simplici- 
tas,  cum  doctrina  bumilitas,  ciim  facitndia  loquendi 
parcitas ;  ut  iu  nullo  se  vel  extremis  fainulis  aulefcr- 
rei,  cum  dignus  essei  regum  ^iue  dubiiatione  collo- 
quii>^.  Iniorveuiat  pro  nobis,  qui  iiobiscum  orarc 
consuevcrat,  ut  cu^us  bic  sumus  orati>ne  suCfulti, 


qua:  nobis  loiius  probationis  verttaie  roinperta  siint; 
sed  ttccesse  est  ut  proposiluro  nosirum  polius  cx>'c* 
quamur ;  ne  cum  simus  debiiores  alierius  proroiiislo- 
nis,  nliiid  diu  referie  imporluna  Ioquacii.iie  videamur. 
Et  ui  vobis  in  re«;ulis  Udci  nulla  possii  nocere  sub- 
repiio»  legite  quas  babetis  in  promptu  synodiim  Epbe- 
sinam  et  Cbalcedonenscm ,  nec  non  ct  eiieyclia,  id 
esl  episioias  conlirmaiionin  supradicti  conciiii.  Qua: 
si  tliligenter  excurriiis,  versutix  improl/Orum  nulU 
vobis  occasione  praev.ilcbuut. 

CAPIJT  XXIV. 

Quo  ttudio  Scriplura  sar.cia  enm  exposvoribut   le- 

geiuia  ft/« 


ejiis  |>ossiinus  nunc  mcritis  adjuvari.  Qui  petitus  a  D     Dcmus  ilaque  opcram,  et  p'St  iiiiroduch.rios  Hbros 


S^iepbano  episcopo  Salonitano  ex  Grxcis  cxcmplari- 
bus  cainmes  ecclesiaslicos  «  moribus  suls  pares,  ut 
erat  p!anus  atque  discrlus ,  magna  eloqneniic  sux 
luce  [ms.  Aud.^  dulrcdine]  coniposuit,  quos  bmlio 
nsu  ccleberrimo  Ecclesia  Romaua  complectiiur.  ilos 
etiam  op>>rtel  vos  assidue  legerc,  iie  videamiui  lain 
falutares  ecclcsiast^cas  rcgulas  culpahililcr  ignorare* 
Aiia  quoqtie  mulia  cx  Grxco  transtulil  in  Latiniim, 
quus  uiilitati  possunt  ecclesiastic«B  couvenirc.  Qui 


aucloritate.n  cum  expositoribus  snis  fedula  iiilcn- 
liaiie  curramus,  vtasque  intellgenti»  Patnmi  luboro 
repcrlas,  pio  stiidio  subscquamur,  non  ad  qiisstiones 
vnn^ssitnas  avida  sii|>eifluilate  tcndainus.  Quod  di- 
ciuiu  rationabiliter  iu  tractaioribus  probaiissimis 
inveiiitur,  boc  procul  dubio  crcdamuN  esse  divinum ; 
61  qiiid  disNonuiu  aul  disrordaiis  Palrnro  regulis  coi . 
tigerit  iuveuiri,  vitundum  cssc  judicemiis.  Origoeidm 
sa:vissiiui  crroris  est,  iu  suspeclis  aucloiibus  ainare 


■  De  quo  Baroniiis  toroo  VI  Annal.  Ecclcs.  ad  an. 
Cbr.  5J4,  pa;;.  574  edit.  Aittiierp. 

^  Kc(;uin  coiliquia  sunimo  in  honore  lib.  iii  Yar., 
1^1  ist.  tL 


<*  Hi  canones  I)  onysii  babcnlur  in  m»ntif;eripla 
c  ll.iiion*:  Can<uiiim  Crcsconii,  iit  iioiat  Itarnics 
t  luo  (  Autt.  sub  auiio  Ciiristi  58,  i  ti^  |.ag.  ri^€. 


«150  U.  AURELN 

louim,  el  ftine  judicio  defendere  vc!ie  quod  iuvenis; 
icrijHuni  esl  eniin  :  Omnia  prvbate,  ^uod  bonum  e$i 
lenete  (/  Thess,  v,  21 ).  Sed  ul  in  suuiina  quas  smil 
dicenda  compleciar,  cuncta  que  anlii|ui  exposilores 
probabililer  dixerani,  solliciia  roente  tenciida  suni; 
illa  vero  qux  ab  eis  intraclala  reiicia  sunt  (ne  in- 
frucluoso  labore  fatigeinur),  priinum  rimaiida  suni 
quas  virtuies  habeant,  aut  ad  qux  nos  eiiam  insii- 
tuta  perdiicant,  deinde  quid  nos  veiint  de  se  legeudo 
contraliere. 

Nain  licct  lextus  planissiu.us  e>se  videalur,  et  bis- 
torica  relatione  reluceat,  niodo  tamen  aut  ju:>tiliam 
(wu.,  irlstiliam]  persuadet,  aut  iinpietatem  rcdar- 
giiit :  aut  tolerautiani  prxdicat,  aut  vitia  mobilitatis 
accusai;  aui  superbiain  damnat,  autbona  bumiiilalis 
exaliat;  aul  impacatos  reprimit»  aut  cbaritaie  p!e- 
nissimos  con&olatur ;  aut  aiiquid  taie  commemorat, 
quod  ad  probos  mores  incitett  et  a  nefariis  cogita- 
tioiiibus  respcctii  pietatis  abducat.  Deus  euim,  si 
ROlis  boois  premia  poilicereiur,  i)enignita$  ipsius 
negtecta  tepesceret :  si  vero  malis  jugiter  iiiiuaretur 
exiiiiim,  desperatio  salutis  praDcipitaret  [mss,,  proi- 
staret]  ad  vitia.  Et  ideo  pius  Kedempior  pro  sulule 
iiosira  ulrumque  moderatus  est ,  ut  et  peccaiores 
deuuntiata  [itis.  Aud.^  de  inviia]  poena  terreat,  et 
bonis  digna  prsmia  compromittat. 

Quapropter  ad  intentiones  librorum  gencraliter 
animus  erigatur,  mcntemque  noslram  in  illa  contrm- 
platione  deflgnmus  quae  non  tanlum  auribus  sona* , 
se<l  oculis  iuterioribus  elucescii.  Nam  etsi  sinip!cx 
videatur  esse  rclatio,  nibil  vacuum,  nibil  oiiosum 
divinis  liiteris  continetur;  sed  semper  ad  utilitaicm 
aliquam  dlcitur,  quod  rectissimis  sensibus  salubrilcr 
bauriatur.  £t  ideo  quando  bona  referunlur,  ad  imita- 
tioiiem  prol  nus  iios  eriganius;  quando  f.iciiiora  pu* 
uicuda  narranlur,  uperari  talia  forinidemiis.  Ita  fit 
ul  semper  aliquid  uiililatis  acquiramus,  si  qoapropler 
referuntur  adverlimus. 

553  CAPUT  XXV. 

Cosmographia  a  mouachis  legcnda, 

Cosmographia*  quoque  noiitiam  vobis  percurren- 
dain  esse  nou  immerilo  suademus,  nt  loca  singula 
quas  iu  libris  sanctis  iegilis,  iu  qua  parie  mundi  sint 
posita  evidonter  agnoscere  debeatis.  Quod  vobis  pro- 
veuiet  absolute,  si  libelluin  Julii  Oraioris  °,  quem  vo- 
bis  reiqiii,  siudiose  legere  fesiinclis;  qiii  niaria,  iii- 
sulas,inontesfamosos,  provincias,  civitates,  flumina, 
gentes,  ita  quadrifaria  disliiiclioiie  complexus  <  st,  ut 
peiie  n.bil  libro  ipst  dcsit  quod  aJ  cosmograpbijc  no- 
titiain  cognoscitur  pertinere. 

Marcelliuus  quoque  (de  quo  jani  dixi)  paiv  ruia 
legendus  est,  qui  Conslnnlinoporuuuain  civilaie.n,  et 
uibein  Jerosolyitioruni  qtiaiiior  libellis   minutissima 

«  AusoDius  in  cpist.  16  :id  Probum  praefccium 
praeiorio  meminii  liiiani,  quein  scripsissc  Apol«gos 
f^rt,  eumque  appellai  faiidi  arliliceni,  et  puulo 
post  Juliuin.  Dc  codein  act  ipienda  suut  ista  verba 
Capittilini  de  fllio  Maxiinini  Augiisli  ioqiicntis.  Ora- 
lore  (aii)  [isui  cbl  Julio  Titiano,  lilio  T;tiani  senifiis^ 


CASblODOIli 


1140 


A  narratione  [nus,,  niinuti^siina  ralione]  descripsit. 
Deinde  Pinacem  Diouysii  disciie  brckiter  comprelitsn- 
siim,  ut  quod  auiibus  in  supradictu  libro  pcrcipilif, 
pene  oculis  iutucntibus  vidcre  possijis.       ^ 

Tum  si  vos  noiitia*.  nobilis  cuia  flainmavcrii,  liabe- 
tis  Pioieniaei  codicem,  qui  sic  ouiuia  loca  evideuter 
expre^sit,  ul  eum  cuuclarum  regionum  pene  iucolam 
fuisse  judicelis.  Eoque  tiat  ut  uno  loco  poslti  (sicot 
iiionacbos  decct)  auiiuo  percurratis  quod  aliqnoruiu 
peregiinaiio  plurimo  labore  collegii. 

CAPUT  XXVI. 

De  notis  alJigendis, 

liliid  etiaro  indicandum  esse  curavimus,  ut  vn 
labor  noster  inslrueret,  et  qiialicunquc  munusculo 

B  siudium  vestrae  sanctitatis  ornarei  (pr.Tstante  Donii- 
no)  quanlum  aui  senex,  aut  longa  peregrinauone  (a- 
tigaius  relegere  prxvalui,  quibusdam  codlcibus  Pa- 
irum  pracsentes  uotas  miniodesignatas,  qux  suni  in- 
dices  codicuni,  siiigulis  quibusque  locis  (utarbitror) 
coinpeienter  impressi.Namexpositioni  lus  Octaieuchi 
banc  dedimus  notam ,  Oct.  Alu^ram  Kegoro ,  Ri^. 
Teriiam  Psalterii,  Ps.  Quartaui  Sa'omonis,  Sal.  Quiii- 
tim  Propbetarum,  Propb.  Sextam  Uagiographoru.ii, 
Hiig.  Sepiiinain  Evang  liorum,  Ev.  Ociavam  Kpi>tu- 
lis  apostolorum,  Ap.  Noiiam ,  Aciibus  aposioloniiu 
et  Apocalypsi,  Aci.  et  Aaa.  Quis  iii  primordiis  co<li- 
cum,  quos  tamcii  sub  ipso  siudio  irausirc  pracvalui , 
scmper  ascripsi,  ut  vos  illas  iii  textu  positas  siiie  :«ni- 
liignilaic  po>sit  s  agnosccre,  si  pagiuas  singulas  slu- 

G  diosa  ineiile  curra>is. 

Tuncsiplncct,  qui  lamen  plurima  lectiore  pr.^esiinii- 
lis,  per  traciatores  probntis^imos  tiiiitatio  vobis  facile 
subjaccbit.  !(a  flet,  ut  aliud  gcnus  expositionis  a;'U- 
tissiinum  pulclierriniuinque  nascatur,  et  quod  farsi- 
tan  priorcs  noslri  in  coinmeniis  suis  m  nime  diluci- 
daverunt,  ibi  ali  {uaienus  reperiatur  esse  dcclara- 
iuin.  Idiomala  quoi|ue  legis  divinx,  iJ  est  proprias 
dictioiics  tali  pp.  cbaractere  signavimus  ;  ut  ubicuu- 
quc  reperld  fueriut,  verba  ipsa  nul!a  prxsumptione 
viuleulur. 

CAPUT  XXVII. 

De  schematibus  ac  discipUnis  qucs  in  Scripturis  sacris 
( t  earum  expositoribus  invemuntur. 

D     llIuJ    quoque    commoncndum   essu  credidimos, 
quoniam  t.un  in  sacris  litteris  quain  in  expositoribu 
dociissiniis  mulla  per  scbemata,  multa  pcr  deflniiia- 
nes,  niulta  pcraitcui  grammaiicam,  mul:a  per  artfin 
rbeloricani,  niulta  per  diale  licam,  mulla  per  disci- 
plinain  aritbuicticam,  luulta  pcr  musicam,  inulta  pcr 
disci.ilinaui  geonietricam,  muUa  por  asirononiiraiu 
iiitelligcre  possumus ;  non  abs  re  esse  instiiota  sx- 
cularium  magislrorum,  arles  scilicet  ac  discipliiu> 

qiii  provinciarum  libros  pulcberrimos  scripsil,  elfol 
dictiis  csl  siini  1  sui  temporis»  quod  cuncia  iinitaius 
esset.  Vide  qua:  iiolal  Jacob.  Sirinondus  in  epiii- 1 
lih.  1  Sidonii  Apollin.  CosmographiaB  liber,  qui  vulgo 
^Eihico  tribuitur,  iu  ms.  Tbuanxo  tribuitor  Juii^ 
Oraiori* 


1141  DE  INSTiTUTIONE  DIVINARUM  LITTERAttUM.  tWi- 

ciiin  suis  (livtsiuiiibus  in  se.|ireiiti  Ub''0  paucis  aiiin-  A  (cdi/icaverii  domnm,  in  vanum  laboruverunt  qui  adi^l^ 
gore ;  (]tta{enns  et  qiii  lalia  didiecrunt,  brefiier  ad-      caiit  eam  {PsaLcwsu  \). 


iiioiuraiuur ;  et  qui  lalius  foriassc  legcre  luinimc  po- 
ii.eniui,  ali  |uid  exiiide  compeudiosa  brevitate  co- 
gtiosc^int.  bsi  ciiini  reruin  islaruni  procui  duhio  (sicut 
ei  Patrilus  noslris  visuin  esi)  uiilisct  non  rcrugiiMila 
cogaitio,  qujudo  cain  in  lit;er>s  s  tcris  tanquain  i:i 
origine  giMicraiis  ]  erfuct^cque  snjiieutiae  ubiquc  re- 
peris  essc  diiTusain.  Nam  cuin  ihi  rcddita  fiierint 
aiquc  inoustr.iia,  seiisiis  vcslcr  ad  intciiigcnduui  ino- 
Uia  oinnibus  adjuvitur. 

Sit  crgo  anliquoruui  labor  opiis  nostruin;  utquod 
il.i  laiius  pluriniis  codic  biis  (diderunt,  nos  brevissi- 
ine  (sicut  juui  diciuin  est)  secuiido  voluniiiie  collccia 
|iindanius.  El  quod  illi  ad  cxorcondas  versutiaftdc- 


Vcruinlamrn  ncc  illad  Paires  sanctissiini  dccrcvo 
ruiii,  ut  sa^cularium  littcrarun  studia  rcspuantur  , 
quia  cxiiide  non  miniiniiin  ad  sacr.is  Scripturas  iii' 
iclli};cndas  seiisus  nosier  instruilur;  si  tauien,  divina 
gralia  sulTragaiile,  nolitia  ip  arum  rerum  sobr.e  ac 
rationabiliicr  inquiratur ;  non  ut  iu  ip  is  hibeamus 
spem  provcclus  [ed,,  profcctus]  nostri,  scd  |ier  i|i^i 
transeuntes,  dcs.dcremus  nobis  a  Patre  luminum  pru- 
flcuain  salutarcmque  sapientiam  debcre  coiicedi. 
Quanti  eniin  idiilobophi  bivc  soluminodo  leclitiuics, 
ad  fonicm  sapientioc  non  vcnerunt,  et  vcro  Iumii>c 
privati,  ii^noranlia!  c;vcilatc  deincrsi  sunt !  Qu*niani, 
sicut  a  quodain  dictum  c4  :  Nunquam  pot«'st  plenis- 


livaruiii,  no>  ad  vcriiatis  obscquia  laudablli  devoio-  g  siinc  iiivcsligari,  qnod  non  per  viam  suaiii  quxritiir. 


uc  rcvocenuis;  quitcnus  quui  inde  fiiriive  sublata 
ftuul,  io  obsequiuin  recloi  iniclligentia;  lionesta  con- 
ditione  redda*iiur.  Opus  quidcm  (ut  arbilror)  neces- 
sariuui,  sed  consitlerata  diMicn  tjte  ^ierarduuui,  in 
duobus  libri»  coniprchendere  vcllc  divinaruin  et  hu- 
iiiauaruni  fontes  coplosisiiinos  iittciarum.  Ubi  Scdu- 
lii  versus  illi  diccndi  sunt: 

Grandia  [na»  'O  (}ui(lein  :  sed  tu  darc  grandia  nosli, 
(Jueui  iiijgvs  oirend.t,  quisijuis  ^pcraiidu  lepescit. 

CAPUT  XXYIII. 

Quid  agendum  a  moiiachig  qui  artes  in  libro  tequenti 

posilas  non  iiUelliyunt. 

Qiiod  si  qiiorumdam  simpliciias  fratrum  non  po- 


Mulii  iteruui  Patres  iioslri  lalibus  littcris  eruliti, 
et  iu  tcge  Domiiii  pcrmanentes,  ad  verain  snpleittiam 
pcrvenerunt.  sicutbcjiias  A  igu  tinus  in  libro  de  Do- 
etrina  Christiana  roeminit  {Lib,  ii,  cap.  4  ),  dicens  : 
Non  aspicinius  qiiauto  anro  et  argcnto  et  vestt;  suf- 
farcinaus  exierit  de  /Ejiypto  Cyprianus,  et  doctor 
suavissiii.us,  et  martyr  beatissiuins  ;  qiianto  Lac:ati' 
tius,  quanto  Viciorinug,  Oplatus,  Hllitrius ;  nos  ad- 
dimus  Ambrosinm,  i])SiMnquc  Augnstrnnin,  aique 
llieronymum,  niullnr^quc  nlios  innumornb  les  (Jrpcos. 
IIoc  ctiain  ipc  ndelis^inns  Dei  fauMjhis  M  iysi*s  fc» 
cit;dc  qu)  srriptum  cst(.4cf.  vii,  ^i),  qnod  cru>iitu8 
fiierit  omui  sapicnlia  /L^yidiorum.  Qios  [nis.  And^. 
Quodj  nos  imit.uiic>,  can  issiuic  quidLMn  ac  incun  • 
liierit  qu  V  suutin  se  luenti  libro  dedorala  cognosce-  C  c  anter  utrasque  doctrinas,  si  possumus,  lcgere  fe- 


r<%  quia  pene  brev  tas  omnis  obscura  cst,  siirficiat 
eis  suininaiiai  rerum diviMones,  uiiliiaics,  virintcsque  * 
perptiidere  ,  nt  ad  cognoscendam  lcgein  liivinaiu 
fcrvidu  meiitis  ii.tcnlione  rapi.iuiur.  Per  divi*rsos 
eiiim  sanctissimos  Patrcs  invenient,  iinde  dcMderi  im 
siuiui  plenissima  possint  ubertatc  satiarc.  T.-iiilu  u 
»lt  legendi  sinccrus  affecius,  ei  intclligcndi  solHrioui 
votuin.  Tunc  salutaris  assiduitas  criidstos  «fliciet  , 
qiios  in  priinu  fronlc  profunditas  leclionis  extcirail  : 
55^4*1^3  non  tantum  liltcraii.  sed  etiam  qui  litteras 
iie>ciunt,  accipiunt  a  Dco  sapicntiaui. 

Sciainuf  tamen  non  in  solis  littc.-is  poiiiam  cssc 
prudeiiiiaro,  sed  perfcctaro  sapicntiain  dare  Denni 
uuicuiqae  prout  vuii.  Nain  si  tanlnm  in  liiteris  csset 


8titiemu>.  Qnis  eniin  audeat  habere  dubium,  ubt  vi' 
roruui  lalium  muMptex  pr»cedit  cxcuiplumTScientcs 
plane  (siciit  sippe  jani  dictum  est)  rectani  veramquo 
sapieniiani  Dominum  posse  concederc,  sieut  ait  liber 
Sapienti:e :  Sapientia  a  Domino  Deo  est,  et  cnm  illo 
fuit  semper^  et  permanet  in  ceternum  {Eccle,  i,  1). 

Quaprqiter  lolo  nisu,  totolal>ore,lotisde>i'!eriisex^ 
quiramus,  ut  ad  tale  tantumque  munus,  Dumino  Inr- 
gicnte,  pervenire  mereamur.  IIoc  enim  nobis  est  ss- 
Intarc,  proficuum,  gtoriosum,  perpetuuin,  quod  [ed  , 
quoiiiam]  iiulla  inors,  nuUa  mobilitas,  nulla  possit 
spparare  oblivio  ;  scd  in  illa  suavitaie  patri:r  ,  nim 
Domino  faciet  a-tcrna  exsultatione  gaudere.  Qnod^i 
alicui  fratrum  (nt  memitiil  YirgiUus) 


fteiciitia  rerum  bonarum,qui  litteras  nesciunt,  utique  D        Frigidus  olistiterit  cirru.n  pr»cordiasau:^nif^ 


reciam  ftapientiam  non  habcrent.  S-d  cnni  multi 
•^rainiiiati  [mss.^  agra  m<*ntis,  id  est,  a  gratia  meniisj 
»d  vcrum  intellecturo  pcrveniant,  rectaniqne  Hdem 
percipiant  coslitus  aspiratani,  dubium  non  est  pnris 
BC  dcvoiis  sensilius  Deu  ii  concedere,  quiHl  eis  judicat 
eipedif  e.  Scri,itum  e^t  eoini :  Ueatus  homo  quem  lu 
audieris^  Dominc^  et  de  lcgc  tua  dociteris  eum  {Psa'* 
icin,  li).  Qua{>ropier  act  bus  bonis  t  or.Uioiiibiu 
a»biduis  Iioc  peieuduin  e^i,  utad  vitjiii  Udeui  opera* 
q«e  taiicli$S'ma,  ubi  est  vita  iiostra  perpetua  (Doni  - 
Oo  comit  mte)  veniauius.  Lcgttur  cuim :  Ntsi  Doihinus 

*  llojtis  m>'uiiiiit  Lampiidiiis  io  Viia  Ali^xaiidii  Se- 
veti  |m;:.  5VJ.  Kt  Palladius  Itutiiius  iu  iiiense  Apiii 
i;ub  titulo  o,  de  horiis  :  Kcm  niirain  (aii)  de  ociinu 


w.  nee  hunianis  nec  diviuis  lliteris  ttcrreclc  possit 
crudiri,  aliqua  tainen  scte>itix  mcdiucrilatesuffultus, 
cligai  ccrtc  quod  scqurlur* 

Kura  mlhi,  et  rigui  plac>'ant  iii  vallibus  amnes. 
Quia  nec  ipsum  cst  a  monacliis  alienum  liortos  co<i 
lere,  agros  cxcrccre,  et  iiomorum  fecundltatc  graiu- 
lari;  lcgitur  euim  in  psa'mo  centcsiino  vigcsiuio  se- 
ptimo  :  Laborcs  manuum  tuarum  manditcabit :  teatui 
ef,  et  betw  tibi  erit  (Psal,  cxxvu,  2). 

Quod  si  hiijus  btudii  requiraninr  aurtorcs,  de  hor- 
tisscripsit  pulchcrrinic  Gargilius  Maitialis  *>,  qiii  ct 

Marii.ilis  affirinai.  Idcin  io  nM*osi*  Mitiio  tit.  0.  Ilx* 
ouinia  Cargilius  Miiiiu!is  as:ciuiL 


1145  M.  AUUELil  CASSiODORI  114« 

nutrinienta  olenim,  ct  vinules  eorum  diligcnter  ex-  A  vcstrum  potius  qnaeratur  abaliis,  quam  ^  extranet 


Vusuit,  ut  ex  illius  commentarii  lcctioiie  (pracstante 
Domino)  iiiiusquisque  et  salurari  valeat  ct  sanari ; 
qnem  vobis  inler  alios  codiees  reliqui.  Pari  etiam 
modo  in  agris  colcndis,  in  apibus,  in  coiumbis,  nec 
iion  ei  piscibus  atendis  inier  caeteros  Coiumeila  et 
i£milianus  auctores  probabiles  exstitcruui.  Sed  Co- 
lumella  sexdecim  libris  per  diversas  agricullurc 
species  eloquens  ac  fac  indiis  illabilur,  dlseriis  poiius 
quam  imperitis  accommodus;  ut  opcris  ejus  studio»! 
iion  solum  communi  fniclu,  sed  etiaiu  graiissimis 
epulis  expleantur.  i£mi!ia(ius  «  etiam  facundissimus 
explanalor  duod.!ci(n  iibris  de  liortis,  vel  pecoribus 
aliisque  rebus  plenissima  [ed.y  pUiiiisima]  lucidaiione 
disscruil;  quein  voUs  interalios  leaitandum  (Domi- 
110  prjbstanic)  dereliqui. 

llxc  tamen  cum  percgrinis  atque  aegroUiniibus 
prxparantur,  Gunt  coslesiia,  quamvis  videaiitur  esse 
ierreua.  Quale  est  cnim  laiiguentes  aut  dulcibus  po- 
mis  relicere,  aul  columbarum  feiibus  eniitrirc,  aut 
piscibus  alerCy  aut  nieiiis  suaviiato  mulcere  ?  Nam 
cum  vel  a«|uam  frigidam  Douiinus  in  nomine  suo  paa- 
peiibus  pr;eripial  ofTeri  i  {Maith.  x,  4i),  quanto  gra* 
tius  erit  diversis  egentii)us  escas  suavissiinas  dare « 
pro  quibis  iii  judicio  frucium  muiiiplicata  possitis 
mercede  perci|»erc !  Non  debet  negligi  uDdecuoqiie 
p  tesi  homiiii  probubiliier  subveniri. 

CAPUT  XXIX. 

De  poiUione  monaslerii  Vivariensis  swe  Castelliensis. 


loca  juste  desiderjre  possitis.  VeriMi  4i£c,  ul  sciiixy 
oblectameula  sunt  praesentium  rerum,  iion  spes  (utu« 
ri  (idelium;  istud  trausilurum,  illud  sine  fioe  e»l 
niaiisurum.  Sed  illic  positi,  ad  i!la  potius  desidrria 
iraubferamus,  qiise  nos  faciaat  reguare  cum  Ciirisio. 

Cassianum  presbyterum,  qui  conscripsil  de  Insti- 
lutione  rideiium  monachorum  sedulo  legite,  ei  libeii- 
lcr  audiie.  Qui  inter  ipsa  in>tia  sancti  proposili,  ocio 
priiicipaiia  viiia  dicit  esse  fugienda.  Ilic  noxios  mo- 
tos  animorum  iia  competcnter  iiisinuai,  ut  excessits 
&UOS  bomiiiem  peiie  videre  fac  at  et  vilare  conipeilat, 
quos  antea  confusione  caliginis  ignoiabat.  Qui  lamen 
de  libero  arbitrio  a  beato  Frospero  jure  ciilpatas  est. 
Uiide  monemus  ut  in  rebus  talibus  exeedentem  sub 
B  ciutela  legere  debeatis.  Cujus  dicta  Victor  Marijri- 
lauus[uiis.»  Manaritanus]  Afer  episcopus  ita  (Douiino 
juvante)  purgavii,  et  quae  minus  cranl  addidit,  ut  ei 
rcruni  istarum  palma  merito  coureralar.  Quem  iulcr 
alios  de  Africx  partibus  cito  nobis  credimus  esse  di- 
rigendum.  Caiiera  vero  genera  monachoruin  vebe- 
ueiiter  uccusat.  Sed  vos,  charissimi  fratrcs  (Deo  ju- 
vante),  eas  parics  eligiie,  quas  salubriter  cognoscitor 
ille  laudasse. 

Naai  si  vos  in  monasterio  V>.iricnsi  (sicut  cri*d«Te 
digiium  est),  divina  gratia  suirrngante,  rQeiiobiunim 
consuetudo  coinpetenter  eriidiat  [«(/.,  audiai.  B.iro/i., 
adjuvul j,  et  aliquid  sublimiiis  der^c^ilis  animis  nptare 
contiugat,  liabeiis  montis  Castelli  secreta  su.ivii,  ubi 
vclut  aiiacboriia!  (prjealaute  Doiniiio)  ft^licit-r  csse 


Inntat  siqiiidcin  vos  locus  Vivarieiisis  monasieiii  C  possilis*  Suuteniiu  remo:a  et  imitautia  [ei.,eiiiican- 


ad  multa  perej;riiiistt  egentibus  prceparauda,  quaudo 
hahelis  hortos  irriguos,  et  pi^cosi  amiiis  Pel'cna2 
fluenta  viciua ;  qui  nec  niagniiudine  uiidarum  suspe- 
ctus  tiabetur,  nec  ciiguitate  temuibilis.  Influit  vobis 
arte  modcratu^,  uliicuuque  nccessarius  judicatur,  et 
lionis  vestris  suniciens  et  moliiiis  \lege  niolendinisj. 
Adest  eni:u  cum  desideratur  ,  el  cum  vota  r.ouipleve- 
rit«  remolus  ab^cedit.  Sic  quodammodo  iniiiisleiio 
[ed.,  moiiaserio]  devotus  existens»  ut  nec  oneret 
[mss.,  horret]  importunus,  nec  possit  d  esse  cuiu 
quxri  ur.  Maria  quo:|ue  vobis  ila  subjaceni,  ut  pisca- 
tionibu»  variis  palcant;  et  captus  piscis,  cum  libutrit, 
vivariis  possii  iiicludi.  Fccimus  euim  illic  (juvante 
Dominu)  ii^rata  555  recepiacula,  ubi  sub  claustro  fl- 


tia]  eremi  loca,  quando  muris  prisliuis  ambieuiibas 
probantur  inclusa.  Quaprapier  vobis  aptum  erit  el- 
gcre  exercitatis  jam  alqiie  irobitissimis,  illud  liald- 
Uiculum,  81  prius  in  corde  ve»tro  fuerit  pr«p;iratas 
asceusus.  Legendo  euim  coguosciiis  uiinm  de  duo- 
bus,  quid  aut  desiderare  aut  tolerare  possitis.  Tantam 
est,  ut  oonversaiionis  probitate  servata,  qui  non  v.-ilet 
alios  sermonibus  docere »  morum  vid.  licet  iustmst 
sanctitate. 

CAPLT  XXX. 

De  antiquariis  et  commemoralione  orJiographia, 

Ego  lamen  fateor  votum  n^eum,  quod  inter  vos 
quxciinque  possunt  corporeo  lal>ore  compleri,  aori" 


dcii   vageliir   piscium  mtiltitudo;  ita   conseutanea  D  quariorum  i>  miiii  studia  (si  tamen  veraciier  lerihaal) 


inontium  speluncis,  ut  nullatenus  ^e  scniiat  captum, 
cui  iibertas  est  escassumere,  et  per  solitas  se  caver- 
nas  abscotidere.  B.ilnea  quoquc  coiigriieiiter  a>gris 
prxpirata  corporibus  jussiirus  xdifirari,  ubi  fontium 
pers^  icuitas  deccntcr  illabitur,  qux  et  p  tui  gratissi- 
lua  cognoscitur  ct  lavacris.  Ita  i  t  ul  monadlerium 

'  Existimo  intelligi  illuin  qui  dicitur  PulladiusRu- 
tiliusTaurus  iCmilianus  vir  klliistris,  (iiii  scripsit  li- 
bros  de  Iterusiica.  ei  hodie  exsiantedii.  llicctiam  no- 
Miiiaturab  ls>doro  Origiuum  lib.  xvii,  cap.  1.  Vide 
quaft  de  propriis  nomiiiibus  mediae  actatis  observavit 
Jac.  Sirmoiidus  iii  Pricfat.  ad  Sidonium  Apollin. 

^  lu  fiagniiutodaniitiitiunis  Tiieodori  episc<»pi  C.iy- 
straBae  Ca^>padoci«  facta  a  Yigilio  papa  :  Qui  domui 


non  immerito  forsitaii  plus  phicere ;  quod  et  inenteM 
suain  relegendo  Scripturas  divinas  salubriter  !■• 
sii  uant,  ct  Domini  praecet^a  scribendo,  longe  iateqoi 
dissemiuent.  Felix  intentio,  laudanda  seduliias,  bm* 
nu  bominibus  prxdicare,  digitis  liuguas  aperire,  si- 
Iu:cui  morialibus  taciiam  dare,  et  contra  dialioli 


Hue  ttdens  antiquarios  priti«  eharo  induttos^  ea  fM 
jurata  te  voce  non  ess  >  facturfm  usque  contiitntum  nn^ 
pus  {requentms  firmaveras^  fi^nscripsitti.  Lbi  putohli 
dt^bere,  antiquarios  pretio  <haro  conducens.  Peiroi 
liamiani  iu  episiola  apud  Bamuium  tom.  XI,  pa^ 
29  k :  Licet  ego  dictare  forte  quid  taleam ,  de»t  sHli* 
quiuius  qui  travMribal. 


"*5  DE  JNSTITUTIONK  DIVINAUUM  LITTERARUM.  4110 

Bubrepiiones  illicitas  calaino  atiamenioqiie  pugna- A  d«plciiis  (nifallor)  deccnlcr  eipessimus  ;  ut  qoaleni 


re.  Toi  enim  vulnera  Satantis  accipil  qiiot  aniiqna- 
rins  •  Domini  verba  desciibil.  Uno  iiaqueloco  siiiis, 
operis  sui  diss*  ininaiiMnc  pcr  divcrsas  proviiN*ias 
vadit.  in  locis  sanclis  lCjjilur  lal)or  ipsius :  audiunt 
populi,  uiidc  se  a  prava  voluntate  convertant,  el 
Domiiio  pura  inente  dcserviant.  Oiteraiur  absens  de 
opere  suo.  Nequeo  dicere  vicissitudinem  illum  de  tol 
bonis  [ed.,  doctorum  bonis]  noii  posse  percipcre,  si 
lanien  non  cupiditatis  ambitu,  scd  recto  studio  ta!ia 
iioscaiur  eriioere.  Yetba  coeiestia  multiplicat  bomo, 
elqiiadaui  bignilicatione  comprobabili  (si  fas  e>t  di- 
ccrc)  Inbus  dii,'itis  scribitur,  quod  viriuj*  sanciae 
Triiiilat  8  tlTatur.  0  spectaculum  boue  consideranti- 
Ihis  gtoriosuin  !  Arundiue  currcnte  verba  cODleslia 


•niahiciit  556  studiosus  lcgumcnti  rorinani  ip«e  sibi 
poftsit  ciigere.  P.)raviiuus  ciiam  n  clnrnis  vi-^iliis  mc- 
chanic:is  lucernas ,  conscrvairiccs  illuiniiianiiuiii 
fl.immaruin,  Ipiat  siU  nuirientes  iiicciidinm,  qux 
bu:n.uio  niinisterio  cessante,  prolixe  cusiod  ant  uber- 
rinii  luminis  abundaiitissiinani  claritateni :  ubi  olci 
pini;ui'do  non  deficit,  quamvis  nammis  ardentibus 
jugiier  torreatar. 

Sed  nec  liorarum  m(Tdulo!i  passi  sumus  vos  ullate- 
nas  igiiorare,  qui  ad  magnas  uiilitates  huinani  generis 
noscuntar  inveiiti.  Quaproptcr  liorologium  vobfs 
ununi,  (|uod  solis  claritas  indicet,  prxparasse  coguo- 
scor;  alterum  ve;o  aquatiie,  quod  dte  n')ctuqiie  ho- 
rarum  jiigi  or  iiidlcat  quaniiiatem  :  quia  rrcqiieiiler 


dcscribuntur,  ut  unde  diabolus  caput  Domini  in  pas-  B  noiinullis  diebus  Sulis   claritas  abcsse  cogiioscitur , 


aione  ftcit  percu;i,  inde  ejus  callid.tas  possil  exstin- 
gui.  Acccdit  etiani  laudibus  eoruiii,  quod  factuin  Do- 
mini  aliiiuo  modo  videiilor  imitari,  qui  legem  suaui 
(licet  figuraliler  sii  dicium)  omnipotentis  digiti  opc- 
ratione  conscripsil.  Mulia  quidcui  sunt  qu»  de  lam 
insigi:i  artc  rcfcrantur;  sed  suffieii  eos  dici  librarios 
qiii  libere  [ed.,  iibra:  DoniiniJ  Doniino  ju:»titixque 
descrviuiit. 

Sed  nc  tanto  boiio  muiatis  litleris,  scriptores  vcrba 
vitiosa  permisccaiit,  aut  iueruditus  emendator  nesciat 
errala  corrigcre,  ortliographos  antiquos  iegant,  id 
esi,  Vellium  Longuui,  Curtium  Valerianum,  Papyria- 
num,  Adaiuanliuiu  Mariy  ium  de  V  et  B,  ejiisdem  de 
priniis,  mcdiis  alqiie  uliiinis  syltabis,  ejusdem  de  B 


miroque  modo  iu  terris  aqua  peragit,  qiiod  solis 
flainmcus  vigor  dcsuper  modulatus  excui  rit.  fta,  qn:ii 
naivira  divisa  sunt,  ars  huinana  fecit  ire  concorditer: 
iu  quibus  fides  reruin  tanta  veritate  consistit,  ut 
quod  ab  ulrisiiue  geritur,  pcr  intemutitios  xstiines 
esse  constitutuin.  Ha'C  crgo  procurata  suut,  ut  mi- 
iiles  Christi  ccrlissiniis  sign.s  admoniti,  ad  opus  di- 
viuum  exerccndum,  quasi  tubis  clangentibus  cvo- 
centur. 

GAPUT  XXXI. 
De  monachis  curam  infirmorum  h.ibenlibus, 

Scd  et  vos  alloqiior  fratrcs  egregios,  qui  humani 
corporis  saiuieni  sedula  curiositate  traclatis,  et  con- 


litiera  tiifaiiam  in  nomine  posita,  et  Eutychen  de  C  fugientibus  ad  loca  sanctorum,  officia  bealnc  pietatis 


aspiratione,  sed  et  Focam  de  diirerenlia  generis. 
Quosego,  qu4ntuin  potui,  studiosa  curiositate  collegi. 
Ct  ne  quempiain  meinoraiorum  codicum  obscuritas 
derelicta  turbarct :  quoniam  aiitiquaruro  declinatio' 
iium  pcrmivtione  pro  inaxima  parte  confusi  [ed.^ 
propria^  purics  confusx]  sunt,  magno  studio  laboris 
Incubui,  ut  in  libro  seqiiestrato  atque  composito  qui 
inscribitur  dc  Orthographia,  ad  vos  defloratae  regul» 
liervciiirent,  et  duhietate  suhlata  liberior  aninius 
viam  emendalioiiis  incederet.  Diomedem  quf^qiic  ct 
Theoctistuni  aliqua  de  tali  arte  conscripsissc  coui- 
perimus;  qui  si  inventi  fuerint,  vos  quoque  eorum 
deflorata  coHigite.  Forie  et  alios  inveairc  possiiis, 
per  quos  notiiia  vctra  potius  iiisiruatur.  Isti  tamen 


impenditis  :  tristes  passioiiibus  alienis,  de  periditau- 
tibus  moesti,  susceptorum  dolore  confixi  ^,  et  in  alie- 
t.is  calamit:itibus  microre  proprio  semper  attoniti ; 
ut  sicut  artis  vestroe  peritiam  decet  [f</.,  peritia  do- 
cet|,  languentibus  sincero  studio  serviatls,  ab  illo 
mercedem  receptari,  a  quo  possunt  pro  temporalibas 
«terna  rcti  ibui.  Ei  ideo  discite  quidem  naturas  her- 
iiarum,  commixiionesque  specierum  sollicita  mente 
iractate  :  sed  non  ponutis  in  herbis  spem,  iion  in 
hunianis  consiliis  sospitatem  (Eccli.  ixxviii,  4).  Nani 
quamvis  mediciua  legatur  a  Douiiuo  coiistituiay  ip<o 
tamen  sanos  efficit,  qui  viiam  sine  dubitatione  [ed., 
finej  concedii ;  scriptum  est  enim  :  Oftine  quod  faci- 
lis  itt  verbo  aut  in  opere,  in  nomine  Dununi  Jesu  facUe, 


qni  niemorati  suul,  si  assiJuo  stiidio  relcgauiur,  om-  D  gratias  agentes  Deo  et  Patri  per  ipsum  {Colou.  iii,  17). 


Dem  vobis  ca!ij;iiiem  ignoraiionis  abscinduni;  ut 
quod  hactenus  ignoratuui  cst,  habeatur  ex  inaxiiua 
parle  notibsimum. 

Ilis  etiam  addidimus  in  codicib:is  coopericndis  do- 
eios  artifices ;  ut  litierarum  sacrarum  pulchriiudinem 
facie*»  desuper  de<  ora  vcbliret :  exeinplum  illud  do- 
mir.ica!figurationiscxalii|ua  parie  forsilan  iiuitanteay 
qiii  eos  quos  ad  cceniin  oisiimavit  iiivilandos,  in  gfo* 
ria  roeleistis  coiivivii  stoiis  iiuptialibus  operuit.  Qiii- 
bus  multiplices  spccies  facturaruin  in  uno  codice 


Quod  si  vobis  iiou  fuerit  Grxcamm  litteraruro  noia 
facundia,  iniprimis  habelis  herbariuin  Dioscoridis , 
qui  hcrbas  agroruui  mirabili  pfOprietaie  disseruit  ai- 
que  depinxit.  Post  hxc,  legite  llippocratem  atque 
G.ilenum  Latina  lingua  conversos,  id  est  Therapeu* 
tica  Galeiii  ad  philosophum  Glancoiiero  desiinata,  d 
ani<nymum  queindain,  qui  ex  dixersis  aucioribua 
probaiur  esse  collectus.  Deinde  Aurclii  Ccelii  dc  Me- 
diciua,  ei  llippocratis  de  llerbis  et  curis,  diversosqtto 
alios  medeiidi  arie  coinpositos,  quos  voliis  Lu  biblio- 


'  Ilic  fcre  D.  Ilieronymus  in  Epiinpliio  Nepoiiani      notnrii^  tot  meorum  sunt  damna  tempornm. 
iii  fiiic  :  lloc  ip&um  quod  dicto,  quod  scribitar,  quod  ^  Sic  PjulhiUh  e;)i3t.  dc  Gazopliyla.  Svinroacbas 

relego,  quod  emcndo  dc  vita  mcu  tolUlurf  quol  puniflu      lib.  r.f ,  cpiat.  5*J. 


iU7  U.  ALRELIl  CASSIODOEII  1148 

lliecs  »08trjc  sinibus  reconJitos,  Deo  ausilianle»  A  liHJussxculi  (sicut  <le  bcatis  legiiur)  transcnnles  a<t 


4ereliqui. 


CAPUT  xxxn. 


Exhorlatio  Caniodori  ad  wouachos  $$  abbatcs  Chal- 
cedonium  et  GeruuUum, 

Quapropter  onincs,  quos  monastcrii  septa  conclu- 
duntf  tam  Patrum  regulas  qiiam  pnuccpioris  proprii 
jussa  eervaie,  et  libenter  quae  vobis  salubriter  impe- 
raniur  enicite :  quia  magnx  remunerationis  ctt  prae- 
inium  sine  aliquo  murmare  pr£ceptissalu(aribu8ol>e- 
d.re.  Vos  autem  viros  8anclissimos  abbales  Cbalcc- 
donium  et  Geruniium  deprccor,  ut  sic  cuncta  dispo- 
natis ,  quuteniis  gregem  vobis  crediium  (praestante 
Doniinu)  ad  beatitudinis  dona  perducere  dcbcaiis. 


illud  senipcr  primi  psalmi  fe)4inat6  remediuNi  salu- 
tare,  ut  legem  Domiiii  diebus  nociibusqne  niediteiui- 
ni.  Tufic  ii<*n  inveniei  iiiiiuicus  proicrvus  locum , 
cuni  toiuin  Clirisius  occupaverit  aiiiiuum.  Nam  ei 
Paier  557  llieronymus  pulcbre  complcxiis  eti,  di- 
cens  {Epi&l,  4  ad  Rtuticum)  :  Ama  lectiooeiu  Srri- 
liurariuii,  et  carnis  vitia  iion  auiabis. 

Diciic  uiilii,  viri  prudeitlissimi,  quid  beaiius  quaoi 
illum  balicre  propiliuni,  qucin  iraium  nou  valemvs 
clTiigere?  Naro  si  prosfecluiu  vox  prsectinis  euuuliet, 
si  carpeiiluin  ^  ips.us  strepeuiibus  rotis  transire  iii»- 
scauius,  nonue  oiuues  volnptaics  cordis  abjicimu«, 
duiu  aspcclum  ipsius  revereniiaiiii|ue  metuiiiitnl 
l)ciisinionat  per  couveia  coeli,  fulgura  deinoiii»lr.-i 


Percgrinum  igitur  ante  ouinia  suscipite,  elecmosy-  3  jn  nubibus»  fre4]uonter  commovct  fundaineuta  Lerru- 


nam  date,  niiduin  vestite,  esurienti  panem  frangitc: 
quoniam  Isle  vere  dicendus  est  consoiator,  qui  mi- 
seros  consolatur.  Ipsosauiem  rubticos  qui  ad  vestnini 
monasterium  pertinent,  bonis  moribus  erudite,  qiiOs 
adjectarum  penslonum  pondere  non  gravelis;  scri- 
ptum  esi  cnim :  Jugum  meum  tuave  esf,  e/  onui  meum 
leve  (Matth,  xi,  30).  Illud  vero  quod  familiare  rusticii 
cpmprobatur,  furta  nesciant ,  lucos  colere  prorsiis 
ignoreni,  vivant  innoxio  proposito  et  simplicitate 
felici.  Sccundo  illis  ordo  conversationis  purissimus 
iinponatur,  freqiienter  ad  monasteria  sancta  conve- 
oiant,  ut  erubescant  vesiros  se  dici,  cl  non  dc  vestra 
institutiune  cognosci.  Sciani  etiain  Deum  ubertatem 
Bgris  eorum  digiianler  infutidere ,  si  eum  (idcliter 
consueverint  invocare.  C 

Facta  [ec/.,  Dat;i]  est  ilaque  vobis  qiixdam  urbs 
propria,  cives  religiosi :  in  qua  si  concorditer  et  spi- 
ritualiier  ( Domino  prxslante)  trunsigitis,  coclcsiis 
lani  patrix*  pruifigui  atione  gaudetis.  Noliie  amare  de- 
sidiiin,  quam  Djiuino  co^noscitis  odiosam.  Pnesio 
vobissunt  hanciaruin  Scriplurarum  insirumenta  dog- 
niatica  cum  exposiioribus  huht  qui  vere  sunt  flori- 
gcri  campi,  coelesiis  paradisi  poma  suavia,  unde  et 
fidoles  aniinie  salubriter  imbuantury  et  lingux  vestrae 
non  caduco,  sed  fructifcro  niinis  instrnautur  eloquio. 
Quapropier  desiderantcr  introiie  my.steria  Domini, 
ut  sequeiitibus  iter  indic;ire  possitis  :  quia  magox  ve- 
lecundix  pondus  est  habere  quod  legas,  et  ignorare 
quoJ  tloccas.  Et  ideo  futurae  bcaiiludinis  memores. 


rum,  et,  proU  dolor !  prxsentia  ipsiiis  uoii  liuieuir^ 
qui  ubique  tolus  et  omiiipotins  esse  cognoscitur. 
Qiiapropter  absentem  Jiidicemnon  cretlainus,  et  ici 
ad  ipsius  tribunalia  non  veuiemus.  Qui  niiniis  peccii, 
gratias  agat,  quoniam  non  esi  dcsertus  a  Domiiii  uii- 
serici.rdia,  ut  praeceps  labereiur  ad  vitia.  Qui  pluii- 
mum  deliquil,  inccssanicr  exoret;  nemo  se  ad  ex- 
cus:>tiones  pcrfidas  ei  subdola  vota  convertat.  Reus 
n  >s  fjteamur,  qui  absolute  dclinquimui.  Niliil  cst 
slultius  qiiam  illi  velle  mcnliri,  cui  nullalenus  pro- 
batur  illudi.  Paraia  est  misericorJia,  si  petaiur  mcnie 
purissima.  NuIIa  est  causa  deterior  apud  piuin  JuJi- 
cem,  nisi  quiindo  subjectus  suam  iiegligit  so>|ii- 
tatein. 

Oremus  ergo,  fralres  charissimi,  quatenus  qui  b.i- 
mano  gcneri  lam  magna  largitusesi,  ut  ovein  perdi- 
ttm  reportare  suis  bumeris  dignaret  .r,  et  pcr  in- 
corporaiionis  beneflciu.ii  ruinperct  viiicula  perca- 
turuin,  ut  ignaris  atquc  alicnatis  fldei  arcina  patcfa- 
c^rel,  baplisma  Joiiaret ,  mariyrium  coucedcret , 
elccmosynas  flcri  suaderct,  sancia  quoque  iioi  oia- 
tioiiis  iiistitutione  purgaret,  remitiere  nos  frairibus 
pcccata  praeciperet,  ul  ipse  quoque  bimiliier  dcbita 
nostra  laxaret,  ul  converieremus  errantes,  quaicnus 
erroris  nostri  ligainina  solvcrenlur ;  ut  poeaitentiaiD 
summo  studio  quaereremus,  ul  habereinus  abundaa- 
tiam  cbarilatis  erga  Deum  et  proximum  nostrum. 
Super  his  etiam  communicationem  corporis  et  san- 
guinis  sui  clementissimus  Redcinptor  indulsit;  qui- 


vitas  Patruin,  confessiones  flJelium,  passiones  mar-  0  tenus  pieias  Creatoris  binc  maxiine  poiisit  ipielligi, 


lyruni  legite  constanter  (quas  inler  alia  iu  epistola 
sancli  Uierouymi  ad  Cbroinatium  ct  lieliodorum  de- 
sliiiata  *9  procul  dubio  reperitis)  qui  per  totum  orbem 
tcnarum  floruere;  ul  sancta  imitatio  vos  provocans, 
ad  ccelestia  regna  penlucat.  Scienlcs  quia  non  soluui 
iii  agone  sanguinis,  aul  in  virguiitatc  carnis  posilae 
siinl  loronac,  sed  ct  omncs  qui  (juvanlc.Dco)  vitia 
sui  corpiiris  vincunt,  rccteque  crcdunt,  palmani  saii- 
c:»  reinunerationis  accipiuni.  Sed  ul  facilius  (sicut 
dictuni  esl)  mortifcras  mundi  dclectationcs,  noxiaqiie 
biandimenta,  Domino  piaestante,  vincatis,  ct  silis 


cum  nos  tanlis  beiicficiis  (si  tainen  euin  puro  corde 
quaeramus)  fecisset  absolvi.  Addat  ipse  qiioque  naiic 
cumulum  muncribus  suis,  sensus  nosros  iilumiad, 
corda  nosira  puriflcei,  ut  Scripluras  sanctas  meotc 
purissima  cognosccre  meroainur,  et  iiiandata  ijisiui 
sulTragante  nobis  ejus  gratia  couip/eauius. 

CAPUT  XXXIII. 
Oratio  Cassiodori. 

Pr;rsta,  Domiiie,  legentibus  provecluiii  [cd,,  pni- 
fccluin],qua!rentibus  legeni  tuam  pcccatoruin  ouiiiiuiii 


*  Ibrouiiis  Prxfat.  in  Martyroiog.  Rouian.  cap.  7, 
dubitui  111  sit  llicronymi. 


^'  Pr.Trcclos  L'rbis  •  ar|=cnlofcrc^a:ui'.  Viie  V.uij 
lib.  VI,  €i>p.  5. 


IU9  DC  ARTIBIS  AC  DISCIPLINIS 

rnnissionein;  ul  qui  desiderio  niagno  ad  lumciiScri*  A 
|ituraruni  lunnim  penrcnire  cupimus,  nuUis  iiecc.ais 
raligav.libus  obscuremur.  Aitr;ihe'n<>s  ad  te  virtute 
ouinipuicntix  tuui;  noii  rulinquas  sua  \oliin(ale  va- 
gari  quos  pretioso  san^uine  rcdemisti.  Imagiuem 
loain  in  nobis  uon  sinas  ohscurari,  qu£  si  le  prx- 
tlsiBie  [ed.,  praesenic]  dcfeiidaiur,  seuipcr  egregia 
ctl.  Non  dial>o'o,  nuii  nobis  liceat  tua  dona  subver- 
lere,  quia  totum  fragile  e^t  quidquid  tibi  niliiur  ob- 
Tiare.  Audi  nos,  pie  Rex,  contra  peccata  nostra,  et 
priiis  illa  a  nnbis  remove,  quam  iios  {>er  eo  jusie 
IKissis  in  tua  exaiiiinalione  damiiarc. 

Quid  noslra  iinbis  iiisidi  itur  iniquitas,  quid  contra 
Dos  delicia  conOiguiit,  creaturam  tuam  evenere  eu- 
piuiit,  qux  nulla  8ubsianti;e  firmitate  consistiiiil  ? 
Dicat  ccrie  diabolus,  ciir  uos  iiisalurabili  dulore  |.er-  B 
sequilur.  Nuuqiiid  illi  coiisitium  dcdimus,  ut  tibi 
Domino  superbus  existerd,  eide  beatitudiiie  collata 
raderei,  cum  taniae  per  te  virlutis  iusiguia  pussidc- 
ret?  Sufnciai  quod  iios  in  Adam  perciilil.  Quare  nos 
quutidiauis  deceptionibus  impiiis  calumniator  itise- 
qutlur?  Et  sicut  il!e  a  gr.aia  lua  per  culpam  suam 
rccidit,  nos  quoqiie  ul  ab  cailein  separeiuiir,  exqui- 
ril.  ConceJe,  Doiuine,  coaira  hostem  crudelissimuin, 
pium  tu.p  defensionis  aiixilium;  ut  sicul  ille  fragili- 
lateni  noslram  n(«n  desinit  inipcicre,  ila  tuis  possit 
viribus  confusus  ahscr*dere.  Nou  permiiias,  bone  Rcx, 
in  nobis  saivissimum  hostein  sua  vota  complert*,  qui 
16  graviitTelegit  oflend.TC.  Quid  nos  sicut  leo  rugicns 
iircuil,  quxrens  quem  devorare  coutend't  (/  /V.t. 
V,  8)?  Suriiel  illi  in  b:iptismatd  sacro  leniiniiavimus,  C 
scmel  tibi,  Domine,  credere  professi  sumus ;   iale$ 


Un£RAUUM  UTTERARUM.  1:50 

n  8  per  tuam  d«?reiisioucin  conccd ;  servari,  qiialcs 
iios  lieiiperaquam  ngencralv)iiis,  CreatoraIlissiiu<', 
prapslilisii.  Qiii  tui  cssc  cirpiiiins,  alium  domiiiuni 
uesciaiiius.  Tua  gralia  hedempii  biiuius,  tua  iuaiuUia 
lc  donante  facianius.  Si  nos  relinquis,  il!e  nos  terfLi- 
versator  invadii;  iiultfecius  al<)ue  iuipudenss^iupor 
a>sislii,  lucra  sua  coropufans  huiiiaiias  ruiu.is.  Uiaii- 
daur»  ul  decipiat:  iosiigal,  ut  periuiat;  maximeper 
corpus  nostrum  animas  decipii ;  el  ita  labllis  pcr  de- 
ftidoria  bumana  diOfunditur»  ut  nulla  pene  providtMi- 
lia,  nullo  prorsus  coiisiiio  sentiatur.  Loiigum  Cbt  per 
cuucta  discurrcre.  Tali  quis  possii  obsistere,  nisi  tu, 
DomiDe,  iUi  dcercveris  obvlare  ?  Quid  euim  de  nohis 
possit  facere,  qui  le  in  ooslro  corpore  ausus  fuit  per 
sobdola  Hiachinaroeuia  lentare?  Exaudi  nos,  0  custos 
hominum !  hic  nos  ah  illo  iiidulgentia  tua  lihera,  qui 
Dos  trahere  nililur  ad  gt:henuam.  Cuni  illo  sortem 
non  habeainiis,  ut  lecuro,  Dmiinc,  habere  posaiinus. 
Viudica  fabricam  luam  ab  illo  qni  destruit;  damiiari 
a!ios  non  fatiat,  qui  seipsum  damnavil;  sed  poiiiis 
ille  cum  suis  pcrcat,  qui  perdere  cuucla  festinat. 

Cpilocus.  —  Cia  nunc,  charissimi  fratrcs,  fesiinaie 
in  Scripturis  sanclis  prolicere,  quando  mecogiiosci- 
tis  pro  doclrin:e  veslrae  copia,  adjutorio  do:oiuic:u 
giaiiae,  tauia  vobis  el  talia  congre^assc.  Conrerle 
iiuuc  .egenles  vicissitudin'Tii  rerum,  ut  pro  ine  ju^^i- 
ler  Doiniuo  supidicare  digncmini :  quoiiiam  scriplum 
est :  OiQte  pro  invicem^  ut  $aluemini  (Jacob,^  v,  46). 
0  iaxsliinabilis  pietas  virtusque  Crcatris,  quando 
iii  coiiimuiie  ulile  csse  promiitiiur,  si  pro  nobis  in- 
vicem  pio  Doininu  suppliccmus ! 


BI.  AURELn  GASSIODORI 

m  ARTIBUS  AH  DISCIPIMS  IIBERAIIIl  IITT ERAIIDI. 


PRiEFATIO. 


558^"P^^i^i'  liber,  Donlino  prxst  mtc,  completus, 
liisiituiioneiu  videlicei diviuarum  couiiunt  lectioiiu in  ; 
bic  trigiiita  iribus  tituiis  noscitur  conipreheiisus.  Qui 
Bumerus  xtali   domiuicae    probalur  accommodus , 


Exodo  quoque  dixii  Dominus  ad  Moysen  :  Facies  lu- 
cenm  iepUmt  it  pones  eat  $uper  candelabrum,  ut  lu- 
ceant  ex  mdverso  {Exod,  xxv,  57^.  Quem  numcniin 
Apocalyp*is  in  diversis  rebus  omiiino  comiiicmoraf 


quando  inuudo  peccatis  mortuo  xtcrnam  vitam  pra*'      {Apoe.  1,  4, 11,  12);  qui  lamen  calculus  ad  illud  iica 


•titit,  et  prxinia  credeniibus  siue  flue  concessit. 
KuDC  teinpus  esl  ut  aliis  seplem  tiiulis  sxcularium 
lactionum  prxsentis  lihri  textum  pcrcurrLTC  debea- 
inos;  qui  tamcn  calculusperscpliinanas  sibimclsuc- 
cedenies  iu  se  coniiuue  revolutus,  usque  .nd  totius 
orbis  riiiem  scmpcr  extenditur. 

Sciendum  est  plaiie  quoniam  frequcnter  quid<|iiid 
fontinuum  alque  terpetuuin  Scriptura  saucla  viilt 
iiitcHigi,  suh  isto  numero  compreheiidit;  sicut  dicit 
Oavid :  Si'pties  in  dle  laudem  dixi  tibi  {PtuL  xcviii, 
i6ij;  cuin  tamen  alibi  profitcatur  :  Benedicam  Do^ 
tHinum  in  omni  tempore^  temper  laut  ejut  in  vr^  wco 
(Ptal,  XXXIII,  2).  Et  Silomon  :  Sapicntia  ofdifwavit 
§'.ti  doMum,  cx<:idtt  columnas  sqttem  {Prov,  ix,  t).  lu 


D 


Ktcruom  tempus  irahit,  quod  non  potest  habere  de- 
fectum.  Merito  ergo  ibi  semper  cominemoratur,  ubi 
perpetuiMD  tempus  osteiiditur. 

Sic  aritbmetica  disciftlir.a  dotaia  est,  qiiando  re- 
rum  opifex  Dcus  disposiiiones  suassMb  nunieri^pou- 
dcris  et  inensiirie  quantitate,  constituil;  sicui  ait 
Saloinon  :  Omnia  in  numeroj  mentura  et  pondere  fe- 
cisii  {Sap,  XI,  21).  Greatura  siquidem  Doi  sic  uumcro 
facta  cognoscitur,  qiiando  ipse  in  Evangclio  ait:  V<- 
tlri  autem  cl  capilli  capiiis  omnes  numerati  tunt 
{3latth.  X,  30).  Sic  creatura  Dei  coustituta  est  iu 
roensura,  sicut  ipse  iu  Evaupclio  tCNlaiur  :  Qtrtf  au- 
tem  restrum  cogilans  potest  adjicere  ad  staturani  suum 
cubitum  unum  {iiattli.  vi,  !27)?ltcm  baias  propbcta 


4151 


M.  AU11£U1  CASSIODOfll 


1151 


6\cii :  Qui  cigiummHUurpnlmo,enerramtenetclau$ajiCon%\i\crAi  ((uanlUaeiii.  Abslracla  eiitm   quamti» 


manu  (Itai,  il,  l^).  Rursus  creatura  IkM  pmbaiur 
fncia  sub  pondere;  sicul  aii  in  Provcrbiis  Sal<»mon  : 
Et  Ubrabat  fonfes  aquarum ,  el  pauto  posi :  Quando 
eppendebat  futidamenta  terrce,  eum  eo  eram  (Prov, 
vi:i,  28,  29).  Qiiaproplcr,opereDci  singularizato,  nia- 
gnillca:  res  necessaria  dcflniiione  conclusae  suDt;  ut 
sicut  cQin  oinnia  coiididisse  credinius,  ila  et  quem- 
adinoduin  facta  sunl  ati(|uaienus  discereoiiis. 

Unde  dalur  intelligi  niala  opera  diaboli  nec  poii- 
dere,  nec  niensura,  nec  nuinero  contineri :  qaoiitani 
quidqiiid  ai;it  ini(|uiiaSt  jusiiti:v  seniper  adversuin 
esi;  sicut  et  icrlius  deciinus  Psahnus  menninil,  di- 
cens  :  Conirltio  et  infeiicUa$  in  viis  eonim,  et  tfiam  pa- 
ci$  non  cognoverunt  :  non  est  timor  Dei  ante  oculos 
eorum  (P$al,  xiii,  5).  Isaias  quoque  dicit :  Dereli*  Q 
queruut  Deiim  Sabaoth,  et  ambulaveniiit  per  vlis 
distortas.  lievera  mirabilis  et  summe  sapiens  Dcus,  ' 
qui  oniiics  crcaiuras  suas  siiigulari  moderaiione  ilis- 
t'nxii,  ne  aliquid  corum  fceda  confusio  possiderel. 
Umle  Patcr  Augustinus  in  libro  iv  de  Genebi  a  i  lil- 
lcram  ininutisstine  disputavit. 

Blodo  jam  secundi  voluminis  inlremiis  initia,  qns 
pnulo  diligciitiiis  audiaintis  [llic  incipiunt m$i.  cod,\: 
liitcntus  n;>bis  eslde  arle  grammatica,  sive  rhetorica 
vel  de  discipliiils  a1i(|ua  brevilcr  velle  conscribere; 
quarnni  rcrum  principia  necesse  est  nos  inchoare ;  di- 
cendumqtie  prius  est  de  artegrammatica,  qux  cst  vi- 
delicei  origo  et  fundamentuin  liberalium  litterarum. 

Libcr  auicm  dictus  est  a  libro,  id  est  arboris  cor- 
lice  detpplo  alque  liberato,  ubi  anle  copiam  cliarla.  C  "sed  qiraravis  attclows  superiorum  (emporum  dc 


dicilur,  qnain  inlellfCtu  a  maieria  sep^rante-,  vd  ab 
aliis  accidentjbus,  sota  ralioctnatione  tracianius.  Sic 
lolius  voluminis  ordo  quasi  quodam  vade  [ed.^  vadvj 
proinissus  est. 

Nnnc  quemadmodum  polliciia  snut,  per  divi  ionrft 
dolinitionesque  suas,  Doinino  juvanle,  redJanat : 
quia  duplcx  quodamioodo  discendi  genus  est,  qoMNfo 
ct  linealis  descriplio  imbuit  diligenter  aspeelttni,  et 
per  [ed.^  pos  ]  auriuni  prxparatum  iutral  auditoai. 
Nec  iltud  qnoque  lacebimus,  quibus  anctoribtts  lam 
Orxcis  quam  Latinis,  quic  dicititus,  exposila  ela- 
rucrunt;  ut  quistudiose  legere  voluerit,  quibasdam 
eumpendiis  \m$$*  Hetj.  et  Sang,^  coinpctentiia]  iniro- 
dMtw,  lucidius  m:ij  tuui  dicta  percipiat. 

CAPUT  PRIMUM. 

INSTITtmO  DE  ARTE  GRAMBIATIGA. 

Graromntica  a  litieris  noinen  acccpii»  sicut  voca- 
buli  ipsius  derivatus  soniis  ostendit;  quis  piimus 
omnium  Ciidmus  sexdecim  tanlum  lcgitur  invenisse, 
easque  Grxcis  sludiosissimi^  tradeiis,  rcli  {Uas  ipsi 
vivaciiate  animi  supplcverunt.  De  quaruni  formulis 
atqiie  virtulibus,  (lelenus  atque  Priscianus  sttbtiliier 
Altico  scrmone  locuti  sunt.  Grammatica  vero  est  pe- 
ritia  pulchre  loqiiendi  ex  poeiis  illustribuSy  oratori- 
busque  [m$$,,  auctoribus]  collecta.  Oflicium  ejus  esi 
sine  vitio  dictionem  prosalem  meiricaroque  compo- 
nere.  Finis  vcro  elimalx  iocutionis  vel  sc>ipiurx,iu- 
culpabili  placere  peritia. 


fum  anliqui  c.irmina  describebant.  Scire  autem 
debemus  sicut  Varro  dicit,  utilitaiis  alicujus  causa 
omnium  artiiim  exstitissc  principla. 

Ars  vero  dicia  esl,  qiiod  nos  suis  regulis  arctct 
559  *<QU^  constringal.  Alii  dicunt  a  Graccis  hoc 
iractam  esse  vocabulum,  «iro  rric  apsxa^,  id  est  a  vir- 
late  doetrin»,  quaio  diserli  viri  uniuscujusque  bonss 
rei  scientiam  vocant. 

Secundo  de  arte  rhetorica,  quae  propter  nitorem 
ac  copiam  eloqucnti»  sux,  maxime  io  civilibus  qux- 
stionibus,  neccssaria  niinis  et  honorabiiis  sstima- 
tur. 

Tertio    de  logica  ,  qux  dialectica    nuncupatur. 
ilxc,  qiiantuin   maglstri   sseculares    dicunl,  di  pu- 
tationibus  subiilissimis  ac  brcvibjs  vera  sequestrat  a  D 
falsis. 

Quarfo  de  maihemaiica,  qux  quatuor  complectitur 
discipliiias,  id  est  arithmeticam,  geometricam,  musl- 
cani  et  astronomicam.  Quam  maihemnticam  Latino 
scrmone  docirinalem  possumus  appellaro ;  quo  no- 
inine  licet  oniiiia  doctrinalia  dicere  valcamus  qus- 
cunque  docent  hxc  sibi  tamen  commiine  vocabulum 
propter  siiam  excellentiam  proprie  vindicavit;  ut 
Poeta  dictus,  intelli{$itur  Yirgilius;  Oralor  enuntia- 
tiis,  advertitur  Cicero ;  quamvis  multi  et  poetae  ct 
oratores  in  Latina  lingoa  essc  doceantur;  quod 
etiam  de  liomero  alque  Demosibeue  Grxcia  facunda 
Coiiccli-brat. 

Mathcniatica  vcro   cst  scieniia   quae  absiractam 


arie  graminatica  ordine  diverso  traclaverini,$ui«quc 
saeculis  h'  noris  decus  hahuerint,  ul  Palaeinoii,  Pli>- 
cas ,  Probus  et  Censorinus,  nobis  tamen  placet  in 
mediam  Dooatain  deduccre,  qoi  ctpueris  s|>eciaruer 
apluSy  ct  lironibus  probaiur  accommodus.  Cu^us  je- 
mina  eommeuta  reliquimus,  ut  supra  quod  ipse  pla- 
nus  [m$,  Sanger.,  Latioiis]  est ,  flat  clarior  duplicher 
explanatus.  Sed  et  sanctinn  Augusttnuui  propier 
simplicitatein  fratrum  breviler  insirucnd  un,  aliqui 
de  eodem  litulo  scripsisse  reperitiius,  qu;e  v«»bis  Ic- 
ctiianda  rerniuimus:  ne  qaid  rudibus  doesse  videatttr, 
qui  ad  tantx  scienliae  culmina  praeparantur. 

Donatus  igitur  in  secunda  partc  ita  diaceptal. 

De  voce  articulata. 

De  iittera. 

De  syllaba. 

Do  pedibus. 

Dj  accentibus. 

De  posituris  seu  distinctiooibui. 

Et  iterum  de  pariibus  orationis  octo. 

De  schematibtts. 

De  elymologiis. 

De  ortbograpbia. 

Yox  articulata  est  aer  percussus,  sensibilis  aodK», 
quantum  in  ipso  est. 
Littera  est  pars  minima  vocis  articulati;. 
Syllaba  est  comprehensio  liiivrarum,  vol  umu* 
vociiiis  cciuntiatio,  tcmporum  capax. 


ilS5  DE  ARTinUS  AC  DISfJPMNlS  IJnERAIJUM  LITrKnAniJM. 


I!S& 


IVs  osl  <^y1Inl)n!ii'4i  ct  le>n|iOnim  ccrfn  (liiniinc- A 
raiio. 

Accciiuis  C3l  viiio  carciis  vocis  arliriciosa  pro.iun- 
li.4lJo. 

kNisitiira  «ive  distinctio  cst  moderatac  pronnntia- 
tiniiis  .ipia  rcpan-iatio. 

rartes  auteiii  oratiouis  sniit  octo:  nomcn,  prono- 
meii,  vcrbiini,  advcrbium,  participium,  conjunciio, 
|ini*positiOy  iiiterj  ciio. 

<  Koiiien  cst  vars  orationis  cum  casu,  corpu^  ant 
ff m  proprie  lonimunilcrve  significans ;  proprie,  ut 
Homa^  Tib,Ti$  ;  coniniuiiiier,  iil  nrbs,  puvius. 

Pronoiiien  cst  pars  oralionis  qii:c,  pro  noiniiie  po- 
sKa,  tantnindcm  penesigniAcal,  persoiiiuiH|ue  inlcr- 
dnm  recipit. 

Vcrbnm  csi  pars  oraiionis  cwm  lcinporc  ci  vcrsona  g 
sii  e  casu. 

Advcrbium  est  pars  oraiionis  qu.-c,  adjcrta  reriio, 
siftnincationcin  ejus  cxplanat  atqtic  implet;  ut,  jam 
(nciam  vcl  non  faciam, 

l\\riicipiiini  cst  pars  orationis  dicta  quod  partcm 
capi.Mt  noiniiiis,  parscinqnc  verhi;  rccipil  cniin  a  no- 
miiie  gcnera  el  <*asns,  a  verbo  lcmpora  ct  si,;ninca- 
tiones,  ab  utroqnc  niimeros  ct  flggras. 

Conjiinciio  est  pars  oralionis  adiioclens  ordinans- 
qiie  seiiienliam. 

Pncposilio  est  pars  orationis  qn,T,  pr;rposila  aliis 
partibns  orationis,  signincntioncm  eaniin  aut  niniat, 
aut  complet,  nnl  mtnnit. 

In!cijc»tio  cst  pars  orationis  sign  ficans  mcnlis 
affcctnm  voce  incondita. 


I>R  NOMIMHJIS. 
Nominis  pnrlcs  sunt : 

(*oin|;ar;<tio,  cvyypKm, 
(iCiins,  yfvof, 
^iimen  s,  uf.tOjx^,?, 
Figiira,  vyr.txu, 
CaSliS,  TrToJct;. 


Proiiomlnis  pnrics» 

Qnalitas, 

Ccnii», 

Nunienisr, 

Fignra, 

Pcrsona, 

Casus. 

Nomina  qux  apud  nos  in  ui,  ut  vulgns,  pclagut^ 
vrriif,Liicn-tins\in  dicit;  quanqiiam  rcctin^  infletuin 
ronneat  Sccuiid;r  specirs  sunt  qiine  pcr  oMiquos  ca- 
sus  crcsciint,  et  genitivo  singulari  in  is  liiti  ras  cx- 
cunt;  nt  genus^  nemus  :  cx  qiiibiis  qnn>dam  ti  in  e 
miitant,  nt  o/it;  oterls^  ulcus  ulceris :  qn.Tdam  in  o, 
m  nemus  nemorif^  pecus  pccoiis,  \n  dnbitationeni 
vcninnt  fenus  ct  stercus  in  e  an  in  omnient:  qnoniam 
qusc  in  nvs  syllabam  finiunt,  u  in  e  miiiant ;  ut  vul- 
nus,  scclvs,  funvs,  et  funeraios  dlcimus.  Fenus  en?m 
exemplo  non  debct  nocere,  cntn  iiiter  dubia  gcnert 
]>onalur.  Item  tcteres  ttercoratos  ngros  diccbant,  iion 
ttereeratos, 

lii  s  liltera  finita  nomina,  prsccurrcntibus  n  vel  r, 
Q  omnia  siint  unius  gencris,  nisi  qti?p  ante  f ,  r  bnbcnt, 
intcrdum  d  recipiunt,  ut  locors  socordtt ;  interdum  f, 
ut  tolers,  iners. 

In  phirali  quoquc,  exccplo  gcnilivo  el  accusniivo, 
omnibns  casibiis  similiter  declinantur.  Nam  quxdnni 
iii  um  genitivo,  accusattvo  in  es  cxeuni,  ut  Mars^ 
a  s ;  qiiaidam  iii  tuiii,  ut  sapiens ,  patiens^  et  ob 
boc  accusaiivi  eorum  in  eis  exennt.  Pieraqno 
autem  ex  his  nomina  tribus  gcneribiis  communia 
Fuiit,  ct  in  liiteram  qnam  babcnt,  neutra  In  nomi- 
nntive  plorali  dant  ctiam  genitivis  reliquorum  gcne- 
rtim,  cum  quibos  communia  sunl. 

In  { littera,  nentra  tanium  nomina  qii»dam,  pnuca 
finiuntur;  ut^lf,  quod  non  declinatiir;  nl  caput,  siH^ 


Scbematn  sunt  iran^rormaViones  scrmonnm  560 
Tcl  ^ententiarum,  ornUus  cnusa  positae;  qiiac  a  qtio- 
dam  ariigrnplio  nomine  Saccrdotc  collecia,  fiunt 
iinmero  nonng  nia  orlo  :  iia  tamen  nt  quaD  a  Donaio 
Intcr  Tilia  positi  snnt,  in  ipso  numcro  col!cclac!nu- 
dantur.  Qiiod  ct  mibi  qiioque  dnnim  videtnr  vilin 
dicf rc,  qn;c  aneiornm  exemplis,  el  maxime  lcgis  di- 
vin»  anclorit  ito  firmantnr,  ll«c  grammaticis  oralo- 
ribvsque  c  mmunia  sunt :  qiim  tnmen  in  utraqiie 
partc  proliab  lilcr  reperinntnr  nptaia. 

Addeiidum  esteiiam  de  ctymologiis  et  orthogra- 
))hia,  de  quibtis  al  os  scripsisse  ceriissimum  esl.  Gty- 
niologia  est  ant  vera  aut  verisimilis  demonsiralio, 
declarans  ex  qna  originc  verba  dcscendanl.  ^.p^^,  Quidnm  cuin  lac  dicniit,  adjiciunl  i,  proptei 

Onb-grapbla  est  reciitndo  scribendi  nulo  crrorc  ^  ^^^^  f^^jj  ^^^,.,.  g^j  v.rgiiiug.. 
Tilia:»,  qu3R  mnmim  cmponit  el  linguam.  HaDC  brc- 
viier  dkta  sufficiant. 


CflBlenim  qui  ea  volnerit  laiins  pleniosqtic  cogno- 
f^eere  cum  prscfatione  sua  c»dicem  legai,  quem  no- 
stra  cnriosilafe  forinavimus,idest  Artcm  Donati,  ciii 
dc  Orthograpliia  librum  «t  aiiuin  de  FJymoIo}>iis 
inseruimiis,  qnartum  qiioqne  de Schcmaiibus  Sicer- 
doiis  adjnnximas;  qiiaicnus  diligens  leclor  in  uno 
codice  reperire  possit,  qiiod  aiti  graminalieae  depu- 
laium  esse  cognoscit. 

8eil  quia  cotitincntia  magisartis  grammatics  dicta 
esi,  curavimos  aliqua  de  nominis  vcibiqne  regulis  pro 
parie  subj-cere,  qnas  rceCc  tantum  Aitstoteles  orjtio- 
iiift  paries  asseruit. 


La '  mibl  non  sestate  novum,  non  frigore  dcOt 

Qiiippe  cnm  nulla  apud  nos  nomina  tn  duas  mntas 
excant,  etideo  veteres  lacte  in  nominatiTo  dixeranl. 

X  littcra  terminat  quxdnm  in  qnibus  omnia  com- 
miinia  in  ium  exeunt  iii  genitivo  plurali ;  ob  boc  a-r- 
cusativo  in  t  et  t,  Plurinia  \ero  genitivo  in  it  et  m, 
non  praecurrtnte  t,  et  ob  lioc  in  e  et  «  acciisati\0 
exeunt;  nam  in  reliquis  couscntiunt.  Ut  pole  cum 
sinKidaritcr  omnia  iiominativa  cl  voraiiva  babeant 
genitivum  in  t  «I  i,  agaiit  daltvum  in  t  liitera;  abla- 
tivum  in  e  vel  i  defininnt,  adjectaque  m  accusativnm 
dffiniant  inipleaniqnc;  p'uraliier  vcro  dalivuni  abla* 
tivumqne  in  bus  syllnba  fiMioiit. 


M:.5  M.  AUREIJI  OASSDDUUl 

N  m  *Icc.rlor!s,  rjuibiis  dissiiliMU  nctfcs,  qui(t.im  A  Impcifc^cliim,  7racar:<Ttxoc» 


il5« 


atronnn  el  fcro.um,  qna  ra!io:;e  omnMmi  v  liflCM 
liiiilonim  iiiia  spcrirs  vi(Ic!)i'nr.  Ilii  c  x  titUv.p 
oniiies  vncnlcs  pra*reiiinlur;  iii  capax,  fruex,  pernix^ 
airoXf  rcdux,  E\  'm  nominibus  qiiTd.iin  tn  notnina- 
tivo  producsmiur,  quscti:im  corri|iiiin(iir ;  quaeibm 
roncenliunt  in  nominaiivo,  in  obiiqirs  dis.^ei!iiiint« 
Pax  enim,  el  rapax^  ilem  rcx  ci  pnmex^  ilem  nux  el 
/ttx,  e'iain  primam  positinnem  vnrianl  ad  tiix  ct  nu- 
trix.  Uem  nox  ct  atrox  sic  in  prima  positione  con- 
Bcntiunl,  ut  discrepent  per  obiiquos. 

Fl  illiid  nnimadvertendum  esl,  qnsedam  ex  lis  x 
liltenm  in  g,  qu.Tdam  in  c  per  declin  ttiimcs  com- 
|)cllere.  Lex  enini  lcgit,  grex  gregit  facit,  nt  pix  ptetf , 
uux  nueis.  Nam  iu  liis  quac  non  snnl  monotyllaba. 


iVrffCluru,  Trxjsaxs/r/fV)?, 
Piiisqunm  pcrlecium,  xtTtpcj^TUtxdif 
lunnilum,  jkoaTTo;. 
Nerba  i\Miv.  vel  iu  o  littcr.i,  vel  ^\  a  pra^ccdente  vo- 
cili  UTiiiuuntur,  vel  prxeunic  vocaii  qiialibet,  for- 
m  is  lialienl  qiutuor. 

Secund;n  conjug^itionis  corrcpias  verba  rormai 
liah'jiil  vi^iiiiti.Sic  qu:vcunqueverba  iudicaiivo  modi^ 
tcmpore  pra^senti,  peisona  primn,  in  o  lilteralemu* 
nnntur,  formas  babent  scx,  qu.'e  voces  formas  ba« 
bent  duas.  Qiiae  nulla  pranceilenie  vocali  in  o  liUert 
terminaiiUir,  formas  habenl  dnodecim. 

Tertiai  coiijiigatioiiis  producue  verua,  qu»  indica- 
tivo  modo,  tcnipore  pr.rsenti,  persona   prima  io  • 


nunquam  nnn  x  ruiera  gcuiiivo  in  e  convcrlitur;  ul  B  '''^cra  termin.inlur,  formas  babent  qiiinqiie.  Qwt- 

cunque  autem  verba  cujusrunque  conjugationi^  indi- 
caiivo  modo,  lemporo  pracsentl,  persona  prima,  vel 
niil!?  p^^aDcrdente  vocali,  vel  qualibct  alia  praccetlente 
in  0  iittora  tcrminanliir,  eornm  declinatio  hoc  nu- 
niero  formarum  continelur.  De  quibus  siii;;ulis  di« 
cam. 

Primm  r onjugaiiori  i  verba  indicativo  modo,  tcm- 
porc  pr.xsenti,  per$un:i  priina,  aut  in  o  litlcra  nulU 
nlia  pnccedente  vocnli  tcrminantur,  at  amo^  canto; 
aiit  eo,  nt  eommeo,  calceo;  aut  io,  iti  //inio,  natio;  ant 
uo,  ut  a^iiuo^  coniinuo,  i^imais  conjugaiionis  verlia 
imperaiivo  mmlo,  tempore  preseiiti  ad  secu-.dara 
personam  in  a  liuera  prodiicta  terminantur  :  ut  amo^ 
ama;  canto^  canta;  iiiQuilo  modo  ad   impcr.ntivHiu 


frutex  fruticist  ferox  ferocis,  Supellex  autem,  et  se- 
vex^  et  nix,  privilcgio  qiiodam  contra  rationem  de- 
clin.intur,  quoiiiam  supcUcx  iluabiK  syllabis  creseit, 
qiind  vciat  ratio;  ct  senex  ul  in  nmiTiiiativo  ilcm  {^p- 
niUvo  disYliabns  m.inct,  cnui  oiunia  .t  litu^ra  tcrmi- 
ntiUi  croscanl.  Et  nix  ncc  tn  c  converlitur,  ut  pix  ; 
ncc  in  (^  ut  reo:;  sed  iu  u  consoitans,  iii  vocalem 
tranFirc  nnn  porsil. 

Iii  piiirali  autcm  g''nilivo,  ablativus  singiibris  for- 
mns  vci  lit.  Nam  iii  a  aut  o  iermiiia:us,  in  rum  cxi!,  t 
corrcpta  in  um;  producia,  in  rii'rt;  i  tcrminatus  in 
Hiii.  D.iiiviis  ct  alflativiis  piuralis  a  in  is  excunl  ct  in 
6iif .  Qux  pra'c<'pia  in  scbolis  sunt  iritiora ;  sed  quo- 
tieiis  in  75  cxeunt,  longa  syllaba  terminantur;  quo- 


ties  in  bns,  brevi.  Dccnrsis  nonmium  regulis.acq.mm  C  '"«^"n^  »"  ^e  sylaba,  niancnie  produc«i  ne.  termi. 
e«l  conseqnenler  adjictrc  cauonci  verborum  p  imas      «anlur:  ul  ama,  amart;  canta,  cantare.  Iiem  prima 

conjugaiio,  qu.i!  inJicativo  nxido,  lempore  pra^icrilo, 
specie  absoluta ,  adjecia  ad  imjerativura  vi  syllatia, 
maiiente  produjtione  termiuantur;  ut  romm^o,  cdm- 
mca,  commeavi ;  laniOf  tania,  laniavi;  tatio^  satia.sa' 
tiavi.  Godein  modo,  eodem  lempore,  specic  inclioa- 
tiva,  adjecta  ad  imper.itiYum  modum  in  bam  syllabs 
lorminantiir  :  ut  commM,  commeabam;  lania^  (ama' 
bam;  atstua^  tnluabam.  Prima  conjngaiionc,  eodfm 
nmdo,  eodem  tempore,  spe;  io  recordativa,  adjectis 
ad  imperativum  rooduin  veram  syllabis,  terminaiiiar 
paries :  ui  commea^  eommeoveram ;  lania^  UsniatferMiii; 
a^stua,  aistuaweram.  Prima  conjugaiione,eodcm  modo, 
tcmpore  fuluro*  adjccta  ad  iinpcrativum  modom  bo 
D  syllaba,  terminantur  :  ut  commea^  commeabo;  Umie, 
laniabo ;  astua^  eesiuabo. 

Qu.'e  vero  indicaiivo  modo,  teropore  pra*seal],  al 
primaro  perso»»am  in  o  litlcra,  nulla  alia  prscedeaie 
vocali,  leriniiiantur,  ea  indicativo  modo,  tcmpore 
prxterito,  specie  absoluta  ot  exacta,  qiiatuor  mudis 
irofenjntur. 

Et  est  prlmus  qui  simlero  rcgulain  bis  baliet.  Qiii 
indicaiivo  modo,  temporc  praeseiiti,  pr.ma  per>onj 
pcnultiuiam  vocalem  liabct  :  iil  amo^  ama^  amati, 
amabam^  amaveram^  amabo,  amare, 

Secundiis  csl  qui  o  iu  i  cnnvertit  ullim^m  in  pne- 
tcrito  perfecto,  penuliimam  in  plusqiiam  perfectn  t 
corript;  ut  adjuvo,  adjuvi^  adjweram. 

Tertius  qui  simiiem  quidem  regularo  habel  prinii 


coiijugaiionis. 

561  i>E  VEunis. 

Paries  vcrbi  sunt : 

Qualiias, 

Conjug:^tio, 

Genus. 

Numeriis, 

Figiira, 

Tempus, 

rersoiia, 

Qu:i)itas  verbi  : 

Modi, 

Imricalivi,  oj&cortxiQ, 
Imperaiivi,  irpoTraxTtxr, 
Opiativi,  (uxTcx^, 
CuiljiiUClivi,  uTroTaxTJ:»'!, 
Iiifinilivi,  «:rpcp£u^aTo; , 

Gciius  verbi : 

A<liv«,  mpyrjTtxa, 
Passivn,  TraOvjTtx'/!, 
Couiniuni:i ,  xotva. 

Tcinpu'?,  x,^''*'^»  • 
Pr;B««cns,  ivso^Tw;, 
Pr«'etcr  iium,  7rsrpgXiQ\uOa>; , 
Futuruni,  ;ziX).&>y, 


•  Ki7  DE  ARTIBUS  AC  DISCIPIJNIS  LIDKftAIJrM  IJTTERAUrM.  n".» 

nifHli,  %ei\  (iLMnrla  a  lillcrn  «lisjiigit  :  iii  n»fo,  «i?-  \  (^M/ir^  p^-otrmium  n  Cra'ci%  tlicitftr, 

Ciare  paricin  hanc  anfc  iti^^ro-^siim  rei  dc  <|fia  ili- 


etivi,  ifcavcram,  secabo^   itcnre,  Facil  cnliii   specic 
alisolali  tccui^  ct  exacia  ucnernm. 

Qanriiis  esl  qni  pcr  gcniinationcMi  syliabjc  profcr- 
Inr  :  ut  tto,  sta,  steti^  strternm,  sfnbo,  stare,  lliiic  si- 
milc  rfo,  rf.i,  dcdi^  dabwn^  dederam,  dabo,  dnre^  cor- 
rcpta  li  lera  a  con  ra  regiilam,  in  eo  qnod  fsl,  f/a- 
bam,  dabo^  dnre. 

Proreruiitur  secuniLc  conjugaUonis  verba,  qncc  in- 
diiauvu  niodo,  lemporc  prjcsciitiy  persooa  prinia,  iii 
eo  liitcris  teriniuanlur  :  iit  video,  vides;  moneo,  mo' 
9e$,  Sccund.e  coi^ugationis  vcrba,  indicaiivo  iuodo« 
lempore  prjesenii,  ad  secunJjm  personam  in  c  lit- 
tera  produclay  tcrminanlur  :  ut  video^-  v.de;  tnomo^ 
wone,  Sccuiid:G  conjiigaiionis  verha,  inrinilo  miNlo, 


ceudiimsii  osteniluni.  Nam  sive  pro|»ferea  qund  o^^jin 
canliw  esi,  ci  citharoedi  paiica  iTa,  qujc  anl<!qu:*m 
legiiimnm  ccriarocn  iiicliocnl,  iMoereudi  fav.irip  gra- 
lia  caniinf,  pn  oeinium  cognoiniiianiiit.Or.ittircs  qiio- 
que  ea  quae  priiis  |uain  cnifsam  «xonlianlur,  ad  roii- 
ciliaiidos  sibi  judicum  animos  |  r.floijuuntur,  prooD- 
mii  appcllafipne  signarunt.  Sivc  qiiod  oTfxov  Gr.xrl 
viam  appcllant  i  I  quod  anle  ingrcssum  rei  poniiur, 
sic  voc:>ri  csl  inNtitniuni.  Causa  |irooeinii  hxccsl,  ut 
aiidiiorem,  quo  sit  nohis  in  c:i>teris  pariibus  acrom- 
modafior,  pr.Tparcmus.  Id  lit  tribus  modis,  si  bcnc- 
volum,  attcniam,  docilcmquc  receris;  cl  in  reliquis 
partibus  baud  niinus,  prtceipue  tamcn  in  initiis  ne< 


adjccta  aJ  iniperalivum  modum  re  syllaba,  manenie  B  cessc  esl  animos  judiciim  pr.iBparare. 


prodiict'*onc  terniiiiantur:  ut  vide,  videre;  moie,  mo- 
nerc,  Sccuiid;c  conjiigationis  verba,  indica  ivo  modo, 
iempore  prxterilo,  spocic  nlwoliiia  et  cxacta,  geptein 
niotlis  dcciiiantur;  ci  csi  primiis,  qui  rormam  regulx 
ostCQilit.  Nam  fonna  li;nc  esl,  ciim  scciindse  conju- 
gationis  vcrbuin,  inJicaiivo  nioJo,  lcmporo  pr^etc- 
rito  qiiidem  pcrfccto,  adjecia  ad  impcralivum  mo- 
dum  vi  sylhibn,  manenlc  proJuctione.  Ccclera  dcside- 
rantitr  in  mss. 

CAPCT  ir. 

DE  Aa.E  RHETOaiGA. 

Artium  alixsunt  posiiaciu  inspectionc,  id  eslcogni- 
lione  et  .'e>iiinalione  rernm,  qualis  csl  asliologia  :  r 
nulliiin  cEigens  actum,  scd  Ipso  rei  ciijus  siudium 
bubet,  inlellectu  conlenia,  qu.-n  Qi(^pnTt7cn  vocaiur. 
Aiia  in  ageiido,  cujus  in  boc  linis  est,  ui  ipso  aciu 
pcrficiatur.  nihilquc  posl  actiiin  operis  r6linqual,qiia! 
itpoixxam  dicitiir,  qualis  saltaiio  et.  Alia  in  crreiUi, 
qiisc  opirris,  ipiod  oculis  subjiciiur  consuminaiione, 
iinsm  5S2  "ccipiunty  quam  ifivxtKkv  appellamus, 
4|iialis  e>t  piclura. 

Diio  sunl  gcncra  orationis  :  allera  pcrpelua,  qanc 
rlit^lorica  dicitur ;  aliera  concisai  quae  dialectica ;  qiias 
quidem  Zeno  adeo  conjunxii,  ul  hanc  coiiipress:ii  in 
pugnum  uiaiius,  illam  eiplicalx  similemdixerit. 

loiliuin  diccndi  dcdil  Datura ;  initiuin  arlis  obser- 
vaiio.  llomines  euim,  sicat  in  mcdidna,  cum  vidc- 
renl  alia  saliibri.i,  alia  iosalubria  ex  obserfaiioiic  q 
oorufn  efTecerttnt  artem. 

Faenltas  orandi  consummatur  natiira,  artc,  exer- 
oilatioiie;  cui  pnriem  qnartam  adjiciunl  quidam  imi- 
talionem,  quam  nos  arti  sohjicimus. 

Tria  sant  qn»  pr.xstare  dehct  orator :  ul  doceat, 
inoveai,  delectet.  Il;cc  cnim  clarior  divisio  cst  quaui 
eoriim  qui  totu.n  opus  in  res  ci  in  aflfcctas  partiun- 
Uir. 

InsiiadtMido  ac  dissnaJenJo  iria  primnm  specfanda 
tnnl :  qn:d  sit  de  qno  delilierctur,  qtJ  sint  qni  deli- 
licrent,  qnis  fit  qiii  suado.it  rem  de  qua  deliberatnr. 
Omnis  deliberaiio  de  dubiis  fil.  Paries  suaJeiidi  siint 
biinestuip,  ntilo,  neccssarium.  Qnidam,  nt  Quintilia- 
nos,  9woero%,lioc  est  po«sibife»  appmbat. 


Quid  di/ferl  procemium  ab  epllogo, 

Q:iidam  putarunt  quod  in  prMoeniio  prxterita,  in 
epilogo  fnlura  dicantur.  Quiniilianus  aiiicm  eo  quod 
in  ingrcssu  parrius  et  modestius  p  xten.auda  sil  ju* 
dics  mis^ricordia;  in  epJogovcro  liceal  loto^  eflTii»-!- 
dere  alTrclus,  el  ficiam  orationcm  inducrc  pcrsonis, 
et  dcfiincios  excitare,  et  pignora  rcoruin  perducere, 
quac  minus  in  procemiis  sunt  usitaia. 

De  Narrat'.one, 

Narratio  aut  tola  pro  nobis  est,  ant  tota  pro  ad* 
versariis,  aut  mixta  ex  ulrisquc.  Si  crit  ofa  pro  no- 
bis,  contcnli  simus  his  Iribus  pariibus,  ut  judex  in- 
telligat,  mcmioerit,  crcdat,  ncc  quidqiiam  reprchen- 
sioiie  dignum  puiet. 

Noiandum  ut  quoties  exilus  rci  satis  ostendil 
priora,  d.  bemus  hoc  e^sc  confenii,  qiio  reliqua  in- 
telliguntur;  satius  est  narraiioni  :Jiquot  su  eresse 
qiiain  dt  esse ;  nam  su[>ervacu.'i  cum  l;C(lio  diciiiiliir, 
necessaria  cum  pcricu!o  subtnihuntur.  Qme  prnb*- 
tione  tractaturi  sumus,  pcrsonam,  cius:iin,  locuin. 
teinpus,  iiisirumentum,  oecasionem  narrjiione  dcli- 
liabimus.  Multae  sxpe  in  nna  causa  sunl  narratioiies. 
Non  semper  eo  ordine  narrandum,  quo  res  tsf^sta  est. 
'Emhnynvts  fit  aJ  augmrntum  vel  invidlos,  vel  mi- 
scraiionis»  Vttl  inadverdis.  Iniiium  n.irrationis  a  per- 
sona  fiet,  eiea  si  nostra  cst,  oinetur;  si  allena,  in- 
fametur.  Et  hae  Gvm  suis  accidentibu^  pnnilur.  Finis 
narraiionis  fit,  oum  eo  pcrd.icilur  eij.ositio,  und? 
quxstio  oriaiur. 

De  egressionlbui. 

Cgresfius  cst,  vel  egressio,  hoc  isi  Tro^^rx^ag-tc,  ciim 
Iniermis^a  parum  re  propo««ita,  qniddam  interscritiir 
deleclalionis  atilitatisve  gratla.  Sed  hn  sunt  plures, 
qiia;  per  totam  causam  vari  s  CTCurstis  h  befit :  iit 
laus  liominum  locornmqnc,  nt  dcscriptio  rcgionuir, 
expositio  qaaramdaro  renini  gest.irum,  vel  etiam  fa- 
biilosaruin. 

SeJ  indignatio,  miscratio,  inTidia,  convtdam,  cx- 
rusaiio,  C'*nrilialio,  inaled.cl-  rum  rermatio,  et  sinii- 
lia  :  oniiiis  amplificaiio,  minutio,  o^nnis  afTectns,  gc- 
nui  de  luxuria,  de  avaritia,  rctigione,  offitiis  cum 
suis  .irgumentis  stibjefti  sim'Hu:n  reruni,  qctia  co« 


M59 


M.  ALRf^LU  c.vss:o:>ORi 


fiet 


lixreiil,  ogreili  non  vidoiiMr.  Aroi^iiagi»»  dnmnavc-  A  Diriustiiie  iria  lcmpora  ssnt,  pwB*erilMm,  praesens 


lunt  puernin,  «oniicnin  oculos  cruenlem;  qui  pu* 
lanliir  niliil  aliud  judicasse,  f|Hain  id  signiim  e<8e 
|>rrnicitistssifn»  mcntis,  muUisque  malo  fulurac  si 
•d(il«¥!sseu 

De  crcdibUibus, 

Credibnium  Iria  sunt  genera  :  unum  firmissimum, 
qnia  fere  sempcr  accidit^  ut,  l.bcros  a  parenlibus 

Ainari. 
Alterum  velut  propensius,  eum  qui  rccle  valeat, 

in  crastinum  perventurum. 

Tcriinm  tantum  oon  repugnans,  ab  eo  in  domo 
furlum  facium,  qui  domui  fuit. 

ilr^iim^iita  unde  dtuantur. 


et  ruiiiruin.  De  rc  el  gener^iles  qu.Tsiioties  sunt,  et 
deOniix;  id  est,  et  qii»  non  conlinentur  porsooia» 
et  qux  conlinenlur.  De  a^timo  qu:eri  nou  polest,  iiisi 
ubi  pcrsona  est;  ct  dc  facto,  cum  de  ic  agiiur,  aot 
quid  f.tctum  sil  in  dubium  venit,  aiit  qnid  fiat,  aat 
quid  fulurum  sit,  ct  rcliqua  similia. 

De  amphibotogia, 

Ampliibologiae  spe  ics  sunt  innumerabiles,  adco 
ut  pbilosopbi  qnidam  pn^cnt  nullum  essc  verbiim 
quod  i:on  plura  sigiiincet  gencra ,  aut  admodum 
pauca ;  aut  enim  voclbus  singulis  accidi  per  oavrj* 
liion,  aul  conjunctis  per  ambiguam  consiructioneoi. 

Vitiosa  oralio  fii,  cum  inicr  duo  noroina  mediam 


terbam  poniiur. 
Ducuntur  argumenia  a  personls,  causis,  tcmpore;  B     0|>posiiioncs  eUi  conti^ari»  non  sint,  sed  dissimi- 


ciijiis  ircs  (laries  suiit,  prxcedeiis,  conjunctiim,  in- 
sequciis.  Si  agiiiius,  noslra  coniirmanda  sunt  priu^; 
lcHu  ca  qiiaj  nostris  opponuniur  rofutanda.  Si  rc- 
spondemiis,  sxpiiis  incipiendum  a  refulaiione.  Locu- 
ples  et  «ppciosn  ci  imperiosa  vult  cssc  cloqiieniia. 

De  conclusioue, 

Conclusio,  qnsp  pcroralio  dicitur,  duplicem  li:ibet 
rnlioncm  :  pOn  tur  cnim  aut  in  rebiis,  aut  in  af- 
feclibus  renim,  rcpelilio  ei  congreg^itio,  qnx  Gra^ce 
£cvay.i^a>ar(uai;  dicitur,  a  quibusdam  Latinorum  rc- 
nunieraiio  diciUir,  ct  mcmoriam  auditoris  reficit* 
fi  totnm  simul  cansain  ponit  ante  oculos ;  ut  etiam 
si  pcr  singulos  minus  valebant,  lurba  moveanlur,  ita 


les,  verumtamen  si  suam  Ggoram  scrvant,  sant  ni- 
bilominus  antitlieta. 

Naiuralis  quaestio  est,  qns  cst  lemporalis;  sicnt 
cum  quae  sunt  pcr  ordines  temporiim  acta,  narran* 
inr.  Nunc  ad  artis  rhetoricse  divisiones  detiniiioncs- 
quc  vcniamus;  quae  sicut  exlensa  atque  copiosa  esl, 
ita  a  multis  et  claris  scriploribus  tractata  dtlatatur. 

Qttid  sU  rhetoriia. 

I\bctorica  dicilur  a  copia  dcducuc  locutionis  in« 
fljcre.  Ars  autcm  rlietorica  est,  sicut  magistii  tra- 
diint  ssecularium  Iiticrarum,bcne  dicendi  scimiain 
civilibus  quaestionibus.  Orator  igitur  cst  vlr  bonus, 
diccndi  periins,  ut  diclum  est  in  civilibus  qux^iio- 


lanicn  ut  brcviicr  eorum  capila  cursimquc  tangan-  q  nibus.  Oratoris  autem  ofRcium  cst  apposite  dircre 

ad  persuadcndum.  Finis,  persuaderc  dictionc,  qu.1- 
tcnus  rerum  et  personarum  conditio  videtor  admit- 
tere  in  civilibus  quaestionilNis :  unde  nunc  :ili  ica 
broviier  assumcmus,  ut  nonnullis  partibus  indicaiis, 
pcne  tot  us  anis  ipsius  snmmam  viriiilemque  inlel- 
ligcre  debcamus. 

Civilei  quicsiiones  sunff,  tecundum  Foriunaiianom 
arligraphum  novellum,  qnae  in  communcm  ani:ii 
conceptlonem  possiint  cadere,  id  est,  qiia  iinusquis- 
quc  potest  intelligere,  cnm  de  aeqao  qu.-vritiir  et 
kK)no.  Dividuntur  in  causam  et  quaestionem.  t^aiisa 
cst  res  quae  habci  in  se  eonirovcrsiam  in  diceaiHi 
positam,  personarum  certarum  interpositiofie;  quj'- 
stio  autem  cst  rcs  quas  babet  in  se  coniroversiaNi  in 
D  dicendo  positam  iine  certaram  personamro  ialef,o- 
siiione  *. 


lur.  Scd  iunc  Gt  ubi  muliae  cnusae  vel  quaestiones 
Inseriiniur;  nam  si  brcvis  ct  simples  esi,  non  est 
necessaria. 

De  affeetibus, 

AfTectuum  daae  sont  spccies,  quas  Cracci  f/9of  xaJ 
nuOo^  vocant,  hoc  est,  qunsi  mores  ct  aircctus  563 
concilatos;  et  rraGo;  quidetn  afreclns  conciiatos;  JOoc 
vcro  mitcs  alquc  compositos ;  in  illis  vehcmentes  mo- 
lus,  in  liis  leiics  :  el  txOos  quidciu  imperai,  iOog  per- 
su:Mlei ;  lii  ad  pcrturbationcm,  itli  ad  bcnevolcntiam 
priv  .lcnt.  Ki  est  TriOoc  lemporale,  rfiogr  Tero  perpc- 
tuum ;  utrnque  ex  endcm  natura;  sed  {(lud  majus, 
lioc  niinus,  ut  umoT  nxOo;,  cbaritas  qOoc;  frdeOoc  con- 
cit:it,  riOo;  sedal. 

In  advcisos  pltis  valet  inviJin  qnam  convicium, 
qiiia  invidia  adversarios,  c-  nviciuiu  nos  invisos  fa- 
ril.  Nam  sunt  qiixdam  qune  si  ab  imprudcnlibus  cxci« 
daut,  s  ulta  suiit ;  cum  S'mulanius,  vcnusta  credun- 
tur.  Boitus  :illcrraior  viiio  irncuiidiaBcareat;  nulliis 
cnim  ruiioni  iiing^s  obs  ai  afleclus,  ct  fert  extra  can- 
sam  pleruiitquc,  et  deforiuia  convicia  facere  ac  me« 
reri  cogit,  et  noununqiiam  in  ipsus  judiccs  Incilatur; 
qiioiiiam  sciiieni  .'c,  verba,  flguro!,  coloresqiie  sunt 
orcultiures  qu.Tsiiones  ingenio,  cura,  exercitatione. 

Coiijeciura  oinnis,  aul  dc  re  est,  aut  dc  aniinu. 

*>  Il.e  smil  qu.i'sliones  an  buic,  nn  cum  boc,  an  lioc 
tnmporc,  an  b:ic  lege,  an  apud  ipsum.  Qui  Iquid  pra:- 
ter  i^uib  quinque  paries  in  uraiiofie  dlc  iur,  egrcssio 


DE  PARTIBIJS  RilETORICiE. 

Parlcs  rbetoricae  sunl  quinque. 

Invcnlio, 

Di.«posilio, 

Eloculio, 

Memoria, 

Pronunlialio, 
Inveniio  esl  excogitaito  rcriim  veramm  aat  ^^ 
siiiiiliuin ,  quae  causam  prubabilem  reddant. 

csi.  ili c  Trajctac^ffercc,  qiinni.im  a rectCMiicciidi  \i^^ 
dcncciitur  qua:libcl  iuscrcnda» 


Ubl  DE  ARTIBUS  AC  DISCIPUNIS  LIBfiRALIUM  LITTBRARUll.  UOl 

DisposiUo  est  reruni  iorenuirum  in  ordiQem  pul-  A     DeliberatiTum  genus  est  io  ooo  est  suasio  et  dis* 


chra  distributio. 

£locutio  est  idoneorum  Terborum  sd  iBventiooem 
accomroodsta  perceptio. 

Memoria  est  firma  animl  rerum  ac  ferborum  ad 
iDtentionem  percepiio. 

Pronuniiatio  est  ex  rerom  et  verborum  d'gnitaie, 
vocis  et  corporis  decora  moderatio. 

De  geueribui  eauiorum, 

Genera  causarum  rbetorics  sunt  Iria  princtpalia  : 
demonstratifum,  deliberativum,  judiciaie : 

Dem«n8t»UvaDi  el  otten-  ,„  ,,^ 
Cr.^-  llnvitapmUone. 

Deliberativum  et  su  tsorium   i^  ...•.:^„^ 
^!.;,..-  I  in  siiasione. 

Iln  accusatione  el  defen- 
sione» 
In  pr»mii  pensione  el 
negatione. 

Demonitrativum  geniis  est  cum  aliquid  demon- 
itramus,  in  quo  est  laus  et  vituperaiio,  boc  esl, 
^naiido  per  bujosmodi  descriptionem  ostenditur  ali- 
quis,  aique  cognoscitur;  ut  psalmus  xxviii  ei  alia  vei 
loca  vel  psaimi  plurimi,  ui :  Domine^  in  emlo  mkeri" 
ewdia  lua^  ei  usque  ad  nubet  veritat  tua,  Juttltia  iua 
memt  mmlet  Dei^  et  reliqua. 


suasio,  hoc  est  quid  appetere,  quid  fugere«  quid  do- 
cere,  quid  proltibere  debeamus. 

Judiciale  genus  est  in  quo  esl  accusalio  el  defeo- 
siOy  vel  praemii  pensio  ei  negatio. 

De  ttatibut. 

Status  Graece  vrom^»  Slatus  causarum  sunt  aul 
ratioii»ies,  aut  iegaies.  Staius  vero  dicitnr  ea  res, 
564  ^^  Qua  causa  consislit.  Fii  autem  ex  intenllone 
et  depulsione»  vel  constiiutione. 

Statum  alii  vocant  constitutlonem»  alii  quaesiio- 
nem,  alii  quod  ex  qusstione  appareal. 

Status  rationales  sccundum  generales  qiuesilonef 
3  sunt  quaiuor : 

Gonjectura. 
Finis. 
Qualitas. 
Translaiio. 

I.Coiijeciuralis  stalos  est«  cum  foctumquod  ab 
alio  ohjiciiur,  ab  adversarlo  pemegator. 

2.  Finitivus  status  est,  cum  id  quod  objicitur,  non 
hoc  esse  contendimos;  sed  qoid  illud  sit«  adhlbitis 
definitionibos  approbamds. 

3.  Qualius  est,  cum  qiialis  res  slt,  quaeritur ;  ei 
quia  de  vi  el  genere  negotii  controversia  est,  coosti- 
tutio  generalis  vocatur. 


Jiiridicialis  1  ALsoIuta     I 


fconcessio  |£jS2tio, 

RemotiocriminisjJ^lg^^J^^ 


ifropmdentla» 
Casus, 
Necessitas. 


generalis 


^     rv      t  jRelatio  criminis   { ^V^tilJL^^nL^u!^^'^^^^  ^""  ^'  "** 

Negotialis    I  i'A^;..«i«,.«  '     in  te  saepius  commlsil. 

npiyi^n^  [  Assumptiva  /  ^^'V'^'^"*- 

Comparatio 
*AvTcorTC(9cc.  (Quando  melios  id  lactum  peragiior. 


Jvridielalis  esl  in  qua  aequi  el  recii  naiuray  et  prae- 
mii  el  pcenae  ratio  quaeritur. 

Negotialis  esi  in  qua,  quid  joris  ex  eivili  more  et 
«qoiiaie  sit,  consideratur. 

AbioiuU  esl  quae  ipoo  in  se  conlinet  joris  et  inju- 
ite  quaestionem. 

Assumpiiva  esl,  quae  ipsa  ex  se  nihil  dal  firmiy  anl 
ncusatlonem  foris,  aut  aliquid  defensionis  assumit. 

Concessio  est,  cum  reus  iion  id  qood  factum  est, 
defendil,  sed  ut  ignoscatur  postulat  •  quod  nos  ad 
pfleuitentes  probavimus  pertinere  (  Comment  in  Ptal. 
col.  169  «M03[ii8  01258]. 

Remotio  criminis  est,  cum  id  crimen  quod  infer- 
liir  tb  se  ei  ab  sua  culpa,  vi  el  potesuie  iii  alium 
dimovere  conatur. 


Relatlo  eriminis  est,  cum  ideo  jure  factom  didlar» 
quod  aliqoitaBle  iiyuriam  iacesaierii. 

Companlio  esi,  cum  atiud  allquod  alterius  factom 
honeslum  aul  utile  contenditor,  quod,  ut  fierel  illud 
qood  arguitur,  dlcitur  esse  commi^sum. 

Purgatio  est,  cum  factum  quiilem  conceditur,  sed 
colpa  removelur.  Hxc  paries  habet  tres,  impruilen- 
tiam,  casum,  necessitatem.  imprudentia  est,  cnm 
sdsse  se  aliquid  is  qui  arguitur,  negat.  Casus  est, 
cum  demonstratur  aliquam  forioniB  vim  obstitisse 
volunuti.  Neces^iias  esi,  cum  vi  quadam  reus  id 
quod  fecerit,  fecisse  se  dixerit. 

Deprecatio  est,  cum  et  peocasse,et  coiisulto  pec- 
casse  reus  confitetur,  ei  lameii  ut  ignoscaUir  fbst^lai. 
Qood  genus  perraro  potest  accidere. 


Ubi  adversariis  omnia  conceduntur,  et  per  solas  iaerymas  supplices  defenditur  reui. 

PiTaoL.  LXX.  37 


itCS  M.  AUREUI  CASSIODORl  llti 

4.  Translitio  diriiur,  ciim  cauia  ei  60  pendet,  A     Ihimlle  M  qiiod  negli^tur  ab  aodiiore*  ei  noa 
cmn  non  aul  is  agcrc  viJciur,  quem  oportct,  aot  non      roagnopere  aUcndendum  videiur. 
cum  eo  qui  oportet;  aut  non  apud  quos,  qoo  tem- 
pore,  qua  lege,  qoo  crlmine,  qua  pcena  oporteat* 
rranslaiioni  adjiciinr  conaiitutio,  qno4  actio  Iranala* 
lionis  et  commutationis  indigere  videlur. 
Status  legales  sunl  qoinque : 

Scriptum  et  volunias. 

'Parov  Koi  dupoioc* 

Le^ies  contraria;. 

Ambiguitas.  ^AfifH^o^ta. 

Gollcctio,  slve  ratiocinatio. 

Definitio  legalis. 

Scriptttm  ot  volunus  ett^qnatido  vorba  ipia  viden- 
tur  cum  sententia  scriptoris  dissidere. 

Legis  coiitrarix  siatus  est,  quaodo  inler  se  duaa 
legcs  aul  plures  discrcpare  videntur. 

Ambiguitas  est,  cum  id  quod  scriptom  ost  duas  aul 
plures  res  significare  videiur. 

Gollectio»  qu»  ei  ratiocinatio  ■«ncupaior,  est 
quando  ex  eo  quod  scripiam  eai  invenitur. 

Drfinitio  legalis  est,  cuin  vis  verbi  quasi  deftniiiva 
constituiione,  in  qua  posita  sil,  quaeritur. 

Status  ergo  tam  rationales  qoam  legales  a  quibns- 
dam  deccm  et  octo  connumerati  sunt.  Cxterum  se- 
cundum  Rbetoricos  TuIIii  decem  et  novem  inveniun- 
tur«  propterea  quod  translationem  Inter  rationales 
principaliter  :imxit  status.  Unde  seipsum  edam  Cicero 
( sicut  suporius  dictum  esi )  reprebendens,  translatio- 
neni  legolibu»  statlbus  applicavit. 

De  controveriia. 

Omnis  controversia,  sicut  ait  Ciccro,  aut  siroplex 
est,  aut  juncta,  aut  cx  coroparatione. 

Simplex  est  quae  absolutam  continet  unam  qux- 
atjonem»  faoe  modo :  Gorinlhiia  bellum  Indicemus,  an 
non. 

Juncta  e.st  ex  pluribus  quaestionibus*,  in  qua  plura 
quaeruniur  boc  pacto:  Carlbago  diruaiur,  an  Cartba- 
giniensibos  reddatur,  an  eo  colonia  deducatur. 

Ex  comparatioiie,  utrum  potius,  an  quod  potlssi- 

mum  565  quxritur  ad  bunc  moduro  :  utrom  exer* 

ciiuscontra  Pbilippuro  in  Macedoniam  Billaior,  qui 

aociis  sit  auxiHo,  an  lcneatur  in  Itailia,  ut  quaro 

'maximae  contra  Anmbalein  copiac  slnt. 

DE  GENERIBUS  CAUSARUM. 
Gcnera  causarum  sont  quinque  : 

llonesturo, 
Admirabile, 
ilumile, 
Anccps, 
Obscunim. 
Ilonesium  causac  genns  cst  cui  statim  sine  ora- 
lione  nostra  fuvci  auditoris  animus. 

Admirabile,  a  quo  cst  alienatus  animus  eoruro  qui 
viirKuri  sunt. 


Anceps  m  quo  aoi  jodicatio  dobia  esl,  aal 
et  bonestaiis  et  turpitudinis  panloeps»  ol  IieoevoleB* 
liam  parial  «t  offenaioneni. 

Obscunim,  in  quo  aut  lanii  aodilorea  tonl,  aol 
difficilionbus  ad  cognosceaduni  nefoiiiB  eaoaa  im- 
plicata  est. 

DE  PARTIBUS  RnETORtCiC. 
Partes  orationis  rheioric«  sunl  sex : 

Exordfom, 
Narratio, 
Partitio» 
Confirmatio, 
H  Reprehensio, 

Conclusio,  me 
Peroratio. 

Exordium  est  eralio  animuro  audiioris  idonee  cen- 
parana  ad  rcliqoaf»  diciionero. 

Narratio  esl  rerum  gestarum,  aul  ut  gestaruro  ex- 
posiiio. 

Partitio  csl,  qo»  si  recte  babita  foerii,  illoslreiB 
«a  pprapicttam  lota»  efficil  erationeio. 

Confirmaiio  esi  per  quaro  argmoe::iando  Maira 
caostt  fldem,etaocioritaten,  et  fimaiDeniini  adjoa- 
f  it  oratio. 

Reprebensio  est  per  quam  argumeniando  adversa- 
riorum  confirroatio  diluitur  aul  elevaiur. 

Conclusio  e>t  exitus  el  deterroinatio  totios  oratto- 
C  nis,  ubi  interduro  et  epilogorum  allegatio  flebU.s 
adbibetur. 

Haec  licetCicere,  Latinae  eloqueniiae  lomen  exi- 
mium,  per  varia  voluroina  copiose  nimis  et  diligen- 
ter  cffudcrit,  et  in  Arie  rbetorioa  dooboa  lilma  vi« 
deatur  amplexus  ,^uorum  commenta  a  Mario  Victo- 
rino  compoaita,  in  bibliollMea  mea  vobis  reliqnisae 
cognescor. 

Quiniilianus  etiam  doctor  egregius,  qni  poat  flo- 
vios  Tullianos  singulariter  valuit  implere  quae  do* 
euit,  virum  bonum  dicendi  periHim  a  prima  «late 
suscipiens,  per  cuncias  aites  ae  disciplieas  ttobllinfl 
lltierarum  erudiendom  esie  monairavft.  Libroa  aQ* 
tem  duos  Ciceronls  de  Arte  rhetorica,  ei  Qolnliiiam 
duodeeim  Institoilonum  judlearimua  eaae  jtiifendos, 
D  ut  nec  codicis  excresccret  magiiiiudo,el  atriqoe  Hm 
neceasarii  Aierint,  parati  aemper  qecarrtol. 

Fortunaiiaflum  vcro  iloeiorem  nevellnfla,  ^  liftoi 
voluminibus  de  hac  re  subiiliter  minottfqoe  Iradavii, 
in  pugillari  codice  apte  forsitan  congroenterqoe  re- 
degimos,  ul  et  rastidium  lectori  lollat,  et  qiui  sont 
necessaria  competenter  iiiainuel.  Hune  legai  qoi  bre- 
vitatis  amator  esi,  nam  cum  opus  auum  in  mulloi 
libros  non  leienderit,  plurima  tarocn  acutissiina 
raiiociiiatione  disseruit.  Quos  codices  cum  pracfationo 
sua  in  uno  corpore  reperietis  esse  collcctos. 


*.  I^(.  *^  jnncta  erit,  considerandum  erit  oirum  ex  plurilius  quxstionibus  Juncia  sil,  an  ex  alfqua 
4»»r^lMine. 


M^^n 


Riieto  ica  arffii- 
iimjiUlio  iraclQ' 
tur 

'Air6^st|c;  est  certa 
qu.rduio  arf(u- 
menti  couciusio 
vel  ex  conse- 
quenlibus,  ve' 
repttgnaiilibas. 


DE  AHriBUS  AC  DiSGIPLlMS  URIiRALIUM  LlTTERAriljM. 

D£  RI1£T0RICA  AllGUMIi^NTATlONIi;. 

Ilketorka  argumenlalio  /U, 

l  Propositio, 
aut  per  Inductlonem.iIUatib  quae  et 
cujus  inerobra  suntc     assnmpiio 
Uxc  :  i  ^  dicitur, 

I  Coiiclurio. 


tlU6 


'EvOvuijaocTOc. 


autpcr  Ratiocinatio- 
nem  de  argunien' 
tis,  in  quouomine^ATro^ii^itf. 
compleciuntur  quu; 
Gra^ci  dlcuni, 


^EMyLTfiua  e.st  rommentnm 

vel  cbmmeniio,  hoc  est  #  Conviiiclbili , 
nieniis  conccptio.  i  Osteutablli, 

«     ^'  «..:  ^«i   :^  (Sententialiili, 

alque  rhcloricus,  siciil  ^  ^®"®^"""* 
Fortunalianus  dicit,  in 
generilMJS  cxplicaiur  : 

Eizix^tipmyM  est  senteniia 
cum  nitione;  Laiinedi- 
ciiur  exsecntio,  vel  ap- 
protatio,  vel  argumen- 
timi. 


aapmytipriiM  vero  ,  qiii  i  ^ul  tripertituSt 
esl  rheioricus  et  Latiorc  aut  quadriperiituSy 
syllogismus  est,  ( aut  quinquet^ertltus. 

5CQ  Argimientatio  dlkta  est  quasi  argutse  lueulis  A  ut  a|tud   Terentiiim  :  Obsequiuin  amicos,  veritts 


oraiio. 

Argumentatio  est  enim.or^itio  ipsa,  qua  InveiUum 
probabiliier.exsequiuiur  argumentuin  ". 

iDductio  est  oralio  qna  rebu»  uon  dubiis  caplamus 
asseusiouem  ejus  cum  quo  instituia  ett,  sive  inter 
pbilosopbos,  sive  iaier  rhetorcs,  sivc  iuter  scrmoci- 
naotes. 

Propositio^  inductionls  est  qua:  similitudines  con- 
cedend£  rei  unius  inducii,  aul  plnrimurum. , 

Mlaiio  inductionis  estqux  ctassuinptiodiciiur,quwe 
reu)  de  qua  contendiiur,  cl  ciijus  causa  similitudiuf^s 
adhibiks  suiit  intfoducit. 

Condusio  induclionis  est  quje  aut  concossiouem 
iliationis  confirmat,  aut  quid  ex  ea  conficlatur  os- 
tendit. 

Rat.ocinatio  est  oratio  qua  id  de  quo  est  qaaestio 
comprobamus. 

Entbymema  igiiur  est  qnod  Latine  interpretiitiir 
nemis  conceptio,  quam  imperrcctum  syllogisoiiMn 
•olent  artjgraphi  nuncupare.  Nam  in  duabus  parti- 
bus  hxc  argumenli  forroa  consistit  :  quaodo  id  quod 
ad  fidem  peitinel  faciendam,  utitur  syllogisroorum 
kge  prxierita,  ut  esi  illud  :  Si  tempestas  vitanda 
e»l,  noD  est  igitur  n;ivigaodum.  Ex  sola  enim  propo- 
•itiooe  ci  conclusione  constut  esse  perfectum  :  unde 
Bagis  oratoribusquam  dialccticis  convenire  judicatum 
•st.  De  dialecii(is  autcm  syllo^^ismissuolocodicenmF. 

Goovincibile  est  quod  cvidenii  ratione  convinciiur 
.[  mf.  conviocit  J ;  sicut  fecit  Cicero  pro  Milonc  : 


odium  parit. 

Exemplabile  est  quod  alicujus  exempli  compara- 
tione  eventum  similem  comminatur,  slcut  Ciccro  in 
PUilippicis  dicit  :  Te  niiror,  Aiitoni,  quorum  facia 
imitere  [  M»  G«,  imitaris],  eorum  exitus  non  perhor- 
rescere  [  M,  G.,  peitimesccre]. 

Colleciivum  est,  cum  in  unum,  qu  e  argumentata 
sunt,  colliguulur ;  sicut  ait  Cicero  pro  Miione:  Quem 
igitur  cum  graiia  noluit,  hnnc  voluit  cum  aliquorum 
querela,  qoem  jure,  quem  loco,  qnem  tempore  non 
cst  ausus;  hunc  injuria,  alieno  teropore  curo  periculo 
c:>piiis  non  dubiiavit  occidere, 

Prasierea  seeundum  Victorinum  cnthymemaiis  al- 
lera  est  definitio.  Ex  sola  propositione,  sieul  jam 
B  dicium  est,  ita  coiisial  enibymema,  ut  est  illud  :  Si 
tcmpestas  vitanda  esi,  non  esl  navigatio  requirenda. 
£x  sola  assumptiooe,  ut  est  illud  :  Sunt  autem  qui 
nriundum  d'cant  sine  divina  administratione  discur- 
rrre.  Ex  sola  conclusione,  ui  est  illud  :  Vera  est 
igitur  diviDa  senlent'a  [ms.^  scientia].  Ex  proposi- 
lione  et  assumptione,  ut  est  illud  :  Si  inimicus  est, 
occidit.  Inimicus  aulemest;et  quia  illi  deesl  eon- 
clusio,  eothymema  vocalur.  Scquiiur  epichreroa. 

Epichirema  est,  quod  superius  diximus,  descen- 
dens  de  ratiocinaiione  latior  excursio  rheiorici  syl- 
log'smi,  latitudine  dist>ns  et  productiooe  sermonisa 
dialcciicis  syliogismis,  propier  quod  rheu-ribus  datur. 

Tripcrtitus  epichirematicus  syllogismus  est  qui 
constat  membris  tribus,  id  est  propositione,  assuin- 


Ejus  igiiur  mortis  sedetis  ultorcs,  cujus  vitam  si  pu-  C  piione,  conclusione. 


leiis  [ei^.,  possetis]  per  vos  rcititui  posse,  noletis. 

OstentaLile  esl  quod  certa  rei  dcmoiisiratione  con- 
•triogit;  sic  Cicero  in  Catilinaui  :  Dic  tamen  vivii, 
iioo  etiam  in  seoatum  veuii. 

Senteniiale  estquod  seutentia  gentralis  addicit ; 


Quadripertiius  est  qui  coostat  merobris  quaiuor : 
propositione,  assumpiione  et  una  propositionis  sive 
;issumptiouis  coiijuncta  probatione  et  conclusione. 

Quiuqueperiiius  est  qui  constat  mcmbris  quinqne, 
id  esi  propoditiooe,  et  probaiione,  assumptione,  et 


*  Argomenium  est  arguue  mentis  indiciuro  quod      uer  exempla  confirmans,  ut  est :  /Vo/i  a?mtt/art  in  ma- 
per  indagatioocs  probabiles  rei  dubis  perflcit  fidem,      hgnantlbu$^  auoniam  tOMquam  (tnum^  etc. 


1167 


II.  AlIRCLIl  CASSiODORl 


«158 


cjiis  piobaiione  et  concluslone.  HuncCicero  iu  facit  A  quidem  argumeulaiioDibus  haboerant,  non  Umen  ad 


in  Arte  rhetorica :  Si  deliberailo  el  demonstraiio  ge- 
nera  suni  caosarum»  non  possunt  recte  parles  alicu* 
]u»  generis  causae  puUri.  Eadem  enim  rcs»  alii  genus» 
Aiii  pars  esse  poiest :  idem  genus  et  pars  esse  non 
potcst,  vel  cxtera,  quousqiie  syllogismi  bujus  mem- 
l)ra  claudantur.  Sed  f  idero  quantum  in  aliis  partibus 
lector  suutn  exerccre  possit  ingenium. 

Memoratus  autem  Fortunaiianus  in  tertlo  iibro 
mcniinit  de  oraicris  oiemoriay  de  pronuntiatione  et 
Toce,  iinde  tamen  monachus  cum  «liqua  utiliUle 
discedit,  quando  ad  suas  partes  non  improbe  f  idetur 
f  ttrabere,  quod  illi  ad  exercendas  controvrrsias  uli- 
litcr  aptnveiuni.  Memoriam  siquldem  lectionis  di- 
vmx  recogniu  cautcla  servabit,  cum  in  supradicto 
iibro  ejus  vini  qualitaiemque  cognoverit :  artem  vero  B 
pronuntiaiionis  in  divinae  legis  effatione  concipiet. 
Yocis  autem  diiigeniiam  in  psalmodiae  decanUtione 
custodiei.  Sic  instructus  in  opere  sancto  redditur, 
qaamvis  libris  sapcularibus  octupetur. 

Nuiic  ad  logicam,  qu»  et  dialeciica  dicitur,  se- 
quenti  ordine  veniamus,  quam  quidam  discipliuanit 
quidam  artem  appellare  maluerunt,  dicentes :  qnan- 
4o  apodicticis,  id  esi  probabilibus  dispuutionlbus 
aliqiiid  disserit,  disciplina  debeat  nunciipari ;  qu.«ndo 
▼ero  aliquid  verisimiie  tractat,  ut  suiit  syllogismi 
•opbistici,  nomen  artis  accipiat«  Ita  utrumque  voca- 
iNilum  pro  argumentationis  su.c  qualitate  promeretur. 

CAPCT  III. 

EB  DIALEGTIGA. 

Dialecticam  primi  philosopbi  in  diclionum  suarum  G 

Philosophice  divisio. 


artis  rrdegere  peritiam.  Post  quos  .\ristoieles,  ut  fuit 
disciplinarum  [ed.^  doctrinarum]  omnium  dU'geiis 
Inquisitor,  ad  regulas  quasdam  hujus  doctrin»  arga- 
menU  perduxit,  quae  prius  sub  certis  prcceptionibtta 
non  fuerunt.  Hic  libros  faciens  eiqnisitos,  Graeco- 
rum  scholam  multiplici  laude  decoravit ;  qaero  nostri 
non  perferenies  diutius  alienum,  translaium  eipoti- 
tumque  Romanae  eloqueiiiia!  contulerunt.  Dialecti- 
cam  vero  ec  rhetoricam  Varro  in  novem  Discipllna- 
rum  libris  Uli  simililudine  de6nivit  :  Dialeeiicti  et 
rhelorica  t$t  quod  in  manu  hominit  pugnui  oitrictui 
et  patma  distenta  :  illa  brevi  oraUone  argumenta  cok- 
tlndem^  i$ta  faeunduB  campos  copio$6  sermone  dis' 
currens;  illa  verba  contrahens^  inta  distendeng. 


Dialectica  siquidem  ad  disserendas  res  acatior, 
rbetorica  ad  illa  quae  nilitur  docenda  facundior.  llla 
ad  scholas  nonnunquam  venit,  isU  jugiter  567  P*^ 
cedit  iu  forum;  illa  requirit  rarissiinos  siudlosos 
haec  frequentes  [ms$.^  frequenter]  populos.  Sed  prius- 
quaro  de  syllogismis  dicarous,  ubi  'totias  dialecticae 
utHiias  et  virtus  oslendiiur,  oportet  de  ejus  iniiiis, 
quasi  quibusdam  elementis,  pauca  disserere :  ot  sicui 
est  a  majoribus  distinclus  ordo,  iu  et  nostrae  dispo- 
sitionis  currat  intentio.  Consuetudo  iuque  est  docu- 
ribus  phiiosophiae ,  antequam  ad  Isagogen  veniaai 
exponendam,  divisionem  philosophiae  pauc^s  attio- 
gere  :  quam  nos  quoque  scrvantes,  praesenii  tempore 
ncn  immcrito  credimus  intimandam. 


in  Inspectivam, 
dfb>/>irr(xqv.  Ilaec  dividitur 


Philosopliia    dividitur ,   secun- 
duiii   Aristoieiem, 


in  Natoralcm, 
Doctrinalem.  Haec  dividitur 
Diviiiani. 


In  Arithmeticam 
Musicam, 
Geometricam, 
Astron'>itticam. 


et  Actualem, 

TrpoxTcxiiv. 
Hxcdividi  ur  in 


(vdcioQ, 
*Aptr-n  \  oixovo/ACxii^ 
(npanxtx9t 

I  yo|jio9sT<xov, 


^excffrcxiv. 
Oeu/9i2Tcxi}  I  yyctxw. 


4>c(lnitio  philosophiae 


{>07cxi5, 
>i9(xn. 

^iVjo-o^ia  6fAO(6>o-(^  Bt&  xaro:  ro  Suvarov  «v0/9fll>7r^. 
'Pliitosophia  esl  diviiiaruui  huinanarumque  rerum, 
iiiquantiim  liomiui  possibile  est,  probabilis  scientia  : 
aiiter,  philosopliia  cst  ars  artium  ct  disciplina  disci- 
plinaruni.  Bursus,  philosophia  est  mediiatio  mortis, 
^iod  niagis  convenit  Christianis,  qui  saeculi  ambi- 
tinne  calcata,  conversatione  disciprmabili,  similitu- 
^ine  futurae  palriae  vivunf»  sicui  dicit  Apostolus  :  In 
carne  enim  ambutanles^  non  secundum  carnem  mi7t(a- 
m^M  {II  Cor.  X,  5);  et  alibi  :  Conversalio  noslra  in 
€'vUs  e$t  (Pkilip.  III,  20).  Philosophia  est  assimilari 
Jko  sccundum  gaod  possibile  est  homim. 


Moralem, 

))9(X]QV. 

Dispensativam, 

o'xovofA(xqv« 

Civilem, 
.  Yro^T(xnv. 

Inspectiva  dicitur,  qua  supergressi  visibilia  de  di- 
vinis  aliquid  et  coelestibus  contemplamur ,  eaqu€ 
mcnte  solummodo  conluemur,  quantam  corporeoro 
supergrediuntur  aspectum.  Naiuralis  dtcitur,  obi 
uiiiuscujusque  rei  natura  diseatitur :  quia  nthil  coolra 
^  iiaiuram  generatur  in  viu,  sed  unumquodque  bis 
uslbus  depuUtur  in  qnibus  a  Creatore  proditctw 
est,  nisi  forle  cum  volunute  divina  aliquod  miraeii- 
lum  provenire  monstretar.  Doctrinalls  dicatur  sciet- 
tia,  qu£  abstraciam  considerat  [mM.,  bignificai] 
quaniitaiem.  Ahstracta  enim  qaantiias  dicitur,  qusiD 
intellectu  a  maieria  separantes  vel  ab  aliis  acciden- 
tlbus,utest,  par,  impar;  vel  alia  hujuscemodi  in  loli 
ratlocinaiione  tracumus.  Divinalis  dicitiir,  qaantlo 
aut  ineffaliilcm  naturam  divinam ,  aut  spihlaales 
creaturas  ex  aliqua  parte,  profundtsaima  <|«aliiaie 
disserimps.  Arithmctica  est  discipliua  qaamiutis  su- 
merabitis  secundum  se.  Hasica  est  disciplioa  q>i« 
de  ntimeris  loquitur,  qnl  ad  aliquid  sniit  his  qai  in- 
veniuntur  in  sonis.  Geometrica  esl  disclpliiiai  nagat- 


im  DE  ART.BrS  AC  DISOPUNIS 

liidinis  immobilis  ei  forinarum.  Aslronomia  esi  A 
disciplina  qiue  cursus  coeleslium  siderun  que  figuras 
conlemplsiur  omncs»  el  habiludiues  slellarum  eirca 
se  et  circa  (erram  indagabili  ralione  percurril.  Aclua- 
lis  dicilor,  qua)  res  proposilas  operaiionibus  suia 
explicarc  eomendil.  Moralis  dicilur,  per  quam  mos 
vjveodi  boneslns  appelilur,  el  insiilula  ad  ▼irlulem 
tendenlia  praeparanlur.  Dispensaiiva  diciiur,  dome- 
siicanim  rerum  sapienler  ordo  disposiius.  Civilis 
diciiur,  per  qoaro  toiius  clvitalls  adminislr&tur  uii- 
litas.  Pbilosopbi»  divisionibus  definiiionibusque  tra- 
eialis»  in  quibus  gpneraliier  omnia  coniinenlur,  nuuc 
ad  Porphyrii  librum  qui  Isagoge  inscribilur  accc- 
damus. 


B 


De  liagoge  Porphyriu 

Isagoge  Porphyrii  traciai» 

De  genere,  yho^. 

De  specie,  fl^oc. 

I^  difierentia,  ^ca^of «. 

De  proprio,  tStov. 

De  accidenie,  aviiMnr.6;. 

Geoiis  esi  ad  species  perlinens,  quod  de  difllerenii- 
b<is  specie,  in  eo  quod  quid  sit  praedicatur,  ol  ani- 
mal.  Per  singulas  enim  species,  id  est  bominis,  equi, 
bovis  et  cxierorum,  genus  aiiimal  praedicatur  alque 
significaior. 

Species  est  quod  de  pluribus  et  difrerentibus  nu- 
mero,  in  eo  quod  quid  sit,  praedicatur ;  nam  de  So- 
craie,  Plaionc^  el  Cicerone  bomo  praediealur. 

DiflSereniia  est  quod  de  pluribus  et  diflerenlibus  C 
spccie,  in  eo  quod  quale  sii,  praedicalur;  sicut  ralio* 
nale  ei  morlale,  in  eo  qood  quale  sil,  de  bomine 
praedicatur. 

568  Proprium  est  qood  onaquaeqoe  species  vel 
per^ona  cerlo  addilamenlo  insignitur,  et  ab  omni 
commonione  separalur. 

Accidens  esl  quod  accidit  et  reeedlt  praeler  sub- 
jecti  corrupiionem,  vel  ea  quas  sic  accidunt,  ul  peni- 
iiis  non  recedani.  Uaec  qui  plenius  nosse  desideraniy 
iiiiroductionem  legani  Porpbyrii ;  qui  lieet  ad  uiilita- 
lem  alieni  [ed,^  alicujus]  operis  se  dicat  scribere» 
iion  tameu  sine  propria  laude  Yisus  est  talia  dicla 
formasse. 

Calegorice  Ariitotelii^  ^ 

Sequontor  Calegorias  Aristolelis,  sive  Praedica- 
menla,  qoibos  mirom  in  modum  per  varias  signifi- 
eanlias  omnis  sermo  conclusus  esl :  qoorom  organa 
aive  instromenia  sunt  tria. 

Organa  vel  instrumenia  Categoriarom  sive  Pracdi- 
cameniorum  sunl  acquivoca,  univoca,  denominativa. 

iEquivoca  dicmitur,  qoorom  nomen  soUim  com« 
mone  esl,  secoodoro  noroen  vero  sobslanlix  Vaiio 
diversa,  ot,  animal,  Uomo,  el  quod  pingitur. 

Univoca  dicunlur,  quorum  el  nomen  commune  cst, 
ft  secundum  nomcn  discrepare  eadcm  rubsiauiiae 
raiio  non  probaiur :  ul,  animal,  homo,  alquc  bos. 

Dtiioniinaiiva,  id  esl  dcrivaiiva,  dicuniur  quaecun- 
qoe  ab  aliqoo  sola  difliereniia  easoisecuodom  nomco 


LIBERALHJM  LlTTeRARDU.  U:if 

liabenl  appellaiionein  :  ot,  a  grammalica  grammati- 
C09,  ei  a  forliludine  forlis. 

ArisioielisCaiegoriae  vel  Prsdicafflenladeceiu.suuli 

Subsianiia,  ovo-ide.- 

UuantiVas,  itwroxnc. 

Ad  aliquld,  itpoc  xi, 

Qualilas,  Yrocomc» 

Facere,  irourv. 

Paii,  Trftffxciv. 

Silus,  xfiorOac. 

Quando,  ttots. 

Ubi,  iroO» 

Ilabere,  fXKv. 

Substantia  esi  qux  proprie  el  prineipaliler  et  taat* 
lime  dicitor,  quae  neque  de  sobjeclo  praedi  atur,  ne* 
que  in  subjecto  est,  ol  aliqois  homo  vel  aliquis  equos. 
Secoodae  aolem  sobstanliae  dicunlor,  in  qoibus  spe* 
ciebus,  ill»  quae  priiicipaliter  substaniiae  primo  dictas 
sunt,  insont  aique  c1audunlur,.ui,  in  bomine,  Cicero.. 

Qoantiias  aut  discrela  est,  el  babei  parles  abalier* 
utra  discrelas,  nec  commuiiicantes  seeundom  aliquea 
communem  terniinum,  velut  numeros  et  sermo  qui 
proferlur;  aul  eonlinua  esi»  et  habet  partes  qua»  se» 
cundum  aliquem  communem  lermiuom  ad  inTieen 
convertonlor,  velul  linea,  superficies,  corpus,  locus,. 
moios,  tempus. 

Ad  aKqoid  vero  sont  quaecunqoe  hoe  ipsoqood 
sont,  aliorom  esse  dicunlur,  velot  majus,  doplQm» 
batiitus,  dispositio,  scientia,  sensus,  posilio. 

Qualilas  esi  sceundom  quam  aliqui  quales  dieimor» 
ul  bonus,  roalus. 

Facere  est,  ui  secare,  vel  urere,  id  esl  aliquid 
operari.  Paii  est,  ut  secari,  vel  uri. 

Silus  esl,  ul  slal,  sedel,  jacet.  Quando  est,  ut 
h  sierno,  vcl  cras. 

Ubi  esi,  ui  in  Asia,  in  Curopa»  in  Libya.  Habere 
est,  ut  calceaium,  vel  armalum  ess<*. 

lloc  opus  Arisioielis  intente  legendum  es^,  qunn- 
do,  sicot  dictum  est,  quidquid  bonio  loquilur,  Inter 
decem  ista  Praedlcamenia  inevilabitiier  inveni:ur  : 
proficit  etiaro  ad  libros  iiitelligendos,  qui  sive  rheto- 
ribus,  sive  dialeciicis  applicaniur. 

Ineijint  Periherrnenias^  id  esi  de  Interpretatione. 

Sequilur  liber  Periherroenias  subiilissirous  oimis, 
el  per  varias  forroas  iterationesque  cautissimo«,  do 
quo  dicturo  est :  Aristoteles,  quando  libruro  Periber- 
menias  scriplilabal,  ealamuro  in  mente  tiiigebai. 

In  libro  Peribermenias,  id  est  de  liiterpretaiiooe» 
praedictos  philosopbus  de  bis  iracui : 

De  nomine, 

De  verbo, 

De  oratiooe, 

De  enuntialione» 

De  afflrmaiioiie, 

De  negaiione, 

De  coniradictione. 

Nomen  esi  vos  significaiiva  secundnm  placlhini, 
sine  teuipore  :  cnjus  oiilla  pars  est  siguificaiiva  Sc- 
parata^  ut  Socrates. 


1171 


M.  AUriELll  CASSlODOni 


IfTf 


Verbum  eil  qnod  consignificat  tempas,  cujus  pars  A  univcrsali  dcilicaiivis   dedieativum  partfcolare  per 


jiihil  extra  significat,  el  esl  Bemper  eorum  qux  de 
altero  dicuntur  nola  :  ut,  ille  cogiut,  disputai. 

Qraiio  esl  vox  siguincaiiva,  ciijus  partium  aliquid 
separatim  [mu.,  fcparaium]  signiilcativom  esl,  ut, 
Socratesdispuiat. 

Enuntiaiiva  oraio  est  vox  s'gn>flcativa  de  eo  quod 
est  aliquid,  vel  non  est,  ut,  Socrates  esi,  Socrales 
non  esL 

Affirmaiio  est  enunliaiio  alicujus  de  aliquo,  ut, 
Socrates  est. 

Negatio  est  alicujus  de  aliquo  negotio,  ut,  Socrales 
non  est. 

Contradictio  etl  aflirmalionis  et  negailonis  opposi- 
tro,  ut,  Socrates  diapuut»  Socrates  non  disptiiai. 

H«c  omnia  per  librum  supra  memoratum  mlnu-  " 
lissime  dfvlsa  et  subdivisa  Iractantur,  qux  nos  bre- 
vi  er  intiraasse  sufficiat,  quando  in  ipso  competens 
explanalio  reperiiur  :  maxime  cum  eum  sex  libris  a 
Doetio  viro  magnifteo  consiet  exposkum,  qui  vobis 
inier  alioa  cedicea  est  relietus. 

Nune  ad  syilogisticas  species  formulasque  veniii- 
«ins,  in  quibas  nobilium  plii!oeopborum  jugiterexer- 
cetar  tngenium. 

De  formulii  n/Uogitmorum, 

Formul»  categoricorum,   id  est  prtcdicaiivorum 
a)'lio^morum  suni  tres : 
In  prima  formula  roodi  novem. 
lo  secunda  formula  moJi  quaiuur. 
In  teriia  formula  modi  scx. 


reflexionem  :  nt,  Qtioddam  justum  bonesturo,  omne 
lu)ne8turo  utile,  quoddam  igitur  utile  Justum. 

Octavos  raodus  est  qui  conducit  ex  universalibmt 
ai)dicatita  et  decUcaliva  pariiculare  al>dicatlvttm  per 
reflexioDem  :  ut ,  Nullum  turpe  bonestum  ,  omat 
bonestum  juslum,  quoddam  igitur  Justum  nott  est 
lurpe. 

Noous  roodtts  est  qui  conducit  ex  uniteruali  abdiea* 
lira  et  particularl  dedieativa  abdicativum  partlcolare 
per  reflexionem  :  velut,  Nulhim  turpe  iioneaiam, 
quoddam  bunestum  justum,  quoddam  IgitDr  ji 
noo  esi  turpe. 


Modt  formulcB  prmai  iuni  novem, 

Primus  modns  est  qui  concludit,  id  est  qui  colligit 
cx  uiiiversalibus  dedicativis,  dedicalivum  universale 
dirtictum,  ut,  Omne  justum  bonestum,  omne  honc- 
stum  bonum,  omne  igitur  juslum  bonum. 

569  Secundus  modus  est  qui  conducit  [ed,, 
concludit]  ex  universalibus  dcdlcativa  et  abdicaiiva 
abdieativum  universaie  dircclum  :  ut,  Omne  jostum 
lionestum,  oullum  bonestum  lurpe,  nulium  igitur 
justum  turpe. 

Tertius  modtts  est  qui  conducit  ex  dedicativis 
particuiaii  et  universali ,  dedicativum  particulare 
directum  :  ul,  Quoddam  justnra  est  honestum,  omne 
honestttm  utile,  qnoddam  fgitur  justum  utile. 

Quartus  modus  est  qui  conducit  ei  particulari  d^ 
dicativa,  et  universali  abdfcatrva,  abdicativum  parti- 
culare  direi^m  :  ut,  Quoddam  justum  bonestum, 
nullum  hooestuffl  turpe,  quoddam  igitur  }ustum  non 
est lurpe. 

Quijitus  modus  est  qui  conducit  ex  univcrsalibus 
dedicativis  particulare  dedicaiivum  pcr  reflexionem  : 
ut,  Orone  justum  bonestum,  omnehonesturo  bonum» 
quoddam  igitur  bonum  justum. 

Sexius  modus  csi  qui  conducil  ex  unlversali  dedi- 
cati  va,  et  universali  alMlicaliva ,  abdicati  vum  universale 
per  rellexionem  :  nt,  Omne  justum  bonestum,  nullum 
hone^tuni  turpe,  nullum  igitur  turpe  justum. 

Stptiuius  fflodua  est  qui  conducit  cx  particuliri  et 


Modi  formulce  secundce  iunt  quatuar, 

Primus  roodus  esiqui  conducit  ex  univeraalibus 
dedicativa  et  abdicativa  abdieativom  nnivcnale  di- 
reclum  :  veiut,  Omne  justuro  bonesUHn,  ■uiiiia  larpe 
honestum,  nullum  igitur  justum  turpe. 

Secundus  modus  est  qui  conducit  ex  iHitversalibos 
abdicativa  et  dedicativa  abdicaiivum  unifveraale  dke- 
ctum  :  velut,  Nullum  turpe  bonestam,  mne  justom 
honesturo,  nullum  ij|itur  lurpe jusuun. 

Tertius  modus  est  qui  conducit  ex  particulari  de- 
dicativa  et  universali  abdicativa  abdicaiivum  particu- 
lare  directum  :  velul,  Quoddam  justun  hooeiiom» 
nullum  turpe  boncslum,  quoddam  igiiur  jusUiffl  noB 
esl  lurpe. 

Quarlus  nnodus  est  qui  conducit  ex  particulari  ab- 
dicativa  et  uuversaii  dedicativa  abdicativum  parti- 
Q  cuiare  directum  :  velui,  Quoddam  ju^Utm  neii  est 
turpe,  omne  malum  turpe,  quoddam  igiiur  >ustuffl 
nun  est  nialum. 


Modi  formulce  terlice  iunt  iex. 

Primus  modus  esi  qui  conducit  ex  dedicatlris  uni- 
versaiibus  dedicativum  particulare,  tam  direclum 
quam  reflexum  :  ut,  Omne  justum  honestum,  omne 
justum  bonumy  quoddam  igiiur  honestum  bonom, 
vel  quoddam  bonum  honestum. 

Secuudus  modus  est  qui  conducit  ex  dedicatitis 
particulari  et  univcrsali  dedicativum  particulare  dire- 
ctum  :  ul,  Quoddam  justuin  honeslum,  omne  juslum 
bonumy  quoddam  igitur  honesium  l>onuiii. 

Terlius  modus  est  qui  conducit  ex  dedicaiivis  uni- 
p  versaii  et  particnlari  dedicativum  particulare  dire- 
ctum  :  ui,  Omne  jnstum  honestun,  quoddaa  ]u- 
stura  bonum,  quoddam  igitur  boacauim  booum. 

Quartus  modus  est  qui  conducit  ex  universaiibos 
dedicativa  et  abdicaiiva  abdicativum  parrieitlare  dine- 
ctom :  ut,  Omne  justum  honestum,  nullum  jiistam 
nialum,  quoddam  tgitur  bonesinm  non  est  malum. 

Quintus  modus  est  qui  conducrt  ex  dedieativa  parti- 
colari  etaldiialiva  onlversali  abdicativum  pariiciiUre 
dircctum  :  ut,  Quoddam  justum  boRestum,  oroof 
hoiiestum  bonuiny  Igitur  quoddam  honealom  non  est 
roaluin. 

Sextus  modas  est  qui  eondueit  ex  dedieatita  oni- 
versali  et  abdicativa  purticulari  abdicativum  particu- 
lare  direcium :  ut,  Omoe  justum  boneitam»  quod* 


vi% 


DC  ARTIBUS  AG  DlSGlrLINIB  LinERALrCM  LITTERAROM. 


1174 


dim  juslum  non  est  fualum,  qooJclam  rgitur  hone-  A  tionem  commoni,  non  proprio  nomine  possumaB  di- 


stum  ffiofi  esi  mtlom* 

Ha»  fbrmttl;»«  categorlcorum  syllogismomm  qui 
ptene  nomt  desidenitf  Kbmm  legal  qut  inscribiior 
P6rihenrteniis  Apoteii,  et  qnse  subiilitts  sunt  traetala, 
cofnMcet.  Nec  fastidium  nobis  verba  repeiila  oonge^ 
iDinent ;  diiuncta  eniov  alqoe  coiisideraia  ad  ina;;i?as 
inteliigenli»  rias,  praestante  Domino,  nos  uiiliter  in- 
Iroducent.  Nunrc  ad  Irypotheticofr  syllogisnnos,  ordine 
ciirrente,  ▼cniamos. 

Modi  sythgismornm  hypotheticorum  qui  fiunt  cum 
atiqua  conjunclione,  teptem  sunt. 

rriinus  modus  esi,  velut :  $i  dies  esi,  lucct ;  est 
autem  dies,  Iticet  igitur. 

Sccnndus  modus  esl  ita :  Si  dies  est,  lucet ;  non 
locet ,  non  est  igiiur  dies. 

Tertiius  modus  est  ila  :  Non  et  dies  eU  et  d  >n  lucel ; 
itqui  dies  est,  Tucet  igitur. 

Quartus  n  odus  est  ita :  Aut  nox,  aul  dlcs  est ;  atqui 
dies  est,  non  igiiur  nox  est. 

Quiiitus  modus  est  ita  :  Aut  dies  cst,  aut  nox ;  alqui 
n  >x  non  esi,  dies  igitur  est. 

Scxtus  modus  esi  ita  :  Non  et  dies  est,  et  non  lucet ; 
diej»  anlem  est,  nox  igimr  non  e^t. 

Sepiimus  modus  esl  ita :  Nou  et  dies  est  et  nox  ;  ai- 
qui  nox  non  e4,  dies  igitur  est. 

Hodos  autem  hypotheticorum  syllogismorum  si 
quis  plenius  nosse  desiderat,  legat  librum  Marii  Vi- 
ctorini  qui  inscribitur  de  Syllogismis  hypotbeiicis. 


cere.  Ilaec  isto  modo  semper  effidiQr  :  Homo  cst^ 
quod  rationali  conceptioiie  et  etercliio  praeesi  ani^ 
malibos  conctis.  Non  enim  dlxit,  quid  est  homo^ 
sedqidil  agat,  quasi  quodam  signo  in  noiitiam  de* 
noiaio.  In  ista  enim  et  iu  reliquiB  notio  roi  profertnr : 
n^m  sobstantialis,  ut  in  ilia  primatia  explanatiooe 
declaratur ;  et  quia  illa  substantialis  etl,  dcOniliDnum 
omniom  obtinet  principatum. 

Tertia  species  deGniiionis  est  qoas  Graece  iroior^ 
diciliir,  Laliiie  qualitai;iva.  liaec  dicendo  quid  qoale 
sit,  id  quod  sit  evhlenter  ostendit.  Gujiis  e  icmpium 
t&le  est :  Homo  est  qui  ingenio  valet,  artibus  pollel^ 
et  cogniiione  rerum :  aut  qux  agere  debeAt  eligit» 
ant  aniinadver^ione  quod  inutile  sit  contemnii ;  his 
£  eiiim  qualiiatibus  expressus  ac  deliniius  hoino  est. 

Quarta  species  deQnitionis  est  quas  Grxce  vn^ 
ypoDfixn  f  Latine  descriptionalis  noncupatur  :  quae- 
adliibiia  circoitione  diciorum  factorumque,  rom  quid 
sii  descriptionedccIar.it;  ut  si  luxuriosum  volumus^ 
derinire,  dicimus  :  Lusuriosus  est  victus  non  ne- 
cessarii  et  sumptuosi  et  oncrosi  appeteus,  iu  deliciis^ 
aOIuens,  in  libidine  promptus  :  hxc  et  talia  denniunt 
luxuriosum.  Quae  species  deDiiiiionis ,  oratoribus^ 
magis  apia  est  quam  dialecticis,  qnia  latltudines 
habel;  haec  simili  modo  in  bonis  rebus  ponitur» 
et  in  malis. 

Qulnta  species  deflnitionls  est  quam  Graece  xaTtc 
XcStv,  Latine  ad  verbum  dicimus :  haee  vocem  illain 
de  qua  reqiuritur,  atio  sennone  designat  uno  ac 


Scieudum  quoque  quoniam  Tullius  Marcellus  Gartha-       .      ^    .  ^  .       .^  ...  ^   .  - 

•   j    r.  .       .•      .1       .1   ..  .       II    •     .     C  wnKtihri,  et  quodamioodo  quid  illud  sii  in  uno  verbo 
ginensis  de  Gategoricis  et  hvpotheiicis  syllogisrais,  ^      *,_'„ J  _  .^  ...^  2.u-.» .  „.  r...;....... 


quod  a  divcrsis  philosophis  latissime  dictum  est, 
•eptem  libris  brevitcr  subtiliterque  tractavit ;  iia  nt 
primo  libro  de  regula,  ut  ipse  dicit,  coiligeoLiarum 
ariis  dialecticae  disputaret ;  et  quod  ab  Aristotele  de 
categoricis  syllogismis  muliis  libris  editum  est,  ab 
bto  secoiido  et  tertio  iibro  breviter  expleretor ;  qood 
autem  de  hypoiheticis  syllogismis  a  Sioicis  innumeris 
voluminibus  tractaium  est,  ab  isto  quarto  et  quinto 
libro  colligeretur.  In  sexto  vero  de  mixtis  syllogismis, 
in  septimo  autem  de  compositis  di  puiavit;  quem  co- 
dicem  vobis  legenduro  reliqui. 

570  ^^  lUfinilionihus. 
i     ilinc  ad  pulcberrimaa  defluitionom  spocies  aece- 


positum,  uno  verl)o  alio  declarat :  ut,  Gonticescere 
est  tacere ;  iiem  cum  terniinum  dicimus  finem, 
aut  terras  populalas  interpretemur  esse  vasiaias. 

Sexta  spccies  defiuitiodis  e:^t  quam  Gneci  MtT«  xxr^ 
^mffo^  per  difTerentiam  dicimus ;  id  est»  cum  quae* 
riiurquid  intersit  inier  regeni  ct  tyrunnum,  adjecta 
diirerentia  quiJ  uterque  slt,  definitur  :  id  est ,  rcx 
est  modesius  et  temperans,  lyrannus  vero  impius 
et  immiiis. 

Septima  est  species  deflnitlonis  quam  Graeci  xara 
fjLsrafopocv,  Latini  per  translalionem  dicuiit :  ut  Gi- 
cero  in  Topicis,  Liitus  est,  qua  fluctus  eluJit.  Hoc 
varle  tractari  pote&t :  modo  enim  ut  moveat,  sicut 
itlud,  caput  est  arx  corporis;  modo  ul  vituperet. 


damss,  quas  Uitla  digftitate  praeeellunt,  itt  posslnt  d  Qt  illud,  divitiae  sunt  brevis  vitae  longum  viaticum; 


4ici  oralionum  maximum  decus  ei  quaedam  lumina 
dictionum. 

Defliiiiio  vero  est  oraiio  uniuacQJosque  rei  naluram 
8  conmumone  d^vls^m  propria  significaiione  eon« 
ckidfns  :  luec  multia  modis  praecepiisque  conU- 
ciiar. 

DcflniiionQm  prlma  est  oucc&iiii;,  Latine  substan* 
tijlis,  qua  proprie  ct  vere  dtciiur  definiiio;  ut  est, 
H«»ino  animal  rationale  mortale,  sensus  discipliiiae- 
que  capc'1 ;  hasc  eniin  definitio  per  species  et  diffie- 
rcniias  deaccndens,  venit  ad  propriuin,  ot  designat 
plcnissimc  qoit  sit  bomo. 

Scconda  esl  spccles  deflnitionis  q«x  Graece  Iwo»- 
jinrMi  dktenr,  Latinenoiio  nuiicu|>atQr :  qui*m  nO' 


modo  ut  laudet,  ut  adolesceniia  esl  flos  aetatis. 

Octava  species  defiiiilionis  est  quam  Graci  xar 
&^aipf ffcv  ToO  hfa^ixioyj  vocanl »  Latinl  per  privantiam 
contrarii  ejiis  quod  definitnr,  dicunt :  ut,  bonum  est 
qnod  malum  non  est ;  ]ustum  est  quod  ln|ostum  non 
cst;  et  his  iiinilia  :  qood  se  ita  natoraliter  ligal, 
ol  necessariam  cognitionem  sibi  unios  comprehen- 
sione  conneclat.  Hoc  aotem  genere  dcfinitionls  ntl 
debemus,  com  contrariom  notnro  est;  nam  certa  ex 
incertis  nemo  probat.  Sab  qua  specie  sont  hae  di'A- 
nitionea.  Sobstamia  est,  quod  neque  quaiiias  esi, 
neque  qManiitas,  neque  aliqua  accidentia  :  quo  ge- 
nere  definitionis  Deus  definiri  potesi ;  eienim  eum 
quid  sii  Dcof  nullo  modo  compr elienderc  vsleamul^ 


^75  V-  AlRELIl  CASSIODORl 

•ublaiio  oiDDiuin  existenlium,  qu»  Graecs  ovra  ap-  A 


1176 


Di  dialecileii  lods^ 


pellant,  cogniiionem  Dei  noljis^circuincisa  et  ablaia 
noianim  rerum  eogniiionesiipponit;  ut  si  dicamns, 
Dcus  est,  quod  neque  corpus  est,|neque  ullom  eie- 
menlum,  neque  aniroal,  neque  mens,  neque  sensus, 
neqiie  intelleetus,  neqiie  aliquid  quod  ex  liis  capi 
potest;  bis  enim  ac  Ulibiis  sublaiis,  quid  sit  Deus, 
non  poterit  definiri. 

Nona  species  deGnilionis  est  quaro  Gncci  xara 
vvittavn,  Latini  per  quamdam  imaginationem  dicunt : 
dC,  iOneas  est  Yeneris  et  Anchis»  fllins.  Haec  sem- 
pf^r  in  indivlduis  versatnr,  qnx  Grxci  ofrofia  appel- 
lant.  idem  accidit  in  eo  gencre  dictionis  ubi  aliqiiis 
pudor  aut  metus  est  nominare  :  ut  Gicero,  Gum  me 
Tidelicet  sicarii  illi  describant. 

Declma  speciesdefinitionis  estqiiamGrxci  MCTVTrb), 
Latini  veluti,  appellant;  ul  si  quxratur  quid  sit  ani- 
inal,  respondeatur,  boroo;  non  enim  manifeste  dici* 
tur  aniiaai  solum  eSse  hominem,  cum  sint  alia  innu« 
roerabilia;  sed  cum  diciiur  homo,  veluii  ipsum 
homlnem  animal  designat :  cum  tamen  huic  nominl 
multa  subjaceaiit.  Rero  enim  quxsilam  prsdiclum 
declaravit  eiemplum.  Hoc  est  aulem  propnum  de- 
ilnitionis,  quid  sit  illud  quod  quaeritur  declarare. 

Undecima  species  dcfiiuliouis  est  quam  Gracci 

MiTa  Ti&v  f>>fc>pcv,  Laiini  per  indigentiam  pleni  ex 

eodem  genere  vocant :  ui  si  quaeralur  Quid  sit  Iriens, 

respondeatur,  Cui  dodrans  doest  ut  sit  assis. 

Duodecima  species  deHniiionis  est  quam  Grxci, 


Propositio  est  oralio  verum  faisnrove  signiArans, 
ot  $1  quis  dicat  coelum  esse  volubile  :  hasc  euantiaiio 
el  proloquium  nuncupatur.  Qus«tio  vero  ett ,  in 
dubitationem  ambiguitatemque  adducta  propositie; 
ut  81  qui  quaerant,  an  sit  coelum  volnbile.  Conelosio 
est  argumentis  approbata  proposiiio ,  ui  ai  qais  ex 
aliis  rebus  probet  coBlum  esse  volubile.  Eminiiatio 
quippe  sive  sui  lanturo  causa  dicitur,  sive  ad  alios 
afiertur  ad  probanduro ,  propositio  esi ;  cnm  de  ipu 
quxriinr,  quaesiio;  si  ipsa  est  approbata,  condosio. 
Idem  igiiur  propositio ,  quaestio  et  eonclusio,  scd 
differunt  modo. 

Argumentum  est  oratio  rei  dubis  radeot  fidem. 
Non  vero  idem  est  argumeniuro  qnod  el  arguneata- 
B  tio.  Nam  vis  sententi»  raiioque  ea  quae  dauditur 
oratione,  cum  aliquiU  probatur  ambiguum,  argumen- 
tum  vocaiur;  ipsa  vero  argumenii  elocatio  argumen- 
talio  diciiur ;  quo  fit  ut  argumenturo  quidem  roens 
argumentaiionis  sit  alque  sentenUa,  argomenlaiio 
vero  argumeiiti  per  orationem  explicatio. 

Locus  vero  est  arguroenti  sedes,  vd  ande  ad 
propositaro  quxslionero  conveniens  irabitur  argu* 
meniuro.  Quae  curo  ita  sint,  singulorum  diligentius 
natura  tractanda  est,  eorumque  per  species  ac  mem- 
bra  figurasque  facienda  divisio. 

Ac  prius  de  propositione  est  dissercndiiro  :  baDC 
esse  diximus  orationem ,  veritatero ,  vel  roendaeiom 
continentero.  IIujus  du»  sunt  species  :  una  aifhrma- 
tio,  allera  vero  negatio.  Affirroaiio  est ,  si  quis  sic 


xara  iitaww^  Latini  per   laudera  dicunt;  ut  Tul- G  cflerat,  coelum  volubile  est;  negatio,  si  qiiis  ita  pro- 


lius  pro  Cluentio  :  Lex  est  mens,  et  animus,  el 
consilium ,  et  senteniia  civitatis.  Kt  aliier  pax  est 
iranquilla  libertas.  Fil  et  pcr  vituperatiouem,  quam 
Graed  ^^^ov  vocaut  :  scrvitus  esl  posirsmum  malo- 
rum  omniumi  noo  modo  bello,  sed  morie  quoque 
repellenda. 

Teriia  decima  esl  species  definitionis  quam  Graeci 
««T  avaXoyiav,  L»tini  juxta  rationem  diciint  :  sed 
lioc  contiiigit  cum  majoris  rei  iiomine  res  definitur 
inferior  :  ut  est  illud,  Homo  minor  roundus.  Ciccro 
bac  defiiiitione  sic  usus  est :  Edicliuny  legem  annuam 
dicuut  esse. 

Quarta  decima  cst  spedes  definitionis  quam  Graeci 
fc^og  Ti,  Lalini  ad  aliquid  vocant  :  ut  est  illud,  pater 


nuntiet,  coe'uro  volubile  non  est.  Haruro  vero  ali» 
suot  universales ,  aliae  sunt  particulares,  aliae  indefi- 
nilae,  aliae  singulares.  Universales  quidero,  ut  si  qois 
ita  proponat  :  oronis  horoo  justus  esl,  nullus  bomo 
justus  est.  Particulares  vero,  si  quis  hoc  modo  : 
quidaro  homo  jostus  est,  quidaro  homo  justus  non  esL 
Indefinitae  sic  :  homo  justus  esl,  homo  justus  non  esi. 
Slngulares  vero  sunt ,  quae  de  iodividuo  aliquid  sin- 
gularique  proponunt :  ut,  Cato  justus  est,  Cato  jusUis 
non  est:  elenim  Calo  individuus  est  ac  singularis. 

Harum  vero  alias  praedicativas,  alias  conditionales 
vocamus.  Praedicativae  sunt  qiiae  simpliciter  propo- 
Duntur,  id  esl,  quibus  nulla  vis  condiiionis  adjongi* 
tur  :  ut  si  quis  simpliciier  dicat  coelum  esse  volubile. 


est  cui  est  filius;  dominus  est  cui  est  servns  :  et  D  At,  si  buic  conditio  copuletur,  fit  exduabos  proposi- 


Cicero  in  Rhetoricis,  genus  csl,  quod  plurcs  partcs 
amplcctitur ;  item  pars  est,  quod  subest  i^eneri. 

Quiota  decima  est  species  definitionis  qu  tm  GraDci 
MOTa  oiTcoXoyiav,  Laiini  secuiidum  rei  raiionrm 
571  vncant :  ut,  Dies  est  sol  bupra  tcrras;  nox  e^i 
•ol  sub  lerris.  Scire  autem  debemus  praedictas 
ipeicies  defiiiitioDuro  topicis  merilo  esse  sociatas, 
quoniaro  inti-r  quj^dam  argumenta  sunt  positae,  et 
nonnullis  locis  coromemorantur  in  topicis.  Nunc  ad 
lopica  veniamus,  quae  sunt  argumentorum  sedes, 
fonies  sensuum ,  origiues  dictionum ;  de  quibus  bre- 
viicr  aliqua  dicenda  sunl,  ut  et  dialccticos  locos  et 
ihetoricos,  sive  eorum  differeniias  agnoscere  debea- 
niui  :  «c  prioa  de  dialeciicis  dicenduro  esu 


tionibus  una  conditionali^ ,  hoc  modo  :  coeloai  si* 
rotundum  sil,  esse  volubile;  Itic  enim  conditio  id 
efficit  ut  iia  demum  coelum  volubiie  esse  inielligaiur, 
si  sit  rotundum.  Quoniam  igitur  aliae  propositiones 
prat^dicalivaB  sunt,  aliae  conditionales,  praedicativanim 
partes  tcrminos~appellamus.  Hi  suiil  praedicatiws 
atqiie  subjecius.  Terminos  aaiem  voco  verlia  ei 
nomina  quibus  propositio  nectitur;  «1  in  ea  proposi- 
tione  qua  dicimus  :  Homo  justiis  est  :  baec  duo  no- 
mina,  idest.homoet  justus,  proposilioois  partes 
vocantur.  Eosdero  etiam  terminos  dicimus ,  quomm 
quidem  alter  subjectus  est,  alter  vcro  pra»dicalivas 
Subjectus  est  termioas  qui  ttioor  esl,  prsBdicalivus 
vero  qui  major  :  ut  ia  ea  propositiMe-qiia  didiaf , 


1177  DE  ARTIBUS  AG  DISCIPLINIS  LIBERALHJM  LITTERARUM.  1178 

Hoino  jusius,  homo  i;Qidein  minus  est  quam  juslus.  A  quisquam  ab  hac  proposiiione  dissenticl,  et  ita  seso 


Non  enim  in  solo  homine  jusiitia  esse  potest,  verum 
eiiam  in  corporeis  divinisque  substantiis ;  atque  ideo 
roajor  est  terminos,  jusius ,  liomo  vero,  minor ;  qno 
lit  ut  homo  quidem  sul>jectus  sit  leriDinus ,  juslus 
▼ero  praedicaiivos. 

Quooiam  Tero  hojusmodi  simplices  propositiones 
alterum  habent  prxdicativum  terminum,  alterum  vero 
«ubjectum»  a  majoris  privilegio  partis  propositio 
praedicaiiva  vocata  est.  Saepe  autem  evenit  ut  bi  ter- 
mini  sibimet  inveniantur  aequales,  hoc  modo,  honio 
risibilis  est;  hoino  namque  et  risibilis  uterque  sibi 
aequus  est  terminus.  Nam  neque  risibile  ultra  homi- 
oem,  nec  ultra  risibile  homo  porrigitur ;  sed  in  his 
boc  evenire  necesse  esl,  ut  si  quidam  insnquales  tcr- 


habere  necesse  est.  Probabilia  vero  ac  noii  neccssaria, 
quibus  facile  quidcm  aiiimus  acquiescit,  sed  veritatia 
non  tenct  Grmltatem;  ut  boc,  si  mater  est,  diligii. 
Necessaria  vero  suni ,  ac  non  prubabilia ,  quae  ita 
qufdem  es^e,  ut  diciiiitur  se  habere,  necesse  est,  sed 
his  facile  non  consentit  audiior  :  ut ,  ob  objectnm 
lunaris  corporis,  solis  evenire  defectum.  Neque  ne- 
ccssaria  vero  neque  probabilia  sunl ,  quae  neque  in 
opinione  bominum,  neqiie  in  veritate  consistunt;  ut 
hoc,  liabere  quae  non  perdiderit  cornua  Diogenem, 
quoniam  habeat  id  quisque  quod  non  perdiderit;  qua 
qiiidem  nec  argumenta  dici  possunt,  argumenta  enim 
rei  dubiae  faciunt  fidem.  Ex  liis  autem  nulla  fldes  est, 
quae  neque  in  opinione,  neque  in  veritate  sunt  coii* 


nioi  sunt,  major  semper  de  subjecto  praedicetur  :  si  B  stituia.  Dici  tanien  potest,  nc  illa  quidem  esse  ar- 


Tero  aequales  utrique ,  conversa  de  se  prxdicatione 
dicantur.  Ut  vero  minor  de  majore  praedicetur,  in 
Bulla  propositione  contingit.  Fieri  autem  poiest  ut 
propositiomim  partes,  quas  teiminos  dicimus,  non 
s«>lum  in  nominibus,  verum  etiam  in  orationibus  in- 
▼eniarous.  Nain  saepe  oratio  de  oratione  praedicatur 
boc  modo  :  Socrates  cum  Platone  et  discipulis  de 
philosophiae  ratione  pertractat ;  hxc  quippe  oratio,^ 
qoae  est,  Socrates  cum  Platone  et  discipulis,  subjecia 
est;  illa  vero,  qux  est,  de  philosopbiae  ratione  per" 
Iractat,  praedicatur.  Rursus  aliquando  nomen  subje- 
etum  est,  oratio  pratidicatum ,  hoc  modo :  Socrates  de 
pbilosophiae  raiione  pertractat;  hic  enim  Socrates 
solus  subjecius  est;  oratio  vero,  quam  dicimu<i,  de 
pbjlosophiae  ratione  pcrtractat,  praedicatur.  Evenitc 
etiaro  ut  supponaiur  oratio ,  et  simplex  vocabulum 
pnedicetur  hoc  modo  :  Simililudo  cum  supernis  di- 
vinisqiie  subsianiiis,  justitia  est;  hic  enim  oratio  per 
iqiiam  profertur  similltudo ,  cum  supcmis  divinisque 
snbstantiis  subjicitur ;  justitia  vero  pra:dicatur.  Sed 
de  hujubmodi  propositionibus  in  his  commentariis 
quos  in  Perihcrmenias  Arisloielis  libros  scripsimus, 
dliigeiitius  disseruimus. 

Argumentum  est  oratio  rei  diibiae  faciens  fidem  : 
banc  semper  noUorem  quxstione  esse  necesse  est. 
Naro  si  ignota  nobis  probantur,  argumentum  vero 
rem  dubiam  prob  t,  necesse  est  ut  quod  ad  fidem 
qiiaesti(  nis  alTertur,  sit  ipsa  notius  quaestione.  Argu- 
mentorom  vero  omniuin  alia  sunt  probabilia  et  ne- 


gumenta,  quae  cum  sint  nccessaria,  minime  lamen 
audicntibiis  approbantur.  Nam  si  rei  dubiu;  fit  fidis, 
cogendus  est  animus  auditoris,  per  ea  quibus  ipse 
acquiescit,  ut  conclusioni  quoquc,  qu.im  noiiduin 
probat,  possit  accedere.  Quod  si  quae  tantiini  neccs- 
saria  sunt ,  ac  non  probabilia ,  non  probat  ille  qui 
judicat,  est  necesse  ut  ne  illud  quidem  probet  quod 
ex  hiijuscemodi  ratlone  conficilur.  Itaque  evenit  ex 
hujiismodi  raliocinatione,  ea  quae  tanlum  necessaria 
suni  ac  non  probabilia,  non  esse  argumenta.  Sed  non 
iia  est,  atque  baec  inierpretatio  non  rectae  probabili- 
tatis  inlelligentiam  tenet.  Ea  sunt  enim  probabilia, 
quibus  sponie  atque  uliro  consensus  adjungitor; 
scilicel  ut  mox  audiia  sint,  appmbentur. 

Qux  vero  necessaria  sunt  ac  non  probabilia,  aliis 
probabilibus  ac  nccessarHs  argiimentis  antea  de- 
monstrantur,  cognitaqiie  et  crrdita,  ad  alterius  rei, 
de  qua  dubitatur,  fidem  trahuntur ;  ut  sunt  specuia* 
tiones,  id  est  theoremata,  quae  in  geometria  cons>de- 
rantur.  Nam  quae  illic  proponuninr,  non  sunt  talia  ut 
in  his  sponte  aninius  discenlis  accedat;  sed  quouiam 
demoiistrantur  aliis  argumentis ,  illa  quoque  scila  et 
eognita  ad  aliarum  speculationum  argumenta  ducnn- 
tur.  Itaque  probabilia  nonsuni,  sed  sunt  necessaria 
his  quidem  auditoribus,  quibus  nondum  demonstrata 
suiit ,  ad  aliud  aliquid  probandum ,  argumenta  esse 
non  possunt ;  hi  autem  qui  prioribus  rationibus 
eorum  quibus  non  acquiesccbant,  fidem  coeperunt, 
possunt  eas  quae  non  ambiguut ,  ad  argnmentum 


cessario,  alia  vcro  probabilia  quidein,  sed  non  ncces-  j)  vocare. 


saria ;  alia  necessaria,  scd  non  probabilia ;  alia  nec 
proi>abilia,  nec  necessaria.  Probabile  vero  est,  quod 
Videlor  vel  omnibiis,  vel  pluribus,  vcl  sapieniibus,  et 
bis  vei  omnibus,  vel  pluribus,  vel  maxiroe  notis 
alque  praecipuis ,  vcl  unicuique  artifici  secundum 
propriaro  facultatem;  ut  de  medicina  medico,  gu- 
bematori  de  navibus  gubernandis;  et  praeterea  quod 
ei  videtur  cum  quo  sermo  conseritur,  vel  ipsi  qui  ju- 
dicat.  In  quo  nihil  attinet  verum  falsumve  sit  argu- 
mentom,  si  tantum  verisimilitudinero  tenet. 

Necessarium  verocst,  quod  ut  dicitur,  ita  est, 
572  >^uc  aliter  esse  non  potesl  :  et  probabile 
quidem,  ac  necessarium  est ;  ut  hoc  si  quid  cuilibet 
rei  sil  sddi|jro»  toium  oiajus  ellicitur*  Neque  enim 


Sed  quia  quatuor  fucullatibus  dis^erendi  omne 
ar:ificium  rontinelur,  di<  endum  est  quae  quibus  uii 
noverit  argumentis ;  ui ,  cui  poiissiinum  disciplinae 
locorum  atqne  aigumentorum  paritur  ubertas ,  evi- 
denter  appareat.  Quatuor  igilur  facultatibus,  earoni- 
qiie  vclut  opificibus,  disserendi  omnis  raiio  sobjecta 
est,  id  est,  dialeciico,  oratori ,  philosoplio,  sopbistae. 
Qnorum  quidem  dialecticus  atque  orator  in  commoni 
argumentorum  materia  versantur ;  uterque  enim,  sive 
necessaria ,  sive  miniine,  probabilia  lamen  sequitiir 
argumenia.  Ilis  igitur  illae  duae  species  argumeDti 
fainulantur,  quae  sunt  probabile  ac  non  necessarium  : 
philosophus  vero  ae  demon&trator  de  sola  tantuin 
veritate  perlractaat.  Atque  ideo  sive  siot  prol#abilia» 


1179  M.  AURCUI  C4SSI030R1  «<^0 

iiTe  non  ginl,  nibil  refert,  raodo  dum  sinl  necewaria;  A  nem  tefiet  hanc.  quoniaro  Iti  demam  lax  est,  si 


liic  quoque  his  duabu»  speciebus  utilur 'argnmcniis , 
quae  sunt  probabile  ac  iiecessarium,  necessariom  ac 
non  probabile.  Patetigit«r  ioquo  philosophusab  ora- 
tore  acdialectico  in  propria  consideratione  dissideat; 
in  eo  sctlicet  quodiUis  probabiliiatem,  huic  veriialem 
coiistat  esse  proposiiam.  Quarta  vero  species  argo- 
nienii,  qaam  oeargumenlum  quidem  recfe  dici  supra 
Bonstravimus,  sopbistis  soia  est  aitributa.  Topico- 
rum  vero  intentio  est^  verisknilium  argumentorum 
cef  lam  denKmstrare ;  designaiis  enim  locis  e  quibus 
^robabilia  arguinenia  ducuntur»  abuudans  et  copiosa 
»eces8e  fiat  roateria  disserendi. 

Sed  qiioniam ,  ut  supra  diclum  est ,  probabiliirffr 
argumentorum  aiia  ssnt  necessaria,  alia  non  necessa- 


est.  Aique  ideo  syllogismis  hic,  bypothelitaa,  id  esC 
conditionalis  vocatur.  Induciio  vere  est  eratio  per 
^3  quam  fit  a  partienlaribus  ad  antfersale  pro- 
gre»atO,  hoe  modo  :  Si  in  regendis  navibus  non  serte, 
sed  arie  legiiur  gubernaior;  si  regendis  eqais  auriga 
non  sortis  eventu »  sed  commeBdaifone  artls  atsonii- 
tur;  si  in  administranda  republica  nen  wrs  principem 
facH,  sed  peritia  moderairdi;  et  siiotna,  qa»  in  pla- 
ribus  conialfuntur,  quibus  imperirtar  [«rf.,  fnfcroo- 
tur];  ei  in  omni  quoqoe  re  qaam  qvrisque  regi  atqoe 
admiitislrari  gnaviter  volet,  qui  nron  sorte  acconruo- 
dat,  sedarte,  rectorem. 

Vides  igitur  quemadmodum  per  singulas  res  cnrrat 
oralio  ,  at  ard  universale  perveniiit.  Nam  cam  ooa 


ria,  cum  loci  probabiliora  argumentorum  Jicuntur,  B  sorie  regi ,  sed  arle  navim  ,  corram ,  renpublicaffl 


evenil  ui  necessariorum  queque  doccaninr;  quo  flt 
ui  oratoribus  quidem  ac  dialecticis  haec  principaliter 
facultas  paretur,  sccundo  vero  loeo  philosophis.  Nam 
in  quo  proitabilia  quidem  oinnia  eonquirunttir  , 
dialticlici  atque  oratores  juvaotur  :  in  qnibus  vero 
pri)babiriQ  ac  necessaria  docentur ,  pbilosophicae 
demonslraiioni  minislratur  ubertas.  Non  modo  igilur 
dialeclicus  atque  orator,  verum  etiam  demonstrator, 
ac  verae  argamentatianis  effector,  habet  quod  ex 
propoaitis  locis  sibi  possit  assemere.  Cum  imer  ar- 
gumeBiorum  probabilium  locot ,  necessariorum  qiio- 
qiie  principia  tradiiio  mixta  eoniineat.  Illa  vero 
avgvmcRia,  quee  neeessaria  qoidem  sunt,  sed  non 
probabilia;  atque  illad  «Itimam  genus,  scil.cei  nec 


Collegisset,  quasi  m  caeieris  scse  qooque  ita  babeat, 
quod  erat  universale  conclusit  :  in  omnibas  qooqae 
rebus,  non  sorfe  ductum»  sedarte,  firaedpoam  de- 
bere  praKponi.  Saepeaatemtaiiilforttm  colleeta  partf- 
cularltas  armd  quiddam  ^rdeolare  dentorfstrat;  et 
si  quis  sic  dicat :  Si  neque  navibus,  neque  carribus , 
neque  agris  sorle  praeponuntor;  nec  rebus  qutdem 
publicis  rectores  esse  sorte  dacendi  sunt.  Quod  ar- 
gumentalionis  geuas  maxime  solel  esse  pMbabile, 
etsi  non  aequam  syllogismi  habeat  firmitatem.  Sjl- 
logismus  namque  ab  universalibus  ad  panicutaria 
decurret.  Estque  in  eo,  si  veris  propositionibas  con- 
teialur,  firma  atque  immalabilis  veritas. 
Ul  indiictio  habel  qtfidem  maximam  probarbltiti- 


probabile,  nee  necessarium  ,  a  propositi  operis  cou'  G  lem,  sed  interdum  veritate  deflcitar;  at  in  hac  :  Qol 


6ideratione  sejuncturo  esl  :  fiisi  qaod  interdnm  qui- 
dam  sopbislici  loci  exercendi  gratia  Iect<rris  adhiben- 
Unr.  Quociica  lopicorum  pariter  utilims  inteniioqae 
pilefacta  est;  his  enim  et  dicendi  facullas,  et  invesii- 
gatio  verikatis  augetur. 

Nam  quid  dialecticos  aique  oratores  locorum  juvat 
agnitio?  Oraiioni  per  inventionem  copiam  prtestant. 
Quid  vero  neressariorom  doctrinam  locorum  philoso- 
phistradit?  vinmquodammodoveriialis  illo  tfdt.  Quo 
inagispervestigandaestrimandaqueulieriusdiseiplina 
ca  quae  cum  cognitione'percepta  sit,  usa  atqae  exer- 
citaiioBe  flrmanda.  Magnum  enira  aliquid  locoram 
consideratio  poilicetur,  scilieet  Inveniendf  vias ;  quod 
quidem  bi  qui  sunt  bujas  rafioiiis  experies,   soli 


scit  canere  cantor  est;  et  qui  lactari  luctaior;  qQiqne 
xdiflcare,  sndincator  :  quibos  multis  simiti  ratione 
collcclis,  inferri  polcst :  Qui  scit  igitur  ma'um ,  ma- 
lus  cst,  qoodnon  procedil;  maliquippe  notitia deesse 
non  poiest  bono;  vinus  enim  sese  ding^t,  asperna- 
turque  contraria ,  nec  viiare  vitium  nisi  cogn.iinn 
quent. 

llis  igitur  duobiis  velut  prlncipils  et  generibos 
argnmentandi ,  duo  qiiidem  alii  deprehenduntor  ar- 
gumentationis  modi  :  unus  quidem  syltogismo ,  aller 
vero  induciioni  suppositus.  In-  quibus  qaidem  prom- 
ptum  sit  considerare,  quod  ille  quldem  a  syllogismo, 
ille  vero  ab  inductione  ducat  exordium  ;  non  tamen 
aut  faic  syllogismum  ,  aut  ille  impleat  InductioneD; 


prorsus  ingenio  depulantur;  neque  intellignnt  quan-  {)  hxc  autem  sunt  enthymema  atque  exemplum.  £n- 


tam  bac  consideratione  quaeratar,  qu®  ift  artem  re- 
digii  vim  potestaiemque  naiurx.  Sed  de  his  hacteniis, 
noDC  de  reliquis  explicemus. 

De  tyUoghmit, 

Syllogismorum  vero  alil  sunt  prxdicaiivi,  qoi 
categorici  vocantur;  alii  eonditionales,  qnos  hypothe^ 
ticot  dicinus.  Et  prxdrcativi  quidcm  sunt  qui  ex 
etiNiibas  praedicativis  propositionibos  connectuntur, 
ttt  ia  quem  exempli  gr<itia  superius  adnotavi ,  ex 
omnibus  enim  propositionibus  proedicativis  tc&itur. 
llypothetici  vero  sont  qaorum  propositiones  candi- 
lione  nituntur,  ut  bic :  St  dies  csl,  lux  est ;  esl  autem 
diet,  hix  Igitar  est.  Propo$itio  enim  prima  cotiditio- 


(hymema  qnippe  est  fmperfectui  sytlogismus ,  id  est 
oratio ,  in  qiia  con  omnibus  antea  propositiooibos 
constitutis,  infertur  festinaa  conctasio;  ut  si  quis 
sic  dicat  :  Hoaio  animal  est,  substarita  Igiiur est; 
pnetermisit  enini  alteram  proptfsitiojrero ,  i|aa  pro- 
pofiitm'  omne  animal  esse  substantiam.  £rgo  ciin 
efitbymema  ab  universalibus  ad  particalarta  pro- 
banda  contendit,  quasi  simile  syllogismo  est.  Quod 
vero  Ron  emnibns  qux  conveniunt  sylfogismo  pro- 
positionibos  ntrtur,  a  sylloglsmi  ratlone  di  cedit ,  a(- 
qoe  ideo  imperfectus  Tocatns  esi  syllogismas. 

Exemplnm  qnoque  iiiductloni  simili  ratione  et 
copulatur,  ei  ab  ea  discedit.  Esi  enlm  exempluin, 
qfK»d  por  particotare  propf^stlam,  panHolare  quod- 


fl8l 


tm 


DE  ARTICBS  AC  DISCIPLINIS  LIBBRALIUM  LITTERARUM. 

dam  conicndil  ostendcre,   boc  modo  :  Oportel  si  A  lia  aniroata  sensibilis;  iglttirarbor  animal  non  esl 
Tnllio  consulc  nccarl  Calilinara,  cum  a  Scipione     Hicquasiio  de  Kcnere  esi:  uirum  Anim  arhnrA«  «..i 


ipione 

Gracchus  ftiertt  interemptus;  approbatum  cst  enim 
Caiilinam  a  Cicerone  debere  pertni,  quod  a  Scipione 
Graccbus  fuerit  occisus  :  quae  ulraque  particularia 
esse,  ac  non  univcrsalla,  singQ'arum  designat  inter- 
poaitio  personarum.  Quoniam  igitur  ex  parte  pars 
approbatur,  quasi  induciionis  amiilitudinem  tenet  Id, 
quod  exemplum  Tocamus :  quoniam  vero  non  plures 
qnibtts  id  crnciat  colligit  partes,  ab  indoctione  dis- 
cadil.  Iia  Igitur  dusi  quidcm  sunt  argumeniandi 
species  prlncipales  :  una ,  quje  dicliar  syllogismus , 
aliera  que  ▼ocatur  indaciio ;  sub  his  aaicm ,  ei  velut 
ex  bfs  m»nantia,  enthymema  atque  exemplum.  Qux! 
quidem  omnia  ex  syllogismo  dacuntur,  et  ex  syllo- 


quasiio  de  genere  est ;  uirum  enim  arbores  sub 
animalium  genere  ponendae  sint,  quaeriiur;  locus  qui 
in  univcrsali  propositione  consistil,  huic  gencris  de- 
finitlo  non  convenit,  id  cjus  cuius  ea  dennitio  est, 
species  non  est  loci  superioris  differentia  :  qui  locus 
nibilominus  nuncupalur  a  defmirione. 

Vides  igitur  ut  tou  dubitatio  quxstionia  syllo- 
gismi  arguraenutione  tracia  [eil.,  traciau]  sit  per 
convenientes  ei  congruas  propositiones ,  qax  vim 
soam  ex  prima  et  maxima  proposiiione  cusiodiunt; 
ex  ea  scillcet  qu»  negat  esse  speciem,  cui  non  con- 
veniai  generi»  deflnitio.  Aique  ipsa  «niveraalis  pro- 
positio  574  ^  sulBtanlia  tracu  e&t  i&aiua  eorum 


gismo  Tlres  accipiunt  :  sive  eoim  gil  cnthymema ,  B  •*''"'"'  T  ;"<l"=««io««  ««=»'»»-».«•  »«i™»l«.  W 


sive  inductio ,  sive  eiiam  exemplum ,  ex  sylloglsmo 
quam  maxime  fidem  capit;  quod  In  prioribus  resolu« 
torlis,  qu£  ab  Aristotele  transtulimus ,  demonstra* 
tum  est.  Quocirca  satis  est  de  syrioglsmo  disserere, 
quasi  principali ,  el  caeteras  argumentandi  species 
contlncnie. 

ResUt  nunc  quid  sit  locus  aperlfe.  Locns  namque 
est,  ui  Marco  [m^s.,  Mammio]  TuIIio  placet,argu- 
menti  sedcs ;  cujus  definitionis  quae  sit  vis ,  pauc  8 
absolvam.  Argumenti  cnim  sedes  partim  maxima 
prepositio  inielligi  potest ,  partim  propositionia 
inaiime  differeniia.  Nam  cum  sint  aKae  propositio- 
nes,  quaecum  per  se  not£  s'nt,  cum  nihil  ulterius 
hatwant,  quo  demonstrentur ,  atque  h»  maxime  et 
priQcipales  vocentur ,  suntque  alae  quarum  fidem  G  aubsuntiam  demonstrare  :  lamen  quoniam  sspe 


est,  ab  ejus  defiiiitionet  qiueest  sobsUntia  animau 
sensibilis.  Igiiur  in  c«teris  quieslionibus  strictim  ae 
breviter  locorura  differcniiis  commemoratis ,  oportet 
uniuscujusque  proprieuiem  vigilaniis  animi  aiacri- 
Ute  percipcre. 

Hujus  autem  locr  qui  ex  substantia  dircitur,  du- 
plex  modusest;partim  itanKiiie  a  definiiione,  parlim 
a  descriptione  argumenu  dncuntur.  Differt  autem  de- 
ffnilio  a  descripiione,  quod  definitio  genus  ac  diffe- 
rentias  assumii;  descriptio  vcro  subjectam  intelli- 
gentiam  claudii,  quibusdam  vel  accidentibut  unaui 
efficientibut  proprieutem,  vel  subsiantialibus  praeter 
genus  conveniens  aggregatis.  Sed  definitiones  qii» 
ab  accidentrbus  fiunt,  Umen  videntur  miUo  modo 


primae  ac  maximae  suppleant  proposiliones  :  necesse 
est  ut  omnium  quae  duLiUntur ,  illae  antiquissimam 
tCDeant  probationem ,  quae  ita  aliis  fidcm  facere 
possuntt  ut  ipsis  nihil  queat  notius  inveniri.  Nam  si 
argumentum  est,  quod  rei  dubiae  faciat  fidem ,  idque 
Aotius  ac  probabilius  esse  oportct,  quani  lllud  quod 
probatur ,  nece<ise  est  ut  argumentis  omnibus  illa 
maximam  fidem  tribuant,  q\ix  i(a  per  se  nota  sunt, 
otaliena  probatione  non  egeant.  8ed  bujosmodi  pro- 
positio  aliquotiens  quidem  intra  argumenti  ambrtum 
continetur ;  aliquoiiens  vero  exira  posiu»  argomentl 
vfres  supplei  ac  perficit. 

Omnes  igiiur  loci,  id  cst,  maximarum  differentia; 
propositionum ,  aut  ab  his  ducantnr  necesse  est 


rae  definitiones  ita  ponuntur,  quae  substaiitiam  mon* 
strant,  illae  eiiam  proposiliones,  quae  a  descriptione 
sumuntur,  a  subsuniioe  toco  videntur  assumi.  Hujus 
vero  tale  sit  exemptum  :  quaeratur  enim  an  albedo 
stibHUntia  sit,  bic  quaeritur  an  albedo  subsuniiae 
velut  generi  supponatur.  Dtcimus  igitur  :  subsianiia 
est,  quod  emnibus  accidentibus  possit  esse  subje- 
Ctum  :  albedo  vero  nullis  accidentibus  subjacet,  al- 
bedo  igitur  substantia  non  esl.  Locus,  id  est  raaxima 
propositlo,  eadem  qnae  siiperius.  Cnjas  enim  deflni 
tio  vel  descriprio  ei,  quod  dicitur,  species  esse  non 
conveuit,  Id  ejns  quod  eise  species  perhibetur,  ge- 
rtus  non  est.  Descriptio  vero  sobstanihe  albedini  non 
convenil,  atbedo  igilur  substantia  non  est. 


lermiois  qui  in  quaestione  sunt  proposiri ,  prxdicaio  ^     Locus  differenlia  superior  a  descripiiohe,  quam 

sciHcet  atque  subjecto ;  aut  cxtrinsecus  assumantur, 

aol  bonim  mcdii  atque  iiiter  utrosqae  verseniar# 

Eorom  vero  locorum  qui  ab  hls  ducuntur  lermfnis  de 

qulbos  In  quaestione  dubitatur,  duplex  modus  est  r 

onoa  qoidem  ab  eorum  substantia ,  alter  vero  ab  bis 

quae  eotum  sobsuntiam  conscquuntur  ;  hi  vero  qni 

a  sobsUntia  sunt,  in  sola  definitione  consistunt.  De- 

finilio  eniffl  subsuntijm  monstrat;  ei  substanliae  in- 

legra  demonstraiio,  definitio  est.  Sed,  id  quod  dici- 

mus,  patefaciamus  exemplis ;  ut  omnis  vel  quaislio- 

oum  9  vel  aigumenuiionum  ,  vel  Idtorom  ratio  con- 

quiAseat.  Age  enim  quaeratur,  an  arbores  anlinalia 

aiol ,  fiatque  hujusmodi  syllogismus  :  Animal  est 

ioteuotia  aolmau  seiisibilis ;  ooa  cst  arbor  subsian- 


dudum  locavimos  in  railone  substaniiae.  Suni  etiam 
dcfinitiones  quac  non  a  rei  subsUniia,  sed  a  nominis* 
significaiione  ducuntur,  atque  ita  rei  de  qua  qoaeri- 
tur  applicantur;  ut  si  sit  quaestro  utrumne  philoso- 
phiae  studcndum  sit,  eril  argumematio  Ulls  :  Plitfo- 
sopliia  sapientiae  amor  esl,  buic  stiidendum  nento* 
dubilat :  studendum  rgitur  est  philosophiae.  liic  aiioi 
non  dcfinitio  rei,  sed  nomrnis  iulerpretatio  argn-> 
mentnm  dedit.  Quod  etiam  Tullius  In  ostensiono 
ejusdem  philosophiae  usus  est  defensione,  et  vocaior 
Gra^ce  quidem  6vofiiaT«7roua,  liaUne  aiitem  nominis 
definilio.  Haec  de  his  quidem  argunMntis  quae  es 
subsiantia  terminorum  in  quaesiione  positorum  fo- 
muotor,  clariai  ol  arbilror,  patcfecmioa  exiBpli»  r 


1183  II.  AURELU  GASSIODORI  1184 

nuncde  his  dicendutn  est  qui  terminorum  subsian-  \  !ibertaiis.  Vel  rursus,  si  dubiletur  an  sit  doaiiift 


tiam  conseqiiuiilur. 

Ilorum  vero  mulliraria  divisio  esl;  p^ura  enim  sunt, 
qu£  singulis  substauliis  adhaerescunl  :  ab  his  igitur 
quce  cu|uslii>ei  subsiantiam  comitantur,  argumenta 
duci  solent,  aut  ex  toto,  aut  ex  partibns,  ayt  ex  cau- 
sis,  vel  erGcieniibus,  vel  materia,  vei  fine.  Etest  efO- 
ciens  quidem  causa,  quae  roovet  atque  operaiur,  ut 
aIiquidexplicetur;maleriavero,  ex  qua  fitaliquid,  vel 
in  qua  fit ;  finis ,  propter  qood  fit.  Sunt  etiam  Inter 
eos  locos  qui  ex  his  sumuntur  quae  substanliam 
consequuntur ,  aut  ab  effeciibus,  aut  a  corrupiioni- 
bus,  aut  ab  usibus,  aut  praeter  hos  omnes  ex  commu- 
niler  accideniibus.  Quae  cum  ita  sint,  eum  prius  k)- 
cum  qui  a  toto  sumitur  inspiciamus. 


quod  eminus  conspicitnr  :  dicimus  quoniam  noa 
est;  nam  vel  teclum  ei,  vel  parietes,  vcl  funda- 
menu  desunt,  ab  una  rursus  parle  factum  est  argii- 
mentum. 

Oportet  autf  m  non  solum  in  substantiis,  venmi 
eiiam  in  modo,  temporibus,  quaniitaiibas  toloa 
partesque  respicere.  Id  enim  quod  dicimut  aliquando 
in  tempore,  pars;  rursus  si  simpliciter  aliquid  pro* 
ponamus,  In  modo  totum  est;  si  cum  adjectiooe  aH* 
qiia,  pars  fit  in  modo.  liem  si  omnia  dicamos  ia 
quzntitaie,  to'um  dicimus;  si  aliquid  quantiutas 
excerpimusy  quantiiatis  ponirous  partem.  Codem 
modo  et  in  ioco  :  quod  ubique  est,  totum  est ;  qood 
alicubi,  pars.  floruro  auiem  omnium  communiter 


Totum  duobus  modis  dici  solet :  aot  ut  genus,  aut  B  deniur  exempla.  A  toto  ad  partem  seeundom 


ut  id  quod  ex  pluribus  integrum  partibus  conslat.  Et 
illud  quidem  quod  ut  genus,  totum  est,  boc  modo  sae- 
pe  quaestionibus  ^rgumenla  suppeditat,  ut  st  sit  quae- 
stiO,  an  justilia  utilis  sit,  flt  syllogismus  :  Omnis  vir- 
tus  utilis  est,  justiiia  autem  virtus  esl,  ergo  justitia 
utilis  est.  Quaestio  de  accidenti,  id  est,  an  accidat  jus- 
titiae  utilitas.  Locus  is,  qui  In  maxima  propositione 
consistit.  Quje  generi  adsunt  et  speciei.  Uujus  supe- 
rior  locus  a  loto,  id  esi  a  geiiere,  virlute  scilicei»  quae 
justitiae  genus  est.  Rursus  sit  quaestio,  an  bumanae  res 
providcnlia  reganlur.  Cum  dicimus,  si  mundus  pro- 
videntia  regitur ;  homines  autem  pars  mundi  sunt : 
humanae  igitur  res  providentia  reguntur.  Quaestio  de 
acxidenti.  Locus  quod  toli  evenit,  id  congruit  etiam 


pus  :  si  Deus  semper  est,  et  nunc  est.  A  parte  ad 
totum  secundum  modum;  si  anima  \ms$,^  animalj 
aliquo  modo  movetur,  et  simpliciier  movetor;  mo- 
vetur  aniero  cum  irascitur;  universaliter  igitur  et 
simpliciier  movetur.  Rursus  a  toto  ad  partes  io 
quantiiate  ^;  si  575  ^®'"^  ^^  omnibus  Apollo  vaies 
esi,  Tcrum  erit  Pyrrhum  Romanos  superare.  Rursos 
in  loco,  si  Deus  ubique  est,  et  hic  igitor  est. 

Scquiiur  locus  qui  nuncupatur  a  causis.  Sont  vero 
plures  causae,  id  est,  quae  vel  principium  praBstant 
moius  atque  efflciunl ;  vel  specierum  formns  sobje- 
ciae  suscipiunt ;  tcI  propter  eas  aliquid,  Yel  quae  co* 
juslibet  forma  est. 

Argumentum  igitur  ab  efficiente  cansa ;  ut  si  qois 


parii.  Supremus  locus  a  toto,  id  esi  ab  integro.  Quod  C  justitiam  naturalem  velit  ostendere,  dicat :  coogre- 


partibus  const.it,  id  vcro  est  mundus,  qui  hominom 
totum  est. 

A  pariibiis  eiiam  duobus  modis  argumenta  nascun- 
tur  :  aul  enim  a  generis  partibus,  quac  sunl  species ; 
autab  integri,  id  est,  toiius,  quae  partes  tantum  pro- 
prio  vocabulo  noncupanlur.  Etdehis  quidem  parlibus 
quae  species  sunt,  hoc  modo  sit  quxslio,  an  virtus 
menlis  bene  constiiutue  sit  habitus  :  quxsiio  de  defi- 
nitione,  id  est,  an  habiius  bene  consliiuiae  mentis, 
viriuiis  sit  deflniiio.  Faciemus  itaque  abspeciebus  ar- 
gumentalionem  sic  :  Si  jusiitia^,  fortitudo,  moderatio, 
atque  prudentia,  habitus  bene  constitulae  meniis  suni; 
bxc  autem  quatuor  uni  virtoti  veiut  generi  subjiciun- 
tur  :  virtus  l;;itur  bene  constitulae  meniis  est  habitus. 


gatio  hominum  naturalis  est ;  justiiiam  vero  congre- 
gaiio  hominum  fecit :  justitia  igitur  naturalis  est. 
Qucsiio  de  accidente.  Maxima  propositio :  qoorum 
efncientes  causae  naiurales  snnt,  ipsa  quoqno  sunt 
naturalia.  Locus  ab  efficienlibus;  quod  enim  unios- 
cujusque  causa  est,  id  efflcit  cam  rem  cujus  causa  est. 
Rursus,  si  quis  Mauros  arma  non  habere  conleo- 
dat,  dicit  idcirco  eos  minime  armis  uti,  quia  his  fer^ 
rum  dobit.  Maxima  propositio,  obi  materia  deest,  et 
quod  ex  maleria  efflcilur,  desi  locus  a  maieria: 
utrumque  vero,  id  esi,  ex  efflcientibus  atque  maie- 
ria,  nno  nomine  a  caosa  diciiur.  i£que  enim  id  quod 
efficit,  atque  id  quod  operantis  actom  sosclpit,  ejos 
rei  quae  efHcitur  causae  sunt*  ^ 


Maxima  proposilio;  quod  enim  singulis  pariibus  in-  0     Rursus  a  fine  sit  propositum,  an  justllia  bona  sit, 


esi,  id  toti  inesse  necesse  est.  Argumenium  vero  a 
partibus,  id  est  a  generis  partibus,  quae  species  nun- 
cupantur;  justitia  enim,  fortitudo,  modesiia  et  pru- 
dcntia,  virluiis  species  sunt. 

Item  ab  bis  partibus  quae  integri  partes  esse  di- 
cuntur,  sit  quxstio,  an  sit  uiilis  medicina.  Haec  in 
accidentis  dubiiatione  constiiuta  est.  Dicimus  igiiur, 
si  depelli  morbos,  salulemque  servari,  mederique 
vulneribus  uiile  est :  igitur  medicina  est  utilis.S;«pe 
autem  et  una  quaelibet  pars  valet,  ut  argumcntatio- 
iils  firmitas  conslet,  hoc  modo  :  ul  si  de  aliquo  du- 
bitetur  an  sit  liber  :  si  eum  vel  censu,  vel  lesta- 
meiito,  vel  vindicta  nianumissum  esse  monstremiis, 
liber  osiensus  est;  atque  aliae  partcs  eraot  danda 


fiet  argumentaiio  talis.  Si  beatum  esse,  bonum  est,  ei 
justiiia  bona  est;  hic  est  enim  justitlse  finis,  ut  qui 
secundum  justitiam  vivit,  ad  beatitudinem  perdoca- 
tur.  Maxinia  proposilio,  cu]us  fiois  bonus  est,  ipsain 
quoqne  bonum  esi.  Locus  a  fine. 

Ab  co  vero,  quae  cujusque  forma  est,  ita  non  po- 
tuisse  volare  Daedalum,  quonlam  nullas  natbralis 
formae  pennas  babulsset.  Maxima  propositio,  lantflni 
quemque  posse,  quantum  forma  permiserit.  Locus  i 
forina. 

Ab  eireclibus  vero,  et  cormpiionibus,  et  osibas 
hoc  modo  :  nam  si  bonum  est  domus,  construeiio 
bonum  esi,  bonum  est  domus.  Rursus  si  malam  est 
destructio  domiia ,  bona  ost  domus,  ei  sl  booa  esi 


«185  DC  ARTIBUS  AG  DISClPLkMS  LIBERALIUM  LITTEBARUM.  1180 

domus,  mala  est  desiructio  donms.  Uem  si  bonum  A  animal  rallonale  mortale ;  sitque  deflnitio  ca  bomi 


est  equiiare,  boiium  est  equus,  et  si  bonum  est 
equus,  bonum  est  equiiare.  Cst  autem  primum  qui- 
dem  exeinplum  a  generationibus,  quod  idem  ab  ef- 
fectibus  Tocari  poiest.  Secundum  a  corruplionibiis» 
lenium  ab  usibus.  Omniuin  auiem  maximae  proposi- 
liones  :  ciijus  efTectio  bona  est,  ipsum  quoque  bo- 
nam  est,  et  e  converso ;  et  ciijus  corruptto  mala  e^t» 
ipsum  boiium  esi,  et  e  converso;  et  cujus  usus  bo* 
nus  est,  ipsum  bonum  est,  et  e  converso. 

A  communiler  autem  accideniibus  argumenta 
fiunt,  quotiens  ea  sumuntur  accidentia,  qux  relin- 
quere  subjectum,  vei  non  possunly  vel  non  soient; 
ut  si  quis  boc  modo  dicat :  sapiens  non  poenitebit, 
poenitentia  eniin  malum  factum  comitatur  :  quod 


nis  quae  dicit  aiiimai  gressibile  bipes,  erlt  definitiO 
liominis,  animal  rationale  mortale.  Quxstio  de  defi- 
nitione.  Maxima  propositio :  Si  id  quod  minus  vide- 
tur  inesse,  inest ;  et  id  quod  magis  videtur  iDesse» 
inent.  Mulue  autcm  diversitates  locorum  sunt,  ab 
eo  quod  esse  magis  ac  minus,  argumenta  ministran- 
lium  :  quos  in  expositione  Topicorura  Aristotelis  di- 
ligentius  persecuti  sumus. 

Item  ei  proportione  :  ut  si  quaeratur,  an  sorte 
sint  legendi  in  civitatibus  magistratus,  dicainus  lui- 
nime  :  quia  ne  in  navibus  quidem  guberuator  sortu 
praeficiiur :  est  eoim  proporiio;  nam  ut  sese  habel 
gubernaior  ad  navem,  ita  magistratus  ad  civitatem. 
llic  aulero  locus  distat  ab  eo  quod  ex  similibus  du- 


qnia  in  sapieiite  non  convenit,  ne  poenitentia  quidem.  B  citur.  Ibi  cnim  una  res  quae  cuilibet  et  alii  compa- 


Quaesiio  de  accideniibus.  Proposiiio  maxima  :  cui 
non  inest  aliquid,  ei  ne  illud  quidem,  quod  ejus  est 
consequens,  inesse  potest.  Locus  a  conimuniter  ac- 
cideniibiis. 

Cxpeditis  igilur  locis  his  qui  ab  ipsis  lerminis.  in 
propositione  posUis,  assumuniur,  nunc  de  his  di- 
eendum  est  qui  licet  extrinsecus  positi,  argumenla 
tamen  quxstionibus  subministrant :  bi  vero  sunl  vel 
ex  rei  jiidicio,  vel  ex  siinilibus,  vel  a  majore,  vel  a 
minore,  vel  a  proporiicne,  vel  ex  opposiiis,  vel  ex 
Iransumptione.  Et  ille  quidem  locus  qui  rei  judi- 
cium  tenct,  bujnsmodi  est ;  ut  id  dicamus  esse,  vel 
quod  emnes  judicant,  vel  plures,  ct  bi  vel  sapientes, 
we\  cunucidum  unamqu;imque  artem  penilus  eruditi. 


ratur :  in  proportione  vero  non  est  similitudo  rerum, 
sed  quxdain  babiludinis  comparalio.  Qusstio  de  ac* 
cidenti  proportione.  Quod  in  quaque  re  evenit,  id 
in  ejus  proporiionali  evenire  necesse  est.  Locus  a 
proportione. 

Ex  o}'posiiis  vero  multiplex  locus  est.  Quatuor 
enim  sibimet  opponuntur  modis  :  aut  enim  ut  con~ 
iraria  adverso  se^e  loco  cun.siituta  respiciunt;  aut  ut 
privatio,  ethabitus;  aut  relatio;  aut  afttrmatio  et 
iiegatio.  Quorum  discretiones  in  eo  libro  qui  de  de- 
cem  Prxdicamentis  scriptus  est,  commemorat» 
sunt ;  ab  his  hoc  modo  argumenia  na^cuntur. 

A  contrariis  si  quaeralur,  an  sit  virtutis  proprium 
laudari,  dicam  minime :  quoniam  ne  vitii  576  Qtii- 


Miijus  exem!)lum  est,  coeluin  esse  volubile  :  quod  ita  C  dem  viiuperari.  Quaesiio  de  proprio.  Maxlma  propo- 


fppientes  aique  in  asironomia  doctissimi  dijudicave- 
rint.  Quxsiio  de  accidente.  Propositio,  quod  omni- 
bua,  vel  pluribus,  vel  doclis  videtur  hominibus,  ei 
contradici  non  posse.  Locns  a  rei  judicto. 

A  similibus  vero  hoc  modo,  si  dubitetur  an  ho- 
minis  proprium  sil  esse  bipedem,  dicimus  similiter  : 
inest  equo  quadrupes,  et  homini  bipes ;  non  est  au- 
lem  equi  quadrupes  proprium,  non  est  igitur  homi- 
nis  proprium  bipes.  Quaestio  de  proprio.  Maxima 
propositio.  Si  quod  similiier  inest,  non  est  proprium, 
ne  id  quidem  de  quo  quxritur,  esse  proprium  potest. 
i  Locus  a  similibus  :  hic  vero  in  gemiua  dividitur. 
Ilscc  eiilm  similitudo,  aut  in  qualitate,  aiit  in  quan- 
titate  consisiit ;  sed  in  quantitate  paritas  nuncupa- 
tur,  id  est  aequaliias. 

Rursus  ab  eo  quod  est  majus,  si  an  sit  animalis 
dermitio,  quod  ex  se  moveri  possit,  dicimus,  si  ma- 
gis  oportet  esse  animalis  defiiiiiionem,  quod  natura- 
Ilter  vivai,  quam  quod  ex  se  moveri  possit.  Non  est 
antem  haec  definilio  animalis,  quod  naturaliter  vivat : 
ne  baec  quidem,  quae  minus  videtur  esse  definitio, 
quod  ex  se  moveri  possit,  animalis  definitio  esse 
putanda  est.  Qnaestio  de  definitione.  Propositio 
maxima.  Si  id  quod  magis  videbitur  inesse,  non 
inest,  ne  illud  quidem  quod  minus  inetse  vidctur, 
inerit.  Locus  ab  eo  quod  est  roajus. 

A  minoribus  vero  converso  modo.  Nam  si  est  bo- 
minis  definitio,  animal  gressibile  bipe«  :  cumque  id 
bipei  videatar  esse  definitio  iiominis  minus  quam 


sitio  :  quoniam  contrariis  contraria  conveuiunt.  Lo- 
cus  ab  oppositis,  id  est  ex  contrario. 

Rursus  811  in  quaesiione  positum  :  An  sit  proprium 
oculos  habentium  videre,  dicam  minime  :  eos  nain- 
que  qui  vident,  alias  etiam  caecos  esse  contingii. 
Nam  in  quibus  est  habitus,  in  eisdem  poterit  esse 
privatio ;  et  quod  est  proprium,  non  potest  a  sub- 
jecto  discedere.  Et  quouiam  veniente  caecitaie  visus 
abscedit,  non  esse  propriam  oculos  habentium  videre 
convincitur.  Quaestio  de  proprio.  Propositio»  ubi 
privatio  adesse  potest  et  habitus,  proprium  non  esi. 
Locus  ab  oppositis,  secundum  habitum  ac  priva- 
lionem. 

Rursus  sit  In  quaesiione  positum,  an  palrls  sii 
D  proprium  procreatorem  esse,  dicam  recie  videri : 
quia  diii  est  proprium  procreaium  esse;  at  enim 
sese  habet  pater  ad  filium,  iu  procreaius  ad  pro- 
creatorem.  Quaestio  de  proprio.  Propositio  maxima  : 
ad  se  relatorum  propria,  et  ipsa  ad  se  referantur. 
Locus  a  relativis  oppositis. 

liem  sit  in  quaestione  positum,  an  sii  animalls 
proprium  moveri,  negem  :  quia  nec  inanimati  [ed., 
in  animali]  quidem  est  propriom  non  moveri.  Quas 
stio  de  proprio.  Proposilio  maxima  :  oppOhitorum 
opposita  esse  propria  oportere.  Locus  ab  oppositis, 
secuiidum  arfirmaiionem  ac  negaiionem;  moveri 
enim  et  non  moveri,  secundum  afUrmationein  nega- 
tionemque  sibimet  opponuntur. 

Ex  transomptione  vero  hoc  modo  Ql :  cam  ex  bls 


t|87  M.  AURELU  GASSIODORI  1188 

l8raiio!s  in  quibut  qnssiio  eonstituu  esi,  ad  aliud  A  mena  ducuat,  atqoe  ita  Id  qood  reliqotfaDi,  nMraiia 

quSdc.-n  notius  dubiiatio  transfertor;  aique  ex  cjua     asauanunt. 

Quae  facilius  quiaqne  cognoscet^  ai  prioribos  an 
lyticia  operani  dederit :  borum  lamen  in  praeaeoii  la* 
Ua  prcatabont  exempla  noiitiam.  Sit  in  quaaiiotte 
propositum,  an  ulta  origo  sit  teraporia :  qooil  q« 
negare  volt^t,  id  nimirum  ratiocinatio«e  firiBabii» 
nuUo  modo  ease  ortom  :  idque  directa  raliodiialioM 
monstrabil»  boc  modo:quoniam  mondM  «lenMM 
est  (id  enim  paulisper  argumenti  gratia  coneedalor), 
mundus  vero  sine  lempore  eaae  non  pomii»  lempas 
quoque  est  asternom ;  sed  qood  ciernum  eai,  carei 
origine :  tempus  igitur  originem  non  babei.  Ai  si  per 
impossibilitatem  idem  deaUleretor  ostandit  dieetor 
boc  modo  :  Si  tem^  os  babei  origiiieB,  non  foii 


probalione  ea  quae  in  qoxstione  sunt  posila»  confir- 
roantur;  oi  Socrates,  cum  quid  possel  in  unoquoque 
jostitia,  qoaererel,  omnem  traciatum  ad  reipubiiejs 
iramiaUi  magnitudioem ;  atque  ex  eo  quod  illa  eDB* 
ceret  in  ainguUs,  etiam  valere  firmavit.  Qui  iocus  a 
toio  forsiian  ease  viderelur;  sed  quoniam  non  iiilia;*- 
ret  in  bis  de  quibus  propoiiitur  ierminis,  sed  extra 
posita  res,  ;hoc  iantum  quia  notior  videlur,  assoroi- 
tur;  idcirco  ex  transuraptione  locos  id  convcuienti 
vocabuio  nuticapaUis  est.  Fit  vero  bxc  transuinptio 
et  In  Domine,  quoties  ab  obscuro  vocabulo  ad  notios 
traiisferiiir  argomentalio,  boc  modo ;  oi  si  qiuerator, 
an  pbjlosopbus  invideat,  sitque  igootom  quid  pbilo- 
sopbi  significet  nomen,  dieemos  ad  vocabulum  no-  B  per  lempos  :  foii  igitor,  qoando  non  fuit  ieoipi»,  sed 


lius  traasft  rentei,  iion  invidere  qui  sapiens  sii;  no« 
tius  enim  est  saplentis  vocabulum  quam  pbilosopbi. 
Ac  de  ius  qoidem  iocis  qui  extrinsecos  assumunlur, 
idonee  dicium  est :  nonc  de  roedUs  disputabilur. 

De  mediU. 

MedU  enim  loci  somuntur  vet  ex  easu,  vcl  ex 
conjitgatis,  vcl  ex  divisione  naseentes.  Casos  cst  ali- 
eujtts  nomiiiis  principslis  inflexio  in  adverbium  :  ui 
a  jostiiia  lnflectitur  jusie,  casus  igitor  est  justiiis,  id 
qood  diclmus  juste,  adverbium.  Conjogata  vero  di- 
cuiitur,  quae  ab  eodem  diverso  «odo  diicta  floxe- 
mnt :  ui  a  justitia,  justom;  b«c  tgitur  inter  se  et 
cum  ipsa  juslltia  conjogaia  dicontur,  ex  quibus  om- 


(uisse  significatio  est  temporis;  foii  igitor  lofopaSk 
quando  non  fiiit  tempos :  qood  fieri  non  poteat;  ma 
igitur  est  ullum  temporii  principium  posiioni.  NaoH 
qiie,  utab  ullo  principio  cotperit,  inconvenieBa  qoid- 
dam  atqoe  imposaibile  contingit  fiiiasa  iempos, 
quando  non  fuerit  tempos.  Reditur  tgitor  ad  ailerjoi 
partem»  quod  origioe  careat;  sed  bso  qam  ex  oefa- 
lione  divisio  est,  ciim  per  eam  qoeUbei  argoseoia 
sinuuntur,  nequit  ficri  ot  oiromqoe  8ii«quod  a0ir-  ' 
maUone  et  negaiione  dividiiur  :  itaqoe  aublato  m^ 
alierum  manet;  positoque  altero  reUquum  loUitor; 
vocaturque  bic  a  divisione  iocus,  mediiis  ioier  eoi 
qui  ab  ipsia  doci  soleni,  atqoe  eos  qui  extrUiaeeos 
assumuntur.  Cum  eniiu  quaeritur  an  ulla  temporii 


nibus  in  proraptu  sunt  argumenia.  Nam  si  id  quod  C  ^l  origo,  sumit  quidem  esseoriginem ;  ei  ex  eo  per 


jti9(uni  est,  bonom  est ;  et  id  quod  jnste  est,  bene 
est;  el  qui  justus  est,  bonus  esi,  et  justitia  bona  est ; 
fcaee  igitur  seeundom  proprii  nomiois  sirailitudinem 
conseqountur. 

Ilixti  vero  loci  appellantur  :  quoniam  si  de  justitia 
<|uxrilur,  et  a  casu  vel  a  conjugatis  argumenta  du- 
cuntur;  neque  ab  ipsa  proprie  aique  conjuncte,  ne« 
qne  ab  bis  quae  sunt  extrinsecus  posita  videntur 
tralii,  sed  ex  ipsorum  casibns,  id  esi,  qiiadam  ab 
ipsis  levi  immiiiatione  deducUs.  Jure  igllur  bi  loci 
medii  iiiter  cos  qui  ab  ipsis,  et  eos  qui  sunt  extriii- 
sccus,  collocanmr. 

Restat  locus  a  divisione,  qui  tractatur  hoc  moJo. 


propriam  cooaequeiiiiam  a  re  ipsa,  quae  qa2eriior«  fii 
unpo&sibilitJtis  et  meodjicii  syilogismus;  quo  000« 
cluso  rediiur  ad  prius,  qood  verum  ease  Mcesae  est; 
siquidem  ad  quod  ei  oppoaitum  esl,  ad  impossibile 
aUquid  inconveoiensque  perdocit.  Uaqoe  qoonian 
ex  ipsa  re  de  qua  quaeritur,  fieri  syUogismas  solet, 
ei  quasi  ab  ipsis  locos  est  doctus  :  qooniam  voro  ooa 
in  eo  permanei,  sed  ad  577  positum  redii,  qoasi 
extrinsecus  sttmitur ;  idcu^co  igiiur  bic  a  divisioBi 
locus  iuier  utnimqoc  modius  collocatur. 

At  vero  hi  qui  ex  parUtione  sumuntur,  rooliiplici 
fiu  't  medo.  Aliquoiieos  ciifflquas  dividuniur,  simol 
csse  possunt;  ut  si  vocero  in  signUicationes  divida* 
mus,  omnes  siinul  esse  posaunt :  veluli  cum  dici- 


Omnis  divisio  vel  negatione  fil,  vel  pariiiione;  ut  si  ^  mus  amplector,  aut  acUonem  signUicat,  aui  passio- 


quis  ita  pronuntiet :  orone  aniroal  aut  babet  peJes, 
aut  nou  babet.  ParUtione  vero»  velut  si  quis  dividat: 
omnis  homo  aut  sanus,  aut  xgcr  est.  Fit  autem  uni- 
versa  divisio,  vel,  ut  generis  in  species,  vel  totius  in 
partes,  vel  vocis  in  proprias  significaiiones,  vel  ac* 
cidenUs  iu  subjecta,  vel  subjecU  in  accidentia^  vel 
accidenUs  in  accidentia.  Quorum  oronium  raUonem 
1n  meo  libro  diligentius  explicavi  quem  de  divisione 
composui ;  atque  idcirco  ad  horiun  cognitionem  con- 
grua  petantur  exempla.  Fiunt  vero  argumcntationes 
per  divisionem,  tum  ea  segregaUone  quae  per  nega- 
iioiiem  fit,  tum  ea  quae  per  parUUonein.  Sed  qui  his 
divisionibos  utuntur,  aut  direcla  raiiocinaiione  con» 
teuduut,  aut  in  aiiquid  impossibile  atque  iuconve- 


nero ;  utrumque  simul  significare  potest.  Aliquotieas 
veiui  in  negationis  modo,  qu«  dividoniiir  aimul  ease 
noo  possuot;  ut  sanus  esi,  aoi  «ger.  Fit  auiem  ra- 
Uociuatio  in  priore  quidem  modo  divisioDis,  ioa 
quia  oronibus  adest  quod  quaeriiur,  vel  noa  eat;  tura 
vero  idcirco  aUcui  adesse,  vel  non  adesae  qood  aliii 
adsit,  vel  mioiuie. 

Nec  iu  his  explicandis  diuUus  laboramus,  si  prio- 
res  resoluiorii,  vel  topica  diligeotius  iogeoium  lecUH 
ris  instruxerint.  Mam  si  quaeraiur  utruro  canissub* 
stantia  sit,  aique  bax  divisio  fiat :  canis  vel  latrabi* 
|is  aniinaiis  est,  vei  marioae  belluXt  vel  craleuis  si- 
deris  noroen ;  demonstraretqiie  per  singula  el  canem 
iairabilcm  substaiitiam  eise,  inarioan  ^iioqae  bel' 


llfS  DE  ARTIBUS  AG  DISGirL4N4S  U^eRALIUM  LITTEHARUM.  IIJO 

laam,  et  coelesie  sldus  snbstaniiae  posse  sapi>0Hi,  A  miliiudo  e8t ;  rerum  eiiin  per  te  similiuro  lii  quaii- 


monsiravit  canem  esse  subsiaailam.  Alque  bicqui- 
dem  ex  ipsis  in  quxsiione  propositis,  Tidebiiur  ar- 
gumenta  iraxisse,  At  in  tabbus  syllogisnHS,  aut  sa- 
nus  est  aul^ger;  sed  sanus  est,  non  est  igilur  seger ; 
sed  sanus  non  esi,  xger  igitur  est;  vel  ila  ;  si  x;ger 
est,  sanus  igiiur  non  est;  vel  ita  :si  xger  non  est, 
saDUS  igitur  csL  Ab  his  quae  sunt  extrinsecus  [tn$$,^ 
intrinsecus]  sumpius  est  syllo;;ismus,  id  est  ab  op- 
positis.  Idcirco  ergo  tolus  bic  a  divisione  locus  inter 
uirosque  medliis  esse  perhibetur :  quia  si  negaiioue 
ah  coBsUiiiUis,  aliquo  roodo  quidem  ex  ipsis  suuii* 
tar^  aliquo  modo  ab  exierioribus  venit.  Si  vero  a 
parlitione  arguuenta  dticuntur,  nunc  quidem  ab 
ipftiSt  Dunc  vero  ab  exteriorihus  copiain  prjestant. 


titate  discretio  majns  fecit  ac  mimn.  Qeod  enmi 
omni  qiiaiiiaie,  oimiiqiie  ratione  disjuncturo  tsr,  id 
nullo  modo  poierit  comparari.  Ex  rei  Tero  jtidioio 
qvae  sunt  argumeata,  quasi  testimonium  prxbenl,  ot 
sunl  inariiftciaies  loci  aique  omnino  diii|uocti ,  mc 
rem  poiius  qiiam  opinionem  jadiciumque  «ectames. 
Transumptionis  vero  locas  nune  quidem  in  flequaii- 
tate,  niinc  vero  in  majoris  roinoris?e  eomparatione 
coiisislit;  aut  enim  ad  id  quod  est  simile,  aut  ad  id 
qood  est  raajus  aui  minus,  fit  trgumeiitoniffl  raiio- 
nnmquc  transumptio. 

lli  vcro  looi  qoos  miitos  esse  prsdiximus,  aut  ex 
easibtts,  aut  ex  oonjugHis,  aut  ex  divisiene  nascun- 
tnr  :  in  quibus  omnibus  consequeniia  ei  repugtum- 


Et  ea  Grxci  quidem  Tliemistii  diiigeatissimi  i^cri-  R  Ita  cusloditur.  Sed  ea  quidem,  qux  ex  definiiione. 


pioris  ac  iucidi,  ci  onmia  ad  racultatem  iiitelligei>tiae 
revocantjs  talis  locorum  vidctur  esse  pariitio.  Qu« 
CMtn  ita  sint,  breviter  mibi  locorura  divisio  comuic- 
moranda  esi,  ut  niliil  praiterea  rclictum  esse  inon- 
siretur,  quod  non  iutra  eam  probelur  csse  inciusum. 
I>t  quo  cnim  in  qiulibet  qu£stione  dubltaiur,  id  ita 
firaubitur  argumeniis;  ut  ea  vel  ex  his  ipsis  su- 
mantur,  quae  in  quaestione  sunt  cooslituta,  vel  ex- 
iriuseciis -ducaniur,  vel  quasi  in  conlinio  borum  po- 
siia  vestigentur.  Ac  prster  hanc  quidem  divisiooem 
nibil  extra  inveniri  potest ;  sed  si  ab  ipsis  sumitur 
jai^umentum,  aui  ab  ipsorum  necesse  est  sidjstantia 
sumaiur,  aut  ab  his  qus  ea  consequuntur,  aut  ab  bis 
quae  ins>eparabililer  accidunt,  vel  eis  adbxrent,  et  ab 


vel  genere,  vel  differentia,  vel  causis  argumenta  du* 
cuntur,  demonsiratioiic  maxime  sjliogismis  vires  ai* 
q«e  opdinem  subminisirant :  reiiquj  vero  verisimili- 
bus  ex  dlalecticis.  Atque  bi  Joci  maxiroe,  qui  in  eo« 
rum  substantia  sunt,  de  quibus  in  quaestlone  dubita- 
tur,  ad  prxdicalivos  ac  simplices;  reliqui  vero  ad 
hypotbeiicos  et  conditionales  rcspiciunt  syllogisroos. 
Expeditis  igitur  locis,  et  diligi^nter  tam  defiuitione 
quam  exemplorum  etiam  luce  patefactis,  dicenduin 
videtur  quoroodo  bi  loci  maximarum  sint  differenliaB 
propositionum,  idque  brevi;  neitue  eniro  longa  dis- 
putatione  res  eget.  Orones  enim  roaximae  proposi- 
tiones,  vel  defittittones,  in  eo  qiiod  sunt  maximae, 
ROn  diflTerunt ;  sed  \n  eo  quod  hie  quidem  a  dellni- 


corum  substanUa  separari  sejungique  vel  non  pos-  C  l»one,  illsc  vero  a  gencre,  vel  alie  venianl  ab  aliis 


jont,  vel  noii  soient.  Quae  vero  ab  eorura  subsiantia 
ducuntur,  ea  aut  ia  descriplione,  aui  iu  definitione 
$iint;  et  praeter  haec,  a  iiomiuis  interpretatione.  Quae 
vero  ea  velut  Eubstantias  continentia  conscquuntur, 
alia  sunt,  vel  ut  generis,  vel  differentiae,  vel  inlegrae 
formae,  vel  specierum,  vel  partium  loco  circa  ea  quae 
Inquirantur,  assistuiit;  item,  vel  causae,  vel  fines,  vel 
effeclus,  vel  corruptiones,  vel  usus,  vel  quantitas, 
^el  tempiis,  vel  subsistendi  inodus.  Quod  vero  pro- 
prle  inseparabile,  tcI  adhaerens,  accidens  nuncup:i- 
iur,  id  in  communiter  accidentibas  numerabitur.  Et 
praeter  haec  quid  aliud  cuiquam  Inesse  possK,  non 
potest  inveniri. 


locis,'  et  bis  jare  differre,  hjoque  earoro  differentioc 
«sse  dicuniur* 

J)e  iopicii, 
Topica  sunt  argumentonim  sedes,  footes  sensunm, 
origines  dictionuro.  Itaque  licei  definire  locuro  esse 
ar^menii  aedem,  argumentum  aatem  ratiooero  quac 
Tei  dubiQe  faciat  idero.  Ei  sirot  argwneiHa  aat  in  Ipso 
negotio  de  quo  agitur ,  out  ducuntur  ex  his  rebus 
^ie  quodammodo  affeciae  sunt  ad  id  de  qiio  qu»ri- 
tnr,  et  ei  rcbos  aliis  inictae  noscuntur :  aut  certa 
^ssuroontar  extfinsecus.  Ergo  haeretitta  loca  arga* 
mentorum  in  eo  ipso  negotiesunt  Iria,  id  est,  a  loto, 
^  partibus,  a  nota. 


A  loto  est  argnroenturo  eiian,  curo  definitio  adhi- 
Quibus  ita  propositis,  inspiciamus  nunc  eos  locos     j^u^  ad  id  quod  quaeriiur;  siciit  ait  Qcero,  Gloria 

^t  laos  recte  factorom,  magnorumqae  in  rempabli- 


^uos  dudum  exirinsecus  proHuntiabamus  assumi ;  ea 
enim  qux  cxtrinsecus  assumuntur,  non  sunt  ita  se- 
parata  atque  disjuncta,  ui  nou  aiiquando  quasi  e  re- 
f  lone  qnadam,  ea  quae  quaeruntiir  aspiciant.  Nam  et 
siroilitudines  et  opposita  ad  ea  sine  dubio  rcferun- 
tor,  qu.bus  similia  vel  opposita  sunt»  licet  jure  at- 
qac  ordine  videantur  extrinsecus  coUocaia.  Sunt  au- 
tfm  hxc,  similiiudo,  oppositio,  magis  ac  minu<<,  rei 
judicium.  In  similitudiiie  enim  tum  rei  similitudo, 
lom  proportionis  ratio  continctur.  Omoia  enim  simi- 
liiodinem  tenent. 

Opposita  vero  in  contrariiSt  In  privationibus,  in 
7«btioolbus,  in  negationibus  constant.  Comparatio 
vero  majoris  ad  minus  quacdam  qiiasi  similium  disai* 


-cam  feroa  merltorum  :  ecoe  [ed.,  ex  se]  qoia  glora 
totum  est,  per  definitioncm  ostondii  quiil  sit  gloria. 

578  Argumentiiro  a  partibus  sic ;  nt  puta,  si  ocu- 
ius  Vkdet,  nim  ideo  totum  corpus  videt. 

A  nota  autem  sic  dnciittr  argumentum,  quod  Graece 
etymologia  dicitor  :  Si  oonsul  est  qui  oonsulii  reipu- 
blic^e,  quid  aliud  Tullius  fecit  eum  affecit  supplido 
eoo}uraios  ? 

Nonc  dncuntar  argumenta  et  ex  bis  rebas  qti» 
quodammodo  aflkciae  snni  ad  id  de  qiio  qaamior,  ei 
ex  rebns  aliis  iractae  noscuntur :  et  suot  loea  irede- 
cim,  id  est,  alia  a  conjugaiis,  alia  a  genere,  alii  a 
forma  generis,  id  est  specie,  alia  a  similiHidine,  alia 


1191 


M.  AURELn  CASSIODOUI 


1192 


a  difrerenlia .  alia  ex  coiitrario,  alia  a  conjunclis,  A     Egbnonniliilverilussumdudumabtle,  Dave.nefeeeres 
«iia  ab  aaiecedenlibus,  alia  a  'con^equeniibus,  alia  a 
repngnaniibuSf  alia  a  causi^,  alia  ab  effeciibus,  alia 
«  Gooiparaiioiie  roinorum,  majorum  aut  parium. 

Primo  ergo  a  conjugaiis  argumenlum  ducaiur* 
Con]ugaia  dicuniur,  cum  declinatur  a  nomiiie,  el  fit 
verbuin ;  ui  Cicero  Yerrem  dicit  e?errisse  provin* 
ciam ;  vel  nomen  a  verbo,  cum  lairocinari  dicitur  la- 
tro  :  aut  noroen  a  noroine ;  ut  Terenlius  :  Inceptio 
e  t  amenlium,  baud  amaniiuro. 

A  geuere  argumentum  est,  quando  a  re  generali 
ad  speciem  aliquam  descendit :  ut  illud  Virgilii,  Va- 
riuin  et  routibile  seroper  femina  :  potuit  et  Dido, 
quod  esi  species,  varia  et  mutabilis  esse.  Vel  illud 


Quod  vulgus  servoram  solet,  dolis  ut  me  deloderes 

Ab  effectibus  ducitur  argumentum,  cum  ex  his 

qux  facta  sunt,  alu|uid  approbatur ;  ut  in  Virgilio : 

Degenercs  aniroos  timor  arguit; 
nam  timor  est  causa  ut  degener  sit  animaSy  qood  ti- 
moris  effectum  cst. 

A  coroparaiione  arguroentum  ducitur,  qaando  per 
collationem  personarum  sive  causarum,  sentenlfx 
raiio  confirroatnr,  et  a  roajori  ratione  hoc  modo,  ut 
in  Virgilio: 

To  poles  uosnimes  srmare  io  prselia  liratrea. 
Ergo  qui  hoc  in  fratribus  potest,  quanto  magls  'm 
aliis?  A  minoruro  comparattone ;  sicut  Publius  Sei* 
pio  pontiflcero  maximum  Tiberiom  Gracchum  noo 


Ciceronis,  quod  fecii  arguroenium,  descendens  a  ge.      mediocriier  labefacuntero  sutum  reipobUcsB  prira. 
nere  ad  sptciem  :  naro  cuin  omniuro  provinciarum  B  lus  interfecit. 
socioruroque  rationem  diligenter  babere  debeatis, 


tuni  praecipue  Siciliae,  judices. 

A  speciu  argumenturo  ducitur,  cum  generali  quae* 
stioni  lidem  species  facil ;  ul  iilud  Virgilii : 

Ad  pon  sic  Pbrygius  penetrat  Jjiceda;mooa  pastor? 

quiaPbrygius  pastor  species  est;  et  siistud  iiie  umis 
fecit,  et  aiii  boc  Trojani  geueraliter  facere  possont. 
A  siroili  arguroentum  est,  quando  de  rebus  aii- 
quibus  similia  proferuniur;  ut  Virgiiius: 

Suggere  tela  mibi,  oam  nallum  dextera  frustra 
Torberil  in  Rutulos,  steleriotque  in  corpore 

Grajum 
Uiacis  campis. 

A  differcnlia  argumenturo  ducitur,  quando  per 
differentiam  aliqu»  res  separantur;  Virgilius  : 
Mon  Diomedis  equos,  nec  currum  eernis  Achillis. 

A  contrariis  argunienium  sumitur,  quando  res  dis- 
crcpantes  sibiroet  opponuntur;  ut  Terentius  : 

Naro  81  illum  objorges.  vlt»  qui  auxUium  tulit, 
^uid  facies  lili  qui  deoerit  damnum  aui  malum? 

A  conjunctis  autem  fides  petitur  argumenti ;  cum 
quae  singula  infirma  sunt,  si  ronjungantur,  vim  veri- 
Utis  assumunt ;  ut,  quid  accedit  ut  tenuis  ante  fue- 
rit,  quid  si  ut  avarus,  quid  si  ut  audax,  quid  si  ut 
ejus  qui  occisus  est  iniinicus?  Singula  haec  quia  non 
•ufficiunl,  idcirco  congregau  ponuntur,  ut  ex  mui- 
lis  Junctis  res  aliqua  confirmetur. 

Ah  antecedentibus  argumentum  est,  quando  ali- 
qua  ex  bis  quae  prius  gesu  sunt  comprobantur ;  ul 


tus  Interfecit. 

A  parium  comparatione;  sic  Clcero,  in  Pisone  ni- 
hil  interesse,  uirum  ipse  consol  improbia  eondoni* 
bus,  perniciosis  legihus  rempublicam  vexet,  tn  alios 
vexare  patiatur. 

Extrinsecus  vero  assumentur  argumenta  hme  quas 
Gtxci  arcxva  vocant,  id  est  inartiflclalia,  qood  (e- 
stirooniuro  ab  aliqua  externa  re  sumiiur  ad  fiicien- 
dam  fidem  ;  et  prius. 

A  persona,  ut  non  qualiscunqoe  sit,  sed  illa  qnae 
testimonii  pondus  hahet  ad  faciendam  fidem,  led  et 
morum  prohiute  debet  esse  laudabilis. 

A  natura  auctorius  est,  qnae  maxima  virtole  coo- 
sistit;  et  a  tempore  sunt,  qu»  afferani  auctorila- 
tero;  ut  sunt  ingenium,  opes,  aeus,  rorlBna,  ars, 
^  usus,  necessius,  concursio  rerum  fortoitarum. 

A  dictis  factisque  majorum  petitur  fides  :  eom  pri- 
scorum  dicu  facuque  roemorantur. 

Et  a  torrocntis  fides  prohator,  posl  quat  nemo  cre- 
ditur  velle  mentiri. 

De  tyltogiimU. 

Priroa  fij^ura  modos  hahet  qoatuor,  qui  aniversa- 
liter  vel  particuiariter  aflirmativam  vel  Degativaia 
conciudent.  • 

Secunda  item  quatuor  modos,  qui  ah  oegaliva 
concludent,  sive  universaliter  sive  particulariler. 

Tertia  figura  hahet  sex  modos,  qui  afllrmative  vd 
negaiive,  sed  particuiares  facient  conclusiones. 

Ergo  primae  figorae  modos  primus  rsl  qui  cooflei' 


Cicero  pro  Milone  :  Cum  non  duhiuveril  aperire  ^  tur  ex  duabus  universalibus  affirmalivis ,  babeas 


quid  cogiuveril,  vos  potestis  dubitare  quid  fecerit  ? 
Praecessil  eniro  pradictio,  ubi  est  argumentum,  ei 
secuium  est  factum. 

A  consequentibus  vero  argumentum  est,  quando 
positaro  rero  aliquid  ineviubiliter  consequitur ;  ut  si 
muiier  peperit,  cum  viro  concubuit. 

A  repugnantibus  argumentum  est,  quando  illud 
quod  objicitur,  aliqua  contrarieUle  destruitur;  ul 
Cicero  dicit :  Is  igitur  uon  roodo  a  te  periculo  libe- 
ratus,  sed  etiaro  bonure  amplissiino  diutus,  argui- 
tur  domui  sujb  le  interficere  voluisse. 

A  causis  argumentum  est,  quando  ex  consoetu- 
dine  cororouiii  res  quae  tractaiur,  fieri  potuisse  con- 
viiicitur ;  ut  in  Terentiu : 


conclusionem  universaliter  afArmativam,  hocmodo; 

Omne  bonum  est  amabile. 

Omne  juttum  esi  bonum. 

Omne  igilurjuBlum  et<  amakile. 
Secundus  modus  figurae  priroae  conficilor  ex  osi- 
versali  abnegativa  cl  universali  affirmatlva,  babess 
conclusionem  universaliter,  hoc  modo  : 

NuUut  rist6i7is  es<  trraCtoitafis. 

Omnii  homo  at  mibilit. 

Nullus  igitur  homo  e$t  irrationalis. 
579  Teriius  modus  primae  figurae  est  qui  eoofi- 
citur  ex  universali  affirroaliva  el  particolari  aflrma- 
tiva ,  particularem  affirmativam  conclodeus «  hoe 
roodo  : 


1103  DE  ARTIBUS  AC  DISCIPLINIS  LIBEIIALIUM  LITTERARUM. 

Ouifu  animai  moveUir,  A  Omnis  homo  eti  animat. 


1191 


Quidam  homo  e$l  aiitma/. 

Quidam  igitur  homo  movctut. 
Qoanus  inodus  prims  figune  est  qui  conficiiur  e& 
iiiiiTertali  abuegativa  et  pariicQlari  arfirinaiiva,  par- 
ticulareni  abnegaiivam  concludens,  boc  niodo  : 

Nutlum  in$en»bile  e$l  animatum. 
Quidam  lapis  e$t  in$en$itnti$. 
Quidam  igitur  tapie  non  e$t  animatue. 

Secuiid«  vero  flgune  primus  modus  esi  ffui  ei 
uitiversali  abnegativa  et  universali  arfirmativa  con- 
cludit  hoc  modo  universale  abnegativum  : 

Kultum  malum  e$t  bimum. 
Omne  juelum  esl  bonum. 
Kullum  igitwrju$tum  i$i  matum. 

Secunds  vero  flgurs  secundus  modus  est  iri  qiio 
ex  universali  priore  affirmativa  et  posieriore  imiver- 
sall  akoegativa  cooficitur  universalis  abnegativa  con- 
elusio«  hoc  modo  : 

Omne  ju$tum  e$i  aquum. 

Nuitum  matum  eil  aquum. 

Nutlum  igitur  malum  etl  ju$ium. 

Tertlus  secundae  figur»  modus,  qui  ex  prloro  uni- 
vemti  negativa  et  posteriore  particoiari  afArmaUva, 
■egatlonem  colllgit  particularem,  hoc  bmhIo  : 

Nultu»  tapi$  e$i  ammal* 
Quetdam  $ub$iantia  e$t  aninuU. 
Quttdam  igitur  $ub$iantia  non  e$i  tapie. 

Quartos  modus  est  secund»  figune  qui  ex  affirma- 
tlva  priore  universali  et  posteriore  particulari  nega- 
liva  particolarem  negationem  concludit,  hoc  modo  : 

Omne  jtutum  e$t  rectum. 
Quidam  homo  non  e$t  rectu$. 
Quidam  igitur  homo  non  e$tju$tu$. 

Primos  roodos  terti»  figurae  est  qol  ex  duabos 
«nlversalibos  aHlrmativls  particularem  afflrmativam 
concludit :  quia  universa!em  afflrmativam  licet  in 
particularem  afUrmativam  converti,  hoc  modo  : 

Omfits  homo  e$t  animal. 
Omm$  homo  e$i  tubitaniia. 
Qutedam  igitur  $ubitantia  e$t  animat. 

Iteoi  secondus  roodus  tertic  figurs  est  in  quo  ex 


QMtdam  homo  e$t  albu$. 

Quoddam  igitur  atbum  e$t  animat. 
Qiiintus  vero  modos  lerliae  figorse  est  qui  ex  par- 
ticulari  negaiiva  et  universali  afnrmativa  negationem 
particul.irem  concludit,  boc  modo  : 

Quidam  homo  non  e$i  albus. 

Omni$  homo  e$t  animat. 

Quwtdam  igiiur  animat  non  e$t  album. 
Sexius  modus  tertiae  figiiras  e^t  qui  ex  universali 
negativa  ei  p^irticolari  arUrma.iva  particuiarero  ne* 
gativam  cunclodit»  hoc  modo  : 

Plultue  Itomo  e$t  lapi$. 

Quidam  homo  e$t  atbu$. 

Quoddam  igitur  album  non  e$i  iapti • 
B     Demonstrati  sunt  omnes  modi  triom  figoraroin 
eategorici  sylloglsml,  llcet  quidam  priM»  flguni 
alios  qoinque  modos  addiderloC. 

De  paralogi$mi$. 

Paraloglsmi  vero  primae  figorae  lu  fiont,  cx  priori 
affirmativa  oniversali  et  secunda  negativa  oniver- 
sali  :  Omnis  hpmo  est  anlmal ;  nollom  ammal  esl 
lapis  :  nullus  igitur  horoo  lapis  est.  Bt  quia  mutato 
termino  et  universale  et  particulare  coDcludet  et 
negativam  et  afflrmativam,  ob  hoc  est  inutilis  ap< 
probaius  idem  paralogismus,  qul  ex  duabus  negativis 
uniTersalibus  fit,  hoc  modo  :  Nullus  lapis  aninial 
est;  nullafn  animal  iminobile  est :  nulltts  Igitur  im 
mobilis  est  lapis. 
C  Idem  paralogismos,  qoi  ex  doabos  partlcolaribus 
affirmativis  fit  hoc  modo  :  Qoidam  eqoos  aniinal  esi ; 
qooddam  animal  bipes  est :  quidam  igitur  equos  bi- 
pes  est.  Rursum  ex  duabus  particularibus  ncgaiivlf 
hoc  modo  :  Quidam  homo  albus  non  est;  quoddaui 
album  non  roovetor  :  qoidaro  igitor  bouio  uon  uio- 
vetor. 

Deio,  si  prior  affimaiiva  particularis,  el  seeoiida 
neg^itiva  particularis  fuerit,  hoc  modo  :  Quldam 
•quus  aniroil  est ;  quoddam  anlmal  quadmpes  non 
est :  quidam  igitor  equos  qoadropet  oon  est. 

Idem,  si  prior  nrgsitiva  pariicolaris,  seconda  af* 
firmativa  fuerit  parikolaris»  hoc  oiodo  :  Qoidam 
homo  equos  n<>n  est;  qoldan  eqoiM  Imnsobills  est : 
quidam  igitor  homo  iromobUis  est* 


imiveriali  negatione  et  unlversall  affinuatiooe  fii  ^     ^««n.  «  «^•'  proposiiio  affirmailva  foerii  uni. 


particolaris  negativa  conclosio : 

Nuttu$  homo  e$t  epiue. 

Omni$  homo  e$t  $ubttantia. 

Quttdam  igitur  $ub$iatttia  non  e$i  equu$. 

Tertios  modus  est  tertiae  flgorx,  qoi  ex  particubri 
ei  oniversali  afflrmativis  particolarem  affirmativam 
cooelodit,  hoc  inodo  : 

Quidam  homo  e$t  atbu$. 
Omni$  homo  e$t  animat. 
Quoddam  igiiur  animat  e$t  album. 

Qoartos  vero  modus  teriic  figurae  est  qiii  ei  uni* 
versali  el  particulari  affirniativis  partieulare  afUr« 
iiiativum  concludit,  boc  modo  : 

Patool.  LX\. 


versalisy  et  miiior  propositio  Begativa  fuerit  panicu< 
laris,  paralogisrous  eril,  boc  oiodo  :  Omois  homo 
animal  est;  quoddam  aoiroal  ratlonablle  oou  est : 
qoidaro  igilur  homo  rationabilis  non  esl. 

At  vero  sl  major  foerit  propositio  onivertaiis  ne< 
gativa,  et  roinor  parttcolaris  foeril  negaiiva,  mUlos 
poterit  esae  syllogi&mos,  boc  modo  :  Nullos  lapis 
aoioul  tst ;  quoddaro  animal  piiioaton  esi :  ooUos 
\gitur  lapis  piunatus  ^U 

Rursus,  si  prima  fuerlt  particolaris,  secooda  vero 
oniversalis,  et  otraeqoe  affirmativae  propositioofa, 
non  eril  syllngismos,  boc  modo  :  Qoidaro  Upi.<  cr.r- 
pus  est ;  omne  corpus  meiisurabile  est :  quidam 
igitur  lapis  meDsorabllis  est. 

38 


IVJ^  M.  AUKELII  CASSIOliOUI  f:!i« 

Ideiii,  si  i.riina  rueiU  |»arUcul;iris  j  rupositio  ncga-  A      Ex  prxdicato  iunnlto.  [loni » jiistu>  non  c^t.  Ilfino 

non  jusiiis  noti  est. 
Ei  utrisque  (ennints  iiifhittis.  Kon  honto  noQ  jii* 


tiva,  et  sciunda  uuivcrsalis  negativa,  oon  crit  syllo- 
gismns,  lioc  oK^do  :  Quoddam  animalbipes  non  esi; 
tiullum  bij>es  liinnibile  est :  quodilam  igiiur  aoimal 
hinnibile  iion  cst. 

Idrro,  si  prior  anirmailva  particularis,  8<?cuDda  nc« 
gativa  uiiiversalis  propositio  rticrit,  syllngismum  non 
fucit,  boc  modo  :  Quidain  lapis  iiisensaius  cst;  oul- 
lum  iiiscnsntnm  vivit :  qoidam  igifur  lapis  non  vivii. 

Idcm,  si  prior  oegativa  particularis  prop^isitio  rue- 
rit,  ct  secunda  arnnii»iiv.i  universalis,  paralogi.Mnus 
crii,  lioc  inodo  :  Qtioddani  nigrum  animatiim  580 
iioii  e»i;  oiiinc  animaiutn  motetuf  :  quoddam  ig  tur 
nigrum  non  movelur.  Et  de  finitis  propositionibua 
sylloglsmua  uon  fit,  quia  partlculares  similes  suoi. 


Oronei  proposittones  his  modis  coofttant : 
Id  est,  slmpUces,  ita  : 

Oinnis  homo  justus  est.  Quidaui  bomo  jiistus  cst. 
Oinnis  bomo  rationulis  esl.  Quldum  bomo  rationalis 

(.'St. 

Contrariw : 

Nullus  liomo  justus  eit.  Quidaro  bomo  Justus  non 

(!St. 

Contradicloria  * 

Nullus  bomo  ratiooalis  est.  Quidam  boroo  rationa- 
lit  non  est. 

Ex  uirisque  tenninia  iofliiitis.  Oinnls  ooo  bomo 
non  rationalis  est.  Nulfus  non  bomo  noo  rationalis 
cst.  Quidam  non  bomo  non  rationnlis  e&t.  Quldam 
non  lionio  non  ratlonalis  non  est.  Q 

Item  ex  infinilo  subjecto.  Oinnis  no:)  bomo  ratio- 
nalis  cst.  Nullus  non  bomo  raiioiialis  est.  Quidain 
Ron  bomo  rationalis  est.  Qoidani  non  boino  railona* 
lis  non  est. 

Itein  ex  inflnito  prardieato.  Omuis  bomo  non  ni- 
tionaiis  est.  Nullus  bomo  non  rati.  nalis  est.  Quidam 
bomo  non  ratlonalis  cst.  Qoldam  homo  nou  ratio- 
nalis  non  est. 

Item  qu»  conveniunt.  Omnis  bomo  rationalls  est. 
Nultus  bomo  non  r<tionalis  est.  Omnis  boiiio  non 
rationalis  esi.  rfullos  bonio  non  rutionalis  est.  Qui- 
daro  boroo  ratioiialis  est.  Quidam  bomo  von  rato- 
nalis  non  est.  Quldam  bomo  non  rationalts  est.  Qui- 
dam  bomo  non  rationalis  non  est. 


atus  esi.  Nun  homo  non  jiisius  non  est. 

Propositionessingolarcs  vel  individus.  PUco  jmCot 
cst.  Plaio  jusliis  non  est. 

Ex  infinito  subjecto.  Non  Pbito  justus  est.  Non 
Plalo  Justus  non  cst. 

Ex  infinito  praedicalo.  Plato  non  justus  cst.  Plaio 
non  jusius  noo  cst. 

Kx  utrisque  termiuis  infinitis.  Non  Plao  non  jti- 
stiis  cst.  Non  Plato  uon  jusius  noo  est, 

De  loch  rhelotidt. 

Rhctorica  oratio  habct  partes  sex,  prooemium, 

g  qnod  exordium  est,  narraiinnem,  paftiiionem,  con- 

firmationem,  reprehensionein,  perAraiionem.  Qnae 

partes  iiisirumenta  sunt  rbelories  htcaliaiis»  qoo- 

niaro  rhetorica  in  omnibus  sois  speciobiis  ioest,  d 

species  eidem  inerunt.  Nec  potios  inerant,  qnaoi 

eisdcm  ea  qose  peragont  admiiiislrabuni.  liaqoe  ei 

in  jodiciali  genere  causarum  noceasarias  est  ordo 

proceroii,  et  uarratioiils,  atque  Gasieromin;  et  in 

deroonstrativo  deliberaiiTor|ue  neces<auia  snnL  Opui 

autero  rbetorlcx  facultatis  docere  et  movere  :  quod 

nih  lominus  iisdem  rere  vex  instrqnteotis,  id  cstora- 

tionis  partibus,  adininistratur.  Partes  autem  rlieto- 

ric»,  quoniam  partes  snnt  facultntis,  Ipsx  qnoquc 

sunt  faculiates;  qiioclrca  ips.^  quoque  firattou  s  par- 

t:bus,  quasi  instrumentis,  utentur. 

Atque  ui  bis  operentiir,  eisdem  inenint.  Nan  in 
exordiis  iiisi  quinque  sint  supradii  t»  rheterice  par 
tes  :  ot  inveniat,  eloqiiatnr,  di<%ponai,  roemnerii, 
pronuntiet,  nihil  ngit  oraior.  F.odem  qiioqiie  in  di 
ei  reliqn»  fcre  partes  instrumenti,  nisi  babeani  om- 
nes  rhctoricuc  partes,  fru^ilra  suni.  Ilojos  a  Xem  h- 
cultatis  eflector  orator  esl,  ciijus  est  iiffic:u*ti  di&rc. 
apposlte  ad  persuasionem ;  finis  luin  in  ipso  quiJeoi 
bene  dixi  se,  id  est,  dixis-  e  apposite  ad  prrsoasio- 
nein;  altera  vero  porsuasisse.  Neque  enim  si  ijoa 
inipediant  orat' rcm  quominus  persnadeal,  (acio  of- 
ficio,  flnem  non  esi  consecutiis ;  scd  is  qiiidein  qui 
ofncio  fuil  conliguus  et  cognatos,  con^eqnitur,  facto 
officio.  Is  vero  qni  extra  est,  saepe  non  consequiiur, 
ncqoe  tamen  rbetoricam  suo  fine  conteniam.  bouore 


Itcin.  Omne  non  animal  iion  boino  est.  Nuilum  non  j)  ▼aeoaTii.  Haec  quidem  ila  sunt  mixia,  ut  rbetonet 


:intinal  noii  bomo  eSL  Quiddam  non  an  nial  non 
homo  est.  Quiddam  non  animal  non  homo  iion  ehl. 

ttein  conversae  ex  prxdlcato  infinito.  Oinne  ni>n 
aninial  homo  est.  Nullum  non  anlmal  boino  est. 
Quoddam  n  n  animal  bomu  cst.  Quoddam  non  ani- 
inal  boinonon  e>i. 

fiein  conver>x  cx  infinito  snbjecto.  Om  e  anim.il 
noii  liomo  cst.  Nnllum  aninia)  non  boino  est.  Qiiid- 
ilaro  aniroal  non  boino  est.  Quoddam  animal  no;i 

bonio  non  est. 
Item  propositiones  indeflnitaer  Homo  justus  ost. 

llouio  juslus  non  est. 

Imlelinilaruin  proposilioncs  cuni  subjecto  infinito. 
Non  bonio  juius  esi.  Non  homo  justus  non  est. 


insii  8|)eciebus,  species  vero  insint  eausis. 

Causarum  vero  parles  stalus  esse  dicuninr :  quos 
etiain  aliis  nominibiis  tura  cottsiitiuiiinf*s»  tinn  qur- 
stiones  noniinare  lieet :  qui  qoidero  dividuniur  ila, 
ut  rerom  quoqne  natura  divisa  est.  Sed  a  pr:neipi) 
quxsiionum  difrerentins  ordsamur,  quon^am  rhetnri- 
ca'  qusstiones  cir«  umstantiis  iiivolutar  sunt  onines, 
ai'.l  in  scripii  aliciijus  rontroversia  ▼c^T>aiiiar,  aul 
pr.vicr  scri|ituin  ex  re  ipsa  sumuni  conientlonis  exor- 
dium. 

Et  iilx  quidem  quffsttoncs,  qux  in  scripto  sant, 
quinque  modis  fleri  possunt.  tJno  qvidero,  nni  bic 
scriptoris  yerUa  defondit«  ei  ille  senlenlian,  aiic^ 
hic  appelialur  scripturo  ei  volnnias. 


U07  nr  AIITIBLS  AC  lUaBirLfNlS  LIHtlRALIUH  L1TTERARUM.  11  3 

A>io  vcro,  si  inter  &c  'cg^s  qiiad*!!^  roulrarieUie  A  iransfertur  in  alium-  Sel  remol^o  critniriia  diiubua 


fieri  RioUis  po  esl :  si  aul  causa  rcfcriu'*,  .>u|  f.ictum. 
Causa  rctcriur,  cum  alienn  poleslalc  aliqiiid  faetuiii 
esse  coiiteoditnr;  factuiu  Tero,  cum  alius  aul  po- 
tttisse,  aui  debnisse  facere  dcmonstrntur.  Atquc  lia: ' 
in  bis  luasiiiie  Taleiity  si  cjus  nominis  in  nos  inten- 
datur  artlo,  qiiod  non  fccTimis  id  (|uod  opoitiiit 
[ma.,  poluil]  neri.  Uefertur  <rimen,  cum  jiiste  in 
»li(piem  facinus  commii^sum  es^e  conceditur  [mss., 
eontcnditar]  :  quoniam  is  in  qucm  conimissum  st 
injuriosus  saepe  fucrii»  atque  id  quod  iotenditur  u:e 
ruit  pati. 

Comparatio  cst,  cum  proptor  melioreni  utlliorem' 
vc  rem  factiun  quod  adversarius  arguit,  coininissiiiii 
csse  dcfcii>iilur.  Atque    hapc   liactcnus ;   nuiic  do 


dtsseniiunt,  quaruin  ei(  ^sJversa  parie  aliu;  defcnduiit, 
oUo!  fiiciuut  controvcr&iaiiii:  atque  Uic  vocatur  statuf 
legis  roiitr:^rue. 

Teniu,  cuni  scriptum  de  quo  conieDditur  seoteii- 
liaia  clau((it  arobig^am ,  ambigoitas  et  soo  nouiine 
uunciipatiir. 

Qiiarto  vero,  cum  in  eo  quod  scriptum  est  aliud 
noii  scripiiim  iiit  lligi'ur;  quod  qnla  per  raiiocina- 
ito  eiu  et  quamdam  syliogismi  consequentiain  vesti- 
g<tur,  ratiociiiativus  vel  syllogismus  dicitur. 

Quinto,  cuin  sermo  scriptus  est»  cujus  non  f.:cilc 
vis  ac  natura  clarescat,  ni^i  d  fiuitione  detccta  fit; 
liio  voca<ur  finis  iii  scri;ito;  quos  omiies  a  se  diflorre, 
nou  est  nostri  operisve  rheiorici  demDnstrare.  II  k-^c 
:iuiftai  siieculinda  doctis,  n<m  rudibus  disce<idi  pro  R  invcntione  trananduin  est. 
po  iiuius  :  tpiamvis  de  coruin  diflertuiia  in  top  coimui 
couiineutis  per  transiium  di:>serueri:i.us. 

Ciirum  auteni  constilutic.niim,  q\\:v  prxtcr  scri- 
ptuin  in  ipsarum  rerum  contentione  suut  positr, 
5g|  iu  differentiae  segregantur,  ut  rerum  quoque 
ijisarum  natura  divisa  si(.  Ii^  omui  enim  rhetorici 
quxstione  dubitaiir  an  ait,  quii)  sit,  qualesit;et 
propter  baec,  an  jure,  vel  more  possit  cxerceri  judi- 
ciom.  Sed  si  factum,  vel  re.s  qusc  intenditur  ab  ad- 
versario,  nrgiiur,  qiiaestio  est  utruin  sit  ea  q\m 
conjcciuraJis  consti^utio  nominatur.  Quod  si  faciuiu 
quidem  esse  constitorit,  sed  quidnam  sit  id  quod  f  t- 
ctom  est  igoorctur,  quoniam  yis  ejiis  definitone 
monslranda  cst,  finitiva  dicitur  constitutio.  Ac  si  ci 


De  invcjiLone. 

Eieiiim  pri:is  qiiidnn  dialecticos  dedinius,  nijii<! 
rbetoricos  proruiii  us  locos,  qnos  cx  atlributis  per- 
soii;^  ac  nei;otio  yc  lire  necessfe  e&t.  Persiona,  qu.i; 
in  juillciiim  vocatur,  cujui  diciuin  aliquod  factunivn 
rcprcbenditur.  Negoiiutn,  fartum  dictumye  persona*, 
proplt^r  quod  in  Judiciuni  vocatur.  Itaque  in  liis  dno- 
bus  omnis  locoruin  ratio  cons  ituta  cst;  quuQ  pni.n 
habciit  rcprchciisionis  \m  s.,  cxcusaiionis]  occasio- 
neiu,  eadeui  ni  i  ad  Ckcusabilcin  partcm  vergant, 
dcrensionis  copiain  non  mini^trant;  e.x  eisdcm  eniui 
locis  accusatlo  defcnsioque  consistit. 

Si  igitur  pcrsona  in  jiidi>  ium  vocalur,  ncqiie  fa- 


esse  eonstitcrit,  et  de  rei  definitioac  convcniat,  sed  Q  ctnm  dictumve  uHnm  reprcbcniiitur,  caiisa  cssc  non 


quale  sit  inquiratiir  :  tnnc  quia  cui  gcneri  subjici  do« 
het  ambigiiur,  generatis  qualitas  nuncupatur.  In  dac 
lero  qujcstlonc  et  qualitatis,  et  quantitaiis,  et  com- 
parationis  ratio  vcrsaiur.  Scd  quoniaui  de  genere 
qiixstio  est,  sccundum  generis  forma  n  iu  plura  nc- 
cesse  est  hujus  consiitutionis  membra  distribui. 

Omnis  enim  quaestio  generalis,  id  est,  cnm  de  ge- 
nere,  et  qualitate,  vcl  quantitate  quxriiur  facti,  in 
duas  tribuitur  partcs.  Nam  aut  in  praetcrito  qua^ritur 
de  qualitate  proposiily  aut  in  praesentlt  aut  in  futuro. 
K  In  prxterito,  jiiridicialis  conslitotlo  noncupatur;  si 
pnesentis  vel  futuri  tcmpor.s  tcneat  quaeslionem, 
negotialis  dicitur. 

Jnridiciali!i  vcro,  cujus  inquisilio  pra^tcritum  re- 


potest.  Nec  vero  factum  dictumve  aliqiiod  iu  juJi- 
cium  profcrri  potest,  si  pcrsoiia  nun  existct.  liaquc 
in  his  duobns  omiiis  judicioruro  rat-o  versatur,  io 
persona  scilicet,  atque  negotio.  Sed,  ut  dictuin  esf, 
personaest  qu^  in  jndicium  vocatur;  negctium,  fa- 
ctum,diciumve  person;e,  propter  quod  reus  siatuitur. 
Persoiia  igitur  el  negotium  suggerere  argomenta  iion 
possunt,  de  ipsis  eiiim  qua:stio  cst;  de  quibus  auicni 
dtibitatur,  ra  dubitatioiii  fidom  facere  nequeunt.  Ai- 
gumeutum  vero  erit  ratio  rei  dubi«e  facions  fidero. 
Faciunt  autem  negotio  fli|em  ea  quae  sunt  personii^ 
ac  negotiis  atiributa.  Ac  &i  quaodo  pcrsoiia  uegotio 
facint  fideni,  velut  si  credatnr  contra  rcmpublicaiii 
scnsisse  Catilinam,  qiioniaai  pcrsona  esi  vitioruiii 


ipicit,  dnabiis   partibus  segregalur.  Aut   enim  in  p  lurpjtudioe  de  lolaU ,  tiiiic  iipn  in  eo  qnod  pcrsona 


ip^o  fai  to  vis  defciisionis  inest,  et  absoluta  qnalitas 
fiuiicupatur  :  aut  extriiisecus  assumitur,  ct  assum- 
ptiva  dicitur  constitutio. 

Scd  hxc  in  p>rles  quatiior  derivsitur  :  aut  enini 
eon.  edilur  crimcn,  aui  reurovetur,  aui  refertur,  aut, 
quod  est  iiliimum,  compaiatur.  Comeditur  crinien, 
runi  nulla  inducitnr  facii  defen^io,  scd  vcu  a  postu- 
latur.  Id  fieri  duobns  n.odis  potcsl,  si  depreccris  aut 
purges.  Deprecaris,  cuni  iiibil  excus:itionis  aituleris. 
Turgas,  cum  facti  culpa  his  ascribitur  quilius  obsisii 
ubTiarique  non  possit,  neque  tamen  person;c  siut; 
id  e  iiu  in  aliam  consiilntidiiein  cadit.  Sunt  anieui 
h  rc,  imprudeiiliii,  oasus  aiqut^  nece&siias. 

Roroofetur  vcro  crimen,  cum  ab  eo  qui  incessitur 


est,  ct  in  pidiciuui  vocatiir,  fidem  iiegoiio  facit.  scd 
in  co  quod  ex  aiiribuiis  per^onae  quauidam  suscipit 
qualiiatcin.  Sed  ut  rerum  ordo  darius  Culliqiicscat, 
de  circumstaotiis  arbiiror  esM  diceiiduni. 

De  circumitantiis, 

Circui!)Stauti.T  sunt  qux  convenientis  ^ubstantlam 
quffislionis  efficiunt.  Nili  eniro  sit  qui  fecerii,  et  quod 
fecerit»  eausaque  cur  rccerit,  |i*co8  lcmpusqite  quo 
fecerlt,  modus,  eiiam  facultis;  quae  si  desint,  causa 
non  siabit.  Ilas  i^ilur  circuinstanlias  in  geiuina  Ci- 
cero  parlitiir,  ut  eam  qux  e^i,  «pi  n,  circuinstauti;;:ti 
in  atlributis  persoiie  ponit,  reliquas  vero  circui.:- 
^aiitias  in  attribulis  negotio  constituat.  Et  primuiu 


noo 


M.  AURKLII  CASSIOiWRI 


4S00 


quideni  ex  circumstanuis,  cam  qa:c  cst,  quis,  quam  A  tesi  enim  et  locus,  et  tempus,  et  occasio,  et  mmlus. 


personae  aitribuii,  secat  in  undecim  partes.  Nomen, 
ut  Verres;  natura,  ut  bub<irus;  viclus,  ut  amicus 
nobilium;  persona,  ut  dives;  sludium,  ut  geometra; 
easus,  utexsul;  afl^ectio,  ut  amans;  iiabilus,  ut  sa- 
piens;  consiiium,  fjcla,  et  ora^iones.  Eaque  exlra 
illud  facium  diclumque  sunl,  quae  nunc  in  judicium 
dcvocantur.  UcliqMas  vero  circumstantias,  quae  sunt, 
quid,  cur,  quand<s  ubi,  quomodo,  quibus  auxiliis, 
in  aliributis  negolio  ponil.  Quid  el  cur,  dicens  coii- 
tineniia  cuin  ipso  iiogoiio  :  cur,  in  causa  conslituens; 
ea  cnim  causa  est  uniuscujusque  facli,  propler  quam 
facia  est. 

Quid  Tero,  secat  in  quatuor  pnries.  In  summam 
facii,  ut  pareniis  occiMO.  Cx  hac  maxime  locus  su- 


el  faculias  facii  cujuslibet  inteliigi,  etiamsi  nemo  fa- 
clat  quod  illo  loeo,  tcI  lempore,  vel  oceasione,  vel 
modo,  vel  facultute  fieri  posset.  Iiaqne  ea  quae  tuiii 
io  geslione  iiegotii  sine  his  quse  snnt  conlinentia  cuni 
ipso  regotio  esse  possunt.  Illa  yero  sine  his  esse  non 
possuiit ;  factum  cnim  pncter  iocum,  tempufi»  oeca- 
sionem,  modum  facultatemque  esse  non  potertt.  At- 
que  baec  suni  quae  in  aiir.buiis  personae  ac  nt>goii'i 
consistunt,  velnt  in  dialeciicis  iocis  ea  quae  in  ipsis 
cubaerent,  de  qtiibus  qux*H'ur;  reliqua  vero  quae  tcI 
sunt  ndjuncta  negolio,  vel  negottuiu  gesluro  coiise- 
quuuiur,  talia  sunl  qnalia  in  dia'ecticis  locis  ei  qua* 
(eciiniium  Tliemi^iium  quidein  pailim  rei  substan- 
tiam  consequuntur,  parlim  soni  exirinsecus,  partiin 


milur  ampliticalioiiis  ante  factum,  ul  c«incitus  rapuil  n  vcrsantur  in  mediis;  secundum  Ciceronem  yero  iu- 


gladium;  dum  lil,  Tebementer  percussit.  Post  fa- 
cium,  in  abdila  sepe]i\ii.  Qu»  oinnia  cum  siul  facia, 
tamcii  quoniam  ad  gcstum  negolium,  de  quo  quacri- 
tur,  periineiit,  non  sunt  ea  facta  quae  iu  altribulis 
pcrsonae  numeraia  sunt.  Illa  enim  extra  negoiium, 
quod  extra  posita  personam  informanlia  fidem  ei 
iiegoiio  proMitnni,  de  quo  versatur  iiiteiiiio;  bxc  vero 
facta,  quae  contineuiia  sunt  cum  ipso  negoiio,  ad 
ipsiiui  negoiium  de  quo  quaeritur  periinent. 

Postremas  vero  quaiuor  circumsianlias  Cicero  po- 
iiit  iu  gestioiic  negoiii,  quac  est  secunda  pars  aiiri- 
buiorum  negotiis.  Fa  eain  quidem  circumstanliam, 
quae  esi  quando,  dividiiin  tempus,  ui  modo  fecit;  ct 
In  occasionem,  ut  cunciis  dormientibus.  Eam  Tero 


ter  aflecia  nuinerata  sunt,  vel  exirinsecus  posita. 

Sunt  enim  adjuncta  negolio  ipsa  eliam  qna;  fidcm 
faciunt  quxstioni,  alTecta  quodammodo  ad  id  de  quo 
qiiaeriiur,  respicienlia  negotium  de  quo  agitur,  lioc 
modo.  Nam  circom6t.iiitiae  septem  quae  iu  attribtiils 
pcrsonae  vel  negotio  numeratae  sunt,  faxc  cum  eonpe- 
rint  comparari  et  quasi  iii  relatonem  venire,  si 
quid  ad  se  eoniinens  referatur,  vel  ad  id  qnod  cun- 
tliiet,  fit  aut  species,  aut  genus ;  si  id  refcratur  qiiod 
ab  eo  longissime  distet,  contrariuin ;  at  si  ad  Onem 
suum  aiqiie  exitum  referatur,  lum  evcntus  esi. 

Codeui  qiioque  roodo  ad  majora,  et  ininora,  ei 
paria  coinparantur.  Atque  omnino  tales  loci  io  bis 
quae  sunt  a  l  aliquid  considerantur.  Nam  migus,  adt 


circumsianliam  quae  usl  ubi,  locum  dicit,  ut,  in  cu-  Q  minus,  aut  similt*,  aut  aeque  magnum,  ant  dispara- 


biculo  fecii;  quomodo  vero,  ex  circuinstaniiis  modum, 
ut,  clnm  fecit  :  582  qoibus  auxiliis  circumsian- 
liain  facuUaiero  appcl  ai,  ut,  cuin  multo  exercilu. 
Quorum  qiiidem  locoruin  elsi  cx  circumslaniia  re- 
rum,  iiaiuraiis  discrctio  clara  est,  nos  taineii  benc- 
voleiiiius  faciemus,  si  uberiores  ad  se  diflfcrentias 
Obtendamus. 

Nam  curo  ex  circumstantiis  alia  &I.  Tuilius  propo- 
suerit  esse  conliueiitia  curo  ipso  negotio,  alia  vero 
in  geslione  negotii,  aUiue  in  contiucniibus  cum  ipso 
negotio,  illuin  annumcraverit  locum  quem  appella- 
vit,  dum  iit ;  ex  ipsa  prolatinnis  &igniticaiiv)iie  idem 
videtur  esse  locus  hic,  duro  fii,  cuui  eo  qui  est  in 
gesii  ne  negotii ;  sed  non  ita  esl,  quia  dum  fil,  illud 


tum,  accedunt  circumstantiis  quae  in  attribotis  n«*go- 
tio  alque  person.c  numeratae  sunt,  ut  dum  ipsae  cir- 
cum^laniiae aliis comparantur,  fiatex  is  arguroentum 
facti  dictive,  quod  bi  judiciuin  Irabitur.  Dislat  aulan 
a  supcrioribus,  quod  superiores  lo;  i  vel  facta  conti- 
nebant,  vel  fjictis  ita  adbaerebant,  ut  separari  iion 
possinl,  ut  locus,  lempiiS^  et  caelcra  quac  gesium 
negotium  non  rclinquunl. 

llaec  vero  quae  suut  adjuncta  negotio  non  iiibaerent 
ipsi  legotio,  scd  acceduut  circunistaiitiis ;  et  tunc 
deinum  argumenta  prarstant,  cuui  ad  cumparationem 
vcnerint  :  sumunt  vero  argumenta  non  ex  contra- 
rietai^y  sed  ex  conlrario;  et  non  ex  similitu  ine, 
sed  ex  simili,  ut  apparcat  ex  relaJoiie  sunii  argu- 


esi  quod  eo  tcmpore  admissum  est,  dum   facinus  ])  menta  in  adjunclis  ncgotio,  et  ea  esse  adjuncta  ne- 


|)erpeiraiur,  ut  percussit.  In  gestione  vero  ncgoiii, 
ea  sunl  qu£  et  ante  factum,  et  duni  fii,  et  post  fu- 
ctuin  quod  gestum  est  conlinent;  in  omnibus  enim 
tempus,  locus,  occasio,  modus,  facnUas  iuquiriiur. 
Rursusdum  (it,  faclum  est,  quod  administraiur,  cst 
negoiium;  quae  vero  sunt  in  geslione  iiegoiii  non 
8uut  facta,  sed  facto  adhxreni;  in  illiseniui  leuipus, 
occasionem,  locuin,  moduro,  facuiiatem,  facta  esse 
consenserit  :  scd/ut  dictum  esi,  quae  cuilibet  faclo 
adhaereiiiia  sint,  atque  iii  nullo  roodo  derelinquant, 
qnin  quadam  ratioiie  subjecu  sunt  ipsi  quod  gestum 


esi  iiegolio. 


licin  ea  qua:  sunt  in  gcstione  negotii,  sine  bis  qu£ 
Mual  co/JtJArnlia  cum  ipso  negoiio,  esse  possuni.  Pu- 


gotio,  quac  sunt  ad  ipsum  de  quo  agitur  Degoiium 
affecta. 

Consecutio  vero,  qux  pars  qnarta  esteonimqu:r 
negotiis  atlribula  sunt,  neque  in  ipsis  sunt  icbi;s. 
neque  rerum  subsianiiam  relinquuut,  neque  ex  coiii' 
p:)raiione  reperiuntur ;  sed  rero  gestam  toI  antece- 
dunt,  vcl  cliam  consequuniur.  Atque  hic  locus  ex- 
Irinsecus  est.  Primuro  cnim  in  eo  quxritur  id  qut  <J 
factum  esl,  quo  nomine  appellari  conveniat :  in  qoo 
non  de  re,  sed  de  vocabulo  laboratur.  Qui  dcinile 
auctores  cjus  facli  et  invenlores,  comprobaicr'^, 
aique  seuiuii,  id  totuin  cx  judicio  et  qtiodam  tcsti- 
inouio  exlcinsecus  posito  ad  subsidium  cunfluit  ar 
gumenii.  Deinde  ct  quae  ejus  rei  sit  ex  cuusueto  pa 


4201  DE  AHTiUUS  AC  DISQPLINIS  LIBERALH3M  LITTEUARUM.  mit 

clio,  judicium,  scicntia,  ariificium.  Deiiide  iiatnra  A  ctirorum  loconim  inajor  est  ambllus ;  ct  quoniam 


c.us,  quid  evenirc  vulgo  soieat :  an  iosoleDter  et  raro 
liomincs  id  sua  auctoriiaie  coroprobare,  an  oflendere 
in  his  consi>everint ;  et  csetera  quae  facium  aliquod 
similiter  confestim  aiit  intervalio  solent  consequi : 
qu£  necesse  esl  extrinseciis  posita  ad  opinionem 
mngis  lendere  quam  ad  ipsam  rerum  naturam. 

Itaque  in  hxc  quaiuor  licet  ncgoiiis  attributa  divi- 
dere,  ut  sint  partim  continentia  cum  ipsu  negotio, 
quae  facta  esse  snperiua  dictum  est;  parlim  lii  ge- 
stioue  negoiii,  quae  non  esse  facta,  sed  factis  adbae- 
rcniia  dudum  monstravimus ;  partim  adjuncia  iie- 
gotio :  boBC,  ut  dictum  est,  in  relalione  ponuniur; 
partim  gestum  negotiuin  consequuntur :  hornni  fidiS 
eitrinsecus  sumiiur.  Ac  de  rbetoricls  quidem  locis 
satis  dicium. 

Nunc  illud  est  explicandum  qv.x  sit  bis  similitudo 
eum  dialecticis,  qux  vero  diversitas ;  quod  cum  ido- 
nee  convenienterque  monstravero,  propositi  operis 
explicetnr  inteniio.  Primo  adeo  ut  in  dialerdcis  lo- 
cis,  sicul  Tbemistio  placet,  aKi  sunt  qui  in  ipsis 
haerent  de  quibus  quaerilur;  ahi  vero  assumunitir 
extrinsecns,  alii  vcro  medii  inter  ufrosque  locati 
sunt :  sic  in  rlietorieis  quoque  locis,  alii  in  persona 
aique  negotio  consistunt,  de  quibus  ez  adversa  parte 
certatur;  alii  ^ro  extrinsecus,  ut  bi  qui  gestum 
negotium  consequuntur;  alii  vero  medli. 

Qnorum  proximi  qnidem  negotio  sunt  bi  qui  ei 
eircumstantiis,  reliqui  iii  gesilone  negotii  conside- 
rantur.  Illi  vero  qui  ia  adjunciis  negotio  coilocantur, 


prxter  circumsianiias  sunt  quae  singulares  faciunt 
causas,  non  inodo  ad  theses  utiles  suni,  veruni  eiiam 
ad  arguinenta  qu*»  In  bypotbcsibiis  posita  sunl,  cos- 
que  locos  qui  ex  circuinstantiis  constant,  claudunt 
atqiie  ambiunt.  Iiaque  fit  ut  sempcr  cgeai  rbetor 
dialecticis  locis,  dialeclicus  vero  suis  possit  csse 
contenlus. 

Hbetor  enim  qooiiiam  causas  cx  rirciimstantiis 
tractat,  ex  iisdem  circumstanllis  arguiiicnta  pracsu- 
mit,  quai  necesse  est  ab  universnlibus  et  simplicio- 
ribus  confirmari,  qiii  sunt  dialeclici.  Dialeclicus  vero^ 
qui  prior  est,  posierior*!  non  eget,  nisi  aliqiiando 
Incideril  qusesiio  personae;  ut  cuin  sit  iucidens  dia'c- 
ctico  ad  probandam  suam  tbesim,  causam  circum- 
B  stantiis  inclusaiii,  tuiic  demuro  rbetoricis  utaior  loci;:. 
Ilaque  in  diulecticis  locis  (>i  ita  conlingit)  a  geuere 
argumenta  suniuntur,  iJ  osl  ab  ipsa  generis  nalurn ; 
scd  iii  rbeioricis  ab  eo  genere  qiiod  iili  geiius  esl  de 
quo  agitiir,  nec  a  natura  generis,  sed  a  re  ^cilicet 
ipsa  quae  genus  esl. 

Sed  ut  progrcd  alur  rati<>,  ex  eo  pendel  qiiod  na- 
tiira  generis  anie  pi  accognila  est :  ut  si  duliiietur  an 
fueril  aliquis  cbrius,  dici  ur,  si  refeilfre  velimus, 
non  fuisse,  quoniani  in  eo  nulla  luxuries  anlecessc- 
rit.  Idcirco  nimirum,  quia  ciim  luxuries  ebrietaiis 
qansi  quoddam  gonus  sil,  cum  luxuries  niilla  ruerii, 
ne  ebrieias  quidem  fuil :  sed  boc  peiidct  ex  aliero. 
Cur  enim  si  luxurles  non  fuit,  ebrietas  esse  non  po< 
luit,  ex  natura  gencris  domonstraiur,  quod  di:ileclica 


ipsi  quoque  inler  medios  locos  positi  suni,  quoniam  G  raiio  submlnistrat.  Unde  enim  genus  abesi,  iiid 


M 


negotiom  de  quo  agitur  quadam  aflectione  respi- 
ciunt.  Yel  si  quis  ea  quidem  quae  personis  attributa 
snnt,  vel  quae  coniinentia  sunt  cum  ipso  negotio,  vcl 
in  gestione  negotii  considerantur,  his  similia  locis 
dicat,  qui  ab  ipsis  in  dialectica  trahuniur,  de  quibos 
in  qusestione  dubitatnr.  Consequeniia  vero  negotio 
ponat  exirinsecus.  Adjuncta  vero  inter  utrumqne 
constituat. 

Ciceronis  vero  divisioni  hoc  modo  flt  similis.  Nam 
ea  quae  continentia  sunt  cum  ipso  negotio,  583  ^^^ 
ea  qna^  in  gesiione  negoiii  eonsiderantur,  in  ip^is 
baerent  de  qiiibus  quaeritur.  Ea  vero  quae  adjunrta 
sont  inter  affecia  poniiniur.  Sed  ea  quae  gestum  n«'<- 
gotium  consequunlur,  extrinseeus  collocata  sunt.  Vel 


eiiam  spccies  abesse  necesse  est,  quooiam  genua 
spccifs  non  relinquit. 

Ct  de  similibus  quidem,  et  de  conirariis,  eodeni 
modo,  iii  quibus  maxima  siiiiiliiudo  est  inter  rbcio- 
ricos  ac  dialcclicos  locos  :  dialectica  enim  ex  ipsis 
qu:tiiiatibiis,  rbelorica  ex  qoalltatem  suscipientibus 
rebiis  argumenla  vestlgat  :  ut  dialecticus  ex  geiiere, 
id  est  ex  ipsa  generis  natura ;  rhetor  ex  ea  rc  quae 
geiius  est;  dialecticus  ex  simiritudine,  rhetor  ex  si- 
mili,  id  est  ex  ea  re  qone  sitnilitudinem  cepit.  Eodem 
modo  iile  ex  contrarietate,  bic  ex  contrarlo. 

Memoriae  quoque  condenduni  est,  topica  oratori- 
bus,  dialeeticis,  poetis  et  jurisperiiis  communiter 
quidem  argumenta  praestare;  sed  quando  aliquid 


si  qois  ea  quidero  quae  contineiilia  snnt  cum  ipso  D  specialiter  probani,  ad  rbetores,  pootas,  jurispeiiios< 


negoiio,  in  ipsis  haerere  arbiiretur :  affecia  vero  esse 
ea  qnae  sont  in  gestione  negotii,  vel  adjuiicla  nego- 
tio;  extrinseeiis  vero  ea  qmr  g  siiim  nt^gotium  roii- 
aequontur.  Nam  jam  illae  perspicua;  commoniiates, 
quod  quidem  ip!«i  pene  in  otrisqne  facoitatibns 
Yersanlor  k>d,  ut  genus,  ut  pars,  ut  slmililudo,  ut 
eontrarioro,  ot  majus  ac  minus.  De  coromunitttibus 
quidero  satis  dicturo. 

Differentiae  vero  ille  sunt  qnod  dialeciici  etiam 
thesibos  apti  sonl ;  rbeiorici  lantom  ad  bypotbeses, 
id  est  qoaestiones  informatns  circum>tani.is  assumun- 
lur.  Naiii  sicut  ipsae  facultaies  a  semelipsis  oniver- 
salitale  et  particulariiate  disiinctae  siint,  ita  earoro 
lod  aaibito  et  contraciione  discreii  sont.  Nam  diale- 


que  pertinent;  quando  vero  generaliter  dispuiant, 
ad  diilecticos  atiinere  manifestum  est. 

Mirabile  plane  geniis  operis,  in  unitm  potuisso 
c  lligi  quidquld  rooliiliias  ac  varietas  homanas  nieiitis 
in  sensibus  exquirendis  per  diversas  cansas  poterat 
invenire,  concludi  liberom  ac  voluntariom  intelle- 
cturo.  Nain  qiiocunque  se  verterit,  quascunqoe  cogi- 
tationes  intraverit,  in  aliquid  eoruin  quas  pru:d  cia 
sonl  necesse  est  ot  homanuiu  cadat  ingeniom. 

Illod  autem  competeus  judlcavimos  recapitulare 
breviter  quorum  labore  in  Latinuin  eloquiuni  res 
Istae  pervenerint,  ot  nec  aoctoribiis  gloria  sua  peroni, 
el  nobis  plenissime  rei  veritas  innote^icat.  Isagogea 
transtulit  patricins  Boeiius,  commenta  ejus  gomina 


i^^^z 


Bl.  AUHELII  C\SSIODOR. 


im 


•tereliiiqvicus.  CatrgnHas  iJom   lr.1fisUi1h   patrieiira  A  minuiminr,  n€C  alils  Vtriielatihit^  permntantur;  spiI 


Hoethis,  cujus  commenta  tribus  llbris  Ip^e  quoque 
torfliavlt.  Perihenneiiia&  supra  memoi-attis  patrici\is 
iranatulit  in  Latinam  :  cujus  commenia  fpse  duplicla 
niimiilsslma  dispntatione  tracla?it.  Apuleius  Vcro  Ma- 
Janrensis  syllogismos  categoricols  brevfter  rnodavit. 
Sapra  memnratns  vero  patricius  dc  syllngismis  hy« 
potlielicis  ii:cidissime  periractavii.  [Hac  dezunl  fn 
m$$,]  Topica  Anstotelis  uno  libro  Cicero  transttilit 
in  Larmuin»  cojus  coinmenta  prospector  aique  ama- 
tor  Latinorum  patricius  Boetas octo  libris  exims:nit. 
Nam  et  prxdictus  Roetius  patricius  eadem  topira 
Arislotclis  oc^o  libris  fn  Latinum  vertit  efoqiilmii. 

ConsfderamJum  e<t  ahtem  quod  ]am,  quia  f^is 
se  atiiilit  in  rlieiorica  parte,  libavimus  qu!d  intersit 


fn  vi  pnipria  pinrmanenfes,  regul.is  siias  inconvcri- 
lilli  flrmitate  custodiunt.  Has  duOi  rrequenti  medlia^ 
tloiie  revohimus,  sen^m  nostrom  atoifnt,  fimuniqie 
ignoraniite  detergunt»  et  ad  illnm  insprctWam  coii- 
tefmplniloncm ,  si  tam^ti  sanitas  ^enth  attideat, 
Domino  fnrgieni^,  pprtlucont. 

Scii*e  au'em  debemus  Josephiim  llebraN)nnn  do- 
ctissimiim,  in  Ubro  primo  Antiquiratn^,  tllofonono» 
dicere  arithmeticam  et  astronomiam  Abhiham  prl- 
mam  iCgypiiis  tradidisse;  iinde  semiiia  suscfpienfeii 
(ut  sunt  bomrnes  ncerrimi  ingenii)  ekcoldsse  sioi 
reliqnas  faiius  dlscfplinas.  t}u^is  mei  iio  sanetl  Piiirf s 
Acisti  i  legendafs  st^d^osfsslnns  peVsuadent :  qifonianii 
61  magna  parte  fiet  eas  a  icarhafibus  rebus  appetittts 


inter  artetn  et  disciplinnm,  ne  se  diversrtas  nomhiimi  b  noster  abstrahitur,  et  faciunl  desiderare  qu^,  pras 


permixta  confundat.  Inter  artem  et  di>ciplin:im  Plato 
et  Aristoieles,  opliial>iles  inagistri  snpcularhnn  lilie- 
larum,  hane  difTereutiam  esse  voluerunt,  diceirtes  : 
Artein  esse  habiiudinem  operatricem  coniingentium, 
qu»  se  et  aiiier  liabere  possunt;  disciplina  vero  est 
qu»  de  bis  agil  qus  aliter  evenire  non  possunt.  Nuuc 
ergo  ail  matbematicae  veniamns  initium. 

DE  MATHEMATICA. 

Mathematica,  qcam  Laiine  possuinus  dicere  do- 
eiriiialcm,  scientia  est  qus  abstractam  considerat 
i|uaniilatem.  Ahslracla  enim  quantiias  dicilur,  qua 
mtellectus  a  materia  separotur  vel  ab  aliis  acciJenti- 
bus  :  ut  est,  par,  iinpar,  vel  alia  hujuscemodi,  qu« 
li)  sola  ratiocinaiio:)e  tractainus.  Ilxc  ita  dividitur  : 

Divisio  malhcmaiicx  in 

Ariibmeticam* 

Musicam, 

Geometriam. 

Astronomiam» 

Ariihmeiica  est  discipliua  quantiiatis  numeriibilis 
iecundum  se. 

Mu>ica  est  disciplina  qiinc  dc  numeris  loquitur,  qut 
ad  aliquid  sunt  his  qui  iuveniuntur  in  sonis. 

Gcometria  est  di^ciplina  magnitudinis  immobiiis 
el  f  rmaruia 

584  As^ronomia  est  disci|ilina  cursus  coelesiium 
siileium,  quae  figuras  contemp!alur  omnes,  et  habi- 
luilincs  steilarum  circi  se  et  circa  i<  rrani  indagabili 


stante  Domino,  solo  possumus  corde  respic^re.  Qu(v 
circa  tempus  ^st  ufl  de  eis  ^ingillatim  ic  brevitier  dis- 
^eirere  debeamus. 

CAPUT  QUARTDM, 

DE    ABITHMBTIGA. 

Scriplores  ssecularium  lilterarum  ioicr  discipli  aH 
maibemaiicas  primam  omnium  aritltmeiicam  esse 
voluerunt,  propterea  quod  musica,  el  geometria,  ei 
astroiiomia,  quae  sequuntur,  indigeut  arithinetica  ut 
virtutes  suas  valeant  explicnre.  Verbi  gratia,  sim- 
plum  ad  duplum,  quod  hahet  musica,  indiget  arith- 
metica ;  geometria  vero.  quod  liabel  trigoiiuin,  qua- 
drangulum,  vel  his  similia,  item  indiget  aritfametica. 
p  Astrouoinia  etisim,  qnod  habet  in  motu  siderum 
mimeros  punctoruro,  indiget  ariibraetica.  Ariibme- 
tica  ve'0,  ui  sii,  ne(|ue  masicn,  neqMC  geomeiria, 
Deque  astronomia  egere  cognoscltttr.  Propterea  liis 
fons  et  mater  arithraeliea  reperitur;  quam  disciph- 
nam  Pythagoras  sic  laudasse  probatur  [etf .,  nonetra» 
lor],  ui  omnia  sub  numero  et  raensiura  a  Deo  ereaia 
fuisse  inemoret,  dicens :  Alia  in  moiu,  atia  in  (Uiiu 
csse  rormaia  :  ui  tamen  nulla  e-Tuni,  prxier  ista  qi.c 
dicta  su.t,  substantiam  percepisseni.  Gredo  trahens 
hoc  initium,  ut  mulii  pbilosophorom  fecerunt^  ab 
il!a  senlentia  pntphetali  qusa  dicii  :  Omniia  Denm 
mensura,  nuineroet  pondere  disposiiisse(Silp.  «t,  il). 
Hxc  itaque  consistit  ex  quantiiate  discreuit  qoai 
parit  genera  ni>uieroruni,  nullo  Mbi  comniunl  ler- 


ratione  percurrit.  Quas  >uo  foco  paulo  iaiius  cipo-  |^  m^iio  sociata.  5  enlm  ad  10,  6  ad  4,  7  ad  3,  par  nul- 


ncmiis,  ut  commemorataruin  reruin  virtiis  compe- 
lenlor  possit  oslendi.  Modu  de  discipliuarum  uomine 
dis^erkinus* 

Disciplinas  snnt  quae,  sicut  jain  dictum  est,  duih 
qiiam  opiuionibus  decepioi  fallunt ;  ei  ideo  lali  no- 
mine  nuucupantur,  qnia  neccssaiio  suas  regulas  ser- 
taot  Ux  ncc  inienlioiie  cresctini,  ncc  subductioue 


lum  communem  terotinuui  alierutra  sibi  societate 
nectunlur.  Arilhmetic;t  vero  dicitur,  eo  quod  Bume- 
ris  pra'06l.  Numerus  vero  esi  ei  monadibtts  miilli- 
tudo  composita,  ut  5,  5,  10,  20  et  c^etcra.  loteiitio 
arithiueiicae  est  doccre  uos  naturam  al«:racii  mi- 
meri  ei  qu«  ei  accidiMU,  ut,  verbi  gralia,  pttiiliiasi 
imparilitas  et  cslerat 


!vei  par»  qui  est 


PriinM  divisio  numeri» 

^Pariterpar. 
<Pariler  impar. 
(imparitLT  par. 


/Primus  et  simplei. 
I     .  .      ^  , /Serundus  et  compo.^^itus. 

iveiimpar,  quicst  \ygj.jj^jg  iiiediociis.   qui  qiioJam  modo  primiis.    H 

viucomposiius,  alio  vero  inodo  ^aecundus  ei  coinpositus. 


^i^^  OK  AKTIBUS  AC  OISCIPLINIS  LIBERVUUM  LITTERARDM.  m\ 

Par  iiuDierus  ost  qiii  io  duas  parlcs  aDquale)  dfividi  A  diis  el  compositus,  ul,  verlii  g  atia,  9  ad  i5  .luui 


liotesi,  ut  2,  4,  6,  8,  tO  ct  reliqui. 

Iiupar  numerus  csi  qiii  in  diias  partes  scqnales  d!- 
\iiii  nuliatenus  polest,  ut  5,  b«  7,  9,  tl  cl  reliqui. 

Pariter  par  nunierus  est  riijus  divisio  lu  duabus 
acqiialibus  partibus  lieri  potest  usque  aJ  moiiada,  uL, 
verbi  gratia,  64  dividitur  in  Zii,  32  in  16,  et  IG  in 
8.  8  iii  4,  4  in  duo,  2  vero  in  i. 

Pariter  impar  numerus  est  qui  siroililer  solumroodo 
in  duas  pnriea  dividi  potest  scquales,  ut  iO  in  5,  i4 
in7,  i8  in  9,  et  bissimiiia. 

Impariler  par  numerus  esl  qui  p1ur»'S  divi^iones 
feetundiiin  aequalitatem  partium  dnidere  poiosi,  non 
tamen  usqne  ad  assem  perveniat,  ut,  verbi  graii:), 
24  in  bis  12,  i2  in  bis  6,  sex  ln  bis  Ires,  et  amplius 
iion  procedil. 

Primus  et  simplex  numerus  est  qni  monadicam 
luensnram  solaro  recipere  potesit,  ut,  verbi  gratia,  3, 
5,  7,  ii,  13,  i7»  et  bis  similia* 

Secundus  et  composiius  numerus  esl  qui  non  so- 
liun  monadicam  roensuramy  sed  et  ariibmeticam  re- 
ripere  putest,  ut,  verbi  gratia,  9,  15,  2i,  et  his  si- 
inilia. 

Mediocris  numerus  est  qui  quodam  modo  siinplez 
et  tncompo»ilus  csse  videtur,  alio  vero  modo  secun- 


conparatiis  fuerit,  primus  est  et  incompositus,  q(ii;« 
noii  Itabet  couiinunem  nmncnim,  nisi  solum  nioua- 
dicuro;  ad  15  vero  si  comparalus  fucril,  secundus 
e>t  ei  compositus,  quoniam  iuesi  iili  communis  nn- 
uierus  pra>ier  585  roonadicuiu,  id  csi  tfmarius  nu- 
merus,  qui  novein  iiiensurai  tcr  terni,  et  15  ter  qutni. 

AUen  divitiOt  de  paribm  et  imparihus  numerit, 

faiitsuperflims, 

Numcrus  \  '"^  P^''  «»^0^«^  intUgeus, 
«umcrus,  j  ^^^  -^^^^^^^    (^^^  pcrfeclus. 

SuperOuus  liiimcrus  esl  qui  desceudit  da  paribus; 

is  duiQ  par  sit,  superQuas  paries  quantitatis  suac  ba« 

bere  videiur,  ut  12  babct  mediatatem  6«  scvtii  pars 

duo;  quaria  pars,  iria;  icrlia  pars  4,  et  duodecim:i 

B  pars  unuiu  :  qui  omnps  assuinpii  fiunt  16. 

Iiidigens  numenis  est  qui  et  ipsc  de  paribus  de- 
sceudit,  quantitatjs  suae  sumroam  pariium  inferioreoi 
babet,  ut  8,  cujus  medietas  4,  quaria  pars  2,  oclava 
pars  i  :  qua  simul  congregaix  paries  fiuiit  7. 

Pcrfectns  uumerus  esl  qui  tiiiuen  et  ipse  de  paribiis 
descendit  :  is  dum  par  sit,  omnes  parics  suas  siinul 
assumptas  xquales  babet,  ut  G,  cujus  mcdietas  tria  ; 
teriia  pars  2,  sexta  pars  unum.  Qux  assnmpue  paries 
faciunt  ipsum  senariuoi  namerum. 

TiNiM  divi^  fiumeri. 


aul  secundum  se 
coHsideratur, 


^Alii  acquales. 


Omnis  nimierus 


iiit  ad  aliquid. 


Alii  inaequales. 


MoIiipUces, 
.  Siiperparticulares, 

A'ii  miflorcs.^  Superparlientes, 

llultiplicessnperparifculares 
Multiplices  superpartiantet. 

Submultiplices, 
SubsuperparticuUros, 
'Ani  majores.^  Subsuperparlientes, 

Submuliiplices  superparticnl:»roH, 
Subnultiplices  siiper|>artienie  . 


Per  se  numerus  e&i  qui  sine  rclatione  aliqua  dici- 
fur,  ut  3,  4,  5,  6,  et  reiiqui  similes. 

Ad  aliquid  numenis  cst,  qul  retaiive  ad  alios  coin- 
pafaiur,  ift,  vcrbi  gratla,  4  ad  2,  dum  comparatus 
fuerit,  duplex  dicitiir;  et  G  ad  3,  el  8  ad  4,  et  tO  ad 
S,  et  itcrum  3  ad  i  iripl  x,  9  ad  3,  ei  ca*iera. 

JEqiLiIcs  numeri  dicimtur,  qui  scciindum  qoanti* 
talem  trquales  sunt,  ul,  verbi  gratia,  dno  ad  doo, 
(res  ad  tres,  deccin  ad  dccem,  ceiitum  ad'centom,  etc. 

Iii3cqua!*?s  nutneri  sunt  qui  ad  invicem  comparati 
InTqnalitatem  demonstrant,  ut  trcs  ad  duo,  4  ad  5, 
5  ad  4, 10  ad  6,  et  universaliter  ma]or  minori,  aut 
miiior  majori.  llujnsmodi  dom  conparaias  fuerit 
innrqualis  dicitur. 

Minor  nuroerus  est  qni  vel  replicatione  minaitnr, 
art  ratione  meinbrorum  aut  panium. 

Major  numerus  est  qui  babet  in  se  illum  nnmcrmn 
ininorem  ad  quem  comparatur,  et  aliquid  plus,  at, 
verbi  gratia,  nuinarius  numcrus  irinario  numero  for- 
tior  esl,  eo  quod  habeat  quinarium  numerum  in  se. 


•^t 


C  et  lernarium  numcrumc  et  alias  partes  ejus  du;* 
reliqul  tnlcs. 

Mulliplcx  numerns  est  qui  liabet  rn  te  minor  •  * 
numerum  bis,  aut  ter,  aut  quaier^  aut  imdtiplici  vr, 
ut,  Tcrbi  grath,  duo  ad  unum,  dum  comparati  rii<- 
rint,  daplex  esi;  3  ad  i,  triplei;'4,  ipiadrsplex,  le 
liqui  coRtra, 

Subflnultiplex  numerus  est  qni  iotra  muliiplicetH 
contineiur  bis,  aat  ier,  aut  qaater,  aui  mttliipiiciter. 
verbi  graiia,  unmn  a  duobus  bis  contiiictur,  a  tribiis 
ler,  a  quatuor  quater,  et  ab  aliis  muli  plioiter* 

Superparticularis  nuincrus  esi,  dum  fnriior  conii- 
net  infra  se  inferiorem  numerum,  ciroa  qnM  eoro  - 
ipsratur  simtUier  ei  utia  part  rjus,  ut,  verbi  ffraiia. 
5  ad  2  49m  comparaii  furrint,  coiMiaeRt  iii  se  due  c  ( 
Dalium  1,  qui  media  pars  fst  duoruio;  4  ad  5  dum 
eqpnparati  fuerint,  eontinent  in  »o  3  e:  alium  i,  qu: 
est  lertia  pars  trium,  et  cirteii  tales. 

Sabsnperparllcularis  miroerus  est  minor  qui  con* 
Itaetur  inirortiori  numero  cum  aliqua  parte  sui  uiui, 


\m  M.  AURGI.n  CA^DORt  IM 

•ui  luedia,  aul  tertia,  aui  qiiarui,  aat  qiitnu,  at,  Ycrbi  A     C3rcularis  niimeriis  esi  qoi  dom  aimflher  Diulti- 


gratia,  2  ad  5,  4  ad  5,  et  ecieri. 

Superpartiens  nuroerus  est  qui  in  se  inferiorein 
numerum  totum  continet,  et  super  lioc  aiteras  partes 
ejus  2,  aut  5,  aut  4,  aut  5,  aut  alias,  ot,  verbi  gratia, 
5  ad  5,dum  comparati  fuerint,  babet  tn  se  quinarius 
noiiieras  trinarium  numerum,  et  insuper  alias  duas 
partes  ejus.  7  ad  4,  dum  comparati  fueriut,  habeiit 
in  se  4  et  alias  ire^  partes  ejus. 

Subsiiperpartiens  numerus  est  qui  coniinetur  in 
numero  superpariienii  cum  aliquibus  partibus  suis 
duabos,  avt  tribos,  aut  pluribos,  ut»  Terbi  gratia,  5 
continentur  a  5  cum  aliis  duabus  partibus  suis;  4  a 
7  cum  tribus  partlbos  suis;  5  a  9  cum  quatoor  parti- 
bus  suis. 


plicatiis  fuerit,  a  se  incboans  ad  se  conYertilor,  ut, 
vcrbi  gratia,  quinqutes  qo^ni,  Tieies  quliiqite. 

S^didos  numerus  est  qoi  longiiodine,  el  lalitiidliie, 
yfei  attitudine  coniinetor,  ut  sont  pyramkies,  qoae  in 
modura  flamtnae  coneurgunt :  cubl,  ot  amii  tesseras; 
spliaerse»  quibus  esi  acqualis  undi(|ue  rotonditas. 

Sphaericos  autem  numeros  est  qoi  a  clreolato  nu- , 
mero  moltiplicatus,  a  se  incboans  ad  se  convertiiur» 
ut,  mbi  gratia,  qoinquies  quml,  vigtnli  qniuque. 
Hine  circulus,  dum  in  se  ipsom  moliipltcatus  fuerit, 
faclt  spbaeraro,  id  est  qoinqoles  25»  li5. 

His  igitur  rebos  sollieiu  mente  traetatls,  meiiieBta 
qood  baec  disciplina  ideo  cacteris  auteferUir,  qooniam 
ipsa,  sicut  superius  dictum  est,  ot  sii,  nollius  alierios 


Muliiplexsoperparticularis  nunierusestqui,  6  indiget  disciplinae.  Reliquae  vero  quae  seqaiwlort 


diim  comparatus  ad  inferiorem  sibi  numerum  fuerit, 
continet  in  se  lotom  inferiorem  numenim  multtptici- 
ter  com  aliqoa  parte  ejus,  ut,  verbi  gratia,  quinque 
ad  duos  dum  comparaii  fuerint,  continent  bis  binos 
et  onam  partem  ejus.  NoTcm  ad  quatoor  similiter,  et 
caeicri  tales* 

Submultiplex  superpartlcularis  nomerus  est  qui, 
dum  ad  fortiorem  sibi  numerum  comparaius  fuerit, 
continetur  a  fortiore  sibl  multipliciter  cum  alia  uiia 
parte  sua,  ut,  Terbi  gratia,  2  ad  5  dum  comparaii 
fuerint,  continentor  ab  eo  bis  com  ona  parte  sua. 

Blultiplex  superpartiens  numerus  est  qui,  dum 
coniparatus  ad  iiiferioreni  sibi  numerum  fuerit,  con« 
tinet  eum  multipliciter  cum  aliis  partibus  ejus,  uf. 


sicut  ejus  jam  qualitas  TirtuUs  ostendit,  ot  sist  tiqne 
subsistant,  indigent  arithmetica  disciplliia,  qotn 
apud  Graecos  Niconiachus  diligenter  exposuii.  nuoc 
primum  Madanrensis  Apuleius,  deinde  niagniflcos  vir 
Boetius  Latlno  sermone  translatom  Ronumis  cooioHi 
lectitandom.  Quibus,  ot  aiuni,  si  quis  aaepiin  otliw, 
quantum  bominibus  fas  est,  lucidis^ima  procoldubio 
ratione  perfunditur.  - 

Datum  est  etiam  nobis  ex  magna  parfe  sob  ip» 
yivere  disciplina,  quando  boras  discimus,  quanda 
mensium  curricula  supputamus ,  quando  spatiuoi 
aiini  redeuntis  agnoscimus.  Per  numerum  siquidem, 
ne  confundamur,  instruimur.  Tolle  saeculo  compn- 
tnm,  et  omnia  ignorantia  caeca  complectitur.  Nec 


verbi  grntia,  8  ad  3  coroparati,  continent  in  se  bis  ^  difTerre  potest  a  coeteris  animalibus,  qoi  calcaK  non 

intelligit  quaniiiaem;  et  ideo  tam  gloriosa  res  est. 
quantum  viia!  nosirae  necessaria  comprobaior  :  qoo- 
niam  per  ipsain  ct  substantia  nostra  certisslme  diici- 
tur,  et  expensarum  modus  librata  supputatlone  ero- 
gatur.  Numerus  est  qui  concta  disponit.  Per  ipsom 
discimus  quid  primo,  quid  secuudo  facere  debeamos. 
Nune  veniamus  ad  musicam,  quae  ipso  nomine  et 
pri>pria  virtute  suavis  est. 


ternos  cam  duabus  paribus  ejus.  16  ad  6  comparati 
continent  in  se  bis  senos  et  quatuor  paries  ejus. 

Submultiples  superpartiens  numerus  est  qui,  dum 
ad  fortiorem  sibi  comparatus  fuerit,  continetur  ab  eo 
muliipliciter  cum  aliquibus  partibo^  auis,  ut,  vcrbi 
gratia,  3  ad  8  continentur  bis  cum  duabus  partibus 
suis;  4  ad  18  contineutur  tertio  eum  iribus  partibus 
suis. 

Sequitur  quarta  dimm  tothu  numeri. 

iaut  discreti  sunt, 
NumeriC  /Unealefi, 

/aut  continentes :  qoi  sunt  <  Superflcialef , 

<sJidi. 

Discretos  nonerus  esi  qui  a  discrells  monadibus 


CAPDT  ODINTDM. 

DB  iraSMSA. 

Gaodeiitios  qoidam,  de  musica  scribens,  Pythafo- 
ram  dicit  bujus  rei  invenisse  priroordia  ex  m  dlco- 
rum  sonito  et  cbordarom  extensione  percus*^.  Qoaai 


continetor,  ut,  ▼erbi  graiia,  3  a  4.  5  a  6,  ei  reliqui.  »•«  cos  nosier  ylr  diserUssimos  Motianos  traiisiolit 


Coniinens  nomerus  est  qui  a  conjunctis  monadibus 
continetur,  ot,  Torbi  gratia,  ternarlus  numenis,  si  in 
mftgnitudine  intelligatur,  i  t  est  in  lini^a,  aut  spaiium, 
aui  soliduin,  dicitiir  continens.  Similiier  quaterna- 
rius  et  quinarius  numeri. 

Linealis  nomerus  est  qui  inchoans  a  roonade  ii- 
■ealiter  scribitur  osque  ad  infiniiuro.  Unde  alpha 
lionltor  pro  designatione  linearum,  quooiam  baac 
llttera  unum  signiflcat  apud  Graecos. 

Superficialis  numerus  est  qui  non  solum  longilu- 
dine,  sed  et  latitudine  conUneiur  :  ut  trigonus  no« 
merus,  quadratus  numerus,  qiiinqueangulus  numerus, 
circul.iris  iiuiiiorus,  et  caeteri  qui  seinpe^in  superficie 
continenlur. 


In  Latinum,  ut  itigenium  ejus  assuiuptt  opens  qoa- 
liias  indicaret.  Clemeiis  Tero  Alexandrinus  presbyter 
iu  libro  qoem  contra  pagaoos  edidit,  mosicam  ex 
musis  dicii  sumpsisse  prmcipium;  musasque  ipsas, 
qua  de  causa  itiventae  fueriiit,  diligenter  exponit.  Qux 
musae  ipsae  appdllataa  sunt  airo  roO  /iaffcvf^,  id  est 
a  quaerendo,  qood  per  ipsas,  sicot  antiqoi  voloenmt, 
vis  caruiinum  ei  vocis  modulatio  qoacreretur.  lave- 
nimus  etiaui  Ceusoriuom,  qoi  ad  Q.  Cerelllom  scri- 
psit  de  nataii  ejus  die,  ubi  de  musica  disclplina,  vd 
de  atia  parte  matbesis  non  negligenda  disaeniit : 
quoniain  noo  inutiliter  legitor,  ot  res  ipsae  penetra- 
bilius  aniiuo  frequemi  meditatione  condantor. 
Musica  ergo  disciplina  per  omnes  actos  vitae  no 


%m 


DE  ARTIBUS  AG  blSCIPUNIS  LIUER  iLIUM  LITTERAKUM. 


:y^. 


1910 


sir»  hMrtiione  [ed..  i crentioiie] aiffuiiditvr.  Primiii  A     Quinta,  diapaton  simul  ei  diapente. 


kl  Crestoris  mendala  racinmtis,  et  puris  mentibus 
stauitis  ab  eo  regulis  serviamus.  Quidquid  eiiim  lo- 
qaimury  vel  inirinsecus  Yenarum  pulsibus  coiniuove- 
mur»  per  musicos  rhyibmos  liarmoiii»  virtuiibus  pro- 
iMitur  esse  sociatum.  Musica  quippe  est  scientia  bene 
iQOdulaDdi ;  q<iod  si  nos  bona  conversatione  tracie- 
niiis»  tali  disciplin»  probamur  semper  esse  soci  U; 
quando  vero  iniquila-es  gerimiis,  musicam  non  ha- 
bemus.  Coelom  quoque  et  lerram,  vel  omnia  quae  in 
eis  dispensatione  snperna  peragontur,  nou  suiil  line 
musica  disciplina,  cum  Pytbagoras  bune  mundum 
per  musicam  condituro  et  gubernari  posse  testetur* 

In  ipsa  qnoque  religione  Tslde  permixta  est,  ut 
l>(*ealogi  decacborduSy  tinnitus  citbar»,  tympana. 


Seila,  disdiapasoii. 

Diatessaron  sympbonia  est  qn»  eonslat  ex  rationc 
epiiriia,  et  fit  ex  soniiibus  quatiior,  unde  nomcn  ac- 
cepit. 

Diapente  sympbonia  est  quac  consiai  ex  mtione 
bemioiia,  et  flt  ex  soniiibus  quinque,  unde  etiani 
noinen  accepit. 

Tertia,  diapason,  symphonia  est,  qu«  eiiain  diocio 
dicitur,  constat  ex  ratione  diplasia,  boc  esi  dupla  ; 
fil  autem  per  sonitus  octo,  unde  et  nomen  accepii, 
sive  diocto,  sive  diapason  :  quia  apud  Teieres  ciiha- 
TX  ex  oclo  chordis  consiabant.  Diapason  ergo  dicia 
est,  qua&i  ex  omnibus  soniiibus  eonstans. 

Quarta,  diapason  simul  el  diatessaron,  symphonia 


S87  organi  melodia,  cymbalorum'  sonus;  ipsnm  B  estquae  constai  ex  raiione  quam  babet2t  numerus 


quoqoe  Psalteriom  ad  instar  insiruroenli  rousici  no- 
Biinatum  esse  non  dnbium  est,  eo  quod  in  ipso  con- 
tineaior  coeleslium  virluiuro  suavis  nimis  et  graia 
modiilalio. 

Riine  de  masicae  partibus,  sicul  esl  a  ro»joribus 
Iraditum,  disseramus.  Musica  est  disciplina  vel 
adentia  quaa  de  niiroeris  loquiiur,  qui  ad  aliquid 
•onl  bis  qui  inveniuntur  in  sonis ;  ut  duplum,  tri« 
plum,  quadruplum,  el  bis  simiiia,  quae  dicaniur  ad 
aliquid. 

Uusicae  partes  sunt  Ires,  nani  vel  est  illa 

Harmonica» 

Rhyibmicay 

Metrica. 

Harroonica  scionlia  eai  ronsica  qus  discernit  in  Q 
sonis acuturo  elgrave* 

Rbytbmica  est  quse  requiril  in  eoncursione  verbo*- 
ruro,  olrum  bene  soniis,  an  male  cobxrea?. 

Meirica  est  quae  niensuras  diversorum  metronim 
probabili  raiione  cognoscii;  ut,  verbi  graiia,  beroi- 
com,  iambicuro,  elegiacum  ei  caetera. 

Insinimentoruro  rousicorom  genera  sunt  iria : 

Pereussionale, 

Tensibile, 

Inflatile. 

Percussionalia,  nt  sonl  acitabula  aenea  ei  argen- 
lea,  Tel  alia  quae  roetallico  rigore  percussa,  redduni 
com  suaviiate  tinniluro. 

Tensibilia  sunt  cbordarum  fila,  sob  arte  religaia, 
qii»  amodoplectro  percussa  mulcent  aorium  dete-  D     ^*  Hypojastiusaulem,hypodorium  heiniionio  prae 
ctabiiiter  sensum  :  in  quibus  sunl  species  cithara-      cedens. 


ad  8  numerum;  fit  autem  ex  sonitibus  undecim. 

Quinta,  diapason  simul  et  diapenie,  sympbonia 
est  quae  consut  ex  ratione  triplasia  ;  fii  autero  per 
sonilus  duodecim. 

Seitd,  disdiapason,  id  est  dupla  diapason,  sym- 
pbonia  est  qu£  consiat  ex  ratione  letraplasia ;  (ii 
autem  per  sonitus  quindecim . 

Tonus  esi  toiiiis  conslitutionis  harmonicae  diffe- 
rentia  ei  quaniiias,  quae  in  tocLs  acceniu  slve  tc 
Dore  consisiii. 

Tonisunt  quindecim: 

Ilypodorios, 
Hypojastius, 
Hypophrygius« 

Hypoaeolius, 
Hypolydius, 
Doricus, 
Jast!u8, 
Phrygius, 

iEolittS,  > 

Lydiiis, 
Hyperdorius, 
Hyberjasiius, 
Hyperphrygius, 
Hypeneoliiis, 
Hyperlydius, 

1.  Hypodorius  tonus  est  omniam  gravisslme  so« 
nans,  propierquod  et  iurerior  iiuiicupahir. 


rum  diversarom. 

Inflatilia  suiii  quae  spirila  reflante  completa,  in 
Bonuro  vocis  auiroanlur,  ut  sunt  tubae,  calami,  orga- 
Aa,  panduria,  ei  caeiera  bujusmodi. 

Restai  nunc  ut  de  symphoniis  dicere  debcamus. 
Syrophonia  est  temperamenlum  sonilus  gravis  ad 
aealum,  vel  acuti  ad  gravem,  roodulamen  effieiens, 
•Ivo  in  Toce,  sive  iii  pereassione,  sive  in  flatu. 

Sympboniae  sunt  sex  : 

PriiMv  dialessaron, 

Secanda,  diapenle, 

Tenia,  dlapason, 

Qfiarta,  diapason  slmul  et  diatessaron» 


3.  Ilypopbryi^iiis  est  hypojaslium  hcmiionio,  hy- 
podorium  tono  prxcedens. 

4.  Hypoaeolius  esl  hypophrygium  bemitonio.  hypo- 
Jaslium  lono,  hypodorium  tono  semis  praecedens. 

5.  Hypolydius  est  bypoaeolium  bemitonio»  bypo- 
phrygium  lono,  bypojastium  lonosemis,  bypodoriuin 
ditono  praecedens. 

6.  Dorius  esl  bypolydium  bemilonio,bypoa*ofiuni 
tono,  bypopbrygium  louo  semis,  bypojastiuiu  ditono, 
bypodoriom  duobussemis  tniiis,  bocesl,diales8an>n 
symphonia  praecedens* 

7.  Jastios  esl  doriuni  hcmitonio,  hypolydiuni  lono, 
hypoaeoliura  tono  semiSy  bypophrygium  dilouo,  liy- 


))(ijastiuiii  duoUits  semis,  hoc  eftt  diaU!ssaron  syui-  k  ho^est  diiifyason  symphonia  ;  hy|M)}a3t1om  tei  seniK 


l»honin,  hypodorium  tribns  toiris  prtecedens. 

8.  Phrygiiisest  jastiuTi  hemilonio,  dorinm  tono, 
hypolydinm  lono  semis,  hyponpolium  ditono,  hypo- 
plirygium  duobus  semis  lonis,  hoc  est  diatessaion 
syniphonia;  hypnj^stium  Irlhns  tonis,  hypodortiim 
Iribns  semisionishoc  est  dfapente,  symphonia  prse- 
cedens. 

9.  ^olias,  phrygium  Tiemitonio,  jasiuni  tono, 
dorium  lono  semis,  hypofydinm  duobus  ^emis,  luic 
esl  diaiessaron  symplionia;  hypopfary^om  trihis 
lonls  hypojasiium  iribus  scmis,  boc  esl  dlapente 
«ymphonia ;  hypodorfum  quain  «r  lonis  pr.tecedens. 

10.  Lydius  eslacoUum  hemiionio,  p1iry;>iu^)  tono, 
lastiumtono  seinis,  doriom  duoliiis  lonls,  hypnly. 


todis,  hypodoriiim  si-ptem  tonis.  fnde  «hirei  q-m- 
Hinm  hyprrlyitins  lonMS  omiiinm  actitfssimns,  ^eftem 
lonis  pr»redit  hypodnriom  omninm  gniTls^.inwim  : 
tn  nnibns,  m  Ynrro  meiiiinit,  lantse  ntiKtati^  Yirtns 
ostensa  e^it,  ut  excilatos  [riiss.,  nt  exettarH]  animns 
sed.irei,  ipsas  quoqne  bestias,  nec  non  et  serpentes, 
YOlocres  atque  delphinas  ad  audiium  ^m  modnla- 
tiotiis  ailirntieret. 

Nani  ui  Orphei  lyram,  Sirenarmn  ctntas,  UHqvim 
fabulnsa  taceannas  :  qnid  de  Diavfd  dicinifis«  qni  ab 
splritn  itnmnnd<vSaii!em  disciplina  salnberriinae  rao- 
diilationis  eripuit,  novoque  niodo  perr  atlditinn  san^- 
tatem  (ontalit  regi,  qaam  medici  non  poterant  ber- 
barum  potestniibas  operari  (f  Reg.  xti,  25)T  Ascle- 


dium  dnobus  semis  toiiis,  hoc  est,  diatessaron  syin-  t)  piades  qaoque  melicns,  majorum  attestatione  doerit' 
phonia  :  hypoaeoliuin    tribus  tonis  ,  hypophrygium 
5S8  tribas  semis  tonis,  hoc  estdiapente  symi.hr»- 
nia ;  hypojnstium  qnatuor  tonis,  hypodorium  quatuor 
scmis  tonis  praecedens. 

11.  Ilyperdorius  est  lydhim  hemitonio,  voHuin 
tono,  phrygium  lono  semis,  jasiium  duobus  loni;*, 
doriuin  duobus  semis,  lioc  est  diatessnron  sympho- 
nia  :  hypolydium  tribus  tonis,  liypoxoliiim  trlbns 
seinis  tonis»  hoc  est  diapente  symphonia ;  hypophry- 
giiim  qiialuor  tonis,  hypojasiium  qiiatuor  semis,  hy- 
podorinm  qiiinque. 

12.  Ilyperjasliusy  cst  hyperdorium  hemitonio,  ly- 
diuni  tono,  scolium  tono  semis,  phryginra  duobns 
lonis,  jastium  duobus  semis  t^^nis,  hoc  est  dialessa' 


siinus,  phrcnciicnm  qnemdam  per  symphonlam  na- 
Curui  suae  reddidisse  memoraiar.  Mntia  sunt  anten 
in  aegris  hominlbus  per  hanc  disclplinam  facia  mi- 
raciila.  Coelum  ipsum,  sicut  supra  mera>nivlmnSy  dt- 
citar  sub  harinoniae  dulcedrne  reYOUi.  Et  ut  treTiter 
cnncta  complect:ir,  qnidqnidln  supernis  slve  lerrenis 
rebus  convenieiiter  secuirdoin  auctoris  soi  disposi- 
lioncm  geriiur,  ab  hac  disciprma  non  refertur  ei- 
ccptum. 

Gratissiraa  crgo  nimis  utilisque  cognitio,  qnx  fl 
sensura  Oosirum  ad  superna  erfglt,  et  aores  modtn 
latione  permulcet ;  quam  apud  Gnccos  ATypius,  Ea- 
cUdcs,  Plolorasus,  et  cxteri  probabili  Insttiutlone 
[mii.,  instriiciione]  docuenint.  Apod  Latinos  aotem 


ron  symphoiiia ;  dorium  tribus   tonis,  hypolydium  G  vir  magnincus  Albinus  libriim  de  hac  re  compen- 
Ir.bus  scmis  tonis.  hoc  C4  diaponic  sympbonia  ;  Ity- 
poacoliurn   quatuor   lonis ,    hypophrygium    quatnor 
seinis,  Itypojaslium  quinque  ton.s,  hypodorium  qnin- 
que  scinis. 

13.  Ilyporphrygus  est  hypcrjasiium  hemitonio, 
Ityperdoriuin  toiio,  lydium  lono  seniis,  ajolium  duo- 
bu<i,  plirygium  duobus  serais,  hoc  e>t  diaiessaron 
symphonia  ;  jnstium  iribus  toni<«,  dorium  tribus  se- 
inis,  hoc  e-i  diaponte  symphoni.i ;  hypolydium  qiia- 
tiiorlonis,  hypoaeolium  quatnorsemis,  hypophrygium 
q  liiique,  hypoj^^stium  quinque  semis,  hypodorium 
sex,  hoc  est,  diapason  syinphonia  prxcedeDS. 

14.  nypcrxotius  csl  hyperpUrygium  hemitonio,  hy- 
pcrjastium  tono,  hyperdorium  lono  &«>iiis,  lydium 
J  lobns  tonis,  i£olium  doolms  semis,  lioc  esl  diates-  l^  reliQui 
siron  symphoni.i;  phrygium  tribiis  tonis,  jaslium 
trihns  semis  tonis.  hoc  esl  diapente  symphonia ;  do- 
riiim  qualuor  tonis,  hypotydium  quatuor  semis,  hy- 
poxolium  quinque  lonis,  bypophrygium  quinque 
semis,  liypojastiuin  sex  tonis,  hoc  esi  diap.ison  syrti- 
pbonia  :  bypodoriuiu  scx  semis  lonis. 

45.  Hyperlydius  est  novissimus  et  aculissimus 
omniuin,  hyperaeolium  hemiioni^>,  hyperphrygiutu 
tono,  liyperjastium  duobiis  lonis,  hyperdorium  duo- 
bus  semis  lonis,  hoc  est  diatessaron  symphonia  ;  aeo- 
lium  tribus  tonis,  phrygiuin  tribus  semis  tonis,  lioc 
esi  diapente  symphonia ;  jastium  quatuor  tonls,  do- 
rium  qiiaiuor  semis,  hypolydiam  quinque,  hypox»o- 
tium  quioquc  semis  tonis,  hypophrygium  scx  tonis, 


diosa  brevitate  conscripsit;  quem  in  bibliabeca 
Romae  nos  habuisse,  atque  studiosc  logisse  retin»tiniis. 
Qui  si  forie  gentiii  incursione  sublatus  est,  habeiis 
bic  Gaudenlium  Mutiani  Latinum ;  quem  si  solliciia 
iiitentione  relegitis,  bujus  sciemiae  vobls  atrin  pale- 
facit.  Ferlur  eliam  Latino  sermone  et  Apulcium 
Madaurensem  instituta  hujus  operis  elTecisse. 

Scripsit  eiiam  et  Paler  Augustinus  de  mttsica  sei 
libros,  in  quibus  humanam  vocem,  rhytbniioos  so.ios 
el  harmoniam  modulabilem  in  longig  syilabis  aique 
brevibus  naturaliter  babere  moiistravit.  CeAsorinus 
quoqiie  do  accenlibus  voci  nostrae  adaecessariis 
subtiliier  dispuiavit»  pertinere  dioens  aU  niusicam 
discipliuam  ;  quem  vobis  inicr  ca^leros  trauseripium 

CAPUT  SEXTUM. 

DB    6EOMETBKA. 

Nunc  ad  geometriam  veniaraus,  quae  est  descriptifl 
contemplativa  formarum,  documenium  eiiam  visaale 
pliilosophorura ;  quod,  ut  prxconiis  celeberriuiis  ef- 
ferrent,  Jovem  suum  in  operibus  propriis  geometram 
[m»$.,  geomctriare]  fuisse  tesianlur.  Quod  nescin 
ulruni  laudibus  an  viluperationihus  aj^licetor, 
qnarido  quod  illi  pingunt  in  pulvere  coloreo,  ioTeni 
facere  mentiuntur  in  ccelo.  Qiiod  si  vero  Greatori  ei 
oiiinipotenti  Deo  salubriter  appliietur,  pnlesi  bTc 
scuteutia  forsitan  convenire  veritati.  Geooietra  et- 


«^J^  DB  ARTIBUS  AC  mS*?1l»LlSl5  LtBeRALfbH  LITTERARUM.  1214 

efiitii, ti  fas  est  ilicere,  sancfa  Dhriiiitns,  i^tinJo  cri»a-  A  propdictfs  opetiiitn  csi ,  mahif.  sia  rnlcnigenlTse  clari- 


iiirae  suk,  qiias  hodleqtie  faett  eiistere,  diyerfin^ 
fpecies  formubsque  concedit :  qvando  euraui  afel' 
lammpotentia  veneranda  liisf rlbuit,  et  statmis  hiieis 
bcti  currere  qii»  anoveiitur,  eprtaqiie  iede  <fuie  smit 
fixa  coftstiluit.  Qtiidquid  eniro  hene  disponitnr  alqiie 
eoffipletur,  potest  disfiplinae  bnjiis  qaalitatibos  ap- 
plicari. 

Geometria  Latlne  dicitQr  terrjc  dimensio.  quOniam 
per  diTorsas  formas  ipsios  disdplinnp»  m  nonnuin 
dteirtit,  primum  iEgyptus  dominis  propriis  Tertur  esse 
partita;  eujoi  disciplinse  fenagistri,  mensores  anie  di- 
ecbanlur.  Sed  Yarro  peritissimos  LatiOorom  hujus 
nomlnfi  causnm  sfc  ezstitisse  commemorat :  dicens, 
pHm  qnMem  homines  dfmeosiones  terrarum  termi- 
nfe  poshis,  Taganiihus  [e(f.,  vacantibus]  populis,  pa- 
eis  uiilio  praBStiiisse;  deinde  totius  anni  circnlum 
meiisiruali  numero  fuisse  partitos;  undeet  ipsi  mcn- 
ses,  qnofl  annum  metiantur,  dicti  suni.  Verum  post* 
quam  Ista  reperia  snnt,  proTOcati  studiosi  ad  illa  iii- 
vtsibiliii  eirgnosccnda ,  coepenint  quxrere  quanto 
s|iaiio  a  lerra  lona,  a  luha  sol  ipse  dlsiaret,  et  usqiie 
ad  Terticem  cceii  quanta  se  mensura  distenderet; 
quod  periiis^imos  geometras  assecuios  esse  comme- 
niorat.  Tuncet  dlmensinnem  universae  terrae  proba- 
IMIi  refert  ratione  collectam  ;  ideoque  factom  est  ut 
discipllna  Ipsa  geometrioe  nomen  acciperet,  quod  per 
saecula  589  l<^ng^  custodit.  Unde  Cen.sorinus  iii  li- 
bro  quetn  scripsit  ad  Q.  Gerellium,  spntia  ipsa  coeli 
terraeque  ambitum,  pet  nnmeram  stadiorum  distin- 
cta  curiositate  descripsit.  Qucm  si  quis  receosere  vo- 
loerit,  multa  philosopborum  mysteria  brefi  lectioiio 
cognoscet. 

Geometria  vero  est  disciplina  magniiodinis  imnio- 
Uiiis  el  formarum. 

Geometrla  dividitur: 

In  planum, 

In  magnitudinem  numerabilem, 

In  magnitudinem  ralionalem  et  Irrationalem, 

In  Agnras  soiidas. 

rkns  flgurse  sunt  quae  longituJine  et  latiiudiiie 
contineiitor. 

Numerabilis  roagniludo  st  quae  nuroeris  tfrifhme^ 
tie»  dividi  potesi. 

Magnitudines  rationales  et  frratlonalea  sunt  :  ra- 
tionales,  quarirm  mensuram  scire  pf>ssuinas ;  rrratio- 
iiales  vero,  quarum  fnensurte  qu&iftitas  cognita  non 
habetur. 

Figurae  solida  sunt ,  quae  longitndine  ,  lalitadme 
el  altitudine  emitinentur ;  his  partibus  atqoe  divisio* 
•ibos  tOtins  Geometriae  disciplina  traclatar.  Et  mi- 
inerosilas  iila  formarom,  quae  sive  in  terredlribus, 
ahrein  ceele^iibos  est,  tali  esposilionecoiicfudtnr. 

Cujus  disciplintB  apudGraccos  Eiiclidck,  Aptitlo- 
nlus,  Arehfmedes,  nec  non  et  atii  scriptores  proha- 
blles  exstiiei  unt :  ex  quibus  Cuclidem  tr.inslatiim  in 
Komanam  linguam  idem  virinagnificus  Boetius  dedit. 
Qui  si  dillgeiiti  eura  rclegatur,  hoc  quod  divisioiiibus 


tate  [eJ.,  intelligeniia  ct  clara  veiitale]  logutscetur. 

Prineipia  geometria  dhclplkug. 
Punetum  est  coi  pars  nnlla  est. 
Linea  vero,  prftter  lalitudincm  longiludo  :  line» 
fines  pnncfa  Sfint. 

Recia  Knea  est,  qwe  ex  ipqno  In  suis  punctis 
jaret. 

Soperflciefs  tero,  qiioJ  lonj^iindinem  ac  latitudi- 
nem  solas  habet.  Siiperflciei  flnis  lineae  stint. 

Plnna  superflcies  est  qoae  ex  xqiio  in  suls  reciis 
linefs  jarcdt. 

Ptanus  an]g;idus  lest  duarum  linearnm  in  pfano  in< 
tictBfcn  se^e  ta^igentium,  et  non  in  directo  jacentiiim, 
B  ad  alterntranii  cbnclosio.  Qoando  aotenfi  qux  angii- 
lam  cotni^eiit,  lineae  reciae  sunt,  tunc  reciilhieus 
aogu!us  nomiimor.^Qifatido  rccia  Hnea  stfper  rectam 
Hne^m  stans,  ch^m  se  angulos  apquos  sibi  inyiceni 
l^erit,  rectils  est  uterque  acqualium  angulorum,  et 
qnae  soperstat  tlnea  super  eain,  qnam  insistii,  per- 
pendicularis  vocatur.  Obtusus  angolus  est  major 
recio,  acutos  autem  tninor  recto. 

Frgfira  est  qnae  sob  aliquo  vel  a  quibus  termlnis 
co^tinetor. 

Termlnos  porro  esi  qood  cujusque  esiHfiis. 

GircQlus  est  flgura  plana  quae  sub  una  tihea  conti- 

netur,  ad  quain  ab  uno  puncto  eoruin  qiiae  intra  flgu- 

rafli  ^Ont  posita,  oOines  quae  Inctdunt  rectae  lineae, 

abrfOide  ^ibi  Invicem  sunt.  Iloc  vero  puuctum  centrum 

C  circuii  nominatur. 

l^iiimetfus  circoll  est  recta  qii(edam  linea  per 
eentroHi  ducia,  et  nb  utraque  parte  ad  circumferen- 
fiam  circuK  tcrmhiota,  qu;e  in  duas  aequas  partes  cir- 
ciilom  dfvidit. 

Semicirculus  est  flgura  plana  quae  snb  diametro, 
et  ea  quam  diametrus  npprehendit,  differenthi  coii- 
tinetur. 

Rectitlneab  Ogurae  sunt  quae  siib  reclis  lineis  con- 
tineOtOr. 

Trilatera  qiiidem  est  flgura  quae  sub  trtbus  reciis 
tlneis  continetur. 

Quadrilatera  vcrO  quae  sub  qualuor  laieribus ;  niul- 
tilaiera  vero  quae  sub  pluribus  quailu  quatuor  late- 
ribos  contioetur. 
D     iOqnilateruin   igitiir  iriangulum  est  qood  tribus 
sequis  taternius  clauditur. 

Isosceles  est  quod  duo  tantummodo  babet  laiera 
aeqnalia. 

Scalerium  qnod  tria  latcra  inaequatia  possidebit. 

Ampliut  trilalerariim  figurarum.  Orthogonium  id 
est  reiilangulum  quidcm  triaugutiim  est,  quod  habel 
triangulum  rectum. 

Aflsblygoaium  ver#,  qood  babel  oblasum  aoguhtfai» 
in  qoo  obiusuf  angolua  fuerit. 

Oijrgonlon  \ero,  id  est  iKfdtata  anfOloOi»  m  qua 
trea  anguti  suni  acuti. 

Quadrilaterarum  vero  flgnranim  quadratum  voea- 
tur,  quodest  aequiluterum  atqne  rectianguluio^^act& 


1215  M.  AURELll  CASSIODOIU  f2t6 

▼ero  aliera  lonjlus,  quod  rectianguluro  quidem  esi,  A  Qii^incio  auieni    ires  nsagnlludines  proponiouatilcr 


si  .nequilaleruin  non  est. 

RUorobiis  vero,  quod  ac:]iii!alerumquidem  est,  sed 
rcclianguliim  non  cst. 

Rhoinboides  autem,  quod  in  conlrarium  eolloca- 
lum,  linras  aique  aiigulos  babct  Aquales  :  id  aulem 
nec  rectis  angulis,  ncc  xquis  lateribus  continetur. 
Propier  bacc  autem  omncs  qtiadrilaieraruro  figorae 
trapezia  norainaniur. 

Parallelx,  id  cst  aUernx  rcctae  lineae  Doninattiur, 
quae  in  cadem  plana  superficie  collocataey  aique  utrio- 
que  in  ncuira  parte  concurrcnt. 

Petiiiones  sunt  quinque»  qux  petuiitur  ab  omDi 
puncto,  In  omne  punctum  reclam  lineam  ducere. 
iteiii  deriniiam  lineam  in  continuuiu  rectumque  pro- 


rueriiit  coiwtilutae,  tunc  prima  ad  terliam  duplieem 
proportionem  quam  ad  seeundam  dicitur  pot&idere: 
quando  auiem  qualuor  maf  nilodinei  proponionaliter 
ftierint  oonstitutae,  tunc  primi  ad  qiwtani  iriplicen 
proportionem,  quain  ad  secundam  dicitur  oUiiiere. 

Gonversim  suinere  est  sic  se  habore  consequois 
ad  praecedens,  sicut  cst  praecedeiis  ad  consequens. 

Altematim  sumere  csl,  ut  se  babet  praecedentad 
pra'cedens,  sic  se  babet  consequens  ad  contequeas. 

Goniponenlem  sumere  est,  ut  sese  babel  prsce- 
dens  cum  consequenie,  velut  unum  ad  id  ipsum  quod 
consciuitur. 

Dixidentem  vero  sumere  est,  nl  sese  habeleflH- 
nentis  praecedeniia  qiia  eminei,  ab  eo  quod  coose- 


ducere.  Item  omni  ceniro  et  omni  spatio  circulum  B  quitur,  ad  id  ipsum  quod  consequitur;  iia  sese  ha- 

bere  eminentiam  praecedentis  qua  eminet ,  ab  eo 
quod  conse<]uitur,  ad  id  ipsum  quod  consequitnr. 

Retrorsum  vero  sumere  cst ;  ut  sese  babet  praece- 
dens  ad  eminentiam,  qiia  prxcedens  eminet  eoquod 
est  consequens  :  iui  se  habere  praecedens  ab  emi- 
neniia,  qua  praecedens  eminet,  ab  eo  quod  eoiise- 
qiiens. 

Gonfusa  proportionalitas  a^pcllaiur,  quando  ruerit 
ut  praecedens  ad  cnnsequens,  sic  consequens  ad  pne- 
cedens;  et  ut  consequens  ad  aliud  aliquid  :  sic  alinj 
aliquid  ad  praecedens,  ei  aequo  est  sumptio,  extre- 
morum  mediis  intermissis. 


designarc,  et  omnes  reclos  angulos  aequos  sibi  invi- 
cem  esse ;  et  si  in  duas  rectas  lineas  lineam  scin- 
dens,  interiores  et  ad  ejusdcm  partis  duos  anjjulos 
duobus  reclis  fecerit  minores  producias  in  infinitum 
recias  lineas  concurrere  ad  eas  partes  quibus  duobus 
rectis  angulis  lerminantur. 

Gommunes  animi  conceptioncs  sunt  bae  :  Quoe 
f  idem  suntxqualia,  et  sibi  invicem  sunt  aeqiialia.  Cl 
si  ab  aequalibus  acqiialia  auferaniur,  quae  relinquun- 
tur  aequalia  sunl.  Et  si  aequalibus  addantur  aequaiia, 
tota  quoque  aequalia  sunt,  et  quae  sibimet  conveniunt 
aequalia  siinL 

Gnomon  autem  parallelogrammi  spatli  est  eorum 
quac  clrca  eamdem  sunt  diametrum,  quodlibet  unum 
duorum  cum  supplementis  duobus.  C 

Magnitudo  minor  roajoris  magnitudinis  pars  est, 
quando  miiior  majorem  magnitudlnem  permetitur ; 
m:ijor  vcro  magnitudo  minoris  magnitudinis  multi- 
piex  est,  quoties  a  minore  major  integra  dimensione 
supplctur. 

Proportio  est  duarum  magniludinum  cognatarum 
ad  sc  invicem  ex  comparatione  veniens  habitudo ; 
proporiionem  vero  ad  se  iuvicemmagnitudines  590 
bal)ere  dicuntur,  qiias  possunt  sese  invicem  mutii- 
plicatae  transccndere. 

Eamdem  vero  proportionem  prima  magnitudo  ad 
secuiidam  magnitudiiiem,  tertiaque  ad  quartam  tC' 
nere  perbibetur,  quando  prim»  ac  tertiae  magnitu- 
dinum  aeque  multiplices,  eaeque  sunt  secundae  atque 


CAPUT  SEPTIMUM. 

DE  ASTBONOMIA. 

Astronomia  superest,  quain  si  casla  ac  moderala 
nienle  perquirimus,  sensus  quoqiie  nostros,  ut  vcie- 
res  dicunt,  magna  claritale  perfundit.  Qualeest  enini 
ad  coelos  animo  subire,  totamqae  iliam  machinaro 
siipernam  indagabiii  raiione  discutere  [ed,^  disew- 
rere],  et  inspeciiva  meniis  siiblimitate  [ed.,  subtili- 
late],  ex  aliqua  parie  colligere,  quod  tantae  magniia- 
dinis  arcana  velaverunt  T  Nam  mundus  ipse,  otqni- 
dam  dicunt,  spbaerica  fer tur  rotunditate  eolleeius ; 
ut  diversus  rerum  formarumque  ambiius  sui  circut- 
lione  concluderetur.  Unde  librum  Seneca  coiisetiia- 
nea  piiilosophis  dispotatioiie  formavity  eui  titolus  est 
de  Forma  mundi;quein  vobis  iiem  relinquiiuus  re- 
legendum.  ( 


quart;D  acquemuUiplices,veI  pariter  transcendunt,  vel  D     Asironomia  itaque  dicitur,  unde  nobis  sermo  esi. 


ab  bispariter  transcenduiitur,  vel  bis  pariter  eiscquan- 
tur,  cum  scilicet  in  alterna  comparatioiie  sumantur: 
quae  veroeamdeni  retiiient  iiroportionem,  proportiona- 
liter  esse  dicaniur.  Quando  vero  earum  quae  sunt  aeque 
multiplices,  primae  quidem  magnitudinis  multiplex 
secondae  magnitudinis  mulliplicem  superat.  Tertiae 
vero  magnitudinis  muliiplex  quartae  magnitudinis 
inultiplicem  minime  transcendii;  tunc  priroa  magnl- 
ludo  ad  secundam  magnitudinem  niajorem  propor- 
tionem,  quam  tertia  ad  quartam  tenere  perhibetur. 
Proportioiialitas  vero  in  tribus  ut  minimum  ler- 
minis  invenitur,  cum  proportionales  eidem  ejusdem 
magniiudinis  proportiones  esse  dicuniur,  praeceden- 
les  prxccdeniibus.  et  consequentibus  conscquentes. 


astrorum  lex  :  quia  nescinnt  ullo  modo,  quam  a  sue 
Greatore  dispos^ita  sunt,  vel  consislere  vel  movcri: 
nisi  forte  quando  aliquo  miraculo  facto  Diviniutis 
arbitiio  commutantur;  slcut  Jesus  Nave,  tribus  boiii 
s<di  in  Gabaon  ut  staret,  legitur  {Jom.  x,  li)  iinpe- 
rasse ;  et  temporibus  Ezecbiae  regis  reirorsum  deeem 
gradibus  reversum  fuissc  {IV  Reg,  xx,  II) ;  ei  ia 
passione  quoque  Domini  Christi  iribos  boris  sol  le- 
nebrosos  eifectus  est  (Luc.  xxiii,  44,  45),  et  bissi* 
milia.  Ideo  enim  miracula  dicuntur,  quoniam  conira 
rerum  consuetudinem  admiranda  contiiigtnil.  Fenm- 
tur  enim,  sicul  dicont  astronomi,  quae  coeloli\a 
suiit ;  moveiitur  vero  planetae,  id  esl  erraticae,  qu;i; 
cursus  suos  cerla  tamen  deflnitione  coD&ciunu 


«iJ^  DB  ARTIBIJS  AC  DISClPLlSlS  LtBeRALf!III  LITTERARUil.  i^U 

efiini,si  fa«  est  iliccre,  saneia  Oirinitns,  i^tinJo  cn-a-  A  pracdlctfs  opertnm  esi ,  manir  sia  rntenigeniTas  clari- 


iiirae  sitae,  qdas  hodieque  facii  exlstere,  diveryaiB 
ftpecies  formuiasque  conretKt :  qvando  eutmi  •fel' 
lanimpoteniia  venerandi  disf ribull,  et  statmis  hiiefs 
bcti  currere  qn»  nioveiitur,  eeriaque  iede  quie  sant 
fixa  coflstiiuit.  Qnidquid  enini  bene  disponitnr  aiqii^ 
eoffipietury  potest  disciplin»  bnjus  qnalitatibos  ap- 
plicarL 

Geometria  Latlne  diciiurterrjc  dimensio,  qiioniam 
per  dlTersas  formas  Ipsius  discfiplinnp,  iit  nonnulli 
dfeanl,  primnm  iEgyptus  domiinls  propriis  fertur  esse 
partlta;  cujus  disciplinse  inagistri,  mensores  ante  di- 
ccbantur.  Sed  Yarro  peritis&imus  LatiOorum  liujus 
nomlnfs  caosnm  sfc  ezstitisse  commemorat :  dicens, 
piinis  qnMem  homines  dfmension^s  terrarum  termi- 


lafe  [erf.,  intelligeniia  ct  clara  veiitaie]  (Oguuscetur. 

Prineipia  geometna  disclplinm. 

Punetum  cst  coi  pars  nntla  esl. 

Linea  vero,  praeter  laiitudinem  longiiudo  :  liiie» 
flnes  pnncta  stini. 

Recta  Knea  est,  qtKe  ex  arquo  fn  suis  punctis 
jaret. 

Soperflctes  tero,  q»ioJ  fon;;lindinem  ac  latiludi- 
nem  solas  babet.  Siiperflciei  flnis  linex  siint. 

Pinna  superficies  estqnae  ex  xqiio  in  suls  rectis 
linefs  ]ac^. 

Ptamift  angidiis  est  dualrum  linearum  in  pfano  in- 
vknBfcn  se^e  ta^igentlum,  et  non  In  directo  jacentium. 


nli  positls,  tagantibus  [erf..  vacantibus]  populis,  pa-  •  *^  J»»ternirtim  comlosio.  Qnando  autenfi  qux  angu- 


eis  «itiiia  YMVstiiisse;  deinde  totius  annl  circiilum 
mensihiill  numero  fuisse  partiios;  tindeet  ipsl  mcn< 
ses,  qno5  aimum  metiantur,  dicli  suni.  Verum  post- 
qaam  Ista  feperta  suut,  provocati  siudiosi  ad  illa  in- 
vfsfblliii  6rgnosccnda ,  coeperunt  quxrere  quanlo 
s|iaiio  a  lerra  lona,  a  luna  sol  ipse  disiaret,  ei  usqne 
ad  verticem  cceli  quanta  se  mensura  distenderet; 
qaod  peritissimos  geometras  assecutos  esse  comme- 
morat.  Tunc  et  dimensiDnem  universae  terrae  proba- 
IMIi  refert  ratione  collectam  ;  ideoque  factum  est  ut 
dlsciplina  Ipsa  geometrioe  nomen  acciperet,  quod  per 
saecula  589^^>^S^  custodit.  Unde  Censorinus  iii  li- 
bro  qoem  scripsit  ad  Q.  Gerellium,  spniia  ipsa  coeli 
icrraequc  ambitum,  :per  nameram  sladiorum  distiu- 
cia  curiositaie  descripsit.  Qucm  si  quis  recensere  vo- 
loerit,  multa  pbilosopborum  mysteria  brevi  lectiono 
cognoscet. 

Geomeiria  vero  est  disciplina  magniiodinis  immo- 
biiis  ei  formarum. 

Geometria  diviilitur : 

In  planum, 

Iq  magnitudinem  numerabifein, 

In  magnitttdinem  ralionalem  et  Irrationalem, 

In  ffgoras  soildas. 

rknse  flgurse  sunt  quie  longiludine  et  latitudfne 
coniineiiior. 

Numerabilis  magniludo  si  quae  numeris  tfrifthfne- 
tie»  dividi  potest. 

Magnitudines  ralionales  et  frrailonaies  sunt  :  ra- 
tionales,  qiiarirm  mensuram  scire  possunias ;  irratio- 
iiales  vero,  quarum  monsure  quaiftitas  cognita  non 
lubetiir. 

Figurse  sofida  simt ,  qnae  longitndine  ,  latiiodine 
et  altliudine  emitinentur ;  bis  panibos  alque  divlsio» 
■ibtts  toiins  G^omelriae  disciplina  Iractatur.  Et  ini- 
inerotitas  illa  formarom,  qu»  sive  in  terredtribus, 
■hro  in  ceele^tibus  cst,  lali  exposliione  concludtnr. 

Cnjus  dlsciplinoB  apud  Grxcos  Enclidek,  Apullo- 
nlus,  Arcfatmedes,  nec  non  et  alii  scriptores  probn- 
liilcs  exsiiierunt:  ex  quibus  Eticlidem  trnnslatuni  m 
Itomanam  Hnguam  idem  vir  inngnificus  Boelius  dedit. 
Qui  si  diligeuti  eura  rdegatur,  hoc  quod  divisionibus 


Inm  eonlineiit,  lineae  reciae  suni,  func  y-ectilineus 
angolus  nomlnaior.^Qi/aTido  rccia  llnea  stfper  rectatn 
Kne^m  stans,  cfrcam  se  angulos  apquos  sibi  inyiceni 
l^erit,  recliis  esttiterqne  acqualium  angulorum,  ei 
qnae  snpersiat  finea  super  eam,  qoam  Insistlt,  per- 
pendicularis  vocatur.  Obtusns  angnlus  est  major 
recio,  acutns  autcm  minor  recto. 

Frgora  est  qnae  sub  aliquo  vel  a  qoibas  termlnis 
co^tinetur. 

Terminns  porro  esi  qood  cojusque  esiHiiis. 

CircQlus  esl  flgura  plana  quae  sub  una  liiiea  conti- 

netur,  ad  quain  ab  uno  puncio  eoruin  quae  intra  flgu- 

ranfi  ^Ont  posita,  omnes  quae  Incidunt  rectae  lineae, 

abrfoide  ^ibi  invicem  sunt.  Iloc  vero  puuctum  centruni 

C  circuii  nominatur. 

Diametrns  circoll  est  reeta  qii(edam  linea  per 
eenlrOfO  ducta,  et  nb  utraque  parte  ad  circumferen- 
fiam  circuK  tcrmmata,  qu;e  in  duas  aequas  paries  cir- 
ciilom  dfvidit. 

Semicirculus  est  flgura  plana  qnae  snb  dlametro, 
ei  ea  quam  diamelrus  npprehendii,  diffcrentia  coii- 
tin<*tur. 

Rectillneab  Ogarae  sunt  quae  sub  rectis  lineis  con- 
tineOttir. 

Trilatcra  qiiidem  est  flgura  quae  sub  tribus  reciis 
Hiieis  continetur. 

Quadrilatera  vcrO  qnae  sub  qualuor  laieribus ;  mul- 
lilaiera  verb  quae  sub  pluribus  quatii  quatuor  lalc- 
ribus  continetur. 
j)     iOqnilateruin  igitur  triangulum  esi  qnod  tribus 
seqnis  laterilias  clauditur. 

Isosccles  est  quod  doo  tantummodo  habet  latera 
aeqnalia. 

Scalenum  qnod  tria  lalcra  Inaequalia  possidebit. 

Amplius  triiaierarum  figuraruro.  Ortbogonium  id 
est  reoiiangulum  quidcm  trianguliim  est,  quod  liabet 
iriangulum  rectum. 

Aisblygoniam  ver#,  qood  babel  obiasum  anguhtai» 
in  quo  obiusas  angitlus  fueril. 

Oxjrgonlon  voro,  1d  est  -ai^Ofota  angolom,  in  quo 
tres  angull  simi  tcoti. 

Quadrilaterarum  vero  flguranim  quadratuin  voea- 
tur,  quodesi  aequilaterum  atqne  rectian^uluiiA^^^^v^ 


])ojasliuin  duolms  semis,  hoc  esi  diatessaron  sym-  k  hofc  csl  diapason  symptioiiia  ;  hy|M)ja3t1imi  tei  semU 


l»honia,  bypodonum  iribns  toiris  prtecedens. 

8.  Plirygiusest  jastia^n  hcmilonio,  dorinm  lono, 
hypolydinin  tono  semis,  hypo.Tottum  ditono,  hypo- 
phrygium  duobus  semis  tonis,  hoc  est  dialessaion 
syniphonia;  hypojsistium  tribns  lonis,  hypodorinin 
iribns  semis  lonis  hoc  ett  diapente,  symphonia  prse- 
cedens. 

9.  ^olins,  phrygium  liemitonio,  jasiuni  toni, 
dorium  lono  semis,  hypofydium  duobus  <:emis,  hoc 
est  diaiessaron  symplionia;  hypophrygium  irilns 
tonts  hypojastium  irihus  «cmis,  hoc  esl  diapente 
«ymphonia ;  hypodofrfum  qnaiu  <r  tonis  pr.ecedens. 

10.  Lydius  eslacolium  hemiionio,  phry^ium  tono, 
jastiumiono  semis,  doriom  duolnis  tonis,  hypniy- 


lodis,  hypodoriiim  si-ptem  lonis.  Dnde  elaret  q-io- 
niam  hyp^ r1y(f ins  touMS  omuluin  acutfsslinits,  Beptem 
lonis  pr»cei1it  hypodoriom  omninm  graTlss^mnm  : 
tn  qnihus,  ni  Yarro  metnlntt,  lantse  otlfilaii*  ▼'.rtiii 
ostensa  est,  ut  excilatos  [nm.,  nt  excilanrt]  animos 
sed.irei,  Ipsas  quoqne  bestias,  nec  non  ci  serpentes, 
volocres  aique  delphinas  ad  audiium  sunR  modiila- 
lloiiis  attrnheret. 

Naui  ui  Orphei  lyram,  Sirenarmn  ctnius,lanqinm 
fabulosa  taceannus  :  qnid  de  Davld  dicimiis,  qni  ab 
spiritn  iinmnnd«vSaii{em  discipHna  salnberriinae  mo- 
diilationis  eripuit,  novoque  nrodo  per  auditinn  san*- 
tatem  (ontulit  regi,  quaro  medici  non  poterant  ber- 
barrnn  potestatibus  operarl  (f  Reg,  xvi,  25)T  Ascle- 


dium  duobus  seinis  toiiis,  hnc  est,  diatessaron  syin-  t)  plades  qooque  melicus,  majorum  attestatione  doeits< 
phonia  :  hypoxoliuin   tribus  tonis  ,  hypophrygium 
588  tribus  semis  tonis,  hoc  est  diapenle  symiih»»- 
nia ;  hypojastium  qnatuor  tonis,  hypodorium  quaiuor 
scniis  toiiis  praecedens. 

11.  Hyperdorius  est  lydhim  hemitonio,  voKuin 
lono,  phrygium  tono  scmis,  jastinm  duobus  loni;*, 
doriuin  duobus  semis,  lioc  est  diatessaron  sympho- 
nia  :  hypolyrlium  Iribus  tonis,  liyposcolinm  tritxis 
Feniis  tonis»  hoc  ost  diapente  symphonia ;  hypophry- 
ginm  qiialuor  tonis,  hypojaslium  quatuor  semis,  hy- 
podorinm  qninque. 

12.  Ilyperjastius,  cst  hyperdoriiim  hemitonio,  ly- 
diuni  tono,  seolium  t<ino  semis,  pbrygiura  duobns 
tonis,  jastium  duobus  semis  tonis,  hoc  est  diatessa 


siinus,  phrcneticnm  quethdam  per  symphoiiiam  n- 
turui  suae  reddidisse  memoratnr.  Mtitia  sunt  auiem 
in  aegris  hominibus  per  hanc  discl|ilinam  farta  mf- 
racula.  Goelum  ipsum,  sicul  supra  mem  >nivlmns,  dl- 
citur  sub  hannoniae  dulcedrne  revoUi.  Et  ut  tretiter 
cuncta  compIect:ir,  qnidquid  1n  supemis  sive  terrenis 
rebos  convenieiner  secundom  auctoris  sui  disposi- 
lionem  geriiur,  ab  hac  disciplina  non  refertur  ei- 
ccptum. 

Gratissima  crgo  nimis  utilisque  cognitio,  quae  el 
sensum  nostrum  ad  superna  erfgit,  et  aares  modu- 
lalione  permnlcet;  quam  apud  Gr:ccos  Alypius,  Eu- 
clides,  Plolomsus,  et  caeteri  probabiti  instttutione 
[msi.,  instriictione]  docuernnt.  Apnd  Latinos  aotem 


ron  symphonia ;  dorium  tribus   toiiis,  bypotydium  G  vir  magnificus  Albinus  librmn  de  hac  re  compen- 

diosa  brevitate  conscripsit;  qucm  in  bibli  »theea 
Romae  nos  habuisse,  atque  studiose  lcgisse  retinHnins. 
Qui  si  forte  gentili  incursione  sublatus  est,  balieiis 
hic  Gaudentium  Mutiani  Latinnm ;  quem  si  solliciia 
intentione  relegitis,  hujus  scieniiae  vobis  atria  pale- 
facit.  Fertur  eliam  Latino  sermone  et  Apulcium 
Madaurensem  instituta  hujus  operis  elTecisse. 

Scripsit  eiiam  et  Pater  Augustinus  de  mitsica  sei 
libros,  in  quibus  humanam  vocein,  rhytbmicos  soiioi 
el  harmoniam  modulabilem  In  longis  syllabis  aique 
brevibus  naturaliter  habere  moustravit.  Ceosormus 
quoqne  dc  accentibus  voci  nostrce  adnecessariii 
subtiliter  dispuiavit,  pertinere  dicens  ad  inusicaia 


trbus  scmis  tonis.  hoc  c^t  diaponic  sympboiiia  ;  Ity- 
poanoliurn  qnntuor  tonis ,  hypophrygium  quatiior 
seiiiis,  hy^iojastiuin  quinque  tonis,  hypodorium  qnin- 
quo  scinis. 

15.  Ilyporphrygus  e^it  byperjasiium  hemitonio, 
hyperdoriuin  tono,  lydium  lono  seniis,  nDoIium  diio- 
bu<^,  phrygium  duobus  semis,  hoc  est  diatessaron 
symphonia ;  jastium  Iribus  toni«,  dorium  tribus  se- 
inis,  hoc  e<t  diapenie  symphonia  ;  hypolydium  qua- 
tnortonis,  hypoaeolium  quatuorsemis,  hypophrygium 
q  liiique,  hypojnsiium  quinque  seinis,  hypodorinm 
sex,  hoc  est,  diapason  symphonia  prscedens. 

14.  Hypcraef^Iins  cst  hyperpUrygium  hemitonio,  hy- 


porjastium  tono,  hyperdoriiim  tono  SQuas,  lydium      rfigcipUnam  ;  quem  vobis  iulcr  catcros  transcrimum 
.1  lobns  tonis,  i£oIium  dnolius  scmis,  hoc  est  diaies-  l^  _|;-,  • 


siron  symphonia;  phrygium  tribns  tonis,  jastium 
trihns  semis  tonis,  hoc  est  diapeiite  symphonia ;  do- 
rinm  quatuor  tonis,  hypolydium  quatnor  semis,  hy- 
poxolium  qninque  tonis,  bypopbrygium  quinque 
semis,  hypojastiuui  sex  tonis,  hoc  esi  diapnson  syrti- 
pbonia  :  bypodoriuin  sex  semis  tonis. 

15.  Hyperlydius  est  novissimus  et  acutissimus 
omniuin,  hyperaeolium  hemiionin,  hyperpbrygiuiu 
tono,  liyperjastium  duobus  lonis,  hyperdorium  duo- 
bus  semis  lonis,  hoc  est  diatessaron  symphouia  ;  aso- 
lium  tribus  tonis,  phrygiuin  tribus  semis  tonis,  hoc 
esi  dinpentesjmphonia ;  jastium  quatuor  tonis,  do- 
fllf^^VkBis,  hypolydium  quiiique,  liypox»o- 


rcliqui. 


CAPUT  SEXTUM. 

DB    6EOMETBKA. 


rium  qu 
iww  q 


lonis,  hypopbrygium  scx  tonis, 


Nunc  ad  geometriam  veniamua,  quae  est  descHpiio 
contemplativaformarum,  documentum  etiam  visaale 
philosophorura ;  quod,  ut  prrcconiis  celeberriuiis  ef- 
ferrent,  Jovem  suum  in  operibus  propriis  geomeirafn 
[m»$.,  geomctriare]  fuisse  tesianlur.  Quod  neseio 
utrnni  laudibus  an  vitupcralionibus  applicetar, 
qnando  quod  illi  pingunt  in  pulvere  coloroo,  JoTem 
faccre  mentiuntur  in  coelo.  Qtiod  si  vero  Creaiori  •( 
oiiinipotenti  Deo  salubriier  appliretor,  piitest  haec 
scutentia  forsitan  convcnire  veritati.   Geometra  et- 


f^!^  DB  ARTIBIIS  AG  mSCirLlMS  LtBeRALf!III  LITTERARUM.  UU 

eiiini,si  fa« e$t  ilicere,  sancfa  Otrinitns,  i^nnJo  cn-a-  A  prapdictfs  opettiitn  csi ,  maiiir.  sia  rntenigeniTse  clari- 


lurae  suk,  qiias  hodieque  faeil  eilstere,  divem^ 
^pecies  formnlasque  conceJtt :  qvando  eaYm%  afel- 
laniwpotentia  veneranda  ilisf rlbuii,  et  statmis  hiiels 
bcti  currere  qii»  aiio?eiitur,  eeriaque  iede  <fu«  smit 
fixa  constiiuit.  Quidquid  enini  hene  disponitnr  aique 
eompletur,  potest  dist-iplin»  bnjns  qnalitatibus  ap- 
plicari. 

GeomeCria  Latine  dicitur  terru^  dimcnsio,  quoiiiam 
pet  ditersas  formas  ipsius  disdplinnp,  m  nonnuHi 
dfeimt,  primuin  iEgyptus  domiinis  propriis  Tertur  esse 
partita;  cujos  disciplinse  magistri,  mensores  ante  di- 
ccbanlur.  Sed  Yarro  periiis&imos  LatiOorum  liujus 
nominfa  cauaam  sfc  ezstitisse  commemorat :  dicens, 
pHuES  qnfdem  bomines  dimeitaion^s  terrarom  termi- 


late  [eJ.,  intelligeniia  ct  clara  veiilale]  (Ogucscelur. 

Prineipia  geometria  di$ciplm(g. 
PiinCtum  est  cui  pars  niiUa  esl. 
Lines  vero»  prftter  laiiiudincm  longiiudo  :  liiie» 
fines  pnncfa  sont. 

Recta  linea  est,  qTMu  cx  ipqno  fn  suis  puiiciis 
jaret. 

Soperflcfefs  tero,  qnoJ  lon^iiudinem  ac  latiiudi- 
nem  aolas  babet.  Siiperflciei  fliiis  lineis  sunt. 

Pinna  superficies  est  qnae  ex  acqito  in  suls  rectis 
linefs  jaceft. 

Ptanus  angidiis  ^t  dnalrum  linearnm  in  prano  in< 
tSctsfcn  se^e  ta^igenilum,  et  non  in  direclo  jacentiuni. 


nli  poshls,  taganiibus  [ed.,  vacantibus]  populis.  pa-  •  *^  ^Herntram  conclusio.  Quando  auienfi  quac  angu- 


eia  milia  prsBstiiisse;  deinde  totius  anni  circiilum 
mensiruall  numero  fuisse  partitos;  tindeel  ipsi  mcn- 
sea,  quo5  annnm  metiantur,  dicti  suni.  Vcrum  post* 
quam  Ista  repcrta  suut,  proTocati  studiosi  ad  illa  iii- 
vfsfbfliii  ttrgnosccnda ,  coeperiint  quxrere  quanio 
a|ialio  a  lerra  lona,  a  luna  sol  Ipse  disiarel,  et  usqiie 
ad  Tcrticem  cceli  quanta  se  mensura  distenderet; 
qood  periiissimos  geometras  assecuios  esse  comme- 
morat.  Tunc  et  dTroensionem  universae  lerrae  proba- 
Uli  refert  ratione  colleclam  ;  ideoque  factum  est  ut 
dlsdplina  Ipsa  geometrlDe  nomen  acciperet,  quod  per 
saecnla  589  l^nga  custodit.  Unde  Censorinus  iii  li- 
bro  queut  scripsit  ad  Q.  Gerellium,  spniia  ipsa  coeli 
tcrraequc  ambitum,  per  nomerum  sladiorum  distin- 
cta  curiosiiate  descripsit.  Qucm  si  quis  recensere  vo* 
loerit,  mulu  philosopborum  mysteria  brevi  leetioiio 
cognoscet. 

Geometria  vero  est  diacipliiia  magnitodiois  immo- 
biiia  et  fomarum. 

Geometrla  dividitur : 

In  planum, 

Iq  magnitudinem  numerabilem, 

In  magnitudinem  ralionalem  et  Irrationalem, 

In  figuras  solidas. 

rkns  flgurse  sunt  quie  longitudine  et  iatiiudfne 
contineiitur. 

Numcrabilis  magnitudo  st  qiiae  numeris  tfrilhme^ 
tie»  dividi  potest. 

MagnitudiiieB  rationales  et  frratlonalea  stmt  :>a- 
tlonales,  qiiarimi  mensuram  scire  possuiuns ;  rrratio- 
iiales  vero,  quarum  monsurte  quaiftitas  cognita  non 
lubetur. 

Figurse  solida  stint,  qiiae  ioifgitiidine  ,  lalitodine 
et  altitudine  emitinentur ;  his  partibus  atque  divlsio» 
■ibus  tOiios  ^omeirix  disciplina  traciator.  Et  mi- 
Hieroiitas  illa  forroarom,  quae  aive  in  terre^lribus» 
■hro  In  ceele^tibos  est,  lali  ezposttione  coticfudtnr. 

Cujoa  disciplinaB  apudljrxcos  Euclidek,  Apollo- 
niua,  Arebfttedes,  nec  non  et  alii  scriptorcs  prol)a- 
liUcs  exstiterunt :  ex  quibus  Euclidem  translatum  in 
Itomanam  linguam  idem  vir  inagnlficus  Boetius  dedit. 
Qui  si  dillgeuti  Cura  rclegnftur,  hoc  quod  divisionibus 


lum  cOMioetit,  lineae  rectae  sunt,  func  V-ectilfneus 
aogulus  nomiimior.^QtfaTido  recia  llnea  sut^er  reclam 
Hne^m  stans,  chrcnm  se  angulos  apquos  sibi  invicem 
fecerit,  rectiis  eat  iiterqoe  xquarum  angulorum,  et 
qnae  superstat  finea  super  eam,  qaam  insistit,  per- 
pendicularis  vocatur.  Obtusus  angolus  est  major 
recio,  acutos  autcm  minor  recto. 

Frgtira  est  qnae  aob  aliquo  vel  a  qnibos  termlnis 
co^tinetur. 

Termlnos  porro  est  qood  cujusque  esiHtils. 

GircQliis  est  figura  plana  quae  sub  una  lihea  conti- 

netur,  ad  quain  ab  uno  puncto  eoruin  quae  intra  flgu- 

raoi  ^Ont  posita,  omnes  quae  incidunt  rectae  Uneae, 

abrfoide  ^ibi  invicem  'sunt.  Iloc  vero  puuctum  eentrum 

C  circuli  noniinatur. 

l^i^imetrtis  circoll  est  reeta  qtiaedam  linea  per 
eentrtirO  ducta,  et  ab  utraque  parte  ad  circumferen- 
fiam  circuti  tcrmrnata,  qu;e  in  duas  aequas  partes  cir- 
ciilom  dfvidit. 

Semicirculus  cst  flgura  plana  quae  sub  diametro, 
et  ea  quam  diametrus  npprehendit»  difftTenihi  coih 
tinMur. 

Rectilineab  Ognfae  sunt  quae  ^ub  reclis  Hneis  con- 
tineiftOr. 

Trilatera  quidem  est  flgura  quae  sub  tribus  rectis 
flueis  continetur. 

Quadrilatera  vcrO  quae  sub  qualuor  laieribus ;  mul- 
tilaiera  Vero  quae  sub  pluribus  quatu  quaiuor  latc- 
ritms  contioetur. 
D     iOqmlaterum  igitur  triangulum  est  quod  iribus 
aequis  lateribus  claudilut. 

Isosceles  est  quod  duo  tantummodo  habet  latera 
aequalia. 

Scalerium  qiiod  tria  latcra  inaeqoalia  possidebit. 

Amplius  trilalerarum  figuraruro.  Orthogonium  id 
eat  rei ilangulum  quidcm  triaiiguliun  est,  quod  habel 
triangulum  rectum. 

Aablygonium  ver»,  qood  babel  obtasum  anguhmi» 
in  quo  obtusua  angolua  fuerit. 

Oxjrgonlon  voro,  1d  est  ndoiata  angolom,  in  qua 
trea  anguli  sunt  acuti. 

Quadrilalerarum  vero  flgurarum  quadratum  voea* 
tur,  quodest  aequilaterum  aiqtie  rectian^ulum^^^^v^^ 


ii25 


U.  AUUELII  CASSIODORI 


if»l 


hac  legc  (l«?scendtint,  iit  gcrondi  modi  iilliroi  lenopo-  A     GoniparaliYiis  vero  duas  formulis  lantnm  Inliei . 
. : ^: — j:    j:        j^m  gjjjjjj  j||  for  cxil.  uldociiop,  meiior,  cl  geHus  firU 

commune,  excepio  uoo  seiiior,  non  enini  seuinr  mii- 
lier  dici  polesi;  aui  i»  tiu,  ul  doclius,  mel  us;  el  esl 
coniparaiiYus  gradus  generis  neulri,  ut  doetius  mau- 
cipium,  meiiiis  ttiinpliim.  Cst  eomparatiTiis  grados 
adTerbii;  dicirous  enim  doctius  scripsK,  dicimas  me- 
lius  fecil;  sed  doctius  quando  ad  iionieu  lendit,  est 
generis  neutri  comparaiivus;  quando  lendli  ad  Ter- 
bum,  coniparatlvus  adverbii  esi. 

Superlatlvu9  per  tr^s  formas  exit,  aut  Tn  «•«  M 

doctissimus;  vel  in  a,  ut  docU^sima;  vel  iti  mi,  «t 

doctissinium.  Illud  saiie  pr.iaermittefMlum  etta  oon 

videtur,  quod  cuin  ab  omni  superlativo  nmiu,  vd 

simui  tollirous,  piisitivus  qualis  sit  invenilor ;  ui  pul- 

clierrimus;  sublalo  enim  a  fine  disyilabo,  remanei 

pulcber  positivus :  unde  fit  ut  ea  nomina  qoae  iu  q««- 

stioiiem  veniant,  tunc  possimus  agnoscere. 

Quxriiur  enim  utrum  acris  dicaiur,  an  acer ;  e«w- 

|v  stat  auiem  hodie  utmmque  dici,  de  viro,  ai  in  V.r- 

^  ffilio :  Humero  PelopsinsiffBsebomo  acer.  Acritvem 

de  feinioa  dicitur»  at  apud  Horalium  :  Solfiiur  aais 

hlems. 

Compamntor  aulem  nomina  appellaiiva,  ei  ea  ai»- 
pellativa,  qu»  aui  a  qoalitale  voiiinni,  in  tref  ptnes 
suiit  divisa  :  in  animum,  nt  prodens,  bonesias;  iu 
eorpus,  ut  niger,  pulcher;  exirinsecns,  at  foriatiatut, 
felix ;  aui  a  qaantitaie,  id  esi  a  mentara,  qoae  a  cor- 
pore  tantum  detcendunt,  at  longus«  brevit.  ^ed  non 
oinnia  nomina  quaa  aai  qualiiatem  aot  quaniiiaieni 
sigiiittcant,comp;ir«inlur ;  sed  quas  comparanior»  qua- 
litatit  aui  qoantiiaiis  tunt.  Invenliar  enim  noom 
qualitaiit,  et  non  comparaiur,  ut  mediocris.  Ali« 
quando  aui  unos  inveniiur  grados,  aui  doo,  tui  iret ; 
sed  ubi  comparativus  non  invenitur,  adverbium  teia« 
nius  esse  ponendum  ad  positivuni,  ui  vicem  eompa- 
rativi  impleainiis.  ot  in  lioc  nomine  piut,  quia  mm 
facit  pior,  sed  magis  pius. 
Memineiimus  ita  nos  respondere  com  inierrogso 
C  inur,  qiialis  est  ille  vir?  quia  de  qualitaie  tumat  iif 
terrogati,  unum  aliquid  ex  illis  iribus  diclmiit,  aul 
d*  ciiis,  aut  pulcher  est,  aut  mendicus;  non  dices  a 
qualitate  longus  Cbt,  aui  brevis.  Quando  enim  inter- 
rogamur,  quantut  est?non  possnmus  respoiidef^  n.sl 
n  inensura,  aut  longus,  aut  latus,  aut  brevis  esL  Nec 
uus  lerreat  quod  Yirgi  ius  dixil  qiiantitaiit  nomen  ad 
animam  applicans  :  Magnaniine  i£nea;  tedhic  Grc- 
cuin  voluit  iinitari;  iion  quia  quanlitas  ab  anlmo  ve- 
nerit,  ted  qualilatem  aniiui  per  quaniitaiein  laodara 
voluerii. 


ris  ultiuiain  liiterain  in  or  veriamus,  ut  dicendi,  di- 
ceiido,  dicendum,  dictiiin  dictu,  et  dicamus  dictor, 
commulato  scilicet  u  in  o,  vi  adjccio  r.  llem  procu- 
randi,  procuraiido,  procuratidum,  proGuratum,  pro- 
curatu,  facit  nomen  procurator,  et  reiiqua  ad  lianc 
raiionem  periineiitia,  que  ioventa  sunl.  Pra.>lerea 
sunt  iiomina  qiiae  incertum  est  ulrum  verbialia  sint, 
ut  qiiae  in  quj  siionem  veniunt :  quxritiir  cnim  utruin 
ranior  dicatur  an  caniator,  quae  utraqiie  tirmamus 
dici  supradicta  lationc;  uam  ab  eo  quod  est  canto, 
gerendi  modus  cantandi,  do,  dom,  cantatum,  Cinta- 
tu,  inde  cauta>or.  Item  ab  eo  quod  est  cano,  gerendi 
modut  caneiidi,  do,  dum,  caiiium,  cantu,  inde 
cantor. 

liein  quaeriiur  auclor  utrum  per  te  aut  de  verbo 
oriator,  sed  sciendum  est  quod  a  se  nascilur;  non 
enim  habet  originem  verbi.  Nam  illud  quod  esi  au- 
geo,  non  nos  seducat,  qnnd  iiide  veniat ;  aliud  esi 
cnim  augere,  aliud  auctor»'m  esse.  Omiie  enim  ver- 
bum  nouiiiii  ex  se  descendcuii  respoiidere  debet,  ut 
scriptor  venit  ab  eo  qaod  est  scribo ;  omnis  enim 
tcriptor  tcribit,  iit  procuralor  venii  ab  eo  qood  esi 
procuro ;  omiiis  enim  procorator  procurat.  Dcindo 
quae  est  alia  regula  qus  hoc  notiien  ex  verbo  oriri 
prohibit  :  quia  nomina  verbialia  aut  in  $or  exeunt, 
ut  prsecarsor ;  aiit  in  lor^  ut  scriptor,  leclor ;  at  qu» 
in  $or  exeunt  femiiiina  In  trix  nou  niiiiunt :  qoae  vfro 
in  tor^  necesse  est  ui  feunnina  iii  trix  niiitani,  ut  pro- 
curator,  procuratrix.  Hoc  si  a  verbo  venerii  in  tor 
scilicei  leraiinaium,  necesse  habuit  feraininuni  in 
trix  luitiere,  ei  facere  auctrix ;  sed  qaia  non  dicatiir 
aucirix,  Yirgilius  tesutur  diceus  :  Aiictor  ego  suiu 
videndi. 

Alia  participii  similia,  ut sapleus,  piieiis, demens, 
ctemens,  si  comparaiionem  recipiant,  uoniina  suut ; 
part;cipia  vero,  quando  non  recipiuiit  coinparalio- 
iieiii,  ut  lugens  non  facit  lugeulior;  at  ecuuira  de 
nieiis,  or,  mus,  facit. 

Suiit  alia  verbis  siiu  lia,  ut  comedo;  qiix,  cum 
casum  habuerint  nomina  sunt ;  cuin  teiiipus  linbue- 
rint,  verba  eftse  ceriissimum  est;  et  est  comedo,  ti- 
nea,  ti  n<>men ;  si  verbum,  prima  persona  est  verbi 
activi,  conjiigatioiiis  terttae. 

Compar^iionis  dennitio  haec  cst,  elocutio  alternm 
praeferen&,  ^uaiiqiiaui  aliter  delinianl  alii.  Alii  qua- 
luor  dicunt  gradus  esse  comparationis  :  positivuin, 
qoi  ett  doctus;  comparativuni,  qui  e^t  tam  doctus  ; 
prxUlivuin,  qui  est  dociior;  superlaiivum,  qui  est 
doctissimat,  dicentes  non  posse  illum  dici  compara- 
livuin,qui  est  doctior,quia  non  lam  comparare  quain 
pracferre  vldetur.  Quod  superius  est  sic  definituiu  : 
Coni|»aratio  est  elucutio  quae  ex  alterius  collatione 
alterum  pra^fert.  Videiur  eniin  liic  comparativus 
gradus,  qui  est  t:»ui  docius,  non  tam  praeferre  aliquot 
quam  similes  fjcere. 

Quaer.tur  ouare  positivus  gradus  dicitur,  cum  reli- 
qui  soii  gradus  potitivi  comparatiouis  proprieiatem 


Nomina  in  eomparationeanomala  hoc  tigno  proba« 
bimus,  cum  priinam  syllabam  quam  in  posiiivo  ha- 
biierint,  in  comparttivo  perdiderint :  ui  bonut  facil 
inclior,  optmut;  malus  pejor,  pessimut;  Baafnos, 
inajor,  maximus.  Et  hjec  tria  tantum  in  coroparatione 
defeciiva  esse  certuin  esi. 

Positiviit  grtdos  perfectus  et  abtoluiot  ideo  dicU» 
est,  quia  vis  comparalionis  proprie  in  comparaiivo 


obtinetiii  ?  Res,  ondendum  est  qiiod  non  agnotcere-  ^  et  superlttivo  gradu  ponitur,  et  non  in  posiU vo.  &cpe 
mus  illos  gradus,  nisi  esset  alter  (95  gradus,  qai  o        r  ,™  r- 

coinparaiiunis  situ  careret? 

QuaBritur  etiam  et  de  nominativo  casu  singulari, 
quare  dicitur  casus  ?  siqiiidem  idcirco  caeieri  casot 
dicuntor,  quii  laciunt  noinen  cadere,  ui  docius,  docti, 
to,  turo,  te,  to.  Sed  hac  ipsa  ratiooe,  quod  non  di- 
ceretur  aliquid  cadere,  nisi  esset  unde  csderet,  nec 
inflexum,  nisi  esset  ante  reciuro  :  ergo  qiiia  hic  ca- 
dere  nomen  per  caeterot  casus  ostendat,  dlcius  esi 
casiis. 

Positlviis  grtdiis  multas  htbet  formas  :  aui  enim 
In  Ms  exii,  ut  doctus;  aut  in  o,  ui  docta;  aut  iu  tim, 
oi  doctum  ;  aut  in  is  correptam,  ut  fortis;  aut  in  i$ 
productam,  ut  dis,  ditior,  ditissiinus ;  tut  In  e,  at 
furie ;  aut  in  eiu,  ut  sapiens ;  aut  in  aiis,  ut  elegans ; 
aut  iu  rx,  ut  felix;  aut  in  er,  ut  piilclier;  aut  lu  fi, 
ut  dives,  divitior,  divitissiiuut,  et  rdiqua  si  qtia  suni 
quae  iuvcnire  poteiimus. 


iiivenitur  comparativ  ^s  Ita  positut,  ot  plos  significet 
a  superlativo,  ut  sl  dicainos,  Dociior  ille  etl  i  qnovis 
doctissimo.  SiPpeita  comparati^us  iuveDiiur,ut  iniitM 
signiflcet  a  posiiivo ;  ul  sl  vel  rous  dicere,  Dulcios 
est  inare  Pouticnm  quain  caeiera ;  nulium  enim  maro 
non  inodo  dulcius  est,  sed  ne  dulce  quidein.  Inveni- 
lur  saepe  ita  coinparativus,  ut  vim  posilivi  siiscipiai, 
ut  apud  Virgilium  :  Senior  Ch  ron,  ted  cruda  l>«o 
viridisqne  seneciiis  fuit;  sed  seoior  pro  eo  qood  e^ 
senex  ponitur ;  iion  euiin  alter  fuerai  Cbaruo,  dUQS 
comparatioiie  hic  senior  vocetur* 

Inveniuutur  autein  nomina  sono  diminutiva,  inle^ 
iecto  coroparativa,  ut  grandiasculos»  majutculot,  aii- 
nusculus.  Comptrativo  et  tapertatlvo  quiBque  haee 
comparationis  adverbia  n>m  ponimus,  ui  tam,  minus, 
miiiime,  niagis,  maxiuie,  quae  lamen  soli  potilivo 
adj;ciuntnr.  Veruin  baec  ipsa  adverbia  inveiitt  taiit 
propter  ea  nomina  quae  aut  companiivum,  tui  tt 


«S!5  DB  ARTIBIJS  AC  mSCll»LlSlS  LtBeRALf!III  LITTERARUil.  1214 

efiini,ti  fasest  dieere,  sancfa  Dtrinitns,  i^nnJo  cn-a-  A  prapdiclls  opetiiitn  esi,  niaiiir.  sin  inlenigeniise  claii- 


iiirae  suk,  qiias  liodieqtie  f<ieii  eiislere,  diveryn^ 
ftpecies  formiilasque  concedh  :  qvando  eursui  aiel- 
laniwpoteniia  veneranda  ilisf ribuil,  et  statmis  hiiels 
bcti  currere  qii»  anoveiitur,  eeriaque  iede  <fuie  saiit 
fixa  coflstiiuit.  Quidquid  enini  hene  disponitnr  aiqne 
eompletur,  potest  disciplinae  bnjns  qnalitatibus  ap- 
pHcari.  ' 

Geometria  Laiine  dicitur  terriC  dhnensio,  quoniam 
pOf  diversas  fbrmas  ipsius  disdplinnp,  m  nonnuHi 
dfeniil,  primum  iEgyplus  domiDis  propriis  Tertur  esse 
partita;  cujos  dfsciplinse  magisiri,  mensores  ante  di- 
ccbanlur.  Sed  Yarro  peritissimus  LaiiOorum  liujus 
nominfft  causnm  sfc  ezstitisse  commemorat :  dicens, 
prhn  qnMem  homines  dfmensiones  terramm  termi- 


late  [eJ.,  Intelligeniia  ct  clara  veiilaie]  (Ogu<:scetur. 

Prineipia  geomelrim  dUcipimo!. 

PunClum  est  cui  pars  nntla  est. 

Linea  vero,  prdeter  laiitudincm  fongiiudo  :  line» 
fines  pnncta  stint. 

Recta  linea  esl,  qiiaj  cx  arqno  fn  suis  punclis 
jaret. 

Sopernclefs  vero,  qtioJ  fon^liadinem  ac  latiiudi- 
nem  solas  haliet.  Siiperflciei  flnis  lineis  sunt. 

Plnna  superficies  est  qnae  ex  acquo  in  suls  rectis 
llnefs  jarceft. 

Ptanu.^  angidiis  est  duartim  linearnm  in  pFano  in< 
vSctsfcn  8e«e  taiigenilum,  et  non  in  directo  jacentium. 


nli  positls,  vaganiibus  [ed.,  vacanlibus]  populis,  pa-  •  *^  J»Herntraiti  conclusio.  Qoando  adiem  quaj  angii- 


eis  «iiilia  praBStiiisse;  deinde  totius  anni  circuluin 
roeiisitnnill  numero  fuisse  partltos;  undeel  ipsi  mcn- 
ses,  qno5  aimum  metiantur,  dicti  suni.  Verum  posi- 
quam  Ista  reperta  suut,  provocati  studiosi  ad  llla  in- 
\1sfbiliii  ^rgnosccnda,  coeperiint  quxrere  quanlo 
a|iaiio  a  lerra  lona,  a  luna  sol  Ipse  disiaret,  et  usqne 
ad  verticem  cceli  quanla  se  mensura  distenderet; 
qaod  periiissimos  geometras  asseculos  esse  comme- 
niorat.  Tunc  et  dimensionem  universae  lerrae  proba- 
IMli  r^fert  ratione  collectam  ;  ideoque  factum  est  ut 
dlsclplina  Ipsa  geometriae  nomen  acciperet,  quod  per 
saecola  589  l<*ns^  custodit.  Unde  Censorinus  iii  li- 
bro  qoeut  scripsit  ad  Q.  Cerellium,  spntia  ipsa  coeli 
tcrraequc  ambitum,  ptr  oomeram  stadiorum  distin- 
cta  curiositate  descripsit.  Qucm  si  quis  recensere  vo- 
loerit,  multa  philosopborum  mysteria  brevi  lectiouo 
cognoscet. 

Geometria  vero  est  discipliiia  magnitodinis  immo- 
Uiiis  et  fomarum. 

Geometrla  dividitur : 

In  planum, 

Iq  magnitudinem  numerabilem, 

In  magnitudinem  ralionalem  et  Irrationalem, 

In  figoras  soiidjs. 

rknae  flgurse  sunt  quae  longitudine  et  latiiudfne 
contineiitur. 

Numerabilis  magnitudo  si  quae  numeris  atilh^e^ 
tieae  dividi  potest. 

IfagnitudlneB  rationales  et  frratlonalea  snnt  :  ra- 
tionales,  qiiarimi  mensuram  scire  possuiuns ;  rrratio- 
iiales  vero,  qoarum  fnonsune  quaiftiias  cognita  non 
lubetur. 

Figurae  sofida  sunt «  quae  ioifgitndine  ,  latitodiiie 
et  altiludine  emitinentur ;  his  partibus  atqoe  divisio» 
■ibos  toiius  Geometriae  disciplina  tractator.  Et  ira- 
inerositas  illa  formarom,  quae  stve  in  terredtribus, 
ftivoin  ccele^tibus  est,  lali  exposiiionecoocfud.tnr. 

Cnjos  disciplinae  apud  Grxcos  Cuclidek,  Apollo- 
nlus,  Arcfatmedes,  nec  non  et  alii  scriptorcs  proha- 
liUcs  exstiteiunt :  ex  quibus  Eticlldem  tr.inslatuin  in 
Itomanam  linguam  Idem  vir  inagnificus  Boetiusdfdit. 
Qui  si  diligeuti  eura  rclegatur,  hoc  quod  divisionibus 


lum  cokninent,  lineae  reclae  sunt,  func  rectilfneus 
aogulus  nomiimor.^QtfaTido  rccia  Ilnea  stfper  rectatn 
Kneam  sians,  chrcam  se  angulos  apquos  sihi  Inviceni 
fecerit,  reciiis  est  vterque  xqualium  angulorum,  et 
qnae  soperstat  flnea  iwper  eam,  qaam  insistii,  per- 
pendicularis  vocatur.  Obtusus  angolus  est  major 
recio,  acutos  autcm  foioor  recto. 

Frgfira  est  qnae  sob  aliquo  vel  a  qoibos  terminis 
co^tinetur. 

Termfnos  porro  est  qood  cujusque  esiHfiis. 

Circalus  est  figura  plana  quae  sub  una  lihea  conti- 

netur,  ad  quam  ab  uno  puncto  eorum  qtiae  intra  flgu- 

raOj  'sOnt  poslta,  omnes  quae  incidunt  rectae  Htieae, 

abqfo^  ^ibi  invicemsunt.  Iloc  vero  puuctum  censrum 

C  circuii  noniinatur. 

l^i^imetfus  circoli  est  reeta  qiKcdam  linea  per 
eenirtifO  ducta,  et  iib  utraque  parte  ad  circumferen- 
fiam  circuli  tcrmhiata,  quie  in  duas  aequas  partes  cir- 
ciilifm  dfvidit. 

Semicirculus  cst  flgura  plana  quae  sub  dlametro, 
et  ea  quam  diametrus  :tpprehendit,  differentia  coii- 
tinetur. 

Rectinneafe  flgarae  simt  quae  siib  rectis  linels  con- 
tioeiftOr. 

Tnlalcra  quidem  est  flgura  quae  sub  tribus  rectis 
Ifiieis  continetur. 

Quadrilatera  verO  quae  sub  qualuor  laieribus ;  niul- 
tilaiera  vero  quae  sub  pluribus  quatu  quatuor  lale- 
ritms  contioetur. 
D     iOquilateruin   igitur  triaogulum  est  qood  tribus 
sequrs  lateril^us  claudFtar. 

Isosccles  est  quod  duo  tantummodo  hat)et  latera 
aeqnalla. 

Scalerium  quod  tria  laicra  Inaequalia  possidebit. 

Amplius  trilalerarum  figurarum.  Orlhogonium  id 
est  reiiiangulum  quidcm  trianguliim  est,  quod  liabet 
triangulum  rectum. 

Ainblygoiiium  ver#,  qaod  habel  oblasum  ailguhftB» 
in  quo  obtusas  angolus  fuerit. 

Oxjrgonlon  voro,  1d  est  ndttf ota  angololn»  in  que 
ires  angull  sant  acati. 

Quadrilaieraram  vero  figurarum  quadratum  voea- 
tur,  quodest  aequilatertim  atque  rectian^uluiva^^^^v^ 


4?-:7 


M.  ALRr.rn  c^ssioDoni 


12« 


'jl  fornu   ?t''ti,  loniirii,  g  nu,  ycru.  Ilrcc  nomina  in  A  i»l  gra,  ul  suburl.nuns:  aui  rorrupf.i  ,  m  munieeps; 


t*oiisonante<  ili'SH)cnli.i  multiplices  hahenl  regulas  : 
liequibus  Do  tatus  iilcirco  lacuil,  (|uia  de  eorum  no- 
niinum  r;<tion  -  Probi  plcnior  iibellus  exislat. 

537  Nuniirri  nomiiiuni  diio  siint  ,  siiigularis  ei 
pluralis,  \  siirpal  eiiaiii  lertiuin  duali^  mimerus,  qui 
venil  ii>  (luobus  laiiliiiiimodo  nomiuilius,  in  duo  et 
nmlK).  Niin  iici|ue  uiiuiii  bigninco  cum  <lico,  duo 
vcncruni ,  npquf^  phires;  noii  eniin  de  duobus  lo- 
qiiCdS  possum  di'-eie,  oinnes  venTuni. 

S  iii  c^iiin  nomin.i  |ujr  niiUtiiiaiivuui  siti^^Mlnrcm 
ei  pluralcm  similcs  liaucnl,  ul  nuhes,  oics,quae 
pnqitcr  li('C  dicia  suui  nuuiero  cominnni.i.  Suiit 
rliam  iiuuiiiiu  iion  liabcnlia  iiiiinerum  |tlur:iiein.  iii.i- 
Kcuiuia,  ui  pulvis;  Ufii  euiin  dicuiitur  puivcres, 
quainvis  aptid  Iloratiuui  icgimus  :  N>*voiinui«!8  iIm- 
si{>are  pulveres.  Sunt  iiem  ^encris  masculini  taiiimn 
pliiralia,  ui  Quiriics;  qiiamvis  legerimus,  bunc  Uu:- 
riiem,  iit,  quis  le  redoinvit  Qtiiritem?  Siini  ilem  gc- 


aul  ei  inlegro  et  corru|iin,  ut  insiiUu^i;  autexcor- 
rupto  et  iincRro,  ut  n;igi{;erului». 

Uiia>ruul  nonnulli  quare  cum  dicai  IHMiatas  com- 
poiiiiniur  ii.>miua,  sub^e  it  ex  diio:;us  corruptis;  ideo 
eiiim  iioii  poicsl  esse  coinpoyitum  quid,  iiisi  aut  ei 
uudbus  iiitcgris,  aut  ex  ini<>gro  et  corrupto,  aut  r\ 
corrupto  e«  inic;;ro.  Sed  srieiidum  rst  corruptuin  ila 
dcrinire  nnmeu ,  quod  solutuui  |)ote>t  inti-griiin  re- 
verii ;  et  revfia  non  diceretur  corruptum ,  iiisi  ali- 
quando  ruissel  iiicolume,  nt  si  dicamus  inunieept, 
c«i  eiiiin  iliciiiiii  uiuiiera  (apieiis;  sed  pf>siea  sub 
uuius  iiomiiis  conlraciione  cor!  iipMvn  est.  Er$(o  doii 
nos  lallal,  cuui  intcrrog  iuius«  tininireps  c.ijiis  K;2iir« 
e>i?  nnii  •iicauius,  ^iuiplicis;  puiaiues  qiio;l  nibilst 
muiiiceps  quemadmoduiu  par  es;  iion  eniui  esi  lioe 


vcrum,  naui  paries  idcirco  didtur  ti;;^'^:^  simplicis, 

quiasoluliim  (uisiipenus  diximus)  inintegruiu  rdiro 

_  non  potest.  Ergo  cuin  aiidieriinus  iiomeii  esse  figore 

i/cri>'femiuinitanlumsingula7ia,iitp.ii,  lux,qii:m-  g  *>^  ullerius    non    inierrogamus    ci   qoibiis 

vis   lcgenmiis   bas    paces   bas  luc<-8.    Sunt  iir^in      n>'»(lt3- 

^ciuper  pluralia,uicaknd;c,  nuiidiuaj.  Sunt  seniper      .    ^si   verbum  coinposiiam  cx  aliquibas  inlegris» 

snguliria  geiieris  ncuiri,  ut  pus,  virus,   aurum,      «psam  divlsioncui  accipiens,  non  eumdem  acceolam 


li  rium.  Et  sciendiim  csi  quod  pene  oiiinia  qux  inen- 
^urantur  vel  ponderautur,  non  adinittant  numeruiu 
pliiralein,  quamvis  multa  sibi  jani  ViUiiicaverii  cou> 
suctudo,  vciut  di«-imtis«  vina,  uiclla,  bordca. 

Sunt  itciii  ^emper  pluralia  geu^-ris  neutri,  u: ,  li  >  c 
arniM,  bocc  uiceuia ,  no.i  facii  arinnm  vel  moenium; 
S:iiurnalia  non  facit  boc  Satiiriiale  :  seil  si  rueiil 
lempluin ,  sic  dcclinatur  per  utruiuque  numerum  , 
oc  satiiriiale  lemplum,  lia^c  saiiinialiu  lenipla;  ^i 
vero  iueril  boc  nomen  ,  ut ,  quasi  dieiu  restuui  sigiii- 
licet,  taiitum  numeri  pluials  eril.  Saiie  sciainus 
quod  bis  II  riuiuibiis  qu «:  iion  admiltunt  niiuicruin 
biiigularem,  apponiuiiiS  masculinis  uni,  reniiiiiuis 
uiix,  neuiris  una;  diciiniis  enim  uni  caiicelii,  un.ne 
nupti.T,  nna  uKrnia,  ui  a|)ud  Tcreiiliiiiii ,  ex  uuis 
nnpiiis  goiii.  :is  ui  tii  facias ;  t-i  npud  Sillusiiuni :  bi 
postquain  in  una  inoenia  coiMCucrc.  Sci.iuius  vcio 
quod  &upcrfluc  loquimur,  qnando  diciii.u^:  bouio 
uniis  adveiiii ;  SKiuidem  jam  |  ra^dicius  lioiiio  ununi 
sigii  flcat. 

Inveniunlur  cii.un  noiiiiua  positone  i>i  gularia, 
inlctlectu  pluralia,  ut  popu  us,  concio;  nam  cuui 
diciinus  populus  curril,  sic  sonai  qusi  omniscurrat, 
iice  taiiien  plUiaUm  si^uificat  nuiue  uiii.  iNonnuliis 
videiur  in  liis  iioiiiiiiib:is  plur.ilis  uuiiicrus  es^e  su- 
pcrduus,  cuni  lioruiii  s:iigularis  pliiralcm  iiuiiicruui 
in  so  coiiiine.it,  ui  (iiciu.us,  liic  populus  ^iugulariter, 
vl  bi  po.  ii!i  |iii!aii!ir,  scJ  ({iiauiMS  pupirus  plura- 
lein  II  iiiicru  ■  bi..;iiiii(el,  lauicn  iiiiiiis  geiiiiscdl;  po- 
puh  vcro  g«-iit:uiii  suut  diversaruiii.  Suiit  cconlrario 
positioiic  pliiralia,  iiiteileilu  sitiguiaria,  ut  Papiui, 
INiteoli:  qu;c  vero  noinina  non  idei»  pliinii  nuniero 
prororiitrur,  quia  multiu  Papiic  atii  iiiuluc  Fuleoii; 
sed  i{iiia  boruiii  singul.tris  nuiuerus  nitn^uam  li  cius 
cxstiterii. 


eumdemqut;  pedem,  quemaduioduin  liabaerit  uomen 
illud  Uiide  de^ccnduit  isia;  ut  puta  si  quis  qiirerat, 
Lucifer  cujus  fi^ui.i*?  ei  dicat  boc  nomen  essc  llRune 
coiiip  'silje  ex  iuiegro  ct  corruplo ,  ut  sit  quasi  buic 
luci;  1 1  ncsciai  quod  cuin  dicmus  Lucifer,  ci  ayliaa 
corrcpta  bii,  cuiu  auicm  diciuius  buic  luci,  inodo  essc 
produclani. 

liis  iia  se  bab<  nt.bus,  illud  maxime  nOj;se  delie- 
iuun,  qu«  d  i;i  divi^iom^  figura^  coinpo.-^ito:,  nullura 
aliuni  c;«6uni  uisi  iioiiiiiiativum  sihguLarem  quxrere 
debeamiis.  Meunnisse  eiiam  debemus,  quod  cumpo- 
hiia  nomina  uherius  non  possint  componi,  ut  iinpius: 
qiiamv.s  Doii;itiis  doce.d  ex  pliiribus  posse  computii 
noniina,  ut  iuexpwgu:ibilis,  impcrterritus.  In  dupii- 
ciiius  iiofiiinibmi  animadvertendum  est,  ut  si  fuerint 
duo  nomi  aiivi,  utramque  parieui  declinemus ,  ut 
C  liomo  bonus;  si  nominativuui  sequitur  quicuiiqae 
casus,  prioreui  dcclineiiiiis  parlein ,  iit  Dominus  ser- 
voriim ;  si  priorein  casum  i|ueuicunque  faerii  seqiiens 
noininaiivus,  ^equentem  declinubimus  partem,  ut 
junsperitus  :  qiire  tamcn  oli^eiv.ifKla  snntin  qu>nio- 
vis  uciiiinc  ct  numero,  ul  Ju,>  icr,  Optimus,  M;ixi- 
nius,  Capiiolinus. 

Scicndum  esi  propria  nomina  non  posse  componi; 
appeliativ  I  vero  ta  coinponi  pos^c ,  qiix  aui  lecta 
.>!ini  coiiiposita;  aut  dum  couipoiiuotur,  placidumad 
;(Ui  es  vocis  soiiuni  eiiiiilunt. 

De  castbu$^ 

Casus  sunt  sex  ,  ex  quibus  nominalivas  quare  dira- 
liir  casus,  siiperius  dicium  est.  Antiqiii  S98'*^i^i'^^ 
tiviiin  ci  vocativiim  siuiiles  habeiii ;  inde  estquoj 
eliaui  in  Virgilio  inveniiuus,  Fluviiis  regnator  aqiia- 
ruin :  Duc ,  ait,  tt  Uululos  equites  Nessapiis  in  aimis. 


Figur:e  uominum  quoisuiit?  du:e,  simpUx  etconi- r^  Uiide    ciiain   Dowatus   hos    recios   casus   appellari 

"  C4»ininemoial,  ci  reliipiosobliquos.  Ablativus  iion  osC 

apiid  Gr.TCo-,  et  ideo  ab  aliis  Laiimis,  ab  aliis  voca- 
tus  esi  s-  xtus.  Assumunt  quidam  casum,  qiiem  scf»- 
tiniutii  vocant,  qui  quantuin  diHerat  ah  nhliiifo,  <^( 
(]iianluui  neicssario  sii  inveiitus,  pr;i*«Miss.i  ratioiie 
(iemonstraviiniis. 

Su:it  etiam  rrmaecasuales  sex;  ex  quibus  iniell'* 
giiiius  per  quoi  vanetaies  nom^na  infleclaniur,  ^fl 
«iiiot  c  sus  similes  unuimpiodque  nomeii  obtmei?. 


postiit.  Siinplex  noinen  esl,  cuiii  divisiiiu  iioiiicu 
iiitiil  d:  l  Latnilaiis,  ui  Jiieiliciiia  ;  a  cuin  dedciit, 
iioii  erii  siuti  **.  i>i^iiificatioii  uiide  dcscendil.  Sic  d;- 
viilamns  iiii;^ibiei ,  niat^is ,  io  a<lverl)i(iiii  compar.i- 
li  K  !> ,  ler,  in  aiiverhiuin  n:iiiicri ;  cinii  ilic mtis  iiia- 
gisier,  H^urx  ciuiipi^siiir  non  csl;  et  qianivis  d  vihu  u 
tucrit  in  diio  .oheihia,  tauien  dicilur  ligura;  siniplicis, 
qitia  iiiliii  dedil  shiii  c  principaliiali,  sed  quid  disi- 
niiie  a  i  inagistrum;  iii.agisailvirhiiim  laincn  n«)iM'si , 
qii.inivisdtxidnliir.  ^fcm,  er  eniui  litteracuiu  in  iiiedio 
fnc  it  seru.one,  trniisii  in  priiicipiiiin  se(|ticnlis  syi- 
lah;6;  iiiKb^  a;.ud  Griccos  «;.;^txov  (rrtpi.if  vocatur,  boc 
esi  inciioalivuin  eicnieiiiuni. 

Coinposiia  esi,  quia  cum  divi^uiu  cst  n  0101,  dat 
aliquid  Ltiiiui.ii,  vct  similesui,  ut  indoctus  :  duo 
eniin  suiil  intcgra  conscnlieiitia  sigiiillcalioni  ejU) 
noiiiinis,  uiidc  .*>eparala  suiil.  Veium  liic  (ij^ura  coiii- 
poaita  ht  qu.iiui.T  inodis  :  qiiia  aut  d  10   luveiiimus 


Snveuiuiilur  enim  nomina  qu;R  per  onmes  c.n<iis  qiii^i 

uiiuin  tr  thant  dccliiiaiionis  colorcm  ,  ut  si  dicamns, 

netpiain.  Ilic  nequnm,  hujus  neqiiain  ,  buic  ncquani. 

hiMic  nequini,  o  nequam,  ab  b  >c  ne^tuaro.  Suni  <{ii.i! 

duas  teiient  varieiate>i,  ul  est  coruu,  iiaui   noMtuia- 

li\us,  el  accu^ativiis,  et  vocativ  is  correptum  n  in- 

heiit;  ge  .ilivus,  daivu<i  ci  ahlalivus   pmducti  sniK, 

Sinii{iic  var  cures  h:theui  tre>,  ui  tciUi  lum ;  iio- 

ininativus    cniiu ,   accusa'ivu$  et  vocaiivus   unMii 


|->20 


COMMCNTAUllM  DE  ORATIONE. 


f?'fl 


faciant  coli>rem,  iil  \u)o  (emplani ,  lioc  tcmplum, 
o  (empluin. 

Suni  qn:v.  quatuor  halMiul  v:irielaics,  utspecies; 
nam  nominalivus  el  vucaiivus  uitum  faciunicolorem, 
iit  h.nec  spccies ,  et  0  species;  genitivus  ei  daliviis 
unum  rnciiini  colorem  ,  ui  hnjus  Rpeciei,  huic  spe- 
ciei;  accusaiivus  iinum ,  h;<iic  speciem;  ablativus 
nnum ,  al)  h:«c  specie.  Inveiiiunlur  qiiae  quiuqiie  va- 
rielales  habent ,  ut  liic  doctiis  :  nam  solus  nomin:!* 
livus  unuin  facit  colonm  ;  genitivns  unuin,  ui  hujus 
docii;  daiivus  et  aUlaiiviis  uiiuiii,  ut  tiuic  docto  tt 
ab  hoc  docto;  accusaiivus  unum ,  ut  hunc  ducluin; 
vocniivus  uiiii  M  ,  iit  0  docte.  Snnt  qu:e  sex  varietates 
habcnt,  ui  est  unus;  por  singulos  eiiim  casiis  vari.-t. 

Sunt  pra>iere:i  nnmin:i  qu;c  aptoia  dic  niiir,  n  n 
quod  uniim  casiim  twibcaut ,  sed  qiiod  noii  ncctaiiiur. 
i^ii.nB  etiam  monop  oia  dicuotur,  propierea  quodsi- 
iiiiles  casiis  per  lotaui  siii  declinaiiotiem  seivant, 
nn>lnrn  enim  nunieriiin  prvatum  habeiii ;  naiu  cuui 
dico  fiugi,  incertnm  e^t,  vel  qnem  casuiu,  vel  qiiein 
numerum  proreram. 

Sciendum  est  etiam  iilud,  qnod  ab  uno  usqiie  ad 
lre>  declinemus;  nani  a  qnaiuor  iisiiUe  ad  cen  nin 
(leclinatio  non  Si^ijnitur,  a  dnceniis  antem  usi{ue  ad 
iunnitum  omnia  dtclinaniur,  exc<>plo  iiiille,  quud  in 
singulari  n'niero  uon  declina  ur  :  in  plu<aii  \ero 
numero,  rum  lamcn  scripluiii  st  p  r  unum  /,  t^ic 
declinatur.  Sunt  noiniiia  <;utl)us  diim-iii  elocuti  ne 
utimur,  alia  genilivum  c.i.su  n  ducunl ,  ut  igiiarns 
belti,  sive  bellorum;  al  adaiivum  tintuni,  ut  ainicns 
bono,  quanqiiam  Terenlins  in  iiominativo  ra^ii  jnn- 
xcrii  dicens:  Aniicns  meus  siiiiiiiius  popularisGetha. 
Alia  accusativum,  scd  per  figuram,  ut  iTsescius  fu- 
Tura,  reciecnim  d  citur,  nt  piaescius  lu  urorum;  alia 
ablativuin,  ut  diguus  uiunere,  mactus  virtute;  aJia 
$eptimum  casum ,  ut  secundus  a  primo,  nam  noii 
possumusdiccre  secundns  t^rimo,  aui  sccundus  primi, 
fel  secundus  primorum ,  out  talc  aliqnid. 

De  decUnanonH^ut. 

Quinqne  g<*nera  declinaiionuiu  suut.  Priina  est 
qu»  genilvum  singu  areui  per(s  diphihongum  profcrt 
tam  in  masculino  geocre  quam  in  feininino,  ui  liic 
ySneas,  hiijus  Mncx;  hxc  musa,  hujus  miisx  :  iu 
fieutro  vero  genere  aut  non  inveuitur,  aut  iia  inve- 
iiiiur,  ut  liabcat  confmunioiiem  cuui  genere  mascn- 
iiuo  vel  fcminino,  ut  advena.  Hxc  priina  decliiiaii>> 
nominativum  terminat  inodis  tribus ;  exit  enim  aiit 
per  a,  aut  per  f«,  aut  per  a«,  ut  niusa,  Anciiise^, 
il^neas.  Verum  ne  qnis  n>>bis  nomiuativum  per  es^ 
Itenitivum  per  ee,  ila  pra^miltoiilibus,  puiet  quia 
4{iiaccunqne  nomina  a,  ea^  a«,  fuerint  teruiinata  ,  iie- 
i(*s<>e  e>l  prini»}  essr*  d«  clina  ioiiis :  sed  qiix  suni 
|Tiiiixdeclin:iti<>nis  scicnduni  i^st,  qiiod  nomiuat.vum 
fcin};ularoin  noiinisi  liis  iiiieris  terminent. 

Secuiida  declinatio  est  qux  getiitivnm  .«i>  gu'nro  n 
per  i  profcrt;  et  csl  gcneris  masciilim  el  leiiiiiiini, 
i'i  ncuiri,  iit  Yir^'ilius  Yirgilii,  fraxinns  fraxini, 
prandium  pr.md  i.  Sciendum  plane  est  qiiod  in  liiic 
declina'.ioiie  oninia  noiuina  genitivnm  singnlarcm 
per  unum  t  pridcrunt,  ncciiiis  his  qii:e  in  ius  fneriiii 
lenninaia,  facit  eiiiu  Mercurius  Mercur  i ;  aut  fum, 
iit  convivinm  convivii.  Yeruin  b.TC  secunda  dccli* 
ii;it:o  nouiinalivnm  siiigularem  lerminat  modisipiin- 
que,  exil  eniin  aiit  per  er,  aiit  pcr  ium,  aui  cus^  aut 
per  ir,  ant  per  us,  nt  piger  pigri ,  negotiiim  iiegoiii, 
Tydeus  Ty<iei ,  vir  viri ,  doctus  docii  :  ita  t^men  ui 
iiou  heparemns,  nt  dicamus  Tydeus  Tydei,  ut  si^ni 
licei  poiius  qiiiniani  qnain  secun  lam  ueclinationem ; 
sed  sub  iina  istius  syl|jb;e  diphthongo  coiiclndamu^ 
diceiiies  Tydeiis  Tydei,  et  hoc  Gra!c:i  nomii  a  sor- 
tiuiiiur  :  in  Latinis  eiiim  iiim  iuveuiiur  h:rc(iiph  boii- 
gus.  Et  de  hac  declinaiione  illud  indicatnmus,  qiiod 
iion  qnicuiiqne  numinativus  singuiariS  his  quiinpie 
iiiodis  luerit  terininaius,  lUMesse  est  ut  sii seciiMila; 
decliiration^s;  sed  qu.rcuni|ue  nomiiia  s<'cund:r  ft.o- 


\  rinl  derlinaiionis ,  neccssc  cst  ut  nominalivnm  bis 
liuinqne  modis  tcrminent. 

Tertia  declinatio  est  qu.T  g<  nitivum  singularem 
per  M  sylh>bu.ti  profcrt,  est  eiiiin  genciis  mascu- 
lini ,  femiiiini ,  iie>itri ,  nt  Cicero  Ciceronis ,  Jnno  Ju- 
nonis,  in:iruior  marinoris;  est  etiam  comrounis,  ut 
saccrtios  sici  rd  tis,  e^i  eii:iin  trium  generum,  ut 
demeiis  hnjus  «lem^uti^.  Isia  h:cc  tertia  dectinatio 
noniinativum  sinKularcm  torniiiiut  unidisq  adraginla 
uno  :  iii  a,  iii  ^ ,  in  o,  in  r,  in  /,  in  a/,  lu  el  corie- 
pium,  in  i/  correpiuni,  il  ol  pruduciiiiii,  in  ii/  corre- 
ptum,  in  a/i,  in  en  (-orrepiiim,  in  en  prodnciiim,  in 
on  prodnctnm,  iii  or  iitruiiiqu>',  in  er  curteptinn,  iu 
er  productiim,  in  or  r\  \t\  ur  uiruinf|ue,  in  iis  ft  in  rs 
prodnrtum  ,  in  es  corn-p  iim,  in  is  ntruniquc,  in  ot 
(["orreplnm,  in  os  prodiictnm,  in  tis  prodnctnin,  in  us 
correptuin,  in  ax  et  iii  ex  corr«ptuin,  in  ex  prndti- 
cium,  in  ix  et  in  ox  correptum,  in  ox  productum,  in 
vx  corrcplum,  in  ux  prodnctinn,  in  ans  et  in  ens  pro- 

Q  ductuin  tantuin,  in  o/ij»  (orrepiuni ,  et  in  om  (Modu- 
ctum,  in  uns  piodueinin.  In  a  nentrnm,  ut  torcnm.i 
loreumatis,  dulce  dnlcis,  ordo  ordinis,  lac  lacii^, 
capiit  capilis,    Iribnnal  tribnnalis,  fel  fellis,pu^il 

Jmgilis,  sol  sulis,  consul  consulis,  Titan  Titanis,  l;ir 
aris,  599  cad.iver  cadaveris,  ver  veris,  ma  mor 
m:irmuri>,  ebur  eboris,  fiirfniis,  libiTlas  libertatis, 
mfe^rail  tis,  pes  pcdis,  navis,  lis  li.is,  os  ossis,  os 
oris,  velus  V.  iiTis,  senecius  senechiii<i,  capav  c?- 
pacis ,  sTiex  Siiiis,  lex  le^i^,  pix  pins,  nnx  michs, 
v*x  vocs.  crux  i-rncis,  lux  lucis,  infans  iiifaniis, 
i»apieiis  sapioniis,  insuns  insontis,  pons  pontis, 
aruiis  arunlis. 

Siioiidnm  est  antem  qund  oninia  nomina  in  ons  et 
in  eiis  terminata  p;;r  tis  pruferanl  |;eiiitivuin,  evceptia 
duobus  notninibus,  ul  fmns  et  lens  :  nain  cum  par- 
lem  capitis  significarc  volumus,  dicimus  frontis; 
cuifi  vero  fotinm,  dicimus  frondis ;  iiem  si  animal , 
lcndis,  si  legnmen,  lenlis.  Yeruiii  ne  quis  pulet 
hujus  glandis  dici ,  putansqiiod  ita  in  Yirgilo  leclnni 
C  est;  sciat  quod  per  nominativum  dixoril.  Sed  hic 
lector  agnOdCat  qu  d  non  qirecunque  iiomina  ab  liis 
quadra^inta  et  nno  mudis  fuerint  terminata,  necesse 
esl  tcrtix  declnatiouis  esso;  sed  quae  suni  lertiac 
declinationis,  necessoesi  ut  ab  his  quadraginia  et 
uno  modisducanl  nominalivuin. 

Quarta  dcclin^iiio  est  qtise  geniiivum  sinp^ulaicm 
per  1«  pro'ert ,  vel  rer  u;  sed  per  us  in  genere  ina- 
scnlino  et  feminino,  iit  hic  versn^ ,  ba*c  p  rlicii^, 
hnjus  versus,  hujiis  porticus;  per  u  vero  in  gonera 
neutro  tanium ,  ut  boc  cornu,  hnjus  cornu,  lioc  verii, 
hujus  vcn»,  hoc  gelu,  Imjus  gebi,  eic.  Yerum  li.ei: 
quarta  declinalio  iiOiiiin.itiviim  singul.irem  terminak 
diiohiis  modis,  n^ei  u:  ul  hic  gradiis,  hnjus  grxius, 
liocgelii.  Iiujus  ge!u.  Gt  hic  intelligendum  cstquod 
non  qua^cuiiquo  nomina  in  us  et  u  fuerint  termniata, 
necesse  esi  quait.^e  esse  deciinationis;  sed  qwsa  >unt 
qiiartx  declinaiiunis ,  necesse  est  ut  habeant  nomina- 
l.vum  siiigularem  in  us  vel  u  tcrminatum. 

D  Qninta  declinaiio  cst  qure  genitivum  singula- 
reni  per  e  et  i  sopar.itas  syllab.is  profort ,  ct  esi  go- 
ncris  fcniin  iii  lantnm  ,  oxcepto  nno  dies,  qiii  est 
goneris  incr rli ;  e  a'»tcin  qnie  est  anle  s ,  tunc  in  gen  - 
tivo  produela  csl,  cuin  noiiiinalvns  siii«;ul.iri>  i  et 
cs  fuorii,  iii  scries  scrioi;  el  lunc  corropia  esl,  cinu 
alipiaoi  aiiiese  li.tbwerit  consonantoni ,  m  h.ies  lidei, 
res  rci.  Yerum  ba'C  qninta  declinatio  nominalivnm 
tcrmtnat  uiio  modo;  exttenim  in  es,  nt  species  S|>e< 
(ici.  Yerum  non  qnicunque  nomiiiativu^generefeini- 
nino  in  es  fuorit  lerininatus,  nccosse  est  ut  quint:c 
sil  declinalionis;  sed  nonicn  qnod  fiier:l  quinl.'£  de- 
clinationis,  niTcsso  est  ut  iioniiiiaiivum  singubreni 
iii  es  habeal  terminatuni. 

Omnia  noinina  (exceplis  aptotisqusc  inlerdumcon- 
sonant  bits  tcrmiiiantnr,  ut  neituam)  aut  in  a  tcrmi- 
nanlur  abi.iiivosin^iuliri,  ut  ab  bac  innsa;  aul  «,  iit 
al*  iioc  fonto;  ant  /,  iit  ab  liao  puppi;  aiit  o,  ui  :d) 
biic  iii'c!i>    :'ni  ii ,  :ii  ab  li')C  JImciu.  .*>cd  qun  a  leimi- 


^7Z\ 


11.  AUUELIl  CASSIODORI 


123« 


i:aiiiur,  gt^iiir.vuin  plural.  ni  iii  rum,  d  livuni  ei  ahla 
liviini  in  ii  lemiinaiil,  ui  :il)  liac  nius:i,  limuni  mus:i 
rum ,  liis  et  ab  liis  mu  is.  Scd  quaedani  sunl  nontin:) 
f|uil>U!;  (lisccrnenrti  s  xus  gralia  corripimus  re<iulaiii, 
ui  n  liiia ,  fil.aruiii ,  (ilidbns.  Quoil  si  voliieriuHi:» 
seqiii  1)011.1  uin ,  d>ciuri  suiiius,  Uof&tiabus,  c:)sa- 
bus.  Sed  c-aiiii.ni  est  111  in  his  lioc  faciat,  qtta:  lu  (e- 
hianteiiti^  faciuntqtijestiuneSyUlsi  quis  liabcat  utniis- 
4\\\c  sexi  s  liberus,  scrib:il :  Oiinitlo  hoc  liliis  ineis, 
«u  incerlum  est  utruin  lilios  signiruuiverii  an  filias. 
S  d  in  usu  cst  ut  diramus  equabns,  mulnb>s,  et 
lere.  boc  quatuor  nomiiiibus  prodnxit  jure  lo<(uela, 
ejiia  ,  eqnariiin,  oqua)>us;  iiiula  ,  niularum,  raiil:ibus; 
liiia  ,  lili:innn  ,  liliabus;  dea,  dearuui ,  de^bu»;  qua: 
regula  |>rini:e  dcctinjtiunis  est. 

Qux  vcio  in  e  correpta  fuerint  tcnninata ,  gcnili- 
vum  pluralein  bac  ratione  fiiciunt,  ul  e  perdaui,  et 
um  accipiani,  ui  ab  hoc  pariete,  borum  parietuiu. 
Ideo  eniiii  ita  cavemus  ne  qtiis  nobis  objiciat,  quaro 
dixit,  qux  iti  e  proiiucta  termi.iaa  (oerint,  in  rum 
mittunt  genitivum  pluraleui ;  iiivt  niuntur  enim  quuu 
in  e  correp  a  it^rminata  in  rum  niilluiit,  ut  ab  bac 
iiiuiiere,  h.irum  mulicruni ;  ab  hoc  munere,  horuiii 
niiiiierum;  ah  hi>c  funeie,  hoiuni  funerum.  Sed  hac 
illi  riilione  rcsi)oiideiiduin  est ,  quod  e  excluso  simul 
so!ial  in  endeiii  syliaha  quu^ciiiiquo  consonans  fuerit 
invcnta;  qjod  si  noii  exclusu  e  juiixeris  rum,  ct  di- 
X(M  is ,  muiicre  ,  iiiulieruni ,  luerilo  qu;esiio  videlur. 
Talo  cs\  eiiiro  «^uod  in  bis  nomintbtis  duhiiei ,  quale 
«si  si  quairai ,  quare  ab  hbc  panete  horum  parieluin , 
in  tum  noii  iii  iim ,  noiniue  nominuin ,  in  num  iton  iu 
um ,  ut  al»  hoc  codice  codiciiin ,  iii  cum  iioii  iii  um 
iniltai;  hcd  lan.eii  f,  vel  r,  vel  n,  vel  c,  110:1  sunt 
siiiiul  cuiii  um  apposiix,  sed  suni  naluraies,  <  t  pcr 
-omnes  casus  fore  decurrenies. 

Veruin  hxc  ouiiii  1  idcirco  quxsiionem  non  pensios 
<'ommove.iiit ,  q(ioni.ini  noii  dixit  aitigraphus,  illa 
iii  genilivii  plura  i  in  tum  eveunt ,  illa  in  rium,  illa  per 
r»m,  illa  pcr  cumi  scd  qtiia  verbo  non  cautnni  e.^i, 
uli  o  iiaiici  viJt';ur  ha:c  quiCbtiO.  Sane  scieunum  est 
ijiiod  coiitr.i  liaiic  legulaui  uuuin  n  ineii  venil,  ah 
tioc  va^e ,  vasoruiii ,  v:)sts ;  caasa  eupbonijc  ad  s^  - 
ciindaiii  dccliMalioneiu  irescasus  exceptt  sunt ,  casns 
geiiiiivi  puralis,  qui  iii  runi  :ibii ,  exire  licbuit  iu 
iim,  ul  horiiui  \asiiui ;  dativi  fi  ablaiivi  plurales,  ({iii 
iii  u  exeuitt,  in  bui  exire  d^iiurrunt,  ut  his  el  ab 
his  vasibus;  srd  quia  diclu  asperum  cst,audi.iis 
ex.ellit.  {}\iv  legula  csi  lerliie  declinationis;  n  mi 
quia  omiiia  iioiiuita  leriiic  declinationis  per  ist.nn 
i6o'uIain  d 'cliivetuur,  scd  que  per  istain  regulinu 
declinaniui,  icriiiL*  suni  deciinat.ouis. 

QiKC  ^eio  iii  e  producta  tcruiiiiantur,  genitivuin 
|)luialein  \u\rrum^  d;iiivuiii  et  ablativum  per  bus 
jToicruiii ,  fit  at)  hacrc,  h:irtini  lerum,  his  rehus; 
qua;  regula  fcuiiiiinonini  nouiiiiuin  servit  det  linaiioni 
quiiiti',  excepio  uno  dies ,  quod  iio.i.en  leinintui  gi:- 
ncris  essf  sif  probaiur,  quod  itulliiiii  noineu  sii  uia- 
sculini  geuirris  ,  qitoJ  iibtativu  ^iiigulari  in  e  produt^ia 
le  III  nctiir;  iiiit^ciilioi  veru  geitcn^  iia  esse  uioiistra- 
tur,  quod  l.((!i:  .-lilvcibiiiin  hoJi^',  qnasi  eni>M  c^t  i>oc 
(iie.  Qux  ri;.^'  ii  e.st  quiiilje  deciiii;ilionis. 

Qux  v«io  in  i  fuijriiil  leiiniiiaia ,  .enilivuiii  pluia- 
leui  perniaitciile  i  iu  abbiivo  f:asu  ,  scd  adjuiicto  um, 
iii  tiiin  laciuiit,  ditivuui  vcro  el  at»!ittivuiti  iii  bu$; 
^t^iiilivus  vcri»  qtii  per  mm  cxil,  loi  ti:itiet  foiuias; 
nain  venit  iib  abiaiivo  stngular:  111  i  leiniiiiatu,  qui 
ipae  per  i  L.ittes  cxil,  cum  noiiMialivus  siiij^ularis 
;.cr  is  fuerii  loniiinaiu^ ,  geuitivus  singularis  p:ireiu 
tiuiueiuni  syliiibiruiu  pei  is  niiserit,  ut  hic  igms, 
hujus  igni>,  ab  hoc  i^ui ;  qnanivis  Lucanus  dixerit 
igne  vi.iu  scandeiis  :  e\( ept  s  ti ibus  nominibus  ,  ui 
hic  lueiiMs ,  ju^eiiis.  caiiis.  Aiit  cum  nominaiivus 
singiildis,  iu  li  icriiiiiiaius,GOO  lucrit  generis  cuiii- 
nitinis,  iit  hic  ct  lia^c  agilis ;  aul  cuni  noiuinativus 
.^iDgularis  in  c  coriepUi  fucrii  teriuiuatus  in  gen  re 
liciitro,  iil  ablalivuiii  pcr  i  mitl«t;  ideo  iie  faoial  'C- 
tupioxuii  uoiueii ,  ui  est  hoc  nubile,  uuuiiualn  ua  hoc 


A  nuhile,  hccus.  hoc  nubilc,  voc.  o  noVile,  abl.  ab 
liocnubile;  quod  neutrorum  nominum  raiora  nnn 
pniitnr.  Aut  cuin  nominativus  singularis  iii  ens  syl- 
i  ba  fuerit  terminatus,  sed  iu  iiomiue;  iiam  si  par- 
liiipiuin  fuerit,non  ita  erlt,  in  e  correpium  miitil; 
iil  ab  hoc  parente;  si  vero  nomen,  ablativus  in  t 
exit,  ut  dicasab  hoc  parenti;  qoamvis  autiqui  tertias 
declinationis  nomina  iu  ablativo  siiigulari  per  e  cor- 
repium  proferre  voluernnt,  ui  bujus  rationis,  abhae 
ratione. 

Sed  noiinnlla  nomina  ab  hac  re:ala  vi-^a  sant  aber« 
rare;  idcirco  illo^Qin  non  declinatur  aiictoritas; 
veniunt  euim  contra,  vis,  Tiheris;  nonenira  potesl 
dlci  ab  hac  vire ,  vel  ab  hoc  Tiber>-*  Aut  exit  geni* 
tivus  supradictiis  pluralis  in  ium,  ab  ablativo  in  e 
correpto  terminato  veniens :  qui  et  i|ise  ablativos 
veiiit  aut  a  nonHuativo  singuUri  iii  ans  terminato , 
ut  pons,  pont^,  pontium;  vela  genere  remiuino,  ut 
ab  liacarie,  artium,  cUde,  claditim. 

g  ScieiKlirai  est  aotem  quod  non  omnia  nomina  in  ns 
l''rmiiiala ,  vel  omnia  nomina  generis  femininl  abta- 
tivo  casu  singulari  in  e  correpio  t  rurnato,  geniti- 
vuin  pluralein  neC'  sse  est  ut  habe:int  per  ium  mii- 
tcre;  sed  i\ux  in  e  correpta  terininantar  ablativii 
singulari,  et  genilivuin  pluralem  per  ium  niittunt, 
necesse  est  veiiiant  a  nominativo  casu  sin^^nlari  in  itf 
lerniinato,  vel  a  genere  remiuino.  Ilxc  autcm  nu- 
mina  quas  accusativum  casum  singularem  per  m  pro- 
fcrebaiit,iit  hanc  navem,lianc  puppem,  bane  clavem, 
iios  hodie  dicimus  hanc  iiaviro  ,  haiic  puppim,  baiie 
c  aviro ;  sane  accusativuin  pluralem  nouiiuum  boruro 
perff5,  qu  c  gfuitivum  ploraleni  per  tnm  mittunty  no- 
niinativum  per  es  meliiis  proferinius,  ut  dicamus  las^ 
claveis  per  eis  accusativum ,  per  *:s  n  minativani  pNi- 
raleiii  hae  claves.  fclt  revera ,  ne  in  coiifusione  veui  a 
diibia  elocuiio ,  ut  si  quis  dicat ,  poppes  reguni ,  iii- 
cer  uiu  eiiiui  est  utrum  puppes  alios  regant,  an  pup- 
(les  alii  re^ant  :  quae  regula  esi  tertix  declinationis. 
Qua3  veio  in  0  fueriiit  terminata  in  ablaliT.»  ca^i 

C  singiilari,  ui  ab  hoc  egregio,  genitivum  pluralem  per 
rum  proferunt,  ut  horuin  egregiorum,  daiivum  et 
ablHtivum  per  is,  his  ei  ab  his  fgregiis.  Duo  contra- 
ria  contra  hanc  legero  inveiila  esse  mimstrantur,  ut 
ab  hac  domo,  harum  domonnn ,  his  et  ab  his  domt- 
lius;  itein  ab  hoc  jugero,  horum  jugerum,  bis  et  ab 
liis  jii|*eribu.s. 

Sed  sciendum  est  aniiquos  declinasse  omnia  h.Tc 
nomina,  quiestione  sublaia,  ut  dicerent  quartain  de* 
clinationem  esse  ab  hac  domu,  haruin  doinauin,  bis 
ci  ab  his  domibus;  ab  hoc  jiigere,  horuin  jugerum, 
]  is  ei  ab  his  jugenbus,  ratioiie  ter«iae  declinaiionii : 
iii  essot  nominalivus  hic  juge*,  et  ca-eat  secuiKh 
lieclmatioiie  ju}<<r  jiigers,  ut  tuber  tuberis;  sed  in 
eo,  domus  noinine,  ideo  corruplus  est  ahlaiivus 
tantuin,  quod  minus  salva  quari»  decliiiali  'nis  la- 
lioui^  dcciirreret;  et  dum  corruinus  e>t  ablativus  s:ii- 
giilaris,  nereisario  simul  et  genitivui;  et  in  eo  quod 
i'8l  hdC  jugerum,  hujus  jiigeri,  ei  ab  hoc  jugero,  cor- 

I  I  upius  est  geuitivi^  pluralis,  qoi  coin  fi«cere  debo  s- 
h*  t  jugerorum,  fec.t  jtigHrum.  Itcm  dativus  et  aba- 
livus  pluralis,  qui  cuui  f:icere  debuissent  bis  et  ab 
liis  jugeris,  fecerunt  his  et  ab  his  jugeribus.  Veruiu 
iu  his  noiuinibiis  non  ariis.  aliqu:i  raiione,  sed  eu- 
pliouiu!  di;{iiitaie  hos  casus  extipimiis,  quae  reguls 
cst  secund.e  dcclinaiionis. 

Quai  vero  iii  u  fuerint  tcrininata  ablalivo  casu  sin- 
gulaii,  ut  ab  hoc  genu,  cornu,  Kenitivum  pluraleni 
^cinper  per  uum  proferuiit,  ut  horuiu  cornuum;  da- 
ttvom  vero  ei  ablativuin  per  6u«,  his  et  ab  bis  cor- 
iiibiis.  Veruiu  iu  daiiyo  ei  abiaiivo  pluiah  iii  peu:itti- 
lua  syllaha  u  liiteram  noniina  illa  servant,  n<*>singit!a 
ciiin  prolata  hierini,  aliiid  signiiiL-are  videantur;  ut 
si  voleii  es  signilicare  arius,  his  et  ab  bis  artnbii'« 
ite  confiisioiieui  faciamus  iiiter  aitus  et  arles;  »iiui- 
liior  Uiceiidum  est  arccs,  arcibos;  arctis,  arcubus. 

Sciciidiim  est  quod  non  cadunt  111  bas  quas  su^mj 
.r v.iMus  r^7iih«(  imit>iiia  aDtoia,  ideo cjuod  iu  ablaufi 


fxs 


CeMMENTARlUM  hf.  ORATIONE. 


m^ 


casu  sngulari  anl   [ct   ronsonantes  exciifii,  qnod  A  faccrelaclisapposita  iliUera  in  nominalivosinguUri; 


cerle  abiativi  naiura  non  rccipit,  ut  ab  hoc  nequam  ; 
aiit  si  pcr  vocales  rxfunt,  non  miuunt  genitifum 
pluralem  in  iuniy  ul  frugi  non  facit  rrugium,  nihili  non 
facii  nihiliitm,  quemadmodum  piippi  puppium  facit. 
liiveniuntur  nomina  tamen  singularia  qnne  in  geniiivo 
pliirali  regula  noii  poiiuiitur,  ut  hic  pulvis,  liorum 
pulverum ;  invcniuiitiir  lamen  pltiralia  quae  ahlaiiviiiii 
nnn  liabent  «^ingularem,  qux  aliier  eiciini  in  geniiivo 
plurali,  ut  Tutrai.alia,  utium  horiim  Vulcanaliorum, 
an  horum  VulCMualium  iiicamiis,  incertum  cst.  Sed^ 
tioc  sriendum  est,  qnod  ciiin  talia  oci  uinint  iiomin^s 
ad  alia  nos  his  i^imilia  ronferre  debemus  quoruin 
decliuaiione  dncii  siimiis,  eiiain  ista  siniili  raiione 
derlme  I  us  :  ut  puta,  si  nesciamus  utruin  hornni 
Vulcanalioruin  an  Vulcanal.uin  faci.tt,  ponainus  econ- 
trario  sed'>le  nomen,  qund  habet  in  ablalivo  Ctsu 
siD{!ulari  sediliy  el  ad  hanc  collationcm  incipiamns 
dcc  iiiare,  ut  h;ec  s*  dilia,  horum  sediliuin,  lia*c  Vul- 
canalia,  Uorum  Vnlcanalinm;  quamvis  coiiira  haiic 
artciii|iossitdiciVulcanaliuruiu,quMiiiodoaiiciIionim, 
diiente  Horalia  :  Aiicilio  um  nominis  et  togie  obU- 
lus  est. 

Sii  ndum  esl  quod  neutra  nomina  in  nomina  ivo 
plurali  in  a  terininata  {;^nilivum  pluralciu  per  ium, 
non  pcr  orum  proferunt,  ut  agilia,  agiliuin,  fortij, 
fortium.  Illud  i  nvterea  liossi:  dcbenius,  quod  ea  n  - 
inina  qu i;  in  nuroero  singuliri  genere  dissenliiint, 
gei.itivi  pluralis  et  abiativi  singularis  hgcm  noii 
bu^cipiunt,  quamvis  illud  habeant,  ui  hoc  ca^pe,  li:i; 
caepx;  s^^d  haec  noinina  lali  arle,  quali  illa  superius 
declinabiraus,  ut  \\x  c?pp  r,  harum  ca*parum  :  tameii 
nomina  nuineri  pluralis  suni.  Qux  vero  singiilaris 
nnnoeri  genere  dissentiuni  a  plurali,  ac  si  csseni  lau- 
lum  numeri  pluralis,  non  veniunt  ad  supradicias 
regulas  quas  a  Grxcis  sunipsimus,  ut  poema,  the:iia, 
scheina,  ideo  quod  ahlativum  Graeci  non  babent, 
unde   po  sint   regiilas   isla   noinina  suscipere,  qnia 


lacle  solum  reman^^it,  qiiod  qnasi  e\  arte  diceretur, 
qiiod  lerminctur  quasi  nomina  neuiri  generis ,  ui 
monkle,  sedile  et  ceiera  hujusmodi  noinina;  ei  au- 
rtoritaie  Piauli,  qui  dixit  :  sicul  laclc  laclis  similc 
csi  :  sed  quamvis  non  arie,  sed  ex  aucioritate  rirnie- 
tur,  tam»'ii  sciendum  cst  qnod  liodie  usu  iia  h>qui  de- 
b  amus,  (|uomodo  lociitos  esl  Virgiliiis  : 

Lac  mihi  00:1  seslale  novaiB,  uou  frigore  delit. 

De  pronomine. 

rronomon  est  pars  oratlonis;  atquc  idco  dictunv 
est  proitomen  quia  cnin  p'0  nomine  poMtuin  fuerit , 
pcne  idem  qiiol  et  noinen  significare  videiur.  Id  o 
aniein  dictum  est  ponc,  quia  si  dicatur  lantumtliMii. 
pronomeu  pars  videretur  esse  superflua.  Sed  cotusi  t 
quia  nomen  majorem  sibi  significaiionis  vindicet  pa*  - 
lein.  Viin  enim  suam  lunc  pronomen  obiinet,  qnando 
pra^cesserit  noinen;  ui  si  dicamus,  Cicero  defcndit 
B  Htisciuin;  ipse  etiain  Syllam.  Illc  enim,  ipse,  sic  est 
posituro ,  taiiquam  si  de  iiovo  repctisscmus  Cicero  : 
ycd  pro  illo  nomine  propter  fastidium  iterationis  no- 
minis  pronoinen  videiur  invcntum. 

Verum  ne  quis  boc  in  quxstioitem  dncat,  quarc 
dic:»lur  pronomen,  et  pro  nomiiie  sciat  dictum  esse 
scrmonem ;  si  vero  pronomeii  non  e*set,  nomen  suh 
iina  cojicliisione  collectum  esset;  sed  non  est  proiio- 
nicn ,  et  nonien,  quomodo  curatorem  non  dicimus 
procuratorem.  Sep  irat  autCin  eam  part  m  DoualMS  n 
c:iieris  parlibus  oralionis ,  cum  dicil  pronomen  par> 
tem  esse  orationis  qnae  fnngitur  vice  nnminis;  nulla 
enim  de  illis  tribiis  par'i!>us  orationis  hoc  susleniat 
ofncium. 

Veruin  hrec  ipsi  parlicula  persouam  snsci;)it  cer- 
tam  in  irihus,  necamplius  pronominibus,  ut  ego,  tu, 
ille.  Accidunt  pronomini  st;x,  qualiias,  gentis,  nume- 
riis,  figura,  persima,  casus.  Sed  qualiias  bitarie  di- 
vidiinr  in  ea   pronomina  qnic  voc:intnr  finita ,  qujt 


'"J.1"J"1"^  ^*^*^  ^^^'^  ^P      un:iqui.s  femimno  genere  ^  idtjrco  (lnitadicuutur,quiasuscipiuntpersonas;  et  m 

ea  qu:e  sunt  inliniia,  qna:  ideo  inliniia  dicia  sunt,^ 
qiiod  signincationis  cerUe  non  halte  ml  niiein ;  ei  suiit 


declinata.  C 

Analogia  est  rerum  similium  collaiio,  qux  nos  do- 
cet,  cum  nobis  in  aliis  velut  similium  nouiinum  ob- 
jicilur>leclinatio,  quid  quaeramuset  probemus,  hujus 
cnniparaiionis  au  hrma  sit  quxslio.  Igilur  in  ana  0- 
f  ia  ista  requiruntur  tria  :  accidentia  nominum,  exitns 
hyllabanim,  et  penuliimae  consonantes;  ut  si  qois 
iiobis  objiciat  lupus,  et  lepiis,  dicens  :  Quarc  facit 
jupiis  lupiy  et  lepus  GOl  leporis,  currendum  est  ad 
analogiam,  et  scrutandum  esi  si  omnes  pracdictn 
parles  intfr  se  conveniant;  nain  m  uiia  pars  haniiu 
liiubaverily  jure  vincitur  conlendentis  ohjectio.  Cur- 
ranius  ergo  per  singulas  partes  ita  :  Lepus  appellMt- 
vum  nomen  esi^  et  illud  appellativnm;  lupus  nou 
comparalur,  nec  lepus;  lupus  nuineri  8iiigularis*<  t 
lepiis  siiniliter  nunieri  bingularis  est;  luj.us  figurcC 
simplivis  est,  et  lepns  ngurse  8implic:s;  lupus  c^isus 
noniinativi,  et  lepiis  ejiisdem;  lupus  per  pu$  cxit,  et 
|t*piis  per  pu$;  sed  quia  in  solo  gcnere  tiiubat  analo- 


seplcm,  quis,  qualis,  talis,  quantus,  tantus^  quotus, 
totus. 

In  hac  re  Plinius  Secundus  grammaticos  reprehcn  • 
dit,  quare  accidens  commune  dicunt,  cnm  aliud  sit 
ac' idens,  rt  id  cni  accidit;  hinc  dicnnt  pioiiomina 
iiiiita  esse,  quae  suntetatu  personae.  Nam  cum  qiiac- 
ranins  nnitum  pronomen,  ioveniuius,  ego;  et  cum 
priiniun  pcrsonain,  invc.iimus  iierum,  ego  :  itaque 
hat ,  ut  unum  sit  accidens,  atquc  illud,  cui  accidit. 
Se^l  scire  debemus  quod  hiijusmodi  deliniiores  noii 
lain  in  ratione  qiia^n  in  ordine  erravere  verhornm; 
dicentes  personas  pronoiininibus  accidcre,  cum  dicere 
dehiiissent  finita  pronomina  esse ,  et  ensdcm  |>erso- 
nas,  quia  infinila  non  recipiunt  personas;  ntinquam 
enini  inveniuntur  absque  per.^onis.  Consiat  tamiu 
finiia  pronoinina  non  e^se  nisi  duo,  cgo  et  tu;  vernni, 
ille,  tunc  finitum  est,  cum  rein  prasentem  ostendi' 


gia,  deilinatur  illud- per  duo  genera,  el  illud  per  D  mus;  si  autem  de  ahsente  sil  rclatio ,  minus  qtiani 


uiiiiin,  lliud  praelerea  nos^e  debeinus,  quod  Gracca 
iioniina  a  sua  melius  declinatione  profcrunlur,  ut 
liaec  Oido,  hujus  Didos,  hu:c  Dido,  hanc  Didon,  0 
Dido,  ab  hac  Dido. 

Noniinalivus  in  Latinis  aut  in  a  terminatur,  ut 
musa;  aiit  in  c,  nl  sedile;  aut  in  i.  ut  frugi;  aut  in 
o,  iit  Cirero;  aui  in  u,  ut  cornu ;  aut  in  /,  in  inel ;  aut 
in  «m,  ui  scamnuui ;  aui  in  en,  ut  c.irmeii;  aut  in  r, 
iit  puer;  aut  in  t,  ut  doctus;  aut  in  x,  ut  pix;  aut 
in  f.  ut  caput;  aut  in  c,  nt  halec  :  cujiis  decliiiatio  in 
duhitatlonem  cecidit ;  incertum  est  enim  utrum  halec 
an  halect  iiicatur,  idco  quod  nullurn  nomen  in  c  ter- 
niinetur,  nisi  lac;  quod  et  ipsum  in  majorem  venit 
dubitationem.  Lac  emm  dici  non  p  >test  ideo,  ne  in 
g^nitivo  faciat  lacis,  laciis  riiim  non  c^t;  huic  siqni- 
deni  in  noninativo  nominis  iitteram  noii  invenimns  /, 
iact  antem  dici  iioii  |v>test ,  quia  nnlKiin  noiuen  re- 
l^eriri  potuit  duabus  uiuiis  terminatum ,  unde  posbet 


lin  tiim  erit,  ut  hic.  Miniis  (piani  fiiiita  p:onouiina 
dicta  sunl,  quia  minus  quain  finiti  significan!,  ui  sunt 
sex,  iSf  fdem,  sc,  ipse,  i»te,  hic.  Etenim  ipse,  non 
p  le4  dici,  nisi  sicut  de  eo  qui  jam  noliis  est,  aut  ile 
co  de  quo  jam  nominalio  csi  tai  ta  sermonum.  Nani 
cum  audio,  ipse  venit,  plus  est  (juam  nniiiim  aper- 
liss  ine ;  licet  jam  cum  nou  vide.iiu,  de  qno  dicatur; 
niinus  autem  a  finito,  qnani  nltro  potest  admittere  iu 
qua^stionem,  ut  si  qnis  dicai,  ipse  veuit,  sed  ad  hos 
qui  ignorani,  de  quo  audmni. 

Sunt  eliaro  quinque  posseshiva,  ineus,  tuus,  siius, 
iiostcr,  vester ;  quiv  idcirco  dicia  sunt,  qnia  per  h:i*c 
iio>  aliquid  o.stendinius  |M>s<idere ;  nemo  eniui  dicit» 
ntfus,  iiisi  sit  qin>d  possideai. 

CAIin   II. 
De  vcrbo. 

Vcibum  dictuiu  csl,  quia  vcrbvrato  acre  l.  i;U  &.  •* 


ir^- 


i\jO 


M.  Allii:.  11  CASSODORI 


1936 


iiiim;  ci  i)\  iii'i  Ciiusa  ista  pars  sibi  lioc  MtuiiiMi  spe- 
cialitcr  suiiipsit,  quoil  liac  frcq  eiUer  ufiinur  jn  ora- 
lioiic.  N.tin  ficipienier  in  soimonK  c<  inposifo  diio 
v.tIi:!  iiivciiinms,  umitn  uomicu,  vel  i:nuiii  panici- 
piiiin;  iil  pnla,  Vir^'illiis  habel  rcriiaic;  erce,  hnbet 
c(  rori!:tre  diio  Nerb:i  suul  :  illac  sunt  sii  gulares 
pjirles. 

Veib  m  «si  i»:'rs  oraiiouisc  m  lempore  ei  pers  na. 
Scirc  deheiuus  (juoil  verbuiu  illtiit  esi  inaxiine,  qnia 
hatiet  persDiiaiii  siiutii  ei  teiiipus;  ^i  etiiui  aliier  fiie- 
rii,  noii  «'Sl  veih  •!»;  naiu  si  teiupu<  sohiin  h.thiierii, 
pariicipi-.iiii  csi ;  ^i  iiiTsoii.tiii  sol.tui ,  proiioinen  e^l; 
si  titruuKpic  siii  iil  fueiil,  verb  nu  c^l. 

Verl)iiiu  au(  ageiilis  aiil  palieiilis  hahtM  si^znilica- 
tionem,  ul  scriho,  sciihor;  srriho,  ageulis;  sc«ihor, 
p;i(leiilis.  Neuiraie  vito,  el  deponcus,  aui  :igeu  is, 
atil  paiieutis,  ul  ciuto,  vapuio,  hH|uor,  luctor.  Com- 
niiine,  ageiilis  et  p  (ieiilis,  iil  osculor  te,  el  o  cu- 
lor  a  le. 

Ot.ialitas  verhoriiiii  in  ino  lis  ct  iu  formis  es(.  602 
DiUiaius  ()Uidem  i  ra;i>ostere  i  osuil,  ul  prius  de  ino 
dis  diceret,  et  sic  de  fonnis,  de  quibus  bic  priiis  ira- 
cture  debtmus;  nam  formai  projiDe  sensum  teniMii 
vcl  geiius.  Scire  aulem  debemus  quia  formac  inde 
dict:e  Mint,  quod  nos  in  unamquamque  rem  infor- 
meni  :  quia  per  eas  o&tendimus  quid  geramus.  Quid 
eiiiin  sigiiificat  vcrbiim ,  per  formas  agnoscimus. 
Formrc  verborum  sunt  quie  teneut  sensuin;  modi 
auieiu  sunt  qiii  ad  declinatiouem  pertmeni.  Uiide  sclo 
qiiid  sildeclinntio,  nisi  priiis  didicero  quid  sit  seiisus? 
Iileo  d  \it  Donatus,  i|uas  fomias  alii  veif)  •rum  gene- 
ribus,  vel  siguiricntionibu>  (ermiscent.  Nain  forma 
proprir*  .sensuiii  tenei,  vel$;enus;  u'  puia,  mediiaiiva 
di'cliiiatio,  quasi  medit  iniis  seu^us  est,  id  c>t,  legerc 
cipio.  Nunc  de  siiigiilis  fo'iois  traetab  iiius. 

Inchoatva!  form.e  suiit  quiiique  re;;;ulx  qiiae  osieii- 
dunt  formnm  inchoaiivam  :  si  a  n«uirnli  verbo  origi- 
nem  suniant;  si  iii  scosyltab:tm  exeiint;  si  terlie  sint 
coiijtigaiioniscorrcpt.c;  si  careaul  tempore  prapterito 
perfecto  et  p'usquam  perretto  (uam  quod  perfectum 
esi  itichoativiim  e.^se  no!)  po(c>t);  si  rareaui  pa^lici- 
pio  futuro,  iit  fervesco,  fervcscilunis  nemo  dicii. 

Frequenia  iva  v<Tha  lunc  suu(  primae  coujugatio- 
1118,  quoiies  vcrita  in  to  exetiot,  ut  h-nito  lc  liias,  ciir- 
sio  cursitas;  qiii»lies  vero  iii  so  (erminan!ur.  in  ter- 
liam  trinseimi,  m  facess*»,  lar^sso.  Consnesc»,  co-  - 
siievi  vide  uruou  esse  iuchoativtno,  <pi  a  pri-teriium 
|)erfectu<ii  habet;  quidquid  euim  inchoaiur,  pr:«>t<Ti- 
i!im  nou  liahet. 

Siint  ctam  froqueutativa  a  noiDine  veiiiiMiiia.  Ilio 
l><maiiis  crrtv  t,  nam  patrizai,  idem  esi  ac  p  (ri  S!« 
iiiilis  est.  Perfecta  forma  e^t,  ul  sorhet»,  siigt»,  Hi 
i!!de  qunsi  diminulio,  sorbillo,  stigitlo.  Sirni  siiie  o*i- 
j.'ine  perfeccc  fTmjc,  ut  v.icillo,  pilisso,  non  eiiim 
f.icit  pi  o,  vaco.  inchoativis  simt  siiiiilia  ,  nt  com- 
pesco;  sed  quia  compescui  facit,  noti  est  iiichoati- 
vum,  quia  iie.-cit  peifectionem  inchoatio. 

Inclioaiiva  siiiil  in  sco  a  perfecta  forma ,  ut  hor- 
reo  peiffCia  est;  nam  honeo  niTffCium,  horresco 
inchoalivum  est.  Suiit  i\\ix  or  giwem  idii  li:ihi  iil,  ul 
loiisuesco,  (juiesco;  ei  bic  Douatus  erravi(.  qni.i  haic 
iuchoai-va  verl^a  dixii ;  nam  pne  eriliitii  habeiil  cou- 
siievi,  qtiievi;  c  go  ivt  iiichoaiiva  siiiii. 

Not:iiidiim  cst  (piia  modi  ipsi  si;;n:(icaiioiies  siia  • 
liiheiti;  indicalivus.  ul  lego,  ex  hocdichis.  (juia  per 
ipsum  ludico  quid  dicam  vel  faciam,  el  hoc  de  c:ete- 
ris,  ut  l^gitor;  pcrmissivus  modus  cxcluili  deh  l, 
O^iare?  {)\\u[  (Miim  prodest  modnm  diciTC,  cum  h:i- 
(•eamus  fiitMntm  lempus  ,  ui  iegam?  Inliuilivu-,  oi 
tegerC;  non  accipit  proiiomina  (inita;  nemo  c:i  oi 
dicit,  leperc  a  me,  a  !e.  ah  illo  :  ideo  l><m;<tus  .sic 
docnil.  Impe  soiialis  vero  accipit,  ut  legitur  a  u«e,  a 
lc,  ab  illo,  a  uobis ,  a  vobis,  ab  iilis.  Qiiidnm  hiiuc 
luodum  pro  giMiere  ac  siguincatioue  accipiuul;  nam 
sic  impersoiialis  ha'**!,  qoia  emitc  veihiim  recii>ii 
geitus  vcrhi;  qii<Mi)o<io  ( itim  dico,  ego  lego,  lu  lcgis, 
Hic  lt^\i    ^i^ut^  iegitur  a  mc,  a  te,  ab  ilio. 


A  A  se  v«  niunj  hapc  verha  qua»  in  ei  exeiint,  ut  pii- 
d<  I ,  iiniit  ptideo  iiemo  dicit.  A'ia  aliunde  veniiini,  ot 
htet,  nam  lateo  facit;  crgo  qtiasi  uliu.^de  snscipll 
dci  Itiationem.  Scirc  atitcru  debemus  quod  nulluiu 
patiieipiuiii  ab  co  iii  r/.s  exit. 

Otiinque  nbu**  in'ellig>iur  ronjngatio,  si  temporU 
P':eseii<iss  I,  si  iiiimcri  siii<;ularis,  si  indlcativi  mod>, 
si  i:i  a  tivo  halmcril  anie  s  li  teraMi  in  secunda  per- 
soua  iiu:)r:i  ex  trihiis,  ul  puta  a,  e,  r;  si  In  passivo 
aulp  ru,  *>yilahas  easdeni  habuent.  Prima  et  secuiida 
conjiigaiio  h ibeni  rtgiilas  siniplices  :  de  terita  s<*>re 
debemus,  quod  si  f  c<Tr  ptam  li.ibiieiii,  riiiuruiii  tem- 
pus  iii  am  ti^nium  mittei,  utlego,  legam;  si  prodo- 
ctaui,  in  amet  in  fro,  ulnuirio,  nulriam,  iiutribo  ftcit. 
Scire  .tutpm  deheuiu<4  quia  tiinc  e-tcortepta,  quaiHlo 
t  sccunilse  |)er-oni*  aciivi  iempoiis  pra-senlis  Iranftil 
iii  e  iu  passivo,  ui  lego  legis  ,  le;,'or  legeri^;  qiiando 
permanet  i  ei  iii  acii^o  et  in  passivo  ante  syllabiro, 
producta  ent,  iit  aiidio  aud  s,audior  audiris.Udi,  sooi, 
t>  I  ossuin,  neulra  defecti?a  sunt. 

Scirc  aiitem  debes  quod  ipsa  recta  verba  suui» 
qii:p  in  decliiiatioiie  scrvant  species  siias,  ut  pnia, 
i  Ko,  legeham,  hgi ,  etc,  et  sic  iu  passivis.  Gao- 
deo  vero,  lio,  soIimi,  (piia  mulant  prncieritum,  non 
siint  vera  verbi,  s^d  neiitra  passi^a  dicenda  snnt; 
quoi  ideo  Donatus  iia  appellavii,  qood  iiiaequalia  di* 
cantur.  Cedo,  vel  ave  nou  decliiiairur,  sed  qiiemad* 
modum  lecta  sunt,  dicimiis.  lucertae  vero  significatio- 
nis  verba  suut,  qti:e  pro  a^bitrio  nostro  dicimiis,  ui 
condii),  condis,  coiidior,  e  c.  Adulor  participia  etiam 
recipit  omnia;  facit  euim  adutans,  adulaturiis,  ada* 
laiidiis.  In  verbis  quidain  dualem  numerutn  dicu|ii, 
id  est  communem.  ut  loger,  scd  falsu ;  itemo  enim 
dicil  ego  leger,  uos  legere. 

Practeriii  temporis  diiTereiitiae  su  it  iies  :  imper- 
fecia,  quam  staiim  dimitiimus;  perferta,  qnam  du- 
duiu  dimisimus;  plusqiiam  pfcrfecta,qaam  jain  diidara 
dimisimus,  legeham,  legi,  legeram.  Donatus  didt 
nMfi  ptisse  itiveniri  aiiic  o  in  indtcatrxo  inodo  priiiiaro 
C  peisonioi,  pr:ei«  r  (rcs  liiteras  voca^es  aui  «,  auti, 
aiit  14 ;  etiam  est  o  i|uart),  sed  Grace,  ut  b<io,  boas, 
hoat,  unde  esl  illtid  :  Reboam  &iivjpqiie,  et  migiiiis 
Olympus.  Ko  uon  pi-a>ponitur,  \erum  edt,  sed  ^  pra:- 
p<iiiilur,  ut  k.tltmd.e. 

Stiiil  vfrha  dcle  liva  ,  alia  per  modos,  1*1  ciMio ,  ii 
e>(  dif  ,  nnii  fucit  cedeb:iui ,  quan<^uain  lecium  s  t  in 
pittr  )li  ntimeio,  (-(diie,  id  est,  dicite;  alia  per  fornias, 
1)1  laces^o,  (piod  peifecium  non  habet ,  iiain  lacio, 
faciiio  facil;  ali«  per  coijugatioues,  ut  adsum,  ade;»; 
uou  potest  coMigi  coujtigatio,  quia  ncc  habct  a  ante 
uliimam  littcram,  iiec  e  produciam  .  se.t  cor  eptaw, 
iiec  tcorreptim,  uec  productam;  alia  pergenera,  ot 
Laodi^),  gavisus  sum ;  aiia  p'r  numeios,  ut  faxo: 
lavhuus  enim  liemo  dixit;  alia  per  figuras,  ut  iin- 
pieo;  alia  per  (empora,  ui  ferveo ,  lervelio ;  iieiiio 
(1 1  ti ,  et  ferviiurus  ;  iie  iios  tnrbci ,  <|uud  eadeui  re- 
ptMii. 

CAPUT  III. 
De  adverbio, 

Adverhium  cst  quod  verbo  accidil ,  ul  puia,  docte 
fcci^ii  :  docle,  adviM^hiiim;  fecisti,  verhum.  A  nttmiiia 
cl  verho  ven  uiii  aiiverhia,  ui  |)edeienliiii ;  noitifii 
csl  pes,  teulo,  verbum.  Yerum  uiiam  parteui  fe  eriiut 
oraiioi  is  a  parlicipio  veuiciis  advcrbum,  ui  iuJul- 
geiis,  iiitiulgcntcr.  Ilic  eriavii  Douatus,  naiu  indni- 
geiis  iiori  esi  pariicipiuMi ,  qu>a  coinparjtur,  farit 
eiiiio  iudulgens,  QOSii^^^ulgCulior.  Aliqua  iiioproilu- 
c  am  exeuiii  ,  iit T.iIh);  nam  adverbium  esse  poiesi; 
iii  falo  ad  me  relaiuni  est;  et  fal.^o  locutus  est.  Iteni 
dativus  ei  ah'ativu<  casus,  huic  et  ab  b'>c  falso.  Fa- 
cile  et  diilicile  iiomiiia  nieliiis  dicimus  quain  adverbi^, 
licet  pro  adverbiis  siiit  posita.  Caiteruiii  si  e>«ent 
atlverhia,  faciliter  et  difHci  iier  facercnt;  tiaiu  qtia:- 
ruu<iuc  uomiua  dalivo  siiigiiiari  iu  i  cxconl,  adver- 
hia  iii  ter  mittuiit,  ut  huic  i^apicuii,  sapieuior;  sicct 
buic  facili^  faciliter. 


D 


COMMENTARIUM  DE  ORATIONF. 


i5:a 


Regula  adwrWornm  laris  est.  ul  nomen  qnnd  in  A  miiips;  Irgo,  lopimiis.  F-gurn  <!upl''X ,  »!,  felit,  iiife- 


daiivo  c^sii  hingiii:in  iii  o  fiieril  termiiiaiuni,  iii  e. 
niiliat,  iil  Imic  doct  >,  docie;  si  in  i,  \\\  ter  miiiii  .iii- 
verhium,  ut  hiiic  sapipnli,  s:ipieii(er.  Koii  Innc  itifir- 
in:»vii  rt?;:iil:Mii  aiiciorljis  ;  nain  d  xit  Virgilius,  san- 
guiiHM  inj?iii»re  rubeitt,  pro  liigulirilcr;  ei  rcrcmiitH, 
p:irce  iic  diiriicrurg.(!l)  l,  pro  dure.  I»i  daiivo  inane-l, 
m  f;»lso,  vel  sedulo  :  8«»d  faciunt  adv(»rliia  fa'se,  se- 
dnle.  0'1'^'dnm  conira  faciuni ,  i>t  a  diiro,  d'iriler; 
se<l  in  liis  poiius  ars  •  icenda  esl.  lutHS  el  fori^,  quo- 
Ites  ad  lociiui  signiricanl,  non  iiabcnt  pr:i  po.-^itiones ; 
nulli  cniro  advcrbio  sepnratim  addiiur  praeposilio  ; 
nemn  dicii  ad  inius,  :ui  fnris. 

Comparaniiir  eti.un  iulver  ia,  ui  dorte ,  doctius, 
docUs^^inie;  sed  nou  omnia  adverbia  pcr  omnes  gra- 
dus  cxeuni ,  i«ieo  liis  ad  augend.un  vignilicalioncm 
jlingimus  niagis,  m:ixime,  qiia;  atigemis  sunl :  ad  mi* 
nuendam  yero  s  gniUcaiionem  ininus,  miuime,  qiiSB 
minuentis  sunt;  quemadmodum  fnun  comparaniur, 
i  a  diminnuntur.  Aut  a  po>iiivo  veniunt,  ul  primum, 
lirimuie,  longe,  longule.  Aut  a  comparativo,  ut  (nn- 
giiis,  longiuscule,  melius,  meliuscule.  A  superiativo 
gradu  non  inveniuntur  talia  adverbia,  ideodixit,  rara 
Tel  nulla  sunt. 

Sunt  item  mul  aodicliones  diibioi;  nam  adverbium 
in  omnibus  partibns  inveiiitiir  Sf^cietate  conjunctnm 
ciim  i>omine,  ut  falso;  huic  et  ab  h(»c  faiso,  nonien 
e^t;  ai  si  dicainns  falso  loculns  est  .  adverbtuin  rsl. 
Item  curn  pronomine,  ui  si  dicas,  cii  viro  ,  prt)no- 
inen  esi;  si  dicas,  qui  convenit,  adverbium  est.  C.iiin 
▼erbo,  ut  pone,  quod  acceiiiu  di^cernimus;  n:<m  cuin 
lirodiicimus  ultimaiii ,  adverbium  esi ;  quando  corri- 
liimus,  verbuni.  Cuin  pariiripio,  ui  profe<-to;  n  m 
adverbiuni  est  afririnantis,  pror^clo,  uL,  profccio  au- 
dit;  quaiilo  mag  s  suspicor  esse  pariici;<iiiin  profecio, 
II  verbo  proticiscor  ?  Cum  coiijunciione  j*  ngitur,  ut, 
ataudi;  uam  conjunciio  ita  ess  ut,  at  illud  coutigit ; 
id,  nisi  lailor,  adverbium  est,  ut  at  ai  veni,  hoc  di- 
ciura  esl,  id  est,  slatini  veni.  (>um  pra^positione  jun 


B 


lix  :  similiicr  verbo,  nt  scribo,  do*crilm;  ergo  ista 
p»rtitipi;i  rcci|iiiinl  niiniirum  singularcm,  iii  hic  le- 
prns;  plurJilein  ,  nl  bi  lcgcnlcs  :  iij;nr;Mii.  quia  sim- 
plici»  siiiil,  ul  lc:*ens ;  c  mposil*,  iil  i  cgligeiis.  Saoc 
partici])i  <  a!i  aclivo  et  neulro  vcn  unt  «inn  priTistvtiis 
te  i«p'»ris  scilicrt  el  fuliiri,  nl  amans,  amatnrus ;  slnns, 
sialiirns.  Veniin  e<l  :  nam  si  si'"  dccliMnMir  iicnlriim, 
qnonuulo  activum,  rile  isia  lempf^ra  bal  cl.  qu;i*  acii- 
viiiii  verbum. 

Iiicboiliva  verbi  pnrticipia  prTScmis  lanlnm  lcin- 
poris  bitienl,  ui  liorre^ro,  boircstens,  borrescitirns 
neino  dicit,  ei  re  i<|iia.  Dcfe<tiva  verba  unum  inie  - 
dum  iiai>eni  lempiis,  pratcrituin  sciliccl,  ut  snleo, 
soiims.  Meiiiini,  nuilum  icmpus  habel,  quanquani 
dcfecliviiin  sit.  A  non  delec  ivo  vcrbo  participia  dc- 
fectiva  sunl,  iit  sliideo,  studebam,  siiidui,  etreliqiia; 
stud^^ns  (|uippe  noii  deficil,  siuditu  us  quippe  mmo 
dicii.  Ut  breviler  col  ig.inms,  babere  quatnor  res  par- 
ii(  ipitim  dixii,  arniuanlo  pr.T-eniis  temporis  ta  tnm, 
iit  iiorrescens;  inerdnm  nullins,  ut  metnini;  ini»T- 
diim  unius,  nt  soiinis  inicrdum  a  noii  defectivo 
verbo  pariicipi:i  dcfectiva  suiii,  ut  a  lavor,  loius  : 
ab  impersonalibiis  verbis  non  inveninntur  pai  licipia, 
neino  enim  dicit  pcenitens.  Tunicaius  non  est  parti- 
cipium.  qnia  non  facit  lunicor  vcbnm,  sed  potius 
nomen  est.  Pransus,  coenatns  similia  sunt,  qnemad- 
modum  tunicatns,  qnac  non  soinm  dicimus  nomina, 
sed  etiam  pariicipia;  nam  iicct  pramlen,  prandenr 
non  faciat,  laiiien  pransus  noinen  facit;  tunicaauicn> 
nnllnra  verbum  lacit,  sed  dicamus  pariicipia  sine 
verbi  origine.  Sunl  velut  participia,  qu»  licet  a  vei  b» 
veniant,  Uimen  quia  lempus  non  tiabent,  nomina 
sunt;  ut  puia  funbundus,  moribundus,  nani  facil 
morior,  furio.  Sed  est  alia  raiio  qua  inteliigis  ista 
mon  esse  participia  :  quia  parlicipia  pracseniis  tcm- 
poris  i  lilleram  in  du$  vertnnt,  et  faciunt  fnhirnui 
passivi ,  ui  iegens ,  legendus ;  ct  iterum  si  t(»llas  dns 
de  novis>imo,  et  pon:ts  «  pnesenlis  lemporis,  QOi 


gitur,  ut  anie,  vel  propier:  ui,  anteomues  bomines,  r  parlici|>i'im  facis,  ut  le{;endtis .  tollc  inde  </t«,  ci  !:<- 


praiposiiio  est  :  anie  fecit ,  adverbium ;  proptcr  te 
ffii«c  facio,  pra^posiiio  est;  ille  propter  crat ,  id  est 
juxta,  adveibiuni  esl.  Cum  inteijeciioiie  jungitiir,  ul 
li<ru!  nam  si  dicas,  heu !  «luid  contingit?  inlerjectio 
est  dolenlis.  iieu  !  etiain  mensas  consumimus,  heu 
ad¥er!'iiim  cs*.. 

Verum  est  qwod  dicit  Donatus,  nominibus  civitainm 
non  addimus  pra^posiiiones,  ni  puia,  Roina  venio,  et 
reliqua.  Sed  boc  coiiliiniiii  aucioritts;  nnm  Sallustins 
dixii,  cum  Brutus  a  Homa  abierai.  Sed  banc  regulani 
tenere  debeinus.  ut,  qnoiies  uominaiviis  in  u$  syllaba 
fuerit  terminaius,  tnnc  secuiiduin  gcnitivnm  nielius 
dicamus,  ut  puia  Adrnmeiiis,  Adrumeli  snin;  quoties 
A  iter,  si*cuiidum  daiivuiu  dicimus,  utCarthago,  Car- 
t  ag  ni  siiin.  Sed  e  iam  boc  confundit  ancioritas; 
Salliisiiu  ,  Narbone  consilia  G:illoruni,  pro  Narbimi; 
et  Virgiliiis  :  Tyria  Cprtbagine,  qu:i;  iinnc  exspectat, 
|roCartba;!ini.  De  prT|»osiho  adxerbiis  non  applica- 
tiir.  Cacierum  sobccismns  C:>t,  si  dicamus  de  inane  ; 


cis  legens;  pon '  inoricns,  iiioribuiidus  noii  facil,  sed 
morieudu^;  iiuin  neni  >  dicit  esse  ab  eo ,  quod  est 
niorior.  l^issns  ( t  usus,  participi:i  sunt  ct  nomina  ; 
noinen  esi,  usus  mci  pallii;  participium  est,  usiis 
malefacere. 

P.iriicipium  dercctivnm  est,  quod  non  potest  irc 
per  omnia  tempor:»,  ulcoepius,  eoepiendns  ncmo  di^ 
cit.  Sunt  participia  ,  qu:i^  ai  cepta  coropo>itione  fiuni 
nomina  ut  acceptus,  iiicensus,  incensior,  acceptior, 
dum  comparantur,  nomin.i  >unt.  De  participiis  ad- 
verbia  iiou  llunt,  quod  impugnavii  Donatus,  vt^- 
rum  esl ;  auctoritatem  non  de  ^e  dedit,  cum  dixit  id 
a  se  fuisse  lecluro.  Caeteruiu  nemo  dicit  videnter,  !e- 
genter. 

CAPUT  V. 
De  conjunclione» 
Conjunctio  dicta  est ,  qiiia  conjnngit  eloculionfs. 


inane  adverbiiim  cst,  de  autcni  praeposiiio.  Nec  nobis  0  Haj  sunt  conjunctiva,  ut  ego  et  tii  enmus.  Disjnn» 


pragudicanl  illa  advcrbia  debinc,  desubito,  si  uno  pro- 
feriiiiiur  a^ceniu. 

CAPUT  IV. 
De  parlicipio* 

Participiiim  dictiim  esi,  qnasi  parti-capium .  quia 
diiarnni  partinm  s^bi  vindicat  Irges;  habet  enim  par* 
tes  a  nomine,  et  :i  vcibo,  ui  liic  amans;  duo  retipit 
a  iiuMiine  ,  genns  et  casus;  nam  quando  dico  ,  hic 
flfnans,  vel  h:ec  amans,  geuns  est;  casus  vero  facii , 
bic  amans,  hnjusainanlis,  et  rebqua  :  et  a  verbo  dno 
leropora  et  signinralioncs  reripit;  mm  lein|XTis  est 
pnesentis  amans,  aliud  eniin  aiiian«,  aliud  amaturus, 
aliud  amatus.  Signillralionein  nciivam  habet,  ut  do- 
.-«'..s  t*i  ilocturus;  passivam,  nt  docius  doceiidus;  aU 
lil  o-irn*  iiuineriiiu  et  ri^iirani  accijiil. 

iNu.iterj  nomini  vcl  vcibo  .icciduiit,  ui  li(>mo,  bo- 


ctivae  sunl,  qiix  quasi  disjnngunl  res,  vcl  personas, 
egoauttu;  nam  quando  dico  ego  aut  tu,  sensuni 
quidem  disjungo ,  verl)a  vero  conjuncia  sunt ;  qtii 
enini  dicit,  non  dici!,  faciam  e;:o.  et  tii,  sed  unus  e 
duobus.  t^xpletiv^e  sunt,  iit  si  dicas  :  si  hoc  non  vis, 
saltem  illud  lac,  quasi  explevit  reui.  Pracposiiiva  cmi- 
junctio  csl,  ut  est,  at  paier  Aneas;  nemo  dicit,  paier 
ai  Aneas.  Subjunctivas  sunt,  ut  est,  primuHquo  Ma- 
chaon;  non,  que  primns  Macliaon.Commnnis  cst,  ut, 
igiinr.  quia  ubivisi  ponitur;  i^iiur  boc  facio,  facio 
igittir  boc. 

Suiil  coDJuiictiones  quae  adverbi.i  possnnt  esse  : 
ut  est,  aiile  lirniissi:)iiiui  virum  aaipio,  adverbiuni 
est;  itciii  conjunctio  csi  ut,  An  le  malus  abstulit 
error?  Nam  el  si  omnes  f>artes  possunt  esse  advcrbia,. 
rite  conjunctioni  hnc  cadii.  Conjunctioncs  prosiguifl* 
catiouibus  suis  p<iiii  dcl>ent  :  causales  in  caiisa,  ra<» 
tio::ales  in  ralione;  nam  uute  causa  prxcedit »  ei&ic 


ir,D 


w.  AruKu;  r\ssioD(mi 


iM 


ralio  scqtiihir;  ul  p»la,  oociiio  illnm.  qMi  liabpl  fiini- 
om,caus:i  esi;  itnqiie  veneiio  illuiii  <>cciili.iii*ii  IVrio, 
ne  asrnosci  pos«iil ,  rallo  esl  :  causalis ,  si  illum  o(ri- 
dero,  hahebo  iuni<  ain ;  ralionalis/ilaqiie  veneno  tlliiiii 
ocridi,  ne  agnosci  po!>sil.  St'd  lunc  ralioueni  mutal 
aucloritas  ;  nam  et  Yirgilius  coiijuitclioiiein  pro  ulia 
posuit  dicens  :  sulijcctisque  urere  flainmis ,  pro  vc. 

CAPUT  M. 
De  prccpoiilione. 

Prabpositio  i*6t  dicla,  eo  quod  In  loqucndo  pr.i'po 
oilur,  ut  puta,  anie  templum  ,  non  templuin  aiile. 
rraeposiiio  aulem  aul  muiat  aliquid  in  rontrarium,  nt 
felii,  infelix  ;  aut  implet,  ut  f.actus,  Infractus;  aut 
roiiiiiit,  ut  validns,  inv.ilidus,  et  c:ctera  qua:  DonattK 
posuii.  Dl\imu8,  (piod  pra*positio  scmper  prae|ioni- 
lur;  tamcn  invenitnr  posiposii»,  ut  mecuin. 

Pi:rpositio»es  aiit  c:ibib:is  appltcantur,  et  no:i  c^n- 
iupgiintur ,  ut ,  apitd  amicum  causatuni  esl ;  apnd 
pra-posilio  noii  conjungitiir ,  quia  ncmo  dicit  con- 
jnncteaputl  amicum  :  aut  loquelis  serviunt,  et  con- 
jungiintur,  ut  di,dts,  re,se;  nam  facit  diduc, dis- 
tralio ,  recubo  secubo.  Brgo  aul  pr.TBpositiones 
bquflares  sunt,  et  semper  junguatur;  aut  sepa- 
ratitur  ei  conjungumur,  ui  prse  me,  S(cum.  In  et 
con  h  inc  haliefil  reguuim  cum  praBcesseriiit,  ut  si  eas 
vel  f  vel  s  litier.-c  sequantur ,  su|>eriorem  natiiralitcr 
brovem  laciant  longam,  ipsisque  dent  accenium,  iit 
)ii!ula,consiliu.n.  Usjue,  pra^positio  non  videtnr^quia 
euni  al)er;i  prxposituuie  praclenur,  pr.Tpositionique 
j  ngiiur,  ui  si  dicainiis  :  usque  ad  forum  vado ,  usqiie 
siola,  pr.Tpo>iiio  non  est.  PrajuUicet  circumcirca.  ibi 
j.im  iina  estsibi  praeposita.  Tenus  quoquc  pra^posiiio 
per  soni  dulced  ncm  sul)juni^itur,  ut  puppc  lenus, 
debuii  enitii  dicere  pr.r,  lenus  puppe. 

Cxtera:  \ero  super,  subler,  ablaiivo  juugunliir,  vl 
nd  locum   significant,  veliit   super  catbccira  scdii; 
quando  h*  c  (Jicitnus  S(bfCi>plianes,  id  cst  spccirs  su 
lcecismi  CnI.  Snper  ct  Mibter  acciisalivum  reguiit;  se>l 


A  snper,  quorn*scuni|i)e  dcsignnt  aliquem,  ablalivDm 
rcgil,  ut  pula  :  Mnlta  sii|)er  Priamo  rogiians.  In  er 
snb  variant;  qucmailmodum  in  acciisativum  regit  : 
ui  si  dicamiis,  iu  adnlierum,  boc  cst  conlra  adtilte- 
tiim.  Varia  autem  exempla  isiarum  pr.Tposiiionnni, 
vel  iutegra ,  vel  composita  suut ,  qnx  subjecit  Do- 
natus. 

Pracposiliones  verba  cornimptint,  ut  cnnficio.  nam 
Piiie  fuit  con  el  fario ;  aiit  ipsap  corrutnpuntur,  ut 
fuflfero,  nain  ante  fuil  sub  et  fero;  aul  corrumpnnt, 
ei  C(»rriimpun(ur,  nt  sufdcio;  nain  ante  fuit  sub  et 
facio;  vel  suscipio  et  suspicio,  nam  auie  fu  t  sub  et 
capio,  ei  sub  et  aspirio. 

Antiqui  prxpositiones  genitivo,  accusativo  el  abla- 
livo  jungebani,  ut  crurum  tenus,  et  longo  post  teiiH 
pore.  Scire  auteni  nos  d»*berous  quia  prappositio  cain 
pracp(»8iia  non  fuerit,  vel  cum  routaverit  casnm,  vel 
non  bubueril,  d«tsintt  esse  prsepositio,  e*i  fit  adver' 
bium  :  iit  longo  po&t  tempore,  nMitavit  casuro,  post 

n  teuipus  enim  dici  debuit;  deinde  casuin  non  liabei, 
iit  ante  fecit.  Separatx  praepositioiics  sepraiis  pnr- 
positionibus  non  cohaerent,  ut  si  quis  dirat  snie  joiu 
eum,  in  hoc  jam,  snte,  adverbium  non  est.  Diroat 
clinm  pru*positioni  accidere  figuram,  ul  abs,  absqut*; 
ei  ordiuem,  et  suljcctivae  sunt,  ut  puppetenus,  nn^ 
ciim.  Sed  propier  duas  res  non  debemiig  frang«*re 
rcgulam :  dicimus  potius  hic  anomala  esse,  idest 
extra  regulam. 

CAPUT  Vlf. 

De  interjeetione. 

Iiiterjeciiodicta  est,  quod  inierposita  slis  panibus 
ora  ionis  vari<»8  auimi  alTertus  exprimat  :  nani  aut 
cxsuliaiiiis  fsi,  ut  «'ia;  aut  optnnlis,  ut,  o  mihi  prx- 
*  leruns  referat  si  Juppiter  ann^>8!  aut  increpaotis  est, 
ui,  o  qui  res  boniinumqne  deumque;  aiit  dotcntis, 
tit  he»!  :ini  timeniis,  iit  ali!  ali!  Iloc  apiH}  Grarcos 
lil,  ut  iiiterjeriioni'S  Biibjiingaiii  in  adverbi.i  :  apuJ 
Lttinos  aiitcm  non  lit;  n(^nv>  diiii :  Papx  lcci. 


HI.  AURELII  GASSIODORI 

DE  ORTHOGRAPHIA. 


rR.EFATIO. 


COS^"****"^^'*'^^^  laliagererenliirc  deCoip.plcxio- 
nibus  apostolcrum  noi.nulla  nascereiur  intcntio  [cd,, 
nvniio],  mon:«chi  mci  subito clamare  co^pcrunt : Quid 
prodesl  cognoscere  nos,  vel  quas  antiqui  leceruni, 
vel  ca  qux  sagacitas  vestra  addcnda  curavit  nosse 
diligenter,  si  quemadmodum  ea  scribere  debeamus 
oronimodis  ignoramus ;  nec  in  voce  iiostra  possamus 
reddere  qux  in  Scriptura  comprehenderc  non  vale- 
miis?  Quibus  respondi  :  llxc  quae  dicerent,  desi- 
gnata  csse,  quemadmodum  et  intclligi  debcant  el 
proferri.  Sed  labor  nobis  anliqiiorum  omnino  ser- 
vandus  e  t,  ne  nos  auctorcs  carum  rernm  mentia- 
luur,  qui  [ed.,  qunrum]  sequaces  essc  cognosc  iinur. 
I'il  ideo  duodccim  auctorum  opuscula  deducimus  in 
lucdium,  qiiae  ab  illis  brevitcr  el  cop  ose  dicia  sunt ; 
ut  ct  nos  ea  compendiosius  dicamus,  ei  a  priscis 
auctoribus  sine  varietatis  studio  dicta  recolantiir; 
quatenns  et  vobis  pleuissimc  satisfacere  videamur, 
et  aiicioritatc  firma  sil  rdatio,  quain  dtiodccim  aii- 
ctoruiu  ie\tus   insiuuai.    Jani  teni|)us  cst    ut  loiius 


G  opcns  nosiri  eonclusionem  facere  debeamus ;  ut 
in(!lius  in  animo  recondantur,  qua:  septenaria  coih 
clu^ione  distlncta  8unt. 

i.  Post  Coromenta  Psalterii,  itbi  (praeriantc  Do- 
mino)  conversionis  roe»  teropore  priroum  studinin 
laboris  iropendi. 

2.  Deinde  post  institutiones  qiiemsdroodum  di- 
vinx  et  hun>au.T  debeant  inielligi  lectiones,  duohiis 
libris  (ut  opinor)  suriicienter  impieii^,  ubi  plus  uti- 
iitatis  invcnies  qiiam  decoris. 

5.  Post  Cxposiiionem  Epistola*  quae  scribiiur  id 
Komanos,  unde  Pelagianae  ba*r»;seos  pravitaies 
amovi,  quod  eiiam  in  reliquo  eon  mentario  facere 
sequentes  admonui. 

i.  Post  codicem  in  quo  artcs  Donuti  cum  coro- 
D  mentis  suis,  et  librum  de  Ctyniol«>giis,  et  a!ium  ii- 
brum  Sacerdotis  de  Scbcmatibus  ( Doroino  prx- 
sianie)  colleKi;  ut  in>tructi  simplices  frairos  (ubi 
nc<'esse  fuerii)  similia  dicia  sine  confusione  |ierci' 
pianl. 


{«;i  DE  onTnOGRVPIIIA.  PR.EFATIO.  ii« 

5.  Post  librum  qiinqiie  liliilonim,  qiiom  clc  divinn  A  rum,  cunclQ  leclio  dccora  iiimis  cl  correcla  redds- 


Fcriphira  coilectum,  Meniorialcm  volui  nimrupnri, 
nt  brcviicr  cuncia  pereurrant,  qui  legere  prolixa  fa- 
stidiunt. 

<i.  Post  Complexiones  in  Episiolis  apostoloru" ,  •  t 
Actib'i8  eorum,  ct  Apocalypsi,  quasi  brevissima  c\- 
plannt'one  dcrnrsas. 

7.  Ad  amantisi^imos  ortliographo^  discntietidos 
a^no  «tatis  me:c  nona/es  mo  lertio  (Doniino  adj;i- 
▼:mt<-)  pervcni.  Ex  quibus  si  in  unum  valnero  dc- 
florata  collig'*re,  qiiantum  a/  eos  pertinei,  quos  bre- 
viandos  essc  siiscepi,  confusionem  emendator  atque 
scriptor,  si  bene  intellexerit  (arbitror),  ulterius  non 
hahebi'. 

Minutus  labor  syllabis  liiterisqiie  iractamlis  [m<.. 


inr.  Si  quis  autem  auctores  orlhograpbcs  in  lextu 
sno  legere  foriasse  voluerit,  transcriptos  invenict, 
quos  ego ,  quantos  potui  reperire,  mou^slerio  meoy 
prxstante  Domino,  dereliqui ;  ut  latius  dicta  probjre 
posselis  in  anctoribis  suis,  quos  non  propter  fas(i« 
dium  vcstrum  deflorandos  esse  putavinins.  lllud  etiam 
▼os  magnopere  credidi  commonendos,  ot  di^tinctio- 
nes  seiisuuro  sollicita  menie  perqtiirere  ac  ponere 
debeatifit  sine  qtiibus  neque  legere  quidquam  compe- 
tenter,  neqiie  intelligere  prauvaleinus. 

Scire  autcm  dehemus  Donatum  ariigraphum  de 
posituris  ita  iractasse,  ut  non  ibi  ordinem,  scd  vir- 
toies  earum  potius  exprimere  videatur.  Nam  si  dis- 
iinctiniium  seriem  per  gradus  cognitos  sequeretur. 


fraciamlus],  modo  factus  ex  nominum  derivatiune,  B  primo  plenam,  deiiide  inediam  neqnaquam  ponerc 


niodo  ex  casibus  sermonum,  modo  ex  motu  atquc 
•ilo,  roodo  ex  eupbonio;  consoiiantia,  modo  ex  Grae- 
earom  liiterarum  similitudine  :  probans  quid  scri- 
here  debeas,  el  quid  vitare  contendas  :  modo  ut  / 
qiioque  liitera  simplex  in  quilnisdam  sermonibus  rc- 
f  te  quidem  scribi  dical,  sed  n  litte^ae  sonom  pleroin- 
que  illi  soccedere  posse  testeiur.  Itaque  quod  ante 
scribebatiir  per  u  et  o,  per  duo  u  umodo  scribereno- 
hilis  rectitudo  scribcndi  per  vias  certissimas  investi- 
fala  esse  videtur;  et  ideo  praesens  opus  non  desit  di- 
reclum,  ut  volnus,  vulnus;  t  pro  e,  ot  quod  antiqui 
niagnai,  nos  magnae;  c  pro  q :  veteres  quiim,  moder- 
iii  cum  scribi  rectius  scstimarunt ;  et  cxtera  quae 
subtili  quldem,  sed  necessaria  ditinctionenairantur, 
iion  velociter  transcurri,  sed  sollicita  mentis  inien-  G 
C:one  tractavi;  ut  qux  incipis  bene  di^ccre,  ad  finrm 
perfectionis  inolTcnsa  debeas  pronuntialione  perdu- 
cere.  Nam  si  vobis  adsit  cap  endi  desiderium,  G06 
qoae  prius  per  moram  quxsistis,  protinus  inoOeiiau 
velocitaie  iranscurretis. 

Gloriosum  profecto  siudium,  et  hnmanisacdivinis 
lilleriA  (ut  videtur)  accommodum,  quod  loqui  de- 
b  as,  competenter  scribere;  ei  qoc  scripia  suni, 
fine  aliqiia  erroris  auibiguitate  proferre.  Vox  euiin 
a'ticula'a  a  pccoribus  nos  seiuesirat;  scribendi  vero 
ratio  ab  imrerit  s  divldii  et  confusis  :  ita  perfectum 
lioinincm  duo  ista  sibi  vindicant  ac  dercndunl.  Nam 
cum  sibi  talia,  quae  siint  diio  lumina,  consentiuni, 
Ntraqiie  recta,  utraqiie  dccora  sunt :  curo  vero  a  se 


polui^set,  deinde  magis  inciperei,  ubi  praedicue  po- 
silurae  ad  fliiem  tendere  comprobautiir.  Sequihir 
subdisiinciio,  deinde  media,  qu;e  plenam  semper 
praecedunt  potius  quam  sequunlur.  Sed  (sicut  visuin 
constat  esse  doctissimis)  hunc  debemus  oidinem  cu- 
slodirc;  ot  primo  de  subdistinctionc  dicamus,  qu:c 
ibi  scmper  npponitiir,  ubi  incomm»te  sermo  suspen- 
sns  adhuc  reddendus  esse  cognoscitur;  ut,  Arma 
vTumque  cano;  ubi  totius  operis  siimma  conclusa 
csi.  Arma  enim,  ancilia  Virgilius,  virumque  dicturus 
e!»t.  Scd  quouiam,  caiio,  respieit  ad  utrumque,  hic, 
iil  est,  arm;i,  subdistinctio  recte  ponenda  esi.  Mediam 
Vi  ro  afrigeiidam  esse  constat  in  commate,cum  nuliiis 
sertno   dee  t,  sed  gradali-n  tendit  ad  ptenam,  ut, 

Dividimus  inuros,  et  rooenia  pindimus  urbis  : 

Plena  est  auiem,   ubi   finitur  pcrfecta  sentcnlia  : 
ui  esi  illud, 
.  Tant»  molis  erat  Romanam  condere  gentem. 

Subdistinctionem  vero  vel  niediam  non  credas 
ipsum  ordinem  semper  ienere,  quem  diximos,  ut 
snl)distinctio  prsccedat,  et  media  conseqiiatur  :  sed 
pro  raiione  supradicta  locis  congruis  apponuntor ; 
ot  disiinctiones  istae  bene  positx  sensom  nobis  le- 
ciionis  evidcnter  aperiant.  Nam  si  aliier  dislingoas, 
sine  dubitatione  cuncta  confundis. 

Has  vero  disiinctiones,  seu  posiloras  (Donato  te 
stante)  Grsci  Oso-cc^  vocani.  Periodus  est  autem  pi*i 
longum  plenae  senieniiae  ducia  pausaiio;  cujus  par- 


discrepare  «oeperini ,  vitium  strabas  foeditatis  incur-  D  »«»  «""'  «ola  et  commala.  Sed  antequam  opus  Or- 


runt. 

Erit  iiaque  propositiim  no!>trum,  qux  competen- 
Ccr  modcrnx  consiieludini  ab  antiqiiis  iradita  sunl, 
qiiasi  in  unain  f'oron.mi  redigere,  et  usui  ce'ebor- 
riino  deputare ;  illa  vcro  qu»  anllquiiati  magis  con 
veniunt,  expedit  sinc  dnhitationerelinquere,  nelahor 
a<snmatnr  incongnius,  qui  praesenti  saHrulo  videliir 
iniitilis.  Sit  ergo  in  piino  libro  Instilulionum  no- 
fttrarum,  liiulo  dcciuK»  quinto,  qiiemadinotlum  Irgi 
debe^i  coclcstis  iiunontas  :  ubi  itiiotnala  Ifgis  di- 
vinae  commnni  usui  repngnantia  non  permif^imiis 
dis^ipari.  Ilic  auiom,  in  libro  scilicet  Orthographi;c, 
liiicriiis  ct  gcneralittT  appclatur,  queinadnio  iuin  (*x 
i.gtili-  art*um  huinaiiarun,  salva  nuctorit/tc  sciiio* 


ibographiae  inchoare  videamur,  prae^^ationem  Phorae 
artigraphi,  exeropli  causa,  judicavimus  apponendam  ; 
qiiae  cuncio  operi  nostm,  qu^si  a  n<ibis  prolata  sil, 
tt:i  omnibus  nHMlis  videtur  accotiimoda. 

Ar$  mca  mullorum  ei,  quoi  sascula  prisca  lulerunt : 

Sed  nova  te  brevilas  anerit  ene  meam. 
Omwa  cum  vetirum  ginl  explorala  tibetlis^ 

Mulia  loqui  breviler  »t  novitatis  opu$. 
Te  relegaljuvenis,  quem  garruta  pagina  lerrcl 

Aut  si  quem  paucis  seria  nosse  juvat. 
Te  lopginqua  petens  comiiem  sibi  ferre  viatar 

Se  dubitel,  parvo  pondere  mutta  vehenf, 
Te  $i  quis  scripsiste  volet^  non  ulla  qiterelur 

Damiia,  ncc  ingrati  triste  laboris  inu^ 


^-^^  Ri.  AUi\FLii  rASSior  (mi  i^u. 

IM  quod  (fuisque  petnt  .•  nunquam  censurn  dherti  A  bnnliir.  IIoc  Lucio  •  quoque  videliir.  Nonniilli  puUat 


Hoc  coniemnet  opMs,  «t  modo  tivor  abett, 

Commemorati  sunt  auctores  Ortliographix,  ex  qiii- 
bus  alii  ipso,  aiii  praiposlcrato  ordiiie  similia  dicunl. 
alii  verodiversa  descrbuiil;  sed  omi;ia  nobis  abso- 
lulc  nohse  convenii.  Nam  et  illi  qui  paria  dicunl, 
tommunia  dicta  confirmanl;  et  isii  qui  varia  ponuni, 
per  verba  mullipiicia  commonent  quemadmoduin 
scribere  debeamus,  el  loqui.  Nunc  ordo  scriplur» 
qui  ab  antiquis  posilus  cogiioscitur,  nibilominus  est 
dicendus. 

CAPUT  PKIMUM. 

CniBi  Cornuli  de  tnunl^aiioue  vel  Orlhographia  tt/a 

retaia  $unt. 


auribus  descrvicndum,  ntque  ita  scribendum,  ut  iiii« 
ditur.  Rst  eiim  fere  certaTren  de  r>'ctfi  scriptan,  in 
lioc,  ulrum  quod  au<}imus,  an  qnod  scribi  oportet, 
scribendum  sit;  e^o  non  omnia  a  ribus  dederitu. 
Quotidie,  sunt  qiii  per  co,  cotidie  scribant :  quibus 
peccare  licet;  desin^rent  si  scirent  quotidie  iode 
tractum  esse,  a  quot  diebu«:,  hoc  est,  omnibiis  die* 
bus.  Qui,  syllaba  pcr  q,  ti.  t.  scribitur  :  si  di?tditiir, 
ut,  si  cui,  ut  buic,  per  c.  (loc  iiein  in  cxieris  notabi* 
inus,  ut  in  divisione  c  littera  seqnatur  (si  tamen  le- 
cundum  antiqnamenuntiationem  fuerii),  quonianage- 
nilivus  et  abialivus  non  dividitur. 

Causam,  per  unam  $;  ncc  quemquam  moveat  an* 
tiqua    srripiura  ;  nam  et  accusare  per  duo  ti  scri- 
Animadverliquosdam,Eiiull  amice,  erudllosetiam  B  pseruni ;  sicut  fuisse,  Ivisse,  esse  ei  caussasse  per 


duo  $$  scriptuiii  invcnio.  In  qua  enuntiaiione  quo- 
modo  duaruin  consonantium  sonus  exaudiatur  dob 
inveiiio. 

Vosira  olim  ita  per  o.  hodie  per  e  :  ul.  advorsa 
adversa,  pervorsa  perversn,  votare  vetare,  voriei 
veriex,  convollere  conveliere,  amplociere  ample- 
ctere. 

M.ilo,  qui  putant  ab  eo  qood  est  Graece  iiailm 
comparativo  modo  descendisse,  et  per  duo  //  scri- 
bunt,  peccant.  Non  eniin  a  Graeco  translalum  est,  sed 
ab  aniiquorum  consuetudine,  qui  primo  magis  voto 
dixeruni,  postea  a  pluribus  elisionibus  hoc  verbutt 
angusiaverunt ;  ut,  mage  volo,  deinde  niavoln,  qaod 
frequenlissimum  apud  illos  est  :  novissimo  boc  sub- 


m  litteram,  nec  ubi  oporteat  dicenles,  nec  ubi  opor- 
feat  supprimentes.  Hoc  iie  fial,  hinc  observari  pote- 
rii,  si  simul  subjiciam,  si  quid  ad  reciam  scripturam 
pertinet,  el  ad  divisionem  syllabarum.  Igiiur  si  diio 
verba  conjungantur,  quorum  prius  m  consoiiahiem 
novissimam  habeat.  po^terius  a  vocalibusincip  ai,  m 
607  consonans  perscribitur  quidcm ;  c«ierum  in 
enuntiando  durum  el  barbarum  sonat.  At  si  posterius 
▼erbum  qoamlibet  consoiiantem  h.ibuerit,  vel  voca- 
lem  positam  loco  consonantis,  servat  tti  lillorjB  so- 
num  ;  par  enim  atque  idem  est  viiium,  iii  cum  vo- 
cali  sicut  cum  consonante  tii  liiieram  exprimere. 

Esl  qiixdam  liiiora  in  F  litieraB  spei  icm  figurata, 
qu.Tj  digamma  nominanir,  qu.T  diios  apiccs  ex  gam- 

ma  litlera  habere  videtur.  Ad  bujus  similiiudinem  ^  ^'^''^>  "^  "'^^^  essei.  Sed  malle  per  duns  //,  magis 
«oni  nosiri  conjunrfas  vocales  d  gamnion  appellare 
voluerunl,  ut  esl  volum,  virgo.  Itaqurt  in  prima  syl- 
1  iba  dlgamma  et  vncaiem  oporiuit  poni,  foluin,  fir- 
go  :  quod  <  t  JEoVi  fecerunt  el  antiqui  nostri,  f.jcul 
scripiura  in  quibusdam  libellis  declaral.  Hanc  lille- 
ram  Terentius  Varro  dum  vuli  demonsirare,  iia  per- 
scribil  va  :  qui  ergo  in  hac  syllaba  sonus  esi,  idem 
liiiera  er  i.  Nos  hodie  u  litleram  in  duarum  potesta- 
tem  coeg;lmu8  ;  nam  modo  pro  digamma  scrildtur , 
modo  pro  vocali.  Vocalis  esl,  cum  ipsa  per  se  esl. 
Iloc  enim  cum  c.Tteris  quoque  vocalibiis  paiilur.  Si 
cum  aii;i  vi»ca'i  esl,  digamma  est,  qua;  esl  consonans. 
Tres  vorales  quibusdam  videntur  essc  sub  una  syl- 
laba  vacwa.  Errant  si  iia  putanl;  nam  nusquam  apud 


enim  velle  est.  I:em  nolo  per  unum  / :  nolie  perduo 
/  ;  liolo  enim  nc  volo  est,  nolle,  ne  velle.  Denique 
iit  se  vcrbum  babet,  ita  ea  quae  ex  ilio  componun^ 
lur. 

Alia  sunt  qunn  pcr  duo  u  scribuntur.  quibus  nume* 
rus  qno(|ue  syllnbarum  crescit.  Simili  euim  vocali 
vocalis  adjuncta,  non  solum  non  cobaeret,  seJ  eiiam 
sylabam  aiiget;  ut,  vacuus,  ingenous,  occiduus, 
exiguus.  Eadem  divisio  vocalium  in  verbis  quoque 
est,  nietuunt,  staiuunt,  Iribuunt,  acuunt.  Ergo  bic 
quoque  c  littera,  non  q  appooenda  est. 

Lacrum.T,  an  lacrimae  ;  mnxumusan  maximus;el . 
si  quae  similia  sunt,  quomodo  scribi  debeant,  qus- 
situni  est.   Terentius  Varro  Iradit  Cxsarem  per  i 


Grxcos,  neque  apud  Laiinos  ex  tribtis  vocalibus  syl-      ejusmodi  verba  solitum  esse  enuniiare  et  scribere  : 


laba  consiat  :  quare  simililer  Iiic  quoque  digamma 
*  erit,  et  duae  vocales  similiter. 

Sed  cadit  in  quaestionem,  et  aliis  per  /,  aliis  per 
</,  placet  scribi.  Apud  antiquos  enim  scio  sed  sedum 
fuisse  :  unde  nos,  duabus  litteris  novissimis  ablaiis, 
reliquas  litteras,  salva  d,  in  usum  babemus  :  quem- 
admodum  si  qiixrereiur,  sai,  qualiter  scribi  oportei, 
diceremus  per  f,  quod  inlegrum  ejus  sit  satis. 

Q  iiitera  tunc  recte  ponitur,  cum  illi  siatiin  u  lit- 
tera,  et  alia  quxlibet  una,  pluresve  vocales  conjun- 
cix  fuerinr,  ita  ut  una  syllaba  Oal.  Casiera  per  c  scri- 


inde  propter  aurturitaiem  laiiii  viri  consoeiod.nein 
faciam  ;  sed  ego  in  aniiquioriim  multo  libris,  quam 
Caius  Cxsar  est,  per  u  pleraque  scripia  invenio. 
Oplumus,  intumus,  pulcberrumus,  lubido,  dicun- 
dum,  faciundum,  maxumii*,  monumentum,  contume- 
lia,  minumae.  Melius  tamen  est,  et  :<d  enuntiandum, 
ei  ad  scribendum,  t  litteram  pro  ti  ponere,  in  quod 
jam  consuetudo  inclinavit. 

Vineas,  per  e  quidain  scribendas  tradiderunt,  sl 
hae  significarent  quas  in  agris  videriinus  :  ac  contn 
per  i  vinias  illas  sub  quibus  lalere  miles  solct,  q^od 


"*  £st  is  Lucius  Cxcilius  viodex. 


Iii3  DE  ORTIIOGRAPIIIA.  124« 

discriinen  sluliissiiirnm  esf.  N  m  iicqiie  aliiinde  vi-  A  qnoqiio  gencre,  eniintialionem  non  impe^iant.  Prae- 


ice  casirenses  diclO!  siint,  quam  quod  viiieis  illis 
a^resiibus  similes  sunt. 

Lxstingiiiini,  pcr  ti  ct  o  :  ((ualem  ralionem  snpra 
leddidi  de  q  littera,  quam  dixi  opori<Te  in  oniiti  de- 
cliiiatione  doas  vocales  haftc.e,  i.ilis  hic  quoque  in- 
lelligendaesi,  exsiinguo  ;  est  eniin,  ah  ex,  et  stinguo, 
et  ob  hoc  exstiiiguoMi,  lict  t  enuiiii:iri  noii  possit. 

InterTaihim  duas  //  habot;  va  ium  enim  ipsum  non 
tlllcr  scrihilur,  a  qiio  inte.rvailum.  ^  arro  dicit  iiiier- 
?alia  esst^  hpaiia  qurc  siiit  intercapita  vallorum,  id 
t6i  stipidum,  quihus  vailum  fii,  unde  cu^lera  quoque 
spntia  dicunt. 

Ohservanda  pusillo  diligentius  prxpositionum  cum 
vetbis  a  vocalihus  composiiio,   iit  ronsonantes  no- 


rerna  in  lihro  qucm  de  Granmiatica  Varro  snipsit, 
cum  dc  iitteris  di^sereret,  ita  h  inter  liiteras  non 
esse  disputavit.  Quod  miilto  minus  inirum,  qiiam 
qtKid  X  quoque  litter.im  esse  iiegMt.  Iii  quo  quid  vi- 
dcrit,  nondum  dcprchendi  :  ipsius  vcrha  suhjiciam. 
Litter.trum  par:iiii  sunt  et  dicuMtur :  ut,  a  et  6;  par- 
tiin  dicnntur  et  non  sunt,  ut  h  rt  x  ;  partim  sunt, 
noque  dicuntur,  ut  ^,  ^f/.  Ychemeiis  et  vemens  apud 
aniiqiios,  c'  apud  G  «'oronein  hgo ;  sequc  prchendo, 
et  prendo,  hercu!e  et  hercle,  niliil  et  iiil.  Ilaic  oh- 
servart  eaienns  poteriini  consueludine  potius  quani 
r.itioiie,  in  his  prxcipue  verbis  qiia)  a^pirationero 
l.a'>(re  dehenl. 
Y  lii*era  antiqiii  non  seinper  usi  s^unt,  sed  aliquan- 


▼iSbiinas   pru.'posilionum  sciamus  lion  durare,  sed  B  do  loco  i!Iius  u  ponebant.  Iiaqiie  iii  illorum  quoque 


muiari  plerumque.  Ilaque  nonnunqiiain  quae  coiiso- 
nantes  verborum  aut  vocabulorum  primo  loco  sunt, 
easdem  necesse  esi  lieri  et  in  prorposiiionihu<;,  qua; 
propier  lenitatem  quoqoe  omnino  enuntiari  sxpe  lit- 
leroe  prxpositionum  iion  possunt :  quandi)  autcm 
fiaty  qiiando  non,  sono  intcriio>cimus. 

Accedo  duo  cc^  attuli  duo  n,  assiduus  duo  ti,  ar- 
rideo  duo  rr,  apparo  duo  pp,  annuo  diio  nn,  nlligo 
dco  //•  Iii  his  non  solum  propter  lenitatem  cooso- 
nanles  mutantur,  sed  etiam  quod  nuUo  modo  son:ire 
d  littera  potesi.  IJhi  sunat,  et  ihi  scribltur,  ciiin  f 
cotisonanti  adjungitur ;  ul  adlluo,  adfui,  adrecins  ; 
eontia  b  non  sonat,  offui,  oflfero,  ofTendo.  Iii  aliis 
etinm  consonaiitibus  idcm  patitur,  ut  suggero  ;  os- 


libris  hanc  scripturam  ohservandam  ceusco,  Suriam, 
Suracusas,  sumbola,  sucophantas;  at  in  nostris  cor- 
rumpi  non  debet.  Illud  etiam  uon  video,  quare  huic 
litter.-i!  h  aspirationis  gMtiani  :imovenin  ;  ipsa  enim 
per  se  aspirativa  cst,  etquocunque  vocahulo  prinium 
lociiin  liabuerit,aspiratur,Yacinthus,Yllus,  Ymetus; 
et  tanto  magis  aspiratio  addenda  non  esi,  qoanlo 
apud  Latinos  vocabula  non  sunl  hac  littera  noUia. 

Varroni  enim  placei  r  litteram,  si  primo  loco  po- 
naiur,  non  aspirari.  Lector  enim  Ipse,  inquit,  hitelli- 
gere  debet  Kodum,  tametsi  h  non  haheat,  Rhodum 
esse;  reiorem  esse  rhetorem.  Sed  eadein  observatio 
non  nece^sarii  estin  r  liitera  ;  suni  enim  verba  prl« 
ino  loco  r  litteram  habentia,  non  roinus  Latina  quaoi 


lendi  enini  supra  digaium:)  coiisoiiantis  vim  hahere.  C  Gra!ca.  Itaque  merito  aufereniusautainovebiinusas- 


fcst  ubi  b,  quamvis  incredihile  esl,  in  t  cogatiir  ; 
ul  suscipere,  susiiiiere,  suspendere,  suseltare  :  et 
quod  antiqui  dixeruiii  susollere,  iios  prjclerito  sus- 
lnli. 

Iiem  pra»posiiio  ad  f  liitcram  formatur  :  ul,  cfttiio, 
C08  offodio,  efforo,  efficio,  iiec  luiuus  informatur 
escendo  :  alicuhi  lamcn  son:it,  et  ob  h<>c  necess:irio 
8(T  bitur  ex  ilio,  exsicco.  Itaquc  uhi  sonaverit  iiii 
|H>iiemus. 

Tamios  et  quamtus  iii  niedio  m  liahire  deben', 
quam  enim  et  lain  est  :  unde  quamtiia^,  quaintiis, 
lamlus.  Nec  quosdam  moveat,  si  n  sonal ;  jam  eiiim 
supra  docui  n  sonare  debere,  lamelsl  In  prima  S(  ri-' 


pirationem  a  Koina,  regina,  rapa,  Rodus. 

Z  in  antiqu.s  lihellis  modo  scripta  est,  modo  non  : 
sed  pro  illa  duae  ss  ponebanlur,  ut  crotalizo  crotalis- 
80 ;  malacizo  ma'acisso,  et  his  similia.  Sed  viderint 
illi,  qui  cum  verbis  iniegrib  Gr»conim  uti  non  eru- 
huerint,  erubescenduin  ciediderunt  ruieras  Graecas 
iniermiscere.  Nohis  saiius  e<t  alieno  hene  uti,  quani 
nusiro  [<rd.,  nostra  a^poiicre]  ineleganter. 

CAIUT  II. 

Ex  Yelio  Loiigo  ina  deflora'a  sunt, 
At,  si  conjunctio  ruerll,  per  f  scribendum  ebt,  ui 
csi, 

Al  te  nocturDis  Jiivat  impallescere  cbartis. 


plura  m  posita  sit. 

Exsilium  cum  t  (cx  solo  enim  ire  est)  quasi  exso-  D  »'  Pr^posilio,  per  d,  ut  esi 


lium,qiiod  Gr;Bci  iSoptcr/xov  dicunt:  antiqui  exsoles 
Ui('eb:ini. 

U,  siciit  iii  q  i^ebiione  cst  Ittcra  ^il,  necne ;  sic 
iiuiiquam  dubitaiuni  cst  secuido  loco  a  quacuiuiue 
consonante  poni  dehere,  quod  solus  Varro  duhiiat. 
Vult  enim  auctoiilate  sua  enicere,  ut  h  prius  pop.a- 
liir  ea  littera,  qua;  aspirationem  con!erat ;  et  lanto 
iiiagis  hoc  teittat  persuadeie,  quMi  vocalibus  i|uoque 
liicat  anteponi  :  ut,  hxrcs,  hirciis.  Scd  Yarronem 
pra^terit,  conAonaiitem  idco  secundo  loco  /i  recipere, 
quod  non  possit  ante  aspiraiionem  nisi  vocales  ha- 
Lere.  Itaque  et  ante,  et  posi,  fci  /i  littera  cuicunque 
l:di  adjungaiur,  non  snnahit.  Hxc  enim  natura  voca- 
liu.a  cst,  ui  bive  auie  sc,   sive  posi  se  faaheaMt  h, 


Faodo  aliqoid  si  forte  tuas  pervenit  ad  aores. 

Aique,  item  conjunctio  composita,  per  I  similitef 
sciilienda  est.  Apud  prxposiiio  per  d  scribi  debet; 
sicut,  ad  patrcm  :  qu'«n'am  veteres  saRpe  apud  pro 
ad  usi  suni;  et  duahu>  ex  eis  mediis  ruteris  sublatiSy 
i«l  est,  p  el  ri,  ad  reiiianet. 

Iiem  quit,  per  t  scriptum,  Terbum  est  lertise  per- 
souje,  cujos  priina  •  si  queo,  secunda  quis,lertia  quit : 
ex  quibus  comjionuntur  nequeo,  neqiiis,  neqoit , 
inquio,  inqois,  inquil.  Per  d  autem  adverbioro  :  ntt 
quid  faciai  Ixiassegete^ ;  ei  qoae  ex  eo  componnntur; 
ut,  quidquid,  siquid,  aliquid,  nunqQid,et  hissimilia* 
Id,  pcr  d  scriptum,  pronomen  est  neulri  generif,  ab 
eo  quod  est,  is»  ea,  id ;  pcr  I  vero  signatumi  iudical 


#247  M.  ADHELII  CXSSIOnORI  iW3 

Terbiiia  lerlix  personae,  ab  eo  quod  est,  eo,  is,  i(.  A  arcubus;  ab  eo  autem  quod  sunt  arces,  arcibus;  el 


Placetetiaro  Delmaiiam  scribamus,  non  Dilma- 
tlam ;  quoniam  a  Delminio  |nis.,  Delmino]  maxim» 
ejusderii  pruvinciae  civilate  tracium  nomen  exislima- 
tur. 

Feri.ir  quoque,  nou  fereae  scribendx  sunl :  quia 
apiid  nniiquos  ferix  non  feres  dicebantar. 

Aciuarii  et  actarii,  utrumqne  dicitur.  Sed  actaa- 
rii  nominantur  diversis  actibus  generaliier  occapati ; 
actarii  vero  scriptores  tantum  dicuntur  acturum. 

Iiem  aliud  est  esse  Cilonem,  aliud  Cliilonem.  Ci- 
lones  vocantur  bomines  angusti  capiiis  et  longi,  et  /i 
aspirationem  non  habet :  Cliilones  vero,  cuni  h  n&^ 
piratione  scripti,  a  brevioribus  labiis  bomines  voc  - 
tantur ;  quod  est  a  Graeco  vocabulo  derivatum,  ita[.a, 


lursuin  ah  eo  qiiod  sunt  arius,  iil  est  membra,  .irta- 
bus ;  ah  co  autem  qiiod  siint  artf a,  artihns. 

Tres  litlersR  sunt  apud  Grscos  (,  ^,  ^;  ex  his  in 
usom  nosiram  transtulimus  z;  item  pro^,  nos  s  nti- 
miir  :  ^  nullo  modo  transferri  potitit,  sed  vis  tpsius 
translata  est  in  p$ :  at  qu:e  per  ^  srrtbuntar,  per  jn 
scribamas.  In  csteris  casibus,  aut  in  bii  exeunt,  aut 
in  pii :  ut,  cxleps,  caelibis ;  aiiceps,  ancupis;  ciiiips, 
ciniphis. 

Divisionem  pr;clerea  syllabnnim  ad  6  s,  et  p  i  per- 
tineiitem  ,  banc  observnbimas :  quod  uhicuiiqn<>  ps 
erunt,  dividi  non  possunt ;  s»'d  ad  sequentem  aut  an. 
tecedentero  syllaham  appricahuniur,  lanquAm  iinias 
litterae  poiestatem  haheant :  apstinui,  aps,  •t  ifnni; 


rdi  x(^Q  •'  t")<i^  Achillem  quoque  ferunt  esse  iiomi-  B  •'«psccssi,  aps  et  ces  i,  apscondo,  aps  et  condo.  At 


naturo. 

Conjux  sine  n  putat  Nisus  arligrapbus  esse  scriben- 
dum  :  quoDiaro  in  genitivo  casu  facit  conjugis.  Mihi 
autero  videtur  non  evellendaro  exinde  hanc  liiteram, 
qua  sonus  enuntiaiionis  exprimitur.  Nam  quamvis 
asserat  non  esse  onerandam  supervaculs  litteris  di- 
ctionem,  ego  lamen  non  fraudandum  sonum  xstimo 
auis  litteris,  quibus  integre  et  pleoius  [ed.,  intcgcr 
et  plenus]  auribas  intimatur. 

CAPDT  III. 

Ex  Curtio  Valeriano  iita  eollecta  iunt, 

Q  llttera  tunc  recte  ponitur,  cum  eam  staiiin  u 
littera  sequitur,  juncta  cum  alla  vocali  vel  vocalibus 


ubi  bi  fuerini,  dividantur  necesseest;  ut :  ohstupiii, 
olistapeo,  obsum ,  obsirepo.  PrJ^terea  b  s  minquam 
conjunctas  invenies ,  non  enim  possiint  facere  sylla- 
ham,  etsi  primam  quidem  vocalem  hab  ant  :  fallant 
quasi  ipse  consonent;  iit,  trabs,  qiiam  dictmiis  tra- 
bem.  Caeterum  si  ante  vocalem  ponantur,  niillo  modo 
enuntiaiionem  capiunt  :  contra  p  s  etiam  pr.Tpositx 
slc  sonant,  at  apud  Graecos  ^. 

Eamdem  rationero  puto  observandam  et  in  verbiff 
qiiae  praeteriio  tempore  et  fnturo  incertum  est  p  an  ^ 
Irabere  debeant.  Nam  sicut  in  casihus  noroinuni  p 
littt^ra  in  b  commotatur,  ut  est  csDleps ,  caelibis ,  iia 
in  temporibus  quoque  verborum  econtrario  b  in  p 
commutatum  viderous;  ut  seribo,  scripsi,  scripturns 


dipbihongi^,  ita  at  unamsyllabam  faciat,  ut :  Quiri-  <^  labor,  lapsiis,  lapsurus;  nubo,  nupsi,  nuptara.  Z  in 
tes,  quflesllo,  quaerite.  Caetera  vero  per  e  scrilfi  de- 
lient ;  ut,  cujus,  Cumae,  et  reliqua  bujusmodi.  Cum, 
quando  praepositio  erit,  per  c  scribitur ;  ut  est  illud : 

Divlsum  imperium  cum  Jove  Caesar  babet. 
quaiido  autem  adverbiom  est,  per  9  scribenduro. 
Veteres  enim  quando,  quam  dixeront;  ut  est :  Quum 
navis  ex  Asia  venerit  :  caeteraqoe  bujusmodi  adver- 
bia  similiter  scribenda  sunt ;  ut,  qooquumqne,  ubi- 
quumque. 

Hiijusceroodi  per  c  liitcram  scrihenduro.est;(i09 
Auliqui  enim  pronominibus  ce  addebaut ;  ut,  hicce, 
illicce,  ist-cce  :  unde  subtracta  eadem  novissima  li!- 


antiquis  libris  Latinorum  scripta  non  esi ;  sed  pm 
illa,  duo  i$  ponebantur,  crotalixare,  erouiissare.  Seil 
viderint  llli  qui  [mi,^  quod|  cum  verbis  quibusdam 
intcgris  Graeconim  uti  in  Latina  lingua  non  enibue- 
runi,  erubescendum  erediderunt  litteras  Graecas  in- 
termiscere.  Nam  satios  est  alienis  beiie  ati  quam 
iiostra  ineleganter  apponere. 

Praesto  nos  per  0  scribimus,  veteres  per  ti  scripsi- 
runi ;  sed  praesio  dicendum  est,  ut,  sediilo,  ct  opistii, 
et  sortito.  Inde  et  praestolari,  non  praestulari.  Nec 
mirum  est  veteres  u  liitera  pro  c  usos,  nam  ei  o  pro 
u  usi  sunt.  Poblicum  eniin,  qnod  nos  publicum,  tt 
quod  nos  culpam,  illi  colpam  dixerunt.  Suptcr  |>er  p 


icra,  e  rclictum  est ;  ut,  hic,  illic,  islic ;  sed  hoc  in       -    .  .       .     r 

solo  genitivo  casa  ariicularis  pronominis,  qui  est  ^  ^^"**^"^"'"'  "<>«  P«r  *•  Neglegere  per  g,  non  per  r 
hiijiisce,  adhuc  eadem  syllaba  ce  integra  manet.  scrihendum.  EataHum,  Eupolira,  et  alii  hnjusm<idi. 


syllaha  ce  integra 
Cur,  alii  per  c  scribendum  putaverunt ,  dicentes 
non  posse  q  litteram  poni,  ubi  u  esset  sine  alia  vo- 
cali,  secondum  regulam  supradictam ;  alii  per  /7,  co 
qiiod  originem  trahat  ab  iiiterrogativis  adverbiis, 
quae  sunt,  quando,  qiiorsum.  Usus  autem  obtinuit  ot 
cur  per  c  scribatur. 

Partubus  et  parlibus,  arcubus  et  arcibus,  ariubus 
et  artibus,  veteres  quidem  iiidifferenier  scripserunt : 
nos  possumus  observare,  ut  ab  eo  quod  sunt  partiis, 
id  est  fetus,  partubos  scribamus ;  ab  eo  auiem  quod 
soni  partes,  partibus.  Iiemqueab  eo  quod  sont  arcus. 


quidam  per  y  litteram  p  itaverunt ,  eo  qnod  Graeca 
essedicerent;  sed  apud  nosy  littera  nunquam  vocali 
conjungitur. 

CAPUT  IV. 

Ex  Papiriano  ^  iita  eoUecta  suni, 

JE  syllaba,  quam  nunc  in  fine  sermonis  dipbtbon- 
gon  scribimiis,  ut,  «.ogiiationes  magnae,  apud  anii- 
quos  per  ai  scribcbaiur,  ut  esset  disUntia  geuiiivO' 
rum  a  dativis.  Nam  geuilivo  hanc  dlvisiouem  dabaiit. 
ui  non  esset  disyllabus  similis  dativo ,  sed  trisylla 


•  Uuncgramroaiium  prfter  caclcros  aJvocal  aliquandi  P.iscianus. 


i«4i 


OE  ORHIOGRAPniA. 


\m 


Imh  Inveiiirpliir,  iil,  riingnai,  Asiai,  aiihii,  rugai,  nirai  A  in  roni|i(isitoiie  oiiiin  plcnimque  rf  in  c  fonniiutatu  ^ 


[ms.,  friigirerai]. 

Rcliqiii.e  el  reliqui  |>er  c  scriliebaniur  :  ut  rol  - 
cuus  et  vacuus ,  8ic  relicui  ^t  vaciii ;  sic  murtuus 
et  mortui,  sirenuus,  slieiiui ;  at  nuuc  rcliquiab  vel 
exsequia;,  per  q  scrihiintur. 

Colidie,  (ter  c  et  o  diciiur,  ut  sc-ribitnr,  non  per  q; 
quia  no.-i  a  quolo  di*,  sed  a  continonti  die  di- 
ctuin  esi. 

tlaiid,  quando  adverbium  est  negandi,  d  1  Uer« 
tpriiitnaiur,  et  a  pirutur  iu  capite;  qiiando  aule!ii 
«uiijunrtio  (iisjuncliva  est ,  per  /  lUterain  si.  e  as)>i- 
ratione  scribitur. 

Male  per  unum  /,  quod  pst  iiiagis  volo.  Mallc ,  per 
d  .o  //,  quod  e^  magis  vel!e.  Nolo  pcr  unum  /,  est 


ut  in  pra^positioiiibus,  accedo,  accuinulo. 

Formosus  sine  n ,  seciinda  syliaba  scribendiim  est, 
ui,  arenosus,  froiidosus,  aqiio&us,  herbosus;  |iariici- 
pia  vero  hahcia  n,  ut  tonSiis,  lunsiis,  mensus,  pran* 
sus.  Aiitiquoram  nuMa  oUservantia  fuit,  cum  n,  an 
sine  II  scribereni,  rtli  enim  tosus,  tusus,  prasus  plc- 
rumquc  scribebaitt. 

Y  Gr.rcum  iios  iii  qutbu^dam  in  u  Cfuivcriimus,  ut 
Cymas  Cumis,  cym.num,  cuminum  :  in  quibiisdani 
iion  venimus,  ut,  l^yria,  Cyriacus,  symbolum ,  syco- 
pli;iiiia. 

Forfices  secundum  elymologiam  debemiis  dicere 
ct  scribere  ;  ui  si  a  fllo  dicamns,  /  debeamiis  ponere, 
ut  forfices,  qux  sunt  i^artonim ;  et  si  a  pilo.  pcr  p,  ut 


cnim  n^  n  voio.  Nolle,  per  d  o  //,  quod  est  iioii  vclle.  B  forpices,  quae  sunl  tonsorum  ;  si  a  capie  ido,  per  r. 


Primo  qiierela  apiid  arrtiquos  pcr  uiMim  /  siTibelta- 
lnr,  sicut  suadela,  tirtela,  caudcla,  corruptvla  :  quanu 
viR  iisus  >ibi  eiiam  ap^id  eos  vindicaret,  ut  aliqiia  in 
flgura  diminutivoruin  per  duo  /  scril»erentur :  ui, 
ca|>eJ!a,  fahflia,  tabella.  Nuiic  autini  etiam  qiienlia 
per  duo  /  sciihitur. 

Naraie  p*  r  uuiim  r  scriltiiur,  ui  Vurroni  placei, 
seculus  est  enim  eiyuiologiam  nominis  ejiis,  r,ua 
piiatus  diciiur  quis,  sui  sril  el  accepit  qiiod  loqui 
«iebeai.  Deitiqiie  composilio  verbi  ita  scribiiur,  igno- 
r.ire,  quod  non  per  diiu  r,  sed  |;er  unum  sciibilur. 
Ideo  ei  naraiio  unuin  r  habere  debet. 

Quoi ,  quando  numerus  esi,  per  /;  quando  prono- 
men,  per  d  scribendum  esl.  Nani  totidcm  per  l  scr  - 
hiiur,  quia  numerus  est. 

Qu.Tcuiiifue  verba  ab  t  litlera  incipiunt,  si  compo- 
siia  siut,  ut  ex  prn^posiiioiiem  acipiaut,  servati  « 
liltera  scribuniur  :  ui,  spec  o,  exspecio;  salio,  e\si- 
lio.  At  caetcra  veiba  quuc  t  in  principin  non  liaheni, 
oiierari  non  dfbent :  a*siimo.  exi^timo;  acuo,  exacmi; 
agitOy  exagiio. 

Prendo  dicimus  ei  prehendo,  ut  hiTcle  et  hercule, 
nihil  el  nihili.  Sed  in  his  verbis,  qua;  aspiialioneni 
babere  debrnl,  hacc  observari  eaienus  poterunt , 
qualeniis  cousuetiido  p'rmiserii;  sed  tamen  libellus 
nos  evideiiicr  docel,  qui  inferius  de  aspiratione  scri' 
plus  est. 

Traps  ab  eo  qiiod  dicilur  trabis «  ei   iirps ,   per  p 


ut  forc:peN,  eo  quod  fornQum  capaiit,  qiije  snni  fa- 
b  oruui ;  forinum  enim  dixeruni  aniiqui  caliduuiy 
uiide  cst  form-  siis. 

Vulgus^  \ul:um,  parvum,  lo  viim,  suni  qiii  puaiU 
per  duo  u  sci  ihi  itoii  debei  e  :  quod  similis  vocalii 
vtcali  adjuiiCia,  non  soluiii  lion  cohxTt-at,  scdeti.tin 
s)Ilabam  angcai,  iii  ost  vacuns,  ingenuus,  i  ct-iduus, 
«*xigiiu.<,  perspiciius,  ei  lU  vorbis,  luttuuni,  iiibunn  , 
sl:Muunl.  >ed  Veiiiis  Loogus  per  niiiwnein  prac>uiii- 
ptaiii  dtcipi  tos  puiat,  quod  priiiiitivus,  et  adiqitivu*!, 
ci  r.oiuinaiivu»  ,  et  alia  per  u  ct  o  srribnntnr.  Naiii 
al.tt  r  scrib«Ti>,  ei  aliier  proiiusiiiare  vecurdis  Coi.  Ciiiu 
eoiin  p:T  0  sc:ibaui,  per  ii  euiinliani.  Prae  erea  qui 
contra  seiitiiiitt,  iiou  rcspexeruut  unuin  u  iotiesc^m- 
Q  sonani  s  vim  haliere,  quotii*s  pr  >  consonante  ponitur, 
qiiod  a|'Ud  Graxos  digammon  vocaiur  :  ac  sic  fier , 
ut  noniinativus  duas  quidem  u  liiieras  habeat ,  sed 
pi  ion  m  pro  consonante,  postcriorem  pro  vocali  sci- 
licet  positam.  Sic  ei  Donaiu^  dicit,  quoties  u  ei  i,  scu 
s  bi,  seii  aliis  vot-alibns  pr^ponuniur,  loro  halieuihig 
esse  consi  n  ntiuin.  Hiemps,  ut  Cxcilio  [mi.,  Selho] 
videtur,  p  habere  propier  m  litteram  uo:i  dehet, 
qiiod  satis  siiie  ea  liitera  m  sonct;  vel  quod  p«T 
«•mnes  casus  ne  vestigium  quidem  ill.us  apparcin. 
Sunipsi  autem  quairiiur  an  possii  sine  p  litiera,  ui 
hienips  sonare  :  sed  quia  el  in  alia  decliiaiione  p 
respondii,  cum  dicimus  sumptus,  suuiplurus,  nec  s- 
snrio  per  p  scrihi  debei. 

A,  el  ab,  el  abs,  et  an  prtf*positiones  imius  geiKTig 


ilcbent  sciibi,  licet  Vurro  per  b  sc.ibeufiuni  pntei  q  sunt  :  \elul  cuiu  dicimus,  a  me,  ab  illo,  abstuli,  au- 


quoii  i.i  reiiqtiis  ( asihus  b  h;ib<  nt.  Sed  l.tnieu  cum  yft 

liiieia  (irica  nullo  uiodu  tr.>i>sfi:rri  poitieiii  in  usuui 

I  ustriini,  ei  vis  ejus  per  p  et  s  l.ticras  sciibatur,  ne- 

ccssjriuin  est  u.  ulu  )j«  Gr;i  Ciiiu  >onat  .-«pud  iios  (qund 

%<iuri  non  p('ifst)  ptT  ha^  litti^ia!»  sctibaiur,  id  esi 

;i  <,  iicet  iu  obhquis  ca^ibus  b  habcani  :  ui,  cxleps 

4 .« Ibis,  urjis  uri  U;  iifin  in  al.is  ipsaiu  retiueat :  ui, 

'>uc«*ps  aiicupis.  Uude  apparei  in  his  casibus  miiiare 

iios  dcbere  p  ei  6,  in  quibus  se  eiiam  amb»  conse- 

(Uun  ur,  inierposila  vocah.  Ilauc  eti:im  lerUiain  se- 

•;i'.'iur  iii  (ft  quae  et  ipsa  per  p  et  h  constiit :  ut,  cioi|H, 

310  cinipbis,  qua:  in  nomiii.tlivo « a^u  p  ci  s,  in  aliis 

c;isibus  per  p  ei  h  scribiiur. 

^uicquara,  in  mcdio  pcr  c,  non  pei  (/,  sciibi  debet. 


lugi.  ^ed  o!)bervaiiduui,  ut  luuc  ab  pru^posiiio  scii- 
baiur,  quotiens  parii  cudibet  or.iiionis  coujungidir, 
quo:  a  vocali  iiicipial,  ite  dictio  mullis  « ousoii;«Aiibus 
onen-iur.  S>  vero  a  consonaiiie  pars  aliqua,  cui  pru:« 
|Hinitur  inci,  IjI,  uon  csi  ponenda  ab  prasposilio,  sed 
a  soluin;  ul,  a  fralre,  a  vicino,  ab  homine,  ab  urhf*. 
Abs  veroapud  nos  nominibus ,  cuin  quibus  iu  com- 
posiiione  [ms,  concluslone]  venit,  respuendj  «*8i;  ut 
est,  ab  urbe  venio,  non  abs  urbe  veni*.  N.ini  in  coui 
posiii(Hie  noti  est  evitanda,  ui  abscondo,  ab^iineo.  Ah 
()ui>que  his  pruiponenda  est,  qiiu:  a  couson.mlibus  iii* 
cipiuni. 

In  prxpositio  si  composiia  sii,  ei  p,  aut  6,  vel  m, 
Bcquaiur, n iu  in convertii;  ul  iuiprobus,  itnbuit, iui- 


m\  M.  ALKELll 

tniita*.  Quoiies  vero  g  ilbm  seqiiitur,  n  aiiijttil;  ui, 
i^marus,  ignoius,  nam  gnanis  e(  {.'n<»lii8  siinpli' es 
sunt. 

Ad  pneposilio  iiiterJiiin  relinet  (/  litteram ;  ut,  ad- 
r  rt,  aiifuit;  inleidum  variat ,  ui ,  nmiKOnel,  animi- 
iiiciiluin.  Plerumrpie  eveiiii,  ut  con^onanles  qnu^dam 
verborum  aut  voralmloriiin  conjuncte  tiuic  prseposi* 
lioni,  niutentur;  qiiando  autem  fiat,  quandonon, 
sono  internoscemus.  Accedoduo  rc,  attuliduo  f<,  iit, 
Hssiduus  duo  55,  appareo  dtio  pp,  alligo  duo  //,  annuo 
diio  nn,  Csi  ctinm  ubi  necessc  est  hanc  litieram  in- 
teiire,  id  est,  c/,  ut,  nspiro,  aspicio;  nulla  enim  con- 
Minaiis  |>cr  (/  in  enedil,  sed  omnino  (/  deperi'. 

Kx  pr;i*pOi.ilio  sequeniibus  b,  (/,  g,  /,  »i,  n,  liitcri^, 
(I  »  et  t,  ciim  pro  cnusonantibiis  siiiit,  x  litteraiii 
.'lotiitit,  ut,  ebibil,  edulit,  ogc^sii,  elusii,  emic;  ii, 
niarravit;  scquenie  vero  /",  nostra  ctinsui^tudiiie  iu 
eaindem  liiteram  inulai,  ut  edundo. 

01)  pra»posilio  interdum  poniiur  plena ,  iil  esi, 
obire,  oberrare;  interdum  in  eamieni  lit^eram  trans- 
it,  a  qna  ^eiiiicns  sermo  incipll,  iit  oITolsit ,  oninui- 
tuii,  opposuii ;  scqueiilc  vero  i/,  loco  consonauiis  po- 
sila,  iutegra  cusl  ditur,  ut,  obversus,  oliviiis, 

Sub  prxpositio,  ui  siiperior,  inier>lum  6  litteram 
servai,  ut,  subire,  subesse,  subauscultare ;  iutenlu.u 
mutat  iu  eamdcin  liitcram  a  qua  sequ<>ns  inclin:a 
vurbum,  utsufticii,suffigit,  summovit.  snmminisir  i, 
supponit,  suppriniil,  su^rgerit;  sequenle  r  liliera  iii- 
tegra  inanei,  ul,  snbrado,  subrcmigo,  subiideo,  iiec 
nnqiiam  ?e'|tuMiie  r  li  tera  rornimpitur. 

B  in  s  miitatur,  sequentibus  /  ei  r,  ut,  siistulii , 
susrcpit. 

r>e  prjeposiiio  aul  plena  in  compositionibus  poni- 
lur,  utdediiccre,  demonstrare,  dctrudere;  aut  coi- 
repiione  e  iJterae  corrumpitur,  ut,  deorsuin.  Naiii 
quando  in  i  liticram  transil,  ul  est  : 

Aera  dimovii  lenobrosu:n,  el  dispulit  umbr.is, 

iion  est  a  pmposiiione  dc,  scddis,  ul,  disirnbo, 
disjicieo. 

Ois  praepositio  sequcntein  litteram  s  non  amitiii, 

ui,   dispicio  :  seqiiontihus  vcro  b,  r/,  y,  /,  m,  n,  r, 

auMiit,  ui,  dibiiciiiat,  «iiducil,  digerit,  dilacerat,  di- 

movet,  diiioscit,  diripil.  lni  rduiiis  litteia,sequenter, 

ineanidcm  liiicnini  niiilaiur,  ut,  diruiupo;  s;-quenie 

f,  consnotudioe  in  oamileni  inulat  lilteiaui,  iit  dif- 
fundo. 

Ke  prjposiiio  ucn  lantinn  p!en:i  pia;,  onilur  qui- 
busdain  p.ir.ibus  orationis,  ui,  removet,  rclVicat,  re- 
s.  ir;it;sed  et  d  litterain  assuinii ,  iil  cst ,  redire, 
rcdolcie.  Se<i  imeiduin  d  iiilera  gcniinnuir,  quoiiens 
stbeadcMi  liiicra  sc(|uens  incipit  bvllala  ,  et  una  pars 
orationis  explcliir,  iit,  iciidcrc  diciiinis,  geioinata  d; 
reduccreantcin  simpJKi  ui  luur. 

Trans  pra^positio  int.rduin  plenaesi,  ul,  transtu- 
lil,transactum,  ir.aiseo,  iransiius  :  inleidum  ininui- 
lur,  ut,  trajicil,  traducil. 

Sine  prcposiiio  iriicrdum  assumptionc  liltcra)  4 
corrumpilur,  ul,  sed.l.o,  scdulu. 

iVo  iriUj-osiiio,  ciini  ait  naturaliier  loiica  ,  inlcr- 


CASSIODOIU  mt 

A  diim  in  composliionc  corrumpitnr,  pariiiii  correj»- 
lione,  iit,  pravus;  partim  assuinpiione  litlerx  d^ 
ui,  prodesi,  proditus,  prod>gQs;  interdum  integm 
est  et  ipsa,  ei  pars  cui  conjungitur,  nl ,  procuro.  Se- 
qnentibus  i  et  u,  cum  pro  Q\\  consonantibus  suni, 
noniiuiniuam  liiteram  perdit,  aui  mutat ,  ut,  pruvi- 
dcns;  autadsumit,  uut  corripilur,  ul,  proferiur. 

Circum  pra^fosilio,  sequentibus  vocalibus,  m  liius 
ram  in  eituntiatione  amitlil,  in  srriplura  serval;  se«l 
cuin  t  et  u  vocales  loco  consonantium  pnsitx  sequun 
tur,  etscribiiur,  et  enuntiaiur  :  ni,  circiiiiiveii>t,  fi  * 
cuiiijacoi. 

Ante  pratposiiio  int^Mduiii  iiite;jra  manet,  ut  ante- 
actuin,  antevenit,niiteci;dit;  interdum  muiati-De  in  i 
liiteram  corrum|titiir,  ut,  antistat,  anticittal. 
B  Iitor  pia^po^itio  in  iina  voce  sequeme  /  liitiTa,  r  in 
e.iiiidem  inuiai,  iii,  inlellego;  ca;tcris  litteris  sequen- 
libiis  vocalibus,  |>ro  voce  iniegra  manet,  ut,  Inierius. 

Cujus,  et  cui  pionomina  per  ^  scribebanlur,  nos 
autem  et  nd  breviiatem  fcsiinavimus  scribendi.  ei  il- 
lain  pingnediiiom  liinare  maluimus. 

Acccrso  per  c,  el  arcessn  per  r;  sod  accerso  signi- 
ficatadvoco;  arcesso,  repello,  probibeo. 

Coqiii,  Gratusartigtaphus  per  e  primam  syllalam, 
secundam  per  q  scribcndam  piit  .vii ;  noii  enioi  dici- 
mus  cocere,  sed  coquere;  ut  Virgilius, 

Apricis  eoqoitur  vindemia  saxis. 

V  litiera  iii  <iu  busdam  partibus  oiaiiaiis  vitio  e 
inseriiur,  ut  in  eo  quod  est  urguere;  urgere  eiiiin d- 
cimus,  non  urgnere.  Virgil.  Urgentur  poenis,  sine  u 
C  positum  est.  Et  illiid, 

Uugere  tela  manii,  ferrumque  armare  veneno. 

Nam  quominus  unguo  debeat  dici,  evidenter  apparet: 
quod  niillum  verbum  est  vo  terminaium,  sive  jnnctim, 
sive  solute,  ut  iion  eamd  m  u  servet  in  prxterito;  ui, 
volvo,  volvi;  eruo,  erui.  Ungo  vero,  nou  ungui,  sed 
unxi  facit :  qiiomodo  pingo,  pinxi;  et  lamen  non  uti- 
qtie  iiomini  quod  hinc  nngiiur,  sic  insertam  videinus 
n  liticram,  ui  cvclli  non  possit,  sicul  apud  eiMndem 
Virgilium ,  Et  pingues  ungu  nc  t^as;  et  in  consue- 
lndine  usurpaiiim  u.iguentum  dicitur  :  qiiod  tam  n 
sine  u  dcbet  scribi. 

Leprosi,  a  pruritu  nimio  ipsius  scal  iei  dicli  suni,  ct 
ideo  per  p  scribi  debent. 
j^      Mi*'e  nuiiienis,  a  quibnsd.im  per  unum  /  scribilur, 
((nod  iiiilia  dicimiis,  non  inillia;  alii  mclius  perduo// 
exisiiin.iiit  scribendum. 

C.^PUT  V. 

Ex  Ada>nautxo  Mailtjrio  de  u  et  b, 

Va  syllaba  pr%fiilge'ns  in  capite  nominis  per  ti  vo- 
calcm  loco  posiiam  consonaf<tis  scribetur,  quoni:>iti 
apud  Latinos  hxc  litieta  plus  valet  qu:im  b  mma, 
qiiia  et  vocalis  est :  et  dum  crnssioreni  exprim  t  so 
num,  iransit  in  consonanlium  polestaieui  :  ut  vaips 
vanus,  vagiis,  validus,  vaciius  :  exceptis  basio.  ha- 
liuco  et  baculo,  a  quo  bacilliis  nascilur  dimiiuiitus. 
Illa  quoque  nomina,  qnorum  secunda  syllaba  iu  o 
lillcram  dc&iiiit,  per  b  lui.iam  s.  ribeuliir;  ul,  baa- 


-T?5- 


CK  OTTriOf^RApniA. 


I2M 


tliro  aacMix^,  balaiiis  /S>i2;rr<0ixo;,   baralruin,  barba-  A  pniiis  biJM^^um,  ac  talia.  Si  autem  piira  remaneaal 


riis,  ac  tdlin. 

Ve  correpla,  nnmiiiis  principian)  obsidens,  u  di- 
gammon  similiier  babebit  in  scriptnra  ;  iit,  venenum, 
▼ena,  Yerecundn*,  venerabilis ,  vetus,  vcbemen'«,  ve- 
biruhim  :  lla  lau.en,  si  nm  ab  adverbio,  qnod  e.st 
bene,  composiiionem  babuerint  nomina.  Ilxc  n.un- 
ijue  per  b  miit  m  notnbiintur,  eo  quod  adverbium 
bi-iie  per  b  mutam  scr.bi  raiio  regulariscnmpellit  bac 
de  causa ,  quia  ronslat  quxdam  adverbia  a  nomine 
Tenire;et  si  nomiiiis  daiivus  c»i^us  singularis  in  o 
des  nat,  u*tima  o  litlcra  in  e  t:tm  breveni  quam  lon- 
gam  coDvcrsa  facil  advfrbium ;  iit,  (ioctiis,  duci, 
docio,  docic;  in^^ius,  ir>:ili,  iii:ilo,  nale.  Eigoeibo- 
nns,  boiii,  bono,  bouc  debuit  farere.  Sed  ne  vocnlivns 


iiiiinero,  u  lr»diictam  in  consonanlium  potestatem 
li;'bebunl  posit:»in;  ut,  victor,  viniim,  vitis,  victos, 
viuiior,  viia,  vidu:i,  vipera,  viator,  vi  isalor;  pratter 
bi:uM*eu,  quod  nculri  generis  con  istciis,  numernm 
disyllaborum  excessit.  liile  etiam  discrctionis  causa 
diritur.  Nam  si  fcl  siguilical,  per  b  inutam ;  si  abje- 
( lum  aliquid,  ac  parvi  preiii,  por  u  scribctiir.  Dibula 
autcm  a  verbo,  giiod  est  bbo,  traducitur,  cujua 
postea  rcgulas  dabinius. 

Vo  lirevis,  vel  prodncia,  servans  prlncipium  do* 
minis,  pcr  u  liiteram,  vocaliN  amissa  polcstate,  scri 
betur;  ut,  voluiitas,  vorago,  vocaliulum,  612  ^omi- 
tus,  vniuin  :  bono  lautumniodo  regulain  superante, 
eo  quod  in  tria  gcncra  dispeitiiuin  sit,  cum  pradi- 


casus  uon  ndveibiuin  puletur;  ut  esl,  o  bone  vir,  vi-  B  cloriim  iiilill  liguram  mobilium  recipint. 


suin  est  eiiani  peiiultin>am  o  litieram  iii  e  convcrtere, 
ut  lioc  advcrbium,  illud  nomen  iudicet.  Igiinra  b<M>o 
fa  inm  osl  adv»Tl»iuin  bene.  Roimmi  vimo  per  b:inc 
liiter.iii!  si^niliiari  iiiOMStniliiini  ^equeotii.  it.nque 
si  ab  .'idverbio,  qnod  cst  bene,  composna  fucriul  no- 
tiiina,  per  b  niutam  sciibuniur:  ut,  benigniis,  bene- 
voliis,  beneficus,  diinaxnt  a  bcncfaciendo;  oaui  a 
veneno  per  u  scribi  iiulius  ignorai. 

Meininerimus  tamcn  beaium  a  snperiorc  abhorrere 
regula,  quod  priinam  syllab.<m  nuUa  seqniiur  cou>o- 
nans.  Ei  quoniam  buic  opponilur  regulae  veliemens, 
et  vebicuhiro,  adinonemus  hoc  facere  aspirationem, 
nt  in  multis;  bic  qi:o  ue  u  pra^ltam  videmiis,  quani 
por.i  pro  consonante  lOssibiie  est. 


Bu.  seu  pr  ducla,  seu  c>  rrepta  fueiil,  prTi.osilani 
6  m  tam  babebit;  ut,  biixus,  buno,  butuni,  buc- 
cina,  b'.:cula,  ei  hiijiisceii'Odiomnia;  nulloeuim  modo 
|)Oierai  ips'1  silii  u  lilier.i  prxioni,  non  conjuncia 
etiam  nli;e  cousonanfi  in  prima  syl|:iba  :  ciim  t.^^men 
dissimilis  coi>t  nno  liiiera  fuer<l  siibsecui.i ;  ut.  vul- 
tns,  vulgus,  Vulcaniis,  per  u  dignmmon  scribeniur. 
Nam  si  primn  syllnba  dcsinat  in  cousonantem,  ex  qua 
eiiam  secunda  incipiat,  b  muiam  rctinet  in  scriptura; 
ut,  bucca,  bulla  ct  siinitia. 

Vac  syllaba ,  quoiies  pr:vposita  fuerit,  u  voca'em 
hnbel  pro  coiisonaule;  ut,  vacca,  id  est,  jumentum; 
vacciuium,  siilicei  flos.  Nam  Bacchiis,  et  bacba,  bac« 
char,  per  b  scribenda  siint. 


Vx  diphthongus  s.ve sola  esl ; ut,  vse  miseio  niihi,  C      Bec  et bic,  syllabas coguovi  dtfirere. 


sive  cum  noniine  compoitit  usus;  nt  vaesanus  per  u 
digaromon  scr  biiur. 

Veproducta,  similiter  in  capite  nomiiis  consti- 
tua,  siquidem  masculini  vel  iieutri  gencris  eriint 
nomina,  in  quibus  hacc  pra^posita  syllaba  per  u  vo- 
calem  proconsonantc  signabitur;  nt,  venator,  velum, 
verum,  venalmlum.  Si  vcio  erunt  femiiiina  tantuin- 
niodo,  qiiorum  origo  a  inasculino  gcnere  venire  non 
ccrnilnr,  pcr  ^  mutain  sciibentur;  ut,  bcsica,bellua, 
bestia  :  iia  taroen,  si  nou  duarum  fueiint  syllabarum, 
nam  muiabunt  scripturain  :  ut,  vena,  ve^pa,  et  his 
similia.  Ilis  qnoque  opponiiur  beta ,  quam  Grxci 
(tivtXov  appeilant :  quoniain  in  Grxco  idem  genus 
obstTvuri  non  poiuit. 


Boc,  uiium  barbariim  didici,  nt  est,  Bocchos,  quod 
b  mutani  halhTo  cognoxi  iii  sciiptura.  Et  scien  lum 
qiiod  n^^miua  peregrina ,  si  irahnntnr  ad  Latii:um 
scrmonem,  b  mutam  sibi  plerumque  defen<lunt.  Meo 
autcm  diximus  pierumque,  quia  sunt  qu.ne  Latinis 
regulis  serxiiinl;  nt,  Massiva;  hoc  enim  nomen,  liret 
hnrbarum  esse  constet,  lamen  regulain  Latinam 
in  scriptura  conservat ,  quam  suus  locus  mon- 
strabil. 

Bnc  syllabam  in  uno  repcri  soluramodo  nomine, 
h<  r  esi  bncc.n,  quod  per  b  mutam  scribilur. 

Val,  prima  syllaba,  si  quidem  /  rniera  fueritconse- 
cnta.  per  u  scribetur;  ni  valles,  ei  v.illum;  nain  ba- 
lajna  ct  ballistra  per  b  scribenda  suni.  Si  vero  /  non 


Prsterea  qua^rimui  cur  veritas,  ei  fcminini  gene-  ^  s«'qualnr  lilteri,   per  b  mutam  signabiiur;  ut,  bal- 


ris  existeus,  et  superans  disyllaborum  mcnsuram 
[<»(/.,  naiurainl,  per  w,  oon  per  b  scribaur.  Sed  di- 
liinus,  quoU  II  11  csi  iniin:R  nomen  posilionis,  s^d 
dcscendit  a  mohili  gcMcrc;  est  enim  verus,  vera,  vc- 
rum,  ex  quw  na  ciinr  appeU.ilivum,  veriias;  et  idto 
priniiforinis  sui  regulam  nccessario  defeniiit.  Siinili 
niodo  et  venalrix  inasculini  &u.  originein  sequitur. 

Vi  longa,  vel  brevis,  noinini  pra  bens  initium,  si  a 
numero  bis,  id  cst  sfcuntlo,  coinposita  fuerit,  per  b 
niutam  scribelur;  discretionis  enim  gratia,  bis  nu* 
roerus  per  banc  litteram  sciibitur,  ut  separetiir  a 
Romine  monosyllabo,  quod  cst  vis,  et  npcessiiaieni 
Mgniiicai;  veluti,  bicrps,  l)ilin;;iiis,  birormis,  bipa- 
tviis,  bienniiim,  bimun,  biji,  bidiuni,  bicolor,  bi- 


lous,  balbus,  bnlv.r,  id  esl  pjniix  :  pr:PtGrnde:bium 
valde,  eo  qiiod  pcr  delrnctionem  i  littera»,  diclum 
esse  non  dubinm  »st;  vnliile  eniin  integra  dicliocim- 
sisiii,  ui  :*rbilror  :  et  bMc  nanique  evenit  de  nomiiie; 
facit  enim  validus,  validi,  valiilo  :  ergo  valideadver- 
biuin  factre  debel.  Unde  si  volueiimus  incorriiptam 
eniiliere  dictioniin ,  priin:c  syliabarum  subjaceat 
resnlae. 

Vel  syllaba,  siquidcmsola  perroaneal,  erit  con- 
junctio  disjunciiva,  qux  per  v  omn.fariam  scnbeiur: 
si  vero  capnt  fueril  nominis,  b  mutam  habeat  in  scn- 
pinra;  iii ,  bellnm,  bcliissimnm,  el  bellaria  :  pra^Kr 
veilus,  (lisCi  etionisgraiia..Nam  si  pcr  u  vcllu<  (crihaiur, 
genere  neutro  ac  declinaiionc  icriia  nnucupctur,  ul 


f^55 


M.  AinhUI  CASSIOOORl 


♦i-«5 


hn-Mn  signiri. t*(,  lioc  vtiltts  fiiini    Iitijtis  \cllcris  Ti-  A  VMbis,  pritna  syllalia  per  r,  secunda  per  b  icribelur. 


Cit;  si  auieni  pcr^  nnrain  uoifhir,  {;cneienia^€iiliiio 
ac  deciinalionc  secunJa  (leclin;ibiiur,  ul  8ciium  de 
riuiiliet:  Itic  (iiim  bcllus,  Inijus  belli,  id  est,  sciius, 
vel  jocosus,  per  casus  dei  linabilur. 

Vil  syllaba ,  si  fuerit  autcreJeiis ,  ti  vocalem  ba- 
bcbit  pro  consonante,  ut,  viilus  vestimenti;  villa,  id 
est  possessio. 

Bain  eiiam  vocalibus  aliis  in!ervcnientiliiis  in 
priiiia  syllaba  nullius  nomini!»  enuntiari  cognovi  : 
iMsi  iii  glossemalibus ,  baminum ,  o^uTaaov,  alque 
banibalo,  ^tXkKrrii;  '  <|u.'e  per  b  inut.un  scribuntiir. 

Van,  et  ven.  it  \in,  Kyllaba;,  ;<  vocalem  habcbiiot 
pt 0  consonanle,  ul,  vannus,  venius,  vindxta. 

Vap,  pra;linita  ^yllaba,  u  vocaleni  ha!  ebit  pro  con- 


qtiando  autem  jumemi  noinen  invenitur,  ut  est,  Pr»- 
cunibit  huini  Ik)s,  b  mutani  babt^bit  in  nioiiosyliabo 
nominaiivi  et  vocalivl  casus.  Cum  vero  per  aliof  casus 
ca*perit  geminari,  iu  priin»  ^yllaba  ^conlinel,  in  se- 
cunda  u;  ut,  bovis,  bovi,  boveui,  a  bove,  sicutin  sii- 
pradirto  pronoinine  varintis  contrario  litteris  coiisiat 
cffectum. 

Bat,  in  uno  tnntuni  reperi  nomine  g^neris  neuri, 
pluraliter  eniiniiatio,  id  est  baltuaiia,  qtia:  vulgo  hat- 
talia  dicunlur,  quse  b  nmiam  babere  cognoviinu- , 
cxercitationes  aulem  mililum  vel  gladiatorum  m- 
gnificnt  :  inde  etiam  battuatores  rcuf  /SaamtfTo^, 
dici  puto. 

Vit,  per  II  scr  bilur;  ut,  vita,  vix  et  vox,  moiio- 


soiiante;  ut,  vappa,  \t^apr,g,  Alias  vocalcs  iiiter  u  et  B  syllabas  didici  lautuntmodo  qua;  per  ic  liilcrHm  >cri- 


p  collocatas  inven:  deficere. 

Uan,  ruin  incipit  syllaba,  b  mutain  babebii  posi- 
t  m;  iit,  barrus  eXi^ac,  bardus  avaiddnToc,  bargus 
«ruiic,  bniba.  Cxcipitur  noinen  ptophum  Varro  taii- 
tutiiin'  do. 

Veret  Vir,  syllal)»»  longo;  vel  breves,  u  vocalcm 
locopostain  cous.inanlis  babebunt;  ut.  vertex,  vir- 
giiixy  it}>ttuZis  y  verbuni,  virus,  virga,  virgo,  virtiis, 
virb!us.  Cxcipitur  ab  hac  rcgula  lantummodo  bern:i, 
quod  nontcn  licet  ego  invenerim  per  u  scriptum ,  ta 
men  quia  illustris  memorix  audivi  Mennonium ,  ho- 
minem  cimnis  facundi»^  judicem ,  se  dicentcm  de  hoc 
reprebensum  a  BomMOo  quodam  diseriissimo,  qiiod 
per  hanc  enuniiaverit  litierain  :  nos  quoque  nolanitis 
ac  lenlamus  rationem  rcddere ,  qnasi  diversit:tti>  C 
causa  :  f>i  enim  berna,  domi  genitum  ^ignificei,  id  est 
otVycvYif,  coinmune  CnI  duum  gencrtim  secundiiin 
veteres,  trium  vero  secunduui  meain  set.tentiam;  ei 
l>cr  b  miiiiim  f^cribeiur.  Si  vcro  temporale  quoddani 
deniiiitiet,  erii  mobile;  a  vere  namque  vernus,  verna, 
vernum  (it,  ut  si  quis  dicit,  vernus  sol,  verna  hi- 
rundo,  vernum  tempus;  el  u ,  sicut  prototypon  ejus, 
iii  scriptura  lenebii.  His  ita  se  habeniibus ,  possu- 
tniis  ciiam  iiilell  gere  bernaui  dictum  esse  euni  qui  in 
hoitis  h;ereditariis  iiatus  csl.  Boiia  vero  pcr  b  litlc- 
r^m  fteribi  supradicta  raiio  dcmonstral. 

Vorsyllabam  ncque  brevetu  neqiie  loiigain  iii  La- 
liiio  scrmone,  ulli  invetti  pra^positam  nMtnini ,  iii^i 
vortex,  pro  eo  quod  csl  verlex;  siculi  volutis  auii- 
quos  figuravbe  ineuiinimus. 

Bur  siiiiililer  coguovi  delicere,  piwier  hoc  qtiod  iu 
pr  prio  dicimus  nomine,  idestburra;  quud  etiaui 
per  b  niutam  scripiiitu  esse  sccundum  reg'ilam  novi. 
iiius  in  supradiciis  expositain. 

Bcs  long:iin  siiuii.ter  nomen  niouosyllabum  ic- 
peri;  signilical  autetn  uncias  octo;  quod  b  mutiui 
leiierc  coiisueludo  tradidit  in  scripiura,  brevcm  itt- 
vcnire  non  potui.  Nam  vesper,  vestis,  ac  siniilia,  11- 
cei  piT  II  voc:ileiii  pro  t  oiisonan:e  scribanlur,  laiiicii 
juxta  r&iioticiii  siip  adi(  tain,  ubi  fecimus  be$  longam, 
debetil  pcr  v  scribi :  quoniam  t  liltera  sequcnti  syl- 
l^bne  sine  dubio  jungitur. 

Vos,  si  pronomen  fueril,  in  monosyllaba  pcr  n  \\[- 
t  rain  scribilur  ;  cum  vero  disyllabum  fueril,  id  cst 


bantur.  Alias  vocabs  x  quidem  litterx  antepoiitas, 
b  auleni  litterac  cohasrenlcs ,  Latiiia  nescit  oiiiiiiuo 
facundia. 

ei3CAPUTVL 
De  medih  syllabii  ejutdim  AdamoHtii  Marlyrii. 

De  syllabis  iu  capiiibus  nominum  posilis  (quant  :m 
poluimus)  sine  praiteruiissione  traciavimus.  Notum 
euim  omiiibus  esse  credu  quia  necesse  e^t  b  litieram 
syltab»  praep  sitam,  si  consonans  fuerit  conseeuta  ia 
quacunque  diclione,  eam  sine  dubio  scribi ;  ut  b'an- 
diis,  gibbus,  xv/w,  braveium,  laiebra%  tenebr»,  ai- 
que  oiniija  talia.  Nunc  raiiooabiliter  medi:e  syllabs 
nostruin  soriieniur  laborem. 

Va  ^yllaba,  in  niedio  nomiiiis  posita,  per  u  scri- 
betur;  ut  avarus,  ca!vare,  praeier  < arbasum,  quod  ito- 
uien  Grxcum  magis  quaiu  Laiinum  arbiiror.  Amb;i- 
ges  onim  per  b  niutain  iiotalur :  aut  qund  praeposiu 
e^t  m  liitera,  aiit  quod  cx  duobus  corruptis  nouicn 
arbiiramur  composituiu,  quasi  amboactae  ;  uude  ci- 
cilur  eiiam  ainbire.  Crgo  coroposita  vel  appellaiiva, 
vel  traductitia,  sive  faciilia,  id  est  quac  ex  aliis  facia 
suut,  notare  debemus,  ut  sequantur  prolotypa,  td 
est  primas  posiliones,  ut  novus,  novalis ,  nvus,  ri- 
valis ;  et  derivativa  ab  Alba,  Albanus  ;  a  silva,  sil- 
\aittis  ;  a  privo,  privatum  ;  a  libo ,  libatuiu  vel  itli- 
batum. 

Ve  correpla,  sive  bola  fur^ri»,  sive  adjuncta  coiiso- 
nanii,  per  u  vocalem  loco  po^itam  c<Misonaiiiis  tio- 
D  tciur;  ut,  juvenis,  alveiis,  fo\ea,  advena,  juvencus, 
civerna,  noverca,  et  adversus  pncposiiio,  pneter 
trabeam.  Gul^eniator  eiiim,  licet  per  b  inuiam  srnba- 
lur,  tamen  boc  nomeu  arbitrora  guherno  verbo  ligu- 
r;itum  consistere ;  ciijus  rcgulas  posiea  metlitabiuiur, 
e.!m  ad  tractatum  b  liller«  Irifariam  in  noinine  po- 
siiae  venerimus  :  it:i  lainen,  si  noo  dlininutiva  iio- 
mina  vel  derivativa  fuerint.  Ilia  enim  (sicut  superuH 
dixiinDs)-prolotypa  sua  sequenlur;  ui,  liber,  liher 
tus,  libellus ;  vel  imber,  hibernus  ;  flabrum,  flabt'l- 
lum  ;  tabula,  tabclla  ;  taherii:i,  labernaculum  ;  NH' 
lutor,  imbollis  vel  imbecillis  ;  fabul  i,  tibella ;  M;ue 

iiia  por  b  iiiulam,  ceu^primironnia,  scribeutiir 
certissiiiic. 

Be  producia  ner6  muiaro  omnifariam  sctibetur; 


itsi 


D£  ORTilOGIUPIIU. 


ItfioS 


at»  Terbena,  mbeti,  ambesum,  babena.  Excipitur  A  Mritate  syllabae  venieotei  paulo  poat  reiegenius. 


avena,  quae  signliicat  libiam,  vel  scipulam,  diiKire- 
tionis  gratla.  Nam  severua,  quia  a  laevo  venit,  posio- 
xitatis  caosa,  ve  syllabae  coosequliur  regulam. 

Vi  brevis,  per  «  vocalem,  babenleni  vini  conao- 
aantis,  scribeiur;  ut,  Fav4us,  Flavius,  avldus,  flu* 
vius,  ilvita&,  Cavilla,  provincia,  exuviae,  manuviae, 
oblivium,  dihivium,  suavium,  lividum,  simpuvium  , 
•3qc  oicivoi^  Upoirtxw ;  practer  obitum  nometi,  et  su- 
bito  atque  obiter  adverbia  :  quae  ob,  et  sub.  ut  pote 
praepositiones,  antiquos  pulo  in  scriptura  servasse, 
b  iitieram  non  mediae,  sed  priinae  adjungenles 
ayilabae.  Virbius  esl  absiractus  a  regula,  qnonlam 
vifum  bis  factum  esse  memorant :  quem  numerum 
per  b  mutam  scribi  antedicta  declarant ;  quidam  vi- 


ilanc  r-egularum  diviaionem  confirmat  scriptura  coii- 
vivii;  nam  disslmili  teropore  vivil  syllabaa  consU- 
tutae  noiantur  siiuiliter ;  quia  prior,  id  esl  antepe- 
nuUima  loiiga  est;  et  speciem  regulae  meruii  panlo 
ante  memoratae,  ubi  meminimus  vi  lungam  in  ante- 
penultima  sede  constiiuiam,  pcr  ic  vp^lcm  bfben- 
tem  vim  consonantis  nccessario  scribi :  manens  al- 
lera  brevis,  supradictae  seiviet  regulae,  ubi  dixtnina, 
vi  brevemin  medio  iiominis  positam,  per  «  vo<fa1em* 
noiari.  Regulam  ego  absurde  oon  arbltror  csse  dt' 
visam. 

Vo  syllaha,  longa  vel  brevis,  In  medio  nominis 
posita,  per  ii  scribeiur ;  ul,  advocatus,  frivolus,  de- 
votus.  Favonium,  divortlum.  Abortu  et  snboie,  re- 


rura  bonum;  alii  vcro  virbium,  lanquam  sil  ^^»»-  B  8«» ;'«"  propier  praepositiones  (m  pulo)  neganiibus. 

9uaiSi6cux«)c ;  aliideum  esse  qui  viribus  praeesl,  ini 

lerpretantur.  Praeterea  nolator  ambiguus,  namque 

m  semivocali  praposita  in  una  eademque  dlciione, 

nunquam  u  liitera  pro  coiisonante  sequliur.  Huic  op- 

poiiitur  quamvis;  sed  boc  videlur-esie  compoailum, 

cuni  posterior  vis  syiiaba  subjungitur  piuriniia :  ul 

qouvis,  quorum\is,  uiruinvis,  ac  talia. 

Observandum  lamen,  ne  $$  pura  syllaba  termlna- 
verii  notnma.  Si  ehlm  fuerint  ila  enuntia:a,  per  b 
mutam  roediae  syllabae  sine  dubio  scribeniur,  ol  abies, 
scabiea.  rabies ;  ai  haec  quoqne  specles  biperlUa  con- 
sistil.  Naro  si  trisy  IalK>rom  majorem  habuerit  nu- 
nierum,  per  u  necessario  nolabltur ;  ot,  illuviea,  pro- 
luvies,  inglu\4es,  subiuvies. 


Bu  syJaba  per  k  mulam  no.eiur  certlssime ;  ul, 
Iribunal,  robusius,  vocabulom,  ataboiom,  ebuium, 
vestibutum,  cunalHiloin,  morlbondus,  furibundus, 
aique  omuia  talia.  Avuuculo  tamen  minos  regul« 
connumeraio;  ideoque  formam  dirolnutivi  vel 
derivaiivi  servare  minime  dubltalor ,  et  qoasi  ve- 
iiire  ab  avo  demonstratur.  Avom  vero  per  ii  digam- 
mon  scribi  suos  locua  monatra^t.  Ilaec  de  roa- 
diis  syllabis. 

614  GAPLT  VII. 
ilem  ejuhdem  Maltl^Hi  de  n/limif  iytkikii. 

Beliquum  csi  uliimis  noroinum  Fjllabis  imponere 
siodium. 


Us  syllaba  lerminaia  per  b  nutam  scribi  eompulil  G     Va  syllaba  noroinla  lerminaia,  siqoldem  /aolelaia 


iiomina;  ul,  nobilis,  mobilis,  laodabiliSy  mirabiirs, 
debilis,  habil.s,  effabilis :  exceptis  scrvili,  civUi  ei 
ovile,  quae  a  servo,  a  cive,  atqoe  ove,  et  a  vis  syl- 
laba  poster  taiis  deducont  originem,  cujus  posiea  re- 
gulas  roeditabirour.  Licel  enim  babilus,  excubia», 
prob  taa,  arbitrium,  dubiuni,  ac  talia,  per  b  mutam 
scribantur,  lameu  hac  de  causa  fli,  qiioniam  a  ver- 
bis  flguraia  consislunt,  Gt  scienduro  quod  quaecunque 
Domina  cum  verbis  hBbent  socieiaiem,  verborum 
regulis,  quas  posiea  loco  suo  dederimus,  ipsa  quoque 
Deoess»rio  sobjacebuni. 

Bi,  lon^a,  si  penullima  fuerii,  per  b  mutam  seri- 
beiur;  utlibido,  rubigo,  libicen,  ambitua,  conoiH 
biaa.  cubile.  Sed  boc  etiam  manifestamos ,  quod  ha- 


littera,  vel  vocalis  oaturalonga  in  penuliima  foeril» 
per  tt  scribelur:  silva,  roalva,  ulva,  vulva,  clava, 
uva,  stiva,  oliva,  saliva :  practer  balbas,  si  uroea 
prior  syllaba  per  b  routaro  scrlbetur,  discreionia 
graiia ;  iJeo  ne  non  fores,  sed  inelTabile  vocis  de- 
nontiet.  Nam  si  per  b  rouiam  enuntias,  B^potc,  i  tov 
frv>«y«  aftfiBMpw^  signiflcabH,  per  u  digammon  ultima 
acilicet  syllaba,  de  qua  el  nune  loquimor,  acribeiur* 
Tavttlas  signiflcai.  Persius  :  Ralva  de  iiare  locn'os; 
ai  vero  hxc,  id  est  /,  non  prasfulgeat  liltera,et  una  vo- 
calis  natura  longa  non  erli  pennliima,  b  mula  decen- 
ler  in  acriplura  tenebit  locum  :  lia  inmen,  si  non  a 
roasculino  genere  nomina  fucrinl  flguratn  ;  ul  lierbn, 
tuba,  liirba,  larlia,  offifioviov,  barlia,  obba,  mn^pm. 


rum  quaedam  in  transflguratione  corripiuntur,  ut,  Dgleba,  pronub3,orlia.  ExcipioiUur  caierva,  Minerva, 


tubicen,  tibia,  cobile,  cubiiiis,  vel  conmibium :  quae 
lieet  vlm  longarum  amiserint,  tamen  eamdem  scri- 
pioram  el  in  derivationibos  deMilerant  cnstodire. 
Sciendiim  praeierea  quia  si  in  composiiis  nominibu«<, 
in  penultiina,  vel  in  antepenultima  sede,  vi  longa  in- 
cideril  sjllaba,  pcr  ii  vocalem  4>ro  consonante  scri- 
betur,  ut,  invitus,  divigenus,  I^vinia ,  privilegium, 
ac  talia.  Privignom  eiiam  boic  regulae  inservlre 
Don  dubito,  qiiod  per  deiraciionem  <  litierae  dici 
puto :  priv  genum  enim  integram  roagis  csse  dlctio- 
nem  nosler  aniinus  arbilralur. 

Adinoneinus  qiioque  quod  in  derivativis  bic  eiiam, 
ticut  ubiqif*,  speciaviuius  priiniformiom  regulas,  ui» 
cervix,  cervicale;  pnlvis.  pulvinarium  :  quaaa  p#- 
r^TBOL.  LXX. 


quae  disyllaborum  bujos  reguiae  superani  numerum, 
babeiil  longam  positione  penultlm.im. 

Ve  sfllaba  correpCa,  per  u  sine  dubio  scribeiur, 
sive  a  se  orianiur  nomina,  seu  ab  atlis  veniani ;  ui 
coiicl  ive,  suave,  sive,  quidve,  atque  bis  similia. 

Bi  non  iiiveni  lerminatam,  nisl  in  iironominibus 
(!a:ivi  casus  el  in  ailverbiis,  qu»  pcr  b  muiam  omni- 
fariam  scrfbuniur,  iil,  libi,  sibi,  ubi,  ibi,  et  in  plura- 
libus,  nobis,  vobls.  Et  semei  sciendnm  quod  quae- 
cunque  nomina,  eive  pronom!na  in  dalivo  oau  ain* 
gnlari  vei  plurali  b  liueram  habeam,  in  alie  casii 
peniius  eadem  non  fulgenie  littera  per  b  moMa 
srribentur;  ut,  omnibus,  similibos,  ploribii»  »e 
lalla. 


m^  KL.  AUR£UI 

Bu  8ylUba  ckiiiiito,  pcr  b  tnutani  scribetur,  ut 
turbo,  orbo,  Ixibo,  et  taljo;  licct  pcr  al>l;tiivuiii  ca- 
sum  eiMjmietur :  exccplo  pavone  8oluniinodo. 

Dalsyllaba  terminati  piT  b  mntam  scribcntnr,  i\\\x 
in  barbaris  nonrmibits  aul  Latinis  nos  novimns  iit- 
vcnisse,  iit,  Hanniba',  llasdrabal.  Aiias  voiales  iu' 
ter  6  et  /  coUocatas  repcrirc  non  potui. 

Dam  et  bcm  syilabas,  cum  aliis  vocalibus  in  nomi- 
nativo  casu  a  Latino  scrmone  al)horrerc  cognuvimus, 
exccplo  novcm ;  significal  autem  iudcclinabilem  nu- 
meium,  qui  per  u  scribitur  ;  notalis  eliam  quibus- 
dam  ncutralibus ,  qux  postnodum  aiiis  subjiciemus 
gejierib.is. 

Bar  et  ber,  syllabae  terminalai,  per  b  mu!am  scri- 
l)cniur,  si  disyllaborura  non  egre<U.tntur  numcrum, 
i|uorum  naiuraliter  longa  minime  carebitpenutiima, 
id  est,  si  non  fuerit  irihyUaba,  quae  naturalcm  lon- 
gim  non  liabcbil  penultimam,  ut,  jubar,liber,  imber, 
ul>er,  fabcr,  snhcr,  Calabcr,  Mulciber.  Si  cnim  iri- 
syiiaba  fucrint  nenti  i  gcncris,  qux  longam  penulti- 
mam  natuialiicr  babebunt,  pcr  u  vocalem  loco  po- 
sitam  consonantis  noLibunlur,  ut,  cadavcr,  p.ipaver, 
et  similia.  Najn  puiver,  licet  sit  dis}liabum,  lanien 
antiqni  duplicem  nominitivnm  enuutiarc  maiuerunt; 
non  solum  enim  puiver,  sed  ctiam  puivis  dixerunt ; 
bac  de  causa  per  u  scribitur. 

Vir  (>er  »  wcalein  vim  coosonaniis  habeniero  scri- 
bitur ;  ut,  Semivir,  Triumvlr,  licet  compoiila,  non 
siniplicia  sint. 

Yor,  per  ti  notetur,  ut,  livor,  et  Mavois  (si  lamen 
hoc  noiuen  in  bac  parte  poni  nccessarium  ducimus, 
quidam  enim  non  soiuin  Mars,  sed  etiam  Mavors, 
ande  ct  Mavorlia  dici  volunt),  exccpto  arbore,  quia 
nuncupalur  et  arbos,  qu»  per  6  mutam  scribi  do- 
cuit  consuetudo.  Nain  labor,  favor,  fervor,  pavor,  ex 
verbo  (igumta,  verbi  quoque  non  abnegant  reguiam. 

Bur,  syliaba  terminata,  b  mutam  in  scriptiira  le- 
nebunt,  ut  ebur,  rubur. 

Vcs  bresis  deriniiaque  syllaba  pcr  n  vocalem  pro 
consonanlc  scribitur,  ul,dives. 

Bcs  longu  cuin  fueriat  terniinata,  b  niutain  tcno- 
bunt  in  scriptnra,  ut,  iabcs,  labcs,  pubes,  nulies : 
quamvis  nubis  quidam  nomiDiUivum  cnuntiare  nia- 
luerunt. 

Vis  per  u  yocaiem  loco  posllam  consonantis  scri- 
bitur,  ut,  civis,  nivis,  clavis  gravis,  pulvis,  suavis. 
Licet  enim  scrobls  et  orbis  pcr  b  mutam  scriban- 
lur,  hoc  tamen  hac  de  causa,  quoniam  quidam  no- 
minativum  singularem  sine  t  liitera  enuntiiire  vo* 
luerunl. 

Bos  per  b  mutam,  ul  arbos,  siciit  superius  memi- 
nisse  cognoscimur. 

Bus  siqiiidem  masculini  generis  tanlum  iiomlna 
fuerint,  per  b  muiaro  scribcnuir,  ut,  cibus,  nubus, 
moibus,  rubus,  globus,  nimbns,  lembus,  lumbus; 
nervo  notaio  solummodo,  qiiia  si  iiii  e  longa  fuerit 
praeposita,  faciot  yeibum,  Encrvo  enim  ^vxv/di?», 
positio  verbi  dicilur ;  cujus  rationcm,  cum  de  vcrbo 
loculi  (uerimus,  maturabimus  reddere. 


CAS5I0DOUI  !2W 

A  Ofoscrvabimus  tamen,  si  disylUborum  iii-n  egressa 
fiierint  numerui»,  aul  penufliinam  ex  ona  tocali  na- 
turaliler  longim  minus  habeaHl,  non  mutabiinl  scri* 
piutain ;  ul,  rivus,  clivus,  acervus,  nomiitativas  e( 
roMeri.  Sed  quia  coroebus  supergredilur  iiunpTum 
dr^yllatHiruni,  pir  b  inmam  notatur.  Scienduin  an- 
lcni  qiiod  Ideo  hanc  iitleram  tenoit  in  scriptura,  vel 
qula  peiegrioum  nomen,  minime<;He  Latinuro  exlstii; 
vel  qnod  pc.M.llininin  longam  non  cx  una  Tocali,  sed 
cx  diplilliongo  meruit.  Si  vero  mobiiia  vel  protniscna 
fueriiii,  pcr  u  tocalein  locopositain  consonjntis  scri- 
beiiti>r,  ut,  noviis,  iiova,  novum  ;  sxviis,  sxira,  sa:- 
^^m  ;  cervns,  ccrva ;  c  rvus,  cu:va,  curvum;  lor- 
V1IS,  torva,  torvutn  ;  ct  clavus,  clava,  licet  aliaiu  per 
genera  sign.rtcationcin  .Miscipiant ;  avus,  ava  ;  cer- 

B  viin,  cerva  ;  flavas,  Hnva  :  qiiam  simiiiler  alier  in- 
lellcctns  seiiuitur,  nisi  (cmininuni  discretionis  gratia 
per  b  in  tam  t  >lncrinius  scrbcre  :  calvo^,  calva , 
e  corvus,  promiscuum  :  et  hic  et  hsc  clavus  aftermu 
p<r  genns  signilicans.  Orbo,  gibbo,  probo,  subdu • 
otis  a  regola  ,  et  albo  discie  ionis  gralin ;  naiu  cum 
Tcntiem  stgnificai,  perdignmnion  u,  cum  colorein,  per 
b  mutam  scribeiur  i  eriissinic. 

ScicnJnm  ^iiuiUter  quod  hic  quoqiie  disyllaboram 
fiuperanlia  numerum,  eaindem  acripturam  retiiuant; 
ui  fciiperbus,  superba,  supcrbum  ;  acerbiis,  aceiba, 
acerbuin  ;  ct  palnmbus,  promiscue,  licet  Viigiliui 
feininiuo  genere  exlulerit, 

Nec  Uimcu  inierca  raucx  luJ  eura  palumbje. 

Q  £xc^)itur  prolervus ;  nain  lascivos  per  «  scrt- 
biiur^  (|uooiam  iongam  naturaiiier  penuttiintm 
teuuit. 

£t  sciendum  quod ,  sive  erunt  disyllaba ,  sive 
hunc  615  stropiiaverint  numeram,  sive  uulas,  sive 
triuin  g  nerum  fuerini ,  si  secnndora  sb  altima  lon- 
gani  h:ii  eant,  omnia  pcr  u  vocalefn  pro  eonsonante 
sciibenlur,  ul,  rivus,  clivus,  flatus,  posilivos,  coin- 
fmatlvus,  et  alia. 

Men>inorimns'lamen  qnod  mobiltum  iHmilnmn  f^- 
iDiiiina,  neutraque  genera,  similem  roascalkiorum 
snoroin  scriptnrum  suscipiunt,  ul,  flavos,  flava,  fla- 
vum  ;  albiis»  aiba,  album,  ac  lalia.  Sed  non  omnia  in 
bits  desiuentia  existunt  nsobiita,  sicut  in  principio 
hujus  reguiie  gcnera  d^videntes  nos  disseruisse  nic- 

0  niiuimus ;  qutedam  cniin  masculini  generis  inve- 
niuntur  soiummodo,  ut,  cibas,  nlmbus;  quxdam 
masculini  et  feminini,  ut,  cerYUs,  cerva ;  qaacdam 
neuirj,  ut,  aevum. 

Sciendumque  cst  qiiod  neuira,  qu«  a  posteritati- 
bus  syUabo!  non  veniunt ,  per  u  digammon  scriben- 
lur,  ut,  ovum,  nrvum ,  liervum  :  exeepio  libo  ,  iJ 
cst  TTOYrocvu.  Veibi  enini  ultiina  syiiaba  per  b  muiam 
scribitur  hac  dc  causa,  quod  a  vcrbere  diclum  esse 
veteres  existimarunt,  oujus  raiionero  in  antelalis 
tradidisse  cognosciinur. 

Yax,  et  vcx,  et  vix,  nnum  lantummodo  nomcn  per 
unainqinm«|nc  syilabjin  reperi  lenniuatnin,  nt,  vi- 
vaK,  viiiex,  vervcx,  cervix,  qtioruui  incdiain  \m  b 
motani;  qux  vcm  utrinqne  vel  cxlrinsoen» 


••I 


\m 


\)E  OKHlOGRAPirA. 


iin» 


bempor  per  u  signiGcari  cognovimus.  Roliquas  ab  liis  jj^  muiam  scribetur  :  ila  tanicn,  si  piimnR  ronjugaiionis 


consonaniibus  insertas  vocales  Laiinum  minus  acci- 
pit  [ffu.,  abscidii]  eloquium.  Ea  vero  quornm  solutio 
superius  compromissa  est,  in  tractatu  sequenti  de  b 
litlera  trifariam  in  nomint!  posila,  congrua  dcclina- 
tione  palcfienr. 

CAPUT  VIU. 

Kjutdem  Adamanln  Marlyrii  de  b  liUera  Irifariam 

in  nomine  posiia, 

De  b  littera  trifariam  in  nomine  posita,  quanium 
possibilitBtis  fuerit,  suTficienter  (ut  putu)  tracia\i- 
uius.  Ab  exposilis  enim  recie  jam  intelligere  possu« 
mus,  si  quid  cvcniet  dictorum  contraiium.  Ibi  nam- 
que  considerare  debebimus ,  ne  aliquod  dissimiie 
fuerit,  vel  genere,  vel  numero  syllabarum,  vel  tem- 


ac  primsc  specioi  verba  non  fuerint.  llla  enim  per  b 
muiam  semper  scribcniur,  ut,  libero,  liberas,  lib'^ 
ravi ;  gubemo,  gubernas,  gubernavi ;  exubero,  cxu- 
beras,  exuberavi ;  sibilo,  sibilas,  sibilavi ;  dubito 
dubitas,  dubilavi;  hebelo,  hebetas,  hcbctivi ;  titubo, 
litubas,*  titubavi ;  habito,  habitas,  babiiavi.  Exci- 
piuntur  invito,  e t  derivo^  ju>ti  rationem  quam  supe- 
rius  diximus,  omncm  primim  verbornm  syliabani, 
prxter  baec  qux  paulo  ante  numeravimus,  per  w 
scribi,  quoniam  in  et  de  procposittones  esse  nemo 
dubitat.  Navigo  enim  el  acervo,  im:t)M,  cupexita^  ae 
talia,  in  nomine  daiis  subserviuni  rcgulis ;  cl  lixc 
quoque  spccies  in  duas  partes  dividitur.  Nam  si  di- 
syllaba  fuerint,  scripturam  mutabunt ;  ut,  levo,  le- 


.    .«    ..  ,    .         ,.         .         ...    11  vas,  levavi ;  servo,  servas,  servavi ;  curvo,  curvas, 

iM>runi  siguificationc,  vel  si  ex  alin  parie  orationis  **  .  . 

j         ^    .       '  .  .         •       /  .         X  curvavi ;  novo,  novas,  Novavi;ov;>,  ovas,  ovavi; 

deseeiiderint :  qux  obscrvanles,  ininus  (ut  rcor)  er-  .  .    \t  .  .  . 

exceplo  orbo  et  tuibo.  Nam  turbo  a  turba  nomii;e 


rabimus.  Reslat  nos  de  b  iilicra,  quse  siuiililcr  in 
verbit  etiam  invenitur,  iractare,  pienam  imponeutes 
(ut  puto)  iabnris  ratioaem.  Nam  si  ex  nomine  verbo* 
que  oratio  perfectJ  compouiiur ,  hanc  quoque  par- 
tcm  et  immediiatam  relinqiicre  non  liecessarium ,  et 
supra  eam  laborare  non  supervacuum  judico.  De  hac 
igitur  parte  re^ulas,  (.uanluia  possumus,  breviter 
lucditeuiur.  Indicaiivi  modi  priiuam  inspicieutes  por- 
sonam,  verbi  scilicet  activi,  vcl  eliam  neutri;  sicut 
enim  activum ,  sic  et  passivum  scribetur.  Nam  in 
commun.biis  el  deponeulibus  nuliam  inveiiire  potui 
qux&iionein  ;  «x  datis  enim  in  nominc  regulis,  cxpo- 
iiendisque,  qu«  in  verbo  inveniunlur,  juJieabuntur 


descendens  ba  syilaba  posterltatis  jure  detinuit  re- 
gulam.  Probo  enim  puto  dici  per  detractionem  r  lit- 
ter» ,  cum  contrarium  cjus  exprobro  nuocupaiur ; 
et  ideo  b  mutam  aibiiror  apponendam  ,  juxta  regU' 
lam  quam  in  nominibus  nos  dedisse  meminimus.  Et 
libo  a  Grxco  translatum  esse  confidimns,  id  esi, 
a  ^(6u. 

Prxterea  qiisrimus  qnare  verbum  enervo^  disyl- 
laborum  supergrediens  numerom  ,  et  conjugaiionis 
primx,  ac  primx  speciei  eonsistens,  non  p<T  b  mu- 
tam,  sed  per  u  Rcribitur ;  et  dicimus,  quaestioncni 
solveutes,  quia  est  longa  pr.xposiuo,  et  ideo  disyl- 


fjcilius.  Primae  autcm  syliabac  person»  similem  for-  ^  labonim  arripuit  regulam.  Sed  qiiia  evenit  qiisdam 


iuain  sequentes,  reiiuere  non  dubium  est ;  et  quae 
omnia  prima  syllaba  veiborum  in  communibus  aut 
deponentibus  habet.  Media  quoque  per  u  vocalem 
ioco  posilam  consonantis  scribitur :  «icepto  bsgulo* 
bulilo,  etiam  ju&ta  cam  quam  iu  prima  neminum 
syllaba  dedimus  ralioncm.  Bibo  quoque  propter  dis- 
creiionem,  a  vita  per  u,  a  polu  pcr  b  scribendum 
est ;  et  abeo,  id  esl,  discedo,  obeo,  circumcn,  suiieo, 
siiccedo,  ac  siiuilia,  pra^posiiionum  gratia  per  b  ar- 
bitror  scribenda  esse  :  etiam  deponcnii.i  b  mutam  in 
scriptura  tenere  usus  et  consuetudo  antiquitus  tra- 
didit.  lieliquas,  ut  vires  sufficiuat,  uoa  regula  gene- 
,rali  tractare  tcniabimus  quoquc  in  reg»li<,  nomin.bus 
datis  firmis  ac  manentibus,  elsi  in  verba  figurentur. 


veiba  in  uliiina  quidem  aot  antecedente  syllaba  pri- 
msc  penonae  ti  litteram  non  hal)ere,  in  secunda  vero 
continere(iersona,utvolo,vis;  malo.mavis;  qoxdam 
in  prxlerito  tantom  perfecto,  non  tainen  in  positiuue 
sua,  ut,  gaudeo,  gavisus  suin-;  et  rursus  in  prsterito 
pcrfccto,  M  liiteram  penitus  non  habente,  alias  personas 
in  temporibosaliis  eamdem  tenere  liiteram ,  ot,  vivo, 
vixi ;  sciendumque  est  illam  u  iitierara,  vocalem  pn> 
oonsonante  haberi  in  scripiura.  Si  vcro  pneteritom 
soi>radictum  in  bui,  aut  in  si,  aut  in  psl  syilabasde- 
sinnt,  per  b  mutam  sinc  dubio  scrilicntur  :  ol,  prae* 
beo,  praeboi ;  jubeo,  jussi ;  G16  scribo,  scripsi,  ac 
talia.  Credo  etiam  de  verbis  hanc  regulam  nos  dc- 
diese  plenissimam,  cum  temporis  omnis  pr«teriii 


Ut  enim  verba   in  nomcn  ducta  vcrborum  regu'as      imperfecii  ultimam  syllabaro,  modi  scilicet  indicativi 


non  amittunt ,  ita  nomina  loco  posita  verborum  ori- 
gine  regularum  carere  non  possunt.  Ergo  si  tempus 
praeteritnm  luodi  indicativi  in  vi  terminaverit  sylla- 
bam,  roedia  atque  ultima  syllaba  personae  primaD 
temporis  prapseiiiis  per  u  vocalem  loco  positam  con- 
soiiantis  scribetur  :  eo  quoJ  omne  praeieritum  per- 
lectiim  ¥4  syllaba  terminatum,  praeter  bibi,  per  u 
scribiiur  :  foveo,  fi»vi ;  faveo,  favi ;  moveo,  roovi ; 
paveo,  pavi ;  expaveo,  expavi ;  lavo,  lavi ;  juvo,  jnvi ; 
servio,  servivi ;  exceptis  lambio,  lambibi ;  anibio,  am- 
bibi,  ac  talibus,  qoam  litteram  prapposita  scriptura 
motavii.  Fcrveo,  eui  in  praeterito  perrecto  fcrvi  factt 
per  ir,  cui  etiam  ego  magis  assenlior,  ferbui  per  b 


per  b  mutam  habcant,  ul,  amabam,  volcbam ;  et 
praeteriti  perfecti  camdeni  uliimam,  et  plusqiiani 
perfecti  pcnuliimam,  per  u  vocalem  loco  posiiam 
consonantis,  ui,  amavi,  amaveram ;  voloi,  volueram. 
Futuri  quoqoe  ejuedem  terminus ;  si  primnp,  et  se- 
cnndae  lertiarque  product;£  conjugationis  verba  foe- 
ri.t,  porfrmutam  scril>entur,  ut.  amo,  amabo;  toco, 
vocabo  ;  doceo,  docebo ;  moneo,  monebo ;  nutrlo , 
nuiribo ,  audio,  audibo.  Et  subjunctivi  seo  conjun- 
ctivi  uliimas  per  u  vocalem  pro  consonanle  scrib'. 
debere,  antiquos  tradidisse  cognoscimus,  ut,  vole* 
bani,  volueram,  voluerim,  voluissem ,  voluero,  ac 
talia ;  eorum  scilicef  verborum  qoorum  prima  per- 


nv^ 


M.  AUllKLll  CASSIODOUI 


I26i 


•ona  aul  u  vocalem  halrticril  pro  oonsouaiile  in  ulii-  A     Oinnis  vocalis,  c  scqncnle,  lcnlter  prorerttir,  «f, 


ina  fyilaUa,  ut,  levo,  privo ;  aui  penilus  eaJem  lit- 
lera  non  appareuie ,  eodem  loco  scilicel  eademque 
liersona,  ui,  habito,  hiberno,  amo,  doceo,  »c  talia. 
Nam  qux  babebunt  b  mutam  in  prima  syllaba  prx- 
sentis  (ut  diclum  est)  temporis,  quoruro  praeieritiim 
\n  biii,  aut  in  psi  syllabas  desinit,  eamdem  b  muiam 
ja  omnibus  temporibus  modorum  omnium,  iibicun- 
que  incidcrit,  servare  dcsiderant. 

CAPUT IX. 

Entichii  de  aspiralione. 
Quanquam  alias  quoque  vdces   ad  aspirarionem 
pertlnenles  non  paucas,  qoac  non  erant  ab  idoneis 
auctoribus  frequeutalae,  scions  prxtcrii,  ne  nimia 


acies,  6ccc,  oculus,  ocior :  abs(|ue  artfcolis  et  ad- 
vcrbiis.  Gum  mutalur,  vocalem  aspiratam  seqoitur. 
\n  pronominibus  modo  aspir^tur,  ut,  hic  el  hxc 
et  hoc. 

Omtils  vocalis,  d  seqnente,  lenittr  enuntiator,  oi, 
ador,  audai,  edax,  odor,  udus.  Notator  hadria,  he- 
dera  ;'hodie  enim  et  hoc  die  composiiom  aenravU 
trticuli  aspirati  scriptt^ram.  Omnis  vocalis  ante  f,  fr, 
/,  11,  p,  9,  f,  o,  pro  cofisonante,  c.ircl  aspinitioncy 
ui,  ATer,  ager,  ahi,  apls>  aqoa,  ater,  avus,  affero, 
cgeo,  en'm,  epuK^,  equns,  et  conjunctio,  igiiis,  iier, 
opos,  otium,  ovis,  uter,  uva.  De  agfti-  enim  ap^  id 
est  vell>re,  in  superioribus  dictuni  est. 

'Ouinis  vncali<i,/bequente,  absqnctfleniter  enunlia- 


hmgiludine  voluminis  cssem  molestus ;  lamen  quo-  ^  ^^^^  ^,^  ^^^^^  ^,^^  ^,^^^  .^^^^   ^^^^,^^  ^,^^^^  .^  ^^^ 


niam  pleri:;quc  legentiuni  plus  libet  slerilis  brevitas 
qiinin  utriis  coinincntariorum  delectat  prolixitas,  eu- 
dem  qu:isi  per  epitomen  mihi  repetere  placuit,  et 
omniuni  lam  vcterum  testimoniis  quam  redditis  ul  i- 
qiie  ritionibis  prjctermissie,  ipsas  lantummodo  me- 
ras  rursus  exponere  reguias  :  ot  anledicta  studiosio- 
ribus,  et  posteriora  satisracere  videantur  his  qui 
longiora  fasiidiunt.  Omnis  vox  Graeca,  vei  barbara, 
aiiuin  servat  apud  Romanos,  tam  in  vocalibus  qnam 
in  consonauiibus  spirituin,  ut,  llalys,  Hecuba,  bo^io, 
bieron,  liomcrus,  bymen,  hora  diei,  Thibrls,  Plioa- 
bus,  chfiriis,  lliicnus,  Uannibal. 

Omnes  arliculi  a  vocali  incipientes,  cum  aspira- 
lioiic  proftiiuiitur;  ut,  hic,  bac,  hoc;  hi,  bx,  haec: 


color,  alga,  alnios,  aiiiis,  alviis,  id  eei,  venier,  ilex, 
llerda,  iHico,  ille,  olor,  id  csl  rygfius,  o>eum,  oli-us, 
ulciscor,  ulmiis,  ulna.  Nt*fanii;f  lialo  Vt.Tbuni,  liilnra, 
hil.iris,  bolus  nomina.  E  enim  sequente  /,  plemmque 
graviter  effertur,  ut ,  heiluo,  iicluus,  lielucus,  belops, 
ei  quicqoid  tb  unoquoqne  eortiin  flt. 

Omnis  vocalis,  m  tequeuie,  lcniier  emintiatnr,  ul 
amor,  amicus,  amoenus,  amaiis,  amiciiis,  afnorca, 
emo,  eroax,  irous,  imo,  omen,  omasum,  oroeutom, 
omor,  nnierus,  umidus;  notatis  bamus,  Ilammon, 
liomo,  liumus,  el  quicquid  ab  his  fit. 

Omnis  vocalis,  n  seqtieiit<%  leniter  effertur,  iit,  an- 
nus,  annukis,  ensi^,  in:ini<i,  inilium,  inula,  onus, 
onustus,  unus,  unicus;  nosaiis  bonor,  hfinestas,  et 


abs.Hic  vocaUvo  o  et  a.  Adverbiis  taroen  h)calibu8  ^  joi.anncs ;  vel  fcregrinis  el  Puiiicis  Tocibus,  nt. 


aspiraiur,  ut,  hic,  huc.  hinc,  liac :  nisi  cum  prono- 
minibus  cemponantur,  illic,  istic,  istaec,  istuc,  i.stac; 
lunc  eniffl  amiiiit  coliieione  vocalium  spiritum,  quem 
•lia!  compositiones  elitm  in  mediis  semper  vocalibus 
tervatii,  ut,  adhuc,  prohil)eo :  exceptis  paueis  cer- 
rupii<,  qus  excludunt  penitus  spiritum,  sicul  supe- 
rius  dictuui  est;  oi,  pustumus,  post  humaturo,  id 
ost  po^t  sepultum  patrem  natus.  Birous,  trimus,  qua- 
drimus,  quasi  a  bis,  tec«  quater,  et  bieme  dicta.  Ma- 
nubrium,  quasi  manu  baberium  ;  petaeredium  a  pe- 
leiulis  hierediiatibus ;  cum  boc  ipsuro  eiiam  qui* 
busdam  soleat  evenire  simplicibus,  ut,  veho,  vexi ; 
Iraho,  iraxi ;  niihi,  roi ;  nihii,  nil;  prehendo,  prendo, 
Teheinens,  veroens,  ct  siniillii,  sicut  anie  relatum  est. 


Ilannibal,  Ilanno,  llenna,  et  binnulos,  ei  qniejuid 
•b  his  fir. 

A,  vel  ti  vocales,  rsequente,  lenrtor  enuntiantur, 
ut,  trea,  aries,  aranea,  arcns,  arma,  arduus,  ar- 
l<is,  arOy  urtica,  urna  ;  notatis  hara,  «faarena,  hanin- 
do«  Nam  harmonia,  llarpyiae,  llarptlice,  Grxca  sua', 
et  ob  hoc  aspirantur. 

E  vocalis,  r  sequenie,  leniter  effertur,  ut,  erns,  er- 
ror,  ervum,  ergo  :  n:sl  post  r  sequatur  d,  vei  n,  vel 
s,  vel  e,  longa ;  -lunc  euim  graviier  emintiaLnr,  ot, 
herbt,  herbidus,  herbilis  berbosus,  propriuin  ller- 
nus,  unde  est :  llemica  saxa  coluut ;  hersilia,  baeres, 
bsredium,  Herennius  proprium,  et  Ilercules  a  Gra>«o 
per  syncopen  factum,  jure  habet  aspirationem.  II  -ri 


Oninis  vocalis  vocali  iliata,  seu  divisa,  seu  in  dipb-  j^  cst  adverbium  temporis,  diBerentias  causa,  ne  geni- 

ttvus  putetor  ab  ee  qnod  ett  erns,  eri. 

I  Tociiis  ante  r  semper  aspiratur,  ut,  hircut.817 
hirquitallus,  liirpinos,  hirsutus,  birtus,  Hirluleins, 
lliriius  proprium,  niti  aut  monosyllahnm  sil ;  ui,  ir, 
idestartns,  aut  ex  motu  verbi,  ui,  eo,  is,  irem, 
ires,  ire  ;  aut  nisi  a  post  r  sequatnr ;  tnnc  enim  aspi- 
raiione  carei,  ut,  ira.  iralus,  iracundus,  irascor,  et 
quicquid  ab  unoquoque  eorum  flt. 

0  Tocalis,  f  seqnenie,  leniter  effertur,  ur ,  orbni, 
orcus,  ordior,  orsus,  orior,  oriens,  orlus,  id  esi  na- 
ins.  Si  Tcro  alia  r  seqnatur,  aiit  i,  boc  fit  non  et 
decliiialione  verhi,  uani  tnuc  o  aspiratur,  ut,  borreo, 
horror,  h  Trcuin ,  iiorius ,  llortensius  ;  n«)latur  or- 
deuro. 


Ihon^oCvipuIata,  c  rei  aspiratione,  ut,  «neus,  a*reus, 
aedes,  ndilis,  aeger,  ^lius,  i£milius  [ei/.,  «muins], 
«quus,  xquor,  aes,  «stimo,  estas,  aevuro,  auceps,  au- 
deo,  audax,  ausus^  audio,  augurum,  augeo,  aufero, 
aolaetim  [ed.^  alveum],  aura,  auris,  aurum,  ansculto, 
autumo,  aut  conjunctio:  exceptis  haedus,  ba^eo, 
b.iud,  haurio,  hio,  hisco,  et  quicquid  ab  bis  cumpo- 
nilur,  vel  derivalur.  Nam  hacc,  ui  articulo  aspiratur, 
ot  heu  et  hei ;  ut  interjectiunibiis,  el  verbo,  ut 
beiulo,  quod  ab  hei  vel  heu  iraducturo  cst.  Heus, 
•i  heia,  ut  adverhiis  vel  interjectionibus.     « 

Oiniiis  Tocalis,  b  sequente,  leniter  enuntiatiir,  ur, 
tbies,  ebur,  ilii,  oh,  uber  :  notatis  habeo,  habes,  hi- 
biicus,  et  quicquid  ab  unoquoque  eoruin  fit. 


i205  DE  ORrHOGRAPHIA.  im 

A,  v%\  e,  vcl  n,  voctlcs,  i  lillera  sciiucme,  cnreut  A  ctaculo  utor,  cum  compositum  fuerii,  eispeclo  i  liu 

teraoi,  sicut  supra  dixiinus,  necessario  rclinei.  Iiem 


aspiratione ;  u%  as,  aasis,  asiutus,  ascendo,  aspicio, 
esca,  esi^  essein,  essemus,  usus,  usura.  Noiautur 
lo&ta,  liasiiie,  tieiiefDtts  (esl  enim  ab  beri  advcrbio) 
et  llesperia  Graecuro, 

I  vero  vcl  n,  sequente  s,  post  quam  erit  p  vel  f, 
cum  ftspiratione  proferuntur  ;  ot,  llispania,  hispiilus, 
kistcria,  histrio,  liister  (seu  proprium,  seu  fluniiois 
sil,  seii  gentis  v ocabulum),  liosi  es,  hospiia ,  hospi- 
tium,  Hostilius,  hoslia.  Notatur  pronouieu  iste,  el 
ab  eo  composita.  Os,  oris,  ex  quo  ostendo,  osieu- 
lum,  leniter  prolat:i,  sicut  alia,  qii»  post  <  careni  p, 
vel  /,  et  iisdcm,  ut  osciiant. 

CAPUT  X. 
Ex  orthographo  CeetelUo  itla  coUecta  tunt. 

Con  propositio,  si  ad  verba  a  vocalibus  incipientia 
iccedat,  ii  consonantem  perdit,  ut,  asquo,  cuxqiio, 
eo,  coeo,  ortus,  coorius ;  sin  autem  ad  verba  acre- 
dat  a  digamma  incipicntia,  id  est,  qii»  u  loco  cuiiso- 
iianfis  posiiam  retincnt,  non  perdit  n  litteram,  ut, 
fOiTo,  convolvo,  vinco,  convinco.  Contra  eveitii  in 
*«  praepositione ;  d  enim  littei  am  exirinsccus  acci- 
pity  curo  ad  vocalem  rncipienlem  verbi  alicujus  ac* 
ce-slt :  quaro  d  llttcram  noii  accipit,  si  ad  diganuiia, 
id  est «  positam  loco  consonantis  accedat,  ui,  u1- 
cero,  redolcero;  ago,  redigo ;  eo,  redeo;  voco,  re« 
vo  o;  Tinco,  revinco.  Qui,  si  una  syllaba  est,  pcr  q 
littaram  scribendum  est ;  ut,  qui  homo ;  si  doae,  per 


ex>creo,  cum  i  a  screarc  fit ;  si  sine  i,  acrcarr.  Cx- 
silium  quoqiie  cum  s  scribi  debct  (cx  solo  eniiii  re, 
est  exsulare),  quasi  exso'ium,  quod  Grxii  £$t/3ea/iov 
d  cuot,  et  aniiqui  exsoles  dici^bant,  quos  nos  exsulct 
dicimus.  Extorrem  vero  sine  i ;  ex  terra  enim  e]e- 
ctum  signiflcat.  Exsiii  babet  s  ;  sui  enim  est,  et  in- 
iui,  quasi  alicui  rei  inmitli:  unde  exsui,  quasi  fmi 
emiiti,  enudari.  Inde  exsuvix,  unde  exsuii,  id  eat 
spoliati.  Exire,  sine  i ;  ire  enim  simplex  est,  et 
quaeconque  ex  hoc  formahunlur,  ut,  exittis,  exitiuro, 
cxitiale,  et  ex*  rcere,  non  liabcnt  i  in  composiiione, 
quia  simplicia  quoque  s  similiter  non  habent.  Et« 
cnim  exerccre,  esi  ex  et  urcerc,  ut  exerciius,  qui  sub 
6  disciplina  certa  arcetur,  unde  exercitatio.  Exsciiid^ 
I  habere  debet,  scindo  enim  est  simplex.  Simiiter 
cxseiilpo,  et  exsisto  :  sculpere  enim,  et  sistere  sim^ 
pliciter  dicitur.  Expurgo  etiam,  eodemque  modo  ex- 
cedo,  $  non  desiderani ;  eximo  similiter.  Nam  et  in 
aliis  praepositionibus  sine  hac  litlera  est,  ui,  redimo, 
interimo»  dtrimo.  Ilaque  exemptiis  ita  scr>b'tur,  ut 
eximius,  qui  est  quasi  exemptus,  et  extra  cacieros 
positus.  Extremas  quoque  siue  i ;  ex  enim  est,  unilo 
cxtra,  et  extremus,  unde  extrinsccus,  exier,  extra- 
rium,  et  si  quae  alia  liiuc  irahi  possunl.  Exsequi.nB 
vero  habent  t ;  sequi  enim  est  in  simplici.  At  exi- 
gu»  non  habent  s ,  sicut  iiidigiins,  qure  egeAiit,  exi- 
gnitas  similiter  ;  ut  et  exoletns^  qund  ex  alicrius 
partis  prsppositione  manirestum  fit ;  adolevit  enim 


f.  utes..  «.1  horoini.  Aliquonde.  per  qaun  debelc  esi.Obsoleviiauiem  ,q..l.lero  babel.  sed 


acribi,  divisio  enim  inius,  aliquo,  et  unde,  hoc  est, 
ex  atiqiio  loco.  Sed  certe  n,  non  m  erit ;  qiiia  utide 
Ita  scribitnr.  Et  aliquobl  aeqoe,  ex  aliqno  enlm  et 
ubi  esi,  hoc  est,  in  aliquo  loco.  Sed  bse  syllab.T, 
qiiae  liiteris^,  u,  o,  constant,  non  exeluduntur,  pcr- 
•cribl  taroen  debeni. 

Re  pra«positio  nonnunquam  ciku  ad  consonantes 
accedii,  geminat  illas,  quod  plerumqiie  apud  anti- 
]qiio9  e^ty  ut  duco,  redduco ;  cado,  rcccido  ;  tuli,  rct- 
!uli ;  pello,  reppeilo;  do,  reddo ;  lego,  rellego,  unde 
relliqiiias  et  relligionem  scribuni,  quod  apud  poetas 
ita  oportere  scril>i  coiicesserim,  t.imetsi  apud  orato- 
es  qooqoe  antiqiios  est :  no*  is  jain  decor  et  lenitas 
ubiinenda  est,  quas  maximus  fruclus  est  Latinitatis. 


non  ipsiiM 

verbi,  verum  prappositioiiis,  quae  est  obs  sicui  ab 
abs  :  quasi  abolevit,  id  est  inveteravit  et  absorduit 
diuiurnilale.  Haec  et  quae  bis  siinilia  sunt  hoc  modo 
tnlmadvertentur.  Cactert  quae  simplicia  Funt,  et  non 
componuritur«  sine  ulla  dubitatione  x  tanium  hahe- 
biint,  ut,  vixi,  dixi,  vcxavt,  faii,  uxor,  auxilium, 
examen,  axis  et  exemplum. 

Di  divwom  syllabarum, 

Duae  sunt  consonantes  impares,  quae  tamen  bae- 
rere  possuiit,  si  hinc  inde  Tocalem  acclpiani.  Posie- 
riorem  syllabam  Kequuntur  pares  vel  impares,  sin« 
guke  scilicet,  et  iu  priorem,  et  in  posleriorem  divi- 
duniur.  Poiestas  novissima  syllabs  stas  erit;  nnsier. 


Taratuseiquamtusinmediombaberedebent:utu»^^««^P*^  P*<>-  «*  "^'  ^"^^  «uni,  ut,  plostriim. 


qoam  et  tam,  unde  quamtitas,  qoamtus,  tamtus.  Nec 
qoosdam  moveat,  si  non  soiiat :  ita  eoim  supra  do- 
cu!  n  sonire  debere,  tameisi  in  scriptura  m  posi- 
tom  sil. 

Qoscunqne  verba  priino  loco  ab  i  littera  inci- 
pient,  ea  cum  pra^positione  ex  composiia  littera 
eamdem  s  habere  debent;  cseiera  niinime  onerarl 
iportet,  ut,  salio,  exsilio ;  specto,  exspecio ;  aesti- 
nio,  existimo,  s  non  habciit,  sicut  aequo,  exsequo ; 
pelOy  expcto,  aequt^  non  habebunt :  quod  discrimine 
ftcile  intelligitur,  aliud  csse  pecio,  aliud  specto  ;  et 
idfo  ab  eo  vcrbo  qiiod  pcclo,  id  est  pectino,  cum 
composltom  fuerit,  expecto  i  litterain  oon  habct: 
•b  00  Tcro  quod  est  specto,  id  cst  rei  alicojut  epe- 


strum;  lustrant,  slrani ;  capisirum,  strum  :  aeque 
claustrum,  rasirum,  campestrc.  Pere  aotem  trcs  hao 
consonantes  tcrtio  loco  r  habent,  et  .nliae  /  lilteram  ; 
ut  astnla,  ei  in  elisione  astla,  pessulum  :  alitcr  nullo 
roodo  in  trihns  consounotibus  uuiias  syllubaB  datiir. 
Cum  parcs  sunt,  slngulae  ad  singulas  syllabas  ibuiit, 

Du.^e  enim  pares  litterae,  sen  vocales  sint,  seu 
consonantes,  non  coeunt ;  similiterqiie  syllabaro  noo 
faciunt,  si  voculrm  accipiant,  tametsi  impares  suiit« 
ut,  carpo,  dorsum,  Porcius. 

Uiia  consonans  inter  duas  Tocales  posita  posir» 
riorem  618  ^quiiur;  ut,  Paris,  h\'is,  thoris  ;  at 
si  inier  vocales  consonans  fuerit,  ut,  digamma,  |io* 
sterios  vocali  digamnNe  adbxrebit.  Jain  eniio  dixit 


15C7 


M.  AIRRLIUS  CASSIODOflUS. 


fiGS 


e^cepta  liitera  (f,  niiltam  aliam  consonnntem  cum  A  bunt ;  ul  Lncii,  magnii,  niagir:  qiioJ  ipsinm  Luci- 


rjiism'<di  syllabis  concentire,  ut,  soivo ,  nerTO , 
Tolvo,  larva,  pulvis :  ilaque  tenuis,  si  trisyllnbon 
erit,  n  consonaiis  ad  tf  accedit ;  si  disyllabon,  ad- 
arque  brka,  miUva.  Dispioio,  verbum  composiium, 
quxritur  uiniin  per  duo  S5,  an  pcr  unum  scribi  de- 
l>eat ;  e(  utrum  iia  dividi,  dis  et  spicio.  Ei  divisio- 
iiis  qiiidcm  ejus  racilis  ratioest,  quoninni  omncs 
f^rxposilioncs  integrnc  separand:c  sunt ;  ut  e.st,  abs- 
toUt,  abs  et  tulit ;  Iranstiiiii,  irans  el  tulit;  abs- 
tnndit,  abs  et  condit.et  ccctera  liis  similia.  Per  duo 
autem  $$  scribendmn  est,  non  pcr  unum,  qnoniam 
ex  prsposiiione  ct  vcrbo  constat  csse  compositom  : 
quemadmodum  esl  conspicio,  aspicio,  despicio ;  ac 
l^er  hoc  per  duo  si,  disspicio  scribi  debet,  et  ita  di- 


lius  adnotavlt,  cum  a  numero  numerius  discernercL 
Ciim  praepositio,  per  e  scribenda  est :  qunm  adver- 
bium  (emporis,  qnod  srgniflcai  quando,  per  g  scri- 
bendum  est,  discretionis  cau>a  ;  ut  apad  Enniom, 

Cum  legionibus,  quum  proflciscitur  indoperator. 

[If<.,  imperator.] 

Qoujusquef  per  q,  non  per  e  scribftur ;  sed  per  q 
Scnsum  quoqoe  alium  habet.  Nam  faiijusce  hominis, 
hujQs  hominis  est :  al  quujusque  hominis,  qiiujiisque 
brdinis,  uniiiscujusque  hcminis,  et  uniuscujusqiie 
ordinis  signilicat. 

Accedo,  per  dno  cc;attu1i,  pcr  duo  it;  assiduiis 
per  duo  if ;  appareo  per  duo  pp  ;  annuo  per  duo  nn ; 
alligo  per  duo  // :  in  his  non  solum  propter  soni  le- 


vidi,  dis  ei  spicio.  NoiinulliverodispicioperonumB,,j,^,^^  consonanies  mutuntur,   sed   etiani    quod 


<  scribendiim  putrint,  q  lod  pr;rpositio  dis  interdum 
lillcram  perdit;  ut  est,  didiico,  divido,  dijudico ; 
sed  melius  est  per  duo  ii  scribi  disspicio. 

Obliviscor,  coinpositumne,  an  simplex  est  ?  com- 
positum  scilicet,  hujiis  simplex  Istet  in  nniiquis  no- 
minibus  et  monumentis.  Livisci  cnim,  oblivisci  est, 
et  livitus :  quod  nos  hodie  per  clisionem  oblitus. 
Qitod  cnm  manifestum  fucrit,  plcnissime  quivis  in- 
tclliget  in  scripiura  verbi  hujus  divisionem,  ob,  et 
liviscor. 

Pompciius,  Tarpeiiu^,  et  eiiiis  per  dno  n  srri- 
benda  sunt,  ct  propter  sonum  (plcnius  enim  sonam) 
et  propter  mctrn,  nunqunm  cnim  longn  fiet  syllaba, 
iiisi  si  per  i  geminiim  scrbatur.  Ilanc  scripluram  ita 


nuilo  modo  in  eis  .sonare  d  littera  potest.  Sonat  an- 
tem  d  liltera  et  adscribitur,  cura  /*.  conson^nti  ad- 
juncla  est,  ut,  adfluo,  adfari,  adrufurum,  adratiis, 
adrero.  (ontra  b  non  sonat,  nt,  ofTui,  offero,  of- 
reiido. 

CAPUT  XIL 

Ex  Vriscmno  grammatico  *  qni  no$lro  tempore  Con- 
$tnn!inopoH  doelor  fuit^  de  iibro  primo  ipsius  i$ta 
coltecta  $unl, 

Notandum  igitur  quod  hamue,qQiaGrxcisa7xioTfov 
appcllatur,  cum  aspiralione  dcbet  scribi.  Sciendum 
ei  lioc  pro  f  Groeco,  a  Latinis  in  scribcndo  ph  poui 
debere,  in  Graecis  duiitaxat  nominibus,  ut,  Orpheiis, 


dividimiis,  iit  prxdixi.  Nunc  illud  gr^nilivi  eorum,  el  C  Phaelon.  In  cocieris  aulem  Lalinis  nominibus  f  po- 


nominativi  plurales  et  daiivi,  qucmadtnodum  scri- 
banlur,  videainiis.  Quidam  hujus  Pompei,  Tarpei,  hi 
Pompei,  Tarpei,  bis  Pompeis,  his  Tarpcis,  pcr  unum 
i  scribiint.  Nonnnlli  pusillo  diligentiores,  atteram  i 
liis  addunt.  Ego  quoquc  tcrliam  addcndam  prrecfpio. 
Si  euim,  ul  docui,  norninativus  duo  t/  babet  pro 
duMbus  consonaniibus,  hae  pcrire  nOlla  derlinatione 
pos^unt,  quiB  tamen  omnimodis  modernus  iisus  e\- 
ciudit. 

CAPUT  XI. 
Ex  Lucio  Coicilio  vindice  istn  deflornta  sunt, 

M  littcram,  ad  vocales  primo  loco  in  verbis  posi- 
tas  si  acccsscrit,  non  enuniiabimus.  Cum  autem  ad 


nendiim,  ut,  fama,  filius,  facies.  Phoebus»  quo  no- 
mine  Apoll  >  significatur,  ita  ponendum  est,  ut  post 
p,  h  ponatur.  Siiniliter  et  Herichtbonius  [mi.,Hi6ri- 
cihonis],  hiulcus,  per  aspiralioncm  debeiit  scribi. 

B  enim  consonans  anie  sc  aspirationem  non.reci- 
pii,  nisi  t.-intum  vocalis.  CT^Iebs,  anie  terminalem 
lillerain  i,  h  scribi  debct,  non  u :  quoniam  u  vocalis 
Gum  iu  consonantis  transierii  polestatem,  potest 
aliam  pr.rcederc  consonantem. 

Aspiratio  ante  omnes  voc.iles  poni  potest;  post 
consonantes  autem  quaiuor  tantummodo  ponitur,  c, 
tf  p,  r  \  ut  habeo,  Ilercnnius,  heros,  hiemps,  homo, 
humus,  Chremes,  Tiiraso,  Pbilipptis,  Rhodus.  Ideo 
aulein  vocalibus  extrinsecus  ascribilur,    ut  minus 


consonanles,  aut  digammon  iEolicum  ,  pro  qiio  nos  f)  sonel :  consonantibus  auteni  intrinsecus,   ut  pturi 

muni  sonet.  Gnatiis,  per  ^  el  n  scribenduih  est,  sicot 
gnavus,  quia  in  compositione  ipsa  retinent  g,  ut 
agnatus  et  ignavus.  Ecquid  per  c  scribendum  io 
prima  syllaba,  quoniam  en  quid  signiflcat ,  n  littera 
consonantc  iii  c  conversa.  Samguis  in  prima  syllaba 
pcr  m  scribcndum  in  nominativo  casu ;  in  caeierrs 
autem  casibus  per  n,  quoniam  m  litCera  in  n  conver- 
titiir.  B  $  Latinse  littcran  pro  ^  Graeca  littera  non  ali- 
ter  poni  debent  in  una  eademque  littera  conjuncte 
nlsi  in  fine  nominattvi,  cujus  genitivus  in  bis  dcsi- 

Priscianus  propter  nobilissimi  claritatem  in^^ehii  hi- 
men  Romanos  facandi;B  meruit  vocilari,  trf^llneitl 
sensum  babere  demonstrat,  ita  dicendo :  Coio  i|uOi* 
que  pro  diligo,  et  habiio,  ct  dro  accip  tur. 


u  loco  Gonsonantis  posila  ulimur,  lunc  pro  m  lit- 
tcra,  n  litierae  sonum  decenlius  elTerimus.  Lucii, 
magnil ,  mngii ,  cum  in  genitivis  singularibus  dici- 
nm<,  inierest,  quos  nominativos  habeant.  Proinde 
cnim  iniercril,  utrum  per  duo  t,  an  per  unum  de- 
hcant  scribi.  Si  Iiicus,  magnus,  magus  sunt  nomina- 
Vivi  eorum,  uiium  i  in  genitivo  habebtint,  plurali 
qiioque  nominativo  ct  vocativo ,  sed  et  daiivo  et 
ablativo  similiter  scribcntur.  Si  autem  lucius,  ma- 
giius,  magius,  proferantur,  duo  ii  h\  genitivo  habc- 

• 

*  Ilujiis  Prisclani  moderni  auctoris  mentio  fit  su- 

p  n.  Et  foriasse  istc  estcujus  ctiam  mcminit  Dun- 

Kitiiis  in  lib.  contra  Claudiuin  T^iirinensem  episco- 

puw,  Altcrum  auteui  \erbuiu,  inqmt,<\uo'l  est  colo, 


12  :a  DE  SCHEMATIBUS  iN  COMMEiNT.  CASSIODORI  IN  PSAL.  0CC13RRKNTIBUS.  fiTa 

nit,  ul,  urbs,  uibis;  cxlebs,  cxlibls  ;  Arabs,  Ara-  A  aduwdum  scribi  debeai»  designat  qua  in  pailinni 
bis.  Sciendum  aulem  surripio  per  r  geminam,  noii 


pcp  6  el  r  scribendum  ;  similiter  cl  corrlpio,  arri- 
pio:  quoniam  6  in  r  quoque  commulatur.  Suspicor, 
et  suspiciOy  verba  composita  ab  adverbiis  suisum 
\el  Busum,  in  prima  syllaba  pcr  unum  i,  non  pcr 
duo  8cribenda  «unt :  quoniam  duplicari  consonans 
Gl9  subsequenie  alia  consonante  non  potest,  sicut 
Ufic  unlecedente,  nisi  fuerit  mnta  aule  liquidani,  ut, 
supplex,  snffrag^r,  suffl»»,  effringo.  Quicquam  in 
piima  syllaba  per  c  scribendum,  quod  d  liUera  in  c 
liiieram  commuUtur.  Aggero  per  g  scribendum,  el 
;,^gregaius,  non  por  rf.  llarpyia ,  q««  Graecum  no- 
iiicn  esi,  per  y  Grx-cum,  s^qtiente  i  Latino,  scriben- 
«iuin  esl :  quoniam   apud  cos  i/  i  dipblbongon  cst. 


decrmalionc  decora  rcperii.  IIoc  si  in  aoctoribus  fcm- 
pcr  intenderis,  ut  pro  locis  suis  posila  diligenter  ac- 
cipias,  nullojerrore  fatigaberis.  Nunc  aiiimos  l#»gen- 
tes  crigilc,  ei  gaudete  lanlos  ad  vos  priscos  perve- 
nisse  au(  tores,  ut  eis  credero  iii(iubilaia  inenfe  de- 
beatis.  PosS'-m  equidem  Aquilam,  cl  Qiiiniilianum, 
scd  et  Avitnm,  quos  nonnuUi  \\\  orlbographiae  peritia 
laiidandos  esse  puiaverunt,  qnos  lamen  venturos  in 
Chrisli  nomine  celerrime  suslineraus  ,  superioril  us 
auctoribus  adderc.  Sed  neccsiarium  non  est  mnlti- 
plici  numero  dare  licentiam ,  cum  non  sint  omnino 
definiii,  qnanti  de  eadcm  re  scribere  maluerunt.  Nam 
si  duodecim  horarum  spatia  diem  protinus  complere 
noscunlur,  si  duodecim  quoqne  menses  annum  volii- 


Aiacum  ailare  signirical  ,  sinc  aspiratione;  cum  B  *>'»•>  variclate  rcstitiiant,  si  duodocim  signa  ca^lesiia 


vero  cubile  porcornm,  cum  aspirallonc  sciibcndum. 

Condmio. 

Congregatis  iglturqune  apud  sup  artictos  orlhogra- 
phos  necessario  repcri  fuisse  conscripla,  nunc  finem 
libro,  Domino  juvante,  faciamus.  Datur  enim  inlel- 
li^'i  rem  nimis  ulilem  fuisse,  quae  tot  ac  tantis  aucto- 
ribus  cognoscitur  csse  iractata  :  quoniam  si  quid  a 
irioribus  praetermissum  est ,  a  sequentibus  constat 
iinpleium.  Meniinisse  auiem  dcLemus  frequenter  ar- 
ttgraphos  de  orlhographia  tractasse,  et  iterum  ortbo- 
K^^aphos  de  partium  dedinalione  disseruisse,  cnm  ta- 
men  res  sibi  repugnarc  videantur.  Ars  enifn  tractat 
de  partinm  deelinatione ;  orthogr.iphia  vcro,  qnem- 


totius  nobis  circuli  campos  solida  rotundiiate  con- 
cludunty  dcbei  nobis  oninino  sufncere,  quod  et  duo* 
decim  orthographornm  libris  rectitudinem  scriptnras 
doceniium  ,  denoratas  rcgulas  postcris  legendas  e\- 
bibui. 

Valeke,  fratres,  aique  in  orationibus  yestris  mci 
roemor*  s  esse  dignemini,  qui  vos  inler  cxlera  et  do 
orthographiae  virtute  ,  et  de  distinctione  poneuda  ^ 
quae  niniis  preiiosa  cognoscitnr,  sub  breTitate  coin< 
monui;  et  quemadmodum  Scripliire  divin»  intclligi 
debeant,  copiosissime  legenda  prxparavi;  qualeniis 
sicut  ego  V08  ab  imperitorum  numero  sequestratot 
es&e  volui,  ita  nos  virtus  divina  non  patiatur  cum  nc- 
quissimis  poenali  societate  conjnng>. 


DE  SCHEMATIBUS  ET  TROPIS 

NFXNON  ET  QUIBUSDAM  LOCIS  nilKTOHICIS  S.  SCRIPTURiE  QUi£  PASSIM  IN  COMMENTARIO 

CASSIODORI IN  PSALMOS  REPERIUNTUR. 


Scriptura  diviha  ,  ait  Cassiodorns  ( In  prcrfat.  in  C  dicibus  suis  fecij  evidentissimam  meniioncm.  In  libris 


Pm/(.,  pag,  7),  mnltis  modis  genera  su»  locniionis 
exercet ,  definitionibu^  surcincta  ,  schemaiibus  de- 
cor»,  verborum  proprietaie  signala,  syllogismoriim 
comHeiionihus  cxpedita,  disciplinis  rntilans ;  iion 
tamen  ab  eis  accipiens  extranenm  decorem,  sed  po- 
lius  illis  prnpriam  conferrn'  digniintom.  Hrc  cnim 
qnando  in  dvinis  Scriptoris  splendent,  cerla  alque 
purissima  sunt ;  cum  vero  ad  rpiniones  hominum 
et  qinnstione^  inanissimas  vcninnt,  ambiguis  alierca- 
tionum  floctibns  a^itantnr;  ut  quud  hlc  est  ririnis- 
sime  semper  verum  ,  freqiienter  alibi  reddatur  iu- 
cerium. 

Ilxc  mundanarum  nrtium  periti,  qnos  lamen  mullo 
posterius  ab  exordio  divinorum  librorum  exstitisse 
manifesium  est,  ad  colicciiones  arsrumcntorum,  qnaft 
Grasci  xotzixol  dicnnt,  ct  ad  artem  dialecticim  ci  ihe- 
toricam  tr&nsliilernnt,  ul  conctis  evidenter  »)  pareat, 
prius  ad  exprimendam  veritatem  juslis  mentibn<  da- 


iiim,  (inod  posiea  gentiles  humanrc  sapientio^  aptan*  |v  in  litieris  <  sse  divinis 

dnm  csse  putiverunt.  H«c  in  lectionihiis  sacris  lan-  ^ — *' - 

quam  rlarissima  sidrra  reluccnt,  et  signinrantias  rc- 
rum  uiilissimis  compendiis  decenter  illuminani. 

Nani  et  Paier  Augustinns  in  Itbro  iii  {Cap,  20)  de 
Doctrina  Christiana  ita  professus  e^  :  Sciant  autem 
liiierali  modis  omnium  locutionum  quos  grammatici 
Graeco  nomine  rpoizo;  vocaut,  tnctores  noslros  usos 
foisse.  Et  paulo  |)ost  sequitur  :  Quos  tiimen  T/)o7ro?,  id 
cst  modos  locnrnmuin  ,  qui  noTcrnnt ,  agn<iscunt  in 
litt«ris  sanctis,  eorumqne  scientin  ad  eas  inteltigen- 
dus  alii|uau(uluiu  adjuvauiur.  Cujns  rci  ct  in  aliis  co- 


qnippe  quos  appellavit  de  Modis  locutionum  divers» 
scbemaia  s^ecuiarium  liiterarum  inveniri  probavit  in 
litteris  sacris,  alios  aulcm  proprios  niodos  in  divinin 
eloqniis  esse  declaravit,  quos  grammalici  sivc  rlieto- 
res  nuliaienus  attigcrnnt.  Dixenmt  hoc  apnd  n-^s  eC 
alii  doctissiini  Patres,  id  ost,  Hieronyniii  ,  Amhro- 
siiis,  llilarius,  ul  iiequnqnam  praesumptores  hujns  rei, 
sed  pedisequi  esse  vidcamnr. 

Scd  dicil  aliquis  :  Noc  partes  ipsac  syllogismonim^ 
nec  nomina  «^chematnm,  nec  vocabula  d:sciplinaritro, 
nec  alia  hujusccniodl  ullaienus  inveninotnr  in  Psal- 
mis.  Inveniuntur  plane  in  viriute  sensnnm,  noii  ia 
efTatioiic  vcrhoium.  Sicenim  vina  in  v  tibus,  messem 
in  semine,  frondcs  in  radicibns,  fructus  in  ramiK,  iir- 
bore^  ipsas  sensu  contcmidamur  in  nucleis.  Merico 
crgo  essedicimns,  qu»*  inesse  nihilominus  vinule  ^en- 
tiinus.  Nam  el  Aposioius  vetat  (I  Corint,  iii,  1$)  uos 
«educi  per  vjnatn  s.ipicntiam  :  isla  vero  non  alNiegal 


Cognoscitc  ergo,  magistri  sacculiriiim  liitcrarum, 
hinc  (  ex  Scriptura  scilic«'t )  schemaia  ,  liinc  div»*rsi 
generis  argumenta,  hinc  deAnitiones,  hinc  discipli* 
iiarum  omniuiu  proflnxis^e  dociiints,  quando  in  his 
liitciis  posila  coiinoscitis,  qu:c  anie  gcbolas  vestras 
\\\n^Q  prius  dicta  fiiisse  sentilis. 

Fi^ura  rst  qnxdain  conformaiio  diciionis  a  rom« 
ninnione  rcniota,  qiue  int^rioribus  ocnlis  velut  ali« 
qnid  vuliuosnm  seinppr  oflertur,  ^uam  iradiiione 
ni  •jorum ,  ostentationem  cl  habituin  possuiuus  nuu- 
(upare.  Pag.  16. 


iri 


M.  AUREUUS  CASSIODOROS. 


iri 


tx^fjM,  scbema,  esi  Agura  diclionis  in  ordine  ter-  A  siia,  quando  sic  nomen  aliuJ  ponitiir,  ut  umen  illud 


iKirum  cum  decorc  composita.  Pag.  14. 

Tponos,  tropus,  est  dictio  ab  eo  loco  in  quo  pro- 
firta  e«t,  translata  in  eum  lucum  in  quo  propria  non 
esl.  Pag.  21. 


quod  neceasariom  fuerit,  sentiatnr  :  Rex  v^^rtulum  di* 
Ucii,  Hic  enim  dilecium^  Fiiium  Patria  debemus  ac- 
cipere.  Pag.  22f. 

"Antvffte  *  et  KTtoTiptatu  Peusis  et  apoerisis,  id  est 
percuuctsiiio  ct  responsio,  quando  imerrogatinne 
praemissa,  responsio  apta  subseqoitur  :  Ct  quid  ii- 
meho  in  die  mala  ?  Jmquitas  calcanei  mei  eircumdabii 
me.  Pag.  161  et  586. 

UTTOTcuTrnffcr,  aposiopesis,  id  est  diciio  cuius  finis 
rcticeiur.  ut  aiit  terreatiir,  aut  ad  desideriom  proToee^ 
tur  auditor  :  Obauditu  auris  abaudivii  mHn»  Pag.  63. 

'ATrooT^o^ii,  apostropbe,  id  est  conversio,  quntii*8 
ad  diversas  personas  crebro  verba  convertimua :  Suue 
cngnovi  quoniam  salvum  fecii  Dominus  Christum  suum, 
Pag.  68  et  156. 

Arguinentum  esi  argutae  mentis  indicium  {vel  ju- 
dicium)  quoJ  per  indagationes  probabiles  rei  doDiae 
perficit  fidem.  Pag.  111. 

Argumentum  ab  adjunctis  :  Ecee  onili  Domini  ta- 
per  itmentes  f»m,  sperantes  in  miserieordia  ejus.  Ad- 
jonctum  est  enim  timere  Dominum,  et  sperare  in  eo ; 
qii:e  res  miitua  et  insolubili  socieiate  coniiectitur. 
Pag.  109. 

Argumeiitum  ab  antecedeniibus  :  Ecce  enim  in  m/- 
91111.3(16111  concepttu  lum,  et  in  delictis  peperii  me  mater 
mea,  P9g.  170. 

Ai-gumentiim  a  causis  :  Ecce  enim  veritatem  ditfja" 
sti ;  incerta  ei  oecuUa  sapientim  tuce  mamfestasli  ntJAi. 
Dlcit  enim  post  tot  collaia  beiieficia,  ad  talia  sc  non 
debuisse  pcrveiiire  peccita.  Pag.  171. 

Argiimcniuin  comparationis  a  mitiori  ad  majos : 
Sicul  cervus  desiderat  ad  fontes  aquarumt  ita  desidarai 
anima  mea  ad  te^  Deus,  Gervo  enim  bomo  noscitur  bie 
as^imilatus.  Pag.  141. 

Argumentum  a  conjugatis  :  Deficiewes  ui  fumus  de- 
fieieni,  H.i  c  enim  verba  ex  seipsis  nascuotur,  et  orit 
ab  uno,  sibi  consona  similiiudine  derivtntur.  Pag. 
iU  et  169. 

Argumentum  t  consequentibus  dicitur,  quando  il- 
lud  quod  praemittitar  sequentl  dictione  firmator :  Sat- 
vum  me  fae^  Domine,  quoniam  defecit  sanctus;  quoniam 
diminuUB  swU  veriiates  a  fUiis  hominum.  Pag.  45,  96 
et  172. 

Argumentam  ez  contrariis :  Non  sedi  in  eoneilie 
vanitatis,  et  cum  iniqua  gerentibus  non  introibo,  Cnn- 
cilium  enim  vanitatis  et  congregatio  innocenlium  om- 
nino  coniraria  sunt.  Piig.  86,.  96  et  111» 

Argumentum  a  dictis  et  factis  majonim  dickor, 
quando  testimonii  pondus  gravissima  patnim  aucto- 
ritate  firmatur  :  Djus,  auribus  nostris  audivimus ;  por 
ires  nosiri  annuntiaverunt  nobis  ouus  quod  operaius  es 
in  diebut  eorum  et  in  diebus  antiquts,  Pag.  1 46. 

Argumenium  ab  eventu  dicitur,  quando  ad  ilbid 
supplicatio  lendit,  ad  quod  rel  ordinem  perveuire  c»- 
gnoscil  :  Uiquidavertis  faciem  tuam  ei  dexieram  tuam 
de  medio  sinu  tuo  in  finemf  Pag.  251. 

Argumenlum  a  genere  :  ibi  cecidernnt  cmnes  qm 
^kv-ciirpo(Toi7zw,  Antiprosopon  est  quando  pro  ho-  «v  operantur  iniquitatem,  Genus  est  enim  superbia,  uiide 

itiA    itiitii«kJA   nAiiiliiii     tkAi>t!AnA    flrw<ftliaAirnA    .    fk%»in   ^n _   ^  Amiiii   vili«  Avnrla    nnaminlii»     Oikflr     490 


AcvfyfMc,  aenigma,  id  est  obscur.i  senteniia,  qu.indo 
aliiid  dicit,  et  aliud  vutt  iiitelligi.  Dixit  ignem^  dixit 
futgwra^  dixil  montes^  dixit  coeios ;  et  pcr  hspc  omnia 
unuK  votom  est  annuntiare  Dominum  Salvaiorem. 
P..g.  325. 

A/Tto).o7ta ,  aciiofogia,  id  est  caiis:e  redditto,  qiio- 
lies  pn  missx  rei  ratio  dccora  subseqnitnr  i  Propter 
hoc  delectatum  est  cor  meum,  et  exsultavit  lingua  mea : 
insuper  et  cnro  mea  requiescei  in  spe,  Pag.  51.  Vide 
pa?.  89  et  2[)i. 

^AXknyopia^  all(  goria,  id  est  inversio  aliud  dicens« 
et  aliud  significans  :  Prcefulgorm  in  conspeetu  ejus 
nubes  transierunt,  grando  et  carbones  ignis.  Exponit  n 
per  bnnc  figiiram  quid  ill^  nubes,  id  est  prxdicalo- 
res,  babcant.  Grando  enim,  id  est  objurgationes  figu- 
Fatae,  quibus  iudacornm  corda  durissima  lundebantiir. 
Carbones  ignit^  cb:iritatis  incendia,  qiiihus  menies  fl- 
deliu  II  crBJesii  igne  reviviscunt.  Pag.  60  et  101. 

*Afi^t^o).oy'a  amphibologia,  id  cst  dictio  ambigiia, 
dubiam  faciens  pcndere  senleniiam  :  Cogitaverunt 
eonsiUa  quas  non  potuerunt  stabiiire ;  scilicet  Jud;i*i 
ilicendo  :  Expedit  unum  pro  omnibus  mori  ( Joan, 
xviii,  14).  Yerum  quidem  dictum,  sed  roalo  voio  pro* 
latum.  Pag.  71. 

\iKnuf9tkat<aatc,  id  est  recapitiilalio,  quae  fit  quando 
ea  quae  superiiis  dicta  sunt  hiiu>  breviier  poslea  in 
roemoriam  revocanlur  :  Benedixit  otnnes  timenies  Do^ 
m/mim,  pusiUos  cum  majoribus,  Post  speciales  cnu- 
mrrationes  ad  beoedictionem  gencralitatis  ascendit : 
ubi  simui  omnes  benedicunlur  qiii  aervire  Domino 
pura  mente  delegerunt.  Pag.  S88. 

*Aya$t7r>&>o-tf,  aT)adiplos'S,  id  est  congeminatio  di- 
<(ionts,  quae  fit  aut  in  versu,  aut  in  repetitione  ver-  C 
boruin  :  ToUile  portat  principes  vestras,  ei  elevamini 
portn  ceternales^  et  introibil  Rex  gloria,  Quis  esi  iste 
llex  glorice  ?  Dominus  virtutum  ipse  esi  Jiex  alorue, 
P.g.  i*i  et  453. 

Ava^o/Da,  anapbora,  id  est  relatio,  ({iiando  unvm 
verbum  per  commatum  prineipia  repetiiur  :  Si  con» 
riUant  adverhum  me  castra,  Si  exsurgat  in  me  prteUum, 
Pag.  89  ei  148. 

*AvaffT^co|>«|,  anastrophe,  id  esi  perversio,  qiiae  fit, 
qiioties  aut  seiisiis,  aut  verba  pro  aliqno  decore  ver- 
tuntur  :  in  die  tribtUaiionis  mece  clamavi  ad  te^  qtto- 
niam  exaudisti  me,  Ideo  se  dicit  clamasse,  quoniam 
exauditus  esi,  cum  clamor  praecedat,  ut  Deus  possit 
audire.  Pag.  %91  et  449. 

"A-jrifpoifTi;  ,  aiitipiirass ,  id  est  contraria  locutio. 
Peraniiphrasiin  calumiiiadiciturGapiiisalumna,dum 
inagis  ipsa  pelat  caput  alienum,  eique  contraria  sil : 
Redime  nie  a  calumniis  hominum,  Pag.  420. 


mine  ingraio  ponilur  persona  graiissima  :  Qitfa  co- 
tnederunt  Jacob,  et  loeum  ejus  desolaverunt,  Pro  gente 
quas  peccaverat,  gratissimi  patriarchae  nomsn  obje- 
ctom  est;  utirecolrdatio  sanctissimi  viri  populi  delicia 
raitigaret.  P.>g.  ^75. 

'AmTrruo-tc.  Antiptosis  est,  quando  casus  pro  casu 
ponitur  :  Sicut  proximum,  sicut  fratrem  nostrum,  sic 
complacpbam,  Qiiantuin  ad  eloquentiam  Latinam 
proxiino  ei  fratri  complacuisse  nos  dicimus.  Pag.  116. 

'AvTito-ayuyij,  antisagoge,  id  csl  contradictio  :  Qui 
dixernnt  :  Linguam  nostram  magnilicabimus  ^  labia 
noslra  a  nobis  sunt :  Quis  noiter  Dominus  est  ?  Pag.  45. 

*AyTiffT«9fiii7tc,  aiitistathmesis,  id  cst  recompensa» 
to,  «luando  jiista  factis  recipii,  qni  se  aui  reeta,  aut 
prav»  conversatione  traciavcril :  Qui  seminani  in  la- 
crjfmis,  in  gaudio  metent,  Pag.  44 1. 

*AvTovoft«crca,  aotonomasia ,  id  est  vice  nominis  po- 


omiiia  viiia  exorta  nosciintur.  Pag.  129. 

Argunientum  ab  ingenio  dicitur,  quando  non  per 
ignorantiam,  i^ed  maliiiosa  voluntate  peccatur  :  Ao- 
/ttf(  inteUigere  ui  bene  ageret,  Pag.  1 19. 

At  giimentum  a  laude  rei  laesae  dicitur,  ut  tanto  plos 
hostibus  cresceret  invidia,  quanto  !oca  sancta  fue- 
ranl  eorum  praesumptione  vastanda  :  Liberasii  virgam 
hareditatis  tuas^  montis  Sion  in  quo  habitasii.  Pag.  149 
ct5l6. 

Argumenium  qiiod  dicitur  a  necessitate ,  quando 
caus»!  gravissimx  praemittuntur,  ut  ad  confessionero 
proficuam  correctus  animus  adducatur  :  Conversus 
sum  in  asrumna ,  dum  confringitur  mUii  spina,  Pag. 
104etm. 

Argumentum  quod  dicitur  a  necessario  :  Sisi  Do- 
minus  adifieaverU  domum ,  in  vanum  lakoraveruni 
adificantes  eam,  Neceasaria  quippe  M  Domioi  aedi* 


^  Sic.  Fot  to  legendum  wintv^i^ ,  a  verbo  Avafrvvtfavoua^  Edit. 


IS73 


DE  SCUEMATIRIS  IN  COMMCNT.  GASSIODORI  IN  PSAL.  OCCURRCNTIBIIS. 


lE 


t% 


flralio,  sine  quo  nihil  boni  aU  culmen  perfeciionis  A  »<ljiit  ^ribus  verba  nnsremns  :  fn  Donnno  confifio: 


tdducitur.  Pag;  i42. 

Afgtimentum  quod  dicitur  iiotatio,  cum  ex  \erbi 
positione  elicitur  similitud-)  sermonis  :  TentaveruiU 
me.  et  deriierunt  derisu.  P»^,  116. 

Arguinenlum  a  pari :  Die$  diei  erueial  verbum ,  et 
Hox  nocti  indicat  uientiam.  Pag.  65. 

Argumentum  a  parle  majore :  Et  $ecundum  mufti' 
tudi$iem  miierationum  iuarum\  dele  iniquitatem  meam, 
Mulio  enim  roajor  est  roisericonlia  Domini,  quamvis 
pecca*a  nostra  videantur  ingentia.  Pag.  170. 

Argumpntum  quod  diciiur  a  persona  :  Hie  accipiei 
benedictionem  a  Domino^  et  mi$erieordiam'a  Deo  fa- 
iutari  $uo.  Meritom  beneficii  per  magniludmero  voluil 
conoedenlis  aguosci.  Pag.  81. 

Argumenium   a  persona    extrinsecus  attribuia , 

3iiando  quis  aut  d*;  improbis  amicis  arguiiur,  aut 
e  Itenopum  con|imctioiie  laudatur :  Et  cum  electo  ele^ 
etu$eri8,  ei  cumperver$o  $ubverieri$,  P;ig.  Cl. 


qnomodo  dicitii  animm  meas  :  Transmigra  in  montein 
$icui  paaser?  P.ig.  >15. 

*Air6  xocvov,  id  e^  a  cnmmuni,  qunndo  dicia  supe- 
riiis  ad  iiireiior:i  icsp'»iid<Mi(  :  Lfrtnniui  in  Domino 
et  essulta'e^  justi^  ei  gtoriamini ,  omnes  recli  cordt*, 
Ilic  jungendmn  esi  'm  Dumino  gtoriamini.  PiiL'. 
105.  '^  *• 

Conce>sio  esi,  cum  reiis  non  id  quod  fecii,  aliqiia 
concertatione  defimdit;  sed,  nt  ignoscatur,  postnl.it 
absolule :  Mi$erere  mei,  Deu$f$ecundum  magnam.eic, 
Pag.  i68etl05. 

D 

Definiiio  substamialis  est  illa  supra  quam  gemm 
potest  invcniri.  Filiu$  meu$  e$  lu ;  Ego  hodie  genui 
te.  Pag.  18. 

Secunda  species  definilionis,  Kvon/iflcTcxii ,  id  esl 
notio  nuncupatur.  Il'<ec  unamquaiiiqAie  rem  per  jd 


Argtiinenlum  quod  dicitiij^a  rebus  ipsis,  quando  g  m,od  agit,  non  f.er  id  qiiod  esi,  conalur  ostender^; 
^  i  j...    ..-    ..  .  Beatu$  vir  cujus  est  uomen  Domini  $pe$  ejii$.  Pag, 

i36. 

Tertia  species  dtfiniiioni"  rcotrcne,  i«l  esl  qualit.itiva. 
Hxc  dlcendo  quid  qualo  sit  lioc  iinde  agitur ,  qHid- 
sit  evidcn^er  osiendit :  Tri  awcm  in  $ancto  hubi:a$, 
tau$  hrael.  Pag.  72  ei  107. 

Quinta  speries  definitionis  qiiam  Gr.rci  xorra  rnv 
>^iv,  Latiiie  ad  verbiim  diciuius,  quotics  unam(|uaiii- 
qiie  rem  verbis  siiigiilis,  quid  sit,  osiendimus  :  Qiio- 
niam  rectus  est  sermo  Domiiii.  \h\n  eiiim  paite  oratio- 
nis  definitum  est  quid  sit  sermo  Doniini,  lioc  esi» 
rectus.  Pag.  107  et  154. 

Septiina  specics  definitionis ,  quam  Gr.TCi  xarer 
fUToc^j^av,  Latini  p**r  translaiionem  ilicunl,  fii  curo 
rem  ali(|uam  sub  brevi  proeiMHiio,  quae  sii  ostendimus: 
Lex  Domini  irreprehcn$ibiii$ ,  converten$  auima$. 
Paff.  65. 

OciaTa  species  definitionis,  qme  Grxce  dicitur 
xKT*  itfaipttra  toO  ivavriov,  Latine  pcf  privantiani 


et  adversarios  corruisse  dicimus,  et  nos  erectos  esse 
tesiamur  :  lp$i  oblignti  $uut  et  eeciderunt;  no$  autem 
$urTevimu$  et  irecti  xumu$.  Pag.  U8. 

Argiiinenium  a  teropore  :  Tu  ez-surgerts  miterebcri$ 
Sion  :  quia  venit  tempus  mi$erendi,  Pag^  340. 

Argiimenlum  quod  dicitur  a  tormentis^  «luando 
per  lot  inala  nequaquam  fidclium  animiis  potu  t  im- 
iiuiari  :  Htec  smnia  venerunt  tuper  no«,  et  obliti  non 
$umu$  te,  et  iuique  non  egimu$  in  teetamento  tuo. 
Pag.  148. 

Argumentum  nimis  accommodum  ,  qiiando  pro 
aliqiio  deli-stabili  ponitur  persona  gratiosa  :  Ne 
avenatur  humHi$  factu$  confusus  :  pauper  et  inops 
iaud  bunt  nomen  tuum.  Paff.  253. 

^AoTctauoV,  asteismos ,  id  est  urbaiia  dictio,  venu* 
siatis  et  facetiae  causa  coroposita  :  Dominue  regnavii, 
iraseamur  popuii.  Quod  non  ad  exbortationem , 
sed  ad  derisionero  videiur  potius  pertinere.  Pag. 
329. 


Avgqaif,  auxesis,  id  estaugmentum,  qu»  fit  quando  ^  conlrarii  ejus,  quod  definilur  :  Noneit  $imiii$  tibi 


addendo  quaedam  nomina  per  roembra  sliigula,  re- 
r<am  augmenta  congemiiiat :  Tu  autem,  Domine,  iic* 
s  eptor  meu$  es,  gloria  mea,  et  exaltane  caput  meum» 
Pag.  20,  66  et  272. 


B^X^^^*  bracbilogia,  id  est  brevis  locutio,  cum 
plura  paiicis  coinpleclirour :  yon  accipiam  de  domo 
tua  rt.a/os,  neque  de  gregibue  tui$  liircos,  Per  hunc 
versum  et  alios  d  :os  qui  sequunlur,  breviter  enu- 
uierat  qiiae  bc  respucre  prufiteiur.  Pag.  166. 


Kaxo;;Y]Xov,  cacozclon,  id  est  maki  aflectatio,  qiio- 
ties  iiigenium  judirio  caret,  et  spe  boni  falliiur 
praet  ipitata  velocitas  :  Ei  concupierunt  concupiecen" 
tiant  in  de$eito,  et  tenlaverunt  Deum  in$iccitate.  Pag. 
56i. 

Kazaxprtvti^  catacbresis,  qiise  recte  dicitur  abusio, 
qua:  rebus  nomeii  coniniodat  alienum  :  Exeurge, 
quare  obdormi$,  Domne?  Noii  eiiim  Deo  convenit 
exsurgei^,  qu!  iiunquaiii  noscitur  posse  dormire,  Pag. 

i4:i. 

XapaxTscfjfiof ,  cbaracierisnMiB,  id  e.st  infarmatio 
aut  ucscriplio,  quando  aliquis  aul  per  formani  d6« 
scribitur,  aut  per  aciua  proprios  indicalur :  Poliuuu' 
tur  viee  eju$  (sc.  AnticUristi) ,  auferuntur  judicia  tua 
u  facie  ejtu  :  omnium  inimicorum  $uorum  dominabitur. 
Pag.  40. 

K>i/x0{,  climax,  id  est  gradatio ,  quando  posiiis 
quibii^dam  gradibus,  sive.  hi  lainlibus,  sive  in  vitu- 
peratione  seniper  accre^cit :  Pronuntinbunt  et  loquen" 
tur  iniquitalem,  loquentur  omne$  qui  operantur  inju' 
Mtitiam.  Pag.  516. 

locvcma,  id  est  commuiiicatio  consilii;  quod  fit 
fieiucuici',  i;ua-.do  aut  cum  adversaiiii,  aut  ciuu 


tit 
dii$,  Dondne ;  et  non  e$t  $ecundum  operu  tua.  Pag. 
291. 

Nona  species  definitionis,  quaro  Grneri  xa6f*  vTro- 
TU9rfli>v(v,  Latini  (>er  quamdam  iniag  natiunem  dicunl, 
qiiaiido  iiomiiia:a  roaire  vel  paire  ad  inielligentiam 
individu:e  person.e  sen«us  nosier  adducitur  :  Defece* 
runt  iaud  $  Davii  /S.'ii  Je$$e.  In  t.talo  Psal.  lxxii. 
paf.  244. 

Decima  species  defiuitionis  est  quam  Grxci  m; 
Tvirw,  Latini  veliiti  appellant,  quando  tahs  est  alicu- 
jus  rei  compicxio,  ut  non  tantum  uni  rci,  de  qua 
dicitur,  sed  et  aliis  applicari  posse  videalur :  Homo 
eum  in  honore  e$$et  non  intetiexit.  Homo  eniin  et  pto 
diabolo  ponitur.  Pag.  162. 

Ouodecima  species  defiuiii  mis  est  quam  Gro^ci 
xar  cWacvov,  Latiiii  per  laudem  diciint :  Opera  ma^ 
nuum  eju$  verila$  et  judicium  :  /Uelia  omnia  mandala 
eju$.  Pulcberrimis  variisque  sententiis  in  hoc  et  se- 
D  quenti  versu  laudes  Domini  describuiitur.  Pag.  38t. 
383  et  462. 

Deciuia  lerlia  specjes  definliionis  est  quam  Grxci 
xftT*  avaAo^iav ,  Latini  juxta  raiionem  dicuut;  e\nm 
tunc  exoniur,  quando  majoris  rci  nomine  res  defi- 
nitur  iiiferior.  E^o  dixi :  Dii  e$ti$,  et  /l/it  E»cei$i 
omne$.  liic  homines  dicwitur  dii,  et  ftlii  Dei.  Pag. 
282. 

Decima  quarta  species  definitionis  cst  quaro  Grcd 
irpoc  Ti.  Laiini  ad  aliquid  vocanl,  qnoties  uniim  no- 
meo  sic  dicitur,  ut  aliud  ex  eo  inteliigi  posse  videa- 
tur :  /pM  tnvoca^if  me :  Pater  meu§  e$  tu;  Deu$  meu$, 
et  $ii$ceptor  $aluti$  mea^.  Pag.  302. 

Asaf»6/>ii7cc,  diapboresiS  :  Mutuatur  peccator  H  non 
lolvet ;  ju$tu$  autem  miuretur  et  commodal,  Per  hane 
figurani  fit  dilTerentia  personaruro  iuter  justuro  et 
impiuin.  Pag.  124. 

Ac«ir6/d«9cc,  diaporesis,  id  est  diibilatio,  cmii  ba- 
bcmus  ambigmiro,  si  pobfii  iiivcniri  quei  (|u»ritiir : 


!f75 


M.   AIRELIUS  C ASSIOOORUS. 


irG 


Si  iniqniiatei   observaverit ,   Domine  :  Domine^  quis  A  nantiir :  Dies  diei  eruetal  vcrbum,  et  nox  nocii  indkat 


ftu  tineDitf 

A'.«Tv7rww,  dialyposis,  id  fsl  eip'e<^sio,  per  n"a«n 
l>firaro  rebus  personisve  subjcctis,  ct  foim.T  ips^, 
<>t  liabitiis  expriniuntur  :  Conturbalus  est  in  ira  ocubis 
vieus.  amiiia  mea,  et  venter  mcus,  Pag.  99. 


E 

"Er^.ic^tf,  eclipsis.  i<l  esl  defeclus,  quoties  verbum 
sii«ipendiiur,  ut  vivacius  inq>iiraiur :  Memenro  verbi 
tni  tervo  luo.  Servo  luo,  siil>nudiendum,  iniple  pro-' 
uiiNSum  :  qui:i  si  vclis  sine  aliqnn  adjeciione  supcrio- 
ribiis  aptare  quod  dictum  est,  verba  sibi  nequeunt 
eonvenire.  Pag.  406. 

"EfifKtjii^  einpbasis,id  en  eiaggpralio,  quando 
rem  aiiqunm  miillis  in  unnm  collt^ciis  doloribus  alle- 
gamus,  ut  btfnevoleiiliam  judicis  enumeraiis  cahmi- 
tatibus  impeireiinis  :  Nunc  auiein  repidisti  el  confu- 
disti  nos;  et  non  egredieiis,  Deus^  in  virlaiibusnostris. 
Averiisli  nos  reirorsum,  elc.  Pag.  147. 

'iv.icyeta,  encrgia,  i  I  esi  imnginaiio,  qu*  actum  rei 
incorporcis  ociilis  submini  trat :  Mag/ii/icrt/fi  Domi- 
num  mecim,  et  exallemus  nomen  ejns  in  invicem,  Pag. 
Ii0ei2r>7. 

*E7rav5t)u\J/t;,  epanalepsis,  id  esl  tcrbi  in  princi,io 
versus  posiii,  iii  oinsdem  Gne  reicrrio  :  Deus,  quis 
similis  erit  tibi  ?  ^e  taceas^  neqne  comp.scaris^  Deus. 
Paj.  283 

•ErrsrwaSof,  epanados,  id  est  repciiti*»  rerum  qu:c 
jiini  liin  diiciaR  suni :  Quid  est  tibi.  mare,  quod  (iigi- 
ttt;  el  lu,  JurduniSf  quare  conversns  es  rctrorsum? 
Pag.  586. 

iMiitiua,  entiiymcma,  id  est  meniis  conc^.piio. 
Sflogisuius  cst  con^lans  ex  una  proposiiione  et  con- 
ciusione :  Quoniam  rex  speravit  in  UominOf  ei  in  m<- 
sericorctia  Allistimi  nun  comniovebitur,  I>le  tnliler 
explicalur  :  Omnis  sperans  iii  Doniiuo  essullnbii  et 
lu!iabiiur  in  misericordia  ejus.  lCgo  igitur  cxsullabo  q 
et  Joftabor  in  m  sei  ic'irdi:i  ejus.  Pag.  7. 

^EnifiQuvic,  epei  b.isis,  i  i  est  iter.itio,  quoties  per 
singula  coniiiint:!  ad  (lecoriMu  maxiinwm  verb:i  gemi- 
nantur  :  J/u/(t  insurgunt  adversum  me;  multi  dieunt 
aninio'  mev.  Pag.  2«)  tt  75. 

*EYreSr;yT]<7tv,  epexe^esis,  id  est  explnnaiio  dicti  su- 
p^rioris  :  Doinine  Deus  meuSt  si  feci  istud;  si  e$t 
iniquitas  in  manibus  meis.  Pag.  31,  70  et  97. 

'Er.tljpyaaia,  epexergasia,  qu:c  fii  qiioties  uni 
rausu!  duas  prob:iiioues  apponiuius  :  Quoniam  pecea- 
lores  peribunl ;  inimici  autem  Domini  mox  honorificati 
fnerint  et  exattati^  deficientet  ut  fumus  dcficient.  Pag. 

m. 

id  est  exsecuiio  vel  ap 
iminatio   mca  et  salus  mea^ 


scientiam.  Pag.  59  et  117. 

EjDuTDfia,  eroteron,  id  est  interrogalio :  Qmmre  frt' 
muerunt  genles,  et  papuH  meiitati  mnt  itmmmf  P». 
16  et5l.' 

^EpiiTnvtg,  eroiesHt,  id  est  infefTogttio,  ifffaiido  a4 
eterciiationem  suaro  aliqnis  proponic  ftibi ,  q«x 
ipse  respondet  :  In  quo  eorrigit  jtiremior  tiam  gsumf 
in  cnttodienio  sermnnesjuos.  Paf .  399  et  430. 

*E9oYrotra,  eihopoeia ,  qooUes  datuf  loruiio  cenje 
persnnas :  Contervn  me,  Demine^  qumuam  tprraei  m 
te,  Persona  est  enim  hic  Domini  Sakaioris.  Pag.  5i 
et  25  i. 

'ETjao>ov{flt,  eiymo!o«?la,  csl  oraiio  bretis  per  eer 
las  assonaiioues  oslendens  ex  qao  nomfne   id  q««^ 
qiixiirur,  veneril  nomen.  Pag.  1i. 

^ElaWayri,  ei^allage,  id  est  permalatio  Tel  itiiimi- 

litio.  quolics  conira  cnn<?neludinem  aat  genus  eofli- 

muiatnr ,  aiit   casus  :  Aii/iunO'ai*t  et  toetitus  mm : 

n  muliiplicati  sunt  super  numerum,  Pag.  156,  17,  61  el 

"175. 

*E^_tpya<ria,  oxergasia,  quofit^  aliqnid  hrcviicr  pr»- 
ponitiir,  et  subiiliier  ac  latius  explientur  :  Ditataas 
exsultationes  universas  terrce  mons  Sifm^  latera  aqui- 
lonis  civitas  Regit  magni,  Pag.  154. 

^EJ^eTffo^fxo^,  exctasnios ,  id  esl  exquisitio ,  cum  res 
compluretf  divisas  cum  inlerrogalione  exqnirenies 
siiigulis  qu.^e  conveniuut  «pplicamus  :  Quis  aseendH 
in  montem  Domini?  aut  quis  stabit  in  loco  sancto  ejns? 
Pag.  81. 


'ETrtx«ip>3."«.  epicliirema, 
iroba  10  :  Dominus   illumin 


H 

E(/9a6;,  hirmos,  id  est  convenienlia,qus  il  quttido 
series  oratiouis  lenorem  suum  usq  :e  ad  ultimuin 
servai  :  Oeus,  tn  nomine  tuo  satvum  me  fae,  et  in  vrr- 
ittie  tua  libera  tne.  Pag.  181  et  393. 

*OuotoTf).svTov.  Iloinoeiiteleiiion  fit  quando  simili- 
bus  iitteris  dictiones  pbirimap  lerminantur :  Hemi^ 
sisti  iniquitatem  plebit  luce ,  operuisti  otnnia  peccata 
eorum.  P.ig.  28^  et  502. 

*Oaotuo-i;.  Ilonifleosis  e^l  fi^un  per  quaro  roinns 
noial  rei  ex  similiiudine  ejiis,  qune  magis  nola  esl, 
demonsiratio  declaralur  :  Eece  oculi  serrornmin  ma- 
nibui  dominorum  suorum.  Et  sicut  oculi  ann7/tr,  eic. 
Pag.  455. 

'Ofiotorrrurov.  Ilomffioptoton  fit  quando  in  «imiles 
sonos  exiMint  vcrba  diversn  :  Jubitate  Deo,  omms 
teria;  cnntate^  et  exsultale^  et  ptallite.  Pag.  5i7. 

'TTtc^^W/ii,  bypallnge,  id  e  t  permuiatio,  qiioiief 
in  alium  intellectum  verba  qtix  dicta  snnt  iransre- 
ruiilur  :  Dominut  de  coelo  prospexit  super  /ilios  homi- 
fifim,  ul  videai  ti  es^t  intelligens  aut  requirens  Deum, 
Videat^  id  est  videri  faciat.  P;ig.  49  et  179. 

'TTrep^aTov,  liyperbnton,  id  est  siiS|>ensus  ordo 
verborum,  quoiies  ordo  verborum  lougius  explic>iur: 
Quoniam  qui  nequiter  agunt  exterminabuntur.  Pendet 


^ft^m  timebo ?  eic.  lloc  argumcnto  uiiuiur,  qnoties 
rem  de  qua  agiiur,  per  exeniplum  aliquod  probare 
contendimus.  i^ag.  88  et  454. 

'£irtSt6f)0cD<nf,  epidiorihosis,  id  est  superioris  rei      ^^^ .,-.  .,^., ^j,.,... -. 

correcttu  :  Adjutor  mcus^  non  movebor  amplius,  Pag.  ^  aulein  versus  isie  de  superionbus,  unde  dicii  :  ^V^ 
205.  ^ 

*E7r(fiovi) ,  epimone,  id  est  repeiiiio  crebra  senlen- 
ti:p,  quu;  sive  iu  laudibiis,  ^ive  in  viiuperalionibus 
deceiiler  ndlitbiia,  m:ignnm  viiu  exaggeraiionis  :iccu- 
ntUlat :  Vsquequo^  Domine^  oblivitceris  me  in  finem  ? 
Vtquequo  exallabitur  inimicus  meus  super  me  ?  Pag. 
47  ei  95. 

'EmfUivnjjLa^  epiplioneina,  i*!  eu  acclamatio  quae 
po^t  nairatas  les  breviier  cum  acclamaiione  pro- 
riiiiipii,  post  omnia  dcbinens  in  exaggeMtissimam 
siiiuiiiititem  :  Ei  ut  inhabitem  in  domo  Domini  in 
lonqtiudinem  dierum,  Pa^'.  80  ct  iOi. 

'kntrpoxo^ofiofj  epiirocbismos,  id  esi  dicti  rotaiio, 
iMnn  succincte  ea  i\\ix  sunl  eflfusius  dicenda  persirin* 
gii :  Dominus  regit  me,  et  niUil  mihi  deerit^  etc.  Pag. 
80  et  255. 

'ETrt^cuStCt  epizouxis,  id  csi  conjiinciio,  qiiando 
siiie  aiiqua  intertmsitioiie  iu  uiio  versu  vciba  geiui- 


amuiatus  fueris  eum  qui  prosperalur  in  via  sua.  Pag. 
12i  et  155. 

'TntfiSolri,  llypcrbolc  est  Ggura  per  quam  solent 
aliqua  iu  magniiudiuem  exaggerationis  extcndi.  La- 
crymis  atrntum  meum  rigabo.  Pag.  29  et  421. 

'TnipBtois,  hyperlhesi*,  id  est  siiperlatio,  cum  a|J- 
quam  reiii  opinione  omnium  notain,  sententia  iio>ira 
ex6U|)erare  contcn  limuri :  Et  ascendit  super  ckerubim 
et  volavit  :  voiavit  super  pennat  veiUorum.  Pag.  59 
ei  172. 

'YntlaiptfTii,  bypcxnpresis,  id  e-l  exceplio :  Fiaut 
dies  ejus  puucr,  et  episcopatuin  ejus  accipial  alter. 
Paj.  575. 

'TTro^ev^tf .  Ilvpozeuxis  est  quaiulo  diver^a  verbs 
singulis  apia  cbusulis  apponuniur :  Beatus  tir  qsi 
non  ubiit  in  consilio  impiorum ,  el  m  via  peceaiorum 
non  sieilt,  ci  in  cathedra  pestileHtite  non  sedit.  Pag. 
15  ct  M. 


1277 


DE  SCIIEMATICUS  IN  COMMENT.  CASSIODORI  IiN  PSAL.  OCCURRENTIBUS. 


1273 


i:ix&>v,  icon,  id  esl  imaginaiio  :  Cusiodi  me,  Domine^ 
«I  pupillam  ociili,  Per  hinc  n$(iirain  pupillce  oculi  se 
Dnminus  comptrnvii.  Va^,  56. 

M^ia,  idea,  id  e^t  ^pet  ies.  ei  Gt  cum  speciem  rci 
fiitur»  velut  oculis  offerentes,  motum  animi  concita- 
mus  :  Sedet  super  thronum ,  ^ift  judicas  (pquitalem, 
Pag.  37  el  59. 

Eeflcjvcia.  ironia ,  id  est  irrisio,  qiioties  aliquid 
qno<l  sub  laude  dicitur ,  intcllecium  vituperaiionis 
habore  monsiraiur  :  SperavU  in  Domino,  eripial  eum: 
$alimm  faciai  eum,  quouiam  vult  eum.  Pag.  73  et  91 . 

"lcov,  ison,  id  csl  a^qualiias,  qnando  res  aliquae 
parilitate  siniiies,  adliibila  iauiie  vel  detrartione, 
junguuiur  :  Justnt  ut  palma  florebit^  ut  cedrut  Libani 
mnltiplicubiiur,  Pag.  313. 


A  propter  verba  iabiorum  tuorum  ego  euttodivi  viat  dnrat, 
Pag.  55. 

Ilapco-ov,  pnrison,  id  est  aequatio  sententix,  qnando 
du:e  res  e  diversn  pninintnr,  sel  una  magis  eligihir: 
Quia  melior  eU  dict  una  inatriit  tuit  tuper  mittia. 
Pag.  tSl  et  3ti.  Item  qnotics  libna  vel  mata  con-' 
junctim  membris  dissimilibus  :illi»amus :  Quia  tpi' 
ritut  pertransivit  in  fo,  et  non  tubtit^et^  et  non  cvgnO' 
tcet  ampliut  locum  tnum.  Pag.  3l5  et  367. 

I]apot.}iioi ,  parcem  a  :  Ego  dixi  in  excetiu  mentit 
mecB  :  Omnis  homo  mendax.  Png.  3^)1. 

Uapo-jouufTiu^  paronoinsisia,  id  csl  (lenotninatio  iiirft 
similiiiidine  sermonis  concitat  audimlis  alTeciiim  : 
Mitericort  et  miterator  Dominut;  patiens  et  multum 
ntitericors.  Pag.  3i4  el  408. 

Percuiiciatio  est  ligura  qiiae  aUerius  per«onnr»  non 
patitur  cxspertare  re:>ponsiim  :  Peecatori  autem  dixit 
Deus  :  Qnaretn  enarrat  justitias  meat,  et  astumis  tctta^ 


^  mentiim  meum  pcr  os  tuum?  Pag.  167. 

•n     ns/jt^-fa (Ttf,  periplir.isis,  id  est  per.  cirrnitnm  :  Et 
Ae7rTo\'.7Mc ,   leptologiii,   id   esl  sublilis  lociiHo  ,  d  dominnbitur  a  mari  utque  ad  mare^  et  n  fluwine  u  qu$ 
qoando  res  siiiRulaj  n>imitaliin  ac  subiiliter  indi«an«  "^  ' 


ttir :  Dilexisti  malitiam  tuper  beuignitalem :  iniquitatem 
magit  quam  loqui  veritatem.  Pag.  177. 

M 

McTa^oXii,  meiabole,  id  est  iteratlo  unius  rei  sub 
vareiaie  verhorum  :  Verba  mca  auribut  perdpe, 
Domine  :  intellige  clamorem  meum.  Intende  voci 
orationis  mr(F,  Rex  meut  et  Deus  meut.  Pag.  24  et 

Htra^pa,  metapliora,  id  est  translitio,  coni  muta- 
lur  nomen  aut  verbum  ex  eo  loco  ubi  proprium  est, 
in  euin  in  quo  aul  proprium  deest,  aut  translatuni 
proprio  melius  esl :  Veramtamcn  in  diluvio  aquarum 
muUarum,  ad  eum  non  approximabunt.  Pag.  104  el 
493. 

MeTuo^aaec,  metaslasis,  id  est  translatio,  dam  col- 


ad  terminot  orbit  tirra».  Pag.  24t  et  385. 

Ph^tntusia  esl  quniies  in  concipiendis  futnris  vi*;!0- 
nibiis  aniinus  perducitnr  audienlis  :  Sedet  in  intidiit 
(de  Aiiticbristo  loquilur)  cum  divitibut  in  cccuUitf  tU 
interliciat  innocentem,  Pag.  41. 

Uivvti  et  «TroXjOtffif,  peiisis  et  apocHsis,  id  csl  per- 
cunctaiio,  ubi  et  interrogatio  Gi,  et  responsio  parita 
subscquilur  :  Qnid  etl  homo^  quod  memor  et  ejut;  aui 
filiut  hominitt  quoniam  vititat  eum?  P»g.  35  et 
161. 

D^sovaTfzoc.  Pleonasmos  flt  quando  a1ii|uid  suprr- 
fluum  ponitur :  Incettderuut  igni  tancfuarinm  tuum^ 
\a  Scripluiis  divinis  hnrc  flgnra  non  convenii,  qM 
toluin  utile,  toiuni  ne(  essariuin,  totumque  perfectum 
cst.  Pug.  250  et  478. 

noXycrwvdiTov.  Polysyndeton  est  conjunclionls  Tel 
•licujus  verbi  fr«'queiis  ilerailo :  Dominut  contervet 
eum^  et  vivificet  eum^  et  beatum  faciat  eum^  et  emundet 


pam  nostram  in  alium  t^nsferre  contendiinus :  Non  Q  t/i  terra  animam  ejut,  et  non  tradat  eum  m  manus 
declinet  cor  meum  in  veririmala,  ad  exeutandat  excu-      inimici  eju*.  Pag.  139  ct  283, 


sationet  in  peccaiit.  P.tg.  477. 

MiTuvuuia,  nietonymia,  id  est  transnominatio  , 
quoties  iiitellectum  rei  diversts  tnodis  Terbls  aliertfs 
et  transialitiis  indicmus  :,Q»i  haHtitt  in  etelh  trrt- 
debit  eot  ^  et  Dominut  tubsannabil  eot.  Pag.  171 
ct  42. 

MvdoTTotta,  mytliopoeia ,  quando  qnriuit  Introdijel* 
liir  loquens.  Pag.  21.  Intruducilff^  EccleMa  loqueiis! 
Cum  invocarem,  etc. 

MsTjotao-fiof,  metiiismos,  id  est  mediocritas,  quo- 
ties  rein  inagnnin  mediocii  retatione  proferimus : 
Qui  videbant  me  forai  fugerunt  a  me :  excidi  tanquani 
mortuut  a  corde.  Pag.  lOD  et  116. 


Oapa^o^,  parabola,  id  est  similitudo,  quando  illud 
3Uo/  intelligi  volumus ,  per  comparationes  atiquas      ,^1^=  uTbtluliluTiS^ 
indicamus  :  Aperiam    tn  paraboUt  ot  meum.   Pag.  0  ^,^^^^,^„„^    .  ^.„^  ^^^^,  ,^^,^  /,,„^^, 


«>3. 

Uapa^Q^,  parabole,  id  est  comparailo,  quando 
sibi  geiius  dissiinile  in  aliqua  communione  sociator: 
Et  erit  tanquam  lignum  quod  plantatum  est  secus  de^ 
xurtut  aquarum.  Pag.  13,  51>  ei  219. 

Hapik^styfioi,  paradignu  est  narmtio  per  exempla 
lionans  aliquem,  aul  deterrens  :  Non  tic  tm^ti,  nort 
$ic.  P;«g.  14etll2. 

Qx/dodoSov,  paradoxon,  quando  exilus  inopinatus 
irel  uon  exnpectaius  ingeritur  :  Veiumtamen  oculis 
tuit  contiderabis^  et  rctributionem  peccatorum  videbit : 
qnoniani  tu  es,  Domine,  spet  mea.  Pag.  .^10. 

liapa  npoahniocjf  paraprosdocia,  id  est  inopimtus 
exilus,  cum  aliud  ekponitur,  et  aliud  exphcatur : 
Deut  meut^  impoUuta:  vias  ejtit.  Pag*.  62  et  ^87. 

Ua/9iv6io-iCt  pareiilhesis,  id  est  inierposilio,  qiiando 
In  scn^u  medio  recipil  verba  quxdam  q:tse  ordinem 
senteiilix  vidontur  possc  dividcrc.  Opcra  hominum^ 


npoavafwvuo-tp.  proanaphonesls,  id  est  eicbmaiio« 
guoties  inler  alia  qu»  loquimur,  snbito  ad  Deum 
ffcrba  eortvertimus  :  Vehiat  mors  super  eot,  et  detcen- 
Safitln  infifnutii  vihenTes,  quoniam  nequitice  in  hotpi^ 
tiit  eorum.  Eyo  autem  ad  Dcum  clamavif  et  Dominus 
exaudivit  me.  Pag.  184  et  197. 

npoxarR>^^(;,  procaialepsis,  id  est  praeoccupatio  : 
Quonium  inliuitatem  menm  ego  agnosco^  et  peccatum 
meum  contra  me  est  semper.  Hic  enim  quasi  jam  in 
Venturi  jiidicioconsiitulus,  deliotornm  suorum  aspc- 
Gtiis  teterrimiis  ptTtimescit.  Pag.  170. 

npoXi}'!' tf .  Prolepsis,  id  esl  praioccupatio  :  Exaudiat 
te  Domiiiut  in  die  tribulationit.  PropheU  studio  ma- 
gn»  chnritatis  accensos  op^at  Ecclesiae  caibolic^B 
provenire  qnac  longo  post  tenipoire  fieri  posse  ceriie- 
bai.  Pag.  07,  74  el  92. 

UooToaTroTrocia  ,  prosopopoeta  ,  quoiies  inanimails 

i u^  iiibuuntur:£/ei'am'rtin/  ftumina^Domine: 

flnmina  vocct  tuat^  a  vocibus  aquarum 
multarum.  Pag.  314. 

U/ooOsatoc  7raoa»a7r*J.  Prothesios  parallage  fit  cnm 
allera  piopositio  pio  altera  pomtnr :  ^''orlirwrfiitfiit 
meam  ad  te  cuttodiam.  Ad  hic  pro  per  ponitur.  Pag. 
19J. 

S 

lapxao-fioc»  sarcasmos,  quasi  osque  ad  pulpai  pc« 
netrans  hostiiis  irrisio  :  Et  dixtrunt  :  Non  videbit 
Dommut,  nec  inielliget  Deut  Jacob,  Pag.  316  el 
400. 

lapSKTfAo;.  Sardismos  cst  fignra  quae  semper  iin- 
guaruiii  pcrmixtione  ronnalur  :  Propterea  memor  ero 
tui  de  terra  Joidanit  et  llermuniimy  a  monte  modtco, 
Abijssus  abtjssum  invocat  in  voce  cataractarum  tuarum. 
Pag.l83et  199. 

Xx«<yt»  ovoJxaTwv,  schcsii  ono:nalon,  iJ  est  mulli- 


|079  M    AURELn  CASSIODORI 

tudo  nominiim  conjtmctonim  diTersis  verhis  iint«m  A 
rr*m  signincamium  :  PecanimM  cim  palrbnx  nos(rt9, 
injuMte  etfimui,  mquUaiem  fecimus.  P:)g.  5  »0. 

X<M.u«T07roaa,  «••ma!opoBia,id  eslcorpop  s  .airihniio, 
fliioties  rebus  Jneorporeis  corpora  irihininiiir :  Mise- 
ricordia  et  ientas  obviaverunt  sibi ;  jusliiia  et  pax  Cim' 
plexfB  timl  se,  P:ig.  289. 

iwln-i^tg,  Syliepsis  est  qiioiies  casus  discrepantes 
in  uii.iiii  signiiicantiam  congr 'gamas  :  Dnmhie  Do' 
minns  noxier^  qnam  admirabile  est  twmen  tunm  in 
nniveisa  lerra!  ^omi/iecasus  vocaiiviis,  coiiira  usuii 
illi  Dominus^  qut  esi  noininaiivus,  viJtslur  adjunclus. 
Pag.  3i. 

Sytlogismu<i  cateeoriciis.  Oinni^  juslns  belalur  in 
Doinino;  omnis  qui  laelatur  in  Doin.no  recio  conte 
est :  oinnis  igitur  juslus  recto  cordc  est.  Lteiamini 
in  Domino  et  exsultate^  justi ;  et  gloriamini  omnes  recti 
corde,  Pag.  105. 

Syllogismiis  quinqnepartitus  vel  oratoriiis.  Pro* 
posilio  est  enim  :  Quare  tristis  es^  anima  mea,  et  quare 
conturbas  met  Spera  in  Domino^  qaoniam  confitebor  B 


itjyyji^mfrt: ,  «ync'  oresI<,  id  est  concessio.  qncies 
aliqiialMi;iortune  desiilerantibos  «oncetlftnltir,  qit« 
ad  uLliiatem  coru  n  pcrl  nere  nun  possunt  :  Et 
vianduravernnt.  et  saturati  s:uil  nimis  :  ei  desideritim 
eorum  aftuUt  eis.  Pag.  267. 

2vvWo"fi6;,  syndyasmos,  syndesmo^,  vel,  iil  ms?.^ 
syndicAsmo^,  id  est  ciillalio,  quando  sihi  aut  ptr- 
sonde  aul  causn  sive  px  contrario,  sive  ez  siniili 
comparantur  :  Eloquia  Domini  etoquia  catla.  \\\c  clo- 
qni  1  divina  land  mlor  :  superiiis  vero  seriii »  huiiia- 
nus  arguilur.  Pa^.  46  et  178. 

Svv2x$oxii<  Syii'^rdoclie  cst  figura  qua;  significat  a 
toti)  part  rn  :  Om/ilebor  tibi,  Donune^  in  tofo  corde 
meo;  narrabo  omnia  mirabilia  tua  Pag.  37  ct  75. 
Hem  signiHcat  a  parie  lofum  :  Exaudi  oraUonem 
meam:ad  te  omnis  caro  veniel.  Pag.  211  et  250. 
Ilcin,  cum  per  id  quod  sequitur  possuiuus  iaidligers 
quod  prscedit.  Pag.  71. 


iUi  saluiare  vultus  mei,  Prohatio  pro^iositionisquatuor 
versibus  qui  seqiinntur  prociil  duhio  continelur  ad- 
jiiucl.i.  Ddinde  provenii  assuniptio  :  Dicam  D  o, 
SuscepioT  meu%  ei,  quare  me  oblitus  es?  quare  me 
repulisti^  et  quar^  trisiis  incedo^  dum  affl  git  me  ini- 
ini^tt<  ?  Sequitiir  dsiobiis  aiiis  versibiis  prob:ilio  »s- 
suinptionis.  Iiifertiir  posireiniiiu  suh  repetllione 
prinii  versus,  prnpositi  syllogismi  diTon  conclusio: 
Quare  tristis  cs,  anima  mea^  etc.  Pag^  Ui. 

Syllojsisiniis  eiitiiymeinaticus.  Vide  enthymema. 

SvvaO|Doea-fio; ,  syni>hr(Bsaius  ,  id  est  Goiigregaiio, 
quoties  pluriin;e  res  in  uniim,  et  inulia  criinina  alli- 
ganliir :  5a/vMm  me  fac,  Domine,  quoniam  defecii 
tancius^  q.ioniain  dimnutce  sunl  veritaes  a  filiis  ho' 
minum.  Pag.  45  el  78. 

ZvTrx/seatc ,  syncrisis ,  id  est  comparalio,  dum  com- 
paraiione  (|uadani  justorem  c:iusani  nostram,  quam 

tdversarii  deiiionsiramus :  Hi  in  curribus^  el  hi  in  C  pendeiitia  atit  lino  verbo,  aut  una  sentientia  conda- 
equis;  nos  aulem  tn  nomine  Domini  Dei  noslri  magni-  duiitur  :  Qui  facit  kasc^  noa  movtbinur  in  mtetnum. 
ficabimur.  Pag.  08  et  87.  Pn«.  5i. 


Ta7reiv<k>7er»  tapinosis,  id  est  huiniltati ) ,  quotles 
magnitudomirahilisrebus  huniillimiscomparaiiir^C^o 
aulem  sum  vermis  et  non  homo,  ooprobrinm  hominum  et 
abjeciio  plebis.  Pag.  73  et  129.  Iiem  quand»  cujiikIi- 
bet  rei  roigniindo  minuitiir  in  exigiiatn  iiarvitiiem : 
Qttontain  mill'!  anni  ante  oculoi  tuos  tanquam  diet 
hestffrna  qucs  prceteriit,  el  &icut  custodia  in  nocie.  Pag. 
5d'j  et  359. 

TftVTo^ovia ,  taiitologia,  id  est  cjtiNdeiii  icniioais 
iieraiio.  Desideriwn  animcB  ejus  trtbuisli  ei.  Dcside- 
riom  ejiis  antinne  fuit,  sic>it  in  Evangelio  dicit :  D$' 
siderio  desideravi  manducare  vobiscnm  hoc  pascka 
{Lue,  iiii,  15).  Pag.  69  et  218. 


Ztvyim^  zeugma,  id  est  con]nnctio,  qiiando  mi>lta 


n.  AUKELn  CBlSSIODORI 

DE    ANIMA. 


PRiEFATIO. 


027  Cum  jain  suscepti  operis  optato  flne  gaude- 
rem ,  meqiie  duodecim  voluminibus  jactatum ,  quietis 
[ms.  B.  Maria  de  NoOy  quielus]  porlus  ezcipcret, 
tibi  etsi  non  landatus,  certe  liberalus  adveneram» 
amicorum  me  siiave  colleglum  in  salum  rursus  cogi- 


Proinde  nota  esse  debet,  quac  sibi  praesto  est :  qod 
tunc  magis  ante  se  ponitur,  cuin  sab^ilius  de  ipia 
tractatur.  Nam  dum  a  sapientihos  prxceplum  sic  it 
cognoscamus  nosmetipsos,  qiiemadmodum  sustioerl 
potest,  si  nos  habemus  iocognitos?  Cupinms  eoin 


taiionis  expressit,  postulans  ut  aliqua  quae  tam  in  li-  j^  nosse  planetarum  coelo  contrarios  cursus,  signomfli 


bris  sacris,  quam  in  sxcularibus  abstrusa  compere- 
rain ,  de  animae  substantia,  vel  de  ejus  virtutibus 
aperirem,  cui  datuin  est  lam  ingeiiliuin  [ms,  Juret.f 
iiigentia  ]  rerum  secreta  reserare  :  addens  nimis  ine- 
ptum  esse,  si  eam,  per  qoam  pluVa  co^noscimus, 
quasi  a  nobis  alienam  ignorare  patiamur,  diim  ad 
omnia  sit  utile  nosse  qua  sapimus.  Nulla  enim  pere- 
grina  res  est  de  sensu  proprio  loqui ,  qnando  sibl 
naiura  interrogala  rcspondet;  nec  longc  tendil,  ut 
se  invenire  prxvaleat;  nohiscum  scnipcr  est  ipsa 
quam  qunpriinus,  adcst,  traciat,  loquiiur,  et  (si  fis 
•sf )  inter  ista  ncscliur. 


consentaneum  lapsum.  Suni  enim  ex  eisalia  maneii- 
tia,  motuqne  carentia,  alia  vero  qux  mobili  semper  ro- 
tatione  vertuntur,  nec  ullis  ternporibus  conquiescwt. 
Ila:c  ut  mundani  doctores  exquirere  tentaverunt,  har- 
inonicis  delectationiltus  inxstimabili  modulaiione  voi* 
vuntnr.  Quorum  tinnitus  atqtie  concentus  adunaios 
efficit  dulcisonum  melos. 

De^idernmtis  etiam  comprehendere  altitadinen 
atheris,  mensuram  telluris,  nubi^eras  pluvias,  sive 
grandinis  procell.is,  treinoreni  stahilium  terrammt 
naturam  vagantiuin  vrntdrnni ,  prorundilatem  ineoil- 
staiitls  maris,  poiestatcs  vireuiium  berbarumf  qoa- 


«£»l 


DE  ANIMA. 


43^ 


toor  c^inenioniin  pcr  omne  corpu»  dissocialas  com-  A  ▼««wm  csl.quit  de  tali  rc  nrgebar  dicerc ;  qfiae  «i  (Oco 


|>lesioDes,  ct  fercndum  est  ipsam  sc  scire  non  posse, 
ciii  superne  daium  cst  lanta  discutcre?  Non  enini 
•ru|uid  conteiitione  f  ed.  contcntiose  ]  qnaerimus ,  sed 
res  proruiidissimas  mode.tissime  nosse  desidcramus. 
Discamus  ergo  primum,  quare  an-ma  dicalur-;  deinde, 
qualis  sit  cjus  dcnnitio.  Tertio,  quae  sit  cjus  qualius 
sobstantialis.  Quarto,  si  formam  aliquaro  haliere  cre- 
denda  est.  Qutnto,  quas  yirtutes  babeat  rooralcs, 
quas  Graeci  uptrug  Tocant,  ad  det  us  cjus  et  gloriam 
eontribuias.  Sexto,  qux  illi  sint  virtules  naturales,  ad 
subitantiain  scilicct  corporis  conlincndain.  Se(:timo, 
de  origine  animsc  disseralur.  Ociavo,cuni  sit  per  um- 
nia  roembra  diflfusa,  ubi  poiius  iiisidere  credenda  esi. 
Nono,  de  corporis  ifsius  fornia  ci  compositione  nos- 


favcnte )  vcraciter  cxprimatur,  et  audicntem  mcrito 
rccreat,  et  scnsum  bene  persiiadentis  illuminat.  Qun- 
propter  antcqiiam  rem  ingrcdiar  expetitam ,  0|>ortet 
prius  nominum  similitudincs ,  quasi  ramos  obviaiites 
abscidere ,  ne  seroilam  disputaiionis  nostr.T  vocabu- 
lorum  consouaniium  silva  umbrosis  imag'nibus  vidca- 
tur  intcxcre. 

CAPUT  PRIMUM. 

Quare  ata)na  dxalur. 
Anima  igitur  bominis  proprie  dicitur,  non  etiam 
peciidum ,  qiiia  iliorum  vita  in  sanguine  tanlum  nos- 
citur  coiisiituta.  Ilaic  vero  quoniam  immortalis  csi , 
aiiima  rccte  appcllatur,  quasi  «vacfia,  id  esta  sangui* 
ne  loiige  discrcta  :  quia  ct  post  mortem  corporis  per- 


canius.  Dcciino,  quas  proprietatcs  liab«at  anima  pcc-  B  fcciam  rjus  constat  csse  substantiam ,  sicutin  sub  e- 


catisruin,  per  cuiiipctcntia  npbis  signa  declaretur. 
l}nd«'ciroo,  qua  noscantur  discrctionc,  justorum  ;qua- 
tenus  quas  oculis  istis  videre  non  possumus,  per  iiH 
dicia  probabilia  colligamus.  Duodecimo,  in  resurre- 
ctione,  quaro  vcrc  sapiens  credit,  quid  de  singulis  fleri 
fcnt.atur,  roaxiroe  desi  cramiis  agnosci^re;  quatcnus 
frag  lia  Corda  inOiUlium  ad  diviniius  proiuissa  desi- 
dcria  conciteiitur.  Ilaec  iiobis  (  praestante  Deo  )  ordi- 
nc  custodito  rcspondc;  ut  et  nos  faciie  pussimus 
iinbui ,  ei  tu  gloriam  debcas  invenire  doctoi  is. 

Diii  propositionei  h.-^s  non  prxcepJs  regum  [mi. 
S.  Auf/.,  leguuij.  ■  quae  nuper  agebantur,  scd  pro- 
fundib  et  rcmoiis  diaiogis  conveuire,  qui  non  tam  istas 


qucniibus  suo  loco  dedarabitur.  Alii  vero  appellatam 
aniinam  dicunt,  eo  quod  auiroet  substantiain  corpo- 
ris  sni  atque  Vivificet.  Animus  vero  dicitur  airo  roO 
avifiov ,  id  est  a  vento,  eo  quod  vclocissime  cogitatio 
cjus  ad  sim  1  tudinein  vcnti  motu  celeri  pervngatur. 
Fit  autem  ex  appctitu  animae  pro  desiderii  ejus  qua- 
litate  comniotiis.  Mcns  autem  dicitur  «Tro  rnc  f^nimf , 
id  est  a  luna  « ;  qu»  licct  varia  vicissitud  ne  conunu« 
tetiir,  quadaro  se  taineii  in  id  quod  fuit ,  perfecta  no^ 
vilate  restituii.  Mudo  cnim  tribulationibus  altenuatay 
qiiasi  probaiur  obscura;  roodo  iteniro  in  vigorein  Hi* 
turalem  laetiiia  commeantc  reparatur. 

Spiriius  itaque  triplici  modo  dicitur*  Appellatiur 
coini  veraci:er  et  proprie  spiriius  Deus  :  nullius  indi- 


anres  corporeas.  sed  inlerioris  l.oa.iuis  inleuium  ^  ^^^^^  .^  vcro  a  creaioris  omnibas  indigetur;  ii.spi- 


aiquc  purissimuro  quaercre  probantur  anditum »  nec 
iileo  faciie  posse  de  ipsa  dici,  quia  per  628  ^^^  '"* 
nuiiiera  novirous  explicari.  Oculus  cnira  ^,  qui  osque 
ad  ftidera  icndit,  se  videre  non  praevalet;  et  palatus 
nosier,  cum  divcrsa  gustu  sentiat,  cujus  ipse  IH  sa- 
pnris  ignorat.  Marcs  e.iam  fragranlium  corponun  va- 
rios  odores  atirabunt ;  scd  quidoleant  ipsae  non  sen- 
tiunt.  Cerebrum  denique  noslcum ,  licet  sensum  mem- 
bris  reliquis  tradat,  ipsum  tamen  scnsum  legiiur  non 
'  babcre. 

'  De  iide  i{uali»  fatigAtus  possim  disscrere,  qui  jam 
ad  laboris  terminuin  avida  menie  properarem?  Po- 
stremo  tam  suavcs  amici  imponitis  iterum  cogitare. 


raiis quoif [««/•,  quo]  vulty  et  dispensans  oronia  prout 
vult;  complens  univcrsa,  totus  in  toto»  inimobilit 
loco,  cl  \oiubilitate  [ntM. ,  Voluntate]  aeiernus,  ciui-* 
ctaque  quae  summt  sunt  singularker  potens.  Yocainus 
et  spiriium  substantiam  tenuem  nobisque  invisibilein, 
creatain,  imroortalem,  quantum  illi  utiliter  datum 
csi,  valentein.  Tertio  spiritum  dicimus  pcr  lutum 
corpus  emissum  atque  recepturo ,  per  quem  vita  mor- 
taliuin  flatu  nece&sario  continetur,  nec  aiiquando 
otiiiro  capicns,  Jugi  roobilitaie  reptratur. 

Atque  ideo  scienduro  est  animum  et  roentero  pro- 
prie  animam  non  vocari;  sed  quia  res  istx  in  aniini 
exccllunty  interduro  per  licentiaro  sic  dicuntur.  Nec 


:  quod  a  cogendo  dici  absolut;i  cognosciiis  ratio.ie  coo-  0  pro  tnima  utiqiie  spiriius  distincte  ponitur,  quia  lioc 


ftttre;  praescriiin  dum  bxc  res  a  rouftis  dispulatt, 
•ed  peno  inexplicabilis  videbatur  csse  derelicta.  Sod 
cum  bis  ac  talibns  ingenia  eorum  roultis  allegationi- 
Imis  nequiverim  supcrare ,  nec  niihi  conccdere  roeum 
nelle  decrcTissent :  victus  pctii  ut  me  saitem  diebus 
•liqiiot  sustiiierent,  nec  prai^cipitanter  quac^rerent  quod 
plenum  difncoltatibus  imperarent  [itu;  A  el  iV.,  im- 
peirtrent ).  Quorirca  illud  mihi  accidit  Prothei ,  qui 
quod  voluntaie  non  eligebat  pandere',  consli  ictus  vin- 
colis  cogebalur  absolverc.  Hoc  tamcn  iiide  tolcrabile 


illi  nomcn  cst  comroune  cuin  caeicris,  id  est,  angelis» 
poteatatibus  acris ,  et  quaeconque  spiritu  continentur. 
Nec  isle  spiritus  veraciter  poiest  did  aiiirot,  qui  terii 
tliernaiione  [  ms.  S.  Aud. «  altercatione  ]  resolviiQr, 
quando  cum  pccoribus  illi  res  ista  coromunis  ett.  Ro- 
siat  ut  scgrcgatim  atque  significtnter  animt  bominis 
dicatur  spiritalis  substantit,  quae  nullttenus  stngul- 
iiis  effusiono  consumitur.  Nunc  de  ipsius  tnimaB  iub- 
stintia  libcrius  disseramiit,  quia  etn  t  similitudine 
nominum  necessarit  septratione  discreTirout.  Qut- 


■  Alluditad  vartas  formulas  a  se  scriptas,  cuui  etset 
canccllarius  in  aula  reguin  Gotboruin. 

^  Yde  Basiliuin  boiuil.  9  iu  Hcxaemer.,  circt  ft« 
ncin. 


«  Aniina  lunas  comparttur ;  sic  etiam  Ecdesit  et- 
dcm  ratione  ab  Ambrosio  in  cpistola  contrt  SymoUh 
cbum  pag.  231 ;  ct  Glict  In  Animtlib.  ptg.  SS. 


im 


M.  AUHiOJl  CASStOUOai 


proi>ter  imprimis  pr  rgnaniem  •[«<.,  primalcm  ]  rc-  A  Iwikot  tim 


tffictUir; 


inferhM 


.lum  deanilioocm  ca^itssima  delibcraiione  formc- 
miisi  ul  conseqiienlia,  qiiae  inde  poluerint  nasci ,  fldt 
gcneris [f d., genitoris]  sui  facillime  yideaulur  agnosci. 

CAPUT  H. 

De  definUione  auimce. 

Magisiri  s.TCularium  liilerarum  ainnl  animam  e  se 
gubslanliani  siiupliceiii,  speciciii  iialiir.»leui ,  di.slan- 
lctn  a  maieria  coiporis  sui,  organuiu  nicmbrorum , 
et  virlulem  viia  liabeniem.  Anima  aulem  hominis, 
at  veracium  doclorum  conseniii  auclorilas,  esl  a  Deo 
creaia,  spirilalis  propriaque  subitanlia,  sui  corporis 
TivificaTiv,  raiionabilis  quidem  ci  immortilis,  sed 
in  bonum  maiumque  coiiverlibilis.  Edila  [ecf. ,  Edi« 


[m.  Aud.,  morl],  fna  «m  poim  niori ;  et tic  esi  ad 
eorporis  sui  cabua  irepidbt  «i  iptaai  nuigii  sosiiBert 
credas  eitrema,  quae  no»  potwi  «Mcere  pcr  luui* 
ram.  Saluberrima  quoque  camis  lcflipftnttMt  p^ 
Jruitur,  oculorum  speculaliooe  depasciiiir, 
4el('Ctalur  auditibus,  suavissimis  jucundai«r 
bus,  necessaita  gusius  epulatio^e  deliniiur ;  ei  lieei 
liis  rebus  nullaienus  ipsa  vescatur,  solKluctis  tanMi 
lalibus,  gravissiino  moerore  conlicilur ;  ilesideracs 
non  sibi  naiuraliter  accommoda ,  sed  adjiuictis 
arlubus  prorutura.  Iliuc  nonnunquam  subrepcal 
[m-tj.,  subripium]  vitii  contraria  raiioui,  qoaodc 
anima  dilecto  corpori  iMdulgentius  remitten4n, 
locuninoscitur  prxbere  peccaio.  Viia  i^tur corporis 


tum  ]  est  quasi  parturiale  ovum,  ubi  viia  ruiurcc  avis,  ^  susceptx  animae.   praseiUia  est;  mors  autem,  ^os 


pennarumque  grata  varielas  continentur.  Nunc  ape- 
riatur  in  paries,  quia  liominum  consuelndo  esl  racl- 
lius  discere [ms.  S.  Aud, ,  diccre]  qu«  divis»  possuut 
cvideniius  elucere. 

A  Deo  ftori,  vcl  facfas  hominum  animas  pruden- 
tium  nullus  ignornl.  Quamlo  oinne  quod  cxistit  aut 
Creator  est,  aul  creaiiira.  Creairix  igiiur  nulla  creala 
poie^l  csse  subslantia  :  qiioniam  ut  ipsa  subsistat, 
indiget  Deo,  ei  dare  nco  potest  aieri  subsisientiam 
[m«.  S.  Aud.,  sub^tauiiam] ,  qiram  lamuin  nt  babe- 
ret,  accepii.  Superest  ut  eam  verissiuic  a  Divinitate 
conditam  esse  Tateamur,  qux  sola  creare  poiest  mor- 
talia  ct  immorlalia.  Evidentcr  enim  legitur  iu  Salo« 

inone  :  Et  revertatur  pulvis  in  terram  sicui  erat ,  ei  irntaveris.  Tota  ergo  est  in  partibos  sms,  iice  aliiN 
sptrt(ttf  revertatur  ad  Deum,  qui  dedit  eum  ( Eccli.  xii,  ^  niajor,  alibi  minor  cst :  sel  [m«.  Aitd  ,  nec]  alicnbi 
7).  Et  alibi  :  Omncm /lamm  ef/o  fed ( /iflt.  lvii,16).      inicnsius  ,  alicubi  remixsius  ,  ubique  tan:en  \-itali 

intcnsione    porrigitur.   Colligit  se  in  unom  atque 


probatur  al>M:es^n<.  Sic  diem  dicimus  •  lustraoit 
sole,  qui  cum  discesserit,  nox  yocatur.  Vivit  cri;t 
corpus  anim»  jurjosidio,  et  ex  ipsa  probtlur  tcciper^ 
unde  se  pnevalet  commovere. 

Scd  quouiam  ei  boc  quoque  ad  vii»  genos  de 
qiio  loquimiir  no^oiiur  poriineret  sciendum  cti,  coa 
se  pariibus  corporis  il|e  ylgpr  igoitus  infoderit, 
inateriamque  carnalcm  spiritos  vitalis  tfflavcrii,  u 
quQj  forlasso  vulnus  acceperii,  siatini  coodolett 
quia  iibique  subsiaotialiter  inserta  esi,  Qood  li 
TJTliis  ejus  tantum  csset,  calorquecorpus  vegetaretS 
iticisum  digitum  non  poterat  condolere;  sicut  nee 
sol  probatur  quidquam  seniire,  si  ejus  rtdios 


Hanc  proiiide  spiritualem  [e</.,  sp^cialem]  substan- 
tiam  probabilis  ct  absoluta  ratio  confitetur :  quia  dum 
oronia  corporalia  tribus  noterimus  lineis  coniineri, 
longitudiiic,  latitudine,  profundiiaie,  nibil  tale  pro- 
batur  in  anima  reperiri.  Deinde  quod  corpori  sociaia, 
quamvis  ipsius  mole  prxgravetur,  opiniones  r«  rum 
solliciia  curiositate  pcrpendlt,  cuelestia  profundc  co- 
gitat,  naturalia  sublili  imtagatione  investigat,  et  de 
ipso  quoque  Conditore  suo  ardua  nosse  desiderat. 
Quod  629  ^^  ^^^^^  corporalis,  cogiiationibus  suis 
spritalia  nec  cerneret  utiquc,  nec  videret.  Cessci 
crgo  de  ejus  corjioraliiaie  snspicio,  quando  et  deniii- 
lionero  corporis  a  se  omnibus  modis  reddit  alienatn, 


copulat;  membra  eoa  non  sinit  dcflucre  veS  conta« 
foescere,  quae  vitali  vij^ore  cusloJit ;  alimenta  com- 
petentia  ubiqne  dtspergit ,  congruenliam  in  eis 
modumque  conservans.  M  rum  prxterca  videmrrea 
incorpoream  membris  solidissimis  coHigatam ,  et 
sic  distantes  naturas  in  unam  convenieniiaro  fuisse 
perdoctas,  ut  ncc  anima  se  possit  scgregtrccum  velil, 
nec  retinere,  cum  jusbionem  Creatoris  tgnorerit. 
Clau!^.a  illi  sunt  universa,  cum  prrcipiitir  ii»s':dcre; 
apertfi  re^dunlur  omuia,  cum  jui>etiir  exire.  Nam 
si  acerl^us  dotor  vulncris  infligaiur,  sinc  aiicioris 
imperio  noo  amituiur,  sicut  nec  sine  ipsios  monere 


ct  tales  causas  exqulrit,   ad   quas  soliis  sublimis  r>  ci;Stodiiur.  Hiiic  est  quod  requenter  grtviter  Tulne- 

ratos  videmus  evadere,  ci  rursus  leYibus  occtsioti- 

fous  interire. 

Uaionom  yero bomini  ines^ quis  duliilttt qusMls 
divina  tractat,  liumana  sapit,  ariibus  docctor  egrt* 
giis,  disciplinis  eruditur  eximiis;ci  biiic  oetert 
animalia  deccnter  cxceliii,  quod  eum  rttio  dcoon 
compouit. 

Rationero  vcro  dico  anlmi  probabileitt  motom,  qii 
pcr  ea  qux  conqedunlur  at<iiie  nnta  siint,  .nd  ttiqtod 
ignotum  ducitur,  perveniens  td  verilttis  arcanom. 
lixc  conjcciuris  atquc  argumentis  ad  illud  propcrare 


spirilus  pervenire  conlendit.  Hiuc  esi  qu  >d  et  scrl- 
pturis  sanctis  justissime  commonetur,  omnia  mundi 
istius  visuala  coniemnere  :  qnoniam  ipsa  incorporet 
est,  ut  mcrito  td  spiriialia  tendat,  quibus  se  similem 
cognoscit  cssc  fonnatam.  Propria  est  utique  illi  siib- 
slautia,  qoando  nutlus  spiritus  alter  carnem  suscipil, 
utcjus  pt^sionibus  aut  cmidoleal,  aui  luetetur. 

Illa  autem,  quomodo  dixituus,  sui  corporis  vivifi« 
ctirix  est :  quia  mox  ut  data  Iberit,  ineffabili  con- 
ditione  diligit  carnem  suam  [«(/.,  carcorem  suum 
amai]^  propter  quod  libera  esse  non  potcst,  quia  do- 


*  Praeg(\ans  ^efiniiio  recte ;  n:im  dicii  in  fliie  capiiit 
scquciii'^  :  Etcce  gravida  defmitio  illa  jam  [e:a  eu. 


^  Gd.,  nisi  ptrfKS  eju$,  scilicel  calor,  tantum  mtmkra 
Vifjeiarei, 


f^^r^  DE  ANrMA.  HS6 

cwpll,  q\\od  in  rerum  nalura  csse  cngnoscil.  Ips»  A     C30Diceialif|nis:  QMomodo8un[isiraillsneo,t:.im 

i»Mmor(aii.i  miuime  creare  prrevaleamT  Col  lic  fier 


enim  vera,  et  pura,  ei  ceria  raiio  dicenda  csl,  qus 
9b  omui  imagine  faUiialitf  reddilur  alionQ,  Datum 
ett  ergo  illi  eogiiaiiones  suas  quodammQdo  apprehen- 
4<^re,  et  per  obsequium  linguie  volubili  motione  [wti,, 
mutaiione]  disserere.  In  corpore  pasita  aAiiua ,  quiim 
Diulta  videt  nou  a  se  cgredi^ni!  Quam  diversa  cir- 
rumspicil !  Ubique  quasi  dislenditur,  et  aiMmae  fieri 
discessio  non  probalur :  movelur,  origitur,  nucluari 
cognosciuir,  et  in  scipsa  lauquam  in  ma;:nocuriens 
spalio,  pervagaiur.  IIa'C  mou  exit  ad  causas,  sed 
iraciatibus  \ed.,  iraclibusj  suis  sibi  roi  r».^ei)lal  qu  d 
iua  cogitatiooe  r*ispiciat  :  modo  quod  oculis  vidil 
carnalibus ,  modo  quod  plianlasiica  imaginalioniB 
concepil.  Cogiiat  plaoe  siugillaiim,  si(  nl  ei  loquidH* ; 


aliqnam  comparaiionem  respondendum  esse  jodica- 
mus :  Nunquid  piciurfl,  qus  nobis  est  similis,  potest 
imitari  quae  faciinus  ?  Imago  enim  pot^-st  aliquain 
habere  siniilitudinem.  C?eiemm  hoc  iion  poiest  im- 
plere,  qiiod  verit;is.  N;im  et  liiiic  immoitaiem  debe- 
mus  agnoseere,  quod  :ippciil  de  iuimortalitate  cogi- 
lare;  desiderat  enitn  post  moriem  ccTpnris  sui 
nominis  fam.im  relinqu  rc,  cu|)ii  si:ie  Hnelaudari; 
et  bona  conscientla  plns  est  de  fuiuris  atioiuin,  ne 
a  posieris  maculetur  relata.  Hinc  cst  quod  intrr 
soblimioros  constat  auctores,  qnia  quid'|uii1  digni- 
lale  rationis  erigilur,  mortis  injnria  non  prcinUur. 
Adde  quod  veritas  absolute  |>rofitetur  malis  jiige 


per  ordinem  seosus  niliil  perficil  [fd.,  proiipU],  c^wn  ^  suppUoium,  bonis  porpolua  gaudia  se  daturam;  i.i 


se  diversilale  coufundit:  quia  ^)ivinii;itis  e4  pr4>- 
piiom  muUa  disponere,  et  omoia  simul  niodulis 
compeleniibus  explicare. 

Raiionis  it«iquc  largitale  dotata,  quot  bona  munere 
Divinilatis  invenil !  Litierarum  furmas  repcril,  diver- 
sarum  ariium  ulililates  disc  iplinasfiue  protulit,  civi- 
lales  defensibili  muro  cinxii,  varii  generis  amictus 
[iiir.,  armeoia]  ejecit,  melior^s  fruclus  per  iiidus- 
triam  eiegit,  terras  Iranscurrif,  abyssos  Llalo  \m$, 
Aud,^  aplo]  navlgio,  vastQs  roonles  in  usum  viaji- 
tiiMil  perforavit,  porlus  ad  utiiitaiem  navignDtiuio 
lunari  dispositiODe  couclusit,  urnavii  pulcberrlmii 
fabricarum  disposilione  lellurem.  Qpis  jain  de  ejos 


non  sit  fas  Ciiiu  h-jesitationa  r>  cipi,  quod  dignatur 
omnipotens  Divinilns  polliceri. 

Veriim  banc  immonalitatem  animro,  iion  laloin 
debemus  advert«Te,  quoe  nullam  recipiat  passionem ; 
est  etiim  mnfabililaii  obnoiia  et  moeroribus  pervitt ; 
sed  tamen  inior  qu;i^vis  ta^dia  vel  anxietates  contir 
nuaiionis  bencficio  perseverat.  Singulariter  aulem 
immorlalis  Deus  esl,  singulariler  justus,  »rngulariier 
potens,  singulariler  bnuus ,  singulariter  sanclus. 
Qttoniam  licei  isla,  vel  his  similia  hominihus  tcI 
arigclis  inesse  dicantur ,  nu1Iat<nn9  t  men  ad  ejns 
nltiuidinem  revcrendne  potesta!is  atiingont.  Oiniios 
euim  arduae  virlufes  in  summiiate  illa  plenis^im.-o 
atque  perfecUssimse  sunl,  quas  creaturis  nnlversis. 


raiione  dubitcl,  quando  ab  auctore  t»uo  iiluminaia 

facit  arte  conspici.  quod  debeal  sub  omni  celebritate  C  jpgiug  .Urgiia,e  pro  suo  modilo  conceduntur. 

laudari?  Convenii  nunc  de  ejus  immortalitate  dis- 

serere. 

Immortalesesseanimasauctorei  sxcularium  iitte- 
rarum  mul:if;)rie  probaverunl,  dicentes :  Si  omne 
quod  viv.ficai  aliud,  in  semeiipso  vivit,  ei  utique 
inmorlale  est;  aiuma  auiem ,  quoniam  vivificat 
corpus ,  in  semetipsa  vlvii :  niiiiue  immorlalis 
est.  Dicunt  etiani :  Omnia  immortalia  simplicia 
suQt;  anima  auieni  nnn  est  harmonica,  neque  con- 
siat  ex  pluribus ,  sed  simplex  natura  esl  :  aninui 
igiiur  immortalis  est.  Ilerumque  proponunt :  Quid- 
quid  a  conlrarietiite  origiuali  non  corrampilur,  im- 
moriale  jugiter  perseveral;  anima  igitur,  quoniam 
simplex  atque  pura  csl,  sine  dubio  immorialis  est. 


Nunc  sciendum  est  tixc  immorttlis  anima  qnem- 
admodum  degore  senlialur.  Vivil  in  se  post  hujus 
sxculi  amissionem  non  refl:*ntc  spirilu,  sicut  corpns,- 
sed  asqunli  mobiliUle,  quaR  illi  ailribuia  est :  pur.t, 
subl  lis,  cila,  a^lerna,  vidct,  andii,  tafigii,  acreliqus 
sciisibus  efficncius  valel;  non  j.un  ox  partibus  suis 
haec  iutelli^ens,  sed  omnia  spiritualiter  [«(/.,  specia- 
lilcr]  ex  loto  cognosoens.  Alioqiiin  absurdum  e.^t 
putarc  miiiiis  posse  libcram,  quain  mole  brutissimi 
corporis  ingravalam.  Talia  enim  intelligcre  p  sse 
non  dubium  esl,  el  angelos  et  poleslalcs  aereas,  ^el 
cajiera  quac  snblimi  atque  immoitali  substantia  con- 
stare  noscuniur.  Ri  liquum  est  ut  nunc  olmoxiam 


......  ^  ...  .      .  _.  mobililali  currente  ordine  doceamus.  Atqnc  utinam 

Adjiciunt  quoque :  Omne  rationale  quod  seipsum  f)  . .  r    ••         u  •         ^ 

.  .    ^    /,       .  ,       ^..    ^y/  '         esset ambiguum,  et  non  facile  probaremus,  in  qu.m 

partcm  frequenter  currimus  \ed.,  incurrimas]. 

Qui:>  autem  dubitet,  modo  nos  esse  gaudio  snble- 
vaio«,  niodo  moerore  d^jectos ;  modo  pietate  miles, 
modo  indignatione  lerribiles ;  nunc  ad  virtuies  ani^ 
moseiigerct  nunc  iterum  ad  viiia  declinare?  Alit 
lenaciler  assumimus,  aiia  oblivione  respoimus ;  quod 
nunc  p!acei,post  displicet.  Bonorum  etiam  sermo- 
i.ibus  sd.ficamur,  maiorum  coilocutione  destruimur ; 
el  quantuni  proficimus  cum  reciis,  tanlum  deteriores 
esse  novimus  cum  pi^ssiuiis.  Nam  si  nos  unus  rigor« 
unum  proposiium  conliuerel,  nec  boni  ex  malis,  nec 
beali  ex  improbis  mulabilitalis  beneficio  redderemur. 
Sed  ul  causa  varictatis  [m«.  Aiie/.,  veriuilsj  bnjus 


tnovel,  iinmoitalo  est;  anima  aulem  raiionalis  seip- 
Mm  movct;  igitur  immorialis  est.  Nos  autrm  im- 
naoriales  esse  animas  facile  veridicis  Icctionibus 
ipprobamus.  Nam  cum  eas  ad  imaginemelsimiliiudi- 
nem  aucloris  sui  legamus  elfectas,  quis  audeatcontra 
sanctam  aucloriiatem  mortales  dicere?  ut  impu- 
denter  pottus  asseralur  eas  a  Creatoris  sui  siinilitu* 
diue  discrepare.  Nara  quemadmodum  poierat  esse 
Imago  aut  similitudo  Dei,  si  auimae  hominum  mortis 
termino  cljudereniur?  Ule  euim  ineffabiliter  semper 
vivens,  ineffabiliter  semper  inanens,  perennitaiem 
ipse  custodiens,  qui  omnia  conllnel,  oinnia  dlspouil, 
poieiis  est  siue  dubilatione  immorfalis  iuimortalia 
faccre,  ei  pro  suo  modulo  vitx  competenlia  dare. 


mi 


M.  AURELII  CASSIODORl 


r?M 


cvidentiuspossit  agnosci,  rocordemur^iildictumesi)  A  Tegetctar ,  et  juncta  corpori    ealore  ^uo  membra 


prudentiani  non  esse  nobis  immutabilem  contriba- 
lam ;  et  ideo  sapimus ,  cum  diviiia  illuminatione 
bene  gerimus ;  atque  iterum  desipimus,  cum  delictis 
caligantibus  obscuramur  [ed.f  obcxcamur].  Affectio 
euim,  qiiae  veuii  et  recedit,  semper  inceria  est.  Solus 
omnipotens  Deus  esi,  cui  hoc  est  esse  quod  saperOy 
4ioc  est  posse  quod  vivere,  hoc  est  velle  quod  facere. 
Et  merito,  qunndo  universa  quae  vere  bona  sunt 
non  ad  illum  veniunt,  sed  ab  ipso  procedunt. 

Quapropter  hxc  anim» ,  cujus  diximus  originem ,  non 
4ntelligenda  est  pars  Dol,  ut  qaidam  dementium  irre- 
ligiosa  voluntate  putaveruut,  qnia  convertibilis  est; 
neqiie  an|;elorum,  quia  carni  sociabilis  est;  ncque  ex 
aere,  neqtie  ex  igne,  neque  ex  aqua,  neqiie  ex  terra, 


vivificet;  deindc  qaod  cuncta  coiileslb  flammeo  refe- 
nint  vigore  constare,  non  isto  roinco,  confompiibili 
et  temporali,  sed  ex  tranquiio,  nutritore  atque  iin- 
mortali.  Hoc  oeque  minuitur,  neque  crescic ;  sed  in 
susceptae  originis  dlgnitaie  ;ngiier  perseveraU  Qood 
ideo  flniri  ne^uit,  quia  nulla  ut  corpus,  aliquot  ele* 
mentorum  dlversitate  concretum  est.  Unom  enin 
atque  simplex  babere  ncscit  adver^um  ;  et  Lieo 
seuiper  manet,  quoniam  in  essentia  sua  non  habei 
litem.  Sic  immorlalia  cuncta  creata  dicuotitr,  qallmt 
spirituaiis  est  concessa  substantia.  Nos  autem  luoiea 
esse  potius  non  tinprobe  dixerimus  propter  imagiiieia 
Dei,  quam  inter  conditiones  rerum  (quantum  ilfi  yn 
moduio  $00  iiecessarium  fuit )  decenter  acceptm 


4iequeex  eisqusemutuicomplexivme  junguntur;  sed  6  memoratur.  Ipse  enlm  Deos  omnipotens  $olui  Mh 


simplex  et  propria  qiiaedam  natura,  et  ab  aliis  spiriti- 
bus  discreta  subsiantia,  quam  longe  subtiliorem  aere, 
et  lucidiorem  debemus  advertere,  quando  isium  vulga- 
riter  intuemirr,  illam  vero  condiiione  cariiis  aspicere 
non  valemus.  Ilanc  speriem  naturalis  mobilitas  sem- 
per  exagitat  ad  cogitationes  suas  coromoniter  expli* 
candas.  Ilinc  est  quod  per  quictem  remisst,  dum 
materia  nobis  fiierit  solit»  cogitationis  absiracta, 
necdum  intenti  ad  quotidianas  fuerimus  soleroniter 
«ctiones,  etres  varias  nunc  falsis,  nunc  veris  inspe- 
x^tionibus  somuiamus.  Parum  est  quod  sopiiis  sensibus 
:rolatica  imaginatioiie  deludirour,  dum  frequenler 
eiiam  vigiiantes  a  nosira  contemplatione  traducimur. 
Ssep^  enim  com  nos  in  oraiione  magna  iotentione 
dirigimus,  ludo  nescio  quo  iiisperatis  [ed.^  inspiratis]  ^ 
subito  cogiuttlonibiis  amovemur ;  et  ita  provenil,  ul 
«lenti  nes(  io  quod  adversum  siiggeraiur,  quod  dis- 
posiiuin  non  hahemus. 

Constat  ergo  animam  in  hoc  roundo  instabili  et 
irnriabili  voluntate  convertl,  bonarumque  rerum  esse 
amissibilem  ac  receptibilem,  ncc  uno  seroper  volun- 
taiis  suje  rigore  subsistere,  sed  etiam  conlra  pro- 
positi.ro  suum  muliiplici  se  conversione  mutare.  Nec 
de  illis  huinus  qiii  dicunt  recolere  magis  animas  *, 
qiiam  discere  uMiaies  arles  ct  reliquas  disciplinas  ; 
cam  etad  inierrogata  sintparat3e,ubi  potucrint  iiitel* 
leciu  pervenieiitc  [«</.,  intervenienie]  contiiigere,  ct 
nova  sicaiidiaiit,  qiiasi  nihil  ex  eis  anie  didicissent. 
Eccc|;ravida  (iedoiiio  ilia  jam  feta  esi,  ecce  iii  lucem 


immorialitmmf  et  lumen  habitai  inacetinMe  (i  7mi. 
VI,  16),  quod  supra  omnct  claritates,  vel  admiratio- 
nes  unitas  roenlis  intelligtt,  aed  imago  aliqeaai 
liabei  similitudinero.  Ccterum  h«c  laraea  habeie 
non  potest,  quod  veritas.  Illud  aolem,  quod  ioefi- 
bile  veneramur  [tfd.,  veremur]  arcanumt  qood  ublqoe 
totum  et  invisibiliter  prssens  est,  Paier,  eC  Filioi, 
et  Spiiiius  sanctus,  ana  essentia  et  ladiaereia  majtf- 
las,  splendor  sapra  orones  futgores,  gloria  soper 
orone  pneconium,  quod  mandissima  naens  et  Dco 
dedita  [fd.,  dicata]  potcst  quidem  ex  aliqiia  pane 
sentire,  sed  idonce  non  valet  explicare.  ffam 
admodum  -fas  est  de  illo  sufflcieoier  diel  qni 
tursB  senso  non  potest  comprehendi  7 

Egrediamar  licet  pieiate  nimia  modimi 
nostrae ,  et  imroensa  rtligione  supra  naBmetlpaos 
alta  cogitatione  sileanius ,  transeamas  eilim  potes- 
tites  CGelestium  creaturarum ,  profundeque  tractemvs 
qnis  sit  qui  tam  magna  una  jussione^  oiid  momenlD 
fecerit :  tamen  quidquid  miramar,  aropliiia  e» ;  qaid- 
quid  sentimus,  exccisius,  duro  ad  illain  imperspica- 
bilem  niajestatem  roens  huinana  non  penetrat.  Uaa 
ergo  ratio  potentix  hujits  est  venerari,  quod  inves- 
tlgabilis  esl ;  non  definiiiva  quaerere  qualis  qaantai- 
qiie  sif. 

Ilis  itaque  rebus  edocti,  luroen  aliqaod  snbstaa- 
tiaie  animas  babere,  haud  improbe  videmnr  adver- 
tere ,  quando  in  Cvangelio  legitur  :  Lumen  guod  ^ 
minat  omnem  Itominem  vetuentem  in  hune  muttdum 


(ni  fallor)  quae  luerant  clausa,  proruperunt.  Non  est  ^  ^j^^n.  i,  9J.  Deinde,  quando  in  cogitatione  potiii« 


qiiidquam  de  proposiia  complexione  derelictum,  cujus 
ialis  est  discipliiia,  utid  qnod  iutendit,  ita  cxplicet 
atque  deierminct ,  ut  neque  miniis,  neque  amptius 
alii|iiid  dixisse  videatur.  Nunc  ad  subsiantialero  ejus 
qualilatcin  sollicitls  sensibus  acccdannis ,  quam 
luterrogationis  vestne  teriiumlocuro  tenere  memo- 
ramini. 

CAPUT  m. 

De  qualitaie  iubitaiuiali  animne. 
Qiiantatemiiaquesubstaniixbujiis  auctores  igneam 
t&st  dixerunt,  propterea  quod  roobiii  seroper  arJore 


nescio  quid  tenue,  volabile,  clarum  In  nobb 
scntimus,  quod  respicit  sine  sole,  quod  videt  siae 
extraneo  lumine.  Naro  si  ipsum  in  se  lucidum  noa 
esset^  reruro  tantam  con>picientiam  iion  halKret 
Teneltrosis  ista  non  data  sunt.  Omnia  caM!a  torpe- 
scunt.  Istius  enim  tam  viulenta  sunt  luuiina,  ut  eii^ii 
intueantur  absenlia.  Aniinae  taroeu  tunc  mnlto  clario- 
res  atque  Immutabiliores  efflciuiilur»  cum  a  O^i  gratia 
bonis  actibus  [ed.^  factis]  non  recedum.  Earum  tniia 
^peculativa  virtute  roulta  atque  ardua,  qa»  in  arcaoo 
iiaturae  recondita  sanl ,  inspici  et  comprebendi  usa 


Auirox  nn  la  reminiscooiia  est.  Yidc  Arnobium»  lib.  ii,  pag.  519. 


f«89 


D£  ANiMA. 


iS90 


iato  certisBimiim  est.  Nvnc  iMpiciamus  utram  for«  A  (^«P*.  ^i,  21 ) :  el  ipsi  soU  suBi  ?cr6  nota,  qoi  ea  focit, 

*  i"  "         _  •     •         ._  .•   • _    •-  -• 


qai  mira  poientia  ipsas  qaoque  cogitaliones  nosiras 
quasi  resyisibiles  intuetur;  qui  innocentis  sanguincm 
audit  clamantero  {Gen.  iv,  10);  ad  postrettium«  qui 
DOTit  omnia  antequam  Oant.  Tempus  est  venire  aJ 
Tirtutes  morales,  quae  sunt  ambienda  divitie ;  et  re- 
vera  pretlosus  census  animarum «  quas  Gracci  «^mc 
Tocant,  quibus  oontra  immunditiam  corporalem  suam 
oititur  bona  conscientia  vindicare  puritatem. 

CAPDT  V. 

De  moralibui  virtutibui  onimm. 

Primum  advcrsum  prava  ve!  iniqua  jusiiti»  muni- 
men  objecium  esi;  cujus,  ut  veieres  definire  volue- 
runt,  lalis  noscitur  esse  complcxio.  Justitia  est  ha* 


mat  animae  babere  credantHr,  quas  incorporeas  esse 
jam  diximus. 

CAPUT  IV. 

Vlrum  amma  formam  Imbeat. 

Prias  seire  conTenil,  deOnitione  majonim»  form» 
ipsius  Tcracissiinam  complexionem  t  formam  vero 
dico,  qnx  aliquod  spatium  Hnea  lineisve  concludit ;  et 
sic  facile  daiur  intelligi ,  si  eam  possunt  animae  susci- 
pere,  quas  spiriuli  cerlum  est  vigoresubsistere. 
Nam  cum  omnis  forma  aut  in  superflcie  sit  aut  in  cor- 
pore,  superflcies  nonnisi  in  eorpore,  corpus  vero 
•olidum  atque  palpabile;  ab  his  antem  rebus  animam 
eonsiet  manifoste  exceplam  [ed.,  exempiam] :  resi- 
duom  esl  ut  formas  animae  nullaienus  habere  pu-  B  Wius  animi,  pro  communi  uilliialc  senratus,  suani 

tandx  sint,  sed  valde  inflgurat»  atqoe  incorporales 
in  taa  qualitate  permaneant. 

Nec  illud  moveat  quod  Apostolus  de  Cbristo  Do- 
mino  dicit :  Qui  c%m  in  forma  Dei  etut ,  non  rapiuam 
mrbiUatus  ett  es$e  u  cqualem  Deo  (Philip.  ii,  6),  etc. 
ihi-enim  naturam  Tult  intelligi.  Caeterum  incorporeos 
Ikoa,  ubiqoe  totus,  atque  Incomprebensibilis  est, 
qoam  potuit  babere  formam?  Illud  autem  quod  in 
Evangelio  legitur  {Lue.  xvi ,  23,  ii) ,  post  hujus  lucis 
occasum  AbrabsB  sinibus  egentem  Lazarum  fulsse 
soscepium ;  divitero  vero  flammis  adureniibusMtuan* 
flero ,  guttam  postulasse  unde  ejus  tem|>eraretur  in- 
cendium ;  ideo  intelligitur  positum,  ut  humanlgeneris 
rerum  ruinosa  pnesomptio  quid  formidare  debniasel 


cuique  tribucns  digniiatem.  632  Contra  confosa  el 
Inceria  prudentia  utiliier  adhibelur.  Prudentia  vero 
est  rerum  bonarum  el  roalaram  verax  scientia.  Conira 
adversa  vel  prospera  reroedialis  opponiiur  fortiiudo. 
Foriitudo  auiem  est  considerata  periculoram  susce- 
ptio  et  laborum  firroa  perpessio.  Contra  igitar  illici- 
tas  et  voluptates  fervidas  moderatrix  nobis  terope* 
rantia  suffragatur.  Temperanlia  qulppe  esi  adversus 
libidinem  atque  alios  uoo  recios  impetus  animi  Orma 
et  moderata  domlnaiio.  Uis  igilor  roanltiooibas  da- 
Tina  opitulatione  concessis,  velul  qaadropllci  thoraee 
drcumdata,  in  hoc  roundo  flMrtifero  salos  anlm« 
costodilur ;  nec  potest  •  vitiis  adiriy  qoae  laola  Die« 
roit  toltiooe  vallari. 


sgoosceret.  Caeteraro  nee  ille  llngaa  locolbs  esl,G     Sed  boc  Tlriutom  quadriperlilum  decus,  trioa  (ol 

.  _  ••■  •••._■  ».  »»  .«_         J» • % ._ I  M  W        •  -  •  . 


quam  constal  esse  corporeani ;  nec  ille  digitos  baboily 
uode  cadeotibos  guttis  incendium  divitis  temperare 
potuisset.  Nam  el  reliqua  in  bunc  modum  suscipien- 
da  sunt,  quae  a  leciione  simili  continentur.  Param 
esl  enim  quod  de  creatura  ista  memorantur  ad  con- 
soetudinem  humani  generis  instraendam  :  ipsuro 
qooqoe  auctorero  iropassibilem »  immutabilem,  pe- 
reoniter  ooo  modo  roaoeotem,  furere  legimus,  dor- 
mltare  frequenler  audivimos;  non  quod  laiia  posslnl 
Doroino  convenlre,  sed  oi  res  aliquae  ex  bumana  con- 
soeiodine  facilius  compendiosiusque  noscanlur.  Sic 
animas,  oobis  Informes,  forroas  leglmus  freqoenler 
accipere. 
Solet  eiiam  aliqoos  (lermovere,  si  anima  non  ba- 


ita  dlxerim)  parte  complctor,  Prima  est  eonremplailn, 
qiiae  aciem  nostrae  roentis  extendtt  ad  res  subtilissi- 
mas  intuendas.  Secunda,  judicialin,  qa«  discreilonem 
boni  roalique  rationabili  afsiimalione  pertracial.  Ter» 
4iay  roeroori»,  cnm  rea  inspectae  atqne  dellberatae  in 
aniroi  peneiralibus  flda  comoieodatiooe  rfponnntur ; 
iit  quasi  In  quodam  eoncepuculo  suscipiamus ,  quae 
frequenti  mediiatione  combiblmos.  Yestlaria  nosira 
com  fberinl  pleoa  oihil  capioot :  hoc  tiMsaorariam 
000  gravator  ooeratum,  sed  cum  mulia  eoodiJerii, 
scieodi  desidego  plos  reqoiril.  Teligimos  sopradlclas 
parieaquasi  barmoniaro  tricbordem.  Tall  enin  nume* 
ro  delectalur  aniroa  :  Ipso  etiam  nosdlor  fiodere 
Divinitas.  >^ 


Jieai  quaniiiaiem,  dum  eam  constet  Inira  corpos  bo-  D     Soleot  cooraioTere  allqol  soblilisslmas  qoaeatiooet 


niois  coutioeri.  Sed  si  deflnitionem  veraeissimam 
qoantilatis  revocemus  in  roedium ,  quae  res  singulas 
l>reviter  semper  absolvit,  facile  nobis  probaia  veriias 
elueescit.  Sic  enim  ariihmeiici  eam  oompeiidiosa 
Tcritate  describunt :  Omnis  quantiias  aut  de  conil- 
nuatis  constat,  ol  arbor,  homo,  et  mons;  aut  de 
disjonciis,  ut  chorus,  popolus,  vel  acenus,  et  his 
i^miiia.  Sed  cum  anima  neque  de  oontinuaiis,  neque 
de  disjunctis  sit ,  quia  corpos  non  est ,  ciarum  esl 
eom  qoaotitaiero  peniius  non  habere ;  »ed  ubicunqtte 
csi»  nee  formam  rccipit,  ncc  bal>era  iiobis  dicenda 
eal  aliquam  qoaoiiiatcm.  Creatori  lanien  circnmslao- 
liiisearam  et  quantilates  patere  posse  crfdendum  cst, 
quie  onmia  iub  mentura ,  numero  et  pcndtre  crearit 
PlTOOL.  LXX. 


diceotcs  :  Si  Divioitas  perfectu  et  raliooabiles  ani- 
mas  creal,  coraot  posito  aenso  vlvoot  inboies,  aoi 
juvenes  inveniontur  excordes?  Sed  quis  non  iniendat 
aninias  parvuloram  imbecilliiate  corporis,  nec  ollteia 
sensoum,  nec  ministeria  posse  explicare  merabro« 
ram?  1)1  si  Ignem  angusio  vase  condudas,  altom  (ui 
illios  rooris  est)  neqoit  appetere,  quia  eum  areiissi* 
mum  obslaculom  conslal  operire.  Tonc  enim  ooisui- 
que  rei  faculus  soa  Tldelor  loppelere,  com  illi  nthii 
cootrarioffl  pnevalei  impedire.  Sie  ei  aiultia  joveul- 
boa  obviat,  qood  aol  impariiilaie  paniom,  aul 
craasitudiue  bomorom  materai  oteri  vitlo  soseepUH 
anima  ioepia  oirois  babitaiione  [mt.  Aiid.,  bebelodi- 
nc]  dtpr!roitiir,  et  vlm  soaio  ciercere  ooo  prttvalcl 

41 


1291  M.  AURFX1I  GASSIODORI  f29t 

uiGonventmliB  domicilii  sede  prapcdiia ;  quoJ  suiliis  A  necessarlam  teotil.  Seconda,  relentoria,  assmBpu 


accidere  bodleque  conspicimus,  quos  Graeci  /Au^tovac 
vocant.  Nam  ui  dc  usuali  quoquc  dicamus  eventir, 
quam  niulti  morbis  accedentibiis,  aut  onerato  cere- 
bro,  aut  prxcordiorum  stupore  confosi ,  acomen  soli- 
tx  sapientiae  perdiderunt !  Qaanii  etiaiu  momentanea 
laesione  mutati  sunt!  Nam  et  ipse  qiii  celeberrime 
sapiens  habetur,  copioso  prandio  refertns,  quam  fa- 
cile  in  crapulam  dilapsus  oblunditur,  nt  virum  ilium 
prudeniissime  disserentem,dilfieile  vel  vivum  credas, 
quem  se  nec  movere  posse  conspicias!  Umim  tamen 
cerlissimc  scio,  sapientes  nimis  felicissimos  tieri,  qui 
misericordia  l>omiDi  a  talibus  adversiiaiibus  reddun- 
tur  alieni.  Forle  slni  et  aliae  causae,  quae  rationabrii 
animx  aJ  niotus  proprios  explicandos  adversum  ire 
videaotur.  g 

Gaeterum  animae  nec  crescunt  cum  parvulis  ",  iiec 
fatuis  aliae  varia  discretione  iribuoniur;  sed  sicut 
iuimortalltatem  jugiter  sumunt ,  ita  et  raiionales  esse 
geaeraliter  sentiuntur«  Parvulis  enim  raiio  crescit 
longa  meditatione,  non  anima*  Nuoc  ad  reliqua  cur- 
rente  ordine  transeamus. 

CAPUT  \t 

JDe  natwalibui  viriuiibui  animm, 

VirtQtes  animae  naturales  quinqueperiius  veterei 
«se  voluerunt.  Prima  est  in  utraque  parte  sensibiliSp 
^oae  Bobis  iribuit  intelligeniiae  sensum,  per  quam 
[mi.  Aud,^  quem]  omnia  incorporalia  varia  imagi- 
naiioiie  sentimus  :  facitetiam  corporales  vigere  sen- 


retlnens,  donec exhis utilis decociio  procureiur.  Ter- 
tia,  translativa,  quae  accepta  in  aliud  converUt  atqae 
transponii.  Qoarta,  expulsiva,  qox  ut  natura  fiat  libe- 
ra,  sibi  nocitura  depellit.  Solvimus  (ut  dalum  esi) 
quasi  alium  nodum;  inclinavimus  velut  sexiom  col- 
lem ;  ul  difBcolUlis  cacumine  deplanafo,  inoflense  ad 
reliqua  gradiamur.  Nunc  ad  originem  aniroae,  que- 
niam  difficuitatibos  plena  est,  caulissime  veniamus. 

GAPUT  VII. 
Dt  arigine  aninue. 

Legimos  (Geii.  ii,  7)  in  condilione  renini,  mox  «t 
de  limo  lerrae  corpus  eflectum  est,  sutim  Doailnua 
insofOasse,  factomque  esse  Adam  io  anioiam  vlveo* 
teni.  InsurBavti  enim,  dicium  esi,  ad  esprimeiidaa 
operis  dignliatem,  ut  agnoscereior  aliquid  eiimiiun, 
quod  ejus  ore  prolatum  est,  Gaelerom  boc  slgoiAcat 
iosufOatio  ejus,  quod  maodatum  et  josaio.  Nam  in- 
sotflare  qoemadmodum  potest,  qui  neque  spiriunn 
reaolvit,  neque  buccas  babei,  quae  cooaut  eeseer- 
porea?  Hoc  nonuulll  secuti  dixeront,  mos  ut  semeo 
iiomanum  coagulatum  fuerit  in  viulem  BubaUntiani, 
ill  co  633  creaus  animas  corporibos  dari  dtscreus 
atque  perfecias.  Medendi  auiem  anifiGea  qoadrage- 
simo  die  bumanum  aique  morule  pecos  aiiimam  di« 
coiit  accipere ,  com  se  in  oUro  nutris  coBpeht  comi* 
movere. 

Opinioue  qunque  ferlur  aliqoorom,  quod  Greator 
ille  poreniissimus,  sicui  de  corpore  nosiro  scmea 


fius,  idesi,  visom,  auditum,  odoratom,  goslum  et  p  eariiiseducit,iUeideanimaequaliuteaAimamiiovan 


lacium,  quo  dora  et  moUia,  lenia  asperaqoe  senti- 
mus. 

Secunda,  imperativa,  qiue  jubet  organls  corporali- 
bus  motus  diversos,  qoos  implere  decreverit  :  hoc 
esl,  transferri  de  ioco  ad  locum,  voces  edere,  mem- 
bra  curvare.  U  i  c  exempli  eaoaa  posuimus,  ot  io  bis 
similia  dixisae  videainur. 

Tenia,  principalis,  cum  ab  omni  acio  remoti,  in 
oliumrepooinior,  elcorporaliboa  sensibos  qoielis  pro- 
fundlus  aliquid  firmiusqoe  iracumos.  Hinc  est  qood 
«UU  maiuri  melios  aapere  judicantvr  :  qoia  sene- 
acentibos  membris  et  corporalibus  sensibus  molliiis, 
prokima  [a^'««,  pro  maxima]  parte  in  consilium  trans- 
euul :  ubi  dum  inens  ainpliiis  occupalur,  robustior 


pos>e  generari;  qoatenua  originalis  illius  peccaii, 
qnod  catholica  confiietur  Ecclesia,  per  inHloeea 
delictt  rea  possiiostendi,  nisi  dono  bspiismaiis  fuerit 
absolota.  Nam  quemadmodum  uifans,  qui  peccandi 
non  habei  votom,  rens  debeai  ollaUnos  inveniri,  nisi 
aliqua  raiione  in  Ipsa  origine  animae  culpa  videator 
esse  iransfusa?  Unde  Pater  AugusUuns,  relifiosis* 
sima  dubitaiidne  [ed,,  devoiione]  laudandns,  nilui 
teroere  dicil  esse  firmandum ,  sed  in  ipsius  esie 
secreto,  sicut  el  alra  mulu,  quae  nostrai  non  poiest 
nosse  mediocritas.  IIoc  auum  veraciur  iixeqve  cre* 
dendum  esi,  ei  Deum  animas  creare,  et  oeeuiu  qoa- 
dam  ratioiie  jusiissime  illis  impuUre»  quod  prioN 
boiiiinis  peccaio  tencantur  ebnoxlae.  M elius  est  enim 


viriuie  adunaiioiiis  efficilur.  Sed  iierum  desipiont,  •.  in  tam  occuliis  causis  confiteri  ignorantiam,  qnam 


cum  niinia  debiliiate  depouuntur  :  quoniam  datum 
esi  animabus  ad  tentpns  suorum  sequi  corporum  ne- 
£es6ii.>les. 

QuarU,  vitalis,  iJ  esl  calor  animi  naturalis,  qui 
nobis  propter  soum  fervorem  moderandum,  au* 
ras  aetbereas  liaurtendo  atque  reddendo,  viUin  iribult 
ei  saloum. 

Qointa,  deleeuiio,  hoe  est  appetitus  boni  maliqup, 
qoem  sob  jocundiuie  animus  concupiscit. 

Ecce  iurom  qiiadripertiu  sobdivisione  ad  su&Un- 
taiiooem  corporis  explicondam,  pani  isia  refonditor. 
Prima  eat  aitraciiva,  rapieos  de  naiurali ,  qood  sibi 


pericolosam  assumere  fortassis  audaciaro,  com  dicai 
Apostolus  :  Qieti  enim  cognovii  iennm  Dommif  Avl 
qui$  comiliaritu  eju$  fuit  (Rom,  xi,  54)?  El  iierom: 
Ex  parte  enim  icimu$,  el  e-x  parte  propheiainue  (/  Cor, 
xiii,  9). 

Sed  qooniam  in  liunc  iocum  unor  nos  dispota- 
lionis  adduxit,  ot  auimas  reas  per  traducem  pecca^i 
geiicraliler  esse  dicercmos,  convenil  anlmam  ChriMi 
Domini  in  mediom  dediicere,  ne  qols  ealuroniosa 
intentione  perversus,  simtli  earo  potet  condiilooe 
consiricum.  Audiamus  igiior  originem  ejiis  sands 
[e«f.,  sanctam]  Mariae  semperVirgini  digno  praecofle 


*  Yide  Tertullianuin,  tib.  de  Anima. 


1295  D£  ANIMA.  1294 

fuiste   propbelatam.  *AU  angelus  :  Spiritus  fam:/M  A  lcneritudd  cerebri  cominanitur,  a  sangulnca  faeca 


tupifvenkt  in  Uy  el  virius  AMssimi  obumbrnkit  tibi  * ; 
froplerea  quod  nasceiur  ex  te  sanctum^  vocabitur  Filius 
i>ei  {Luc.  I,  55).  Quis,  rogo,  in  bac  majestate  nas- 
cendi  aut  originalis  peccati  credat  esse  culpam,  aut 
profauam  aliquam  carnis  suspicetar  offensam  ?  Abs- 
que  peccato  sine  dubio  Tenit,  qui  erat  omnium 
peccaia  soluturus,  conceptus  mystico  inspiramine, 
iiattts  ex  virgine.  Nihil  de  Adam  traxit  qui  ui  Adac 
malum  vinceretur  [ed,,  solvoretur]  adveiiit.  Funis 
ille  longissimus  quo  nos  ligabamur,  abruptus  est ; 
lorrens  qui  iios  rapiebai,  ibi  siccatus  est.  Jura  sua 
mois  perdidit,  dum  conditio  nostra  vitam  Redem- 
ptoris  accepit.  Nam  primus  homo  posieris  transmisit 
exitinm  :    veniens    Christus  Dominus    credenlibus 


detergere  cupientes,  frequenter  attlngnnt;  qa»  staCim 
ut  tacia  fuerit,  in  tantam  staporem  homo  pervenit» 
ot  vel  percussns  alibi  graviter,  scnlire  non  possit; 
sed  mox  iteram,  ut  se  manus  a  cerebri  impressione 
suspenderit,  ad  intellectum  consuetudinariam  redit, 
vocem  sensumqne  recipiens,  quid  de  seipso  jam 
agaiur  agnoscit.  Qiiod  in  aliis  utique  membris  nnn 
probalur  accidere,  quamvis  immanium  vulnerum 
foveis  [m<.  Aud. ,  in  roagu»m  vulnerum  foveani] 
excaventur.  Addiiur  eiiam  quod  et  sano  corporl 
ad  lianc  rem  pertinentia  non  minima  sigiia  provc- 
niunt.  Nam  cum  fuerit  aliquis  niraia  indignatiooa 
flammaius,  animumque  suum  a^tu  cogitationis 
accenderit,  non  flucUi  viscerum,  non  pectoris  com- 


coiitolit  regna  coelorum.  Per  istum  enim  reparat  B  molione  vexatur,  se  I  3tatim  capiiis  dolore  percoti- 


amissum  statum,  qui  ^  per  illum  perdiderat  meritum. 
Natus  in  gloria ,  conversatus  sine  macula.  Quld 
potult  de  illo  tnihere,  quein  contraria  venit  actione 
iestroere?  Sanciae  origini  vita  sancta  respondit.. 
Qui  sine  peccato  esi  genirtis,  nnlla  esi  mundi  labe 
superatas.  Sascepit  verum  hominem  natura,  non 
Titii<.  Respuii  quod  protoplastus  deliquit,  et  assum- 
ps  t  hominem  purissimum,  quem  creavit:non  pecca- 
tum  suscipiens,  sed  carnem  peccati  sine  aliqoa 
injuria  pollutionis  assomens.  Suavis  quidem  nimium 
mihi  facta  digressio  est,  dum  sospiciones  Improbas 
aroovcre  contendo.  Sed  dum  ad  aliud  lendimus,  hic 
[ms^,,  liinc]  dicere  multa  uon  possomos.  Restat  none 
ut  ordinem  et  propositum  proseqoentes,  de  sede 
aoimae  dicere  debeamus. 

CAPUT  YIII. 
De  sede  animw. 

Qaidam  sedero  animae,  qaamvis  sit  in  corpore  toto 
diffusa,  in  corde  esse  voloerani,  dicentes  quod  ibi 
porissimos  snnguis  et  vilalis  spiritos  continetor,  ot 
[nu.  Aud,,  et]  inde  eiiam  cogitatiooes  sive  bonu 
sive  malas  exire  confirment;  qood  aoimae  virtuten 
operari  posse  non  dnbium  est. 

Plurimi  autem  in  capite  insidere  roanifestjint  (si  fas 
e^tcum  reverentia  lamendicere)  ad  similitadinen  ali* 
quam  Divinitatis;  qu»  licet  omnia  ineffabili  subitantio 
sua  repleat,  Scriptura  tamen  coelo  insidere  cooflrmat. 
Dignum  enim  fuit  ot  arcem  peteret,  qiie  se  novertl 
c<elesti  operatiooe  sublimem ;  et  tali  loco  prc  cxte- 


tur;  ut  illic  videatur  anima  faiigationis  signa  reli- 
quisse,  ubi  magna  visa  est  virtole  contendere.  Ibi 
etiam  Geri  absoluie  sentimus  animae  nostrae  quosdam 
fluclus,  qoosdam  impetiis  grandiores,  ot  tnte  ocoloi 
nostros  veniant,  quae  absentia  niiUus  igiiorat.  Tendi- 
mus  quidem  vigorem  animi  in  diversas  partes  mol- 
tasque  regiones,  et  pbantastica  imaginatione  od 
capiiis  nostri  judicium  perdocitur,  quod  per  diversas 
mundi  paries  cognosciior  exqoisitom.  Deniqiie  ocolos 
nosiros  deflgimus  omnlno  cogitantes,  aoriom  seatos 
obslruitur,  gusius  cessat,  nares  ab  odorttibiis  vo- 
caiit  [ms,  Aud.,  non  odorantur] ,  lingua  non  habet 
vocem,  et  muhis  modis  per  talla  signt  cognoscitur 
anima  in  sois  quodammodo  cubicolis  occupata.  llmc 
G  ergo,  ut  putatur,  in  edito  constituta,  qoasi  pro  Iribo- 
nali  sedens,  appetitorum  sooron  noscitur  esse  nior 
deratrix,  boiii  malique  judex,  ambigoa  discerneos, 
noxia  respuens,  cum  tamen  634  ®^  9^^^^  Divioita- 
lis  iiifulserit. 

Fiiit  qoidem  in  prtmo  bomioe  bettitodo  natortlls, 
liberi  arbitrii  potens,  ei  inviolatt  senlenlia;  sed 
infelici  iran&gressione  deceptos ,  diabolict  frtode 
pTdidit,  quod  posteris  traditurus  accepertt;  etidea 
td  nos  trtiismittere  oon  potuit  quod  tmisit.  Inda 
propagatos  inieiitus,  inde  bumani  generis  Dotrila 
defectio,  inde  ignorantia  rationi  contraria,  inde  noit» 
corae,  inde  ptienilenda  consilia,  inde  obscuralt  eogoi- 
tio,  turpe  dcsiderium,  jiistiiiae  neglectus,  lode  mille 
<iriminum  lapsos,  et  plura  nobis  cum  pecoribus  com» 


ris  versari,  unde  reliqoa  membrt  deboUsent  compe-  ^  «"«»•»  fl"*  Divinitt»  fecerat  esse  discrett. 


tenii  regimlne  gubernari,  Ntm  et  ipsa  figora  capitlt 
sph.Tra  [ed.,  sphaeroides]  pulcberrima  est,  in  qoa 
sibi  iinmortalis  atque  rationalis  anima  dignam  faceret 
jiansionem.  Cerie  corporalia  videamos.  Ignis  isle 
moiial  s  semper  tendit  td  summam,  el  qood  htbel 
subtil.ssimain  naturam,  ad  superiora  sine  dubitatione 
fcslinat.  Siint  el  alia  hujiis  credulitatis  indicia.  Nam 
cum  medendi  peritissimi  teslam  capiiis  humtni, 
graviuima  percussione  coofractam,  In  solidiuitem 
pri<tlnam  revocare   con;endunt ,  membrtnam  qnt 

*  D.  Cyprianos,  lili.  de  Naiivitate  Chrisii  :  SpWitu 
sancto  obumbrante  incendium  orlginale  exstinctum  exf, 
eic. 


Praenuntiat  enim  nobis  (proh  dolor ! )  solls 
sereniiatis  adventom,  fotorts  tempesttles  ▼eoiorum 
eommotione  dignoscinos,  venioran  Sfecotis  oberit* 
lem  temporum  ratimie  eolligimus,  laeiititm  nobls 
ioterdum  ignari  [ms.  Aud.^  ignorttam]  aiilmi  praBSt- 
gitione  promittimus.  Sed  quid  tale  ignorare  potoisset 
anima,  si  ejus  fuisset  digoitas  cusloditt?  Deprcsst 
esl  jusie  ad  igiiorantiam,  quae  seire  voiuit  eooiomt- 
citer  veiita.  Modo  enim  signis  tut  conjeeturls  stpil 
n!iqa»,  quae  sinc  labore  scire  potalt  oniversa.  Illod 

^  Ms.  And.,  amissa  statuta,  Ed.,  anima  statum^ 
quoBy  eic. 


1S95  N.  AURELU  GASSIODORI  IW 

Umen  Mncta   convemiione   purgau ,   DiYiniutis  A  nostra  in  nagnum  ministerium  [mu  Antd.^  myste- 


tux.iio  recipity  qaod  insidiis  deeipieniis  amisit. 
lllmDinaU  Tldet  a  Greatore,  quas  fuscau  nou  potest 
a  semetipsa  cognoscere.  Narrau  sunt  de  anima, 
quanu  probantor  esse  concessa.  Sed  convenit  ut  de 
^os  Umplo  (licamus :  quoniam  illa  imago  Dei  non 
patitor  ut  corpori  defurmi  conjuncu  esse  Tideatur. 

CAPUT  IX. 

De  potitione  corporii. 

Procerum  animal  et  in  efngiem  pulclierrlmas  spe- 
culationis  erectum^  ad  res  supemas  et  rationabiles 
Intuendas,  cujus  harmonica  dispositio  ingeniia  nobis 
sacramenU  declarat.  Imprimis  caput  nostrum  sex 
ossibus  compaginatum ,  in  similtiudinem  coelestis 


rium]  quis  dubltet  aiiributa?  Unde,  praesunte  Deo, 
homlnis  reparatio  fecnnda  procedit  :  nnde  morUles 
oesciunt  habere  defeetum,  quando,  personis  pereon- 
tibuSy  gcnus  noscitur  servari  posse  coutinuura.  Deco» 
rum  membrum,  sl  non  fuisset  turpi  libidine  sordida- 
tum.  Quid  enim  illo  pretiosius  esset,  siindehumanam 
genus  sine  culpa  desccnderetf  Sic  omnia  praeconialia 
cre>ta  sunt,  si  peccatis  polluentibus  non  reddereutur 
obscena.   > 

Hoc  autem  corpus  animatum  quinque  sensibus  ad> 
ministratur  ac  regiiur ;  qui  licet  siot  communes  cum 
belluis,  a  nobis  Umen  rationabili  judicio  melius  d:»- 
tinguuntur  atque  complentur.  Primus  eomm  visos 
est,  qui  aere  illumifiato  colores  recipit  corporales,  et 


spbaers  rotunda  concavitate  [m$.  Aud, ,  rotundae  g  in  eis  suas  proprieutes  agnoscit.  Aspecios  enim  est 


concavum]  formatum  est ;  ut  senarium  illum  perfe- 
ctlssimum  numerum  scdes  nostri  cerebri,  in  cujusor- 
gano  sapimus,  contineret.  Hinc  et  oculi,  quasi  sacro- 
mm  Testamentorum  pulcherrima  duo  volumina  [ed., 
Ismina]  collocantur;  ad  quorum  simililudinem  omnia 
Dobis  combinau  descendunt ,  ul  aures ,  nares,  labia, 
brachia,  latera,  crura,  tibiae,  pedes.  In  hac  enim  mys- 
tlca  doaliute  compago  totius  corporis  continetur ;  et 
alcul  illa  TestamenU  ad  unum  respiciunt ,  onum  sa* 
plunt,  lu  hxc  ofHcia  in  unam  se  convenieniiam  ope- 
rationemque  conjungunt.  Sed  haec  Umen  parilius, 
pulcherrima  dislributioiie  consociou,  aHerutrum  sibi 
Dutuat  ornatum* 
Snnt  etiam  singularia  in  medio  constltuU,  ne  in 


(ut  veleres  deGnire  maluerunt)  vis  aniins  spirimalis, 
egrediens  per  oculi  pupillam,  res  non  adeo  longinquas 
attingens,  sed  ad  quas  poterit  pervenire,  dijudicans : 
lllud  videns»  ad  quod  destinatur  ut  videat.  Nam  si  de 
Inlerioribus  suls  oculi  viderent,  etiam  seipsos  sine 
dubiutionc  conspicereot.  Hoc  etiam  PaUr  sensit  Au- 
gustinus.  Sacundus  auditus  est«  qui  concavb  et  co- 
cbleatis  auribus  sonos  accipil,  aeris  verberationibus 
concrepantes,  ratione  dijudlcans  quid  slt  auditum. 
Tertius  odoratus  est,  qui  diversos  odores  assumens, 
vim  redoleniium  corporum ,  qoasi  quodam  Invisibili 
fumo  naribus  suscepto,  competenii  aspiramine  per- 
pendit.  Quartus  est  guslus,  quo  multarum  rerum  sa- 
porem  palati  dijudicatione  cognoscimus.  Quintus  est 


Qnam  partem  prxjudicialiter  veirgentia  [e</.,  urgen-  q  uctus,  qui  etiam  cunctis  membris  communiter  nosci- 


tla],  alleram  compeienti  decore  nudarent,  nasus,  os, 
guttur,  pectus,  umbilicus,  ei  geniulium  virga  descen- 
dens,  quse  laudabilia  et  honoranda  monslrantur, 
quando  in  medio  eollocaU  consistunt.  Gapitl  aotem 
uostro ,  quod  sensus  capit  universos,  recu  cervix 
quasi  quxdam  columna  supponiiur,  docens  nos  reli- 
gionem  sauctam  in  unam  fldei  consistere  validissimam 
firmiutem.  Lingua  quoque,  vocis  nostrae  decentissi- 
mom  plectrum,  daU  est  ad  sermonum  nostrorom 
conveiiieniiam  Umperandam,  iit  nos  ariiculata  verba 
ab  animaiium  confusione  disiingoerent.  Nec  illud  vi- 
deatur  incassum ,  quod  oni  gotturi  duae  serviunt  di- 
gestienes,  scilicet,  ut  oinnis  inlellectus  prudentis 
animae,  qoasi  cibus  acceptus,  et  rationis  calore  deco- 


tur  attributus.  Elegantior  nobis  in  manibos  eat ,  quae 
singulariter  datae  sunt  ad  molias  cogiUtiones  nosiras 
communiter  [m$.  Jw.^  comiier]  explicandas.  Altera 
enim  per  illas  evenit  firmior  memoria ;  nam  quod 
obllvisci  possumos,  isiis  scribeBtibos  sine  labore  re- 
tinemos.  Hae  sunt  diversarum  ariium  opifices,  et  pe- 
ne  lotlus  nostrae  operationis  eflectus.  Naro  quid  pro- 
desset  sensum  aliqua  facienda  concipere,  si  hare  l.i- 
borio>a  manus  non  probaretur  impIereT  Nec  illud 
arbllror  pnetereundum,  quod  pedes  nostrl  manusque 
denaria  digiiorum  quantiute  formantur  ^,  ot  corsus 
vitae  nostras  atqoe  operatio  sacramenu  coelestis  De- 
calogi  contineret :  ne  praeter  legem  635  Domini  aut 
cogiure  aliqold,  aul  agere  deberemus.  Facies  ipsa  prn- 


ctus,  per  gemina  Teslamentorom  itinera  competenti-  ])  dentiae  paiefacit  indicia ;  in  efftgic  noslra  exeunt  oc- 


bus  tracUtibus  explicetur.  Et  quoniam  neque  cornu, 
ncqiie  denU,  neque  fuga  (sicul  alia  aiiim  ilia),  corpo- 
ris  homani  forma  se  pr jevalet  vindicare,  robustos  illi 
thorax  hrachiaqiie  concessa  sont,  ut  illatam  injuriam 
roanu  defenderet,  et  objeetu  pectoris  [eif.,  corporisj 
%oasi  quodam  clypeo  vimiicaret.  •  Genlulia  vero 


cuitae  cogitationes,  et  ex  hac  p.irie  cognoacitor  qualis 
iotus  animiis  voiuntasqoe  verseiur  «• 

Vultus  siquidem  noster,  qul  a  volunuie  nomlna- 
lor,  specolom  qooddam  est  animae  so«  :  quia  qn  41 
sobaumialiter  non  eernilor,  per  bujos  habitum  evi* 
dentisslroe  declarator.  QoanU  posslnt  de  merobris 


•  Geniialis  membri  (lignitas.  Vide  Gregor.  Nyssen. 
dePide,  LacUntiom  tib.  doOpiflcio  Deicap.  45.  Qoeri 
aatls  est  homines  impios  ac  profanos  siimmum  nefas 
admitiere,  qui  dignum  et  admirabileDei  opus,  ad  pro- 
pigandam  successionem  incxcogiubili  r;iiionc  provi- 
suin  et  eflectum,  vel  ad  tiirpissimos  qnacstus,  vcl  ad 
ebsfcnae  libidinis  pudcnda  opera  convertunl,  ni  jam 
niUU  aiiiid  cx  rc  sanctissiina  peiaui,  qnam  inanem  '  i 


aterilem  voluputem.  Adde  locum  Deoteroiiomii 
cap.  XXV. 

t»  Tale  est  illnd  quod  scribitur  in  Symbolo  fidei  Ju* 
daeorum,  p.  50,  afflrmativa  esse  Mosis  prjecepU  i4g, 
quot  hominiiin  inembra,  id  est  ossa  a  medicis  iinuic- 
raiitiir :  et  neganiia  csse  5G5,  qui  nomerus  est  dierum 
anni. 

^  Ms.  Aud.,  quale$  intus  anhna  voluniates  folutet. 


ISff!  DE  ANlliA.  Ii98 

ejos  roliquis  dlcit  Cur  iriglnta  dsobvs  deniibutgin-  A  licet  emro  substantia  ana  esse  Tideatttr » longe  la- 


glTarum  nostrarum  ordo  ciaYatus  sii?  Quare  cervii 
nostra  septem  nodis,  spina  viginti  tribus  spondylts 
colligaturf  Costae  viginli  quatuor  radiis  pro  Tiscerum 
derensione  Oectantur  :  ne  teneritudo  illa  interaneo- 
7um  importuna  facillime  laederelar  injuria?  Nervi 
qoam  congrua  dispersione  corpns  omne  contineant, 
Quomodo  venae  nntribiii  sanguine  competenter  irri- 
gent  membra  ?  Quemadmodum  ossa  nos  medullata 
corroborent?  Cur  ungulbus  nosiris  commune  sit  jn- 
giter  crescere  cum  capillis?  Quam  dccore,  quam  uli- 
liter  carnes  nostras  vestlat  cuiis ,  ut  nec  humor  inter- 
Bus  turpiter  deftuat,  neepu*cbritudo  coloris  subducta 
yenustate  depereat? 
Sed  cunvmembra  singula  dlversa  corpori  pnebere 


men  disparibus  qualiiaiibus  segregantur.  Ac  prironB 
dicamus  quemadmodura  maloriim  bominum  consoe- 
tudo  moresqoe  declarentur ;  quatenus  qoos  inierlut 
videre  non  possomos,  quibosdam  iadiciisextrlnsecaa 
approbemos. 

CAPUT  X. 

De  eognouendU  maii$  hominibui. 

Omnes  igitur  anima  sine  recta  fide  teierrimaa 
sunt,  ut  pbilosopborum ,  qui  non  Greatoris  legemt 
sed  humanum  potius  errorein  sequuntur ;  ei  quamvia 
doctores  videantur  esse  mortallum,  et  se  disciplina'- 
rum  cotibus  [m$,  Aud,,  caotibus]  nitantur  abstergere, 
saperstltionls  tamen  aeniglnes  non  declinnnt.  Oualia 


videantur  a^^ficlap  aliudque  nobls  sublime,  aliud  me-  B  eniro  deroentia  esl  illum  colere  quo  mtlior  est ,  ei 


dlocre,  aliud  sit  In  ultimo  constitutum »  in  tanlam 
complexionls  gratiam  convenerunt ,  ut  omnia  ainl 
[ei/.,  slbi]  necessaria,  omnia  probenlttr  accommoday 
sicul  Apostolus  ail,  cum  Ecclesiam  Dei  studio  cbari- 
tatis  adunarel :  Non  poie$t  dicere  oculu$  manui :  Non 
es  mhi  neee$$aria;  aut  iterum  caput  pedibus  :  Non 
detidero  operam  veetram  ;  ud  muUo  mayi$  qum  tiden' 
tur  membra  corporie  inlirmiora  e$$e ,  necei$aria  sirnl ; 
el  qwB  putamui  ignobiliora  e$$e  corpori$^  hi$  honorem 
abundantiorem  cireumdamue  (/  Cor.  xii,  21, 22,  23). 
Deus  CDim  iia  lemperav.t  corpus  alque  distribuit,  ul 
oiembra  Inter  se  motuis  adjotoriis  indigerent. 

Sed  hoc,  propter  nimiam  prolixitatem  in  sumroam 
dictum,  abunde  sufliciai,  nullum  corporale  animal  in 


eredere  praesiare  posse  qui  sibi  non  praevalei  snbve- 
nire? Nihil enimcoiquam  prodest vitasse noxlas cupi- 
ditates ,  enervatam  non  amasse  luxurlam,  deceptrl- 
cem  fugisse  fallaciam,  alienum  te  a  terrenis  vitiis 
eiSscisse ;  qoia  necesse  est  laboret  incassum,  qul  re- 
muneratorem  boiiorum  omnlum  slbi  redditinrensum. 
Cuius  enim  praeceptis  obedlet,  si  latorem  legis  igno* 
ret?  Graditur  sine  via ,  respicit  slne  lumine,  cogltai 
sine  sapientia,  currit  veloci  gressu,  nec  reperit  ad 
quod  venire  disponit.  Hl  possont  ad  praesens  florere, 
sed  froctum  non  probantur  inrerre  ,  quia  gratia 
eorom  non  in  radice  ▼Iguit ,  sed  in  follorum  se  lau- 
tum  oslentatione  jaclavit  [msf.,  jaculi]. 
Nam  et  illi  in  eadem  parte  sunt,  qui,  etsi  redo 


taniam  mysteriorum  signiflcatlonem  folsse  forma-  G  credunl,  fmdlstaraen  scelenbus  polluontor :  quoniait 


lum.  Debuit  enim  consilio  summo  fieri ,  quod  vide- 
b«tur  rationabili  animae  esse  conjungendum.  0  sura- 
mi  opificis  creatora  mirabilis,qoi  sic  humani  corporis 
iineamenia  dlsposuit,  ul  si  primi  hominls  non  essel 
peccaiis  gravantibus  oneraia,  magnls  muneribus  noB 
fuisset  exutat  Qualia  enim  meruil  tunc  habere  libe- 
ra,  qua  nunc  tot  bona  noscitur  retinere  damnala? 
Yeruro  ista  caro,  quamvis  diversis  vitiis  appetalur, 
muliisque  ▼ulneribus  lacerata  sobjaceat,  ipsa  tamen 
est  quae  coeleste  Psalterium  canit,  quse  glorlosos  mar- 
tyres  facit,  quae  conditorem  suum  visitata  promeruit, 
quaa  Ipsam  quoque  vilalem  crucem  sancii  Redempto- 
ris  acceplt  :  merllo  jam  spirltalis  futura  creditur , 
quando  et  hic  morlalis  tanio  munere  perfuncta  glo- 


eum  se  gravibus  pecc«atis  connectunt ,  a  Creatore  dls* 
solvuni.  .Tunc  immortaris  anlma  fit  mortua  |(*nebrfe 
suts  :  Incipil  amare  quod  perit ,  Inc^pit  odisse  qood 
vivil;  virtutes  odll,  vitia  semper  affectai,  et  lamen- 
tabiUobscuritate  fuscata,  rationem  mundissimam  neti 
babet ,  quia  in  gurgitera  se  perversitatis  immerali , 
mox  ao  anliqiio  hosle  captiva  [ed.,  capta],  ad  Yilla 
praM:eps  agitur,  ei  per  corporis  illeoebras  sumit  de 
cjus  obnoxielate  victorias.  Est  enim  segra  el  pccca- 
tis  semper  anxia  :  ipsa  se  condemnans,  quam  nollas 
accusat :  ut  merito  mors  vitalis,  ac  vita  mortalii, 
lalibus  provenisse  dicalur.  Ilanc  si  miserator  ille 
rexpexerlt,  oculumque  meniis  corporeis  excessibos 
obcaecatum  fueril  illuminarc  dignatus ,  ad  liberalri- 


rlatur.  Sic  enlm  ista  magna  quldem  natura ,  sed  ori-  D  cem  poenitudinem  trahit,  cvadeiidi  donat  eflecturo , 


ginali  deiicto  peccatls  quotldianis  obnoxia ,  jejunils, 
eleemosynis ,  sssiduisque  orationibus  divina  se  suf- 
fragante  graila  componit :  sic  emundatis  sordibus 
peccaiorum  lucidam  praeparat  mentem,  ut  soam  so- 
seipere  mereatur  auctorem.  Fit  Dei  templum ,  qu2 
secrimiaibus  non  concessit  bospitium  *.Credo  dlvina 
miseratioue  provisiim ,  ut  corpos  subderet  animaa, 
aniroam  sibi,  totumque  salubriter  ad  Deum  respice- 
retCroatorem  ^. 

Peraciis  his  quae  dicenda  fuerunt ,  cougruum  vi- 
detur  de  anlroarum  signisindicilsquedlsserere :  qula 


quflB  pereundi  prtmllos  Ttdebalur  habuisse  deside- 
riuin.  Tunc  fellclor,  cum  fleverit ;  tune  celslor,  com 
se  prostraverit :  lacrymls  reparal  quod  gaud^ndo 
perdiderat;  et  qux  ad  hostero  voluptatibos  inviiaia 
penrenit ,  ad  salutarem  Dominum  prosperrime  eoo« 
trisiau  festinat.  Sed  qnamvls  eas  non  slt  Ais  homi- 
nibos  intuerl,  Umen  evidentibos  indiciis  soas  qoali- 
Utes  aperiunt;  al  ei  illas  possimus  adveriere,  de 
quibus  aliquid  non  probamus  audiissc. 

Malls  nubifus  vultus  est  in  qualibet  gratia  corpora- 
li;  moesti  eiiam,  cum  laeianter  aguiii,  cuin  paulo  p'>5t 


*  Ms.  Aiul.,  quem  antca  pro  criminibui  non  meruit 
habere  hospHem, 


^  Ms.  K\iii.ft9tamque  reciperct  creaturam. 


\m  M.  AURKUt 

paHiHeant,  deseiii  raipettt  voloptatis  8ux,  snbiio  tn  A 
aittiiiain  redeunt;  oculi  interdaniy  stiprai  qoam  ne* 
cesse  ett,  commovenlur ;  iteroinqoe  cogitantes  in- 
ttii  sunt,  incerti,  yagi,  fluctuaotes,  ad  omnia  trepidi, 
dCtCuiictorum  Tolunute  sospensi,  curis  aDsii»  snspi' 
cionibus  inquieti ;  aliena  636  ^^  ^  judicia  sollicite 
perscrutaniur,  quia  dementer  propria  perdiderunt : 
quxrendo  mundi^nam  vilam,  calamitalem  inrern» 
mortis  incumint;  et  dom  lucem  temporalem  avide 
copiunt,  tenebras  perpetuae  noctia  aequirunt.  Rela- 
tiones  suas  inezpUcatas  ssepe  dereiioquont ;  salio 
quodam  ad  aliod  transreruntor :  cum  niliil  aganl , 
semper  eos  «stimes  occupatos;  formidolose  vivunt, 
eiiam  com  nollius  iosecotione  vexantur  :  pcena  est 
illls  cbnscientia  sua ,  et  a  se  sustineot  omnia,  eum 
ab  aliis  gravia  nulia  pattantur  :  eonmi  et  ipse  odor  B 
aeerbus  [m$,  Aud,^  acerrimus]  est»  nisi  cum  soavis* 
simis  inbalaiionibus  superstites  condiuntor.  Necesse 
4!St  enim  ut  odore  delecteiur  peregrino ,  qui  offendi- 
tur  proprio.  Yeniamus  ad  ilias  sanctae  Triniiatis  ff- 
deles  aniross ,  qu»  praedicaljm  retinent  aposto'icam 
diseiplinam,  et  in  gloriosissima  voluntate  constantes, 
revera  simililodinem  sopernae  servare  probantor 
iinagiois  [mt.  Aud. ,  supernam...  io  imaglnibus]. 

CAPUT  XI. 

De  coffno$cendi$  boni$  hominibu$. 

8oDCtaram  igitur  animarum  et  in  isia  eommuni 
vita  magna  jam  virtus  est.  Nam  carnem  illam  expu- 
gnatrieem  bumani  generis  per  quietein  debellant,  et 
victrices  sui  sont ,  dum  studentes  constanii»  fmi.  G 
Aud.,  conscieniiae]  vivo  corpori  mortem  delectantur 
infllgere.  Yae  aulem  carni  quae  bic  superala  non  fue- 
rlt;  naro  quae  in  bac  cooversatione  vincitor,  illicsine 
dubio  coronatur.  Yir  denique  fixus,  purus,  innocuus, 
omnes  laodai,  se  semper  accusat,  et  cum  placeat  uni- 
Torsis,  sibi  soli  displicet.  Nimia  enim  magnitudo  est 
soam  iiitelligere  parvitatem ;  nee  praevalet  haec  nos- 
se,  oisi  cui  jam  coeperint  divinapatescere.  Hi  tantum 
expeditius  ad  sopema  volunl,  quanlum  se  onerosius 
in  biimana  conversatione  castigant.  Imperant  corpo- 
ri,  quia  famulantur  auctori,  et  dum  &e  exiguos  co- 
gnoscont,  ad  culmen  roagnae  perfectionis  evadunt. 
NuUum  kedere  cupiunt,  la^i  semper  ignoscunt.  Gha- 
ritatem  et  illis  impendunt,  qui  eos  scclerato  odio  per- 
tequuntur.  D 

^  Tales  animae  (Domino  praesiante)  eliam  noxiis  spi- 
ritibos  imperant;  et  illi,  quos  mundus  patitur  iii- 
festos,  a  creatura  minore  superantnr.  Adhuc  in  cor- 
pore  pngitse,  fortiores  sunt  angelis  malis;  adhuc 
indutas  came  jubent  potestatibiis  aereis;  el  quorum 
teniationibos  non  cedont ,  eis  divina  virtuie  donii- 
nantur.  Istae  enim  immortales  proprie  sunt  dicendae, 
quas  nulla  pcenitudo  discrucint,  nulliis  moeror  afni- 
git,  quae  sibi  nequeunt  [m$.  Aud,,  non  quxrunt]  re- 
piuare,  quod  probaniur  existere.  Inopia  dilcscunl, 


CASSIODORI  fSOd 

carceribos  laetae  sont ;  et  loter  biec  jore  saecttla  illis 
obediunt,  quia  semper  bonos  sequttntur  :  contra  per- 
secutores  fortiore  sempor  eriguntur  aodacia  •,  quando 
fiois  Ittcis  illis  principiom  ust  bonomm;  et  in  aetema 
beatitodine  recipiont ,  qood  in  temporali  cooversa- 
tione  gesseruot.  Sic  sanciorum  animae  adbuc  in  isto 
saecu'o  commoraotes ,  dom  longa  sint  tiabitalioois 
conlrarietaiedistrictx[€i^.,  disiractae],  tamen  bonla 
angelis  videntur  esse  concives ,  et  jam  ex  magoa 
pirte  consorteS. 

Moyses  enim  (Exod.  xiv,  22)  per  maria  terrenom  iter 
aperuil,aquarum  domicilia  siccis  pedibusiraDsmeavii; 
et  tam  roagni  fluctus  quasi  latere  uiroque  constmcti, 
in  speciern  rupis  peregriiia  soliditaie  rig ueroiit. 

Meruit  £lias  ne  plueret :  obtinuit  etiam  ut  se  de* 
sideratus  imber  efi^underet  {II i  Reg,  xvii,  I,  etJae. 
Vf  i7);  et  uous  homo  beatis  supplicationibo^  egit 
quod  generalitas,  cum  suspenderetur,  impetrare  ooa 
meruit.  Istis  enifti,qui  se  coelesti  conversaiione  mnii- 
dificani,  virtus  supernae  miseratioois  coneeditor^, 
quam  homo  propter  originale  viiium  babere  non  po- 
test.  Cum  creall  per  mundum  transeootes,  niajestaii 
semper  affixi  suot :  quibus  tam  assidoe  praestaotor 
maguaiia,  ut  pUne  videanlur  esse  miracula. 

Elisaeus  discipuli  sui  orulos  coslestem  mililiam  noo 
videntes  aperuit,  exercitus  bostium  caeciiate  percos- 
sit  (/  V  Reg.  viyi7).  Aderoernnt  nonnulli  flammis  in* 
cendia;  vitalem  calorem  frigidis  cadaverlbus  reddi- 
deruni ;  leones  feroces  ad  sepeliendum  corpus  con- 
venlre  fecerunt,  et  in  vicom  ratis  honiiiies  legimus 
vexisse  crocodilos;  liqoorem  convertemnt  in  duri- 
iiam  silicura ;  laiioes  jusserant  manare  de  siccitata 
saxorum;  illaesis  vestibus  prunas  acceperunt;  pro- 
priis  plantis  jussemnt  ambulare  claudum ;  silem  prx- 
ceperunt  stare  celerrimum.  Humano  verbo  facta  est 
naturae  diversitas ;  et  in  tantam  gratiam  sont  recepti, 
ot  et  ipsis  potuisset  fainulari ,  quod  servire  mondns 
mirabatur  auclori. 

Quid  Jam  de  imperio  vocis  dicamus,  qtiando  et  ve- 
stis  eorum  tac:a  effectum  sospilaiis  :atribuit,  et  apo- 
stolici  umbra  corporis  periculum  mortis  exclusiiTSic 
abundantia  roeritorum  et  per  illud  videbatur  sanare, 
quod  consiat  in  se  subsiantiam  non  babere.  Talis 
aniuia  ubsolule  sentitur,  etiam  cum  ejos  existentia 
Don  videtur. 

Hilaris  illi  semper  vultus  est  et  quielua,  m^cie  va- 
lidus,  pallore  decoratus,  lacrymis  assidois  laetos , 
proroissa  barba  reverendus,  nullo  cultu  mundissimos. 
Sic  per  justitiam  mentis  de  rebus  contrariis  reddon* 
tur  hoiitines  pulcbriores  :  oculi  Ixii  et  honesie  blaa* 
di  :  serroo  veriloquus ,  bonoruro  pectoram  peneira- 
bilis,  cupieiis  aroorero  Doi  omnibus  suadere,  quti 
plenus  est :  vox  ips»  roediocris  ,  nec  debilis  vicino 
silentio,  nec  robusto  clamore  dilataia  [ed.y  robusta 
clamore  dilaiato] :  asperiiate  non  frangitur,  acciden- 
tibus  [ed.,  accedenlibus]  gaudtis  non  movctur  :  mo- 


■  Ms.  Aud.,  inter  hac  lamen  jure  Deo  obediunt ;  ei 
quia  $emper  bono$  sequuntur  contraria  fer$eculionet^ 
fortiori  $emper  eriguntur  audacia. 


^  Ms.  Aud.:  ht:e  einm  quce  «e...  Virtute$  fujMma 
miseratione  tonsequuntur. 


1501  Dfi  ANUIA.  130S 

ribus  vuliuqae  unus  est  :  templum  •anctnm,  domtci-  A  ^uidquid  bit  agiior  (ranquillus  animus  soportt  men« 
lium  Yirtutum ;  cujus  ora  se  nequeunt  immulare,      tis  ignorai. 


dum  semper  probaniur  studere  constantl».  Gradut 
quoque  ipsios  nec  tardus  conspicilur,  nec  Telox: 
nullum  piropter  seipsum  Tidet ,  nulli  *  propter  alte- 
rum  parcit.  Suasor  recti ,  sine  arrogantla  docenSy 
cum  Iiumiliiate  liber ,  cum  charitate  districtus ;  ut 
lam  grave  slt  eom  deserere  ,  quam  invitum  est  ab 
Ipsa  quoque  vita  discedere  ^.  Amaior  salutiferi  se- 
creti  eiistens«  nulla  libiijine  sauciatur,  contentlone 
nulla  succendirur,  superbia  non  iuflatur,  invldiam 
non  habet,  fratrum  nulli  loquitur  qpod  poeniteat ,  nil 
audit  absurdum.  Muliam  turbam  vitiorum  Domini 
637  certamine  [e</.,  sine  cerlamine]  vlqcit,  quando 
soliludinis    gratia   suffragatur.   Tunicam    posiremo 


Nam  dum  corpora  sexom  suimi  \id,,  sensos  suosj 
die  resurreciinnis  in  illa  eeleritate  qot  soni  omnit 
creaia,  receperint,  quae  erit  ealamitas  miseris  in  »ler* 
num  cruciari,  nunqoamquedeficeref  Ita  eoim  perpe- 
to»  poemB  iradentur,  ut  infauste  semper  existere 
coroprobeutur.  Doior  sine  Gne,  poena  siue  requie, 
affiictio  sioe  spe ,  malum  incoomiulabUe.  Slc  enim 
varietasf  mi.  Aiid.,  feritas]  vitiosa  pooitor,  ut  ejos 
damnatio  nullatenos  immoletur.  Iliserrimi  omnium 
et  perdendo  quod  diligiint,  et  jugiter  paiiendo  qood 
■olonl.  iEvum  sine  duld  vita,  mors  sine  remediabili 
flne,  civitas  sine  lastitia,  pairia  exosa,  amara  domi-' 
cilia,  ceeius  trisiiom,  iurba  lugeaiium ;  ei  quod  super 


suam,  quanivis  more  cuiis  una  sit,  suavissimis  implei  B  ^^  confusioaes  deierius  esl,  ilios  ibi  iorqueri  se- 


oJoribus;  rragral,snper  diviiis  Ikidise  pigroenta  irans- 
ceiidens.  Agiioscitur  in  iilo  humanum  corpus  habere 
a;oiiiaia  sua;  scilicet,  dum  nulla  crapulaiione  disteu* 
diior,  in  odores  non  exsodai  acerrimos.  Facile  est  ad- 
veriere ,  quem  superna  potentia  dignaiur  invisere. 
Kam  et  ipse  quoque  animus  nosier  mot  gaudet  ad  la- 
lem,  et  non  admonitus  Intelligit,  quem  coelesti  inspi- 
ratione  cognoscit. 

Yerum  hsec  in  sexu  validiore  non  adeo  miranda 
sunt.  Quis  autem  digne  sufficiat  virginum  ac  vidoa- 
rum  maximas  explicare  virtutes,  qxMt  sic  ad  praecepta 
Dei  sancto  amore  rapiuntur,  ul  et  magnae  patientiae 
se  vigore  discrucieni,  et  ad  martyrii  coronam,  vlcta 
carnis  innribitaie,  perveniant?Locuti  sumus  multa  de 


cuni  posse  cugnoscunt,  quos  decepii  numina  credi- 
deront.  In  ipso  iamen  supplicio  pro  meritorum  qoa- 
litate  diversiias  esi.  Nain  ci  di&tans  beaiitudo  bonos 
eoBtineiy  et  impios  dispar  poana  consiringii.  i£ias 
plane  omnibus  una  at  |oe  perfecta  fuiura  esi.  Nam 
quemadmodum  ibi  erii  minor,  ubi  non  crescltor  ? 
Am  quare  senex,  ubi  non  defidiurT  Muiabililaies 
i$i»  ad  interiium  lendunl.  Unom  esi  qoodeoDqoe 
perpetuum. 

Ex  hoc  igitur  quasi  tasio  flumine  quidam  Tldetor 
rivulos  lurbidus  altercationis  exire ,  si  jugi  posMB 
concedatur  xternitas ;  dum  consumpiio  vix  subuan- 
llam  permitlai  existere,  qoam  nullo  se  permluii 
tempore  reparare.  Sed  islod  omnino  soperfloom  esi 


anima ,  diximus  etiam  de  corpore  nostro  quae  visa  G  in  causarum  perenniom  ratlone  cogitare.  Naim  ei  li« 


sunt.  Tendamus  nunc  aciem  mentis  in  futuras  retri- 
butiones.  Convenii  enim  ut  postqoam  se  crealura 
cognoverit,  ad  Creatorem  suum  pura  meote  festinet. 

CAPUT  Xll. 

Quid  aninne  poit  morum  agant^  et  de  gpe  fuiunuBculL 

Quaeralis  forsilan  post  boc  saeculum  animae  nosirae 
quid  agant,  qualesque  permaneani?  Respondemus  ut 
diversa  lecltone  collegimus.  Mors  est  aniroas  corpo* 
risqiie  f  icf a  resolulio ,  id  esi  vitae  hujus  absentia  , 
cariiisdesideria  vel  necessitates  prorsus  ignorans.  Nam 
com  fuerlmus  hac  luce  imperio  Creatoris  exuti,  simul 
corporis  appeiitiones  et  knbecilliiaies  amitiimus.  Non 
enim  ulterius  labore  frangimur,  non  cibo  reflcimur, 


Iis  posna  e  esse  potest  quae  torqoeat,  non  Immimiai ; 
et  talis  substantia  quae  sensom  doloris  augeat,  oon 
defectum  mortaliuiis  incorrat.  Ipsa  denique  anirat 
nostra  quantis  hic  craciaiibos  afflcilur^  com  lanMo 
nolla  defectione  solvatur !  Monles  '  qooqne  nonnoNi 
qoam  nlmio  torrentor  [m$,  Amf.,  iorqoenior]  locea- 
dio,  ei  tamen  inier  flammas  soas  stabllos  perseve* 
ranl  i  Salamandra  incendio  reflcitur,  ei  ignis  calore 
reparaiur.  Yermiculi  quidam  aqnis  Bsioantibos  oo- 
Iriontur.  Sic  dai  islls  victom,  qood  aliis  minaior  in- 
ieriium.  Quod  si  inler  has  morlales  maierias  lalla 
nos  exempla  corroborant,  quid  de  illa  aeiemllate 
credendum  est,  obi  mortalem  noo  iiveolly  qoem 
poma  consomat?  Erit  ergo  mlseris  eooflagratio  Inex- 


non  jcjonii  diuturoitate  quassamur ;  sed  in  animae  D  tricabilis  et  leiena  eombosiio. 


nosn-ae  natura  jugiier  perseverantes,  nihil  boni  ma* 
lique  raciemus ,  sed  usque  ad  lempus  judicii,  aul  de 
praBteritorum  aciuum  praviiate  moeremus,  aut  de 
operatlonis  nostr»  probiiate  laetamnr.  Tunc  autem 
recipiemus  factorum  omnium  plenissimum  frucium, 
quando  voce  Domini  aul  repudiati  fuerimus,  aut  ad 
regnum  perennilaiis  admissi.  Ilanc  igitur  morteni  in 
ista  vita  pene  quietus  somnus  imilatury  quando  sae- 
coli  istius  desideria  cuncia  arobiluiuque  depoiiit;  et 


*  Ms.  Aiid. :  Nullum  pluiquam  semetipium  vituperat^ 
nuUi. 

*  Ms.  Auil. :  districtitt :  d'»cens^  quam  qrave  sit  Denm 
iCsMrm,  aumti:  tniutiHm  ab  ipia  perpeti  vi'a  diuedere» 


Bonorum  autem  dona  qols  dobilei  esse  perpeloa, 
com  se  cognosconl  laBlitiam  perelpere,  et  olterlos 
Iristillam  non  timere ;  mereri  gaodiom ,  qood  noronl 
esse  cctotinoum?  Illic  animos  soa  prospera  non  pa- 
vcscit,  sed  exsnltationem  propriam  semper  retinet  ic 
aeieriium  cogllata  [mi.Aud.^  cogniia]  prosperitas. 
Advertunt  enlm  beatitudlnem  suam  in  summ^  esse 
securitate,  cum  se  Intelligunl  jam  non  posse  peccare. 
Nolla  ibi  jam  qualiior  varletaie  nostra  secoriias : 


«  Vide  D.  Augustinuro,  lib.  zzi  de  Civtl.  Del,  c.  4. 
<i  De  iiiccndiis  montium  et  Salamandra»  vldt  lib. 
tii  Yariar.,  ep.  A7. 


1303  M.  AUREUI  C1S510DORI  1301 

fixa  mens  non  aalat,  non  iluctuats  non  movetur ;  A  quleti,  homines  huminarua  rerum  indigentbm 

ei  in  laniae  pacis  slabililaie  deflgliur»  ut  niliil  aiiud 

praeier  illam  coniemplailonem  tcI  quxrere  vel  co- 

gilare  patiaiur.  Sic  provenit  semper  quod  libeat , 

ijnando  non  erii  quod  pceniieat.  Vacabimus  Ibi  [uif. 

Aud.,  illuc](siiamen  munere  Greatoria  concedaiur) 

iMin  torpore  desidia  resoluli»  sed  adgratiam  perfe- 

giure  inieiili.  Sensus  nosier  complebilur  purilale 

mitisslma  :  tranquillum  erii  omne  quod  volumus. 

Sine  cogiiatione  sapiemus ,  sine  errore  senllemus. 

Malum  Jam  nee  ab  alio  caplelur,  nec  eilra  voiunta* 

lem  generabliur. 

Uabebimus  banc  esurlem  quas  delectel;  habebimus 
hanc  assiduitatem  quam  mens  fastiJire  non  possit  ju« 
glter  amandrt  Crealorem,  semperque  ejus  gloriam 
suaTiter  contuendo.  Non  ibi  molesu  tsdia  praBgra-  B     Quocirca  librls  veterum  rationabililer  commone- 


habentes.  Ibi  nullum  avida  aolesut  esnrles»  nnlln» 
morbida  aegriludo  consumitp  nuiius  probatnr  UberaB 
erul>escere  nudiuiem,  nec  qnemquam  gravia  fngm 
contrisUnt,  non  aestus  anbelum  ecrpus  exnril,  nnllas 
reparatores  appeiit  somnos»  nbi  necio  cognoscitur 
esse  lassatus.  Omnia  blanda,  omnia  snavia,  cnncu 
tranquiila :  qnando  et  ipse  mundus  noiiam  deponens 
inlemperiem,  habebitsaluberrimain  perpetuis  saecnla 
nniutem.  Erit  illic  etiam  dies  coniinua,  el  serenilas 
leterna.  Sol  ibi  quidem  nuUa  nube  fuscatur,  sed  om- 
nia  de  auctoris  graiia  plus  lucebunl.  Ibi  eiiim  beaiis 
splendor  meniis  est,  et  lumen  intelligentic,  ut  ipsum, 
slcui  in  majestale  sua  est»  mereantnr  conspicere 
Creaiorem. 


▼abunl,  non  varietas  imbecilla  confundet ;  quando 
Ulia  sunt  [ms.  Aud.^  fuerinl}  qulbus  afficimur,  ul  nnl- 
Inm  in  eis  finem  opure  patiamur.  Quies  operosa, 
opera  quieUf  aniroi  indefecu  unitas.  Tunc  enim  divi« 
nae  sapieniiae  agnitione  complemur,  iiec  rerum  Tera- 
cisslmns  inullectus  disciplinis  operosis  imbuiinr»  sed 
inelaboraio  [ms.  Aud.^  in  roboraiae]  meniis  lumine 
declaratnr.  Ibi  numerus  qnantus  est,  uotns  efficitur; 
ibi  linearum  discreiio  638  dhsolute  conspicitur;  ibi 
convenieutia  musicae  paui;  ibl  astrorum  motus  visuall 
cognitioue  ceriissimusest;  ibi  verius  superna  videndo 
BOU  esu  Dei  bapientiam  coniuebimur»  qua  majesUte 
aingnla  quaeque  disponat.  Ibi  videbimus  quam  irrite 
ab  Incalholicis  [ed,^  a  penrersis]  catholica  laceraba- 


mur,  quod  pars  iiia  emundau  atque  meliorau  divino 
munere  veraciter  speculelur  auctorem,  qoae  ejus  om- 
nlmodis  [ed.,  nihiiominnsl  porut  imagineai.  Inde  de- 
nique  videbimuSy  unde  credimus;  et  ex  ea  paru  illud 
summum,  eximium,  singulare  contemplabimnr»  unde 
uiiiiue  meliores  sumus.  Globus  isU  solis  cum  hlc  se- 
renus  infulserit,  quemadmodum  nostri  animi  sensns 
permulcel !  Lumen  quoque  lerreimm,  quanU  nos  in- 
piei  gratia ,  cum  videtnr  1  Aspecti  flores  gratissina 
nos  jucundiute  reficiunl.  Terram  Tiridem,  mare  cae- 
ruleum  ,  aeris  puriuiem»  stellas  micantes  eumiis 
nunc  delectaiionibus  intuemnr.  Quod  si  magnao 
praesUnt  dulcedinem,  cum  ad  obtutns  nosiros  Tene- 
rinl  res  creatae,  quid  illa  majesUs  tunc  visa  oonferre 


Inr  Ecdesia.  Ibi  eam  conspiciemus  in  vestiiu  deaurato  C  creditur ,  cui  nihil  simile  reperilur ! 


Minre  Reginam  a  dextris  sponsi  et  regis  sui  (Psal. 
luv,  10).  Ibi  cognoscemus  quanta  fuerit  sub  sole  va- 
niias  vanitutum.  Ibi  revera  cernemus  quam  salubriler 
monebamur :  Ihminum  Deum  tuum  adorabh ,  et  HU 
Boli  servies  (Uatih,  iv,  10) :  cui  omnia  comparata  vi- 
lissima  stmt.  Qui  nunquam  aiiter  fuit,  nunquam  aliler 
eril :  cum  qoo  esse  nemo  nisi  feliciier  polest ;  sine 
quo  esse  nemo  nisi  infeiiciter  valei.  Sic  dum  ulis 
aguitio  ab  anima  raiionali  eiiaro  purgau  revolvitur, 
iuveniri  ab  ea  non  potest  qnod  amplius  expeutur 
[ms.  And.,  exspecletur].  r 

Oplnarl  quidem  possumus,  spirlulis  bomo  quarum 
causarum  delecutione  saginelur;  sed  quid  sit  ille 
sudiviuils  modtts,  sicut  Icgitiir,  nec  menie  polest  in- 


Tuuc  perfecte  cognoscemus  qnod  modo  salubrilcr 
credimus.  Nec  enim  aliter  animadvertere  merebimor, 
nisi  nunc  quae  sunl  vera  fateamur;  hoc  esi,  ooaeier- 
nam,incommutabiIem,distinctam  personis  el  iniepa- 
rabilem  Trinliatem,  replentem  omiila  simul  subsUa- 
tiali  virlute  sua,  unum  triplex,  trinumque  simplicabile 
[«d.,simplabile]:pariruatem  in  omiiipoienlia,aeqnaii- 
Utem  in  charitate,  unitatem  in  natura.  Ilaecexcellenier 
et  singulariter  simul  judicat  j^jstiiia  sua,  simul  pardl 
pieiate  sua ,  simul  cooperaiur  virtule  sua  :  poteslas 
inoomprehensibilis,  beaiUudo  mirabilis,  exqua  bean- 
tur  quaecunque  beaU  sunt ,  vivificantur  quxconqoe 
viventia  sunt,  continentur  quaecunque  snbsisuoi. 
Cuncu  siinul  librans ,  cuncu  discernens ;  quae  ideo 


teil  gi,  uec  sermonibus  explicari.  Felices  qui  babent  D  io  judicando  non  labilur,  quoniam  in  cognoseefi- 


omnia  qux  Tolunt»  et  nulla  adversiute  qualiuntur. 
Ibi  enim  caro  anima^ioe  aeterna  pace  compositae,  ne* 
queunt  in:er  se  sentire  coutraria.  Ibi  eruni  artus,  qui 
spiritali  consensu  ornent,  non  concupiscentia  carnali 
degeoereni.  Ibi  denique  coelesti  sobricute  fulgebunl, 
non  aniem  mundanis  cngiiationibus  ebrie  [nia.  Aud.^ 
cbrii]  polluentur.  Domicilla  plane  eorum  (ul  puiamus) 
in  supernis  crunt»  ei  terras  non  appelenl ,  quarum 
usum  necessarium  non  habebunl.  Quocirca  non  erit 
permixu,  sicut  in  hoc  mundo,  habiutio ;  sed  seqiie- 
sirad  ab  impiis  elecli ,  magna  locorum  qualiUU  et 
regione  dlvidentur. 

Civius  ccelestis,  mansio  secura,  pairia  lolom  con- 
liacus  quod  delcciet :  populu^  sine  murmure,  incolae 


do  non  falliiur.  Gum  non  appureai,  praesens  bo- 
nis  est;  el  cum  nusquam  desif,  absens  malis  esi: 
Immobilis ,  qwa  ubique  tou  esl;  incessabilis »  qoia 
voluntates  suas  semper  operatur;  de  loio  se  audit, 
de  toto  se  videt;  non  ex  aliqua  parte  lamquaro  de 
membro  respiciens ,  sed  omnia  undiqoc  iu  ut  soat 
perscruUbili  virtuie  cognoscens.  Dicitur  etiam  odo- 
rare,  gusure,  arobulare ;  sed  baec  propter  inielligea- 
llam  noslram  humana  consuetndine  lacere  |terhibe- 
tur,  dum  inenarrabill  [ms,  Aud.^  tnvariabili]  poteniia 
majesuiis  suae  longe  aliier  cuncU  perficiat.  Virus 
sancia ,  nniversa  creans  aique  disponens,  regnai  in 
m:ijestau  propria  et  gloria  sempiierna ;  incompre* 
bensibilis,  inaealimabilis»  et  aeierna  poteBlia»  cobIsi 


IS05  DE  ANIMA.  1506 

slrabill  •ospensiont  consoUdat,  temt  super  mare  A  opponnntur.  Seito,  do  Tirtatibat  anlmx  naloralibus 


[«tf,,  inane]  defigit,dat  fonlibus  cursum,  mari  termi- 
num  ponit,  serenos  coruscat,  pius  fulminat,  ima  sum- 
maqiie  sapientiae  sus  iege  moderatur ;  scilicet,  qula 
in  gubematione  ipsius  consistunt  omnia,  non  in  suo 
pofse  derelicia.  Irasciiur  placidus,  judicat  iranquii- 
los,  et  sine  mutabiliiate  ejus  provenit ,  quod  delin- 
qoentium  reatus  excipiet.  Rerum  humanarum  valde 
Iniserator,  conversis  slatim  parcens ,  peccanies  ex- 
spectando  recorrigens ;  et  cum  pati  nil  possit  contra- 
riQm,  magna  tolerantia  sustentat  adversum, 

Quantulum  est  quod  hic  de  illa  ineffabililate  sen- 
lUniis?  Ibi  plene  cognoscimus  quam  subjecla  sint  in 
conspecta  glori»  ejus,  quae  miramur,  cui  prxbet  mi- 
nisterium  angelica  roagnitudo,  cbarissinio  famulaii- 


Don  pauca  professa  [ed.^  profu»a]  sunt.  Septimo,  do 
origiMC  ejos,  qu»  sunt  lecta,  narravimus.  Qclavo, 
•odem  ipsius  judiciumque  descripsimus.  Nono,  do 
eorporis  nostri  posiiioue[ei/.,dispo>itioneltrac(aium 
est.  Dedmo,  anima  inQdelis  cum  suis  signis  (proui 
concessum  videtur)  ostensa  est.  Undecimo,  lucidam 
nentem  et  plenam  divinitJtis  pro  captu  nostrae  pos- 
sibiliutis  aitlgimus.  Duodeciino,  de  spe  futuri  f^aeculi 
nonnulla  (Domino  lar^iiente)  memorata  suni ;  ut 
quam  iiQmortalem  credimus,  perennei  disiributionet 
nihilominus  habere  sentiamus. 

Clausimus  itaque  nostrum  munusculum  numcro 
daodenario,  qui  coelos  signorum  diversitate  decora- 
vii,  qoi  annum  menstruali  venastaie  composuii,  qui 


iarexcelsi  principatus  obsequio ,  innumsrabiles  po-  B  ^«"^^*  P"n«^pales  tcrrena  indigentiae  provida  dls- 


lestates  fldeliter  et  constanter  obediunt,  quo  seroper 
indiget  quaevis  excelleniia  summitatis.  Quid  jam  de 
^ns  singalari  potentia  conjiciamus,  quando  nec  illud 
nMKlo  comprchendere  surilcimus ,  quod  ei  parere 
posse  miniine  dubitamust  Tunc  liberall  inteltigimus, 
coi  dementes  resistere  tentabamus  :  ad  quae  niagni* 
fica  proTOcati,  qnibus  videbamur  sordibus  occupari. 
Ulud  vel  iu  momenio  videre  sufficerei,  quod  nos  in 
setemom  promitlit  veriias  iutueri.  III ic  convincitur 
omnis  pravitas  quaestionura ;  illic  male  credita  veri- 
taiis  ipsius  voce  superantur  *.  Sine  fine  regnum , 
sine  nocte  lux,  sine  vitiis  corpus,  sine  roortibus  viia; 
et  cum  omnia  dirigantur  ad  aeterniim,  solum  ibi  mo- 
rieiur  exitium.  Magnum  est  his  perfrui,  sed  multo 


positlone  coiicessii ,  qui  diei  noctisque  spatia  bora- 
rum  congrua  quantitate  divisit,  ut  merito  et  ad  animae 
dilucidationem  Iiaec  supputaiio  adbibereiur,  qune  tan- 
tarum  rerum  naturalium  dispositionibus  consecra- 
tnr. 

Restat  nunc,  sapienlissimi  viri ,  qui  floretis  Inge- 
nlo,  ut  mole  istius  rouudi  salubriier  [ed.^  salutariter] 
transilita,  divinae  misericordiae  nosmelipsosvelociier 
ofleramus,  per  quam  pleiiissinie  illuminantur  cogt- 
tantis  oblutus.  Intelligamus  eum,  diligamus  ipsum  ; 
et  tunc  animas  nostras  vere  cogn'oscimus,.si  de  illius 
largiiate  sapiamus.  Ipse  enim  roagister  potens  atque 
perfcctus  est,  qui  et  vera  dlcit  animae  nostrae,  et 
quae  dixerii,  eam  facit  illuminata  menle  conspicere. 


melius,  quod  inde  non  probetur  exiri.  Yiiicunl  vota  C  *«  «^^»'^^*  siquidem  Chrisii  cor  iodocibile  non  potest 


qoi  vocantur  ad  praemia.  Tunc  vere  cogiioscunl, 
039  qudm  feliciter  creaii  sunt,  qui  ad  tam  magna 
perrenerint.  0  incomprehensibilis  roajestas  ei  pie- 
Us!  Nam  inter  opera  reruro,  quibus  mundi  am*'i:us 
opificis  laude  completur,  nihil  egregius  probatur 
existere,  quaro  substaniiae  spiriiales,  quae  Creatorem 
fouro  pura  roenie  noscuntur  cogiiare.  Reliqua  enim 
faeta  sunt  ad  intelligentium  delectationem ,  baec 
•utem  ad  suam  beaiitiidinem ,  quae  veneratur  au- 
ctorero. 

Teropus  est  ut  quaestionum  varietate  diiui^sa  [forle 
demessa]  diciorum  copioslssimam  densitaiem  in 
quibusdam  roanipulis  colligamus ;  ut  fideli  calculo 
noroerata  borreis  inemori^e  compendiosa  brevilaie 


inveniri,  quoniam  qui  se  ei  totar  mentis  integritate 
tradiderit,  nec  ignorare  potest  quod  qiiaerit,  uec 
aniitiere  quod  pia  remuneraiione  susceperiu 

Fit  crgo  magna,  preiiosa,  dives  aniroa,  cum  se  ex 
proprio  paupcrem  esse  cognoscii  ;  potens,  si  bumi- 
litatem  saluberrimam  non  declinet;  fellcissima  [ini. 
Aud,,  fidelissima]  deniqfC,  si  servet  in  carne  quae 
in  aethere  superbi  angeli  probanlur  aroisisse.  Ad  le 
enim,  sancte  Domine,  nemo  se  crigendo  pervenit : 
quin  potius  humiliatus  ascendii.  Curo  altissirous  sis, 
proiimior  redderis  supplicatione  curvaiis.  Nostra 
tibi  huaiiliias  accepia  esU  Amas  quod  propler  te  non 
quaeris,  desideras  quo  non  indigcs.  Ipsa  est  eaim 
vitx  nostrae  roaier,  gerroaiia  charilatis,  x^liiantis 


condaniur.  Primo  igitur,  ut  reiinetis,  auditores[ms.  ^^amraae^ingula^epf^sidiuro,  contraria  debellatrisquo 


Aud,,  adjutores]  prudentissiini,  proprie  dici  aniroam 
etymologiae  ipsius  consonatione  docuimus  :  scqoes- 
tranies  ab  ea  vocabula  quae  noroinum  siroilitudino 
•odienies  confuiidere  potueruni.  Sccundo,  defiui- 
tionero  substantiae  linjus  curo  suis  exposiiionibus,  ut 
daturo  consut,  absolvimus.  Tertio,  de  substantiali 
ejus  qualitate  decursuiu  esl.  Quarto,  uionsiravimas 
qiiemadmodum  anima  formam  habere  iion  possii. 
Qninlo,  virtuies  ejus  morales  relat;r  sunt,  qu£  con- 
tra  vitla  hujus  sxculi  velut  quaedam  aruia  furtitcr 


snperbiae;  et  sicut  illa  per  diabolum  origo  criminuin, 
iia  isu  per  te  noscitor  fons  esse  virtutom. 

Ilanc  tu,  Domine  Chrisie,  sic  nobilitare  voluisti» 
ut  eam  non  solum  praecipcre  ,  sed  etiam  suscipero 
dignareris.  Subiisti  quippe  In  assumpia  hominis  na- 
tura  judiciiim,  qui  judicaturns  es  roundum ;  caesus 
es  Oagellis,  qui  exaltas  et  bumiiias  regcs ;  perlulisti 
in  faciein  odiosos  consputus  [im.  Aud.,  odiosas  iiri- 
sioues],  quam  insaliabiliier  videre  cupiunt  angeli  ^ ; 
felle  potaius  es,  qui  humanum  gcnus  sic  babuisti 


*  Mss.  Aud.  etde  Nj»,  vcritoi  ipsiui  facie  operi' 
iur. 


^  Ms.  \ud.,  7111  intat...  lideri  dciideraris  ab  an- 
(lelis. 


1507  M.  ALBKLII  GASSlODOftl  I30S 

dulee,  ut  rerum  Dominits  uaturam  Mrvi  dignaroris  A     OoniDey  qoia  in  Dobis  non  esl  qood  remanereris. 


assumerc;  patieiiter  coronam  spineam  •uscepisti, 
qui  comples  orl)em  temrum  diYcrso  Aore  praemio- 
rum;  coDditionem  sulHisti  morti^,  qui  vitam  creatQh 
ris  tribuisti  universis.  Tanlaque  fuit  in  sancta  incaF- 
nalione  liumilius,  quanu  esl  in  Divinitate  incom- 
prehensibiiis  majesias. 

Per  le  enim,  admirande  Domine,  poana  focla  eit 
aetema  requies,  passio  remediaiis,  mors  fidelium  sa- 
lutis  introilus.  Uaic  enim  perpetue  dat  vivere,  qo» 
solebat  eisiinguere ;  non  iujuria,  quoniam  quae  vitam 
boiuinum  suscepit,  merito  jus  pereroptionia  amisiu 
Daia  in  dedecore,  manet  in  honore  :  quia  res  quae 
tunc  porubaiit  ad  inferos  «^,  nunc  perdocunt  ad 
coelos.  Yere,  Domine,  qui  sic  miseiiGordiier  fecisti. 


sed  iu  te  semper  esl  quod  largiaris  '  eripe  me  a  me, 
el  oonserva  me  in  le.  Impngna  qaod  feci,  et  irindka 
qood  fecisti;  tonc  ero  meus,  com  foero  tnus.  Tia 
sine  errore,  veritis  sine  ambiguiute,  vita  sioe  flpe. 
Dona  noxia  odisse,  et  profutura  diligere.  In  te  p(h 
Dani  prospera,  mibi  applicem  semper  adversa.  Quia 
nibn  som  slne  te  sapiam  :  qoalis  vero  (ecum  [msf., 
tonc]  possim  esse  cognoscam.  Intelligam  qold  son, 
ot  ad  illod  valearo  pervenire  quod  non  tum.  IfaB 
sicut  praeter  te  eiistere  non  ccepimoSy  iU  et  ilae  U 
profecisse  [ed,,  esse  proficoi]  ood  valemos.  Ook 
nia  vcigunt  nihilominus  in  ruinam,  qoas  a  majesla- 
tis  tuae  pieuie  fuerint  segregau.  Te  autem  aroaie, 
salvari;  formidare,  gaudere;    invenire,  crevbse; 


potcns  es  !  Nullus  regum  egentibus  tuis  par  e^t ;  B  ainisisse,  perire  est.  Tibi  denique  nobilioi  e^t 


nullae  purpurui  piscatoruin  tuorum  reiibus  adaeqiian- 
tur ;  quaiido  illae  in  mundanas  tempesUtes  inipel- 
luht,  liaec  ad  iiiius  sterns  sccuritatis  adducunt. 
Pauper  de  nobis  dives  ex  tuo.  Factus  es  sociui 
niorUliiaris  noslrx,  ul  nos  parlicipes  redderes  aeier- 
niuiis  tux.  Superbiam  bumiliuie  cums,  ac  lelhum 
niorte  prosternis.  Nosti  enim  i)0iia  facere  per  ioi- 
quos ;  convertens  in  adjulorium,  quod  praeparatoro 
est  ad  nocendum;  poieniius  esse  judicasti  Ixsiones 
ad  utiiiutem  convertere,  qunm  causas  malorum  ra- 
Jirltus  ainpuure*  "Nam  quumodo  benoficiorum  tuo- 
rum  cognoscerenlur  signa,  si  ct  adversae  parii  non 
nionsirarentur  indicia? 

Oratio  Ca$$iodoTL 

Tu  ergo,  Domine  Jesu  Ghriste,  qui  sic  pro  uobis 
flesus  es,  ul  bomo  fieri  dignareris,  non  in  nobis  pa- 
tiaris  perire  quod  decrevisti  miseratus  assomere. 
yeriiam  nostruro  induigeniia  tua  est :  dona  quod 
oiTeraro,  custodi  quod  exigas,  ut  velis  coronare  quod 
prxsus.  Vince  in  nobis  invidi  potesUtero,  qui  ^ 
sic  decipil,  ut  delectet  :  sic  delecut»  ut  perimat. 
liosiis  dulcis,  amicus  amarus  est.  Nosti  enim  quam 
fiTjliter  lubricus  anguis  illabiiur ,  squamis  repunti- 
biis  minutatim  corpus  omne  soliiciiat ;  et  ne  ejos 
iiitclligatur  adventus,  fixuin  non  babet  impressa  va- 
ricaiione  vestigium.  Invidit  (proh  dolor  l)  um  magnis 
p<  pulis,  ciun  doo  essent ;  et  adbuc  temporales  per- 
sequiiur,  quos  impio  ambitu  fecit  esse  moruies.  Se 


vire  quam  mondi  regna  capessere  :  merito,  qoando 
ex  servis  fiiii,  ex  impiis  justi,  de  captivis  reddiarar 
absoluti. 

Quapropter  conlra  peccau  nosira  miferieordia 
tuae  munimen  insurgat,  quas  nominii  soi  testinuNiio 
miseris  datur;  ut  trina  remonerati  f/iir.,  trlns  r^ 
monerationis]  cooditiooe  sentiamos  oobii  pro^tlam 
Triiiitatem.  Petimus,  qoia  jubes;  polaamos,  qola 
prasclpis ;  et  siiie  fine  conferre  mavis,  qoi  semper 
commones,  ot  rogerifi.  0  altitodo  pielatii !  o  cle- 
roenti»  incomprehensa  profondius !  Gom  oemo  poi^ 
sit  aliquld  accipere,  si  resistis,  vim  te  preeUM 
nosiris  pati  posse  tesiaris ;  meriio,  qnando  a  judiee 
peiirous  ui  ad  pcenale  judicium  non  vocemur,  et  per 
Q  legislatoris  graiiam  speramus  eripi,  ne  possimos  a 
proiiiulgau  coiistitutione  damoari.  Tibl ,  saucte  Do- 
mine,  Rex  regum,  coofidenter  dicimus  :  Dimitte  pee« 
cau,  et  concede  nubis  non  debita.  Oronis  te  creatora 
operis  tui  boniuie  collaudat.  Debemui  tlbi  qoed 
existimus  :  obligamur  etiam ,  quod  quotidiano  mu- 
oere  contlnemur.  Gaudemus  et  binc  qooque»  glorio- 
sissime  Domiiie,  quod  tua  benefieia  non  irriie  poiti« 
lamus.  Tempera,  bone  ariifex,  organom  corporii 
nostri,  ot  liarmoni;e  mentis  poisit  aptari ;  nee  sic 
roboretur,  ul  superbiat ;  nec  sic  languescat,  ut  de* 
flcial.  Tu  nosii  qu«  vere  moderau  soou  Vasa  tna 
sic  rcple  prosperis,  ui  capaciias  noii  prxbeator  ad- 
versis.  Domiiiciur  ratio,  serviat  caro  :  quoniam  a  U 
solo  poiesi  cffici ,   ne  fragiiiute  corporis  posiit  of- 


ijoiercipit,  quod  alios  decipit ;  et  nuilo  fine  corrigi  j^  fendi.  Verum  bxc  pro  nosiro  modulo,  non  pro  re- 


mereiur  qui  [m,  Auif.,  quia]  de  omnium  deceptione 
damiandus  est.  Quapropter  non  possit  iniquus,  ne 
convalescat  interitus ;  doniinatum  640  >*'  nobis 
non  exerceat,  qui  nunquam  praestitit ;  sed  virtus  tua 
nunc  possideat  quae  creavit.  Doleat  periisse  quod 
(ecit,  duro  nos  non  viderit  perire,  quos  voluit. 


rum  ipsarum  magniludine  dicU  sufficiant  :  qoaode 
et  amplius  quam  expeiebamur  ediximos ,  et  alma 
lumina  vcracium  iiiteraruro  breviter  ulia  caoteqoe 
docuerunt.  Hli  eiiim  potuerunt  de  his  inoffeose  di- 
ccre,  qui  purificaii  divino  munere,  prol>ab*.li  se  me- 
rierunt  cuuver&atione  tractare. 


<  £d.  eiiur.,  pandebat  inferos. 


b  Gd.,  mridaiii.  M^.  Jur.,  invidics  pe$Um,  fum. 


1509 


COMPLEXIONKS  IN  EPIST.  APOSTOLOBDM.  --  PROLECOMENA. 


1310 


APPENDIX  AD    EDITIOIVEM  GARETIANAM. 


BEGI;E   CELSITUDINI   JOANNIS   6A8T0NI9, 
MAGNI   BTRCRI^   PRINGIPIS, 


SCIPIO   MAFFEIUS. 


Haintanii  mthi,  prwitantinimum  hoc  tatiti  tcripto-  \  bu$  huc  profecti,  variis  eorum  lingnii  ita  pa$$m  a  1$ 


rif  monumenlum  emitteremne  modo^  ut  aeriter  potce^ 
batur ;  an  in  aliud  tempus^  quemadmodum  constiiue^ 
rain,  diffcrrem ;  ea  cogitatio  sollicitudinem  dubiiitiO" 
nemque  abstulit  statim  ac  rescidit  omnem ;  cum  suc^ 
currit  pos$e  me  ex  maturata  ejut  editione  occasionem 
arripere,  obseqnentissimum  et  multii  nominibus^  sere- 
nistime  princep$,  tibi  devinclum  animum  publice  pro* 
filendi.  Ii$  $cilicet  me,  po^tqnam  in  hac  meiropoli 
feliciter  commoror,  humanitati$  et  elementitB  vinculi$ 
obslrinxisli  ;  ut  nihil  impensius  exquirerem  ,  nihil 
exoptarem  vehenunlius,  quam  officii  mei  testimonium 
quoddam^  cultusque  tingularis  non  minimum  argU" 
mentum  quomodocunque  exhibere.  Illud  ad  hoc  acce^ 
dii ,  quod  prmmium  maximum^  decu$que  inusitatum 
manere  probe  uiam,  quaseunque  sub  fau$ii$simis  ai- 
$picii$  tuis  prodituras  tucubratione$ ;  nimirum  procui 
dubio  forCy  ut  a  te  legantur,  intime  intelUganlur,  ei 
mira,  qua  poltes^  ingenii  vi  hon  minus  acute  quam 


iuterpellari  $oient^  ut  non  verba  tantum  proprtetatem» 
que  dictionit^  sed  ipsam  gentis  sua*^  patriarnmque  ciri- 
tatum  enuntiationem^  et  nativnm  sonum  audire  sibi  vt- 
deantur.  Decent  hcec  qmdem  omnia,  decent  quam 
maxime  Etrurio!  imperaturum  :  omni  an?o  sciticet  iIm* 
dii$  et  artibu$,  non  fonis  tanium,  nt  olim  t//e,  $ed 
docta  quoque  Etruriu  crevil  (Virg.  Ceorg.  lib.  ii)«  Cu* 
ju$  $pectalissinuB  provincias  ex  inclinata  hac  vrbe  ra- 
tionem  habere,  et  argumentum  sumere  liceat  :  nam 
ut  veiera  et  toties  decantata  $ileaniurf  pauci$$ima$  prih' 
fecto  his  ipti$  iempcribu$  civitatet,  seu  pra!$tanti$simi 
in  ri  Htterariaviri,  seu  ideniiarum  adjumenia,  prisco» 
rumque  monumentorum  eura  $pectenlur^  FlorentioB 
eomparandai  deprehendere  e$t.  Plurimi$  ea  quidem  (i- 
iuli$  felix ;  at  nuilo  magi$,  quam  quod  ii$  principibui 
regaiur,  qui  paterno  potiui  imperio  utentes  quam  regio, 
sie  aluni  ae  fovent,  ui  cum  perquam  muttas  in  hac  ini' 
quiiate  iemporum  Italice  civitate$  minuantur  $en$im^ 


vere  et  apte  dijudiceniur.  Idem  obtingii  libri$  fereein*  ^  et  populi  frequentia  decre$cani,  augeatur  ip$a  in  dies 
gulisqni  in  manu$  deveniani  tua$;  hora$  enim  aliquol  *^  et  feticiter  effloretcat.  Ego  vero,  princeps  serenissime^ 
impistime  legendo  tran^git^  quod  voluptatii  atque 
oblectamenti  genut  quotmquisque  etl  hac  astaie  notira 
inter  privaicB  etiam  tortit  proceres,  qui  probei ,  ^tct  in» 


ieltigni^  qui  amplectaiur  f  Nemo  rerte  fuii  inter  omnei 
cetebraiistima  iila^  ac  prortut  tinqulari  humanitate, 
quandocunque  a  te  in  colloquium  admittot,  qui  mentii 
acumen,  ingeniique  elegantiam  non  admiraretur  ium* 
mopere,  et  iummit  laudibui  non  prosequeretur.  £x- 
terni  etiam  hominet^  ei  e  vaide  ditiitit  a  nobii  regioni» 


qui  ab  aliquot  jam  mensibut  incredibili  quadam  cum 
volupiale  hoc  cceto  fruor^  hujutque  propterea  pubtiem 
feiicitaiii  ium  particep$^  eiiamti  dum  prceciarum  hoc 
ei  hactenus  frustra  perquisitum  oput  tibi  stsfo,  tion 
iam  munut  eihibere^  quam  officio  tatitfacere  optime 
imetiigam  ;  spero  tamen  fore^  ut  hiiari  ac  benigna 
fronte^  quce  iua  lenitat  est  et  ciementiaf  a  te  excipiar^ 
atque  ui  tiudiii  meit  fautarem  aiiquando  adjuiorcm' 
quete  prcetiei. 


AD  DOCTOM  HDMANUMQUE  UECTOREM. 


Cur  praRstantissiiniim  hoc  opusculum  multo  anie, 
Ct  ubi  primuui  in  illud  incidi,  non  ediderim ;  cur 
modo,  postquam  in  longe  dissiiis  studiis  «ersor, 
repente  emiitam ;  unde  babuerim ;  qua  occasione 
tam  isium.  tum  alios  plures  maximi  pretii  codices 
repererim  ac  deiexerim,  monendus  docendusi|ue  es, 
amice  lecior.  Octo  fere  elapsi  jam  anni  suni  ah  ec— 
clesiasticae  antiquitatis  ihesauro,  in  ipsa  pairia  mea 
per  me  invento,  atque  elTosso ;  quo  sacras  littcras 
eruditinnemque  universam,  Dei  0|itimi  Maximi  ope 
el  auxilio,  aniplinraiuru<n  aliquando  me  ac  juvatu- 
runi  spero.  Invcsiigandi  deiegeiidique  occasin  fuii 
liiijusinodi :  Scrinonein  hibucram  cuni  amids  iion 
seniel  de  Itinerariis  ltaiicis«  sive  de  libellis  iis  qns 
iit  iin»qnaqiie  civilate  rariora  et  observalione  inagis 
digna  liabtfantur,  recensenlibus,  qiiibus  instrui  el 
suinma  lide  adhibiia  uti  solcut,  qui<:uti(|uo  fere  ab 
externis  provinciisad  Italiain  peraoTandam  se  confc;- 
runt.  Ostendcbam  quantum  in  eo  scriplionis  genere 
non  iini  tantummodo  subseilii  hoinines,  seque  ut 
plurimum  exscribentes  iiivicein,  sed  ip>i  quandoque 
peccassent  summi  eilitierali  viri ;  veldiversam  admo- 
dum  a  vero  rerum  speciein  exhibentes*  vei  putaotes 
posso  quemquam  diebus  paucis  in  urbe  aliqua  subsi- 
sientem,  quorumcunque,  qii;e  notatione  digoa  in  ea 
sunt,  Doliliam  assequi.  De  Verona  pracseriiin  nostra 
cum  verba  facerent,  cum  allucinatos  esse  declara- 
b.\i\  non.uno  loco;  luui  multa  ab  iis  prne:erniis$a 
ii.cutorabain4  qu;e  in^iri  i.id  debcribenda  nant  ei  cc- 


le|)randa.  Ut  enim  eororo  q.iid^iam  aitingam,  qo« 
majori  studlo  ab  istis  explorari  solent,  nemo  unus 
coiiiitum  liivilaquarum  cimelia,  aureo  xvi  sseculo 

C  collecia,  et  praeclare  coljocata  ac  disposiia  nomina- 
vit  unquam ;  eiiamsi  inter  illa,  prxti^r  eximias  pictas 
tabulas,  aereas  imagines,  mss.  codices  et  excusos, 
quod  in  his  rebus  primas  lenet,  l  circiter  vetusta  e 
niarinore  siinulacra  numereniur ,  Augustorumqiie 
tam  certae  ac  prjestantes  protomae,  ui  Romae  quo- 
que,  nedum  Yeronae,  specianda  et  magniracienda 
supellei  haberi  possint.  Addebam  taffieu,  non  lam 
in  his  omnibus  vialicorum  bujusmodi  largitores, 
CYiernos  fere  omnes,  culpandus  esse ,  qitam  incu- 
riam  nostrain,  desidiam,  dicamne?  inscitiam  etiam 
quandoque  nostrorum  hominum  ac  sluporem ;  quo- 
rum  plurimi,  cum  praeclariora  quaeque,  ad  rerum 
praesertim  ac  temporum  noiitiam  spectantia ,  aut 
ignorenl,  aut  rideant ;  ut  f|uaB  prae  maiiibus  habemus 
innotescant,  ab  extremis  (inibus  veniant  necesse  est 
qui  perquiranl,  qui  illustrenl.  Arrepta  hinc  occa- 
sioiie,  juvenes  aliqui  summo  ingenio,  qui  mulla  me- 
cuni  erani  familiariialeconjuncli,  instareacriusccBpe- 
ruiit,  ut  qiiod  Veronam  spectaret,   libellum   ador- 

^  nare  ne  pigeret,  quo  singuU  memoratu  digna  cum 
in  hospiiuiii,  luiii  eiiani  in  civium  commodum  recen- 
sere  niterer  aiqiie  explicare.  iis  obsequi  cupiens, 
oiiusculum  aggredi  minime  disluli.  Dom  iJ  molior, 
cuin  quidquid  eiiaro  nisnuscriptorani  codicnin  veto- 
rum.|ue  docufflCQiorum  prxstaiiiLas  «.^  tu.v^'^  ^^>^ 


1511 


M.  AURELII  CASSIODORI 


lolS 


nos  semreiar,  Indictre  miiii  constiiutum  esset ;  A  agt  ipsi  Tideretur,  et  Vcronensis  ecclesic  dlgQiuti 


capilularinm  librorum  mentio  subiil,  quae  apud  plu- 
res  scriptores  mibi  aliquando  occurrerat;  et  quim- 
▼is  una  in  civitate  vox  omniuro  esset,  a  majoribus 
eiiam  tradiia,  nibil  oinnino  ex  antiquissima  ea  biblio- 
tbeca  reliquum  esse,  accessi  tamen  ad  canonica 
Erclesix  primnr:»  clanstra»  ut  locum  quo  olim  fue- 
rat  lustrarem ,  et  an  veieres  sattem  plutei  superes- 
sent  inspicerem.  Frustra  perquirens,  accepi  a  pru- 
deuiibus  ▼iris  pluribus,  de  loco  nibii  constare,  plu- 
toorum  neque  bac  xtate,  neque  patrum  memoria 
Tisum  quidquam  vel  auditum  esse.  Necdum  tamcn  a 


ma\ime  consuli ,  admoniiis  ad  quos  tunc  temporii 
spectare  poterat,  quosdam  ex  redivivis  hisce  mss. 
pro  arbitno  utendos  tradidil,  et  domum  meancoai- 
portari  indulsit.  Tum  vero  lucnbntionibiis  variis 
sive  incoepiis,  sive  mediiatis  valedicens,  poeticis 
praecipue,  cujus  facultaiis  illecebnip  quidquid  floreii- 
tis  »t:iiis  oblectamenlorum  atque  inepiiarum  cura  ' 
mibi  non  eripuitf  absumpsil  *  studia  mea  ad  hos  po- 
tissimum  codlces  contuli  :  quonim  plurimos  (nec 
tamen  omnes)  mutilos  deprehendi,  acephailoa « seiue- 
sos,  laceros,  et  reliquias  potius  libronim  quam  libros. 


proposito  desiiii ;  cum  enim  cogitarem,  non  Guarini  *    Nec  alio  fere  aspeciu  par  eral  monttmonU  emergere, 


xvo  tantum,  qui  ex  ea  S«  Zenonis  serniones  erue- 
rat;  et  Ambrosii  Camaldulensis,  qui  cele^errimam 
vocat  in  llodoeponco,  miraque  vetuttalis  volumina 
in  ea  speciavit,  bibliotliecam  stetisse  :  sed  et  Panvi- 
nii  xtate  (Antiq,  Veron,  p.  153)  magna  ejus  exstoite 
vestigia ;  ei  S.  Caroli  quoque,  quem  celebrat  Paulus 


quae  decein  aut  duodecim,  ad  minimum  autem  ooveni 
saeculorum  aetatem  tulerint :  cum  enim  duae  velati 
classes  horum  codicum  sint,  qaamm  una  rubro  ni» 
mero  signata  ylsitur,  nicro  altera,  prioris  cbiisis 
membraiias  a  Paciflco  Veronensis  ecclesic  oono 
saecalo  archidiacono  defl^ixissCy   plura   sant  qox 


Manutius  in  nuncupatoria  epistola,  quod  S.  Cyi>ria-  n  ferme  evincant.  Bibliothecam  ab  eo  condilam  retolit 
niiiii  restiiui  curasset*  accersiio  Verona  mir<e  vefii-  ''  Panvinius  sive  ex  epilapliii  versa  conjeetaos  :  Bis 
staiis  exemplari :  incredibile  mihi  videbalur  nullas  ab 
eo  lempore  exuvias  nobis  superessc.  Quamobrem 
cum  iiiter  praestantiores  ipsos  canooicos  patri»  bi« 
storiae  noiiiia,  et  aniiquiiaiis  amore  Carolus  Cari- 
iieUiiis  exceileret,  illum  adiens,  in  quem  etiam  labu* 
larii  cura  tunc  ex  oflicio  incuinbebat,  enixe  obtesta- 


tus  sum,  ut  arcas,  ficriiiia,  forulos  scrutaretur  om- 
nes,  exploraretque  an  eorum  codicum  reliquije  habe- 
rentur  ullae,  quorum  vel  pulvis  ipse  mibi  in  pretio 
essct.  Appriine  is  tum  erudito  sui  ipsius  genio  im- 
pulsus,  tum  amorc  singulari,  quo  me  pro  bumani* 
t:itc,  qua  prsestat,  perpetuo  prosecutus  est,  hanc  in- 
daginom  insiituit;  postque  paucos  dies  advenii  hilari 
vultu,  quiddam  repertum  iri  asserens  sperare  se  in 
laiibulo,  quod  excuii  ab  ambobus  simul  cupiebat. 
Properavi  conresiiiu  ad  capiiulares  aedes,  ipsumque 
iii  subobscurum  cubiculum  secutus  sum,  in  quo  prje- 
altuin  mibi  arroarium  ostendit,  cancellarii  scriptis 


centenos  terque  unos  eodicesque  feeerat ;  siTe  ex  Ira- 
ditione  quadam,  eo  lenipore  adhuc  superstite.  Eam' 
bibliothccam  tolius  orbis  terrarum  cetekerrimam  faisse, 
arguebat  idem  Panvinius  {Antiq,  Veron.  p.  153)  ex 
his  ipsis,  ut  opinor,  ejusdem  in  Camonicormm  mom- 
sterio  vestigiiSy  de  quibus  in  praesens  senno  est.  lias 
vero  librorum,  quos  Paciflcus  qua  collegit,  qoa  exa- 
rari  jussit,  reliquias  esse,  id  etiam  conflnnat,  qood 
unus  et  alter  scripti  dicantur,  ReqtMoUe  Domsno  /Vo- 
stro  Hlolario  Imperatore»  Ul  autem  constet,  quo  is 
anno  decesserit,  quam  adinirando  Ingenio  floroerii, 
quantumque  ecclesiam  Veronensem  capitolaaiqoe  ao- 
sirum,  muitisac  praeclari«  litulis,  otalibi  perseqoar, 
illustrcm  decoraverit,  inscriptiouem  afiiaram,  caa^ 
dido  marmori  incisam,  et  in  cathedroli  templo  pul- 
chre  collocatam,  cuius  priorem  tantum  partem  vuU 
garont  Panvinius,  Ugbellius ,  alii ;  1 1  disticha  pne- 
termitteutes,  quae  ab  ipso  eximio  viro«  ut  sepoicro  soo 


refertum;  supra  cujus  fastigium  iiescioquid  veterum  G  aliquando  inscriberentur,  concinnata  na!lui  duUu»; 


cbarlarum,  et  ligiiea  quaedam  librorum  integumeuta, 
In  ircpr^vftaTMv  speciom  iiluc  olim  conjecta,  apparere 
v:debaiiiur.  Scala  statim  arcessitaet  applicata,  moraa 
impatiens,  ascendo ;  ejusque  reposiiorii  summitatem 
nuiia  labula  termiuatam  deprebendo,  sed  deteciam 
ei  cavam,  ita  ut  velut  ampla  ibi  capsa  efflceretur. 
Acervo  quisquiliarum  et  fragmiuum,  qui  superstabat» 
rrjccio,  cavum  omne  codicibus  plenum  video,  mi- 
raniibus,  puto,  insuetam,  et  quam  ab  immemorabili 
temporis  spatio  noii  aspexerant,  diurnam  lucem. 
Quosnam  vero  codices ,  Deus  immortalis !  Primus 
quem  arripui,  nigruiuque  et  saecularem  quo  obrue- 
baiur  pulverem  niiiil  morans,  extraxl,  majori  Ro- 
inana  liticra,  et  quidem  magnifice  atque  adamussim 
efflgiata  fulgebat ;  secundus  celeri  ea  scriptura  con- 
slabat,  quain  littcraria  oinuis  respublica  modo  Go- 
tbicain,  niodo  Saxonicam,  modo  Longobardicam  ap- 
pellai,  et  puiat  usque  in  hanc  diem,  Francogallicam 


cum  e  sensu  quinti  praesertim  versos  et  decimi  tcrtii, 
lum  quia  siylum  prae  se  ferunt,  a  rbythoiieo  praece- 
dente  elogio  looge  diversum :  quibuadam  enim  inter- 
luceiit  tum  Latine  locotionis,  tum  poetieae  venosia- 
tls  luminibus,  quoe  in  ejus  «tatis  monamenlo  alio 
nullo  reperire  est  :  nonum  disticham  exempU  gra- 
tia  cum  quibusvis  medii  aevi  lucubrationibos  eoa- 
para.  Qui  celebrati  bujus  ingenii  fetom  aliqoeoi 
nancisci  summopere  cupiebani,  elegans  pro  tenipore 
epigramma,  quod  prae  oculis  qiiotidie  hal>entes  non 
agnoscebant,  plaudenles  excipiant.  Hoc  ipso  epi- 
grammate  linguas  llebraicam  et  Graecam  calluisse 
se  archidiaconus  noster  nobis  indicat  :  nomen  eniai 
suum  Hebraice  et  Graece  reddit,  cum  se  Paeificum 
vocat,  et  S  tlomonem^  et  Irenasum*  Lap^dis  icripia- 
ram,  sive  orthographiam  servo,  meliori  laotnm  el 
multiplicata  interpunctione  lectorem  juvans. 
Archtdiaconus  quiesdt  hic  vero  Pacificus^ 


iteiu  quandoque,  viro  niaximo  P.  Mabillonio  novita-  ..  Sapientia  prectarus^  et  forma  prefutgida. 

^  liullus  talis  esl  inventus  nostris  in  temporibus  : 


tcin  noiuinia  concipieiite;  ego  vero  inere  Komanam 
inviciis,  ni  fallor,etiueIuctabiIibusargumeutisosien- 
dam  aliquando,  at(|ue  eviiicam.  Rursus  pergo ;  etnon 
iiisi  majusculis  notis,  aut  milleiiaria  qux  videretur, 
ciiamst  alierius  forinae,  scripiione  exarati  libri  pro- 
diliaiit.  Unus  in  mentein  veuii,  quem  ad  sequiorem 
a:tatein  statim  rejicerent,  qoicunque  a  scriptura  ip- 
sumotet  codicis  sa*culum  designari  putant :  illum  la- 
nieiiTlicodoriiseccIesiae  Yeroiieiisis  lecior,  Ayapeto 
V.  c.  comule,  hoc  eit  anno  Cbristi  oxvii,  cxaravil. 
Aliciiabar  peue  ineute  ac  sensibus  pr»  admiratione» 
ct  vigilans  somniare  vidcbar  milii»  cum  scirem  uiio 
vei  ahero  ejus  veiustatis  codice  regias  quandoque 
couiuieudari  bibliothecas  atque  illusirari.  Cxiractos 
deuiuiii  ouiues  ab  illo  tuinulo  iia  coliocari  ac  disponl 
caiioiiicus  Cariiiellius  jussil,  ut  evolvendi  milii  facul- 
tas  ensri ;  i|u:n  post  luinpus  aiiquod,  Citin  ({uid  circa 
cos  cudiccs  mcJiiarer  aperui^bciu,  c  tpi  uliqiie  rcs 


Quod  nec  ullum  advenire  unquam  talem  credhooi. 
Ecctesiarum  fundator,  renovator  optinuu 
Zenonis^  Prorult,  Viti^  Petri^  et  LaureniH^ 
Dei  quoquo  Genitricis  necnon  el  CeorgU, 
Quicquid  auro^  vet  argento,  et  metatlis  ceierit^ 
Quicquid  tignis  ex  diversis,  ei  marmore  cmulMft, 
Nulius  unquam  sie  perit%s  in  tantis  operibtu. 
Bis  centenos  lerque  senos  codicesque  feeerat : 
Ilorologium  nocturnum  nullus  ante  vidermt : 
En  invenit  argumenlum;  et  primum  fuudaverai 
Ciosain  veteris^  et  novi  Tesiamenti :  ffosuii 
Ilorotogioque  carmen  sperae  coHi  optimum  : 
IHura  ali  i  grafiaque  prudens  inveniet. 
Tres  el  decim  vixit  tnstraf  triios  annos  ampiius : 
Quad.aginta  el  tres  annos  fuit  archidiaconus : 
Stiptiino  viccsimj  aatatis  anno  Caesaris  Lotkarii 
Mole  cirnis  e*i  soluiut,  pcrexit  ad  Dominum^ 


mT^ 


COUPLEXIONES  IN  EPIST.  APOSTOLORUM.  —  PROLCGOMENA. 


4514 


Nono  $ane  eateudarum  obiU  detembrium^ 
lioete  ianeta^  que  vocatur  a  nob'i$  Dominiea. 
Lugeni  quoque  iaeerdolei,  ei  minislri  optimi^ 
Kjvi  morte  nmnpe  doiet  infinUui  popului. 
Veitroi  pede$  quaii  tenem,  voique  preeor  eernuui, 
O  lectoreif  exorare  queio  pro  Pacifico. 

Hic  rogo  pauxillum  veniem  iubiiite  viator, 

Et  fkea  urutare  pectore  dicta  tuo. 
Quod  nune  u ,  fueram ,  famoiUi  in  orbe  viator^ 

Et  quod  nunc  ego  sum,  tuaue  futuruieru, 
Diiiciai  mundt  pravo  iectabar  amore  , 

Nune  rtn'i,  et  pu/rfs,  vcrmibui  alque  eilbui  *• 
Quapropter  potiui  animam  curare  mementOt 

Quam  carne^  ;  quoniam  hmc  manet,  iila  perit. 
Cur  tibi  plura  parai  ?  quam  parvo  cernii  tn  antro 

Me  tenet  hic  requiei ,  iic  tua  parva  e  fiei. 
Vtjporei  pereunt  vento  veniente  minaci^ 

iic  tua  namque  caro,  gloria  tota^  peril. 
Tu  mihi  redde  vicem,  iector^  rogo  carminii  hujut^ 

Et  dic^  da  veniam^  Christe^  tuo  famulo, 
Pacifirui^  Salomon  miVit  nomen,  atque  irsneui, 

Pro  quo  funde  precet  mente  leyem  tiiulum. 
Ob^ecro  ,  nuHa  manui  violet  pia  jura  iepulcri, 

Paionei  angelica  donec  ab  arce  tuba, 
Qui  jacei  in  tumulo  terrae,  de  futvere  iurge^ 

ilagnui  adeiijudexmilibui  innumerii. 
Tolte  hinc  tegniiiem,  pone  faitidia  mentii^ 

Crede  mihi^  Irattr^  doctior  hinc  rediei* 

Anno  Dominiee  Incarnaiionii  dcccxlvi.  JndictiMi  X 

Perscrutari  ingressus  quidnam  Telernm  scriplorum 
iii  codices  nobis  serTassent,  Christiana  lanturo  mo- 
numenta  librosque  ecclesiasticos  reperi ;  in  eo  maxi- 
m»,  qtiam  mente  conceperam,  spei  parum,  ut  ratear, 
retpondentes,  quod  anecdota  in  tanto  librorum  nu- 
mero  perpauca  occurrerent.  Plura  tamen  erui  iuce 
dignissiina ;  et  ex  Tolgaloram  coilaiione  multa  didici, 
qtiae  novisse  Chrislianae  ac  litterariae  reipublics 
magnopere  intersit.  Cur  ergo  premis  ?  interpellabit 


A  occasione  nova  quaedam  ad  artem  criticam  diploma- 
ticam  perllnentia  proferre  vellem,  qua»  rapiini  ira- 
dere  ncmini  certe  liceat.  Has  moras  ab  Ipsa  re;  ma- 
iores  auiem  a  me  ipso  contraxi ,  et  ab  aiiterioribus 
Institutis ,  el  a  supellectilis  meae  tcnuiiaie ,  quain 
fateri,  imo  proflierrminime  vereor :  cum  enlm  in 
capitulares  codices  incidi,  praeclariores  interioresqiie 
ecclesiasticas  litteras  ne  primoribus  quidem  labris 
atligeram;  Gra^cas  tantum  delibavernm;  Hebraira 
elemenia  vix  videram ;  Latine  disserendi  ante  aliqiiot 
fanium  menses  primo  periculum  feceram;  eritica! 
nec  ipsum  nomen,  ut  hodie  vulgariter  accidit,  salis 
assequebar.  Incipiendum  mihi  ergo  fuit  eo  ipso  aetntis 
aniio,  qiio  popularis  meus  Panvinius  desiit ;  boc  est 
post  praclongam  immorlalium  voluminum  adoniaiani 
serieni  decessit.  Verum  quidem  est,  P.  abbatem  Bac- 
cbinium,  ad  quem  confugi,  cuique  par  referendi  nulla 
unquain  facuitas  suppetet,  mira  mihi  tam  longae  vix 
coropendia  monstrasse  :  sacra  tamen  Biblia,  conciiia, 
^Patruronon  exiguam  partem  perlegere  oportuit;a 
^  quibus  quantutii  studia  mea  abruissent,  carmina  lia- 
lica  varii  generis,  tragoedia,  eroticae  iheses,  de  re 
poetica  disceptationes  satis  testaniur ;  nec  non  Italicu 
scriptio  de  scienlia  quam  equeitrem  vocant;  cui  ta- 
inen  id  acceptum  refero,  quod  ad  profarnae  saiiem 
eruditionis  limina  niibi  iter  straverit,  ut  quibus  mo- 
ribus  quihusve  opinionibus  in  iis  qoae,  ut  bodie  loqni- 
inar,  ad  honorem  speetant;  Romani  Graecique  vi\e- 
rint,  eruerem  ac  pateracerem.  Disqiiisitionis  illius 
nullam  audio  ralioneni  hucusque  habitam  esse  ab  an- 
tiquariarum  lucubraiionum  indagatoribus^  qui  de  diis 
unibratiiibus,  de  fibulis,  de  caligis  discepiationes 
magno  caeleroqiiin  studio  conquirunt,  et  Laiiue  eiiaiii 
transrerunt :  videtur  tamen  ea  pervesiigatio,  quoc  ad 
viiam  pertinet,  et  ad  mores  rcpurgan«1os  valde  eon- 
ducit,  nl  magis  ardua,  et  niinus  trita,  ita  mulio  uiilior 
exiBtiinanda.  Ad  rem  ut  redeam ,  quae  praeterea  me 
ib  his  codicibus  saepe  distralierent,  accidi.Tunt  multa. 
Cum  Cbrialophoro  Pfaffio  v.  cl.  de  rebus  gr^tvlssiniis 


Soisptam :  cor  tot  annos  differs?  cur  adbuc  occultas?  C  decertandum  mihi  fuit;  de  studiorum  methodo,  et 


iloc  vvlebam  nescius  ne  esses,  erudite  lector,  et  hoc 
ipsoro  est,  de  quo  teneri  quodammodo  videor  raiio- 
nem  reddere.  Prima  equidem  protrahendi  causa  ex 
ipsa  rei  mole  ac  dirficuliate  oriiur;  iieque  enim  in  his 
mas  aut  properare  deberet  qih  poss<;i ,  ant  posset 
qui  vellel.  Multa  saepe  volumina,  muliae  voluminum 
€4iiigeries  percurrendae  alque  excutiendae  suut,  ut 
decem  versus  satis  caute  scribantur.  Immane  quan- 
cum  temporis  collationcs  abiorbent !  quot  editiones , 
'quot  ab  ilenrico  Canisio  uS']ue  in  haiic  dieni  colle- 
ctiunes  pervoluiandae,  ut  avcxdoffcc  taiitum  monuroen- 
loruro  satis  constet !  Devorandus  sane  alacriter  la- 
bur,  ubi  rariorum  ut  plurimum  librorum  ea  supellex 
omnis  in  prompiu  esset :  at  quam  incredibili  corpo- 
lis,  animi,  marsupii  defatigatione  perquirenda  mihi 
fberanl  plurima  variis  in  civitatibus,  et  ab  remoiissi- 
rais  regionibus  arcessenda !  Nec  parum  obstitit,  quod 
iDcisor  iiunquam   fuerit  ad  manus :  quamvis  enim 


universali  gymnasio  rccte  instiluendo  senteotia  mea, 
qualiscunque  esse  potuerit,  fuse  proponeiida ;  patria 
priscorum  temporum  historia  pcrtexenda,  et  Italica- 
rum  regionum  sub  Romanis  metropoles  ablegaiidje ; 
vernacuiarum  e  Latinis  Graecisque  scriptoribus  ver- 
siofium  cakilogo,  qiiem  antca  descripseram»  com 
traiislalio  aggruiinaiida  qii;rdaro,  lum  de  oumisma- 
tum  ac  lapidum  primatii  disceptatio:  nova,  quam 
protuli,  de  fulminum  generaiione  senientia  iteratis 
argunientis  vindicanda.  Sed  et  plura  evenerunl,  quae 
ne  non  a  manuscriptorum  tantum,  sed  a  quibuscun- 
que  omniiio  studiis  divellerent :  sex  milii  publico 
ofOcio  absumptos  menses ;  complures  rursus  serenis- 
limo  Bavariae  electorali  principt  feliciter  dicatos  con- 
terranei  mei  probe  noruiit.  Satis  multa  attulisse , 
quibus-procrastinanti  inihi  ultro  ignosci  debeat,  opi- 
nor;  cum  in  iis  omnibus  uulla  mibi  culpa  imputari 
possit.  Verumtamen  cum  annos  rarsos  aliquot  cun- 


duo  ex  celeberrimis  nostrae  xiatis  Yeronae  pedem  ti-  j^  ctaturus  simi  in  eo  me  extra  culpam  non  esse 


xerint,  altero,  quod  litieris  sculpendis  operam  non 
det,  altero,  quod  chiragra  impediri  soleat,  uti  non 
lieuit.  Addas  velim,  non  capitularibus  tantum  codi* 
cibus,  sed  praestantioribus  ouinibiis  qui  Yeronae  ser- 
▼antur,  constitutum  mihi  esse  Uibliothecam  Veronen" 
$em  manuicriptam  insiniere :  adesse  quidem  apod  nos 

gutantur  nulli;  at  mille  eiducenti  numeraniur  in  una 
aibantiana  bibliotbeca  :  paucis>imi  sane  babebantur 
Grvce  loquentes;  jam  vero  borum  quoque,  me  adni* 
leiite,  non  vulgaris  copia  est  advecta.  Insi^et  animo» 
quod  maxime  expediat,  undeeonque  decerpere»  de 
antiqoa  Latinorom  scriptora  disceptailonem  praemit- 
lere ,  ac  pustrenam  operis  partem  ex  documentis 
seleciis  (VtTonensibus  ut  plonmum)  insiituere,  quo- 
riim  classis  prior  J£gyptiacis  papyris  exarata,  eC  a 
pra.'sertim  conquisita  tt  possessa  contineat :  ea 

•  l/Cge  cibui. 
^  Loge  carnem. 


sponte  et  ingenue  fateor  :  deflexi  scilicel,  tantamque 
provinciam  iniermittens,  in  alias  sensim  delapsus 
sum  nec  minus  aroplas,  nec  minus  arduas;  quibus 
demum  non  nisi  ornaiis  et  peractis  ad  pristinam  re- 
Tcrur.  Id  qui  coniiierit,  expono.  Constitueram  Bt- 
bliothecte  Yeronenu  nu»  ineditarum  inscripiionum 
parergon  adjungere,  quae  vel  in  orbe  nostra,  vel  in 
agro  reperirentur.  Dum  vetustos  lapides  exploro  in 
hunc  finem»  et  exscribo,  monumentorum  ejusmodl  is 
me  amor  incendit,  ea  coepit  admiratio,  ot  dispersa, 
occultatapneglecta,  coeli  inclementia  intereoDiia,  col'- 
Ugendi  in  unum«  publico  tutoque  loco  exponendi , 
coiitegendi  quoqne,  et  integra  atque  incorrupta  in 
futurum  svum  pr«standi»  cupldiias  me  invaserit 
maxima.  Ke  felicius  cedente,  virisque  praestaoliori* 
btts  symbolam  conferentibus,  avidilas  iAcessil  Gnoci 

«  Lege  fent.l 


1515 


M.  AlIREtll  CASSIODORI 


IS16 


quoque  et  exlernii,  quotqnot  maxime  possem,  uiidi- 
que  conquirendi.  Sati«  prospera  et  in  hoc  fortuua 
uMis,cum  nec  laboh  parcerem,  nec  |>ecunia!,  ifu- 
ieum  Veronense^  sive  peculiareui  collecloniui  mar- 
moium  cdiiionera  jure  quodam  a  me  flagiiarc  curo 
res  ipsa ,  tum  doctiores  coeperuut  cives.  Manum  ad- 
movcns,  cum  prxclnrissiina  qccurrerent,  incogitatam 
de  U8U  ac  praesianiia  inscriplionuin  dispatationem 
ingressus  sum  :  verumiainen  Gruterianam  collectio- 
neiu,  lapidarios  scriptorcs,  summosque  rei  litterariae 
proceres  marmoribus  passim  utentes  percurrens 
(bona  venia  diierini)  toi  fallaciis  obrutuin,  toi  allu- 
ciiiaiionibus  demersuin,  lot  adliuc  tonebris  circum- 
fusum  sliidium  bocce  mihi  visum  esi,  ut  niliit  salis 
lulo  in  hac  materia  pi:cstari  posse  arbiiratus  siu), 
uisi  nova  quadam  Arie  critica  lapidaria  adoniaia,  ac 
pr:£ini8sa.  Yix  mcntem  cogitalin  ista  subierat,  mei 
compos,  et  ralionis  siudioruin  ineorum  non  amplius 
fui;  lania  eniin  vi  operis  bujus  et  instituti  iinagmem 
conformationemque  in  cerebri  flbras  adactam  s<*nsi, 
nt  alia  qu.'ecun<|uo  abjicore,  sive  in  aliud  lenipus  re- 
jicen%  coacuis  oiunino  fuerim.  Cum  qnidquid  hoc 
libelli  rulurutn  sit,  quampriuium  e^igere  averem, 
patriani  mibi  reliuquoiidjiin  novi,  in  qiia  divcrtirula 
parala  perpeiuo  ess<*nt :  idcirco  siaiiui  ac  per  doine- 
sticas  tricis  licuit,  Floreniijin  inc  eontuli,  ut  in  hoc 
Musarum  domicilio,  et  quo  inihi  ab  omni  parte  ju- 
cundius  nulluin,  in  eam  opellaiu  incumberein.  Ultro 
fateor  lncon^tauliam  hanc,  et  ab  uno  ad  aliud  liicu- 
liraiionis  gemis  defectionem  ,  minime  laudaudam 
esse,  sed  improbandam,  defugieudam,  vituperandam  : 
quo  ine  satis  luear,  non  liabeo;  at  non  in  siudiorum 
taiitum,  sed  et  in  ratiooe  vits  inobservaia  quadam 
et  occuba  rt-rum  conncxione  ila  ducimur,  ut  sa;pe 
aberraiiones  noslras  ne  quidem  percipiamus,  atque 
illuc  sensim  jaiii  pervenisse  uos,  quo  lendere  consti- 
lutum  nobis  miiiime  fueiat,  quandoque  adiniremur. 
Id  quoque  alTerre  pio  me  possim  :  nempecum  inier 
idversa  mulia  mole^tiasqne,  quibusoum  non  infre- 
qiienter  conQiclavi,  liberiatis  bonum  mibi  omnino 
intactum  scrvarim,  iia  ut  otii  inei  nemini  prorsus  ra- 
lionem  reddere  obstringar,  sive  ad  bsecme  conferaro, 
sive  ad  illa,  perinde  esse  :  quin,  ut  eii  im  nullum  ex 
incocplis  commentariis»  vires  meas,  quod  optimo  in- 
lelligo,  mulium  eicedentibus,  ad  exituin  perferam, 
qux  duo  lK)Da  unice  mibi  a  siudiis  peto,  nihitominus 
consequar :  ut  viuin  non  sine  delectaiione  duc^ro,  et 
06  quid  interea  deterius  agam. 


\  Vcrumenimvcro  cnr  In  pnesens,  contra  ac  deerevf» 
rain,  dies  aliquot  uianum  de  tibula  lollam«  aique  ad 
iniei-inissos  codices  redeam,  Cassiodorii  eomplexioiui 
eniiilens;  curque  boemeiiibrum  a  BiblioiheceB  Yero- 
nensis  corpore  avellam,  paucis  per&equar.  Morem  in 
hoc  ^cro  amicis  el  liamiliaribusy  quoram  ▼oluntati  m 
consilio,  cuin  iteruro  atque  iterum  elHagitaiit,  obii- 
8i(*re  minime  valeo.  Admonuerunt  ii  per  rcpetitai 
liiteras,  viros  quosdam  in  civitaie  nostra  pracsuniei 
repcniino  et  laiidabili  desiderio  conrepio8«  qoidqnid 
anecdoli  in  mss.  capilnlaribus  conlinelur,  in  puUi- 
Ciim  lucem  prolatum  ininendi :  quapropter  com  vir 
eximius,  uudequaque  doctissimus,  et  lain  a  digniuie. 
tum  ab  ingennis  moribus  suspiciendns,  Veronam,qi« 
ipsi  pairia  est,  advenisset ;  illum  obftecrasse,  ut  oe- 
gotium  bdcce  in  se  reciperet,  et,  quamprimam  fieri 
posset ,  quam  plura  p  /sset  ex  his  roembranis  edn- 
ceret :  \el  ignorabant  il  scilicel,  quam  longam  cgoin 
istis  codicibus  singiilis  operam  posuissi^m,  vd  pro- 
crastinaniero  nie  diuiius,  ac  labiires  meot  soppri- 

fi  mciiteni,  eam  curain  abjecisse,  opinati  sunt..  Koga- 
bant  ergo  viri  amicissimi  impense  aiqne  enixe,  ai, 
vel  cxteris  oinnibus  posihabitis,  Bibliotheeam  roeam 
perficere  properarem,  vel  ejus  saltero  •peciroen  ali- 
quod  communicarem,  quo  de  consillo  meo  stque  in- 
stitiiio  quidquaiu  tandem  consuret.  Paroi»  qua  lice- 
hat :  nempe  ut de sp.cimine cdendo siatlm cogiurefli. 
Intpr  illa  qnae  manu  mea  transcripu  el  qoonodocaa- 
que  illustraia  milii  seposueram,  boc  maxime  opos- 
culum  pluribus  de  causis  selegi;  sed  praeeipoe  qsod 
sejunciim  prodire,  et  libellam  ex  se  cooslilnere 
miiios  iroproprie  posset.  Adnotationes  reiegeoSt  iri- 
bus  aut  quainor  locis  versus  qoosdaoi  adjeci ;  cxie- 
rum  quod  antea  scripseram,  non  atligi.  De  ▼ersioQe 
Seripturae  sacr» qua Cassifdorios  uilior, molu cooi- 
meniari  incoeperaro,  quae  rejicere  In  aliod  lempns 
cogor.  Jam  vero  ad  aras  confugio.  boc  esl  ad  lapides 
meos  iterum  me  recipio,  Veronenses  codices  non  nisi 
post  an.os  aliquot,  vium  et  valeiudinem  Deo  Opiioio 

Q  Maximo  suppediuute,  resumiiturus.  Qoidquid  iuierea 
eruere  ab  his  stque  illustrare  alii  forle  perganl,  tx- 
spectubo  lubens  et  l£tus  excipiani»  com  probe  oorioi 
multo  ulilius  in  lam  laborioso  taniicjoe  momenli  ott- 
cio  prospecium,  ac  longe  prcbUntius  per  qoosHbei 
aiios  Cbristianse  ac  litterariae  reipubllca  eonsoi- 
tum  iri. 


DE  COMPLkiXIONUM  OPERE, 

ET  CODICE  CUl  DEBENTIR. 


M.  Aurelii  Cassiodorii  Senatoriscumingeniiiin  sin- 
gulare  ei  miiltiplici  studiorum  genere  exercitum  ac 
comprobatum,  tiim  sacra  pr.-ecipue  et  digna  Cbristia- 
no  homine  ab  eo  percepia  doutrina,  suinmo  erudito- 
rum  conseiisu  iia  celebiantur,  ot  quaecunque  ab  eo 
liiteris  consignau  sunt,  nnlta  profecto  laude,  nuHa, 
nt  avide  arnpraniur,  indigcant  commendatione.  In- 
lerluciibraiiones  quas  posteaquam  miiitix  monasti- 
ex  noinen  dederttt,  cxaravit,  niemorat  ipse  in  prx- 
fatione  ad  Onhograpbiani.  Complexiones  in  Epistotis 
apostolorumt  et  Actibut  eorum^  et  Apocalypsi^  quasi 
brevissimas  explanaiiones  decurtas.  Memoria  lapsus 
est  vir  eruditissimus,  Joan.  Alb.  Fabricius,  Bibl.  Lal. 
lib.  III,  c.  4G,  cum  haru  n  mentionem  fieri  tradidit 
|p  pr.i:fatione  Variarum,  quam  mulio  ante  conscri- 

f»8erat.  Complcxioncs  hiquidem  extremo  senio  con- 
ecil,  ciim  post  illas  ad  amaniistimos  orthographos 
ditcu  iendot  anno  CBiatis  93»  Domino  adjuvantet  per- 
venerit :  quin  ad  dissercndum  de  Ortbograpbia,  ex 
nonnulla  de  Complexionibus  apostolorum  oru  dispu- 
Utinne  impulsnm  fuissc,  cjiisdem  ad  Ortbograpbiam 
prxfuiionis  iniiio  discimus.  lllae  vero  neqaidquain 
bactenui»  ptrquisitx*  exopuixque,  atque  inler  depcr- 
diu  communiier  receusitae»  spe  oroni  prorsus  abje- 


cta  deplorabantur.  Exiguaro  qnidcm  ac  posirenia 
partcin,  qu^e  in  Apocalypsin  e&l,  Daniel  Molleros 
edium  docet,  ut  vidcre  est  apud  Fabriclom  in  Sap* 
plemento  Biblioibecae  Laiinae  ;  at  quamTts  ediiio- 
|x  neiu  ipsam  designaverit,  Molleruro  deceptom  sos^ 
cor  :  sane  inter  eos  qaos  eonsului  (consulai  aotca 
per  litteras  plurimos),  qui  illam  ooveril  inveni  ae- 
minem.  De  Gulielmi  Crovxi  (apud  BoemeroB  ia 
praef.  Bibliotbecae  sucrae  Joannis)  allucioalioiie  ccrie 
constat,  qui  in  Clencho  Scriptorum  biblic  Gooiple- 
xiones  in  Acia  apostolorum  vulg^Us  credidiL  M 
prodit  nunc  Undem.  et  sacrarom  litiiTamm  boooei 
insperaio  scripiuro  tioc  emergii.  In  duos  libros  divi- 
ditur  ;  legiuir  eiiim  in  Actorum  fronle  :  imcipit  liker 
11.  Triibeiniiis  oliin  de  Yiris  illustribus  BenedictiDis 
agons,  Ifbris  xvi  distincium  censoil.  Stylus  ipsisfl- 
miis  est  ac  ceteroruro  Senatoris  scriptorum :  de  qM 
sane  cum  iis  seniire  nequeo,  quibus  vaide  arridei. 
cuin  prxruptuin  ac  confragosum  dicendi  genosaaM* 
re  nesciam  :  at  saecoli  ea  dictio  el  oraiio  esi«  qoaa 
propierea  injuria  quis  Cassiodorio  impoiaveril :  aa- 
que  hujusmodi  librorum  a  rhetorica  eleganiia  prs- 
lium  ducitur.  NonnuIIis  forte  exsangois  ac  j^)OBa, 
Cere  etiam  quandoque  routila  expoiitio  baec  vidtfi 


1317 


COMPLEXIONES  IN  EPIST.  APOSTOLORUll.  —  PROLEGOMENA. 


f518 


poterit,  magisqiie  in  ea  pietas  spectanda,  qaaro  in- 
genil  aconnen,  aul  praRstaniia  doctrins :  nemo  tamen 
Inficias  ibit,  prapclara  etiain  non  paiica  varlisqae  de 
.eausis  plurimi  racienda  in  ea  contineri.  Nec  valde 
inlhi  laoorandumaatumo,  ut  ostendam  qoo  locoecele- 
slasticom  iiabendum  sit  ?i  saeculo  exaratum  opus;  et 
a  percelebri  id  qnidem  eruditoqiie  scriptore,  qiiem 
inter  sanctitate  claros  Alcuinas  (/n  Fel.  VrgeL  /.  ¥) 
aliive,  alque  inter  sacros  Ecclesiae  doctores  reccnset 
Bed.i  {Bed,  Comm.  in  Ozram),  Hirom  imprimis  pro- 
fecio  est,  quantum  afficiamur  et  novo  aediflcationis 
spiritu  caiholici  excitemur,  cum  antiqul  ncc  antea 
cogniii  roonumenti  quidquam  deprehendenles,  ea- 
dem  dogmala  inspicinius  ;  ctimqiie  eamdero  a  prio- 
ribus  osque  saecoiis  perpelua  serie  dcduclam  doctri- 
naiii  Telustissima  scriptura,  velut  novo  et  irrefrag»- 
bili  leste  traditaro  coroprobalaroque  imueiiiur.  Quod 
atiam  mnres  ac  pietaiem  speclai,  pra.*clara  mulia  in 
his  Complexionibus  reperias :  verum  ut  a  doctis  cu- 
pide  excipianlur,  id  saiis  supcrque  sii,  in  sacris 
acilicet  Novi  Testaroenli  libris  interprciaudis  versari, 
canonicasqoe  etiara  Epistolas  expoiiere,  in  qiins  ve- 
terum  comroeniarii  vix  onus  aut  alter  exstant.  Quod 
8i  cstera  abessent,  quibus  ecclesiastici  libri  coro- 
niendari  solent,  ad  hujus  pretium  niiriim  in  rooduin 
augendum  diversae  illae  sacri  lextus  lectioiies  et  an- 
tiquae  versioni»  frusta,  qux  nobis  exhihety  abunde 
tunicerent.  Conslat  siquidem  curo  ex  ranoiie,  tum 
ex  heroblichiis,  qone  capitulis  explanalor  praeflxil, 
Yulgata  euro,  sive  Hieronymiana  versione  iisuni  non 
esse,  sed  veteri.  Proinde  discrepnniias  vel  roinimas, 
Vulgata  lectione  margini  adjecia,  indicavi :  il];e  qui- 
dem  sludiiiin  atqiic  operam  in  sacrum  textum,  in« 
(|ue  ejus  iiiierprelutioiiem  conrereiites  juvabunt  sum- 
mopere,  multisque  ao  perutilibus  animadversionibus 
aiisam  prxbebunt.  Antiquae  auiem  versionis  ab  hii 
Coroplexionilius  excerpia  fragmenia  eo  pluris  faclen- 
da  sont,  quo  nobis  a  Cassiodorio  Iraduiitur,  viro 
ftcilicet  in  optimis  sacrorum  librorum  exemplaribus 
deligeodis,  m  ex  Divmis  Lectionibus  intelligirous, 
accuraiissiino,  eoruroqtie  emendationero  ex  foiitium 
eiiam  inspectione  acriter  suadente.  Discrepantias 
iilorum  etiam  locorum  subinde  adnotavi,  quae  in  ex- 
plmationis  coiitextu  non  semel  occurrunt :  qiiamvis 
de  iis  ambigi  posait,  ipsisne  exemplaris  verbis  an 
paraphrastice  aut  merooriter  ab  expo^iiore  adducan- 
tur  :  quae  suspicio  orta  roihi  est  aliquando  in  Aclo- 
rum  Coroplcxtonibus,  cum  a  comrouni  texiu  versiis 
qoidam  nimis  recedere  vidiTeniur.  Inflrmatur  lamen 
suspicio  haec,  qaod  in  verbis  ipsis  pr;ipposiii  t^-xlus 
b.emislichia  quandoqne  legantur,  quae  addila  expli- 
caiiouis  seu  connexionis  ^ratia  \ideri  possint;  ut  li- 
lodAct.  XIV,  18:  Cumque  ibi  eommorarentur,  et  do' 
cerent ;  itidein  xvi,  i :  Cumque  circuisseni  has  natiO' 
nei :  quac  taroen  in  exeroplan  suo  iiitcrprelcni  legissc, 
unllos  dubito  :  quin  aiit  cadeni,  aul  siotilia  Grxcus 
lliqois  codex  prxtulit,  ut  Walionii  prxcipue  \arian- 
les  Lectiones  tcstaniur.  At  de  hii  penes  eruditos 
Jodiciuro  esto  :  quibtis  In  h  s  Coniplexionibus  nova 
^  qnoque  vt  peculiaris  in  capita  seclio  animadvertenda 
^  M*!! :  id  temporis  scilicei  sacrorum  libronim  ut  emen- 
dationcm,  \U  pro  arbiirio  quisque  sibi  pariiiionem 
concinnabat.  De  vcteri  capituai  disiinclione,  Scriplii- 
rseque  sanciae  siichometria  notuin  est,  quam  mulia 
dispuiaverint  viri  docli.  Nunquam  vero  frustra  /a6o- 
rare,  qui  sacris  veierum  lucubrationibus  eruendis 
operani  iiavat,  vci  unus  liarum  Complexionuin  de 
Trinii^te  locus  saiis  le^itaiur  :  noiidum  enim  ad  ho- 
diemos  ezpugnandos  Unitarios  vel  profligandos,  tam 
invicturo  taroqne  ineluciabile  lestimonium  emerserat. 
ClamanC  isli,  Scriptur;e  versiculum,  quo  sanciiasima 
Trias  perspicue  docetur,  S.  Joannis  Episi.  1,  c.  v, 
fn  priscis  codicibus  oi  plorimom  non  reperiil,  et  ab 
•niiqiiis  Patribus  leclum  non  esse,  Africanis  quibus- 
dam  exceptis.  At  docet  nos  Cassiodorii  inierpreta- 
Uo  lectum  ab  ipso  fuisse  ;  qiio  constat  el  in  Romanis 
exemplaribus  cxsli^sse :  quibusnaw  aulem  ?  niini- 


A  mm  selectltsimit,  et  qoi  jam  tom  haberentor  antlqui : 
is  enim  priscos  et  emendatos  codices  ad  sacne  Scrt- 

Etinrae  lectionem  maxima  cura  deligendos  in  Divinis 
ectionibos  admonebat  :  quid  putabirous  ab  ipso 
praesiitum,  curo  non  legendos  taniuro,  sed  et  inicr- 
preiandos  susciperet  ?  vix  aoiem  puto,  Cassiodorii 
xtate  vetustatis  laude  celebrari  codicem  potiiisse, 
qui  ad  apostolica  fere  teropora,  sive  ab  iis  haud  ita 
longo  intervallo  dissita  non  pertingeret.  Quaro  eroen- 
datis  eiiaro  exeroplaribus  ut^reiur,  intelligi  poti  M  ex 
praefatione  Divinarum  Insiitutionuro,  qiia  lihros  cx- 
teros  noli^riis  eroendandos  tradidisse  discirous,  sa-* 
cros  vero  roanu  ipsuro  sua  eroendasse.  Qiiin  de  Or- 
Ihographia  fusc  dissercre,  noii  alia  de  causa  proflie- 
lur  aggressuro  e^se  se,  quaro  ut  sacra  Biblia  incul- 
patiin  exscribercnlur. 

&lembraneus  iiber,  in  quo  insignc  hoc  ecclesi::stic3B 
aniiquitatis  monumenturo  unice  perennavit,  eximias 
ac  venerandae  vctustutis  notas  prae  se  ferl  orones  ; 

n  adeo  ut  videri  possil  ab  ipsius  Ca>8iodorii  aclaie  non 
ita  roultum  abesse.  Integer  atque  incorruptus,  inodo 
paginas  qiiasdnm  excip'as,  quibus  membrana  vel  per- 
foraia,  et  ab  atraroento  exe^a  iolerlucet,  vel  fugien- 
tium  lilterarum  lenuissima  vestigia  vix  retinct :  uni- 
versim  bonae  etiam  iioia*,  el  muliis  aliis  comparalus 
correclionis  laude  noii  carens  ;  plures  eoim  interduin 
p  •ginas  oculo  inolTenso  percurras,  quamvis  deinde 
mciida  turroaliin  aliouhi  occurrant :  sive  diversiias 
hsc  atiiue  inconstaniia  niutato  librario,  sive  remis- 
80  aliqiiando  et  defatii^ato  iropuianda  sit.  Ut  erudito 
sxculi  genio  morem  geram,  formain  litterarum  scri- 
pturaeqiie  specimen  propono :  nec  librarii  ncc  tempo- 
ris  nota  ulia  visilur. 

Habes  in  primo  specimine  cur  aoctoris  nomen 
nove  scripseriro,  et  secus  ac  soleat :  curo  eniin  post 
artem  typographicam  inventam  nunquam,  qiiod 
sciamus ,  lanlx  vetustatis  Cassiodorianus  codex 
eroerserit,  atque  in  editorum  manus  devenerit,  id  iii 
prirois  nostro  debebirous,  ot  vera  tandem  hujus  no- 

G  roiiiis  inflexio  innotCiiCat  :  Casiiodorius  siquidero  re- 
ctius  est  dicere ,  quod  triplici  hujus  manuscripti  te- 
siimonio  liquet.  His  certe  in  rebus.  Tertulliani  canon 
obiinet :  Id  verius,  quod  prius(Adv.  Mare,  /.  iv,  c.i). 
Quin  gentilitia  nomina  apud  Komanos  ot  plurimuni 
in  ttti  desinere  pervulgaium  est.  Ex  Aurelia  gente 
Cassiodororum  familia  primo  Auxit ;  qua  deinde  in 
vaiias  etirpcs  ilerum  disiracia,  Cassidorius  geiitilllii 
nominis  ralionem  obtiiiuit,  in  plures  familias  diflfusi, 
etiamsi  xor*  iSox;iiv  ab  illa  praeferretur,  qux  aucto- 
rein  nostrum  ediderai,  Var.  Iib.  i,  epist.  i.  Cassio* 
doros  (ut  hactenus  perperam  scripsimos)  praeedeu' 
tes  fama  concAebrat;  quod  vocabulum^  etsi  per  atias 
videutur  currere,  proprium  tamen  ejus  comtat  esu  fa» 
mlite, 

Summam  fidemin  hac  ediiione  instruendaadhibui, 
ei  ms.  etiam  in  minutioribus,  quantuui  lieri  po- 
tuit,  inhaesi.  Qiii  antiquum  monuroenturo  ab  exem- 
plari  unico  prirous  eruii  ac  proferl,  salis  cautum  et 

])  circumspectuin  seprxstare  vix  possit;  is  enim  quid 
'  posteriiati  omni  legendum  sit  imperat  ac  jubet.  Ad 
constilutam  inihi  fldem  periioere  credidi,  nihil  im- 
mnlare,  ut  syniaxin  qiiaiidottue  restimeriin ;  et  de 
ineo  iiiliil  addere,  aut  ad  senNum,  qui  niuiilus  vide- 
retur,  integranduoi,  aut  ad  lacunas  aliquas  explen- 
das:  quas  congruentilius  quidem  utcuoque  verbis 
supplcrc  io  proaipiu  esl  ut  pluriniuin;  absiinen<tum 
tanieii  duxi,  ubi  cadem  i|»sa,  qiixveimerobranaalbe- 
scente  evanuerunt,  vcl  corroi»a  deflciunt  (velut  p.  232 

Ih.ed,col,  14li),  obvia  prorsus  ct  indubitauiiionsint. 
jlinendalionuro,  quas  raro  adhibui,  ubi  operae  prc- 
tiutn  sit  adiiionebo,  ut  et  ip<»  ab  aliis  cmendari  pos- 
sint:  hoc  si  praestiiis^ent  transactis  temporibus  i  ri- 
tici,  veteruin  scripta  aliquaiito  roelius  pernoscere- 
mus ;  innumeros  enim  locos  ex  arbitrio  reflcicntei, 
aniiquorum  codicuiu  leciiones  ab  oculis  subduxe- 
runt.  Non  ea  tanlumroodo  quam  mihi  propo^ui,  io 
ms.  exhibcndo  (ides,  sod  impuhi  c.iain  ine  coustaiis 


i5i9 


M.  AURELIl  GASSiODOUI 


«3S0 


dflctonim  hominam  sentcntia  ac  Toluntas,  ut  qu»-  A 
iliim  scripiionis  gcnera,  a  quibus  nis*  lil)er  nuiiquam 
«'.eflectit,  intacta  relinquerem ;  quae  in  altis  cdiiioiii- 
bus  iiihil  prohibebit  corrigere,  et  ad  meliorem  usum 
ir»diicere.  Sant  ex  his,  epistula,  lemptare,  (anla* 
i/rra,  ftrofetaf  dicio^  condicto,  ammrani^  atque  alia  : 
inteliefiere  perpeluo  scribitur,  at  in  quamplurimis  et 
vetusiissiinis  aliis  codicibus  :  plebeiorum  praecipue 
et  rusticoriim  hominum  is  erat  sonus,  at  arguo  e 
Ciceronis  loco,  de  Orai.  lib.  i,  qiiem  de  his  vocibui 
acciplo  :  ridetur  Cotta  iotam  liieram  toltenit  «<  t  pi^ 
niiiimum  dieent^  qiia  pronuntiatlone  non  oratore»  oii- 
tiifuot^  ted  mesiores  imitari,  Crasso  videbatur.  Scri- 
bitiir  in  hoc  exemplari,  aecitaSf  aslumf  ctielestig ; 
iiein  adicere^  iubicere^  reicere.  Inconsiaiiter  in  aliis : 
iiaque  modo  seculum,  modo  iteculum ;  cena  et  ceena^  at 
apud  veteres  scena  el  scasna.  Obfedio  hic  fere  seinper, 
nec  non  rcttulit.  Molestum  erai  lectorein  morari,  quo- 
tiescunque  pariicul;e  non,  u(,  quod,  e:c.,  aut  redun- 
dant,  aut  desideraiitur.  Libri  autem  indolem  ac  mb-  ^ 
rem,  miiimasqiie  itidem  emendationes  semel  hic  in-  "' 
iiuaiiius :  hacc  quid  intersii  scire,  non  iiisi  ci  iiicis 
sacris  iniliati  inlelligunt.  Primum  consuetis  pe^iiiu- 
taiifinibus  cognatarum  littcrarum  laborai  liljer  :  pec- 
cttvimus,  pro  peccabimus;  super  viam  bis,  intervallo 
prxter  inorem  relicto,  pro  superbiam ;  itein  accedere^ 
cadet^  monleSf  pro  acciderey  cadit^  montis  ;  con:rn  fi\ 
et  audiat^  pro  le,  et  audeai;  item  adque^  atiqaod^ 

Siiae  occurrunt  ut  pluriinum,  pro  atque,  aliquot, 
cribitur  in  ros.  inproba,  conpleclens^  conpunctos  : 
prxierea  opportunee^  pofii/iir,  eonvenos^  pro  vppor» 
fHRe,  piim'liir,  conversus  :  Cassiodorii  aetate  familiaria 
menda  :  is  siquidem  Orth.  cap.  15,  b  pro  v,  v  pro  b^ 
0  pro  0,  n  pro  m,  contra  orthographia»  prcscepta  vi- 
iiose  positas  non  rellnquas.  Videas  sxpe  popolui^ 
mondiisimui^  iracondia :  quam  ab  antiquo  accenia 
coiisuetudine,  vetustiora  moiiumenta  tesiantur.  Le- 
gilur  etiam  in  codice ,  piis/af,  pratio^  tm :  cxinda 
manifeslo  errore,  pa(r«<ttr,  fidelium^  nobis^  pro  po' 
tiatur^  filium.bonis;  rursiis,  Dei  quoe^  his^  nccesu^  (^ 
reepicere^  huc^  hic,  pro  Deique^  is,  nescisse^  despicere^ 
huic^  sic;  deuium  se  pro  esse,  esse  pro  se^  vietum  pro 
vinctum,  alibi  pro  albi,  nultis  e/futsis^e,  pro  nti//if  se 
fuiisef  vita  et  pro  vi:iet,  subripere  pro  iubrepere^  pre^ 
eaiionibus  pro  prascautionibus ,  impedisset  pro  impen- 
disset,  Mirum  est  interdum,  ut  in  contrarium  alida- 
catur  sententia  a  litterula  una,  uique  addita  ea,  vel 
dempta,  periodus  integra  resiituatur.  Animadverti, 
eadem  consonante  conciirrente,  scilicet  in  line  nniiii 
dictionis,  aique  in  capite  alierius,  priinam  a  librario 
Baepe  omitti :  fli;^  un»  sive;  eum  ipso  iemper^  pro 
cMiii  tpfof  iemper;  alibi  ex  opposito  impprtune  con- 
duplicat :  niger  regressue,  illis  suscipere^  cum  scri- 
bendum  erai  niger  egreaus,  illi  iuscipere ;  regionii 
pro  religionis^  ut  etiam  scribitur  in  Taurinenst  co- 
dice,  e  quo  initium  Epitomes  lnslilutionnm  Lactan- 
tii,  nusquam  anlea  viium,  aliquot  ab  hinc  annis 
einisl.  Quid  memoreiii  deprehendisse  me  seddomini^ 
pro  se  domini  t  ieddieil  pro  ee  dicil  ?  didicl  ex  his 
qua;  iion  sunt  bujus  loci.  Praeiudentes  luiicae  linguae 


phraseologias  pcrscqui  non  vacat :  adrerbia  prMi- 
plifftme,  benigne ,  devoie^  ita  iu  boc  opasculo  euan- 
tiari  solent :  pron/ifftiiM  mente^  bemgna  menie^  d^ 
vota  menle.  Kedarguerat  auctor  notter,  Div.  Litt.  cap. 
i5,  /t^rartof  ^ramiiia/tcis  ariis  expertee  oh  m  litterain, 
quam  fi  ineonvenienter  addas  aut  demat^  dicisB  io'a 
confusa  eff.  At  erat  in  ms.  prce  pasnonem^  de  llero^ 
iotymam  :  fluebant  basc  ab  imperitae  plebit  sermoney 

?|uem  iisdem  soloecismis  superiori  etiam  aetate  in- 
ectum  fuisse  consiat.  Trimaicbionem  et  socios  eo- 
dem  modo  in  convivio  loquentes  inJucit  PelrooiuSg 
ut  etiam  a  plebeia  locutione  ridiculom  aacop6tv : 
f  dmMf  te  prm  titterai  fatuum  eae. 

Adnotationes  addidi  breviusculai  :  diiiertatioai- 
bus  lociis  patebat  muliiplev ;  verumtamen  non  taa 
CassiOiiorii  tunc  opus  exhibuissem,  quam  meam* 
Aiictoris  viiain  nibil  atiinebat  reiractare  post  am- 
plissiiiiam  quam  opiiinae  ejusdem  editioni  P.  Gare- 
tius  praemisii.  Cuni  et  aliaro  laudari  deprehendissem 
a  card.  Norisio  nostro  in  Apologia  monaehorum  Scy- 
thiae,  nemp ;  quam  P.  Dionysius  a  S.  Marlha  Galiioe 
edidisset,  post  longam  indaginem  reperi  tandem,  et 
percurrl.  Libro  iv  de  scriptis  amiisis  verba  faciens, 
Catenam  tnemorat,  seu  Comnieiitantfin  ex  ptuiibiu 
icriptoribui  decerptum  in  Cpistolas  apoitolorum,  et 
Acta,  et  Apocalypsin.  Complexiones  nostrae  desi- 
gnaniur ;  sed  quae  ad  moduin  Caieiue  elucubratx 
minime  credi  poierant,  cum  Cotenarum  usus  longo 
post  Cassiodorium  intervallo  emenerit ;  neque  cx 
vaiiis  scriptorlbui  illo  aevo  commenurius  decerpi 
potuisset  in  apostolorum  (catholicas  saltem)  Episto- 
ias,  quas  paucissimi  adhac  iolerpretes  aiUgerant,  at 
in  adnotationibus  persequar. 

Cum  per  epistolas  amicos  ernditos  de  bujos  operis 
editione  monerero,  Apostolus  Zenas*  invictissimi  et 
litterati  aeuuc  ac  liiteratorum  bominum  amantissimi, 
Caroli  VI  Caesaris  Augasti  historicos,  et  poeta,  inier 
alia  quae  his  ipsis  diebus  docte  rescribit.  quam  rara 
medio  etiam  aevo  harum  Complexionum  exemplaria 
fuerint,  animadveriit :  iiam  Notkero  Balbulo,  iBcali 
X  scriptori,  minime  innoiuerunt;  at  ex  ejiis  opo- 
sculo  de  Interpretibus  sacrae  Scripturae  arguere  est, 
qiiod  in  7Aefatirt  noviainu  Anecdotorum  (ad  oras 
nostras  nondum  transvecti)  tomo  primo  P.  Bernar- 
dus  Pei,  Mellicensis  in  Austrta  Dionachas ,  naper 
vulgavit. 

Solemne  mihi  perpetuo  fuit,  ot  doctorom  vironui 
judicio  scripiiunculas  meas  subjicerem  ,  nihilqiie 
mibi  acceptius  accidit,  qiiam  cum  quid  peccarlm  ad- 
moneor.  Vir  inter  amicissimos,  Antonius  Maria  Sal- 
vinius,  saeculi  decus,  cum  io  eum  epistolae  ineae  lo- 
cum,  hiijus  voluminis  col.  \iiO  incideret,  qoo  • 
re^tf  vocabulo  de  Romano  imperatore  non  agi,  ar- 
guere  videor ;  commode  docuit,  aliis  quidem  argu- 
mentis  recie  id  probari ,  illo  vero  oequaquam :  cttB 
ex  vocej3ao-i>/(u;,  qua  ad  Romanos  imperalores  si- 
gniflcanios  Graeci  uti  solent,  Latinis  etiam  legendis, 
ut  vocantur,  regii  nomen  eadem  signiflcatioue  saepe 
adhaesisse  deprehendatur. 


PRiEFATlO. 

Breves  •  apostolorum ,  quos  nos  proprie  Comple-  D  vcrsa  complectuntur,  quae  sibi  ungenda 
xiones  possumus  appellarOy  sommalim  dicendo  di-     ponunt;  ot  nae  relatio  judicetur  eflasior, 

*  Argumenla  sive  lemmata  quae  praeflguntur,  qui- 
busque  textus  quodam  nobii  compendio  panditur  (Div. 
Lect.  cap.  1),  non  modo  Titutos  et  Capitula  veteres 
appellarunt,  sed  eiiam  Breves.  In  collectione  veteruin 
7tltt/ortfm,  a  doctissimo  cardinali  Thomasio  vulgata» 
qua  codex  unus  habet,  Incipiunt  Capitula;  prxfert 
alter,  Jncipiunt  Brevee  :  vide  Cangii  Glossarinm. 
liioc  in  mss.  quibusdain  index  lemmatum  Breviarium 
vocatur;  quo  sane  vocalNilo  usi  sunt  etiam  Sueto- 
n^us  et  Piiiiius.  Seneca,  epist.  59  :  Vulgo  Breviarium 


pro- 
aliqttid 

dicitur;  oUm  cum  Laiine  loquebammr^  Summmm 
dicebaiur.  Innuit  antem  auctor  potuisse  explanaiio- 
nes  has  saas  Brem  etiam  appellari.  cum  in  ipsis 
non  Ctttirla  verba  diicuiioi ,  fed  eummat  rerum  w 
parviiate  compleciaiur  :  aptiiis  lamen  Compteetieutm 
nomine  donandas  fuisse,  quod  praeflgeiida  suminaria 
iion  sint,  sed  veluti  paraphrases  qiiaedam  texiw 
sociaiidoe,  et  quae  contineniar  In  teitu  comple- 
ctenteS|  mpioxKL, 

■M*^        — 


43il  COMPLEXIONES  IN 

breviiate  conslrictuin  prxtcrmissuni  esse  videatur.  A 
Sit  ergo  nobts  propositae  rei  brevis  et  absoluta  nar- 
ratio,  summas  rerum  in  parvitate  compleclens,  non 
cunciaTerba  discmiens,  sed  ad  inieniiones  suas  som- 
naatim  dicta  perducens ;  ad  quod  nos  studium  sen- 
tum  lectnris  deducere  feslinamus,  ut  altius  ad  inlel- 
lectum  perveniat,  ubi  nostra  eum  dedueere  voluntas 
congrua  intentione  festinat.  Inter  Breves  auiem  et 
Complexiones  hoc  interesi,  quod  Breves  sunt  subse- 


EPISTOLAS  APOST.  iS22 

quentium  rerum  parliculaiim  divisa  commooitio; 
Complexiones  autem  similium  rerum  JDncia  copob- 
tio  :  quod  tibi  f  im  noium  facio,  lector,  ammonitus  * 
ot  alterum  interrogare  non  egeas,  dum  ipse  plenis- 
sima  quod  dicimos  saiisfactione  cognoscas.  Nunc  ad 
exponendum  texlum  in  Cbristi  nomine  veniamus. 

^  Caisiodorii  Senatoris^  jam  Domino  prtesiante  con- 
verti «,  expUeU  Prwfatio, 


*  Colliquefactam  in  boc  verbo  sive  »h  auctore, 
slve  a  librario,  primitivam  litteram  non  roiror:miror 
potius  qui  facliim  sit,  ut  communi  scriptur»  id 
vitium  non  adhxserit ,  rom  c»teroquin  con  imilia 
Tcrba  eorruperlt.  Illa  jns  sunm  tenuere,  qnibus  m 
post  d  coiisequitur;  scribimus  eiiim  admoneo,  ad» 
moveo,  admitto,  cum  scribamus  appono^  accumbo, 
afflo,  etc.  At  in  boc  libro  ammonet,  summovet,  ammt- 
ranf,  et  quemammodum, 

^  Ita  vetustus  codex  ex  gentilitiorum  nominum 
regula.  Pra^ationem  vide. 


0  Convenue  dicebatur  qiii  saeculo  va!edix<*rat.  Ita 
loquitur  D.  Benedictos  in  Kegula,  concilium  Arela* 
tense  can.  11,  etc.  Hoc  adjuncto  nominis,  quaecun- 
que  scripsit,  postquam  intra  clauslra  monastica  se 
receperat,  insignita  aiitiquitiis  fiiisse,  par  esl  cre- 
derc.  Hinc  fortasse  tum  Magni^  f^ive  Jfard  praeiio- 
B  men  abest ,  tuin  Aureiii  nomen,  Senatoris  agnoniine 
retento,  quo  singulaiim  desigiiabaiur.  Sequiori  enim 
svo,  quo  plura  arripiendi  noroina  mos  invaluit, 
uliinio  ut  plurimum  utebanlur. 


n.  Aniuxn  gassiodori  i 

GOlPlfiUONES  m  EPISTUII8 '  APOSTOIORUN. 


EPISTOLA  8ANCTI  PAULI  AD  ROMANOS  \ 


1.—  f,  I.  Paulus^  servus  Christi  lesu^  woeatus  Apo 
stolus^  et  caetera.  Nomen  suum  competenter  praepo- 
Bit  Epistulis,  quoniam  scribebat  absentibus  :  voca- 
Uim  se  quoque  a  Deo  dicit  Apostolum,  sicut  Ananiae 
dietum  est :  Vas  electionis  est  mtAt,  ut  portet  nomen 
mium  in  gentibus  :  et  segregaium  in  Evangelium  Dei, 
quod  mite  promiserat  per  prophetas ,  de  Filio  itio,  qui 
faetus  est  ei  ex  semine  Daiid  secundum  earnem  »  :  per 
qoas  se  dicit  accepisse  gratiam»  ut  in  omnibua  eum 
gentibus  pnedlcare  debuisset.  Ita  catholic»  fidei  fun- 
damehta  in  ipsis  primordiis,  velut  doctus  architectus, 
salutaii  praedicatione  constiiuit.  Benedicit  etiam  Ro- 
roanos,  ut  gratiam  et  pacem  a  Deo  Patre  et  Domino 
Sewu  Ckristo  percipiant ;  ^  ubi  eliam  et  Spiritus  san- 
eioa  intellegi  debet  :  quoniam  ex  tribus  una,  vel 
duae  nominatae  personae,  totam  plenissime  noscuniur 
Indicare  Trinitatem;  slcut  in  Actibus  apostolorom 
beatus  Petrus  ait :  Eljussil  eos  in  nomine  Jesu  Christi 
bMpti%ari  {Act.  x,  48) :  cum  Dominus  dixerit :  Ite^ 
docete  omnes  genteSf  baptitantes  eos  in  nomine  Patris^ 

*  Prisca  quoque  marmora  sic  loqountnr  :  ab  Epi' 
itutU  iMtinis  passim  :  o  et  n  saepe  convertebantur. 

^  Ab  Actis  non  Incipii.  Yolgato  enim,sive  D.  Hie- 
ronymi  canoni  non  inhaesit.  In  Dtvtnta  pariter  Lectio» 
rnbus  Novi  Tesiamenli  libros  in  tres  partes  dividens, 
EplKtoIas  omnes,  qoas  Canonicas  Eputolas  apostolo» 
fum  vocat,  in  secunda  collocat,  Acu  et  Apocaly- 
pain  io  teriiam  rejicit.  Ita  et  D.  Atigustinus,  de  Doct 
Cbrist.  L  ii,  c.  8.  Coiispectum  accipe  : 

Vulgata.  Cassiodorius. 

Aeta.  S.  PmiHEpist. 

S.  Puuli  EpistoUe.  S.  Petri  i,  n. 

S.  iacobi.  S.  Joannis  ad  Parthos, 

S«  Peiri  I,  II.  S,  Joan.  ii,  iit. 

Patrol.  LXX. 


ei  Ft/tt,  et  Spiritus  sancti  {Matth.  xxviii,  19. V.,  Euntee 
e  go  doeete).  Legitur  etiaro  in  suprascripto  libro,  de 

p  solo  Spiritu  sancto :  Joannes  quidem  bapttMovit  aqua^ 
vos  autem  baptizabimini  Spiritu  sancto  [Act.  i,  5). 

2*  —  I,  8.  Primum  quidem  gratias  ago  Deo  meo^ 
per  Jesum  Christum^  pro  omnibus  vobis^  et  reliqua. 
Imprimis  Deo  gratias  agit,  Romanorum  praedicans 
fidem,  et  pro  eis  se  orare  testatur  aisidue ;  promit- 
tcns  babere  se  desiderium,  ut  ad  eoi  tandem  ali- 
quando  venire  praevaleat  ad  conOrmationem  fidei, 
qiiae  jam  illis  probabator  esse  commuiiis  :  nam  fre- 
quenter  se  desiderasse  dicit  ad  eos  venire;  sed  le- 
stainr  quibusdam  impedieniibos  causis  se  fuisso 
prohibitum  :  scilicet  ut  doceret  eos  plenius,  sicut  et 
'caeieras  nationes»  ad  quas  fuerat  desiinatus,  Novi 
et  Veteris  Testamenti  veritate  patefacta ;  adjieiein 
exemplom  Ambacum  *  prophetae,  justum  ex  fide  vt- 
tere  (ii,  4).  Nec  lerrearis  de  profnnditatibus  sacris, 

D  quia  maxime  inteniionis  ejtis  cst,  ut  se  ipse  conse- 
quenter  exponat. 


S.  Joannis  i,  n,  iii. 
S.  Judas, 


S.  Judm. 

S.  Jacobi  ad  dispersos, 
Aeta. 

<*  Act.  IX,  15,  Vulg.  JffAi  iste,,,.  eoramgentibus.,.. 
prophetas  suos  w  Seripturis  sanctis. 

^  Idem  ilerai,  ubicunque  Spiritos  saneii  nomen 
omittitur  :  comprobat  etiam  ineloctabilibus  adversus 
Macedonium  aliosve  h.-vreticos  tesiimoniis. 

*  P.  Possevinus  initio  Apparatus  Sacri  :  Abacuck, 
quem  LXX  interpretes  sine  aspiratione  seribunt  Amba- 
eum,  At  D.  Hieronymus  Prol.  in  Abac.  :  Scire  nos 
convenit,  corruple  apud  Gracos  et  Latinos  nomen  An^ 
bacum  prophelof  legi ,  qui  apud  llebrffos  dicitur  Aba- 
cuc. 


I"i'  M.  AURELll  CASSIODORI  432i 

5.—  1,  18.  Revelatur  enlm  ira  Dei  de  ccelo  super  \  omnes  sub  peccato  eae  confirmai.  Uoc  etiam  lerlii 


omnem  iminelatfm  et  tnjuKiftam,  el  reliqua.  Iram 
Dei  supra  illog  dicit  esse  manifestatam,  qui  cum 
supernam  potentiam  per  creaiuras  ejus  et  ina^sii- 
mabiles  operas  cognovisscnt,  gloriam  incorruptiltilis 
Dei  ad  crenturas  corrupiibiles  transtulerunt ;  id  est, 
ut  bomines,  volucres,  et  quadrupedes  colere  decre- 
vissent.  Ili  dum  se  aesiimant  esse  sapienies,  stultiti» 
cxcjtate  damnaii  suui  :  quia  loium  inde  moriiferum 
nascitur,  ubi  aucior  rerum  fuerit  sacrilega  impietate 
derelictus.  In  quo  enim  subveniat  creatura  fragil  s, 
si  oiTendalur  omnipotentia  Creaioris  ?  Haclenus  fuit 
narraiio  delicti;  post  scquilur  poena  pcccafi. 

4.  —  I,  ^4.  Propter  quod  iradidit  eo$  Deus  in  de* 
eideria  cordis  eortim,  et  cielera.  Ilic  jam  commcmn^ 


dccimi  psalmi  comprobavit  eiemplo,  dicens  uai- 
versam  carnem  non  lege  juliflcari  posse,  sed  gratia; 
qnod  Cbristi  Domini  comprobavit  adfentiu,  qui  iio- 
bis  in  reatu  positis  fidei  suae  doaa  largitos  esi. 

8.  — 111,  27.  Vbi  ut  ergo  gloriatio  lua  f  €xclu$a 
«'K :  per  quam  legem  ?  factorum  f  non;  $§d  per  legem 
fideiy  et  reliqua.  Judacorom  glorlam,  qaan  Yideban- 
tur  babere  per  legem,  veniente  Domino  SalTtore, 
per  legem  .OJei  profitetur  exclusam  :  non  enini  per 
legem  circumcis  onis,  vel  alia  bujusmodi,  jostifiea- 
tur  bomo ;  sed  pcr  lcgem  fidei :  quoniam  aiios  est 
Dcus  et  logis  et  fidci.  Abrubae  quoqtie  subjun^it 
exempluni,  probans  noo  ex  operibus  eum  gratiaoi 
Domini  reperisse,   sed  fide  (xxx  psalmi  adjicienste- 


rat  qtialis  pcena  proveniat  eis  qtii  se  a  Domini  cul-  B  stimonium*;  beutos  esse  conflrmans,  quibus  pac- 


lura  summoverint;  scilicet  ut  qui  Deum  incorrupii- 
bilem  coniemncrc  temptaveront,  relicti  in  deside- 
riis  et  inmutiditiis  cordis  sui,  ipsi  se  altcrutra  foc- 
diiate  commaculent :  primum,  ut  contra  naturaiem 
usum  feminis  utantur  iuliciie ;  ipsi  quoque  masculi 
mutua  corrupiione  lacerati  subdaotur  libidinibus 
suis  et  ca}leris  flagitiis  qu£  cxcatus  sensus  invenit: 
scd  non  solum  liasc  facieiites,  verum  etiam  lalibus 
consentientes  siinili  deicstat  one  condemnat, 

5.  —  II,  1.  Propter  quod  inexcusabili$  et,  o  homo 
omnis,  qui  judicas^  el  caetera,  Arguit  eos  qui  alios 
recie  judicant,  ct  cadem  se  vita  commaculant :  pa- 
tientia  enim  Dei  stistinet  dementer  enrantes ;  sed  qui 
fiierit  peccata  confessus,  gloriaro  Buscipit  et  hono- 


cata  dimissa  sunt),  qpem  justificatum  noa  in  circoui- 
cisione  perbibet,  sed  in  prxputio  esse  per  fidem. 
Fidcs  autem  ejus  evidenter  apparoii,  quando,  Do- 
mino  promittente,  noo  dubitavit  credere  de  ee  et  Sara 
veiulis  Isaac  sibi  filium  nasciturom.  Quapropter 
simllis  erit  illis  jusiitiai  qoi  Domiaom  Cbristom,  et 
propter  delicta  bomana  traditum ,  et  propter  justifi- 
caiionem  oobis  eonferendam  cfediderini  suscita- 
tom. 

9.  —  V,  1.  Justificati  igitur  ex  fide^  paeem  hLkea^ 
mu$  ad  Deum^  per  Dominunt  nostrum  Je$um  Chri$tum. 
Justlficatos  pcr  fidem  pacem  monet  habere  coin  Pa* 
tre;  quando  per  Jesum  Christum  Filiom  ejo>  acternc 
salutis  monera  perceperunt,  qoi  magis  io  tribulaiio- 


rem ;  illos  autem  qni  veritati  non  conseniinnt,  tri-  G  nibus  ei  angustiis  spei  suae  samout  semper  augmen* 


bulatio  ct  angiistia  digna  consequitur  ;  acceptio  si- 
quidem  personarum  apud  Deuin  non  est,  sed  sola 
qualitas  pcnsanda  factorum;  non  enim  tantum  legls 
auditores  grati  sont  Deo,  sed  factores  legis  potios 
jostificabaniur. 

6.  —  II,  14.  Ciim  enim  gente$ ,  quce  legem  non 
habent^  naturaliter  qum  legi$  $unt  fadunl^  et  reliqua. 
€um  geiites,  quae  legem  non  habent,  naturali  vivant 
instiiutione  compositte ,  Judasus ,  quoniam  legem 
aecepit,  eamque  nec  intcllcgere,  ncc  custodire  vc- 
iuit,  in  judlcio  Domini  Christi  amplius  tenetur  obno* 
xius  :  non  enim  quemquam  beatum  circumcisiofacit 
esse,  sed  viia;  maiime  cum  illa  reclsio  praeputii  ad 
eircuncisionem  cordis  constet  esse  translata;  cujus 


tom.  Cum  pro  impiis  Jesum  Cbristum  dicac  esse 
mortuum,  multo  niagis  ab  ira  salvos  faeere  promittii, 
quos  suo  sanguine  jostificare  dignatas  est :  peccanie 
alquidem  Adam,  morlero  bomano  generi  consiat 
Infliciam ;  etiam  eis  qui  mandata  Domini,  sicol  feeit 
Adam,  minime  praevaricasse  noscontor;  sed  stcot 
per  Adam  mors  pertransiYil  in  posteros,  muUo  im- 
plius  in  adventuro  Doinini  Jesu  Chrisil  gratia  et 
donum  aeternae  Titae  abundabit  in  ptorimos. 

40.  —  V,  28.  Igitur  ttcut  per  uniue  delietMm  n 
otnne$  homine$  in  condemnatione ,  sic  et  per  uniu$ 
justitiam  in  omnes  homine$  fn  ju$tifieatione.  Adhuc  ia 
eadem  probatione  persistit :  nam  per  Adam  dieit 
suscepisse  roortem  genus  boro.inuiii;  sed  per  Dooii- 


laus  non  ex  bominibus,  sed  esse  constat  ex  Deo.       D  num  Christuro  aeiernae  beatitudinis  prarmla  eoDseeo- 


7.  —  III,  i.  Quid  ergo  ampHu$  ett  Judceo?  aut  quee 
vtilita$  circumcisionis?  Gentibus  quidem,  qoae  adhuc 
niinime  crediderant,  praeponit  Judxos;  qui  t^men 
I«gem  Doniini  devotis  cordibus  acceperuut;  ncc  ite- 
rum  illud  potest  evacuare  praecepta  diviiia,  si  qui- 
dam  eorum  inobedientes  fuerunC;  illis  enim  pereun- 
tibus,  legis  veritas  manet :  nam  peccata  hominum 
dicit  commendare  juslitiam  Dei,  ut  cum  nos  delin- 
quimus,  ille  in  condemnatione  nosira  semper  jusiis- 
sinius  opprobelur;  qui  vero  aliud  dicont,  eorum 
justa  damnatio  est  :  quapropter  Judmo$  et  Grascos 


tom;  et  sicot  per  onlos  inobedientiam  peeeatorei 
constitoii  sui4  mulii,  ita  et  per  anios  obedieBtian 
josti  constituentur  multi :  subintravit  enlm  lex,  ai 
abundaret  delicturo;  venit  gratla  ot  deteret  exitium; 
et  ideo,  qui  jaro  niortoos  est  peccatis,  mere  ooa 
debet  in  delictis. 

fi.  —VI,  5.  Ati  ignoratis  quia  qu:cMnque  baptkiM 
$umu$  in  Chri$to  Je$u^  in  morte  ij^iue  baptixmii  noRinf 
Sicut  omnis  baptizalus  sois  peccatis  est  mortoot,  iia 
Cliristo  resurgenie  novttor  in  perpetoam  Boepitateoi: 
nam  qui  sirollitudini  mortis  ejus  complauutus  agns* 


•  neati  quorum  remiitm  eunl  imquitate$.  In  Vulgata  est  xxxi,  In  Hebraica  serie  et  in  versioiic 
0^aii,  ixxfi. 


i325 


COMPLEXIONES  IN 


scitor,  eodem  modo  et  similitUirmi  vitse  ipsios  so- 
ciandos  esse  deciaratur  :  in  illa  enim  cruce  noster 
Tetus  bomo  conOxus  est,  ni  innovatas  exinde  resur- 
rectionis  raunere  nasceretur.  Nam  sicui  Christus 
semel  peccato  mortuus  est,  ei  vivit  in  glorin  Dei,  iia 
et  nos  peccatis  roortui ,  in  ipsius  sanctificaiione  ▼!• 
Tamos;  quia  jam  non  sub  lege,  sed  noscimor  esse  sub 
gratia. 

12.^  VI,  i5.  Quid  ergo?  peeeabmui^  quia  non  tu^ 
mus  9ub  lege,  $ed  iub  gratia?  et  reliqua.  A  fidelibos 
viris  faoiulandum  ■  non  dicit  esse  deliclis;  quia  }am 
non  sunt  subjecti  legi,  sed  gratiac :  nam  sicul  prios  ini* 
qoitaiibos  membra  carnalia  serviebant,  ita  nunc  per 
fidem  8|>tri:ales  effecii,  vivere  debent  in  sanctitaie 
propositi :  qoippe,  qoaudo  in  prioris  vit»  stipendio 
fiuis  erat  sine  dubio  mors  aKtema ;  in  ista  vero  per- 
petuttni  datnr  gaudium,  et  sine  flne  securitas. 

43.  —  VII,  I.  An  ignoratii^  fratre$  {icientibut  enim 
legem  loqnor),  et  reliqua.  Qoemadmodum-se  babeat 
lei,  facta  viri  ct  mulieris  comparatione  designat. 
SicQt  enim  mortoo  viro,  mulier  sine  crimine  transii 
ad  alierum,  ita  recedente  lege,  ad  noTitaiem  grathe 
sine  colpQ  perventum  est  :  quapropter  serviendum 
Deo  Jam  dicii  in  gloria  [forte  in  graiia],  non  in  liiterae 
veiustate  :  nam  occasionem  peccati  lex  dedit,  qnad 
prohibendo  delicta,  inobedientes  homines  rcos  sem- 
per  ostendil. 

i4.  —  VII,  i2.  Itaque  lex  quidem  tan  fa,  et  manda^ 
-tum  ionctum^  et  justum,  et  bonum.  Cum  sii  lex  spi- 
ritalis,  uecesse  est  ut  eam  caro  seniper  offendat: 
quoniam  vitio  peccati  originalis,  mnndi  concupi- 
scentiam  probator  affectare  damnatam  :  unde  pro-' 
fitetur  Aposiolus  habere  se  deslderium  boni,  sed 
irahi  maxime  lege  peecati ;  propier  quam  diTficnlia- 
tera  Domitios  rater  misii  Filinm  sunm,  qui,  assom- 
ptacarne  peccati,  credentium  vincla  disnimperet. 

i5.  —  vtf,  25.  Igitur  ego  ipse  mente  ieriio  tegi  Dei, 
eama  mOem  tegi  peeeati.  Legi  dominicae  dicii  se 
qnidem  voluniate  servire,  aed  carne  potius  obedire 
prccatis  :  qui  autem  non  ambulant  secundum  car- 
nem,  suscipiunt  a  Domino  remissionem  :  ideo  enim 
Pater  roisit  Filiuro  soiim,  ut  sumens  similitudtnem 


EPISTOLAS  APOST.  132« 

A  carnis  peccati,  delicia  mundi  disf^olverei.  N.im  pni- 
deniiam  carnis,  quse  est  inimica  Divinitati,  morterr 
dieit  operari ;  spirllalis  ^ero  intellectus,  qui  Deo 
semper  acceptus  esi,  xternam  vitaro  tribuii  el  sa- 
luiem  :  unde  magis  in  Spiritu  stmcio  vivendum  esi, 
qui  nos  lune  inbabitat,  quando  se  a  nobis  diaboli 
potesias  exiraneat.  Ambiilandom  esi  ergo  in  sancti- 
tate  propositi,  quoniam  qui  spiriialiler  vivunt,  hi  fllii 
Dei  sunl. 

i6.  — VIII,  15.  iVoft  cnim  aceepistii  ipiritum  icrti- 
tutii  iierum  in  timore^  et  quod  sequilur.  Omnem 
Christianum  perfectum  dicit  accepisse  non  servltutis 
spirituro  in  timore,  sed  filiorum  adoptionis  affectiiro : 
quando  illum  patrem  dicit,  cujiis  haerefliiatero  justo 
desiderto  concupiscit :  nam  si  Christo  compatimur, 

B  et  gloriae  ipsiiis  parlicipes  esse  merebimnr.  Sed 
multo  minora  suni  pracsenila  mala,  quam  futura 
praemia;  ista  enim  temporalia,  illa  perpetiia  sunt: 
nam  creatura  nostra  ^  congeniescii  [fu/^.,  9«.  12, 
omnis  creatura  ingcmiscit]  et  partnrit,  quousquc 
ad  iPod  perveniaty  ut  promissa  felicitate  poiialnr : 
quod  etiam  se  dicit  elficere,  qnamvis  Spiriius  sancti 
cognoscatnr  jam  primiiiis  accepisse,  exspectans 
redemptionem  corporis  sui,  qoae  in  generali  rcsur- 
reciione  praestanda  est. 

i7'.  — viii,  14.  Spe  enim  ialvi  facti  iumm.  Spes 
autem  qute  pideiur  non  eit  ipei.  Promissiones  divinat 
spe  magis  prxdicai  sosiineudas ;  quoniaro  quidqoid 
m  futoris  temporibos  punitur  [teg.  poniturj,  e»rna- 
tibus  oculis  non  videior.  Spiriins  aotem  sancios 

Q  poitulat  pro  nobii  gemitibm  inenarrabilibui;  id  est, 
quod  nos  gemere  faciat,  oi  ad  promissa  prsemia 
venire  possimus.  Praedestinatos  autem  dicii  vocaios, 
ni  sit  Dominus  Christus  primogenilus  in  muliis  fra* 
tribus :  ei  ne  in  tania  spe  titubareni  hominum  corda 
fragilia,  praedestinatos  dicit  vocaios,  vocatos  auiem 
asserii  justiflcatos,  justificatos  vero  magnificatos 
esse  confirmat.  Hoc  argoroeninro  diciior  climax,  id 
est  gradatio,  qood  etiam  in  subsequeniibus  frequcn- 
ter  assumit. 

1 8.  —  vifi,  3f .  Quid  ergo  dicimui  ad  hae  f  st  Deui 
pro  nobii^  qmi  contra  noi?  ei  caeterj.  Gommendat 


*  Hyperbaion  hocce  vicies  fere  in  bis  Complexio- 
nibos  adnotavi;  nibil  scilicet  illo  aevo  et  ab  hoc 
scripinre  tam  diligenier  quaesitum ,  quam  perpetuus 
quiiiam  rhythmus,  non  sine  aiiqua  raiione  metri,  ul 
ex  c:>p.  i5  Div.  Lect.  argui  potesu  Ad  euiu  rhytb- 
inuni  siiperstiiiose  servandum  pro  nihilo  habebaiur, 
inusiiata  verborum  collocatlone,  sensum  ipsum  aui 
perturbare,  aut  invertere.  Negans  ergo  parttcula 
Mspissime  loco  moveiur;  idem  pronomini  te  pariter 
accidit,  praecipiie  cum  adjicet  verbo  dico.  Cum  scri- 
bendum  erat,  dicit  geniei  gtoriari  non  debere;  legitur, 
f(onan  non  didt  uebere  gentei  :  cum  exspeciahas, 
4kit  ig  benorum  iuorum  ecnseimn  non  eae;  bal)es, 
comncium  te  iuorum  non  dicit  eae  bonorum;  ita,  se 
tum  dicit  in  vanum  eurrere,  pro,  dicit  te  non  m  raniifii 
eurrere;  non  decemal  hwrrere^  pro ,  decernat  non 
korrere;  timorem  etse  in  eharittte  non  atserit,  pro, 
auerit  iu  charitate  timorem  non  esse;  non  se  dicit 
poue^  loco  roO,  dicit  te  non  posH  :  et  similia.  Trans- 
IHOSiiionis  hnjusmodi  ^fstigia  qiiaedam  in  aliis  Cas- 
iiOv.orii  seripiis  conspiciuntur.  Ad  psal.  vi,  quoniam 


non  te  vult  a  mortuk  roaari;  ad  lxx,  tune  ergo  te 
^  petit  non  debere  derelinquu  Var.  1.  v,  ep.  42,  qui  eum 
^  non  optat  evaderc  Qiiod  vero  in  edllls  perraro  haec 
syntaiis  appareat,  ea  prssertim  collocalione  quaa 
aenieniiam  in  conirariom  trahit,  criiicoruni  opera 
evenisse  crediderim,  qui  verl>orum  ordinem  resii- 
tiieriiit  :  norunt  siquidem  quicunque  mss*  codices 
ierunt,  qnam  diversa  pleraqiie  ancioribus  inviiis  le- 
gamus.  Mihi  quidqoam  immulare  religio  fuil :  ca*ie- 
rum  de  his  lectorem  ^emel  admoiiui:>se  satis  supcr- 
qiie  duxi. 

b  Diversa  forte  lectio  diversam  interpretaiionem 
peperii.  De  natura  nostra  videtur  auclor  eiplicare 
bunc  locum  :  at  pro  creatura  omni  alii  creaturas 
inanimes  universas,  alii  gentiles  intelligendos  ren- 
seni;  qiio  sensu  veiba  irdecra  il  xti^cc  in  Novo  Te»ta- 
menio  etiam  alibi  occurrit.  Mar,  x?i,  15,  mpviM  ro 
EuxTTtXiov  irdeorii  rii  xrifffc  :  prcpdicate  Kvangetium 
omitt  erealnrer :  quoil  apud  Matth.  xiviii,  19,  dicitur, 
uLvfJinxs\f9t^xi  7ra(VTo(  tr  i^n  :  docete  omnet  gentet. 


t3.7  M    AUUELII 

l^  tiir  pcr  oroi)ia  misericordiam  Patris,  qui  til  nos 
rediiueret,  siio  Filio  iion  pepercit  :  qutd  enim  nobis 
boni  potuit  negare,  qui  beneficioram  omniuin  coiices- 
siiauctorem?  ipse  enim  iolerpellat  pro  nobis,  qui 
et  sedet  ad  dexteram  Pairis.  Consequitur  eiiam  nu- 
merova  nimis  et  affectiosa  proinissio,  nulla»  trihula- 
tiones ,  nullas  persecutiones,  nulla  pericula,  nullas 
potdstaies  coelorum,  neque  praesentia,  neque  futura, 
a  gratia  nos  Domiui  Ghristi  posse  dividere,  quibus 
digiiatus  est  tam  roagna  praeslare. 

19.  —  IX,  i.  VerUatem  dico  in  Chriito,  non  men» 
tior^  le$timonium  mihi  perhibente  conseientia  mea  in 
Sfnrilu  $ancio^  et  reliqua.  Chariiatem  carnalium 
parentum  suorum  tnntam  sibi  fuisse  teslatur,  ut, 
quod  ultimum  miserianim  est,  se  magis  voSuisset  a 
Cbrisio  dividi  quam  iudaeos  a  fide  Domini  videret 
excludi :  quod  etiam  et  Moses  dixisse  legitur :  Aut 
dimitte  populo  huic  peccalum;  iin  atifem,  dele  me  de 
libro  quem  icripsi$ti  «.  Priaium,  qtiia  adoptati  erant 
in  gloria  fiiioram ;  deinde  quibu^  pracceptiim  est 
legis  obsequiuro,  unde  patriarcb»  quoque  proven»* 
ruiit ;  et  quo<l  omnes  bonores  superat,  ex  (}uibus 
natus  est  secundum  carnem  Dominus  Christus»  qui 
est  super  omnia  Deus  benedictus  in  saeciila,  Ad  fidem 
quoque  Christi  filios  dicit  venire  promissionis,  non 
umiies  filios  Abrabae,  qui  ex  ejus  qoidem  semine 
oati  suiit,  sed  ejusdem  fidei  non  fuerunt ;  dantur 
«tiam  exempla  Abrabam  et  Sars»  Isaac  et  Rebeccae, 
et  duorum  fratrum  Esau  et  Jacob;  sed  unus  ex  his 
ita  probatur  electus,  ut  nullis  meritis  prxcedenti- 
biis,  sed  per  solam  gratiam  germano  videaiur  esse 
praeposiius,  graliam  DomiDl  gratuitam  per  cuncta 
commendans. 

20.  —  IX,  i4.  Quid  ergo  dicemui?  nunquid  iuiquitai 
qfud  Deum?  Abtitf  et  reliqua.  In  aihitrio  Domini 
posita  fatetur  universa ,  quando  non  woleniii,  neque 
eurrentiif  ied  miierentii  eit  DH.  Exemplum  quoqiie 
Pharaonis  annectit,  quia  juste  voluntate  sua  peragit, 
Quaecunque  disponit.  De  superioribus  eiiam  dictis 
s.bi  facit  contrariam  qu^estionem ,  quam  figuli  com- 
paratione  dissolvit,  dicens,  habere  eum  poiestatem, 
aliiid  vas  facere  in  conlumeliam,  aliud  in  bonorem  : 
ne  quis  contra  Dei  volunlatem  sacrilega  murmura- 
tione  consurgat. 

21.  —  IX,  22.  Quod  ii  volem  Deui  Oitendcre^iram, 
et  manifeitare  [Vulg. ,  notam  facere]  potentiam  jua/zi, 
et  caeiera.  Ostendit  patienliam  D(.*i,  cum  impios 
magna  pie'ate  sastinuit;  ut  taro  de  gentibus  quam 
de  Judaeis  eligeret  sanctos  viros,  quos  praeparavit 
gloriae  sempiternae  :  cujus  rei  Oseae  prophetx  daiur 
exemplum.  Judaeorum  autem  rellquias,  exemplo 
Esaiae  prophet.^e,  convertendas  dieii  in  fine  sxculo- 
rum,  quod  eiiam  esse  faciendum  ipsius  prophetae 
alioconfirmavit  exemplo« 

*  Exod.  xxxii,  31,  32.  Vulg. :  Aut  dimitte  eii  hane 
noxam^  aut  ii  non  faeii,  dele  mt  de  libro  tuo^  quem 
icripsiiti, 

^  Auctor  noster  de  Orlhogr.  cap.  i  :  Quotidie  iunt 
qui  per  co  cotidie  icribanlf  quibus  peccare  licet :  desi- 
nereni,  it  icirent  quotidie  inde-tractum  eiu  a  quot 


CASSlODOri  i32f 

A  22.  —  IX,  30.  Quld  ergo  diiimu*?  quod  gentei^  qvg 
non  iectabantur  jus  it.am,  adprehenderunt  juititiam, 
Gentes  dicit  pcr  fidem,  non  ex  op^ribus  compre- 
bendisse  justitiam :  nam  Judaei  credentea  ad  litteram« 
et  non  spirilaliter  sapientes,  offenderunt  in  lap-dem 
offensioiiis,  qui  est  Dominus  Christus  :  quod  etiam 
prophetae  Esaiae  probatur  exemplo.  Unde  aflrectn  ci- 
vico  pro  Judxis  qiiidem  se  orare  tesutur ,  pro  qui- 
bus  testimoniuro  pcrhibet,  liabere  quidem  illos  aemu- 
lationim  Dei,  sed  Cbrisli  scieniiam  non  habcre,  qui 
est  finis  legis  et  complctiva  perfectio. 

23.  —  X,  5.  Moyiei  enim  scrtpjil,  quoniam  juiiviam, 
qute  ex  lege  est^  qui  [ecerit  cam  homo^  vivet  tn  ea, 
Moyes  dicii,  si  fecerit  homo  jiisiii*am,  qnae  ex  lege 
est^  vivet  io  ea ;  et  ideo  Cbristum  Dominum  virtute 

B  poientiae  suae  resuscitatum  credat  a  mortuis  :  oam 
sive  Graecos,  sive  Judaeos,  qui  reete  invoeaTerit  oe- 
men  ejus,  et  noo  fuerit  sacrilega  dubitatione  con* 
fusus,  salvus  erit.  Megat  autem  obatinatom  Judmoi 
Evangelio  credere,  qui  Ipsom  Cbrlstam  eontempiit 
aodiro,  quod  etiam  moltoram  eomprobator  esem- 
plis. 

24.  —  XI,  1.  Dico  ergo  :  nunquid  repulit  Deoi  |W- 
putum  suum?  Absit,  et  reliqua.  Uoiverftum  popolom 
llebraeorum  a  Domino  noo  dicit  esse  coDtemptun, 
sed  eum  exiode  cotidie  ^  niultos  eiigere,  qoi  ad  fa 
turi  regni  possint  gaudia  pervenire  ;  qood  eciam 
regnorum  lectione  confirmat;  oam  sJcot  elecios 
dicit  Domini  gratiam  coosecutos,  ita  iocredulos  re- 
fert  coelesti  lumine  fuisse  privatos.  IIoc  etia^  Esaiae 

G  et  Dayid  probatom  coostat  exemplis.  Jodaeos  aotem 
memorat  offendisse  quidem,  sed  oon  ut  fonditas 
ioterirent ;  quorum  si  delictum,  Christo  cmcifixo» 
saliMestmuodi,  et  demlnutio  divitiae  geoiiam,  multo 
magis  conversio  eorum  erit  ingenf  gaodiom  bea- 
torum.. 

25.  —  XI,  13.  Vobis  enim  dico  gentibu»;  quandrj 
ego  quidem  sum  gentium  apostolus^  et  caetera.  Apo- 
stolus  genies*  alloquiiur,  dicens,  se  qoidem  Jndaeos 
ad  aemulationem  eorum  velle  deducere ;  sed  gloriari 
non  dicit  debere  gentes,  quod  Judaei  propter  incre 
dulitatem  suam  repudiati  sunt»  ut  plenitodo  geotium 
salutariter  introiret:nam  sidelibatio  Ipsomm  saucta 
est,  massam  poiius  constat  esse  sanctissimam  :  de 
oleastro  et  oliva  pulcherrimam  faciens  comparatio- 

D  nem;  quia  gloriari  non  debet  insitum  coqtra  illod, 
ubi  constat  insertum  :  nam  sl  gentes  extraDeooi 
beneficium  Domini  monere  perceperout,  qoanto  na- 
gls  et  illi  possunt  ab  ipso  restitui  eleclae  semel  ori- 
gini ! 

26.  —  XI,  25.  Kolo  enim  voi  ignoraret  fratres^  mg* 
iterium  hoc^  et  sequentla.  Ad  tempus  ex  parte  He- 
braeum  populum  dicit  fuisse  caecalum,  ut  ad  fideiD 
Cbristianam  gentilitas  iotroiret.   Cstemm  in  fine 

diebus.  At  h:ec  ex  Gnaeo  Comuto  :  ex  Papiriaoo  vero 
cap.  4  :  Cotidie  p  r  c  et  o  didtur^  ul  icribitur,  nou 
per  q  :  quia  nou  a  quoto  die^  sed  a  connsteHli  die 
dictum  est,  Quam  deiiide  scripturam  elegerit,  quis 
drviiiet?  a  ms.  non  descivi. 


I5i9  COMPLEXIONES  IN  EPISTOLAS  APOST.  153^ 

sxcMli  Israeliticuin  populum   misericordia  Domini  A  litiganduro;  factacompapationedoceng.aliossolisole- 


perbibel  esse  satvandum ,  post<|uam  gentium  praede- 
stinaia  crediderit  muUitudo;  nam  sicut  legem  acci- 
pieniibus  Judxis  prius.  gentes  minime  cr<  didcruni, 
iia  et  salvatis  geniibus,  Jodaei  credituri  esse  noscnn- 
tur  :  conclusit  enim  Deas  omne  in  increduHtat  *,  ut 
cunctis  misericordiaB  suae  doua  praesiarei. 

27.  —  si,  35.  0  ahiiudo  divitiarum  iapienUcB  el 
Mcientia:  Dei !  ~et  reliqua.  Dominicx  disposilionis  ani- 
miratione  complcius,  reraclter  eiclamat  incompre- 
hensibilia  esse  quac  sanclaTrinitas  probatur  enicere: 
61  ipso  enim,  id  estex  Patre;  et  per  ipsum,  id  est  per 
Filium;  el  in  ipso,  id  est  In  Spiritu  8ancto,suntom- 
nia ;  et  ui  unitateui  in  eis  indivisibilcm  esse  mon- 
strarel,  adjecit ,  fpst jr/orta  tn  iCBCula  $a;culorum  [in 


ribus  rcflciendos,  alios  ciborum  soliditaiesiliandos; 
ei  ideo  unusquis  non  debet  alierum  spernere,  sed 
de  omnibus  discernat  solus  %\\e  qui  vere  judicat  : 
potens  est  enim  Dorainus  illum  magis  in  abstinentiae 
soiiditate  firmare,  qui  nobis  videiur  carnis  fragilitate 
succumbere;  nam  cum  de  jejuniis  ageret,  dicit,  aliug 
judicat  diem  inter  diem  (v$.  5),  ut  quidam  fideliam 
quarto  et  sexto  die  ^  eligunt  abstinendnm ;  aliut  aic- 
tem  omnem  diem^  quia  multi  invenintitur,  qui  omni 
die  inediae  seobtationepurilicant;  sed  uirique  gratias 
Domino  suo  referre  non  desinunt. 

32.  —  xiVy  7.  Nemo  enim  noitrum  sibi  virtl,  et 
nemo  iibi  moritur,  et  reliqua.  Prae&umptiones  illicilas 
bominibus  tollens,  sive  moriamur,  sive  vivamus,  ad 


Vulg.  deest  i<Bculorum] :  unde  Romanos  obsecrat  ne  B  Dominum  dicil  esse  referendum  ,  qni  judicaturus  est 


saeciili  delectatione  capiantur,  sed  corpora  sua  pne- 
ceptis  debeant  offerre  coelestibus.  Monet  etiam  ut 
omnes  secundum  mensuram  suam  sapere  debeant, 
quam  Deus  unicuique  pro  sua  pietate  distribuit; 
quatenus  abrogaret  prxsnmptioncs  inlicitas,  unde 
fragilis  maxime  peccat  bunianitas. 

28.  —  xii,  4.  Stcti(  enim  in  uno  corpore  multa 
membra  habemuif  et  caetera.  Facta  comparatione 
membrorum,  docet  uoumquemque  secundum  dona 
praestiia,  in  compage  ecclesiastici  corporis  Chrisio 
Domioo  debere  famulari;  regulas  niultifarias  po- 
nens,  quemammodum  fideli  populo  sit  viveudum.  Ad 
postremum  taliter  cuncta  concludit,  ut  nemo  malum 
pro  malo  reddaty  sed  iniquitas  ioflicta  boni  potius 
retributione  Tincatur. 

29*  —  xiii,  1.  Omnibui  potenatibui  iublimioribui 
iubditi  ciiote  *,  et  reliqua.  Omnibus  potestatibus 
justiiiam  praecipientibus  dicit  esse  debere  subjectos, 
quoniam  potestas  a  Deo  datur ,  et  Deo  videtur  velle 
re^istere  qui  ordinatloni  judiciariae  nititur  obviare, 
dieens  ab  eo  propter  conscientiam  raiionabiliter  for« 
midari,  qui  in  aliquo  facinore  probatur  involvi :  ideo 
eiiim  et  tributa  solvimus,  quia  nos  principibus  sub- 
jectosesse  sentimus;  ministri  enim  Dei  sunt,  cum 
crimina  commissa  distringunt» 

30.  —  xiii,  7.  Reddite  omnibui  debita^  et  quod  se- 
quitur.  Omne  quidem  debiium  per  eoumerationes 
plurimas  dicit  esse  reddendum ,  ita  lamen  ut  nos 
afEectio  teneat  semper  noxios  :  cuocta  eniin  Dei 


muiidum  :  adeo  [leg,  ideo]  enim  redimit  bumanum 
genus  sanguine  pretioso,  ut  omnibus  ipse  dominetar. 
Datur  etiam  Esaiae  congruenter  exemplum ,  quod 
ipsius  imperio  cuncta  famuleniur. 

33.  —  XIV,  12.  Ilaque  unuiquisque  n  itrum  pro  m 
rationem  reddet  Deo,  etcaetera.  IIIos  arguit  qui  absti- 
neniia  sua  gloriando  fratribos  scandalum  faciunt ; 
dicens  apud  Dominum  nullatenus  esse  aliquid  inqui- 
naium,  sicut  ipse  testatur  :  non  enim  quod  in  os 
intrat,  coinquinat  bominem,  nisi  forte  illis  culpa 
ista  proveniat,  qui  cibos  <  quos  Deus  ad  vescendum 
creavit,  inqiiinaios  esse  pronuntiant;  quod  et  alibi 
dicit  ApostoluSy  omnia  munda  mundii,  coinquinatU 
autemet  infidelibui  nihit  est  mundum  (Tit.  i,  13) ;  non 
G  enim  in  cibo  nostro  regnum  Dei ,  sed  in  pace  et 
concordia  noscitur  constitutum.  Nam  quamvls  absti- 
nere  sit  bonum,  tamen  si  charitatem  fratris  destruat» 
constat  esse  peccatom  :  praabens  dominicae  passioois 
exemplum,  sicut  psalmus  lxvih  dicit,  improperki 
eum  sustinuisse,  ut  dilectiunem  fratrum  pius  misera* 
lor  impleret. 

34. — XV,  4.  QwEcunque  aulem  icripta  sunf^  ad 
correptionem  noitram  [Vulg.,  ad  noitram  doctrinam] 
icripta  iunt.  Quaecunque  libris  sacris  sunt  indita,  ad 
correptionem  nostram  et  ad  spem  futuri  saeculi  dicit 
esse  conscripta  :  uiide  oportet  eos  invicem  fratrum 
onera  portare,  sicut  et  Chrislus  nostra  cognoscitur 
suscepisse :  Isaiae  propbetac  et  xvii  psalmi  exempla 
Kulijungeiis ,  Deum  Patrcm  et  Christum  Doroinum 


roandata  coroplet,  qui  in  proximi  charitate  consistit,  D  omiies  populos  debere  sub  communione  laudare. 


quia  plenitudo  le^is  est  fratris  eustodita  dilectio. 
CoiQmonet  etiam  de  saeculi  istius  nocte  surgonduro, 
quoniam  proximus  est  adventus  Doroini,  quem  de- 
bemus  bonis  operibus  exspeciare  yigilantes :  ipsuro 
vero  sustinere  cognoscimr,  qui  carnis  desideria  su- 
perare  monstratur. 

M.  —  xiv,  1.  Infirmum  autem  in  fide  atiunute^  et 
c;etera.  Infirinuin  dicit  ad  sacras  Scripturas  leniter 
assuineudum,  nec  cum  codem  districta  iropugnatione 


Benedicit  etiam  Romanns,  et  fidem  ipsorum  sancta 
prsedicatione  concelebrai;  se  auiem  dicit  eos  neces- 
sario  commonere,  ut  oblatio  eorum  accepta  flat  Deo 
per  Spiritum  sanctum,  qui  eis  probatur  esse  con- 
cessus  :  sic  totius  Triniiatis  commeroorata  nobis 
salutaris  unitas  intiroatur. 

35.  —  XV,  17.  Habeo  igltur  gloriam  in  Chritto  Jeiu 
ad  Deum^  el  ea  quae  sequuntur.  Habere  se  dicit  iii 
Deo  gloriaro,  quoniaro  praedicatio  ipsius  venicnia 


*  Yulg.  :  Om^ts  anima  potutatibui  sublimicribui 
sub  hla  sit. 

^  E:i  vcrba  liicin  intcr  diem  de  jcjunio  quariie  et 
sexlx  fori»  exp!anutor  accipit;  quod  ab  apostolica 


usque  sanctione,  scu  traditione  fluxisse  putabatur. 
Vide  S.  Epiphanium.  hxr.  75. 
*  Manichxos  iiinuit. 


1351  M.  AUUKLH 

Domino  noviter  institula,  ab  Ukruialem  per  circuitnm 
M$que  in  lUyrieim  replevml  Evangelium  CArtt/i  (vi.  19). 
Dcinde  benedicit  Romanos,  pFomittens  eis,  postquam 
Uierosolyma  quatdam  ordinaterlt,  ad  eos  se  esse 
veniarum  :  quoe  rogai  ut  pro  eodem  orare  non  desi- 
nant,  quatenus  erepius  ab  iii6delibu8  Judaeis,  dum 
ad  Hispaniam  profectus  fuerit,  ad  eos  valeat  Tenire 
salvandoB. 
56.  —  i?i,  1.   Commendo  aobii  Phcebam  iororem 


CASS10IH)R1  \r^2 

j^  noitramt  et  caetera.  dt  osleiiderei  eiiam  bic  glorlo- 
ium  esse  proposiium  bonum,  commeodat  ei  saloiat 
probatissimas  mulieres  et  fratres  diversot,  qiionim 
operas  sanctas  spiritali  laude  concelebrat ;  admoncBs 
ut  praedicaioces  faUos  evitent,  ne  eorum  bene  insti- 
tuta  corda  subvertant :  epistolam  suam  de  incania- 
lione  Domini  ea  qua  cmpit,  pnedicaliODis  virtuie 
concludens. 


EPISTOLA  PRIMA  AD  CORINTHIOS. 


4.  —  I,  1.  Paului  vocaiui  apottolui  Chriiii  Jeiu 
per  voluntatem  Dei^  et  reliqua.  Cum  Sosthene  fratre 
suo  8alu:at  Ecclesiam  Dei  quae  est  Corintbi  consti- 
.Inta,  et  omnes  qui  invocant  nomen  Domini  nosiri 
Jesu  Cbristi.  More  suo  in  Ipsis  forlbus  praedicat  Chri- 
stum,  cujus  Yoluntaie  vocatus  apostolus  est,  peiens 
ut  gratia  illis  et  pax  divina  largitate  tribuatur :  gra- 
liam  illis  optat,  ut  futura  Spirilus  sancti  verba  per- 
cipiant ;  pacem,  ut  unitatis  virtute  gratulentur. 

5.  —  I,  4.  Gratioi  ago  Deo  meo  iemper  pro  vobii^ 
ct  sequentia.  Imprinnis  laudat  fidem  Ipsorum ,  et 
prat  ut  usqiie  ad  adventum  Domini  sine  crimine 
persevereiit :  obsecrans  eliam  ut  perceptae  doctrinae 
custodiani  firmltatem,  nec  se  putent  praedicatoribus 
esse  subjcctos,  sed  uni  Domino  Cbristo;  quando  se 
non  in  Pauli,  non  in  Apollinis,  non  in  Caefne,  sed  in 
Christi  gratia  baptizatos  csse  cognoscunt. 

5. — 1, 14.  Gratiai  ago  Deo^  quod  neminem  veitrum 
kapiitavi,  ct  reliqua.  Non  se  dicit  Apostolus  alios 
baptlxasse»  praeter  Crispnm ,  et  Gaium,  et  Stephanae 
dcimum ;  quoniam  non  se  perhibet  missum  ut  bapti- 
saret,  sed  ul  evangellzaret.  (juod  a  maxima  parte 
di«  itur  :  omnibus  enim  apostolis  datum  est  sacra- 
mentum  baptismatis  communiter  dare :  unde  datur 
intellegi  aliqua  eos  pro  salute  desiderantium  cffe- 
€is!>e,  cum  probarentur  in  praedlcationibus  occupaii. 
Evangelizavit  auiem  in  sapientia  svperna,  non  sae- 
culi ;  placuii  entm  Deo  per  stultitiam  praedicationis 
|sicut  tamen  incredulis  videbatur]  salvos  facere  cre- 
dentes  :  nam  cum  sint  pauci  secundum  carnem  po* 
tentes  et  nobiles,  elegit  Deus  humilia,  ut  non  glo- 
rietnr  in  re  omnis  caro,  sed  in  Domino  Jesu  Cbrlsto : 
sicut  scriptum  est  in  Jeremia  propheta  :  ^vt  gloria- 
htr,  in  Domino  glorietur  (Jer,  ix,  ^i). 

4.  —  II,  t .  EgOy  fiatrei ,  cum  veniaem  ad  voi^  et 
qu«e  sequuntur.  Venisse  se  dicit  ad  eos,  non  in  su- 
b  imitate  verbi»  sed  in  virlute  sermonis,  ut  doctrinam 
suam  non  ostendf^ret  essc  saeculi,  scd  supernam  : 
quatenus  et  illi  saecularia  deserentes,  ad  divinae  con- 
templationis  couscenderent  summitatem  :  osiendens 
etiam  quanium  sapientia  coelestis  ab  bumana  discreta 
sit;  nam  si  Judaei  verba  propheiica  percepissent , 
nunquam  Dominum  gloriae  crucifigere  maluissent : 
alta  sunt  enim  divina  mysteria ;  nam  sicut  infirmita- 


tes  quae  in  homine  sunt  spirltus  ejus  novit,  ita  quz 
in  Deo  profunda  sunt  solus  ipse  cognoscit :  qna- 
propter,  ut  de  Deo  loquator,  non  a  oiundi  spiritu, 

B  sed  a  Divinitate  sibi  asserit  fuisse  collatum :  ofttendens 
spiritalem  virum  omnia  Judieare,  Ipsum  vero  a  nullo 
•posse  judicari  :  quod  Isaiae  propbetae  confirmavit 
exemplo  (t».45). 

5.  —  III,  4.  Et  ego,  fratres,  non  potui  iaqui  woMt 
guaii  ipiritalibus,  eed  qnasi  camalibue.  Pro  ipsis  ioitiis 
non  se  dicit  Corinthiis  locutum  fni  se  plenissine 
Divinitalisarcana,sed  potiiisunquam  parvalis  lactis 
pocula  coniulisse  :  nam  cum  faciant  illa  quae  roimdi 
sunl,  probant  se  perfectam  doctrinam  adbue  minime 
percipere  potoisse :  quippe  dum  camaliter  sapienies 
dicerent ,  ego  sum  Pauti,  ego  ApotHnit  [vt.  4 ;  Tulg., 
ego  ApoUo],  quando  perfectus  fidelis  Chrlsti  se  famo- 
lum  coDfitetiir  esse,  non  bomiuis.  Praedieatori  ecim 
suo  nullus  hoc  potest  debere,  quod  Deo;  operas 

G  autem  hominum ,  quae  tamen  supra  fundamentum 
Christi  aedificantur »  per  tribulationes  et  diversas 
necessitates  hujus  saeculi  dicit  esse  purgandas :  sicut 
Pater  Augustinus  in  libro  Enchiridion  pleuios  expla- 
navii. 

6. —  III,  16.  Netcitit  quia  tempUm  Dei  ettitfH 
Spiritui  Dei  habitat  in  vobit  ?  et  caetem.  Temploni 
Dei  baptizatos  esse  confirmat;  quoniam  eos  Spiritn 
sanctus  inbabiiat,  quibus  }am  commune  nil  debet 
esse  cum  vitiis  :  praecipue  monens  ut  si  quis  se 
mundi  existimat  sapientem,  ad  divinam  potius  agni- 
tionem  recurrat,  quae  vere  prudentes  effieit  et  beaios: 
dicens  omnia  esse  fidelium,  quae  conseqaenier  eBo- 
merat;  fideles  autem  Cbristi,  Ciiristum  aatem  Dei: 
quod  a  parte  dictnm  est  bumaniiatis.  Addit  etiam 

D  non  se  metuere  ot  ab  hominibus  judicetur;  sed  ee 
putaretur  elaiio,  conscium  se  suorum  non  dicit  esse 
bonorum ;  quando  in  judicio  Dei  cuiicta  sint  posita, 
ubi  actus  omnium  manifesta  dilucidatione  cognosd- 
tur.  Haec  autem  quae  superius  dicit,  adeo  *  et  ipse  ia 
se,  et  ApoUo  discipulus  ejus  iransfigurata  esse  testa- 
tur,  ne  quid  in  suis  viribus  praesumptio  bumana 
confideret :  optans  eos  in  fide  regnare,  ut  cum  ipsii 
possil  mixla  charitate  gaudere. 

7.  —  IV,  9.  jPfilo  entm  quod  nos  Deut  apotlotot  a»- 
viitimot  ottendit^  et  reliqua.  Propter  Evangeliaa 


*  Videtur  legenduni  ideo  :  forte  etiam  (/tsctpttfictii,    ut  sentenliae  ac  syntaxi  consulamus,  nomine  ApcUo 
iudecUaabUiier  su(i>pto,  ut  in  Vul^aia. 


1555  COMPLkXlONlf^S  IM 

Chrisii  Aposlolus  se  Uicit  diversis  injuriis  atque. 
neccssiiatibui  subjacere ;  cuin  filii  ejus  spiritales  in 
Cbr  slo  sint  nobiles  et  reUces  :  rogans  ut  in  viis  ejus 
oioniniodis  *  perseverent,  qui  sibi  supernae  prxUica- 
tionis  patrem  esse  voluerunt:  arguenseos  qni  se  ioflati 
4e  saecnlari  gloria  jactiiabant;  cuin  rognum  Dei  non 
in  sermone  vaeuo,  sed  iu  virtute  sit  positum.  Mina« 
lur  etiam  eis  oe  illum  [$uppl.  magis]  cogant  ad  se 
venire  sub  correptione ,  quam  gratia. 

8. — T,  I.  Omnino  dicitur  inter  voi  fornicaiio.el 
talis  tpuilii  nee  inter  gente$  nominalur  ^.  Increpat 
Corintliios  cur  babeant  inter  se  qui  novercae  su» 
conjiigio  copulantur;  dum  modicum  fermentum  U)tam 
massam  corrumpat;  sed  lllum  qui  talia  comniisit, 
teuiporaliier  tradendum  judicat  diabolo  in  imeritum 
carnis,  ut  spiritus  ejus  in  judicio  Domini  poenas 
perpeluae  damnationis  evadat.  Vetat  etiaro  vel  cibum 
cum  bis  sumere  qui  se  decreverunt  impia  conversa- 
tionc  traclare ;  sed  auferendos  dicit  de  medio ,  ne 
conspectis  talibos  reliqni  polluaniur  :  decet  enini 
fratres  regulis  vivere  constitutis;  de  illis  aulem  qui 
foris  sunt,  divina  disceptatto  judicavit. 

9.  —  VI,  I.  Audel  atiqui$  ve$trum  haben$  adver$u$ 
alterum  judieium  [Vulg*,^6enf  negotium],  etcaetera. 
iDiqaornm  bominum  vitandum  dicit  esse  judicium, 
ei  saoctorum  potius  expetendum,  qui  etiam  mundum 
in  futora  discepiatione  juilicabunt.  Gulpat  deinde, 
eum  injuriam  fratrum  non  sustineant,  sed  ipsi  potius 
in  eos  iropia  voluntate  prosiliant.  Enumerat  etiam 
quibus  vitiis  inbxrentes  ad  regnum  Domini  non  ac- 
cedant,  illis  scilicet  qui  usque  ad  vitae  exitiim  in 
talibus  criminibus  perseverant :  fornicationem  dicens 
omnimod»  eisecrandam,  cum  corpora  nosira  vitiet, 
quae  membra  sunt  Domini  :  nam  qui  emptus  est 
magno  pretio ,  jam  non  debet  diabolo  servire,  sed 
Cbristo. 

10.  — vii,  1.  De  quibui  autem  $eripsi$ti$  mihi : 
Bonum  eit  homini  mutierem  non  tangere,  Prsecipuun 
quidem  esse  dicit,  nullatenus  cum  muliere  misceri; 
conjugatos  auiem  monet  ad  teinpus  abstinere,  ut 
orationibus  vacchl;  posieaque  redire  ex  consensu 
ad  usum  matrimonii  sui ,  ne  tenUtione  diabnli  pro- 
bentur  intercipi :  quod  tamen  secuudum  iiidulgen- 
tiam,  non  secundum  imporium ,  praedicJt  esse  fa- 
ciendum.  Vult  enim  omnes  abstinentes  esse,  sicut 
ipse  est;  quod  sl  nequeunt  abstinere,  tunc  jungantur 
oxoribus ;  separari  antem  dcbere  non  dicit,  qui  iii 
unam  copulam  foederis  convenerunt. 

il.  —  vii,  12.  Si  qui$  (rater  uxorem  habel  infidelem, 

•  OmninOf  seu  omnimodo,  Iia  non  Cassiodorius 
laiitum,  sed  auctores  ctiam  melioris  xvi,  ut  Lucre- 
tius  iion  semel. 

^  Vulg. :  Omnino  auditur,  elc,  et  iali$  fornca- 
/i'o,  erc, 

«  D.  Pauluin  uxorem  non  bahuisse  Cassiodorius 
ratuin  facii ;  quaiuvi»  id  a  quibubdam  in  qu;estionem 
r«'vocatum  sit,  praecipue  cx  S.  Ignatii  epistola  ad 
Pbiladelpbenses.  QiiHm  ab  autiquo  Cbrisliaiia  Eccle- 
sia  in  cffilibatuin  fcrri  coeperit,  plura  comprobant. 
Deciinus  iionus  cx  priscis  caiionibus  qiii  Apostolorum 
uttocopantur  :  Vt  cx  iis  qui  cum  essent  ccelibeSf  ad 


EnSTOLAS  APOST.  iZoi 

A  et  quae  sequunlur.  Si  quis  fidclis  uxorcin  itabet  bae- 
reticam  vcl  paganam,  monet  eam  statiin  non  debert! 
dereliiiqni,  sed  impensa  cura  recorrigi :  quod  simili 
modo  devolam  dicit  efOcere  mulierem ;  nam  si  quis 
eorum  in  pravas  s<rctas  permanere  vuliierit,  tunc 
/as  esse  a  fidele  coniemiii;  quoniam  cum  obstinatis 
et  perditis  nuila  poiesi  esse  concorJia.  Subjungit 
etiam  nullam  esse  salntem  in  prspuio  vel  in  cir- 
cumcisione,  nisi  in  mandalis  Dei,  qux  ad  Novum 
pertinent  Testamentum.  Prxterea  commonet  ut  sive 
servus,  sive  liber  ad  fidem  vocatus  fuerit ,  sine  dis- 
cretione  aliqoa  condiiionis  in  caibolico  dogmate 
perseveret;  quando  in  jodicio  Cbrisii  fidelis  scrvus 
iufideli  domino  recte  praeponiiur. 

12.  —  VII,  25.  De  virginibus  autem  prceceptum  Do' 

B  mfni  non  habeOf  et  reliqua.  Laudat  qtiidem  virginita- 
lem ,  sed  permittit  quoque  conjugia  ;  ostendens 
innupias  personas  facilius  spiritalia  cogitare  x]oan^ 
coiijuges ;  bmnibus  tamen  prsecipit  non  aniare  qii» 
mundi  sunt,  quia  figura  hujiis  fX'culi  siatuto  fine 
praeieribit.  Simili  modo  parentes  commonet,  dlcens^ 
primum  quidem  esse,  qui  servat  virginc.n  filiam 
suam;  secundum,  ut  eam  marito  congrua  temporis 
maturiiaie  contradat  :  inulier  aulem  qu»  fuerit  a 
marito  derelicia,  si  abstiuere  non  potest,  nubat; 
remedium  [leg,  melius]  est  eiiim  coiijiigio  copultii, 
quam  libldiuis  liberiati  dereliiiqui  :  mulio  tamcn 
inerHis  esse  confirmans ,  si  iu  viduitnie  permaneant. 
Talia  vero  prsecepta  divino  se  asserit  praedicare 
coiisilio. 

G  i5.  — V11I,  1.  De  hi$  aulem  quas  idoti$  immolantur 
[VuIg.:De  ii$f  etc.,  fiicn/fcan(ttrj,  et  reliqua.  Dicit 
quidem  nihil  esse  idola,  sed  carnes  veiat  comedi 
quae  talibus  videntur  offerri;  ne  infirmilas  fratrum 
noo  decernat  borrere  quod  paganos  constat  elficere. 
Itaque  fit  ut  ad  illum  redeat  errorem  credentium, 
qui  culpis  praestat  iiiitium ;  quapropter  non  se  man- 
ducare  dicit  in  aeternum,  quidquid  fratrein  poiest 
scandalizare  cbarissimum  :  pro  f|uo  cocloruni  Domi- 
numin  assumptacarne  constat  occisum. 

14.  —  IX,  1.  ^on  $um  tiber?  non  $um  apo$totusf 
nonJe$um  Chri$tum  Dominum  nostrum  vidi?  Aposto- 
lum  se  quidem  dicit  eorum  esse  quos  s:icra  insiitu- 
tione  formaverat;  cui  poiesta^  erat  cibos  accipere, 
et  matrimouio  copulari  ^,  sicut  et  aliis  apostolis  li- 

D  beram  fuit,  qui  uxoribus  adliaRrebant ;  sed  omnia  se 
dicit  libenter  sufl^erre,  nc  quod  oflendiculnm  Evan- 
gelio  Christi  afliirre  videretur :  pro  qua  re  nec  ab 
ipsis  se  aliquid  velle  dicit  accipere,  quamvis  a  Do- 

clerum  pramoti  $unt;  $oli  lectores  et  eantores,  $i  i-«/mi, 
uxores  ducanl :  «vaTvoiaTaf  xai  y^ukxKg  fxovov^ .  Doce- 
bat  Hilarius,  Romae  sub  Dainaso  diaconus  (ad  I  Ti- 
motb.,  inter  Ambr.  op.),  sacerdoies  nostros  et  sacros 
miiiistros  omnes  a  conventu  feminm  abstmcre  deberc^ 
quia  necesse  est  eos  quot  die  pr(B$to  es$e  in  eccle$ia: 
quod  lcviiis  anii<|U3e  legis  noii  accidit;  eoruni  enini 
rarior  in  sacriliciis  crat  opera,  iia  ui  dierum  aliquol 
expiatio  praemiiti  posset.  Vide  can.  10  AncyRinx 
s>'nodi,  etc.  Lxpliiiiator  ipse  nostcr  pnulo  ante  : 
Osiendens  innuptab  personat  facilius  spiritalia  coyitare 
quam  conjugcs. 


ir55  M.  AURCU1  CASSIODORI  l^ 

niino  pernussiim  esse  noscatur ;  ne  Untorani  bboniin  A  ejus.  Nam  sive  mandacetnr»  sive  bibatur,  «▼«  aliquid 


gloria  tali  compensatione  ?acuetur« 

15,  —  u,  16.  ^am  si  evangeli%em[y.f  eeangeliM' 
9ero],  non  e$t  miki  gloria,  et  cxtera.  Quadam  necea- 
siiate  se  dicii  evangelizare ,  ut  jactantiam  probetur 
efTugere  :  dicil  enim  debitum  se  solvere,  sl  commissa 
sibi  Tideatur  velle  peragere :  ait  enim  omnibas  se 
bumiliare,  ut  eos  potuisset  adquirere.  Nam  si  illi 
qui  currunt  in  stadio  abstioere  non  desinant,  ut 
prxmia  bumana  percipiant,  quanto  debet  studio  po- 
tiori  fulurs  beaiitudinis  corona  perquiri!  Se  autem 
non  dicit  in  vanum  currere,  nec  pugnis  aera  ve<  be- 
rare ;  ne  quod  est  omni  inrelicitate  miserius,  prsc- 
dicans  aliis,  ipse  possit  reprobus  inveniri. 

16.  —  X,  1.  Kolo  autem  voi  ignorare,  fralree^  quo* 


aliud  honesie  fiat,  omnla  in  gloria  IkNniii!  coosiai 
esae  facienda.  Monet  eiiam  ut  sioe  offensione  tractara 
ae  debeant,  et  Ccclesia  placere,  sicut  ei  ipse  eQ^no- 
acitur  effecisse. 

18.  —  XI,  1.  imUatores  md  ettote^  frattee  lin  Yolf. 
deest  fratret]^  iicut  et  ega  Christi^  et  quod  aeqnilor. 
Corintbios  monet  Apostolos  ut,  sicut  ipee  indiator 
Cbristum,  iia  illum  debeant  fidelea  iroitari.  Sic  aotem 
fieri  potest,  si  illud  qusrant,  quod  multis,  non  qood 
sibi  possit  utile  comprobari :  docens  cnpul  ▼iri  esse 
Christum,  caput  autem  mulieris  viruni,  capnt  vero 
Chrisii  Deuro  :  quod  dictum  ab  humanitate  recte 
percipitur,  ut  tali  disiinctione  recognlui,  ordme  sao 
debeant  cuncta  pensari.    Suadet  quoque  Tiros  «t 


niam  patres  nostri  omnes  sub  nube  (uerunt.  Admonet  B  velato  capite  orare  non  debeani,  quonfam  Deoaub- 


Corintbios  ut  qux  prioribus  temporibus  iudxis  facta 
suiii,  ad  Chrisium  Dominum  periinuisse  cognoscanl; 
dcinde  ut  pocnas  eorum  gravissimas  paveant ,  et  a 
culpis  similibus  novus  populus  arceatur  :  nionet 
etiam  ut  Dominum  temptare  non  debeant,  sed  sperare, 
ut  temptaiiones  carnales  ejiis  dono  pietatis  cvadant, 
cujus  misericordia  geri^ur,  ut  a  saeculi  istiiis  scele- 
ribus  evadiaiur. 

17. — X,  14.  Propter  quodf  cha.issimi  mihi^fugite 
ab  idolorum  cultura,  et  reliqua.  Sicul  participes  sunt 
mensae  Domini  qui  iii  unam  communicationem  con- 
veniunt,  ita  participes  suni  mensae  dsmoniorum  qui 
una  superstiiione  junguntur ;  et  ideo  sibi  convenire 
non  possunt ,  quae  discreta  qualitate  dlvisa  sunt. 


ditum  esse  libertas  est  *.  Mulieres  autem  tedo  capi^e 
Domino  praecipit  supplicare,  ut  eas  viris  auis  subdi- 
tas  esae  declararet. 

19.  —  XI,  16.  Si  quis  autem  videimr  eontenHow 
esu^  nos  talem  consuetudinem  [leg.  contentumes]  rm 
habemus,  Populum  Dei  contentiosns  quidem  perhibei 
non  amare;  dicens,  ecclesiaaticum  conTentnm  pacis 
votum,  non  studium  habere  rixarum  :  oportere  lamen 
dicit  haereses  esse,  ut  inter  eoa  probati  manilesu 
debeant  puritate  cognosci.  Arguit  qooque  illoa  qvi 
non  sostinentes  conventum.iingillaiini  celebraiiooefli 
cupiunt  babere  missarum  ^:exemplum  reddenscmns 
dominicae,  in  qua  regulam  fidei  noo  aingoiis,  aed  ia 
unum  cunciis  dixit  apostolis. 


Quapropter  si  quis  dixerit  immolaticium  esse,  propter  G     20.  —  xi,  27.  Itaque  qmeunque  nutndneaverit  pa- 


Gonscientiam  non  oportet  attiiigi ;  si  vero  ignoratum 
fuerit,  in  nomine  Domini  manducetur.  Scriptum  est 
enim  in  psalmo  (xxiii),  Domini  est  terra,  et^plenitudo 

•  Corinthiia  inier  Cbristianos  reci^ptis  praccipiente 
Apostolo  ne  Judaeorum  more  velato  capite  orarent, 
nullam  serviiuiis  notam  ob  delecta  capita  ab  iis  li- 
meiidiim  subjungit  interpres,  quoniam  Deo  subditum 
esse  lilfertas  est.  Libertatis  caeteroquin  aymbolum  iu 
ilruli  nuniismate  pileus. 

^  Locum  quem  de  missarum  celebratione  Casaio- 
dorius  interpreiatur,  de  communibus  illis  veterum 
Cbristisnoriim  conyiviis  {efyunaie)  accipiunt  alii; 
eorumque  reprebendi  censent  tum  pauperum  con- 
temptum,  tum  intemperantiam.  At  cum  aiictor  no- 
titer  illos  argui  putet,  qui  non  sustinentes  conventum^ 
singiUatim   celebrationem  cupiunt  habere  missarum^ 


nem,  et  biberit  calicem^  corpus  «  et  $a»gmnem  Chri- 
sti  ^.  Rectae  fidei  et  operum  bononim  conseimD 
dicit  debere  perciperey  ne  non  tam  remiaaiooefli 

« Catbolicae  el  inconcusati  de  eucbariatioo  mjsterio 
sententiae  novus  ralculus  hic  accedit ,  cum  antiflnns 
textos,  qno  Cassiodoriua  utebalur,  practulisse  videa- 
tur  hoc  loco,  panem  et  calieem^  corius  ei  tanguhum 
Christi;  qua  leciione  clarissime  traditum  anterioribas 
yersiculis  dogma  iteralur.  De  consecratione  encba- 
ristica  dissertaiionem  meam  ad  yirum  SttroaiBai 
P.  Ben.  B<icchinium  missam,  ilerumque  nuper  Ye- 
neliis  cusom,  novo  libro  Tubingae  edito  rursus  op- 
pugnari  video  a  viro  eruditissimo,  et  inter  Luibera- 
nos  professore  eximio,  Christoplioro  Pfaffio.  Erodi* 
tionis  plaustra,  quod  illi  solemne  e<'t,  in  eo  voloroine 
congesia  mireris;  at  quod  ad  quaeationem  pertinet, 


missas  intra  privaios   lares  celebralas  videtur  in-  q  ipai,  collatione  facta,  judicent  in  iiadem  castris  suis 


uuere,  qnas  propterea  ejus  jam  aevo  in  usu  foisae 
conjectare  liceat.  Cas  quidem  D.  Gregorii  aetaie  re- 
oeptas  epistolae  ipsius  42  ei  43  ostendunl;  quibus  ad 
Yenaniii  patricii  dissensionem  tollendam  Syracusano 
episcopo  prAcTjpit,  ut  m  domo  ipsius  missarum  peragi 
mysteria  permittat.  At  multum  aberat  ut  aposiolorum 
temporibus  cognosci  possent,  com  exiguo  fidelium 
iiiimero  missa  unica  peragebaiur.  Quin  etiam  decer* 
nitur  canone  apostolico  24,  ut  presbyter  deponatur, 
qui  coniempto  suo  episcopo  seorsim  congregationem 
faciat,  et  aliud  altare  figat.  Cum  tamen  dical  inter- 
pies,  non  sustinentes  conventum,  intelligi  eliam  po- 
test  de  iis  qui  missas  consueto  quidem  et  publico 
loco  celebrarem,  sed  aniequam  fideles  convenirent: 
nam  st/f/t)i^reapud  ipsum  exspeciare  est;  paulo  infra, 
invicem  chariiatis  $ludio  sustinendum,  quod  Apostolus 
,dixerat  vs.  33,  invicem  exspectate  :  ad  J:iC(>bi  Cpisto- 
lain  num.  {O^judicem  non  esse  sustinendumt  ut  signi- 

licifet  «jspeciandum  uon  e8;»e. 


merentes  litterati  viri,  nuro  quaecunque  atiuli  vel 
minimum  labefactentur.  Quidpiam  tamen  aliqaando 
reponam,  ubi  otium  dabitur,  ad  deceptiones  qoasdan 
detegendas  eludendasque  :  in  prsesens  hoc  tantun 
moneo.  Quod  inter  nos  primo  et  pra^cipoe  disoepu- 
batur,  id  erat :  num  fragmenta  aib  ipso  reperta ,  et 
S.  Irenaei  Liigduncnsis  nomiue*  vulgata,  ad  ipsum 
veie  periineant,  ot  acriier  pugnat,  neene.  Abjudi- 
cantem  vero  me  atque  rejicientem  docti  ipsi  yiria 
nosiris  sacris  alieni  minime  abjudicarunt  vel  rejci 
cerunt ;  nam  haec  lego  de  fragmentia  hisce  in  HistO" 
ria  Crilica  reip.  titterarice  1.  iX  :  Je  iu  m^itonne  nulle' 
ment  de  ce  que  Scipio  Maffeius  [praeclarum,  aed  alie- 
num  opus  mibi  bic  ex  errore  tribuitur]  les  ait  com- 
battus  et  rejetis,  Franchement  je  trouve  ses  rmsm 
touchant  leur  incertitude  ct  leur  supposition  trh^pUaf 
sibles  et  trks-bien  fondies. 

^  Vulg.,  panemhuHCf  vel  biberit  caticem  DomifdiH* 
diqne^  reus  erit  corporis  et  sanguinis  Domini, 


«337 


COMPLEXIOMIIS  IN 


peecalorum  quain  damnationein  suam  videatar  ap- 
petere:nam$i  nos  ipsi  nos  judicamus,  in  jndieio 
DiviniUlis  alisolvimur^  Quapropler  in  ceiebratione 
missarum  invtcem  dicit  cbarilalis  siudio  susiinen- 
dum;  nam  si  ad  muia  simulacra  cum  revereniia  vi- 
debanlur  ascendere,  qasmto  magis  ad  Deum  verum 
s  ne  blasphemiis  et  conteniionibus,  mentc  debeni 
purissima  convenire?  Doroinus  enim  Christus  non 
blaspliemiis  appetendus,  sed  in  Spiriiu  sancto  magno 
atudio  devoiionis  bonorandus  est. 

2i.  —  XII,  4.  Divisiones  autem  gratiarum  iuni^ 
idem  Sptn/ta,  %i  sequentia.  Quamvls  divisiones  gra- 
tiarum  mullae  sint,  unum  tamen  esse  Dominnm  con- 
iirmat  auctorem,  quioronia  baec  operatur  in  omnibus. 
Hoc  etiam  membrorum  et  corporis  probavit  exem* 
plo,  dicens  aliud  quidem  visum  agere,  aliud  nianum 
operari,  aliud  pedem  efficere;  sed  invicem  sibi 
mutua  complexione  sociari.Sic  in  EcclesiaDei,  licel 
nmlla  sint  sanctitatis  ofTicia,  adunaiioiie  cbaritatis, 
omnia  sibi  lamen  necessaria  esse  noscuntur. 

^^•^xiii,  1.  Si  Unguii  hominum  loquar  et  angelO' 
rum,  ( t  reliqua.  In  hoc  capite  comniendat  omnino 
cbarita  em;  ita  ut  nullam  virtulem  slne  ipsa  prodesse 
commemoret ;  deflnil  etiam  quae  respuni  charitas, 
qu»  seqiiatur;  nam  licet  alia  dona,  id  est  fides  el 
spes,  in  Tutoro  sxculo  conqoiescani,  sola  charilas 
permanet  iii  aeteruum :  quam  dicil  omnimodia  ex- 
Siectandam. 

23.  -*  xrv,  2.  Qttf  enim  loquitur  lingua,  non  komi  • 
nibui  loguitur^  sed  Deo^  et  caelera.  Inter  scientiam 
linguarum  et  propbetiam,  magnam  dicii  esse  distan- 
tiam :  quando  scientia  linguarum  non  esl  omnibus 
nota,  prophelia  vero  ecclesias  instruil  *>,  et  intelli* 
gentes  maneribus  supernis  aedifical :  instrumenlorum 
poiiens  exempla  musicorum,  quia  nisi  intellectum 
fuerit  quod  tibiis  aul  tuba  canitur,  auditus  non  polesi 
baberi  proficuus  :  multia  probationibus  ducons  ma* 
jorem  esse  prophetiam,  cui  magis  eos  siudere  com- 
monel,  quam  diversarum  linguarum  multifariae  qaa- 
litati. 

34.  —  XIV,  13«  ideo  qui  loquitur  lingua ,  oret  nl 
interpretelur ^  el  quae  aequuntur.  Adhuc  in  eaden 
laclenda  discretione  remoratur,  muliis  probationibus 
docens  aliliorem  esse  interpretalionem  dominici 
sermonis,  quam  linguanim  niultifariam  locolionem ; 
asaerens  non  esse  orationem  proficuam  qaae  sine 
intellectu  deproroitiir  :  ita  et  doctrina  ccelestis,  si 
non  intelligatur,  a  pluriroia  putatur  insania ;  nam 
8i  quis  idiota  pruphelantem  audial ,  et  quae  dicit  ia- 
telligat,  tunc  cadit  in  faciem  snam,  et  publice  an* 
nuntiat  quod  vere  Domiiius  locutus  est  per  ipsuro. 

25.  —  XIV,  26.  Quid  ergo  est^  (ratres?  cum  conve^ 

*  Dum  Umc  relego,  ab  antiquis  lapidibus,  quibua 
nunc  vaco,  paulisper  divulsus  egregia  et  nondum 
vulgjta  siiccariit  niscriptio,  ctii  iriterprelandae,  obi 
Museum  Veronense  proferam,  noniiih  1  opis  afferent 
hi  (^a^biodurii  loci.  Eximium  lapidem  llieronymus 
Baruflaldius,  quac  clarissimi  viri  humanitas  esl,  uiihi 
dono  dedil :  inscriplio  cst  hiijusmodi  : 


EPISTOLAS  APOST.  is-g 

A  nitis,  unusquisque  vestrum^  ct  caetcra.  Ah  homfniboa 
qui  in  ecclesia  docent  dicit  roagnopere  providendum 
ut  auditores  suos  debeant  divinis  jussionibus  eru- 
dire.  Si  cui  vero  de  sedentibus  ^  sermo  Dei  rtieril 
revelatus,  nec  ipsum  perhibel  negligendam ,  qtio- 
niam  interpretationes  prophetarum  asseril  esse 
prophctias  :  proplietarum  quippc  inlelligentiam  pro- 
plietis  dicit  esse  subjectam.  Miilieres  quoque  propler 
infirmitatem  sexus  sui  prohibet  in  ecclesia  loqui ; 
aed  quod  ignorant,  domi  eas  discere  praecipit  a  ma- 
ritis,  ul  tali  \e^e  composit^e,  simul  et  scientiam  et 
modesliae  rounera  coiisequantur. 

26.  —  XV,  1.  Notum  autem  vobis  faclo,  (ratres,  el 
reliqiia.  Breviter  noium  facit  Evangeliuro,  quod 
praedicaverat  ciinctis  :  nam  tradidi>se  se  dicit  uni- 

B  versis  Chrisium  mortuum  pro  nostris  esse  peccaiis» 
et  quoniain  terlio  die  resurrcxil  a  mortuis :  qui  licet 
muliis  frairibus  post  resurrectionem  fuerit  visus,  a 
ae  quoque,  tanquam  a  minimo  ct  abortivo,  referl 
esse  conspectum  :  gratiam  Domini  de  se  plurima 
bumiliiate  conimendans,  quo  resurgeiite,  resurreciio 
mortuoruro  non  debet  abnegari ;  quoniaro  omnia 
doctrina  sancta  destruilur,  si  de  cordibus  bamanis 
credulitas  isia  tollalur  :  pulcherrinia  nimis  defini- 
tione  coroplectens  resurrectionero  esse  Domini  pri- 
mltias  dorniientium. 

27.  —  XV,  21.  Quoniam  quidem  per  hominem  mors^ 
et  per  hominemresurrectio  mor f voriim.  Sicul  perAdam 
dicil  bomines  mortuos,  iia  per  Jesum  Chrisiuro  pro- 
veniei  oronium  resurrectio  mortuorum.  Mors  autem 

G  in  fine  saeculi  destruetur,  quando  Dominus  Cbristtts 
adveneril :  subjectus  semper  erit  Patri  a  natara  ba- 
manitatis  assumptae,  postquam  illi  fuerint  cancla 
subjecta,  ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus  {vs,  28). 
Qui  vero  ista  non  creduni,  sicui  dicit  Joannes  apo* 
8!6lus,  Aniichrisli  nomine  censebanlur.  Objicii  etiam 
verba  dobitantium ,  in  quali  corpore  resurgal  ille 
qui  mortuus  esl  :  qnae  seminationis  triticese  facia 
comparatione  destruxit,  dicens,  Si  granum  Iriiici 
cadens  renascitur  innovatum ,  quanto  niagis  cor- 
pora,  quae  morlua  sunt ,  Domini  jussione  reparaiida 
aunt! 

28.  —  XV,  39.  Non  omnis  caro,  eadem  caro^  et  cae- 
tera.  Primo  toiius  carnis  distantiam  facit;  deinde 
coelestia  et  lerrena   corpora    facta    sequestratione 

D  discernit ;  postremum  roirabili  narraiione  praedicit 
quantam  in  illa  resurrectione  nattira  hominum  per 
Chf  istum  Dominum  meliorata  proficiat :  mysteriom 
resurrectionls  ipsius  tndubitata  praedicatioiie  descri- 
K)ens.  Monet  etiam,  ut  considerantes  alia,  in  fide 
suscepta  et  bonis  operibus  perseverent.  Collectas 
vero,qax  sauctorum  necessitatibus  prxbebantur,  ex 

DACIANA.  DIACONISSA 

QVE.  V.  AN.  XXXXV.  M.  Mi. 

ET.   FVIT.  F.  PALMATI.  COS. 

ET.  SOROft.   VICTOUIiM.  PRESHRl 

ET.  MVLTA.   PROIMIETAVIT 

CVM.  FLACCA.  ALVMNA 

....  V.  A.  XV.  DEP.  IN.  PACE.  UL  10.  A. 

^  Erat  iii  ms.*  sicut  Viro  de  scqaentibus. 


4538  M.  AUKELi:  CASSIOUOHI  i?40 

more  praecipit  fieri,  antequam  ad  ipaos  eum  veiiire  A  Dominum  non  amat  Cbristum  :  salutans  eos«  el 
contiiigat:  alios  fratres  commendans^aliossalulao*^      Epistulam  prsesentem   solita   benedictione  conclii- 
et  ui  credentium  perfectissime  corda  roboraret,  aaa*     deiis. 
iliema  dicit  in  aJTOntu  Chrisii  futuro,  [suppl,  ei]  qui 


KPISTOLA  SECUNDA  AD  CORINTHIOS. 


i.  —  I,  1.  Paulus  apostotus  Jesu  Chrisii,  per  vAun- 
tatem  Dei,  et  cactera.  Cuin  Timofheo  fratre  scribit 
Ecclesiae  Dei  qu£  est  Corinthi  constituia,  idem  com- 
plectens  et  eis  qui  per  universam  Acbaiam  in  sancto 
proposito  permaiiebant;  graiiam  illis  et  pacemcon- 
cedi  posiulans  a  Deo  Patre  nosiro  et  Domino  Jesu 
Christo  :  isiis  enim  nominaiis,  et  Spiritus  sanclus 
abunde  memoratus  est,  unus  enim  ez  Trinilate 
dlctus  totam  plenissime  complectitur  Trinitatem. 

2.  —  I,  3.  Benedictus  Deus,  et  Pater  Domini  nottri 
Jesu  Christi ,  et  nsliqua.  Consolatum  se  dicit  a  Do- 
niino  in  omni  iribulatione  sua,  ut  et  ipse  pari  modo 
consolaretur  in  calamitatibiis  constitutos ;  et  ideo  ad 
Coriiitbios  scribit,  quaieiius  sicui  in  passione  socii, 
ita  iii  consolaiionibus  Christi  participes  esse  mere- 
rcnttir.  Refert  eiiam  qtise  in  Asia  roala  pertulerunt, 
Deo  grlias  agcns  quod  oralionibus  eoruin  ad  in- 
strueridos  populos  de  tanta  fuerit  clade  liberatus : 
unde  et  fidcles  congratulari  debent  de  prosperiiate 
collata. 

5.  —  I,  12.  Gloria  nostra  htec  est ,  teslimonium 
conscienlice  nostrw ,  ei  caelera.  Gloriam  suain  dicit 
testimonium  conscientise  suae ;  quoniam  non  in  sa- 
pientia  carnali,  sed  in  gralia  Doniini  conversaium  se 
in  hoc  mundo  fuisse  testalur  :  praeconium  suum  di- 
cens  esse  Corinlhios,  sicut  et  ipsorum  probabatur 
aposiolus  :  promittens  se  quidem  ad  eos  frequenter 
venire  voluisse,  sed  non  fuit  levitatis,  qua  roinime 
con<)tabat  implelum  :  omnis  quippe  sermo  ipsius 
prirdicationis  apud  eos,  exemplo  Domini  Ciiri^ti, 
siabilis,  non  tiubius  fuii.  Sed  tamen  ne  quid  suis 
viribus  applioarei,  Dei  Filii  Jesu  Christi  dicit  esse, 
qiiod  conArmabaniur  in  omnibus  :  ipse  est  enim  qui 
et  iinxit  praedicatores,  ct  signavit  corda  creden- 
tium* 

4.  —  I,  23.  Ego  autem  testem  Deum  invoco  in  ani^ 
mam  meam ,  et  quae  sequuntur.  Pepercisse  se  dicit 
Aposiolus,  quod  non  venit  ad  Corinlhum,  ne  gravis 
esset  eis  qui  erant  aliqua  objurgatione  culpandi  :sed 
contristatio  ipsorum  aeieriiae  causa  salutis  est ;  quando 
tunc  discipuli  Domino  gratissimi  fiunt,  ctim  magistro- 
rum  correctione  proficiunt.  Patientiam  quoque  do- 
cens,  petit  ut  parcaiur  illi  qui  eum  contristasse 
dinoscitur  :  promittens  ideo  se  illi  remisisse ,  ne 
desperatus  iiiiereai,  sed  poiius  diaboli  laqueum  con- 
vcrsus  evadat :  nam  patere  sibi  dicit,  diabolicae  cogi- 
taliones  quantis  fraudibus  deceptos  interimant. 

5.  — II,  12.  Cum  venissem  autem  Troadem  propter 
Evangelium  Chrisli,  et  cstera.  Gratiam  sibi  dicit  a 
Duinino  datam  Troade  atque  in  Maccdonia,  ut  Evan* 


gelium  Chrisii  fideiium  lurba  sequereior :  aliis  se 
fuisse  odorem  mortis  in  mortem ,'  aliis  odorem  vii» 
in  vitam  :  similiiudinero  trahens  animalinm ,  qu«  ad 
res  desideratas  narium  ssgacitaie  perveniunl :  eos 
magis  dicens  esse  epistnlam  suam,  qai  prardicationes 
ipsius  conscriptas  in  siiis  cordibus  continebanl 
(m,  2).  Tamen  non  se  sufficientero  ad  talia  perhrbct, 
sed  de  Doroiiii  miseratione  confidit,  qui  euro  feeit 
B  idoneum,  Novi  et  Yeteris  Teslamenti  verllare  paie- 
facia ;  non  ad  litteram  intelligens,  sed  spiritaliter 
cuncia  cognoscens ;  qttoniam  tittera  oceidit ,  spiiriiuM 
autem  vivificat, 

6.  —  III,  7.  Quod  si  rmnistratio  mortis  UttertB  for^ 
mata  [Vulg.,  litteris  deformata]  in  lapidibus  fuit  m 
gloria,  Comparat  scriptas  labulas  quae  per  Moysen 
datae  sunt,  et  corda  bene  credentiura  :  dicens  illas 
plenttudine  veniente  vacuatas,  quae  in  honore  foerant 
usque  ad  adventum  Domini  Jesu  Cbrisli.  Sed  mnlla 
jiinplius  erunt  ista  in  aeterna  laude  firmhisiroa,  quae 
in  cordibus  fidelium  Spiritus  sancti  virtute  descripla 
sunt.  Quod  sequenti  argumentalione  consignal; 
ideoque  in  hoc  dono  dicit  esse  perseverandoro,  ut 
ex  veritate  praedicationis  Deo  et  horoinibos  esse  de- 

^  l)eamus  accepti. 

7.  —  IV,  3.  Quod  si  etiam  opertum  ett  EvangeUum 
nostrum^  in  his  qui  pereunt  est  opertum.  Velata  dicl 
corda  dementium  Judaeorum,  quibus  eTangelicus  non 
relucet  affectus.  Quid  enim  dicendi  sunt  videre,  qni- 
bus  imago  Patris,  Christus  Dominus  non  refulget? 
Credcntes  enim,  quamvis  necessitates  creberrimas 
paiiantur,  omnia  tamen  praestante  Deo  superan 
noscuntur;  et  sicut  propter  Dominuro  alTlictlooes 
subcunt,  ita  cum  ipso  in  aeterna  gloria  coltoribnn- 
tur.  Oportet  ergo  mortero  ipsius  desideranter  eipe- 
lere,  ut  et  viiae  praemia  mereamur  accipere  :  nan 
omnia  se  dicit  Aposlolus  discrimini  subisse,  atcum 
ipsis  mereatur  in  illa  Domini  remuneraiione  resur- 
gere. 

*^  8.  —  IV,  16.  Lieet  enim  is  qui  foris  est^  nosfer  komo 
corrumpitur ,  interior  renovatur  de  die  in  diem  ■.  Ei- 
leriorem  hominem  in  nobis  dicit  esse  corrupiibilem, 
interiorero  vero  de  die  in  diem  renovari  po«se  coo- 
firmat,  quaudo  ad  Christianae  fidei  dogmata  devotos 
accedit.  Iste  tamen  exterior  homo,  quamvis  io  isu> 
saeculo  duris  necessitatibus  pateat,  in  illa  tamen 
resurrectione  magna  spe  provectus  exsuUat ;  et  ideo 
quandiu  in  hoc  saeculo  sumus  peregrini «  Domino 
placeamus,  ut  in  ejus  judicio  mereamur  sibsolvi ;  abi 
homo  facia  sua,  sive  bonay  sive  roala,  josia  coiii* 
pensatione  rccipiel. 


*  Vi/fg.,  scd  ficct  fj,  clc,  fOTfuiMpQlur ;  tamcn  is  qui  m/ui  «r,  etc. 


1541  COMPLEXIONES  liN 

9.  —  Vf  II.  Scieutet  ergo  limureni  Domini^  hominh 
but  suademuSf  Deo  autem  manifeiti  sumus,  Manifestum 
66  quidem  dicil  Apostolus  cordibus  Coriniiiiorum» 
iion  ad  gloriaoi  inanem ,  sed  ut  se  veraci  declararet 
eloqiiio.  Praedicat  etiam  mortuum  resurrexisse  Do- 
minum  Cbristum »  ut  Deo  reconciliaret  perditum 
mundum  :  assumpsit  enim  pro  nobis  carnem  peccaii, 
ut  nos  redderemur  graiis  muneribus  absoiuii.  Et 
ideo  confidenier  qu^rendus  est  Dominus,  quoniam 
scriplum  est  in  propheta  :  Tempore  opportuno  exau- 
divi  re,  ei  iiesalutis  adjuvavi  te  *;  talis  enim  promiltit, 
ut  non  possimus  intercipi. 

iO.  —  Ti,  2.  Ecce  tunc  tempus  aceeptum  [  Vulg., 
aeceptabile]^  ecce  nune  dies  salutis,  et  sequentia.  Quid 
sitadventui  Domiiii  niagna  brevitate  definiiur.  Dicit 
eoim :  Ecce  nunc  tempus  acceptum ,  ecce  nunc  dies 
salutis :  propter  quod  ait  nullam  occasionem  offen- 
sionis  alicui  pr«bendam ,  sed  quodlibet,  et  iliud 
paiienier  susiineri ;  ut  sanctus  populus  Domino  possit 
adquiri :  qnapropter  ad  incitamenia  reliquorum,  pas>- 
sionum  suarum  calamitates  congrnenter  enumerat : 
bortans  eos  ut  cum  infidelibus  non  habeani  poriio- 
nem ;  dissimilium  rerum  magnam  faciens  discreiio- 
nem,  quando  tenebris  et  luci  non  potesi  uHatenus 
conveiiire.  IIoc  quoque  Numerorum  et  Isaiae  con- 
firmavit  eiemplo. 

il.  —  Tii,  i.  Has  igitur  habentes  promissiones,  cha- 
rissimi^muniemns  nos  ab  omni  iuquinamenlo  carnis, 
Post  accepias  promissiones  a  vitiis  carnalibus  mun- 
dare  se  ndelissimos  et  perseverare  in  sanctificatio- 
nibus  persuadet ,  plurimum  gaudens  quod  eos  ad 
pceniientiam  perductos,  et  passionum  et  fidei  suae 
participessentiebal :  subjungens  nccessaria  divlsione, 
quid  intersit  inter  iristitiam  qux  secundum  Deum 
esl,  et  tristitiam  mundi :  illa  praestat  poenitudinem, 
ista  mittit  ad  mortem  :  nam  propter  Dominum  con- 
trisiati  quantum  profecerinl,  sequenti  enumeraiione 

declarat. 

i2.  —  VII,  12.  /flfirtir,  eui  scripsi  [Vulg.,  scripsi 
vobis]f  non  propter  eum  qui  injuriam  fecit,  ei  reliqua. 
Scripsisse  dicii,  non  accusans  aliquem,  sed  illis  no- 
tam  faciens  solliciiudinem  suam :  gratum  sibi  esse 
ftigiiificans,  quod  Tito  fratri  paruerint,  eumque  be- 
iiigna  mente  suscepei  int :  ad  aemulationem  quoque 
Corintbios  provocaiis,  Macedones  laudat,  quod  censu 
pauperes  nbertate  fidei  sint  referti;  et  ne  iteruni 
cos  laus  aliena  morderei,  cum  roultis  virtutibus 
poUerent,  tamen  charitatis  studio  dicit  eos  esse  com- 
pletos;  ideoque  illos  htyrtaiur  ne  ad  collationem 
faciendam  aliquibus  impares  esse  videantur. 

i5.  —  vin,  9.  Scilis  enim  gratiam  Domini  nostn 
Jesu  Christi,  et  quae  sequuntur.  Adbuc  eis  coilationis 


EPISTOLAS  APOST.  i34i 

A  studium  taliter  persuadet,  dicens,  cum  DominiM 
semetipso  dives,  pauper  sit  factus  pro  nobis,  quaiiio 
majori  desiderio  nobis  debemos  prxstare,  quod  divi- 
nitatem  humano  generi  cognoscimus  contulisse?  el 
ideo  onusquis  pro  viribus  suis  ofTerat,  non  se  aliqua 
necessitaie  consiringat :  eleemosyna  enim  illa  Deo 
grata  est,quae  sine  animi  tapdio  proh.itur  obl.>ta. 
Titum  quoque  landat  quod  ad  xdiflcandos  eos  citm 
alio  fratre  venire  non  distulit;  qui,  ut  betie  siiscipe- 
reiur,  ab  ipso  laudatus  est.  Se  autem  collationes 
ideo  non  dicit  velle  soscipere,  ne  ante  homines 
atque  Deum  aliquod  erogationis  scandalum  oriatur. 

14.  —  VIII,  22.  Misimus  autem  cnm  illo  fratrem  nO' 
strum,  quem  probavimus  scppe  ^.  Ilerum  commonel 
ut  praesentibus  eis  qui  directi  sunt,  siaiuia  collatio 

B  prvparetur;  ne  prxdicata  eorum  benignitas  atit^ 
fortasse  debeat  inveniri :  dicens  eorum  devotionem 
ad  similitudinem  boni  provocasse  quampiiirimos ; 
mirabilem  regulam  eleemosynae  pon<*ns;  tantum 
unumquemque  de  ipsa  metere,  quania  visus  est  l:ir- 
gitate  seminasse.  Huic  auiem  rei  Davldicum  prxsta- 
tur  exemplum. 

15.  —  IX,  10.  Qui  sttbministrat  «  semen  seminantit 
et  panem  ab  esca  subministravit.  Adhuc  de  eleemosynn 
virlule  periractat,  dicens  multo  amplius  Deum  re* 
tribuere  quam  possunt  egentibus  dare  pecunia;  lar- 
giiores;  nam  et  illi  qui  acclpiunt,  oraiionibus  suis 
mojora  conferunt  quam  suscipere  potuerunt.  In 
carne  se  quidein  ambulare  dicit,  sed  carni  se  mili- 
tare  non  asserit  :  quando  superslitioiies  niundi  se 

C  profiietur  iti  velle  destruere,  ut  vero  Domino  de- 
beant  cuncta  servire  :  ammonens  adulatioues  el 
blandimenta  saecularia  omnimodis  esse  prxca- 
vonda. 

16.  — X,  7.  <i  Videte  :si  quis  confidit  ^bi^  hoe  eogi" 
tet  iterum  apud  se  «,  et  cxtera.  Vetat  hominem  sin- 
gularem  se  apud  Deum  putare,  sed  membrum  se 
potius  cognoscat  Ecclesiae.  Ipse  tamen,  si  quid  pao- 
lulum  gloriari  voluerit  de  potestate  concessa  in 
aedificatiooe  cunctorum  ,  non  videtur  absurdum ; 
major  est  enim  honor  magistri,  quam  devotio  potest 
esse  discipuli.  Respondet  etiam  de  se  disputan- 
tibusytales  debere  judicari  iransmissas  episiulas, 
qualis  in  opere  complendo  ejus  poiest  esse  praesen- 
tia  :  illos  autem  solos  laudandos  esse  confinnat,  qui 

D  non  a  semetipsis,  sed  commendantur  a  Domino. 

17.  —  XI,  1.  Utinam  sustineretis  modicum  '  insi- 
pten^am  meam  *,  et  reliqua.  Suslineri  deprecatur 
insipientiam  suam,  quando  aemulatione  Christi  po- 
pulos  desiderabat  adquiri  :  nam  in  Ecclesiae  typo 
des|)onsatum  dicit  populum  Domino  Christo;  sed 
veretur  ne  diabolo  seducente  falsis  praedicationibo» 


•  Vulg.,  tempore  accepto,  et  Is.  xlix,  8,  placito,  etc, 
auxitiatus  sum  tui, 

b  Vulg.,  cum  His  et  fratrem,  etc.  Gr.,  «OToiir* 
liier.,  etiam  cum  iUo. 

«  Leg.,  ad  escam,  submimtrabit,  Vulg.,  ad  mandu" 
candum  prmtabit. 

<<  VidcKitur  hic  abfuisse  )  Cassiodorii  lextu  prima 
verba  versiculi  7. 


*  Vulg.,  Quce  secundum  faciem  suut,  videte,  Sk 
quis  confidit  sibi  Chrisii  se  etse, 

'  Ex  Graeco  fity.pov  n ,  Itilice,  soffrite  un  poco  Us 
mia,  eic.  Interpreiatio  ad  litterHin  videri  ptissil 
nescio  quid  alieni  invehore.  Valtonii  Polyglotia  ha^ 
bent  rp. 

s  Vutg.,  Modicum  quid  insipicntia^  mcff. 


1543  M.  AURFXll  CASSIODORl  15U 

perTertanlur  a  regula   casiitatis.    Asserit   quoque  A  net  etiam  eos ,  ut  corre(»ti  vifant  in  Domiiio,  ne 


nullo  illis  suropiu  se  fuisse  gravem,  ostendens  in 
iransitu  qualis  debeat  esse  prxdicator;  passiones 
quoque  suas  el  liberationes  ennmerat;  non  ut  ja- 
ctantia  vitia  prae^iumeret,  sed  ot  talia  cognosccntes 
Clirisio  Doniino  libentius  subderentur. 

48.  —  XII,  1.  '^  Veniam  autem  ad  viiioiiei  et  revela' 
tione$  Domini,  et  quae  sequunlur.  Venit  ad  mirabiles 
visiones  et  revelationes  eiimias,  in  quibus  se  ra- 
ptum  dicit  ad  lertiam  coelum ,  et  arcana  verba  in 
paradiso  cognovisse  quae  bomini  non  liccl  loqui. 
Tamen  non  in  his  visionibua,  seVi  potius  in  infirmi- 
latibus  suis  se  dicit  velle  gloriari ,  quatenus  in  ipso 
Chrisli  virtus  semper  possit  augeri :  diversas  eliam 
cladcs  enumerans ,  asserit  se  non  minus  in  eis  a 


veniens  lugeat  eos  quos  cognoverit  miliusse  (Ha- 
bolo :  minatur  qooque  Corinihiis  increpationes  Boat, 
quia  elsi  Chrisin«  came  sit  morluus,  vivit  timen  in 
deitatis  auflB  gloria  sempiicrna ;  sicut  omnes  in  ipso 
vivunt,  qui  illi  credere  pura  mente  maloeruni.  Deinde 
temptarc  seel  judicare  in  fide  unumqnemque  dehere 
di'i(,  si  Chrisio  Domino  possit  adjungi ;  ille  enim 
ipsius  esse  dinoscitur,  qui  reprobns  Don  habe- 
tur. 

20.  —  XIII,  7.  Oro  autem  OominifmfVulg.,  OrMKf 
autpm  Deum],  ut  nihil  nuUe  faciatit^  et  sequentia. 
Urare  se  dicit  ut  populus  fidelis  ante  conspectum 
Domini  gloriosus  appareat  :  non  ut  ipse  de  illorum 
conrepiiooe  prxdicetur,  sed  ut  iile  potius  de  ina 


cxieris  aposiolis  iii  sancta  fide  laborasse  :  cum  ta-  B  probitaie  laudetur.  Se  vero  gratissime  ferre  dicit. 


mcn  sumptiim  ab  ipsis  cognoscatur  nuHo  modo  per- 
repisse;  quaienus  res  ista  recoguita  majus  illi  siu- 
dium  charitatis  augeret. 

19.  —  XII,  14.  Ecce  terlio  hoc  paratut  eum  venire 
ad  vo$,  et  non  ero  gravie  vobit,  Paratum  se  quidem 
dicii  ut  ad  eos  veniat,  sed  tamen  nihil  de  ipsonim 
facultate  prxsumat  :  docens ,  fil  os  non  parentibus, 
led  parentes  thesaurizare  potios  filtis  suis.  Commo- 


quaudo  propier  passionei  suas  infirmui  et  humilis 
invcnitur;  illi  autem  in  Cbristo  Domino  conspiciun- 
tnr  nobiles  et  potentes.  Deinde  consulto  se  talui 
dicit  scribere,  ne  praesens  Dei  popalom  aspere  vi- 
deatur  arguere.  Salutat  plebem  sanctam,  et  Ecde- 
siarum  saluiationes  siudio  cbariutii  adjungii , 
benedictionem  quoque  populo  solita  pietate  conce- 
dens. 


*  Ea  verba,  ti  jhriari  oportet^  non  expedit  quidem^  GussioJorum  non  legisse  suspicor  :  inspice  Grxcun 
textum  et  contexium  consule. 


EPISTOLA  AD  GALATAS. 

i.  —  I,  1.  Paulus  apostolut  non ab  hominibut,  neque  C  in  gentibus.  Eos  autem  qui  nitebantur  populos  falta 
per  hominct  [Vulg.,  neque  per  hominem]^  ted  perJe- 


tum  Chrittum  et  Deum  Patrem.  Gum  se  dicit  apo- 
Btolum,  non  ab  hominibus  factum ,  sed  per  Jesum 
Christum  et  Deum  Patrem,  destroit  eos  qui  se  apo- 
itolos  humana  praesumpiione  vocitabant :  istis  euim 
tf  inporibui  a  falsis  praedicatoribus  vehementer  tur- 
babantur  Ecclesis ;  quas  lalutat  cum  omnibus  fra- 
tribus  qui  erant  cum  eodem;  et  in  ipsa  saluta- 
ti  •ne  lienedicit ,  ut  ad  perciptenda  verba  Dumini 
poisiut  idonei  comprobari.  Et  nota  quod  tota  Epi- 
stula  contra  falsirs  prxdicatores  est  edita ,  qui 
jam  baplizatos  etiam  circumcidendos  esie  firma- 
bant. 
2.  —  1,  6.  Miror  quod  tie  tam  cito  trantferimini  ab 


praedicatione  confundere,  in  praesenti  dicit  esie  con- 
victos,  ut  verilas  Evangelii  manifestis  probationibos 
apparerct. 

3.  —  II,  6.  Mihi  enim  qui  videbantur  •,  mhil  cou' 
tulerunt,  et  caeiera.  Evnngclium  Christi  non  le  dicita 
fratribus  accepisse,  sed  divina  sibi  inspiratione  col- 
lalum  :  propter  quod  refert  dextrai  sibi  dedisse  Pe- 
tmm,  Jacobum  et  Joannem,  ut  illi  circumcisioni,  isii 
vero  praeputio  praedicarent :  nam  et  Petro  Antiocbii 
se  perbibet  restitisie,  dicens  ei  :  Si  tu^  aim  tit  /a- 
doiut^  gentiliter,  ei  non  Judaice  vhit^  quomodo  gentet 
cogit  judaixare  (m.  44)?  Ut  tam  Hebraei  quam  gen- 
tiles  ad  fidei  gratiam,  non  ad  legis  districu  coge- 
rentur,  quae  nullus  hominum  possii  implere  :  usde 


to  qui  vot  vocavit,  » t  reliqua.  Increpat  eos  qut  falsis  D  Pdrus  magnae  mansuetudinis  et  paiieniiae  monstra- 


praedicatoribus  seducti,  a  percepia  fidei  regula  de- 
viabaot :  staluens  ut  si  quii  alter  evangelizare  velit 
praeter  boc  qnod  ab  ipso  constabat  esse  praedicatum, 
anathema  sit,  asserens  revelationem  suam  buma- 
nam  non  esse  icilicet,  sed  divinam.  Probat  hoc 
copiosius  per  anteactae  vitae  lu»  contrariam  voluii- 
tatein ;  ut  qui  prius  fuerat  expugnator  Ecclesiae,  vo- 
luniate  Domini  correctus,  devotusejus  praeceptionibus 
appareret.  Dicii  se  eiiam  de  Hierosolyma  venisse, 
ut  Petrum  videret  et  Jacobum ;  deinde  Syriam  et 
Ciiiciam  esse  profectum ;  iterumque  redisse  Ilieroso- 
tyma,  ut  exponeret  eii  Evangelium  qnod  prxdicabat 


vit  exemplum,  ut  tanins  ac  Ulis  apoitolni  increpttus 
corrigeret  [videtur  tupplendum  potius],  quam  le  IM- 
mano  more  improbis-allegationibus  excusaret :  gra- 
tiam  enim  se  praedicasse  dicit,  gratiam  et  pncoepit 
custodiri ,  ne  mors  Domini  Cbristi  irriu  atqoe  eva- 
cuau  esse  videatur 

4.  — 111,  i.  0  intentati  Galatas,  quit  vot  fatcinaviil 
et  quae  sequuntur.  Arguit  Galaus,  ut  eum  doctiioan 
acceperint  in  gratia  Christi,  eumque  propriii  ocnlis 
per  apostolicam  doctrinam  viderint  cruciligi ,  ad  le- 
gis  opera  ilerum  sint  reversi :  quod  Cliristian»  fid« 
contrarium  posilis  probabit  exemplis.  Filiui  titfea 


Vulg.f  Qui  videbantur  em  aliquid. 


iTAo 


COMPLEXIONES  iS  EPISTOLAS  APOST. 


ms 


Dei  ideo  carne  crncifivus  esf,  ut  nos  a  legis  male-  A  snmpUo  :  quapropter    abicere  debeiit  persuasiones 


dicto  redimeret,et  promissio  AbrahaeCbristo  creden- 
tibus  impleretur  :  dicii  enim  promissionem  Abrabse 
faciam  non  in  seminibus,  spd  semini  ejus,  ut  in  I)o« 
mino  Salvaiore  poUiciiationem  promulgalam  ev\* 
denter  osienderet :  mim  si  haerediias  esset  ex  lege  » 
quae  post  cccc  et  iriginta  annos  facta  est,  ex  promis- 
sione  quae  praecessit,  utiqiie  non  fui^^set;  sed  cum 
Abrahae  longis  anle  temporibus  constet  fuisse  pro- 
mifrsnm  ,  cvidenier  apparet  baereditatem  istam  ex 
lege  non  venisse,  sed  grati:i  :  conclusil  enim  omnia 
Deus  in  ppccato  per  legem,  ut  venienie  Jesu  Cliristo, 
ex  fide  donaretur  haDreditas. 

5.  —  III ,  24.  Jtaque  lex  pasdagogus  noster  fuil  in 
Chrizio^  et  rcliqua.  Qua  ad  advenlum  Domini  tinio- 


illicitat,  ne  iniquitatis  fermcnto  proveniai  totius  mass» 
vitiosa  corruptio. 

7.  —  V»  iO.  Ego  confido  in  vobis  in  Domino ,  qnod 
nihil  aiiud  sapietis ,  et  reiiqna.  Confidere  se  dicit  tn 
eis,  quod  falsos  prxdicaiores  ulterius  audire  nonv^ 
lint,  suadens  illis  contcniiones  improbas  non  amare, 
sed  in  una  societate  Denm  Dominum  debere  perqui- 
rere,  quando  omnis  lex  uno  sermone  probaiur  iro- 
pleri  :  ditiyes  proximum  tuum  tanquam  leipsum;  mi- 
rabiliter  apcriens  eis  vitia  carnis,  spiritalesque  virtu- 
tes ;  moneiis  eos  ut  in  gratia  magis  quain  praesum- 
ptione  legis  debeant  ambulare. 

8.  —  VI,  i.  Fralres^  etsi  prmccupatus  fuent  homo 
in  aliquo  delieto.  Commonet  nt  lapsis  fralribiis  man- 


rem  legisdicit  nobis  fuisse  paed;igogum;  postquam  B  sueiudo  digna  praestetur;  sic  enim  legem  Dominf 


vero  baptismum  venit ,  sine  discretione  sexus  aut 
condiiionis  alicujus  slbi  fitios  fecit :  diversis  argu- 
mentationibus  probans,  iion  eos  debere  ad  servitium 
idolomro  reverti ,  unde  jam  probabantur  egre^si* 
Commonet  etiam  ne  falsis  suasoribus  acquiescant , 
cum  et  maximaro  gratiam  praedicatori  praestiteriut , 
ei  se  bene  institutos  esse  cognosc»nt :  unde  pruden- 
ter  efficiont,  si  ad  meliora  cbarismaia  tendunt,  ei 
absente  Aposiolo ,  divina  institutione  proflciunt. 

6.  —  IV,  19.  Ft7to/i  t?tei,  quos  iterum  parturio^  do* 
nee  Ckristus  formetur  in  ttobis^  e'  caetera.  Adhuc  eoi 
arguil  qui  se  volunt  sub  lege  magis  esse  quam  gra- 
lia;  proponens  eis,  Abraham  dooa  filios  habuisse, 
unuro  de  ancilla,  qui  carni  /uit  obnoxius,  et  alteroro 


cnmplemus,  si  alter  onera  portet  aiterius  :  sequiior 
etiam,  ut  catechizaius  catechizanti  roorum  pro'.>itai6 
respondeat;  i|uatenu8  quibus  aures  aperiuniur,  do- 
ctrinam  fldci  cum  suis  debeant  conimunicare  docto- 
ribus  :  subjiciens,  qui  seminat  in  carne^  metet  corm- 
ptienem ;  qui  autem  seminat  tti  spiritu ,  vitam  meiet 
mlemam  *•  Qoapropler  circa  omues  botia  facienda 
8unt ,  aed  maxime  domesl  cis  fidei  iribaenda  beni- 
gnitas  esl ;  quando  fiructus  laboris  in  fulura  Judica- 
tion^  percipiiur.  Exponit  etiaro  praedicalores  falsos 
adeo  illii  velle  subrepere,  ul  crucem  Domini  Salva- 
toris  evacuent :  Apostolus  euim  illa  cruce  gIori:itur, 
per  quaro  ipse  mundo,  et  illi  criicifixus  esi  mundus : 
in  Christo  eniro  neque  circumcisio ,  neqne  prjepii- 


de  (ibera ,  qui  secundum  promissionem  naius  esie  C  liuro  aliquid  valel,  sed  sola  hominis  per  fidem  iniio- 
cogixosciiur  :  ille  pertinens  ad  legem,  iste  ad  gratisnn  vaia  perfectio.  Se  aulem  stigroata  Chrisii,  id  est  cru- 
fidei.  Cur  ergo  deteriora  volunt  eligere,  cum  se  scinnl  cis  vexillum  ,  quod  in  diversis  passionibus  siisiine- 
accepisse  meliora?  exemplis  et  sententiis  multo  roe-  bat,  gestare  profitetur,  Episiulam  suam  sanctissiina 
liorem  fidei  gratiam  probans,  quam  est  in  lege  prae-     beoedictiune  concluSieos. 

*  Ys.  8.  Yulg. :  Qui  seminat  in  carne  sua,  de  came  et  metet,  elc,  de  spiritu  metet  vitam. 


EPISTOLA  AD  EPHES108. 


I.  —  I,  1.  Paulus  apostolus  letu  Christi^  per  ro- 
IwUatem  Dei ,  et  sequentia.  Voluntale  Domini  cre- 
berrimese  vocatum  dicit  apostolum,  ul  eos  destrue- 
ret  qui  hunc  honorem   humanis  prassumptionibus 


slum  ad  dcxteram  Patris,  quem  constiiuit  super  om- 
nem  principatum,  et  potestatem,  el  virtuiem,  el  do- 
minalionem,  et  reliqua,  quae  de  ipso  mirabili  narra- 
tione  praedicantor. 


appetebant.  Scribit  ergo  sanctis  et  fidelibus  Ephesiis,  p     5V  —  ii,  i.  Et  vos^  eum  euetis  mortui  delicti$,  el 


benediclionem  solium  paterna  charitate  subjun- 
gens ;  ut  graiiam  el  pacero  a  Patre  el  Chrisio  Do- 
mino  eoosequantur  :  ubi  taroen  sancla  Trinilas  re- 
ligiosa  devolione  sentiiur. 

2.  —  I,  3.  Benediclus  Deus^  et  Pater  Domini  noslrt 
Jesu  Christi^  et  quae  seqnuninr.  Imprirois  Deo  Palrl 
graiias  agit,  et  Domino  nostro  Jesu  Chrislo ,  gu)u8 
Tolunlate  praedeslinatum  se  dicil  apostolum  :  gra- 
liam  unanimitatis  eorum  multiplici  laude  concele- 
brat,  asserenset  Ephesios  eadem  muniilcetttia  fubse 
coropletos.  Quapropter  orare  se  perhibet,  ul  exeel- 
lenliaro  fidei  et  magnitudinem  revelaiionis  accipianlt 
quaienus  tanti  mysterii  secreia  cognoscant,  et  in* 
lelliganl  per  verissimam  fidem  sedere  Jesum  Cbri- 


reliqua.  Ea  nunc  iierum  docei  quae  illos  priroilus 
optavit  agnoscere ;  quia  peccalis  suis  nioriui  fueranl 
sub  diabolo,  led  nunc  vivificali  probantur  in  Cbri« 
slo  :  asserens  non  boc  huroanis  mcriiis  trilMitum,  sed 
divina  gratia  fuisse  collatum  :  hoc  credenduro,  boc 
lenendum  distinctissiroe  persuadens;  naro  qui  prius 
inter  genies  fueraut  adeo  longe  posiii,  i^unc  pr«>ximi 
facti  suni  iu  sanguine  Doroini  Christi;  qui  disHdentet 
duos  populos  Hebraeoruro  alque  gentiliuro ,  in  unum 
novuro  horoiiiem  per  crurero  suam  pacis  vinculo  col- 
ligavit ;  accessum  per  se  praebens  ad  Patrem  in  uno 
ipiritu,  in  una  fi de  credentibus. 

4.  -— 11,  9.  Ergojam  non  eslis  hospites  et  peregrim^ 
sed  estis  eivet  sanctorum^  el  caetera.  Dicil  eos  m 


1547  M.  AURELII  CASSIODORI  *^* 

Ghristo  Domino  aedificatos,  in  quo  et  ipostoll  ci  pro-  A  sapienlia,  qoa  ▼ocatTsunt,  noTum  hominem  indoint. 


phetac  ipsios  prohabanlur  esse  con&trocti  :  quod  ante 
qiiidem  gentibus  videhatur  ignotom,  sed  in  Spiriio 
saneto  Odelibos  constat  esse  revelatom.  Quam  dis- 
pensationem  perhlbet  nonc  sibi  creditam ,  ot  prae 
cedenttbos  beatis  cobaeredes  fierent  gentes  in  Do* 
m  ni  sanguine  Salvatoris  ;  cojus  se  ministrom  dicit 
facium,  01  per  oniversam  Ecclesiam  sancti  EvaO'' 
gelii  praedicatio  beata  discorreret :  onde  petit  a  Do- 
mino  ne  eorum  possit  fides  deficere ,  qui  talia  no- 
scunior  praemia  siitee|»iiM. 

5.  —  in,  14.  Ilii;«f  ret  graiia  fletto  genua  nua  ad 
Patrem  Domini  nostri  Jeiu  CArtsft,  et  reliqua.  Rogare 
se  pro  eis  Palrem  Deum  dicit,  ei  quo  omnis  pater- 
oitas  in  coBlis  ei  in  lerra  noroinatur,  ut  liahitet  Chri- 


qui  secundum  Deum  creatos  esse  dinoscitor  :  oirius- 
qiie  rei,  sive  quae  vitanda ,  sive  qoae  seqoenda  soni, 
distincfas  ac  lucidas  enumerationes  inslnoans»  Qoa- 
propter  iniitare  debent  Deminom  Chris(om,qiii  se  in 
odore  suaviraiis  obtulit  pro  salote  conctorom. 

7.  —  V,  5.  FoftUcatio  aatem^  et  omnis  iimnimiilM, 
iKl  avarUia^  nee  nominetur  inter  vos  [¥olg«,  tfi  vobh], 
Perfecto  magisterio  noxia  prohibet,  et  oiilla  persoa- 
det;  nam  sicut  criminibos  vindictam,  ita  perbibet 
irirtatibos  f«Bir6  pnemia  :  dicens  fuglenda  qnae  Do^ 
mitios  probibet.  seqoenda  ter»  «|bc  praecepit.  Et  ne 
quis  boni  aliquid  buis  viribns  appHcarel»  m  ooHttbiis 
nionet,  debere  nos  sobjeetos  esse  Deo,  et  agere  gra- 
tias  DomiftoChristo»  qui  noe  protctgereac  gobemare 


stos  in  cordibos  eorom ;  qoatenos  possini  compre-  B  dignator. 


bendere  qoae  sintmagnalia  Domini  eicbarirasChri- 
sti.  Obsecrat  etiara  eos  ut  cum  patieniii  et  bumlli- 
tate  in  suscepta  fidei  regula  perseverent,  et  uniiatcm 
spiriius  cnstodiant  in  vinculo  pacis :  fidei  siquidem 
recuc  una  societas,  unus  est  Deus.  Subjnngens  di- 
Tcrsa  dona  dedisse  sanciis  suis  Filiuro  Dei,  scilicet 
in  aedificationem  EcclesiaB,  donec  resurrectio  Tutora 
proveniat;  in  qua  omnes  io  mensuraro  aetatls  Cbrisii, 
sed  diverso  sexu  <^  resurgimos.  Nam  cum  dicat  Domi« 
aus  in  Evangelio,  in  resurrectione  non  nubent^  netjue 
nubentur  {Maith,  xxn,  30),  evidenler  ostendit  mascn-' 
los  resorgere  posse  com  reminis. 

6.  —  IV,  17.  Hoc  iterum  dico,  et  testificor  in  Z)e- 
mino^  et  seqoentia.  Hortatur  eos  nt,  sicot  pritisfe' 


8.  —  ▼,  t2.  Mulkres  mris  vds  subditw  mnt  sieut 
Domino,  et  quae  seqoontor.  Molieres  viris  sois  com- 
monel  debere  subdi ,  sicol  et  Ecclesiam  Christo  sob- 
jeciam  csse  confirmai.  Ut  sensum  perfectae  chaiitatis 
infunderet,  eodem  modo  praecepit  a  viro  uxorem  di- 
ligi,  sicot  Christua  amavit  Ecclesi^im  :  dicens,  quia 
carnem  propriam  fovet  qui  oxorem  soam  diligit. 
Filios  qooqoe  amfnonel,  et  parentes,  ut  moloa  sibi 
officiositate  socientor;  servos  e:iam  et  doraioos,  qoem- 
admodoro  se  invlcem  debeant  iractare,  commonoit: 
omties  tamen  generaliier  insiruit,  ot  contra  dtaboU 
losidias  armis  coelesiibus  indoantor.  Pro  se  qooque 
dicit  orandom  ot  ei  libertas  sancti  Spiritos  triboatur 
quatenus  ad  docendum  possil  idoneus  inveniri  :  nao 


cerunt,  nationum  vaniiate  non  ambulent»  describens  G  Tycliicum  illis  dicit  omnia  referre,  quae  gesta  sont, 
in  qua  caeierae  gentes  caecitate  verseutur  :  sed  ia      episiolam  soam  salutationis  chariuie  coocludens. 


*  Ex  Apostoli  verbis  Epistolue  hujusiv,  13,  sur- 
rcciuros  nos  esse  tit  virum  perfectum ,  non  defuere 
qui  aiihimarinl  feminas  non  in  propriosexu,  sed  in- 
virilt  surrecturas.  A  nieliori  parte  stat  Cassiodorus, 
alque  opiiino  argumeiito  pugnat.  Eumdem  Evangelli 


locom  attoleral  Gelasius  I,  hoc  idem  urgcns,  Conc 
Labb.  tom.  iV,  p.  1257,  addideratque  :  Quod utiqu 
si  itt  unam  speciem  corporis  unumque  sexum  omnes 
fuerant  tuscitandi ,  cur  diceretur  causa  penitus  nen 
fuissct. 


EPISTOLA  AD  PHILIPPENSES. 


i.  —  1,  1.  Paulus  el  Timotheus^  servi  Jesu  Christi^ 
omnibus  sanetis  in  Christo  Jesu ,  qui  sunt  Philippis. 
Saluiat  curo  Timotheo  coepiscopos  et  diacones  Pbi- 
lippis  constitotos ;  opUns  illis  gratiam  et  pacem  Dei 
Patris  et  Domini  Jesu  Christi,  ostendens  in  Ecclesia 
Dci  suo  gradu  el  diacones  honorandos. 

2.  —  I,  5.  Ego  quidem  gratias  ago  Dondno  nostro 
in  omni  memoria  vestri  semper,  et  cxtera.  Agere  se 
pro  ipsis  Deo  gratias  poliicetur,  ot  in  visceribos 
Christi  fideles  mente  permaneant.  Indicat  vincola 
sua  multis  et  bona  vota,  et  prava  stodia  concitasse : 
iiaro  poros  corde  rectae  praedlcationis  dicit  desideria 
suscepisse;  obliquos  aulem  et  perdiios  simulasse  de 
Deo  loqui,  ot  Apostolos  possii  amplius  iogravari. 
Sed  in  otroqoe  Deo  gratias  agit,  qoia  nomen  Domlni 
probabatur  augeri  ,  definiens  vitam  sibi  esse  Chri- 
stum  ei  mori  lucrum. 

3.  —  1, 22.  Quod  si  vivere  in  carne^  hic  mihi  fructus 
aperis  est,  et  quid  eligam  ignoro»  Desiderare  se  qui- 
deiu  didi  de  hoc  mundo  traiuire»  at  debeat  esse  com 


Christo;  iieromqoe  charitatis  studio  se  velle  vivere, 
ot  Philippensium  possit  in  Christo  Domino  corda 
firmare :  tantom  est»  ot  in  Evangelio  peroepto  coo- 
stanter  adversariorom  insidias  oon  paTescaat ,  sed 
virtotem  charitatis  invicem  coslodieotes ,  aemiilentar 
|x  Dominom  Chrlstum,  qui  cum  essel  Deus  omn»poteiiS| 
homo  fieri  pro  nostra  salute  dignatos  est :  quemaeqoa- 
lem  Patri  non  rapina ,  sed  natorae  veritaie  profilefor 
Appstolus.  Inde  quoque  sequitur  supra  omoes  crea- 
tiiras  gloria  humanitatis  adsomptae  a  Cbriato «  quem 
coelestia,  terrestria  et  iuferoa  flexis  genibos  adorare 
noscuntur. 

4.  —  II,  12.  Itaque,  dilectissimi  mihi  [Vulg.,  cha- 
rissimi  mrij,  sicut  semper  obcdistis,  et  renqoau  Honet 
eos,  etiam  se  absenle,  de  animae  salote  esse  debere 
sollicitos  :  de^Bniens  Deum  et  bonam  voluntatem  da- 
re,  el  quae  siint  in  perficiendo  profotora  coiicedere ; 
congratolari  se  dicens  de  fide  ipsorom  ,  quae  aoiiB 
Dominum  Cbristum  ei  gloriam  sit  datura;  cilo  se 
Timothcum  misstii  um  promittems ,  quem  laudal  et 


I5i9  COMPLEXIONES  IN 

omnfno  commondat.  Epaphrodiium  qooque  dicit  se 
praesenli  tempore  desUnasse ,  qui  post  aRgritadinem 
loiigam  Apostoli  solacio  noseilur  reslitulus.  Hic  eiiam 
ad  eos  videndos  magno  desiderio  festinavit ,  quem 
suscipiendum  ? eneranter  admonuit ;  quia  muliis  pe- 
riculis  pro  Christi  prxdicalione  non  ceskit* 

5.^111 ,  21.  De  r^Bliro^  fraire$  mei ,  gaudete  in  Dc" 
mffio,  ei  sequentia.  Ammonet  prxtcrea  Pliilippenses 
ut  cirea  praedicatores  falsos  debeant  esse  solliciti ; 
quos  bene  canes  vocai,  quia  latrant  potius  quam  lo- 
quontur  :  clrcumcisionem  corporis  evaeuans ,  cordis 
vero  confirmans;  qnouiam  ilta  legi  obnozia,  isia  vero 
gratiaa  cognoscitur  esse  sociata.  Perfecium  se  lamen 
iion  asserit,  sed  ad  perfectionem  se  leudere  profite* 
tur  :  sic  autem  Gdeles  Cliristo  Domiiio  perhibet  Geri 
rooflguratos,  si  illiim  ad  quem  tenduni,  modis  ouini- 
bus  imiientiir  :  qui  rerorinatorus  est  carpu»  kumiii' 
tatis  noHroB  configurQium  eorpori  clariiatis  suce  (  vi , 


EPISTOLAS  APOSI .  1 550 

A  ^  ) :  per  boc  sciliiet,  qnod  iinmortales  sont  qoi  ol- 
terius  peccaia  non  appelunt,  quod  divinis  deltcta- 
lionibus  perfruuntur  :  modus  enim  perscriptus  est 
beatis,  dequibusldictum  est,  erunl  sicui  angeli  M 
( Matth.  XXII,  50  ). 

6.  -^iv,  1.  Itaque ,  fralres  mei  charismii  et  desid§^ 
ratissimi ,  gaudium  et  corona  mea ,  state  [  Vulg. ,  sfe 
staie\  in  Demino,  Hortatur  Pbilippenses ,  quos  coro* 
nam  snam  decenter  appellat,  ut  in  susceptae  fldel 
firmitaie  permaneant.  Commendat  eiiam  germano 
sanciissim  is  mulieres,  quas  perhibet  secum  laborasse 
cum  aliis  fiatribus  in  Evangelio  Chrisii :  monensut 
oraiionem  et  conridentiiiin  debeant  babere  cunti- 

« 

nuam ;  et  ilta  de  c»tero  peragere  qoae  Domino  pro^ 
bantur  accepta;  graiias  illis  referens,  quod  tribuia- 
B  tiones  ejus  pecuniario  sunt  inunere  consolaii ;  bene- 
dicens  eos  pariter  et  saluians. 


EPISTOLA  PRIMA  AD  THESSALONICEN^ES. 


1.  — 1,1.  Pau/tii,  et  Silvanus^  el  Timoiheus,  Eccle- 
sicB  Thessalonicensium  in  Deo  Patre  et  Doniino  Jesu 
Chrisio.  Thessalcnicensibus  scribil ,  cuin  Silvano  et 
Timotheo,  qui  Evangelium  Domini  jiincto  laboreprae* 
dicabani ;  gratiam  illis  et  pacem  concedi  postulans  a 
Deb  Patre  et  Domino  Jesu  Christo.  Nec  moveat  quod 
de  Sp  riiu  sanclo  tacet;  nam  sive  unus,  sive  dua, 
sicot  jam  dict.tm  est ,  fueriiit  nominatae  de  Trinitate 
persona^,  perfectissimam  faeiunt  intelligi  Triniiatem, 
siout  dictum  est  In  Episiula  qu«  scribitur  ad  Ro- 
manos. 

2.  —  1 ,  2.  GraHas  agimVs  Deo  semper  pro  omnibui 
vobisy  memoriam  [Viilg.,  memoriam  vestii]facientes  pro 
omnibus  vobis  m  orfl<iont6iij  nosiris,  Deo  gratias  agere 
se  dicity  quod  Tbessalonicenses^derelicia  supersti- 
tione  geniiiium ,  verx  tidei  fun Jamenta  percepcrunt : 
refcrens  quali  se  apud  eos  probitate  et  paterna  dile- 
clione  tractaverint ;  gaudens  etiam  quod  Evangellum 
Doinitii,  non  lanquam  sermonem  humanum,  sed  ita 
Ql  erat,  vcrbum  accepere  divinum. 

3.  —  :i,  14.  Vos  enim^  fratreSy  imitatores  facti  estis 
Ecclesiarunf  Dei^  qum  sunt  in  Judcea  in  Christo  Jesu, 
Imitatores  eos  facios  esse  dirii  propheiarum  et  Do- 
roini  ChrisU  quando  et  ipsi  prop  er  fldero  sanciam 
similia  pertuleruot  :  dicii  enim  desiderassc  se  nhnis 
Thessalonicam  venire,  quia  ipsi  sunt  ante  Deum  glo* 
ria  ei  corona  ejus  :  sed  ad  prxsens  missum  perhibei 
dsse  Timotheum,  qui  eos  et  Gde  corroboret^  et  pas- 
sionibus  faciat  esse  prjeparaios »  qoas  i;unquam  pro- 
mintiat  deesse  fldelibus.  Addens  eiiam  non  se  suffl- 
cere  pro  ipsis  Deo  gratias  agere,quibus  talem  chari- 
iaiem  soam  nosciior  coniolisse :  ipsos  autem  Dominui 


in  concessa  semel  |)iciaie  canfinnet,  ut  atiie  Pa- 
trem  Chrislum  ouinium  sanciorum  possiiit  esse  par- 
ticlpes. 

4.  —  IV.  I.  DeewterOf  fratres^  rogamus  vos  et  obse- 
cramus  in  Domino  [  Vulg. ,  in  Domino  Jesu  ]  semper, 
et  caetera.  Monet  Thessalonicenses,  ut  sicut  hacicom 
feceruni,  et  in  posterum  perceptam  Gdem  deviiia  nient^ 
custodiant :  subjungens  qualia  vitare,  qualia  cOd  opor 

G  teat  semper  expetere.  Rcsurrectionem  quoque  om 
niiim  morluorum  pariier  dicit  esse  faciendam ;  nan. 
et  qui  eodem  lempore  inveiiti  fuerint  vivenies  spiriiu 
sicut  et  ipse  erat,  corporali  morie  prxmissa,  iii  aer» 
Domino  Christo  simul  dicil  occurrere  :  omnes  euiia 
carne  morimor,  sicui  scriptum  est  :  Quis  est  hom^ 
qui  vivii,  et  non  vidcbii  morlem  (  Psat,  Lxxxviii^  49)? 
sancios  lamen  Dumini  cum  ipso  semper  testaiur  esse 
roansuros.  Dies  autem  et  hora  adventus  Domini  hu- 
maniiati  praedicatur  incogniia,  sicoi  et  in  Evangeiio 
Dominos  ipse  lesiatur. 

5.  —  V,  4.  Vos  aufrm,  fratres^  non  estis  in  tenebris^ 
ut  dies  iUa  vos  tanquam  fur  comprehendat,  (^ui  filii 
suni  lucls»  in  advento  Domini  non  limebuni  pecca- 
iorum  caligiiie  comprchendi;  nec  deebriaii  in  malis 

D  dormiunt,  qui  pra^ceptis  dominicis  armaii  semper 
adsisiunt.  Monei  eiiam  ut  praedicatores  suos  benigna 
mente  tractare  non  desinant,  ei  reliquis  frairibos 
siudia  chariiatis  impendaot;  itivicemque  se  de  sosce- 
pta  iradliione  commoneant.  Orat  eiiam  ut  in  adveniu 
dominico  puris  ac  religiosis  mentibus  offeraniur; 
conjurat  quoqoe  ui  omnibos  frairibos  prsesens  ejos 
relegator  Epistuli. 


EPISTOLA  SECUNDA  •  AD  THESSALONICENSES. 

I.  —  1,  1.  Pemlus^  et  Stivanici,  ei  Timoiheu»  KeeU»     Cum  ipsi^  fratribos  saliital  iieram  Thesstlonieenses, 
meiThessatonieetisisin  DecPairenostraeiJetuCkriito.     qoos  et  in  prima  Epistula  nominavit;  ostendens  laH 


■  Caaon  Yulgaiae  Epistolam  ad  Coicsscnses  praepooU. 


fS^il  M.  AURELIl  GASSIODORI  tlOt 

hoaore  manerandos  qui  Uboribus  ejus  consortes  esse  A  soromoiam.  Sic  istis  signiflcitioDibus  Verilts  adfcii- 

ius  Domini  praedicaior  esse  ventum. 


inerueront,  primordiii  Epistulae  suae  sancis  iienedi* 
ctione  commendans. 

S.  —  I,  5.  Gratias  agm  debemth  Deo  tmper  pro 
wbl»,  fratresjei  quae  sequuntur.  Laudat  Tbebsaloni- 
c^nses  rectae  quidero  fidei  fuisse  regulas  coosecutos; 
»ed  in  futuris  monet,  ne  illos  perversi  aliqoa  novi- 
tate  decipiantf  dicens  adventum  Domini  non  esse 
ventorum ,  nisi  prius  videatur  Anticbristus;  cujus 
perfema  teropora  mirabili  proprietaie  describit.  As- 
serens  jam  quidcm  mysterium  iniqoitatisejosoperari, 
sed  ipsius  quoque  nequi»siroi  prsesentiam  profitetur 
tunc  esse  revelandam ,  quando  Romaoum  imperium 
quod  nonc  tenet,  de  medio  fuerit,  ordine  veniente, 


S.  —  u,  15.  No$  ttutem  debemu»  gratias  agere  Deo 
femper  pro  vobis ,  fratret^  el  caeiera.  Gratiaa  ae  dicil 
agere  Deo  pro  ipsls,  quod  eis  redam  fidena  et  salu* 
tis  perpeune  dona  contolerit;  ideoque  magnope^e 
dicit  fidem  teneiidam ,  quam  ab  ipsis  gloriabatur  ac^ 
ceptam,  qoaiido  fidem,  nan  omniom,  sed  proAieiar 
esse  paucorom.  Oratit  qooqoe  pro  ipsis,  et  ilemni 
ut  illi  pro  ipso  debeant  orare  commonoiL  Deoootia- 
fil  etiam  falsos  fraire»  studiosissime  pnecifeBdos, 
nec  alias  regulas  fidel  eos  debere  qoaerere,  nisi  quss 
ab  ipso  probati  snnt  accepisae,  Epistalam  soam  sa- 
lotatlonis  et  benedictionis  solito  fine  deteroiinans. 


EPISTOLA  AD  COLOSSENSES. 


1.  —  I,  1.  Paulus  apostolus  Christl  Jesu^  per  ro/on- 
tatem  Dei ,  et  reliqoa.  Ad  Golossenses  scribit  com 
Timoibeo  fratre  suo;  sed  cum  dicit  sanctis  et  ftdelibns^ 
osiendit  verba  Domini ,  quandiu  sunt  polluti  et  per- 
fldl,  bomines  non  posse  suscipere  :  supra  quos  gra- 
tiam  et  pacem  Dei  Patris  et  Domini  Jesu  Gbrisii  ve- 
nire  deprecatur.  In  istis  duobos  serroonibus ,  id  est 
in  pace  et  gratia,  ostendit  quam  roagna  sint  munera 
qoae  tam  freqoenti  iteratione  repetontor. 

2.  —  1 ,  5.  Cratias  agimus  Deo  Patri  Domini  fioslri 
lesu  Cfiriiti,  semper  pro  vobis  orantest  et  caetera.  Deo 
gratias  agit,  quooiam  per  Epafram  eos  in  accepta 
fide  perseverare  cognovit;  ot  In  omni  opere  bono 
fhictificantes ,  Doniino  prolienior  accepti.  Laudem 
Patri  mirabili  praedjcatione  sabijuogenSy  cui  placoit 
per  Filii  sui  sanguinem,  sive  quae  in  terris,  sive  qo» 
iii  coelis  sont,  sibimet  reconciliare  :  oslendens  incar- 
n;)tionem  ipsios  sanctam  conctis  rebos  mirabili  vir- 
tote  profoisse. 

3«  —  I,  91.  Et  vos  eum  essetis  aliquando  alienati 
et  inimiei  sensus  [  Yulg. ,  sensu]  ejus^  et  reiiqua.  Mo- 
net  eos  ut  sicut  aiienati  aliquando  in  carnaiibus  fi- 
tiis  versabantur,  ita  nunc  evangeiicis  debeant  studere 
vtrtutibus,  adjiciens  ezempta  siia  pro  salute  ipsorum 
quantis  calamitatibus  ingravetur;  nam  roodo  didt 
Hianirestaturo  sanctae  incarnatlonis  arcanum,quod  a 
saeculis  probabatur  ab^conditum  ,  comibonefis  ut 
neoio  ecs  seducat  per  inanero  sapientiam  philosopho- 
rom ,  qui  dicont  soleni  atqoe  iuuam ,  vel  astra  cae- 
tera  esse  veneranda,  quae  ez  eleitienlis  constare  non 
dubiuin  cst,  quando  etiam  noslris  aspectibus  offerun- 
tur.  llos  vera  nibiiominus  impugnat  aucioritas,  si  non 
ad  Doroinum  Gbrisium  omnia  refemnt,  in  quo  babitat 
OfMnis  plenUudo  divinitatis  {vs.  9).  Corpordliter  enim 
dizity  qoia  omnis  plenitudo  divinae  naturae  in  corpore 


£  ejus  ifibabitat  :  sancti  praecedentes  to  figora  ejiis 
Christi  pristino  tempoFe  vocabaotor  ( Psal.  giv,  15 ). 
Gircumci  os  aotem  Coiossenses  dicit  in  corde»  non 
corpore ;  qui  consepulii  per  fidem  doroinicae  passiooiSy 
noscuniur  resorrezlsse  cum  Chrlsto. 

4.  ^  II,  13.  Et  tos  cum  mortus  essetis  m  delic6st 
et  qo»  seqoontur.  Guro  Dominl  crox  bomloem  v eie* 
rem  sus  passione  confixerit,  et  cbirosrapbum  perpe- 
tnae  mortis  evacoaverit .  veut  ne  olterius  qoaedan 
praecepta  Testamenii  Veterts  inqniranyir  :  dicit  eniin 
vitanda  esse  qoae  mortefli  inferoot,  noo  sabitem; 
nam  qui  Cbristo  miliUnt ,  ilia  debinH  atreclnre  qam 
Christi  sunt.  Quapropter  ezuti  vetere  faomine,  in- 
duamur  novo^  qui  renovatur  per  collainm  grstiam  is 
imagioe  ejus  qui  creavit  eom  :  in  interiore  alqaldem 

C  homine  neqoe  persona,  oeqoe  sezos,  neqae  condi- 
eio  potest  dlssimiiis  inveniri,  sed  omjiia  et  in  om- 
nibos  Chrislns  est  Dominos. 

6.  —  m ,  12.  InduUe  ergo  vos ,  sicut  eUeti  Dd  sancU 
et  dilecti^  viscera  miserationis  [Vulg.»  unMencordiie]. 
Regulas  ponit  in  qoibus  debeat  ambulare  qai  fidem 
Cbristianam  festinat  assumere  :  deslgnans  in  omai 
aciu  nosiro  Deo  graiias  esse  referendas  :  Tiros,  ma- 
lieres«  parentes,  fllios,  domlnos  at<|ue  senrus  Invi- 
cero  sibi  debitam  venerationem  reddere  debere,  coo- 
monoiL  Qraiiooi  vero  eos  bortaitar  insisterey  qoatoias 
Aposiolo  Domlnns  ostiom  praedicatioois  aperiat,  ad 
saocta  Domini  loqoenda  mystertS.  Monet  etiam  eos, 
ut  in  soperna  sSpientia  loqoantur  illis  qui  foris  Ec- 
clesia  esse  taoscoOtur;  ne  non  tam  instroi  qoam  irri- 

n  tari  posse  videantor ;  sitque  sermo  eorom  semper 
sale  conditus ,  ut  aodieutibus  prosit  acceptas  :  prae- 
cipiens  post  salotationed  consoetas  Eplstolam  banc 
in  Laodicensium  Ecciesia  esse  celegendam. 


EPISTOLA  PRLMA  AD  TIMOTHEUM. 


I.  — 1,1*  Paulus  apottolus  Christi  Jesu ,  Mciindiim 
liiip^riifm  Dei  Salvatoris  nostri  et  Christi  Jesu  Domim 
[  Yolg. ,  Jesu  spei  nostras  ] ,  et  caetera.  Gum  in  prae- 
lexiiis  E/»isiulis  Patrero  nomlnaverit  et  Filium ,  et 


iierom  In  conteqoenti  benedictione  Pstrem  FllloaH 
qoe  eommerooret,  bic  taotoro  secondum  linperimi 
Christi  apostoluro  se  dicil  efleciuro ;  at  evldeiiler  ap- 
pareat  de  bis  ona  persona  nominaUi«  sicot  el 


IS^  COttPLCXlON&S  IN 

liDi  dictmn  esl^  loiam  nihilominiis  inruiidere  Triniu- 
tem«  Tiniotbeum  dicens  flrnim  csse  fiiiei  sase,  quem 
sanciae  Ecclesix  constat  regeneratum. 

S.  —  1,  5,  Sicut  rogavi  (e,  «1  sustinerts  f  Vulg.,  «1 
remaneresl  Ejj^si^  cum  hem  in  Macedoniam  ^  et  re- 
liqua.  Scrtbit  ad  Timotheum  discipulum  siium.quaie- 
nus  circa  popnlum  sibi  commlssiim  debeal  esse  sol- 
lidu» ;  oe  SQperfluas  doctrimis  sequi  debeani ,  sed 
va  qm  jllis  pr»licata  suiit,  fiia  menie  custodianti 
seientes  jusiis  legem  non  esse  posiiam  ,*  sed  crimino- 
Bis;  quos  sabsequenter  enumerat,  quando  illos  sem- 
per  argaii  qoi  le  sceleram  f(Bdfute  commaculant. 
De  se  autem  rellerl  quanta  ilti  Aierint  Domhii  largt- 
late  concessa ,  per  suam  salutem  probans  Ciiristum 
Dominum  ad  peccatores  venisse  salfandos.  Gommo- 
neos  eum  ut  in  prsdicaiione  sibi  commissa  perse- 
^-erere  non  desinat,  quam  Hymetiasus  et  Alexander 
deserentes,  fl Jei  naunragia  i  ertoterunt :  propter  quod 
diabolo  illos  dicit  csse  coniraditos,  ul  discant  minime 
blaspliemare» 

3.  —  II ,  2.  Obseero  igitur  primo  omnium  fieri  obse^ 
era(tones,etc£tera.  Scribens  ad  discipulum  congrue 
moiiet  qualem  regnlam  deheat  eeelesiaslicus  ordo 
serfare.  imprimis  orandum  praacipii  pro  regibus  et 
poiealalibui  ^  ul  iii  pace  positi  vitam  hujas  ssecali  seb 
lraiM|t;illiiat«  peragamus;  el  ol  idaciani  orationis  ac« 
cenderet,  mediaiorem  esse  Dominum  Chrislum  sao- 
cta  pncdicatione  eoncelebrat;  et  queraammodum  viri 
el  mulierea  orare  debeaoi  sinrilaiif  iftagisier  insii- 
tuit ,  adjicietta  qualea  episcopi ,  diacones,  vel  aub- 
diaoanes  esse  debeant,  el  qoales  esse  non  debeant : 
io  sumina  eencludeos  bonos  oilniatratorea  auitaai 
fidueiam  apud  Cbristam  Dominam  comferire. 

4.  -—  III ,  14.  Heec  scribo  libi ,  sperans  me  vemre 
ad  te  dio,  et  reltqini.  Commonel  TimotUeum ,  ut  in 
Eeclesia  Dei  conf  ersatio  ipsius  decorc  splendeat ;  ne 
falsi  praedicatjres  siitipliciom  corda  decipiant :  tn  qua 


EhSToLxS  APOST.  1554 

A  re  sic  eum  dicit  deberc  csse  constaniem ,  ut  audien* 
tibus  cniictis  virtutnm  pKfStei  exnmplum.  Dicit  eiiam 
unamquainque  per.sonam  qua!i  lionore,  qiiali  debeant 
moderaiionc  tracarc ,  budans  boeos  dispensaiores, 
el  argucns  eos  qui  curam  domesiicoruni  b.ibere  ne- 
glexerini ,  ut  etijni  illos  deterieres  infidelibos  dicat. 

5.  —  V,  9.  Yidua  eligalur  non  minus  sexaginta  aii- 
nertim ,  el  caetera.  Quales  eligi  debeant  viduae ,  vel 
qiiates  sini  eviiandx ,  evidenter  ostendit :  eas  auteni 
quae  se  abslinere  non  possunl ,  nubere  prxcipii ,  et 
filios  procreare,  ne  diabolicis  tempieniur  insidiis. 
Presbyieros  bene  pra:sidentes,  roaxime  qui  praedicant 
verbum ,  duplici  bonore  perhibet  esse  venerandos ; 
nec  racilc  coiiira  eos  accusatoribus  esse  crcdendum; 
et  cxlera  qux  ecclesiasiicus  ordo  complectitur.  Mo* 

B  net  pra'ierea  manus  imposiiionem  cito  fieri  non  de<» 
bere;  ne  ille  qni  eum  incaule  promoverit,  deiiciia 
communicet  alienis;  H  ideo  cautius  cos  dicit  exami^ 
iiari,  ne  opiuio  Ixdaiur  Ccclesiae.  Prxcipit  servia 
dominos  suos  omni  honore  venerari ,  maximc  illoa 
qui  fideles  esse  noscunlur. 

6.  —  VI,  2.  Hasc  doce^  ei  exhortare,  et  quae  se- 
quuntur.  Qu»  dicta  sunt  in  fine  complec:ens,  dicit  in 
eis  esse  modis  omnibus  perseveraiiduin ,  et  conien- 
tiones  eorum  viiandas  qui  mente  corrupii  sunt :  pie* 
iatem  vero  cum  sufOcicnlia  laudai,  qux  suavis  est 
omnino  fidelibus,  dicens  in  quanlis  temptationibus  in« 
cidanl»  qui  inuiidi  divitcs  esse  rcstinant ;  quoniara 
radix  omnium   malorum  no.*citor  esse  cupiditas: 

p  hortaos  ut  magis  ad  virtutes  enumeraias  animum 
lendant ,  recepturi  a  Domino  praemia  sempiterna. 
Tradit  eliam  quemammodum  divites  hujus  muudi  Ti- 
motbeus  debcat  commonere,  ut  in  raiunim  acternaa 
potius  Domioi  divicias  consequanlur ,  iterata  eum 
iusinaaiionc  recominoneos,  ut  lidei  depos  tum  cus* 
todiat,  et  conieniiones  Improbas  vitare  non  desinat* 


EPISTOLA  SECDNDA  AD  TiMOTHEDM. 


i.  —  1,  i«  PaukM  upoBtolus  Chritti  Jesu  per  volun- 
taiem  Dei,  ei  reliqua.  Secnndaa  promissionem  ^-iim 
(licil  se  a  Cbrisio  Doinino  apostolum  factum,ut  inlel- 
ligaiur  quod  sil  praeoiiiuB  eorum  qui  aposloiamm  ejus 
lideliier  exercere  merueriint ,  ad  ip&um  Timoih^iim 
et  haiic  Epibiulam  scribens,  ad  qiiem  ei  superiorem 
visus  esl  deiiiuaase ,  in  beoediciioiie  qnoqne  sua  gra- 
liam  et  paccm  solemniter  pooens;  aed  ioaiedio  mi- 
atricordiam  crementoquodamdeclaratlonis  adiciens; 
4piia  neque  gratia,  neque  pax  poleat  sioe  Domini  lar- 
gitite  coooedi. 

i.  -*-  1, 5.  6'rMrafl  ago  Deo  meo,  cui  servio  a  fnoge* 
mroriftu  mdf,  cui  servio  In  [V.,  o  progenitorib.  m] 
cmHknHa  pura.  f  roolilit  Timotbeo  Hieiiioriam  se 
ejoa  lialiere  die  ac  necte  in  oraitonibus  suis,  laudana 
eum  qood  smulatione  matris  aique  avi.e  suac  in 
iiitegra  fideidisciplina  pemiaiieat.  Commonens  e  iam 
ut  »u»ceptam  regularo  dociritix  prxdi  are  uon  desi- 
Pai^noL.  LXXx 


D 


uat,  nec  erubescat  illud  agere,  uiide  se  et  credentes 
II  ivcrat  esse  &alvandos :  opians  Onesipliori  domui  iM 
iit  ilKi  die  judicii  miseriC4M4iani  Damiifi  e.mseqaal«ir, 
qui  non  erubiiit  caienam  e]u:>impensisb  'ucliciissuble- 
vare,  sed  in  Evangeliu  pra^dicaiido,  lain  Wvmx  quam 
Cphesi,  niinistcrla  ei  di^na  contribuil. 

5.  —  II,  I.  7ii  ergo,  fiU  mi^  confortare  in  gratia 
qum  eei  in  Ckristo  Jeeu,  Prtecipil  Timotlieo  ot  royste- 
ria  aaoeUs  fidet,  qoas  abipao  oognovit,  populis  iocmi- 
ctaoier  eoantiet :  frequent'  r  boc  aromonens,  qoaienua 
conientiosos  et  obsiioatos  evitet;  quia  sermo  eorum 
nibil  proflciens  ssrpil  utcancer  {Vers.M),  Ipse  vero 
qualrs  ad  docendum  esse  debeat,  veritaiis  eiim  prae- 
dicator  instituit,  prxmonens  quae  sequi  debeal,  qo» 
vitari  concedat :  cuni  paiientia  enim  corripieudi  sunt 
qui  pcrvcrsi  esse  noscuntur,  ut  liberciliur  a  laqiteis 
diaboli,  quibus  tenentur  obnoxii. 

4.  —  ui»  i.  Hoc  auiem  scito^  qtcotaaui  vwi^g>x\vK««^ 


i3o5 


M.  AlflGLK  CASSIODORI 


155S 


temporibHi '^  eruniiempora pericule^a,  ^o\issim\s  iem*  A  lestaiiones  TiiHOl!i<o  praeponil,   populos  opjtorlune. 


poribns  per  muliifarias  enuroeraliones,  quam  pessimi 
homines  reperianiur,  exponit;  inlerquos  asserUeos 
essequi  mulieribus  ii>iqua  dogmata  niiuntur  infundere: 
quos  tamendicit  veritalis  ipsius  inluminatioue  depra* 
vandos  [forte  deelarandos]  ^ :  sed  et  lales  omnino 
vitandos  esse  commonuit;  ipsum  aulem  permanere 
prxcipit  in  eis  quae  didicil  atque  credidit :  omnis 
enim  Scriplura  dlvinilus  inspirata  ulilis  cognoscitur 
ad  docendum ,  ad  arguendum ,  ad  erudiendum ,  ut 
perfecius  sil  homo  Dei,  ad  omne  opus  bonum  uiiliter 
prxparaius. 

?J.  — IV,  1.  Testificor  coram  Deo  et  Chritto  Je- 
$Uj  qui  judicaturut  est  vidos  et  mortuos,  Terribiles  ob- 


importune  increpel.-arguat  et  eis  patieuler  iusistat : 
quatenus  verbum  Domini  praedicatiune  dilatata  pro* 
flciai :  se  aiiiem  profiletur  de  hoc  ssculo  continue 
transiturum,  et  in  illo  judicio  recepiurum  coronam 
jusiitix,  quam  sanciis  suis  Dominus  repromisit.  Hor- 
tilur  etiam  ut  cito  ad  eum  cum  Marco  et  nonnullis 
rebus  venire  reslinet;  quoniam  ab  illis  minislris  suis 
videbalur  esse  dereliclus.  Alexandrum  quoqtie  «ra- 
riuin,  adversarium  prxdicaiionum  suaruro,  dicii 
magnopere  praecavendum ;  cui  pcenam  debiiam  in- 
minere  confirmat.  Salutationes  multorum  refereus, 
ipse  quoque,  ut  lideles  Ghriiii  debeat  «alvare»  com- 
monuit. 


*  Vulg.,  quod  in  novissimis  diebus  inttabunt  tem-  B  valet  ac  pretio  minuere.  Cum   tamen  illis  Apostoli 
pora,  eic.  verbis  vers.  9  respondere  bic  sensos  videatur,  insipiin^ 

^  Anceps  fui  an  depravare  incongrua  signilicatione      tia  eorum  manifesta  eril  omnibus^  legeudum  arbilror 
idem  imporiarei  hic  ac  pravitatem  toUere;  sicul  de-      declarandos^  hoc  est  manifestandos. 
pretiare  apud  scriptores  quosdam   medii  asvi   idem 


EPKTOLA  AD  TITUM. 


1.  —  I,  i.  Paultu  servus  Dei,  apostolm  autem 
Christi  JesUf  et  cxtera.  Cum  se  dicil  apostolum  Cliri- 
sti,  profiictur,  sicut  s;epe  dictiim  esl,  et  Pairis  se 
esse,  et  Spiritus  saitcti ;  quia  una  ibi  cooperatio  , 
unus  Deus,  una  cugnosc  tur  et  potestas.  Yerum,  ne 
hoc  nomen  putaretur  gestare  cum  falsis  fratribus , 
dicil ,  secundum  agnitionem  veritatis,  quam  selum  illi 
merentur  accipere,  qui  perfecta  noscunlur  verilate 
radiare :  ei  ut  coaelernum  ostendat  Filium  Patri,  dicit 
eiiam,  spem  vitae  promissx,  Christum,  ante  tempora 
aeierna  praedictum,  docens  incarnaiionem  Domini 
prxdicatiune  prophetarum,  suoque  tempore  fuisse 
completam ;  et  ne  eum  potesiale  minorem  forte  sen- 
tires ,  dicit ,  secundum  imperium  Domini  Salvatoris 
[Tulg.,  prceceptum  Salvatoris\ :  oplans  Tito  gratiam 
et  pacem  a  Deo  Palre  et  Domino  Salvatore  concedi. 

2.  —  1,5.  Hujus  rei  gratia  reliqui  te  Cretm »  ei  se- 
quentia.  Commonet  discipulum  suum  Tiium  quales 
presbyieros  vel  episcopos,  per  Ecclesias  Cretenses 
deceat  ordinare,  ne  mali  suasores  subveriant  corJa 
simplicium  increpandos  eos  specialiter  dicens,  ne 
falsa  prsdicatione  subversi,  ad  rilus  Judaicos  irans- 


ferantur.  Omnia  vero  profitetur  munda  esse  mundis, 
coinquiiiatos  vero  et  ioOdeles  nihil  perhibei  babere 
mundissimum;  quando  coufiientur  ore  DoininDm, 
factis  autein  neganl  judicem ,  quem  profilenltir  ao- 
ctorem. 

3.  —  11,  1.  7tc  ttro  loquert  quce  decent  sanam  do- 
ctrinam,  et  cxtera.  Monendas  igilur  perhVbei  «nga- 
las  xiates,  singulas  condiciones,  qaemamniodam  se 
C  debeani  probabili  conversaHoiie  iraciare,  tii  in  oah 
nibus  gratia  Domini  evidenter  possti  agnosci,  qui 
mori  carne  pro  nostra  salute  dignatoa  est;  ei  qnod 
efficacissimum  genus  possii  esse  doctrinae,  ipse  tali 
rouderatione  vivat,  quatenus  det  ezemplun)  preeaii- 
iion.bus  suis,  ne  audeat  adversarius  mala  de  ipso 
dicere,  quen  se  cognoscii  sanctissima  insiitutione 
moderari.  Dicit  etiam  singulaiim  quemamniodum  con- 
versari  debet,  qui  Christo  fidelis  est;  et  bjereticos 
eviiare  jubet ,  praeterea  eum  ad  se  curo  quibusJaoi 
venire  Mcopolim,  ut  Apostolum  videndo  discat  qua- 
liier  in  fide  sancta  firmissima  stabiiitaie  consistai , 
Epistulam  suam  cbarissima  benediciione  concludens. 


EPISTOLA  AD  PHILIMONEM 


.1.  —  I,  1.  Piiulus  apottolus  vinctus  Jesu  Christi , 
el  Timotheus  frater,  ei  reliqua.  Ipsis  primordiis  no- 
mini  suo  conjunxit  noviter  passionem,  ei  ne  putare- 
iur  aliquo  deliclo  fuisse  vinctut,  addidit  Christi  Jesu, 
vt  ilia  vincula  non  ciiminosa,  sed  glorio^a  declara- 
rei;  scribens  Pbilemoni  fratri  et  adjutori  suo,  cum 
fratre  Timotbeo;  Appiam  quoqtie  et  Archippuin  in 
eadcm  salutalione  commemorans ;  sed  et  congrega- 
tionein  quae  in  doino  ejus  esse  videbatur,  pari  salu- 


D  taiione  complectitur;  gratiam  illis  ei  pacen  opians  a 
Patre  provenire  et  Domino  Chrisio. 

2.  —  1,  4.  Gratias  ago  Deo  meo,  semper  memoriam 
tui  faciens  in  orationibut  meis,  Graiias  agii  Deo,  au- 
ditn  fide  et  chariiaie  Philimonis,  quam  habebat  io 
Domino  Christo  et  in  omiiibus  sanctis  ejus ;  operas 
ipsius  magna  praedicatione  concelebrans.  Obsecrat 
quoque  enm,  ut  Onesimum»  servam  quondaitt 
8uum,  quem  per  fidem  Domini  viacera  soa  dicii  tXr 


*  Al  deinde,  scrib.ns  Philemoni  :  nurn.  2  rursus      enunliabantur.  Gellius,  lib.x,  cap.  24 :  Conwef vm >«- 
P/tiHmoim;  ainbigue    siquidein  et  antiquiius  ista      terxbus^  ^teris  his  [e  ^i  t)  pUrumque  uti  indilferenler. 


t:5T  COMPLCXlOHIilS  IM  EPiSTOLAS  APOST.  1558 

fcctom^debiUcieoiidicionerelaxei»ettnfraiernailliiiD  j^chariutem  Domiiii  graianter  exaudiat,  salaiauonia 
dMritate  soscipiat;  se  reddiiHnmi  dicena  qoidqaid     qaomnidaii  dida  subjoigeDS. 
iiie  deboiasel :  confidens  tamen  quod  eom  propier 


idkiMa 


itak 


fiPlSTOLA  AD  HEBRJB08  •. 


1.  —  1*1.  Multiftariemuliiique  modi»  olim  Deiu  /o- 
cuiu»  i$t  patribus^  in  prophetiSt  dt  Filio  suo  >>.  Quaeri 
solet  cur  isia  laulum  Epistula  non  habeat  saluiatio- 
uem »  dum  cunciis  superioribus  proflata  videatur  : 
prima  euim  fronie  nomen  suum  adeo  veiavit  Hebrcis» 
ne  propier  odiuin  personx  suae  coeleslem  non  leci- 
perent  sospitateiii.  Imprimis  Yelus  Teaiamenlum 
Novumque  coiijungens,  per  prophe  as  prxdictiim  Fi- 
lium  Dei  ex  seuiine  David  uliimis  dicit  venisse  tem- 
puribus;  cujus  magniflcentiam  inoiiarrabili  laude 
cuucelebral,  ostendens  eum  per  exempla  legis  divinae 
cunctis  creaiuris  ^uis  esse  potioretn;  quando  nulli 
angelorum,  sive  cuilibei  potestati  coBlorum,  a  Patre 
dicium  est|  quod  de  ipso  coostat  esse  praedictum. 
Nam  si  ppr  angelos  sermo  qui  dictus  cst  probatur 
impletus,  quid  nos  merebimur  sustinere,  si  negligi- 
mus  totius  donatjonis  auctorem  ? 

2.  —  u»  5.  QwB  cum  imUum  accepistet  enarrari  per 
Domiuum  ^ti  reJiqoa.  initium  dicit  salutis  Chriato 
Dowioo  prsdicaote  concessomi  deinde  aignis  ac  pro- 
digiia,  ei  per  apostoloi  ejoa  unctse  fldel  innoluisae 
veritaiem.  Redit  iterum  ad  ejos  omnipoteotiam  de- 
clamndam,  qoam  expooit  exemplis,  affixom  croci 
diceos  pro  salute  conclorom  :  propter  qnod  plurimis 
locis  fratres  eos  appellare  oon  desinit,  quando  ei 
carnem  suscipere  dignatus  est,  et  diabolom,  qui 
habeliat  morlis  imperiom,  soa  passione  destruxit. 
Nam  cum  non  angelos,  sed  semen  Abrahae,  adsumta 
humanitis  adprehenderit ,  merito  fraier  dictus  est 
eorum»  ut  verus  pontifex,  et  hominis,  Deique  ipsios 
mcdialor  exisitcret.  Ita  qui  passus  est  pro  omnibus , 
poiens  est  eiinm  temptatis  sine  dubio  subveuire. 

3.  —  III,  1.  Unde^  fratres  sanctif  vocalionis  cnelestis 
participes^  et  cxtera.  Ilortalur  iiebrxos  ad  liJem 
(Ihristi,  a  quo  ei  fraires  eos  conslai  esse  Uiiminatus ; 
inulto  pra:fcrciis  eum  &losi,  cui  obedieutes  esse  vi* 
debantur :  ostendens,  creaiura  sua  longe  poiiorem 
esse  crealorein ;  aptissima  exempla  coiijnngens,  ut 
vox  Domini  debeal  incuncianter  audiri.  («onireme- 
scenda  est  siquidem  pmna  priscoruiu,  quia  uon  iu- 
traverunl  in  ejus  requiem,  qui  divinum  nolueiunl 
ftudire  scrmonem  :  contra  autem  obedientibuji  paz 
data  esi,  et  iranquilla  pausatio,  ot  et  \\m  a  proprio 
labore  cessarent,  sicul  Dominus  requievit  ab  operi- 
bus  suis. 


4.  —  IV,  II.  Feslinemus  ergo  ingredi  m  Ulam  r«« 
^oieifi ,  ei  sequentia.  Obcediendom  dicil  divinis  esse 
maiidalis,  qoia  non  potest  failly  qood  a  lanla  nosd* 
lur  veritaie  proferrl :  habens  spem  maximam  in  Do- 
niino  Cbribto ,  quia  subvenial  caiamilalibus  nostris , 
qui  pro  nobis  airocitatem  perlulil  passionis :  tant» 
rei  et  exempla  legis  divinae  evidentissima  nlmis  f t 
argumenta  subjungens.  Arguit  quippe  illos,  qui  do- 

^  ctrinam  priscae  legis  iia  dignoscunlur  obliti,  ut  iierum 
cos,  lanquam  parvulos,  lacte  necesse  sit  enulriri : 
perfeciis  enim  mentibus  solidus  praedicationis  opus 
est  cibos,  qui  discreiionem  boni  ac  uiali  possunt  ha« 
bere  probabilem. 

5.  —  VI,  1 .  Quapropter  intermittentes  inchoationie 
Christi  sermonem,  et  cseiera.  De  primordiis  fidei  jani 
non  dicit  esse  tractandum,  sed  de  reliquis  rebus,  in 
qnibus  probatur  solidata  perfeciiOi  terr»  faciens  mi- 
rabilem  comparaiionem,  quae  doin  imbrem  acceperil« 
amcenas  herbas  gerroinal  in  docorem ;  sl  vero  8pii;u 
protoleril,  eas  videlicet  ultrix  flamma  coosamlf. 
Coofidit  lamou  eos  ad  illorom  imltatiooes  poiiiu  eri- 
gendos,  qaibos  promissa  sonl  regna  caelonim ;  Abn- 
liae  copiilami  exemplom,  cojos  semini  Dominos  Ju- 

Q  rando  polliciios  esi  solidissimam  firmitatem  :  oi  hie 
promiasione  rohorati»  ad  peoelralia  cjeli  Adelium 
animns  tenderetur ;  obi  jam  prspcursor  et  ponlifex 
noster  Doininus  Jesus  Chrislus  intraviu 

6.  —  VII ,  i.  Hie  enim  Melckiudech^  rex  Salem  » 
sacerdos  bei  summus  [Yulg.,  Dd  saimmi],  et  re  iqua. 
in  piincipio  hujus  capiiis  exponit  qui  fuerit  Melchl* 
sedech,  cui  per  magnas  el  subiilissimas  argumenia- 
tiones  comparatus  esl  Domlnus  Chrisius  :  primuni , 
quod  nominis  ipsius  inierprelatio,  id  est  rex  pacis 
el  rex  justiiiae,  soli  potest  Chrisio  Domino  convenire, 
d'  inde  quod  pairem  ipsius  at<^ue  inatiem  nulla  pror- 
sus  scripiura  tesialur,  siculChristi  deiias,  ut  arbi- 
Iror,  sine  matre,  caro  sine  patr(*«  fuisse  cognosciiur ; 
teitio,  quod  neque  iuitiuini  neque  fluis  vitx  ipsius 

|v  doceatur  esse  vulgatus,  sicul  Dominus  de  se  dicit , 
ego  sum  A  et  a;  quarto,  quod  assimilalus  Filio  Dei, 
sacerdos  lermanet  in  aelemum.  Quinto  sequiturr 
quare  in  p^almo  dicium  non  sit»  leciuidMiii  ordtiiem 
Anron ;  scilicei  ot  iransUtum  sacerdoiium,  [suppi.  ei J 
motitiooem  iegis,  quam  ad  perfeelum  nibil  adduxii, 
coounalaiidam  in  Cbristi  grtiiam  nootiaret.  Sic  per 


•  Animadvertendam  hic  de  auctore  huius  Cpisto- 
1;«  (^ssiodoriom  minime  ambigoinn  esse.  Nihiligitur 
refert  quod  Div.  I^ct.  cap.  8,  aucioris  iiomiue  non 
adjuiicto  eam  laudaverit;  uec  quod  eam  omiseril,  ubi 
expositores  recensens,  atl,  Hesiduas  vero  Epistola» 
S,  Pauli^  etc,  pr«cipue  cum  eodem  loco  illam  etiam 
ail  Philipiienscs,  de  qua  oemodubilavit,  obliviscalur. 
Id  quideni  satis  patehat  ex  praefatioiie  in  Ortb  gra- 
phiam,  ubi  b«c  leguntur :  Testis  est  Paului  apostom 


/us,  qui  ex  maxima  parte  in  Epistola  quee  scribilur  ad 
Hehrceos^  elc.  Rationem  quaiii  affert  cur  Apostolu<» 
noiuen  suum  non  praemiserit,  Cleuieiis  Alexandrinu^ 
attulenil  in  Hypoiyp.  apud  Cusebium  llisl.  lib.  vi« 
<-ap.  14.  iiifra  :  noti  reeiperent  sospitatem  :  in  llbro  do 
Auiiua,  cap.  il,  effectum  sospitatis  attribuit,  Ad 
psalm.  Lxx,  wetit  itiam  eorporis  sospiiatem. 


j%  we 

[.,  De\ 


^  Vulg.,  Deu»  loquenSf  non  habct  de  FUio  iuo* 


1359  M.  AURELIl  CASSIUDOIU  4305 

lits  siinilitudi  es  cangruenter  cxpos  tas,  Melcliise-  K  ablaios  ace^derc  fDonei  ad  DominBfn  GlnisUiiii»  ul 

fideli^    promissor  sua  aranera   in   ipsls  dignMitcir 
adimfleat. 
II.  —  z,  24.  Et  coMideremus  imeem  in  provoca- 


dech  Doinini  Chrrsti  gestasse  fM^obaiiir  lm»f  lnem. 

7.  — vii,  19.  Introductio  vero  melioris  spei^  per 
qttom  proximamas  ad  Dominum^  et  cxtera.  Hic  di- 
stainias  facit  iuter  sacerdoies  ^  coinmunes  et  Domi- 
num  Christam;  quia  iste  singularis  est  factus,  qni  et 
sacramenti  interpoailione  promissns  est,  ei  in  seter- 
num  noscitur  constitutus ;  deinde  omnis  sacerdoo 
pro  suis  )>rimiim  peccatis  exorai,  et  sic  pro  populo 
siipplicare  prjRsmnit;  Christus  autem  peccata  pro- 
pria  noh  habenSy  confidenter  interpellat  pro  nobis  : 
ad  poslremum  sieipsutai  siifgolariiei'  obtulit  pro  sa- 
Itiie  cunctorum ;  in  rpso  quoqae  No?i  Teiramenti  r:i- 
cta  promissio  est;  quod  de  nallo  alio  constat  eff*3* 
clum  :  dicendo  enim  novum ,  antiquatuin  voluit 
osieiidere  quod  prttcessit. 

8. — IX,  1.  Habuit  qmdem  et  priui  ju$t'ilicationem 
ScripiuriB  tanelce  IVulg.,  ;KSft/ic(tliones  euHuras\  et 
reliqua.  Discretionem  facii  per  prxmissas  obsenra- 
tiones  Novi  et  Yeteris  Testamenti,  dicens  aliter  ac- 
cessisse  priscos  sacerdotes  ad  sancta,  et  iterum  in- 
terius  ad  sancta  sattrtorum ;  allter  aufem  introiise 
Dominum  Christum  in  sancta,  qui  gloriam  cst 
xiernte  rcdemptionis  operatos.  Nam  si  taurorum  vi- 
etima  peccata  inuhdabat,  quid  faclet  sanguis  fusus 
Immsculat:  Domini  Christi,  qui  ad  senrlendum  Deo 
pu'inca1rit  corda  fldelium? 

9.  —  IX,  15.  Et  ideo  Novt  Tt$tamenti  mediator  est 
Christus  Jesus  [Volg.  non  habet  Chritli  Jesu],  et  sc- 
quentia.  Probat  etiam  Dominum  Ghristum  mediato- 


tsone  charitatis,  et  Cxtera.  Cousiderandam  dicii  gra- 
tiain  Dei,  non  per  divisiones  Impias,  sed  in  congre- 
galione  fraterna  :  comminans  judicinm  futurum  , 
(|«iod  Domini  Cbristi  adrenia  probator  esse  jain 
prosinum  ■.  Nam  si  perire  solel  qui  legem  Mosis 
irriiam  faeit ,  qiio  supplicio  pleeiendiis  est,  qni  Chrr- 
sti  D«imlni  charlt»tiset  nnitatis  m.indata  contemnit? 
Cnmmonet  etiam  eos  ne  vacaas  faciant  pqssiones  et 
d  reptiones  ferum  suarum,  quas  jam  pro  Cbristf 
nomiiie  pertulerunl :  sola  enim  perseve  aniia  perfe- 
ctos  efiicit  Cbristlanos ;  necessaria  est  eitim  paiten- 
Q  tia,  ut  promissio  Domini  referatur  accepta. 

12«  —  XI,  1.  Est  autem  fides  sperandarum  subsian* 
Ha  rerum^  argumentum  non  appventium.  Primum 
deHnit  qnid  sit  fides,  creduliias  remm  sdlicei  non 
appariMitium;  deiiide  refert  quanti  per  eam  fuerioi, 
Domino  miseranie,  salvati;  ut  incredula  corda  Ju- 
dteorum  ad  simile  studiom,  consideratis  tantis  devo- 
lionibus,  incitaret.  Dicit  enim  fidem  /kbel,  Enocb, 
Noe,  Abraham  et  Sar»;  quam  ideo  frequenter  ite- 
ravii,  qu'  rtiam,  Ipsis  credeMtibflMi,  in  similitndlneni 
eorum  uriiversam  benedictam  eomiat  Eeclesiam. 
Yeriim  isti  omnes  necdum  adhoe  promissa  praunia 
suscepcmnt  ^ ;  sed  perfbctam  bcatitadinem  ifi  ceele- 
sti  civt*a(e  reciplent,  quam  els  Dominns  prseparare 
dignatus  c>t. 


reiti  facium  Novi  et  Veteris  Testimenti;  ut  Veteris  ^     13.  —  xi,  17.  Fid^  e^tutit  Abraham,  liaae,  ut  im 


obligatio  collato  monis  ip^ius  munere  solveretur : 
doceus  etiam,  et  in  antiquls  solemnitatibus  sacrifi- 
ciorum,  Testamentum  Novum  sine  dobio  foisse  pro- 
missum ;  quando  cum  sanguine  vitulorum  et  hirco- 
rniii,  et  lana  coccinea,  et  hyssopo  librum  sacrum,  et 
ipsuin  populum  testatur  adpersum.  Sequitur  autem, 
semel  illum  pa^sum  in  consluhmaiione  saeculoruni, 
ut  pro  nobis  Patrem  pius  redemptor  Jugiter  exora- 
ret :  nam  sicui  hominibus  semel  iiiori  datum  est,  et 
posl,  Domini  susiinerejudicium;  ita  Christus  scmel 
est  niortuus,  ut  «^xspectantibus  se  in  sua  judicalione 
protnissus  appareat. 

10.  —  X,  1.  Legem  dicit  umfrram  [Vulg.,  tim^ram 
enim  habeiu\  futurorum  bonorum,  et  sequentia.  Le- 


molaietur  [Vulg.,  IsaaCj  eum  tentaretur]^  et  reliqnn. 
Adhiic  in  ipsa  enumeratione  fldelium  perseverai :  di 
cii  enim  de  Abraham,  Isaac,  Jacob,  Joseph ,  Mose, 
de  fiiris  Israel,  Rab  mereiritis,  Gedeon,  Daracli, 
Samson,  Jeptbe,  David  ei  Samuele  :  prophetaru;n 
etiam  exempla  suhjuiigens,  qui  per  fidem  vicerunt 
regna  (Vers,  Z3),  et  diversitate  passionum  divinam 
gratiam  invenire  meruerunt :  qui  tanien  adhuc  pro- 
missa  prasroia  miniine  susceperunt,  ut  uno  eodem- 
quc  lempore  pius  HeJemptor  omnibus  daret  qui  d 
conctis  fidelibus  noscitur  esse  poUiciius. 

14.  —  XII,  1.  Ideoque  et  nos  tantam  habentes  impo- 
sitam  nubem  testium,  et  soquentia.  Coiisiderata  prio- 
rum  fide,  depositis  peccatis,  ad  Cbri^tum  dicit  f)o- 


gem  dicit  umbram  futurorum  bonoruui,  non  iniagi-  n  minum  festinandum:nami1!e  pro  nobiscracem  sub- 


nem,  id  cst  veriiaiem  habuisse  sequeiitium,  oslen- 
dens  per  sanguinem  sacrlficioram  humanum  genus 
niinime  potuissc  salvari ;  sed  scilicet  prae  palisibne 
<  rucis,  qux  periclitanti  mando  sOa  roifemptifvh^  Sub- 
venit :  qua  ftducia  percet>ta,  fonte  sacri  baptisMatis 

*Opinionem  de  imminente  extremi  juiJicii  die, 
apostolorum  aevo  emanatain,  ad  plura  sxcula  vi- 
guisse  scimus. 

^'  Id  cogitaveram  prius,  an  repotttrem  susceperant ; 
sed  cum  subsequenti  numero  idem  repetatur  atmie 
•d  iatur  insuptr,  ut  uno  i^emque  tempore  pius  ne- 
deniptor  omnibus  daret  quod  cunetis  Adeiibvls  noscitur 
esse  pollicitu»,  sibi  constantem  Casslodoriumagnovi, 
qai  cap.  12  libri  de  Anima  haec  tnnHt:  Nam  cum 
fuerimuihac  laee  imperio  Crealom  exitcuU,  inaninug 


ire  dignatus  est,  qui  sedetad  dexteram  Patris.Cof 
nos  contristemar  in  mediocribiis  passionibus,  quas 
tarnen  scimus  ad  xteruam  reqmem  pertinere?  Com- 
monet  eliam  adeo  illos  vocatos  Alios,  ut  gratissime 
pairis  flcigella  paterentur  :  huic  si(tuidem  rei  genito- 

nostra  naturajugtter  peruveranteSt  nihil  boni  matique 
faciemus^  sed  tisffue  ad  tempus  jicdfc.i,  etc.  Senteu- 
tiam  noscis  quae  in  loOgum  ivvnm  andita  est,  electos 
scilicet,  usque  dum  corpora  restituanlur»  divina  facie 
ititerdicendos,  ac  non  nisi  post  universale  Jndieium 
beatiiudineni  assecntoros.  Eamdem  obiier  auctor 
noster  etiam  in  Apocalypsi  aitingit,  nuni*  5;  at  im* 
probaret  modo ,  si  vitam  duceret ,  posi^tm  a 
Joanne  XXII  rejeciam  damtiavit  exiiide  coaeUiuai 
Floronttnum,  atque  in  Unionis  ilecreto  proacripsil. 


Wi  COMPLEXIONfiS  IN 

ruin  carnalium  ezempla  subjanpens,  quorum  in  prae- 
senii  ^ravis  quidem  crediliir  disdplina ,  sod  in  fulu- 
rum  suaYiscognosciiur  adepiajustiUa  :  propler  qood 
adhibenda  paiieutiay  corroborandi  sunt  [i;ressu8,  ut 
»d  illud  efticaciter  po8si(  pervenirl  quo  lendiiur. 

15.  — 111,4.  Pacem  iequimini  cum  omnibuSt  ^ 
tanciimoniam^  tiue  qua  nmo  videbii  Deum,  Pacera  di^ 
cit  et  sanctimoniam  omnimodis  appelendam,  sine 
qua  ncmo  potes^  «idere  Deum.  Monet  cMam  praeca- 
vendum  ne  nos  opera  iropietatis  nostrx  sujrsum  prae- 
cedat,  et  ab  baereditaie  Domini  reddat  ali|spos;sicul 
contigisse  dicit  Esau,  qui  postquam  primitiva  sva 
vendidit,  miiltas  quidem  lacryroas  fudit,  sed  occulto 
Dei  judicio  minimo  constat  audiluip.  Mose  quoque 
siibjupgit  exenipluin^  qui  lapidari  faciebat  eos  qui 
^e  imrounda  converf^aiione  tractabant :  scilicet  nion- 
ii>  Sina  et  Ecclesi»  Dei  disparem  faciens  coilaiio- 
iicm;  quippe  ubi  Christum  corporaliter  et  auditiim 
constat  et  vbum,  cujus  magnopcre  obediendum  dieit 

t:|i)(|lli0. 

i6.  —  XII,  25.  Sienim  illi  non  effugerunt^  rsfiutan' 
tet  eum  qui  tuper  teiram  loquebatur.  Adhuc  in  supe- 
rioribus  comparationibus  permanens,  dicicSi  popo- 
Ins  Hebraeorum  non  potuit  yitare  vindictaiQ,  qui 
Mosi  minime  obcdieus  fuit  p  qiud  nos  pat  jemur,  si 
loquenti  de  coelo  Damino  nequaqnam  opXempertfe 
videauiur?  cujus  potestatem  atque  magnimdiDei9, 
rt  argumentis  necessariis,  et  sequ^niibus  declarat 
exemiilis.  Monet  etiam  quali  se  debeant  cpnversa- 
liuiie  traciare,  et  quae  viila  niallnt  nociiura  refugere, 
asserens  lesum  Chrisium  ultimis  lemporibus  visum, 
qui  semper  fuit,  ct  est»  et  peimaiiebiiin  sscuia  sc- 
culorum. 


EPISTOLAS  APOST.  fSM 

A  17.  —  xui,  9.  Doclrinit  variit  cl  peregrinit  nolite 
adduci  [Yulg.,  abdud\  et  reliqua.  Doctrinas  varias 
et  peregrina  dogmala  omnino  vetat  audiri :  opiimum 
est  enim  cor  graUa  Pomini  coniirniare,  npn  eseii. 
Kittun  quoque  priore«i  sacriGciorum  io  passione 
domintcx  similitudinis  trahit:  quoniam  sicui  amma- 
lii^ni  oblaia  pro  peccato  corpora  foris  castra  crcm^- 
ban:ur«  iu  e(  Dominiua  Clirtstw,  qui  se  prj  pcc- 
catis  nostris  obiulit,  extra  civitatem  constat  esse 
crucifixom ;  sed  illam  crucifixionem,  illud  opprobrium 
dic^  f^odis  omnii)us  appetendum,  ut  exeunies  ad 
eum  iii  supernam  civiiaiem  pervenire  mereamur. 
Beneficeutiam  et  cominunicaiionem  illis  persuaden» 
nuilatenus  oblivisci;  talibus  enim  rebus  placatur 
Deiis :  olKiDdientiam  vero  propier  ordincm  ciistodien  - 

B  tium  exhibendam  dicU  ease  praepositis,  ipt  saiutii  eo- 
ruiii  curam  debeant  habcrc  cum  gaudio. 

18.  —  xiu,  18.  Confidimut  autem^  quoniam  |  Vulg., 
ejifiii,  quia]  bonam  conteiettliam  habtmut  in  omiii^ys 
beusvolentit  convertan,  Bene  conversantibus  benevp- 
leuliam  maximam  sedebere  tesiatur,  quod  illiscon* 
linue  dicit  esse  facieodum ;  quatenus  ad  eos  pron- 
iissimo  studio  deiieai  festinare.  Orat  etiam  pro  Ipsia, 
ui  voluBlaiem  Domini  Pairis  sioeera  mcnie  perfW 
ciafiit  qui  edaxii  ex  moriaia  pasUNrem  magnum  Do* 
oiiiiofli  Chriiium,  cui  esi  gloria  in  sscuia  saeculo- 
riMB ;  ui  conira  eos  qui  Sdlum  Pairem  veneranduin 
putibani,  eompeleas  mediciiui  breviier  intimatasuf- 
fieeret;  indieans  eis  Timothenm  id  ipsos  fuisse 
transmissuro,  per  quem  ore  suo  ei  probaiiaimos  sa- 

C  iutat ,  et  iMmorum  salntationet  impensa  charitaie 
commemorai. 


■    ■ 


w^mi^-^^mm 


CO]»IPLEXIONES 

CANONICARUM  EPISTULARUM  SEPTEM, 

ll^  E8T  m  BfiAII  AP08T0U  PETBI  DUA8,  JOANNI8  TRE8,  JUDiB  IINABI  BT  JAOOBl  IINABI 


KPiSTOLA  PBTRI  APOSTOU  AD  GENTES  K 

i.  -^  I,  I.  Fetrui  apotiolut  Jetu  Chritii,  electit  ad-  D  iebrans,  ei  Pe-rus  aposti)Ius  lesu  Christi  scribit  ab- 
v«»is,  ei  nliqua.  Sanctissimae  regulae  inatltuta  conee-     seniibus  Hebrxis,  qui  impia  persccutiune  Judaeorum 


*Non  ui  in  cxtcra  sac^a  Biblia  affiuunt  in  hig 
Episto):is  veterum  scriptoium  commentarii.  Singu* 
las  anie  Cassiodorium  unu^  expiicaverai  Didyous 
Alexandrintis,  a  doctissimo  Simonio  in  iraclaiu  ije 
Novl  Tcsiamcnti  expositoribus  pRetermissus.  Ninil 
tamen  fcrc  aucioiem  nnsirum  ab  ipso  mutuaium 
ossc,  diversa  eliam  ac  ftpecirili  sectione  usum,  nove- 
rit  quicunmie  Latinam,  quae  supercst,  Didymi  ver- 
sioncm  in  biblioibeca  Patrum  r«tspiciel.  In  quatuor 
ex  ipsls  Ctemens  quoque  Alexandrinus  scripserat,  ai 
ejus  rommcntarium  periisse  suspicor.  Quamvis  enim 
lioc  nomine  qun  exsiant  in  Diblioibccu  PP.  tom.  VI 
fragmcnia,  redpiant  mulif«.  in  eam  s*  ntentiaiu  el. 
eiiam  Dup^nio  vergcntc,  inilii  lamen  plane  pcrsua- 
deri  n^quit ;  cum  ex  co  quod  pro  Jacobi  Epistuiay 
quam  a  Clctnrn'e  ktlico  tcrmone  deelaraiam  Cassiodo- 
rius  in  Div.  Lect.  cap.  8,  dnrct,  iis  fMRincniis  illu- 
s^saiam  vidco  tpi^tolam  iuda;;  tum  quia  nou  unus 


crror  eas  Inneit :  a  Laiina  autein  lllaram  vcrslone 
offendicnla  excluiitte  auclor  nostcr  ihidem  profitPiur, 
ui  purihcata  doctrina  ejut  tecurior  pottet  hauriri,  Tho- 

gias  liigijUB  in  Biblioihcci  rainim  apostoliconim, 
lementis  Ali  xandrini  Supplemenio  prxloquens  : 
tlum  vero  qum  hodie  tupertmi  adumbraiionet,  iltm 
ipto!  tint  quat  Cattiodorut  a  te  emendatat  dicit^  aUU 
nune  dijudicandum  roUnquimut.  S.  Aiiguslini  in  pri- 
mam  Joannis  opus  exstat,  n<ia.  in  laeobum,  qood 
eliam  in  deperdiiorum  enumeraiione  pratermitii  so- 

^  Mendax  Insrripiio :  ad  dispersos  potiiis  Inscrilii 
poterat,  npQ^  tovc  b  iioviropa,  ui  ea  D.  Jacobi  iii  hls 
Complexionibus  inscribiiur,  cum  ad  Jud.t*os  pariler 
missa  sit,  qui  extra  Judsram  pedcm  nxerani.  S.  Pe- 
tri  Epistolas  ante  crieras  locai,  qncm  ordinem  8« 
Augustiiius  ainplrciiiiir,  dc  Doctr.  Chrisl.  Iib.  lU 
Vide  ajHiquuiii  prologuui  Canciiicarum. 


I5i5  B.  AUUELU  CASSiODORI  1364 

d  spersi  fuer.iiit,  ct  advenx  facii  per  Pontiim,  per  A  qnoniam  non  sint  re*empti  corruptibili  preiio»  sed 


€al  ttiam,  per  Cappadociam,  pcr  Asiam,  el  Bithy- 
niam,  sed  tamen  in  Chrislo  Jesu  correcta  mente 
crediderant,  qaibas  pnrdicaiionem  saam  dicll  se- 
ciindam  pnescientiam  Dei  P^tris,  ct  in  sanctifica- 
fione  Spiriias  sancti,  et  passione  sanguinis  Domini 
Cfnrisli  fuisse  transmissam  :  ut  more  pristino  sacrifl- 
cloram  aspersus  popalus  dominico  sangnine  parga- 
rctur  :  sjc  ipsis  primordiis  et  anilas  trinae  virtutis,  et 
personarum  est  breviter  declarata  distinctio,  petens 
ut  graiia  et  pax  Dominl  plenissima  debeant  abcrtate 
compleri. 

2.  —  1,  3.  Benedktus  Deus  el  Pater  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  et  quod  seqnitur.  -Fidelis  populi  saluta- 
lione  completa ,  memor  dominicx  inslitutionis  pri- 


Damini  noslri  sangiiine  pretioso ,  qui  prascognitus 
est  qoidem  ante  consiitutionem  mundi,  sed  nunife- 
staias  nofissimis  temporibus  pro  salute  cunctorom; 
ita  at  fides  et  spes  credentiam  in  eum  fixa  perma- 
neai. 

4*  —  I,  t2.  Antmaf  vestras  eastificantes  ad  obediem- 
dum  charilati  [Vulg., tn  obedientia  charitatis]^  et  c«- 
tera.  Prsmissa  fides  quemammodum  exerceatur, 
exponit  primum,  ut  simplici  amore  matuam  sibi  non 
desinant  custodire  cbaritatem  ;  quatenus  qoi  renati 
sont  communiier  pcr  verbum  Dei  vivi,  nulla  debeant 
divisione  separari,  6t  humana  mens  ad  mandana 
vitia  feslinare.  Comparatione  facla  feni,  caro  nostra 
qiiam  sil  caduca  monstratur :  verbum  autcm  Domini, 


mum  DeoPatri  gralias  agii,  qui  per  magnam  iniseri-  3  qiio  regeneraii  esse  noscunlur,  manet  in  aeleMum  : 


cordiam  suam  regeneravit  nos  sacro  baptismate  in 
spe  vltx  perpetuae;  per  rcsurreclionem  scilicet  Do- 
mini  Cbristi,  quam  post  triduum  factam  conslat  a 
mortuis :  cujus  haerediiatis  quam  magna  sint  prxmia 
consequenter  exponit :  hortans  ut  molestias  prjesen- 
tis  temporis  patienter  ferre  deb'*amus,  quatenos  in 
jodicio  Domtni  probatio  nostrae  fidei  multo  pretio- 
8!or  auro  possit  ostendi  :  ham  qui  illom  faic  non  vi- 
denies  credunt,  respicientes  eom  inaesilmabili  exul- 
tatione.  gaadebunt.  De  qua  retributione  prsmioram 
arcana  Domini  perscrutantes  prophet»,  multa  dize- 
ront ;  vi  ne  aliquid  propria  volontate  putares  edi- 
ctiim»  doeet  illis  per  Spiritoiii  sanctam  fuisse  revela- 
tum,  quem  videre  angeh  concapiscunt» 


qaaprop*er  prioris  tcmporls  malitiam  deponentes« 
sicut  modo  gcniti  infanies  ralion.iles,  primordia  de- 
bent  fidei  concupiscere,  ut  ad  cremenia  possint  sa- 
lutaria  pervenire :  nam  si  ad  lapidem  vivum,  boe 
est  Dominum  Christum,  devotis  mcntibus  acoesse- 
runt,  et  ipsi  qiioque  debent,  tanqiiam  vivi  lapides, 
fn  Ecclesix  aediflcatione  proficere  :  offerenies  hos- 
tias  acceptabiles  Deo  per  Jesum  Christom  Dominum 
nostnim,  per  qoem  salos  homano  generi  opiata  pro- 
▼enit,  de  ipso  vero  sancto  lapide  Isalae  propbete 
datar  exemplom. 

5.  —  II,  4.  Vobis  i^tur  honar  credentibas  :  non 
eredentibut  autem  lapis  quem  reprobaterunt  cedt^can-^ 
tes,  faclus  e$t  [Yulg.,   Kos;deinde,  hie  faetus]  in 


3.  —  1,  13.  Propter  quod  succineii  lumbos  menlis  C  eaput  anguli,  Adhuc  de  ipso  lapide  cxvii  psalmas 


Mlrcey  sobrii,  perfecti  [Vulg.,  perfecle],  sperate  in 
eam.  Posiquam  illis  promissiouis  magna  praemia  pa- 
tefecit»  liortaiur  ut  per  fortitudinem  mentis  filiorum 
loco  ad  gratiam  lendant,  qux  illis  in  judicio  Domini 
monslratur  esse  pollicita.  Admonens  eos  ut  sancto 
debe.iat  manere  proposlto,  quando  scriptum  est, 
S7fir/t  eriiitf  quoniam  ei  ego  sanetus  sum  :  scientes 


datur  exemplum  :  de  quo  facta  conlrarietaie  cre- 
denilum  et  non  credentium  dispatator  :  dieens  obsii- 
natorum  lapidem  esse  offensionis  et  petram  scandali, 
credeniium  vero  esse  genus  electum  ,  progenieui 
sanctam,  populum  acquisitionis,  qui  vocatus  est  do 
tenebris  ad  lucem  perpetuae  sanciitatis.  Qut  ant^. 
fuerant  alieni  •    nonc  proprie   facti   sunt  Domini 


let,  quamvfs  eam  Epl>toIam,  Cassiodorio  (este,  soiita 
dilig.nfia:  suns  curiositate  tractarit.  Adco  rari  demum 
in  Ir.is  Episiolas  imerpretes,  nt  Costnas  Indicopleu- 
sies  VI  sxculu  h:cc  ir.idideril  Topographiae  Chnstla- 
iiae  Iib.  VI i  :  navTc;-  01  vTTO/jiviQixaTia^ffVTCC  Tac  Bita^ 
TpcMpfff  ovTC  clr  CfrJzStv  ^Lo^ov  iironQffOCTO  r&v  xcc9oAtxfil>v  : 
Aultus  ex  omnibus  iis  qui  in  divinas  Scripluras  com- 
mentaria  ediderunt^  eatholiearum  Epistolarum  ralio-  D 
nem  habuit.  Vt*rumenimvero  po>t  Casiiiodorium  quo- 
qiie  prisci  Cnnonicaruin  interpretes  paiicissinii  nu- 
inerantur,  cum  anle  CEcumenium,  glossa  ordinaria 
omissa,  Beda  laiituin  iii  m^dium  proferri  possii.  €E- 
«eiinieiiiiim  qnidein  collectionem,  et  ex  superioribns 
Grjecis  Catenam  nobis  exhibere,  admonent  erodlii : 
at  qiiod  ad  Canonicas  pertinet,  e  quibus  eum  com- 
nientarinm  decerpere  potoerit  oon  video,  nisi  ex 
amissis  Graecorum  Patrum  lucubralionibus  collectum 
inierprcteiiiiir  :  monenle  Cassiodorio  in  prxfatione 
Divitiarum  Lcctioiium  fama  vulgatnm  fuisse,  quos- 
d  ni  ex  ip&is  Scripturas  divinas  Veteris  Novique  Te- 
stamenli  ab  ipho  principio  usque  ad  finem  Grasco  ser^ 
mone  declaxause^  aU]ue  inier  eos  Chrysosiomum  no- 
iiiiiiante,  ciijdS  Ahbreviator  OEcuincnins  vocari  so- 
let.  Vix  tamcn  addiicor  iilcred.im,  sive  Chrysoslomi, 
$  ve  alterius  in  hns  Epistoias  animadversiones,  si 
ex^iasseatf  Casiiodoritim  taiere  poimsse,  (\\]Lii\T\  \u 


eas  exposilionem  aiiquam  quaerentem  magna  cogita- 
tio  faiigavit  (Div.  Lect.  c.ip.8) ;  quive  illas  Didyini  ab 
Epiphanio  transferri  curavit;  quin  potius  ex  sacris 
libris,  liunc  ab  exposiloribus  ul  plurimum  pr-elermiS' 
sum  pulaverim,  cum  ob  ejus  exempiaria  forte  ra- 
riora,  liim  quia  ah  ecc  csiis  pluribus  non  nisi  serj 
admoJiim  in  sacrje  Scripturae  canonem  receptos  sit, 
Qiiomodocunque  se  res  habe.^it,  Inter  antiquos  Cano- 
nicarum  interpreies  exinlio  loco  in  posterum  auctor 
noster  iiahcndus  erit,  ut  pote  primus  inter  Latinot, 
qoi  universas  illustrandas  susceperit;  primnsqoe 
etiam,  ot  arbiiror,  aut  certe  Inier  primos  qoi  eas  Ca- 
nonicat  nuncupaverii,  etiam  in  libro  de  Institotlono 
Divinarom  Lltterarnin,  com  olim  Cathoiicae  voeari 
solerent.  Canonicarum  quld(*m  appellatione  in  veieri 
prologo  enuntianiur,  sed  quem  D.  Hieronjrmo  eertis 
argnmentis  viri  docti  abjudicant;  quod  minime  ani- 
madvcrtlt  Guil.  Cave,  ubi  de  D.  Hieronymo,  neque 
eximiiis  ediior  S.  Cypriani,  qui  ad  tract.  de  Unii. 
Eccl.  iniegrum  recitai,  et  magnopere  commendaL 
A  Laodiceua  synodo  in  divinarum  Scripiurarum  ca- 
talogo  Canonicas  appcllari  clariss.  Ilieroiiyini  edito- 
res  do^  eiil,iom.XI,  p.  1672;  verum  fortuila  quadam, 
ut  piito,  allucinaiione;  Cathoticas  euim  vocat  cum 
Gra:cus  lestus  eius  caialogi,  tum  Latina  Mercaiorl^ 
iuUT^>reiaiio :  Dionysius  eas  non  inemorat. 


^jgg  C0MPLBXI0NE5  IN  EPISTOLAS  APOST.  136« 

illirisii,  cl  ul  ab  eis  mundi  exlranearei  affectum,  Antrc.scd  bona  cminentcr  cflkOe  :  Dominus  cnim 
<iocct  eo8  a  carnaiibus  desidcriis  abslincrc,  qu«  ni-      super  jusios  rcspicll,  cl  supcr  impios  iralus  iniendii : 


luntur  sempcr  animas  sauciare ;  sed  poiius  sic  ti- 
vcre,  ul  inler  genles  dcbeant  bonas  conversationis 
cxempla  praestare ;  qualenus  illi»  quibus  nunc  de- 
trahcre  vidcntur,  consideraia  eorum  convcrsaiione, 
inagniriient  Dominum,  cum  ipsius  fucrint  visiutione 
compuncti. 

6.  -'-u»  1S.  Subjicli  etKHe  *  omni  humanoB  ordi- 
nationipropier Dominum^,ei  reliqua.  Ne  aliquos  pr«* 
missa  fides  potuissct  inflare,  ad  patientiac  loleran- 
tiam  rediit ,  ut  principibus ,  siye  ducibns  propier 
Deum  debeant  csse  subjecii :  qui  eos  ad  vindictam 
malorum,  ct  in  bonorum  laudem  cognoscitur  dcsii-* 
nassc.  Hoc  tamen  cxlibcrtate  jubetconscicntiae  ficri, 


dicens  bealos  eos  cfftcf,  si  pro  nomine  Domini  aliqua 
fuerint  insccutionc  laccraii.  Omni  vcro  tcmpore  pa- 
ralos  illos  dicit  esse  dcbere,  iit  cum  modcsiia  ei 
timore  sancto  (idci  suae  possint  reddcre  rationem ; 
quatcnus  derogatores  fldelium  vcrtlaie  percepta  pro- 
linus  conticcscant. 

9.  —  in,  17.  Meliui  e$l  enim  benefacientes,  »f  vclit 
votuntat  Deif  pati,quaM  ma/e/aci€n«'f. Mulio  mcllQS  csse 
confirmat  bene  agentcm  male  pati ,  quam  malc  agentem 
pro  factorum  suornm  qu^litatc  percelli.  Sic  cnim  Do- 
minus  cum  nihil  mali  fccisset^pFO  peccatis  nostris  carne 
pcremptus  est,  qui  hobisformam  suac  passionis  insti- 
tuit.  Noc  qnoquc  conjungit  cxcmplum^quoniam  sicul 


uon  limoris  nccessitale  pcrsolvi.  Servos  quoque  com-  B  in  arca  ejus  octo  tantum  anlmac  diluvii  perditionc  sal- 


monet  obedire  dominis  suis,  non  tanlum  placidis, 
scd  etiam  qui  videnlur  ausiercs;  quoniam  hscc  est 
revcra  gratia  Dei,  si  non  solum  aequalia,  sed  etiam 
p^uiainui*  inijista  :  lali  enim  exemplo  vocaii  sumus  a 
Dourtno,  ut  iniqua  siistincamus  pro  ipso  qui  pro 
iiobis  elegit  susri|)cre  crucem,  cum  peccati  maculam 
onn  babcret;  et  ideo  converti  debemus  ad  pastorem 
iiostrum,  qui  moriem  pcrtulit  pro  saluie  cuiclo^ 
ruro. 

7. — lii,  i.  SintiUter  qui  non  credunt  verbo^  per 
uxormm  suarumcomersationem  Itwrifiant  ^,  Yenit  ad 
admonitionein  quoque  mulierum  :  primum  diccns^ut 
subdiiae  debcant  csse  viris  snis,  quaicnus  qiii  prae- 
dicationibus  sanciis  minimc  crediderunt ,  uxorum 


vatae  sunl,  ita  per  baptismalis  gratiam  sanctus  populus  a 
pcccalorum  labe  noscilur  cssc  libcratus  :  non  cnim  ilfi 
sacro  baptrsmate,  sicut  in  conimuni  lavacro  sordlbu» 
suis  caro  diluitur,  sed  crediia  Doinini  resurrcclionc. 
salvatur,  qui  deglutivit  morlcm,  ut  vit»  ipsius  par- 
licipcs  esse  mereamur.  Qaapropler  Christi  resurrc- 
clionc  comperta,  et  nos  in  carne  patiamur,  cuin  pcc- 
eata  relinqu^mus;  quatenus  reliquum  vilo'  nostrx 
tempusL,  non  secuiidum  humana  desideria,  sed  secuii- 
dum  volunlatcm  Domini  transigamus. 

10,  —  IV,  3.  Suficit  enim  proileritum  tempus  ad  vo- 
luntatem  gentium  consumatum  [Vulg.,  contummatt' 
dam].  Sufficere  dicit  iuiindo,  qs:od  ad  volunlatem 
nerandain    gentium    praeteriu    (cmpora   pro^.antur 


.'uarum  potius  convcrsatione  resipiant;  deinde  prae-  C  elapsa;  nunc  autem  secundum  Deum  vivendum  cst 


eepit  eis  ut  non  tantum  ornamcuiis  studeani,  sed 
hiteriori  homini  dcvotse  siut,  qui  ante  Deuni  vere 
locuplcs  ihvenilur :  quibus  Sarac  datur  cxemplum, 
qiiae  Abrahx  devolionc  probabili  ^  servicbat.  ipsas 
dicit  debere  illam  imilari,  e\  qua  fiifei  xmulatione 
iii  Abrahx  seminc  sunt  leccplaR.  Similiter  et  viris 
pr;e(  i|Jl  iit  uxores  suas  honorc  digno  coutineant, 
i|uasi  inflrmas  et  cohaeredits  gratia^,  ut  oraifo  atter- 
Mtrum  non  debeat  impediri.  Ad  postreniu  i>  utrumque 
comniouel  sexum,  ut  sinl  omnes  unaniiiics,  compa- 
tieiiies,  m.sericordes ,  ct  humiles,  non  reddentes 
uialiim  pro  nialo,  scd  in  benedictionis  graiia,  qua 
vocati  sonl,  perscverent. 
8.  — 111,  5.  Qui  enim  vuit  vitam^  et  diligit  videre 


In  Spiritu  sancto,  qui  nos  vocavit  ex  morluis,  ut  in 
spe  ejus  vivere  debcremus.  Adco  eniin  cvangeliza- 
lum  coiistat  cl  morinis  lege  pcccati,  nt  in  illa  resur- 
rcctione  gcnerali  ^tcrnac  vitae  gaudia  conscquantur. 
Qunpropter  appropinquante  flne  sxciili ,  prudenle^ 
et  seduIL  in  oratione  esse  dcbemus;  cliariuicm  inter 
nos  habentes»  quoniam  charitas  coopcrit  rouUiiudi- 
nem  pcccalorum  :  hospitalitatem  quoque,  caeiera(|iie 
bona  sine  murmuratione  praeccpit  debcre  prxstari : 
verbum  aulero  Domini  sic  asserit  prxdicanduin,  ui 
lota  iiiientio  credentium  ad  Dominum  referaiur  au- 
ctorem,  cui  cst  virtus  ct  gloria  in  saecula  sxculo- 
rum. 
i  1.  —  IV,  li.  CAartistfiii,  nolile  patescere  [V.,  Nolite 


di  s  bonoi  •,  coerceat  linguam  suam  a  malo,  Adhuc  D  peregrinari]  Un  fervore^quia  ad  temptationem  vobis  fit, 
gencraliter  monct  ul  Ihiguani  nosiram  a  malis  cohi-  Confortat  populum  fldelem,  iic  dtbeal  illaia  pas^ionc 
[:ere  dcbeamus,  quae  seniper  prona  cognoscitur  ad  turbari;  quoniaro  pro  nobis  Christus  pcriulit  mnjo*a 
dclic.a.  Sed  iion  solum  dicii  hoc  posse  sufficere ,  quamnosviderour  profideipsiussusiiiiere:constaniia 
qiiando  illa  so!a  perreclio  esl,  a  malis  quidem  decli-      exultandum  est  ergo  hic  in  talibus  rebus,  ul  auie 


■  Ita  et  Didymus  legerai,  ni  Laiina  vcrsio  qos  de- 
ci|Hat. 

^  Vulg.:  Subjecti  igitur  estote  omni  humame  crea^ 
tureepopter  Veum, 

•  Vnlg. :  Similiter  et  mulieres  subdita^  sint  viris  suis, 
ut  et  s\  qui  non  credum  verbo,  per  mulierum  eoaver» 
Mtioiiem  sine  verbo  iucrifiant. 

*i   Probabile  npud  liuiic  Acriptorcin  valct  probaii- 
•I  lii,  sivc  laudabilc  :  occurrit  passiin.  In  prapfntione  - 
ttiv.  l^cci.,   per  cjposiiiouet  probobtlc%   Patrnm,  Id 
Uoc  paragr.ipho   aniiuadvcttcndum;  vciba  qux  iu 


prxfixo  hcmistichio  dcsunl,  errore  quodam  omissa 
lulelligi  cx  expositione,  in  qua  legitur  :  pqmam  di- 
cenSf  ut  SHbditcB  debeaut  esse  viris  suit :  quod  propter- 
ea  nolo,  ul  pateat  quani  caulos  in  his  rcbus  et  cir- 
cumspectos  prxstare  nos  delieamus* 
*  Viilg.:  Vitam  diligere^  et  dies  videre  bonos, 
'  Ex  Gr.i  co  fjiii  ScviCca^i :  quo  verbo  turbari  ^igni- 
fi&ilur  aliqiiando;  turbatio  vrro  a  pavore  non  aliest. 
Geopon.  lib.  xi,  c.ip.  46,  (cvi(itya/)  xcet  xotpxxxti,  Le^ 
git  Dcda,  niflite  mirari. 


IS67  M.  AURELD 

ipftiun  pcrfccla  lariitia  gavdeaiur.  Aminonel  qiioque 
«tnemo  pro  OaglUUaulcritninibus  mundi  lorroeata 
su^iineai ;  ca^i^rum  si  pro  Domino  ChrisCo  paiimitr, 
in  acCerna  lieauiudine  colloceimir  :  nemo  enira  debet 
erubefioero,  nnde  se  novit  ad  xterna  pr^mia  perve^ 
nire.  Sed  si  jusius  aique  fldelis  vix  taWi  ftuDi.utique 
peccalor  et  impius  non  parebunt;  nam  qui  bic  pro 
Cbrislo  palitur  niala,  aniroam  suam  ia  rlla  judicft' 
tione  commendal. 

i2.  —  V,  i.  Seniores  t^t/iir,  qw  in  vobii  wnt^  obu- 
cro,  couuuior^  ei  tesiit  Chri$ii  pa$iionum.  Presbyteros 
ammonet  ui  clerum  sibi  creditum  diiigeoti  et  inayara 
cura  custodlant,  vitia  de  piciant,  temporalia  lucra 
contemnant,  et  in  conversatione  probabili  suas  divi  • 
Ifas  poiinnt :  qu.itcnus  cum  appirucrjt  yrincepi  paslo^ 
rum  (Vcr5.4),  beatitudinis  honore  coroncnlur.  Ado- 
lescentes  eiiam  commooet  ut  subjecii  debeant  ea&e 
•cnioribus  suis,  quoniam  Deus  supcrbis  resistit,  hu- 
milibtis  autcm  dat  gratiam;nam  qui  se  Iiumiliant 
Christo,  in  ejus  exaltantur  sine  dubitatione  judicio. 
Iluiiianas  quoqiie  solIicitudiDCS  in  eo  dicii  csse  pro- 


CASSIOMRI  nOH 

A  Jicieiidas,  ul  ipse  nos  nequa^am  debeM  de  soo  regno 
proiieere. 

'  43.  —  V,  4.  S^kru  utoie^  vi§Haie ;  quut  oAmortw 
weeier  dioMus,  tanquam  leo  ru§iem$  ciremk «  fuffreiu 
fMm  tranmoi^t  [Yulg.,  i/e»or«/].  Sobrios  et  it^iiaRies 
006  eiee  debere  monet,  qooniom  indosinenier  lemptat 
ilios  diaboliis »  tanquim  belua  cnienla  eobripere ; 
tui  per  ndem  aique  operas  bonas  resistendom  eaee 
pronuoliai;  quoniam  iiio  aic  vineiCur,  oiHn  fidelis 
«nimus  «ulla  immissione  soperator.  lEl  ne  tanio 
lioslo  deeignaio  lurbarentor  corda  AdeliuiD,  poleo- 
leoi  Deum  illi  dicit  rosistere,  cm  nulla  potesias  prae- 
Tolet  obviare.  Quam  epistulam  per  SiiTanam  fidelem 
eorum  so  scripeisse  tostaior,  otseerans  et  eontesuw 
ot  in  prsedieou  gratia  Dominl  perse? orore  noo  desi- 

B  nant :  saluutiones  quoque  Ecdosi»,  quom  de  Baby* 
lonla,  id  est  de  sxeoli  istios  eoorosione,  dieitelecum, 
ot  Marci  rilii  sui  pia  instiintione  transmittens ,  pclii 
ellam  ut  salutentnr  Adelissimi  in  ob^eqoio  charilalis, 
gratiam  illis  benedietioiiis  aitribnens,  qoi  in  Chrislo 
Domino  permanebant. 


EJDSDEM  EPiSTOLA  SECONDA. 


1.  —  1,  1.  Simon  Petrus^  servus  et  apostotu»  Jeiu 
Clmsli  his  qui  cequalem  [Vulg.,  iis  qui  cowqualem  iio- 
kiscum]  sortiti  sumi  fidem,  Simon  iioinen  est  propriuin, 
Petrus  cognominatio  e]us  :  sicut  in  Evangelio  a  Do- 
mino  dictum  est  :  Tu  es  Simon,  filius  Joannis  [Vulg., 
filius  Jona],  tu  vocaberis  Cephas,  quod  inierpretatur  q 
Petrus  (Joan.  i,  45).  Servum  vero  sc  perhibet,  qiiod 
Domino  Christo  devotione  Iiumillima  serviebat;  apo- 
stolum  memonit,  ut  collatuin  sibi  designaret  offi- 
Cium  :  nnm  qt:od  dicil,  Jesu  Christi,  sicut  ssepc  jam 
dictuin  est«  unius  appcllatioi.e  personae  indicare 
cognoscitur  sanctissimam  Trinitatem  :  ct  iie  se  Ec- 
clesiae  Dominl  aliqua  elatione  praeferret,  lii->  se  dicit 
scribere,  qui  coxqualcm  fidem  Domini  largiuie  sor- 
lili  $nnl ;  quibus  opiat  graiiam  et  pacem  niiiltiplicari 
In  futuri  cognitionc  judicii ;  ubi  quid  luid  tribuitur, 
nulla  ulterius  amissione  fraudatur. 

2.  —  I,  5.  Sicut  omnia  nobis  divinas  viriutis  ejus  ad 
uitam  pieiatemque  donata  «.  Sicut  omnia  credentibus 
ad  vitam  piclatemque  donaU  sunt,  per  recogniiionem 
tjus  qui  nos  vocavit  propria  gloria^  non  meritis  no-p 
sils,  ul  per  h»c  quse  promlssa  sunt,  divinitaiis  ejus 
mereamnr  esse  consortes ;  sicut  in  Evangelio  dicium 
Orit,  Pater^  volo  ut  ubi  sum  ego,  ibi  sint  et  hi  mecum 
{Jorm.  XVII,  24) :  ita  et  nos  effugere  debemus  muu- 
dana  flagrtia.  Sed  magis  nitnmur  iu  fide  nostra  ar- 
f«-cUre  virtutem,  in  virtute  vero  srienliam,  in  scien- 
ta  auti^m  coniinentiam,  in  contincnUa  vero  pio:a 
lem,  in  pieiaie  amorcm  rraiernitalis,  in  ainore  fra- 
terniutis  Domiui  charitatem.  lioec  enim  cum  nobis 
prxsto  sunt,  sine  fructu  in  cognitionc  Domini  Christi 
osse  non  possomus;  sed   in  regno  Donini  reci- 


pimur,  ubi  aliter  iiiiroire  pooitus  non  neremur« 

3.  —  I,  12.  Propter  quod  nau  differam  tetnper  eouh' 
memorare  vos  ^,  et  cxtera.  Mou  se  dieil  poooe  desi- 
nere  a  praedicaiionibus  instilutis,  dooac  oos  lirmos 
atque  corroboratos  derelinquat  in  ide  Domini  Sol- 
Tatoris  :  qoando  se  lesutttr^  sicut  a  Domino  eot  eom- 
monitus,  de  hoc  saeculo  transiturum;  et  ideosaneiis^ 
simo  paterniutis  afiectu  operam  se  perhiliei  dare,  oi 
talia  iii  ipsis  agat,  quemammodum  ejos  possint  reti-' 
nere  memoriam  :  noo  enim  commenuticiis  falNiiis 
aliquid  de  Christo  Domino  se  dicit  esse  dieturum ; 
seddicturumseillaqujesuis  auribusaudifit^eicertis- 
sinia  vi»ionecognovit.  Cui  rei  illudevangelicom  subjoo* 
giiexemplum:  fliceiiFi/iium<iisift/«eliis,tfi  ^o  mUd 
bene  complacui ;  ipsum  audite.  Quam  vocero  ciun  aliis 
apostolis  se  dicit  audisse,  doai  ia  saocio  monte  essent 
cum  Domino  Salvatore  :  sic  in  isio  testimonio  illi 
confutati  sunt,  qoi  puUnt  Patrem  Filium  noo  bs- 
bere. 

4.  —  1, 19.  Et  hmbemu»  ceftiorem  propheiicum  ser- 
monem^  cui  benefaeiti$  intendentes  [Volg.,  /iniito- 
rem  attendentee],  Quqd  protuUt,  laudat  exemplum,  ut 
hoc  iu  debeant  babere  sempor  in  cordibos  sois, 
quemammodum  lucerna  praeparatur  in  teoebris;  do- 
nec  Cliristus  adveniai,  de  quo  justi  incomparabiii  cla- 
riutc  lucebuni :  prophetiam  veram  generaliier  lau- 
dans,  qme  nunquara  volumate  humana,  sed  divina 
inspiratlone  coIlaU  esl;  pseudopropheus  vero  aptis- 
sima  eondusione  definivit,  dicens  eos  naagistros 
esse  mendaces,  qui  spe  turpissimi  lueri  Judiciam 
sibi  perpeiuae  damiiatioais  acqoiruitt. 

5.  — 11,  4.  Si  etiim  Bem  onfWis  peccanil^iis  oe« 


^  Vi%. ;  QuomodOf  ctc.,  virtutis  $u(e  ^utr,  cic. 


b  Vulg.  :  Jncipiam  vos  scwper  lOtnmonere  4^  kU, 


1309  GOMPLEXIONCS  IN 

peperctl^  vd  careeribus  inferis  retruJit  *.  Probalio 
dicii  superioris  digiia  coiiseqiiiiiir;  qiioniain  angeljs 
peccantibus  non  pepercit ,  sed  caliginosis  carceribut 
relrusos  reservavii  suo  judicio  puniend(»s ;  deinde, 
si  originali  mundo  Bon  iodulsit,  quem  suis  roanibus 
LibrJcare  dignatus  est,  euoKjiie  cum  bominibus  impiis 
superducii  diluvii  vastiuie  delevii,  si  Sodpmam  & 
Gomorrbam  in  c.nerem  deductam  )usta  indignalione 
damnavit  :  contra  ^ ,  ociafuro  [  sic  ]  Noe  a  di- 
liivio,  justum  LotU  supreme  dolentem  ab  impudico- 
rum  conversatione  liberavit  :  ut  talibus  conjunciis 
exeroplis  vir  sanctissirous  probaret,  ei  impios  poenam 
dignani  recipere,  et  justos  temptaiione  saJvari. 

6.  —  II»  10.  Maxime  autem  qui  post  carnem  tit  de^ 
sideria  convolulatioms  eunt  «.  Arguit  eos  qui  post 
desideria  carnis  eunt,  et  dominationem  (ibristi  sa* 
crilega  voluolate  coniemnunl;  quoruro  vitia  rouUi- 
pliciter  narrans,  dicit  eos  contra  Dominum  superba 
voluntate  consurgere,  qui  peccantes  angelos  noscitur 
iacliBasse  :  corumque  denuo  describii,  et  corporum 
qualitates,  et  pessimos  roores,  quos  post  roulta  Oa- 
gitia  dicit  etiaro  coluisse  siroulacra,  quos  digniscoro- 
parationibus  iiotat :  roemorans  eos  fontes  esse  siccos, 
et  iiebiilas  caligiuosas,  et  lubidiues  [forte  turbioibusj 
cxagiiatas,  quibus  merito  xterna  prseparalur  obseu- 
ritas  :  bi  decipiunt  audientes,  et  ad  iibertatem  tra- 
bunt  libldiiiis,  cum  ipsi  noscantur  servi  esse  peccati : 
utilem  nimis  subjuiigens  probabileroque  sententiam » 
illius  utiuniquenique  esse  servum,  cul  et  fubJHOtus 
csse  cogiiosciiur. 

7«  —  II,  20.  Si  enim  refugientes  coinquinaUonts 
mundi  in  agniuonem  Domini  [Vulg. ,  in  cognitione 
Domini  nostri],  Increpat  illos  qiii  accipienles  man- 
diita  veritatis,  iierum  se  in  pristino  cacuo  falsitatis 
involvunt,  comparans  eis  illa  proverbia  :  Redire  ca* 
ufim  ad  vonutum  jviiutf  et  porcum  in  tuis  wolutabfii 
dtnuo  revolutatiome  versari,  Secundam  dicens  illis  epi- 
stulam  transrolsisse,  ut  traditiones  Patrum  fideliter 
leoeant  ',  non  se  ad  gentilium  errores  impia  folun- 
taie  converUBt;  sed  illod  magis  desiderent  efficere» 


EPBTOLAS  APOST.  45K) 

A  quod  a<i  mandaia  cognoscunt  Christi  Domini  per- 
tinere. 

8.  —  III,  3.  Boc  primo  scientes^  quia  vement  in  no- 
tissimo  dierum  intuiione  inludentet  *.  Comroonet  eo« 
novissimis  apparere  temporibas ,  qui  dieant,  Vti  est 
Chrisius  Dominus^  qui  celeriter  venire  promissus  estf 
Ecce  lanta  tempora  transierunt^  et  nihii  tate  provenisto 
eognoscimus.  Exemplum  ponensdiluvii,quoniam,sic- 
ut  istos  e;£ios  aerios  crescens  uiida  complevit,  mun- 
dusque  lunc  a  sua  temperatione  deperiit,  ita  in  diem 
judicii  eosdem  per  ignem  iterum ,  sicet  'egitur,  esse 
delendos  :  liis  rebiis  absolute  probans,  omnia  qu» 
prxdicla  sunt»  sine  aliqua  dubitaiione  complenda. 

9.  —  III,  10,  Yenient  [Vulg.,  Adveniet\  autem  dies 
Domini,  ut  fur,  et  reliqua.  Diem  Oemiiii  subiium  ve- 

B  oire  dicit,  ut  fiireni ,  quaudo  caeli  magno  impetu  ce- 
leritaiis  exeurrunt,  qu^mdo  elementa  mundi  ignis  ca- 
lorcsolvenda  suut;  sed  bis  omnibus  pereuntlbus,  et 
lotius  machins!  immutatione  terribili,  quales  oporiet 
tunc  fideies  esse,  ut  tantam  nequeant  incurrere  va- 
stitatem  :  nam  cum  navi  eaeliy  et  lerra  neva  pollicita 
sil,  i.n  quibus  babitai  promissa  justitie,  non  est  du- 
biuin  qux  nunc  viderous  posse  dissolvi.  Quapropter 
dilationem  temporis  non  sibi  eredant  ullaienus  odio^ 
sam,  sed  salutis  suse  causas  judicent  agi ,  quando  se 
Ut  convertantor»  intelligunt  sustiueri. 

10.-*  m,  15.  Sicul  et  dilectissimus  [Vulg.,  charis- 
mmus]  frater  noster  P(iulust  et  quod  sequitur.  Laudat 
fratrem  et  coapostolum  suum»  dicens,  custoditc  ve- 
rissimain  fidem,  sicut  vobis  scribit  Paulus  apostolus» 

C  secundum  sapientiam  quae  illi  data  est,  altitudines 
profundas  exquipere,  et  occulta  reveiare;  qua  ta- 
men  indocti  et  instabiles  ad  proprium  interitum,  sic- 
ut  et  caeieras  scripturas,  pro  sua  voluntate  conver- 
iuiii.  Sed  monet  eos  quibus  scribere  videbatur,  ne 
perversorum  errore  decepti ,  a  fidei  su»  videaniur 
stabiliute  subvertt ;  sed  potius  in  intellectu  ct  graiia 
Pomini  Cbristi  proficiant,  ut  bonis  semper  meritis 
augeantur. 


•  Vulg.,  ud  rudentibus  inferni  deiraeloi  in  tartth  '  Interprelatlonem  animadferte  versxuli  ut  mf- 
fum  tradidit.  mores  sitis,  dociHneolamque  do  traditionibMs  fideiii.r 

^  Emendet  felicior  aliquis,  ac  restiliuit.  tenendis. 

<  Yulg. :  Magis  autem  eos  qui  post  carnem  ta  ^n-  D  '  Vulg.,  quod  venient  m  noviHunis  diebus  in  de- 
cupisceiitia  immunditi(B  ambulant.  ceptione  itlusores. 


EPiSTOLA  S.  JOANNIS  AD  PARTflOS 


i.  —  I,  f .  Quod  erat  [Vulg.,  Quod  fuit]  ab  initiOf 
quod  audivimus^  quod  vidimus  ocutis  nostris.  Cerlissi- 
mam  fidem  facil  prxdicationibus  suis ,  quando  se  do 
Domino  Cbrislo  non  tantuin  audita  dicit  referre,  sed 
visn;  illa  tamen  se  vidisse  confirmans,  quae  secun- 
tlum  Evangelium  suum  nullatenus  lemporaliter  coepta 
sunl,  sed  jugiier  in  xternitate  manseruiit :  diceiis 

•  Eodem  tiiulo  Gpistolam  baue  reeeosuit  Div. 
Leci.  cap.  U.  Cur  sic  inscribatur  ex  ipsa  oon  est 
rruere  :  verum  sic  amiquitus  inscripiam  ostendont, 
prseter  D.  Augiistinum  ad  Epist.  loannif ,  et  in  Qnsst. 
tiv.,  etiaro  vou.  carJ.  Thomasii  codices  iu  quibus. 


Deum  es^e  Teri^simum  lumen,  et  sf  qiis  malnerit  ail 
ejus  pervenire  notitiam ,  in  con«cieiiii.T  dcbet  clarl- 
tate  versari;  quoniam  fieri  non  potest  ut  aliquis, 
quandiu  in  tenebrosa  praviiate  positus  est,  ejus 
sanclo  lumine  complealur. 

2.  —  I,  8.  Si  dixerimuM  quoniam  peecatum  non  ka* 
bemuSf  nos  ipsos  seducimus.  Ne  putaret  aliquis  bomi- 

iudpiunt  capilula  S.  Joamsis  ad  Parlkos.  In  Prologo 

Ju«Klam  Bedae  ascripto  apud  GuiL  Cave,  p.  io3 : 
f  ic/(f  scriptorum  eeelesiaslieorum,  in  quibus  est  S.  Atka- 
uatius,  priHmmejm  Epimolam  scriptamai  Partkos  esie 
testantur. 


ir>7i  M.  AURELII  CASSIOpORI  iVlt 

nem  sine  peccato  esse,  qiiem  semper  in  luroine  cor-  A  dula  probatione  complcrt.tnr,  dicens  conn-atlas  no« 


dis  praeceperat  ambiilare ,  dicit  nullum  esse  qni  ne- 
queat  in  aliqu.i  parte  delinquere ;  sed  lllum  polius 
probabilem  fieri,  qui  peccata  sua  Domino  noscitut 
conflteri,  qu:ilenu«  drmiltens  nobis  delicta,  Dontinus 
reddat  nos  sua  pietate  purgaios  :  nam  si  nos  inciil- 
pabiles  seslimemus,  mendacem  ft^cimus  eum.qiii 
dixit,  Omnia  conciusH  Deui  sub  peccato^  ut  omnibiit 
mUerealur  *•  Dicit  etiam ,  ul  dum  carnis  fragililale 
piTcaverini,  ad  satisractionem  protinus  redeant  Do- 
mini  Chrisli ,  qni  Pairem  jugiter  inlerpellat  pro  no- 
bis;  nam  qni  se  dicit  in  eo  manere,  debet  ita  gressus 
§iios  dirigere,  quemamroodum  et  ipse  cognoscitar 
aiiibulasse. 
3.  —  II,  7.  Non  novum  mandatum  scribo  vobi$,  sed 


esse  Christo  Domino  non  debere,  si  hnbere  ciim  ipso 
volumiis  portionem  :  nam  cum  sii  11  le  immaca1a'us 
*^tque  justissimus,  omnino  se  ab  ipso  dividit  qui  ne- 
quitin  perversilatls  inToIytur  :  ideo  enim  Filiut  Dei 
venit  in  mundnm  ut  antiqnum  solveret  indebita  roorte 
peccatum  :  ct  ideo  fratrem  nullus  odisse  debet,  oe 
Cain  delestabilis  incnrrat  exemplum,  qui  per  invi- 
diam  bonorum  operam  germanum  siram  impia  roorie 
Irncidavit. 

7.  —  III,  14.  Qui  non  ditig't  fratrem^  pemianet  in 
morte  [Viilg.  :  0*"  ^on  diligit^  manel^  etc.],  et  reliqna. 
Qui  iion  diligit  rmirem  suum,  bomi'idam  inume^se 
proniintiat;  ot  qtii  bomicida  est,  vitam  ncn  potest 
habere  beatorum  :  nam  si  qnis  frairem  suum  viderii 


nundatum  vetus,  quod  habuistis  ab  initio,  Quantuni  ad  B  ege.  teni,  et  c  rca  ipsum  clauserit  \lscera  mifericor- 


Scripluras  divinas  peitinel,  non  se  dicit  nova  pr»- 
dicare,  quia  olim  in  lege  noscunlur  esse  praedicta; 
Kcd  in  har  parte  novum  cogboscitur  esse  mandatum, 
qiioniam  illa  qusc  sunt  prxmonita,  nunc  videntur 
impleta  :  peccatorum  siqiiidem  tenebrse  transierunt, 
iM  roanifestatio  lnminis  venit  pcr  Dominum  Christaro; 
iile  qtie  non  debet  al  qiiis  odisse  frairem  suuro,  pro 
quo  Christuro  animain  suam  posuisse  cognoscit. 
Scripsi  se  autem  dicit  senioribus,  juvenioribus,  pue- 
ris  et  pupiliis ,  ut  commani  debeant  charitate  gau- 
dere;  qiiando  pro  percepta  fide  constat  illis  remissa 
esse  peccata ;  deinde  qui^  vicerunt  malignum  dia- 
bolum ,  quia  Djum  cognoverunt  Palrem  ,  et  Filium, 
et  Spiriium  saiicum. 


diaesunR,  ipse  non  potesta  Domino  misericordiam  iro- 
petrare  :  non  enim  fratrem  sola  lingua  diligendam 
constat  esse,  ^ed  opere;  quod  si  cor  nostnim  prx- 
ceplis  ejns  mandatisqiie  consentiat,  quicquid  a  Deo 
petim:!S,  incunctnnter  accipimus;  sic  autem  in  nubis 
permanet  Dominus,  si  ejus  prscepta  fideii  roeiite 
faciamus. 

8.  —  IV,  1.  Nolite  omni  spirilni  credcre  ^  sed  pro- 
bale  sphritus  qui  ex  Deo  sunt  [Vulg. :  Chartssimit  erc^ 
si  ex  Deo  sint],  Falsis  prophetis  nullatenus  dicit  esae 
credendam,  sed  probandos  asseritqoibas  fides  debeat 
adhiberi :  nam  qui  Christum  confitetur  esse  Verboi» 
caro  factum,  hic  vcnis  est  proedicator ;  qui  v  ro  eum 
hxrelica  pravitite  dissolvit,  iste  verus  AnichrisioSL 


4.  —  n,  15.   Nolite  diligere  mundumf  neque  eaC  csK,  quoniam  illiid  vult  destruere,  unde  saliis  mondi 


ifua!  sunt  inmundo,  et  reliqua.  Mundum  praeoepii 
nullatenus  roncupisci ,  quoniam  voluniatibus  divinis 
probatur  ^emper  adversus;  ideoqiie  qui  coelesiem 
Patrcro  diligit,  mundi  liujus  tenebras  non  amavit  : 
carnis  enini  vitia,  et  spiritalis  virtus  longe  discreta 
sunt ;  et  ut  eos  efficeret  cautiores,  lioram  dicit  csse 
novissimam  :  quoniam  per  subdolos  fratres  et  bae- 
reticas  praviiatcs  nequitia  provcnit  Antichristi.  Quos 
lamcn  exisse  dicit  de  congregalione  sanciorum,  quia 
digni  non  fuerunl  cum  fidelibus  pernianerc ;  piobnt 
etiam  eos  esse  mendaces,  qui  dicunt  Jesum  non  esse 
Dominuin  Christum »  quando  qui  Filium  negat ,  uti- 
que  ncgavit  et  Patrem. 
5.  —  II,  24.  Vos  quod  audistis  ab  tntlro,  pvmaneat 


cognoscilur  eveni^se  :  nam  cnm  sil  charitas  Deoi, 
euin  quem  nenio  vidcrii,  ipsum  revern  dil  gimus, 
qiiando  mutua  fratres  aOcctionc  cotnpleclirour.  Ap- 
pnruit  siquidem  in  nobis  diicctio  tpsios,  qii.iodo 
unigeniium  Filinm  suum  in  hitnc  mundum  misit,  ut 
nos  de  laiiaeo  mortis  eriperet ,  et  perpetnx  8aIoii§ 
dona  prxslaret. 

9.  —  IV,  14.  Ei  nos  vidimus,  et  testarpw^  qnomam 
Pater  misit  Filium  suum  salvatorem  sa?cii/f  [Vu'g. : 
Testificamur^  elc. ,  salvalorem  mundi\.  Sa^^ltis  cbari- 
tatem  Dei  et  proximi  siiavissima  revelaiioiie  cooi* 
incndat ;  cognovisse  se  dicens,  Deum  Palrem  misissf 
Filium  suum ,  ut  mnndi  pcricula  miseriasque  salva- 
ret;  el  ideo  qiii  manet  in  chariiate,  in  Deo  manet. 


in  vobis^  et  captera.  Manere  dicil  eos  debere  in  ac-  D  quoniam  charitai>  Deus  est :  sic  enim  fidticiam  anic 


cepta  fide,  ut  et  ipsi  in  Palris  et  Filii  charitaie  per- 
maneant;  quatenus  promissiones  ejus,  id  est  vitae 
a^ttTn»  praemia  consequautar  :  quapropter  manen- 
duin  esi  in  eo,  ut  iu  adventu  suo  non  nos  inveniat 
alienos  :  nam  cuni  nobis  dedeiitsuos  filios  vocari, 
iiiinis  impium  est,  si  ab  ejus  institutis  reddamur  ex- 
tranei.  Sic  ergo  nol)ig  agenduro  est,  ut  cum  appa- 
rucrit,  possimos  earo»  sicati  esi,  plenissimo  roiinere 
c«intueri. 

6.  —  III,  4.  Omnls  qw  faeit  peeeatumy  et  iniquita'» 
tem  facil;  quiapeccatum  [Vulg.,  ctpeccalum  «I,  etc.] 
iniquitas  est.  Iloc  mul|is  arguroentationibus,  boc  se- 


ipsuiii  hahere  possumus,  si  eiim  studio  cliariialis 
imitemur.  Sed  ut  huic  rei  maximam  C4)iifidentiam 
daret,  timorem  esse  in  chariiate  non  asserii,  maxiine 
quando  Deus  prius  nos  dilexil,  ut  eum  diligere  de- 
beremus;  si  quis  vero  odio  babcns  fratrem  sinim, 
quero  videt,  dixerit  se  Deuro  posse  diligere,  qurn 
non  videt,  oinnino  roentitiis  est ;  curo  evidens  Gonstei 
esse  mar.daturo,  ut  qui  diligit  Deuro,  dilig  it  et  prosi- 
roiiro  suum. 

1 0.  -*  t,  f .  Omnis  qmi  credk  quia  Jesus  eu  Christuit 
ex  Deo  natus  esS,  ct  reliqua.  Qui  Deam  Jesuro  cretlit, 
cx  Deo  Patre  natus  esi ,  iste  sine  dubiiaiione  fidelis 


•  K»ra.  XI,  43.  Vulg.  :  Omnia  i:t  iucredulilate ,  ut  onmium,  eic. 


«75  COMPLEXIONES  IN 

€St;  el  qui  diligil  gcnilorem,  aronl  el  ciim  qui  ex  co 
nalus  esl  Chrisfus.  Sic  aulem  diligimus  eum ,  cum 
mandala  ejus  facimus ,  quae  justts  menlibus  grnvia 
non  videntor;  sed  potius  vincunt  sxculum ,  quando 
in  illum  credunt  qui  condidit  mundam.  Cui  rei  t**8ti- 
fieantur  in  terra  tria  mysteria  :  aqna ,  sanguis  et 
spiritus ,  qux  in  passione  Domini  legunlur  impTeta  : 
in  coelo  autem  Pater,  el  Filius»  et  Spiritus  sanclus; 
ct  lii  tres  unus  est  Deus  «. 

II.  —  V,  9.  Si  tettimonium  hominis  [Vulg.,  homi- 
mum]  aecipimu$f  teitimonium  Dei  majus  e$t,  Si  liomi- 
num  lesiimonia  solemus  accipere,  credi  debet  pa- 
ternse  sentenliae,  qui  Filium  suum  DominumChristum 
multis  audicnlib:is  inconvertibili  sermonc  professus 
esl.  Nain  qui  ^jus  lestimonio  non  credit,  quod  dici 
nef.iS  est,  roendacem  potat  illum  qui  vera  locutus 
cst :  nam  cum  in  Domino  Chrislo  habeamus  perpe- 


i:riSTOLAS  APOST.  1374 

A  (unm  sulutcm,  qui  ei  non  vult  credere»  salutis  se 
munere  cognoscilur  exuisse. 
12.  —  V,  13.  Hac  scripti  [Vulg. ,  tcribo]  vobis,  ftf 
.  seiatit  quia  vitam  habetit  atervam,  et  cielera.  Vi  cre- 
dentium  sensus  corroborata  fidei  radice  flrmarel,  di- 
eit,  si  voluiiias  eornm  in  accepia  praedicatione  per' 
manserii,  quicquid  a  Domino  salaiariter  petere  vo- 
luerint,  eis  sine  dubitaiione  concedi.  Commonet 
eiiam  ut  pro  rratribus  orare  debeant,  qni  tamen  non 
usque  ad  mortem  gravia  delicta  committunt;  pro  illis 
autem  qui  sescelerata  impielate  commaculant,  et  in 
desperationis  iniquitale  perdurant,  non  drcil  ullo 
modo  supplicandum ;  sed  ne  aliquis  de  infelligeiiti» 
lumine  causaretur,  dicit  Filium  Uei  in  hunc  miinduni 
venissp,  et  veritatis  nobis  intelligentiam  pra^siitisse  : 

]^  coromonens  eos  ne  ulterius  simulaerorum  mendAcHs 
inludantur. 


*  En  decantatissimum  illum  S.  Joannis  deTriniiate 
locum,  de  quo  contentione  maximn  certatum  esl  ad 
lianc  diem.  Voliimen  conncerem,  ea  coliigens  quae  in 
lianc  quxstioncm  ab  eruditis  viris  pliiriinis  congesia 
siint.  Coelestia,  ut  loquuntur,  tesiiroonia  propugnaii- 
tibus  validi^simum  sane  siilisidium  ex  Gassiodorinno 
hoc  opere  arcedit;  quo  demnm  constat,  non  in  Afri- 
can»  lanium,  quod  patei  ex  Eiigenio,  Fulgentio,  Vi- 
gilio,  Victore,  Facundo ,  Cypriano  quoqae ,  ut  vide- 
tiir,  f^ed  et  iii  antiqiiissirois  ac  eroendatioribus  Ke- 
desix  Ilomanae  codicibus  versiculum  illiim  scriptoro 
fuisse  :  cum  enim  tanio  stiidio  monachis  suis  in  Div. 
Lecl.  id  pra^ceporii  ut  praestantissirois  et  Grsci  eliam 
lextiis  coilatione  repurgatis  codicibas  uiereniur,  ut- 
qoe  in  ambiguis  locis  duorum ,  vel  trium  priscoruii 
emendatorumque  codicum  auctoritat  inquireretur,  ipsum 
imprimis  idem  praestilisse,  quis  nmbigat?  Qui  vero 
Viilgntae,  scu  Hieronyiiiianap  versioni  eam  frfpixoiniv 
olim  intru.sam  piitant,  deditionem  tandem  racianl 
atque  armn  submittaiil  necesse  est ;  evideiiter  enim 
p^tei  ex  qu  implnribus  harum  Coroplexionum  locis^ 
Cassiodoriuni  alia  ^ersioiie  ab  liieronymiana  usurn 
esse,  et  nihilominus  eam  Trc/itxoTniv  legit.  Solcmus 
coroinuniter,  curo  Scripturx  locus  a  Vulgnta  defle- 
ciens  occurrii ,  ex  llalira  decisuin  asserere;  niinis 
niidenter  iit  plurirouin  :  iiaro  qiiam  rouliac  anliquiius 
t'  auslntiones  circurofcrreniur,  D.  Augustinus  pra^ci- 
pue  docei,  de  Doct.  Christ.  lib.  ii  :  Qui  Scripturat  ex 
Ilebrcea  Hngua  in  Gr<ecam  vertcrunt^  numerari  pottunt, 
Lalini  autem  inlerpretet  nuUo  modo  :  ut  enim  cuique 
primis  fidei  temporibus  in  manus  venit  codex  Grcecus^ 
et  aliquantutum  facultatis  tibi  utriusque  tinguce  habere 
videbatur,  ausus  ett  interpretari.  Ul  in  Veteri,  sic  et 
in  Novo  Testninento  Idcm  praestitum  fuissc  nemo  in 
dubtum  revocaverit.  Verurotnmen  qux  in  hac  expla- 
nalione  vel  aiTert  Cassiodorius  heinistichin,  vel  desi- 
gnai ,  a  Vulgata  antiqua ,  sivo  ab  Italica  vere  de- 
proropia  esse,  id  apud  nie  Terroe  evincit,  quod  iila 


versio  probatissima  inter  cteieras  a  doctissirois  vete- 
ruro  haberctur  :  quapropter  adhibiiaro  procul  dobio 
arbilror  ab  erudito  scriptorc,  sacrorumqiic  libroruin 
srrutatore  eximio,  eoque  magis,  quo  vi^tustiores 
Scripturae  codices  perquirere  solltus  erat,  et  coilatos 
cam  Graeco  textn ,  qoein  coelestia  testimonia  pr«  so 
tulisse,  cum  scripiorum  aucioriias,  lura  optimi  (|iii 
sapersini  mss.  libri  tesiantor.  Cur  autein  in  multis 
ex  velastiohbiis  hodie  Latinis  codicibos  ea  perioche 
minime  appareat ,  cur  illam  plares  ex  P.ttribiis  in 
exemplaribus  suis  non  habuehnt,  nec  legerit  Aogu- 
stinus  ipse,  qunmvis  legisse  afHrmei  Corneiius  a  La- 
pide,  in  promptu  ratio  est :  non  illa  tantummodo  qaa: 
ex  D.  Hieronymo  erui  potesl,  praefat.  in  Josae,  fmsse 
iis  temporibus  apud  Latinos  tot  exempUria  quot  co 
dices,  sed  ulterior  :  ostendam  scilicet,  ubi  de  vcliist  s 
C  agam  lapidibus,  eornm  exscriptores  soliduro  vcr^uni, 
duos  ctiaro  non  infrcquenter  prxiehisse,  cnm  eaedeiit 
ilictiones  exiguo  forie  inlervallo  iterantur  :  faoiliinte 
enim  accidit,  ul  prioribus  exscriptis,  cum  oculos  ad 
iapi^em  referunt,  incidant  in  posleiiorcs,  et  qu.^ 
Gonsequiinlur  arripiani.  Idem  prorsiis  aniiquo  cui- 

Ciam  librario  coniigit  S.  Joannis  Epistolam  transch- 
enii :  cum  enim  ea  vcrba,  ei  ki  tres  unum  sttnl,  hs 
ibidein  habereolur,  interjecia  ocul  i  aberranie  transi- 
liit :  exemplar  aulem  unum  innumera  procreat,  el 
uniiis  error  iofiniie  difl^undiiur.  puoriim  verboriim, 
et  hi  tret  unum  tiiNt,  observanda  etiam  est  paraphrasis 
ab  interprele  nostro  exhibita ,  nimirum  :  Et  hi  tre» 
unus  est  Deus  :  qua  suspicio  <  miiis  evertitur  auiu- 
mantium  contra  commanem  senteniiam ,  ea  verba 
Arianis  favere  :  periiide  ac  si  uniatero  non  in  es- 
sentia  statiierent,  sed  in  ratione  leslificandi,  qua 
unum  pariter  dicuntur  aqua,  sanguis  et  spiritus.  C»- 
terum  in  Cassiodorii  textu  tcrreslriuin  testimoniorum 
versus  praecedebat,  quod  et  in  quibnsdnm  tnss.  viri 
D  docii  animadverterunt. 


EJUSDEM  EPISTOLA  SECONDA. 


f .  —  1,1.  Joannes  [Vulg.  non  babet  Joannes]  se^ 
mor  electag  domintB^  et  filiis  ejus^  el  quod  sequitur. 
Joannes  senior,  quoniam  erat  aelnte  provecius,  eJectae 
dominac  scribit  i^cclesiae  *,  filiisque  cjus,  qot  s  sacro 
fonte  genuerat :  hos  se  dicit  studto  charitatis  diligere 
non  solum,  sed  etiam  omnes  fideles  qui  cognoverunt 
Domini  voluntatem ,  quae  perroanet  in  aeternum  : 


optans  eis  graiiam,  misericordiam  et  pacem  a  Deo 
Patre  Filioque  ipsius  Jesu  Cbristo  in  vehute  con- 
cedi. 

2.  —  1,4.  GnrisiM  sum  valde^  quoniam  tnrem  de 
filHs  tui$  ambuUmtes  tn  verilatem.  Gavisum  se  pluri- 
mum  dicit,  quod  filios  sanctae  Ccclesiae ,  quibus  vi- 
debalur  scribere,  in  veriiaie  comperiiarobulare;  sicut 


•  i^dmystica  propensas  iis  accedity  qui  electam  hanc  non  malronaro  putani,  sed  Ecclesiam 


1375  M.  AURELH 

a  P^tre  mandatum  Doscilur  esse  nisceptum  :  ui  Fi- 
lium  ejua  scilicet  crederent,  Jesum  Christum  Domi- 
nnm  npstrum.  Coromonet  auiem  Gdelium  congrega- 
tionern,  ut  mutua  se  charitate  consocient;  nani  qui 
uon  confiietur  ^esum  Christnm  ad  salvandum  bnma- 
num  genys  in  carne  venisse,  hieomnimodis  probatur 
Anticbrislus  :  qui  cnim  permanet  in  doctriua  rectis- 
sima,  in  Patris ,  e|  Filii ,  et  Spiritus  sancti  benedi- 


CASSIODORI  i:Rt 

A  ctione  gaudebit;  ideoque  falsos  propbetas  nec  sala- 
tari,  nec  recipi  debere  testatur;  quia  coamnnicant 
sceleribus  eorum  quicunque  se  illis  aliqua  iocietaie 
conjungunt.  Multa  quidem  se  lllis  dicil.scribere  v(h 
}uisse,  sed  quoniam  disponebat  ad  eos  Teoire,  qua 
illis  dicenda  erant,  servtii  praeseoiia^  iu»,  Epi&tulaai 
suam  salutaiipnis  iteruin  fiiie  conclufiens. 


•.  .1     II       I    iiF|i 


•WT" 


^1^'^Tr' 


-r— r 


EJUSDEM  EPISTOLA  TERTIA. 

K-w|,  I.  Senior  Gaio  diUcliwinQ,  qucmego  dUi-  per^griais  sMdia  cbaritatis  impenderit;  ot  borUitun 
yo  in  viriioie^  ct  reliqua.  Cum  io  Episiula  superiore  ut  taiia  prxmittat  ad  Doniouip,  quatenus  ipse  secu- 
noinen  suum  posuit,  et  semor  junxit,  bic  tautum  rior  8ubsequatur:namoumabinlidelibussolacia  vitc 
f^ntor  dixit :  quoniam  quis  est  iste  senior,  superius  oulla  perceperint,  f^  fidelibus  eis  decuit  subfeniri; 
indicavit.  Scribit  ergo  Gaio»  quem  recte  fiiii  copuU-  n  pro  quilHisse  dicit,  DiQteepto  cttidam  scripsisse,  qvi 
tione  diligebat,  laudansejus,  et  proTOcaos  in  boi^a      priinatum  eorum  agere  videbitur;  se4  Toluniate 


actione  proposi^um. 

9.  —  I  •  3.  Valde  gavitui  $um  ki  adftentu  fratrum 
testantium  de  veritale  ••  Gavisum  se  dicit,  quod  ve- 
nientibus  fratribus,  probahilem  ipsius  cognoverit 
actionem;  quja  revera  boni  patris  esi  gaadiuoi, 
quando  filiorum  suorum  landabile  compererit  insli- 
tutom  :  pnedicans  eum,  quod  in  rratribus,  et  maxime 


ipsius  pessima  non  se  dicit  auditum  :  quem  non  per^ 
bibet  imitaodum ,  cum  booi  poiios  qQoqa  iMi  seqneiK  , 
di  sinU  Demeirium  vero  laudat,  cui  bonoBi  tesil- 
mojiium  cum  ipsa  veriuie  persoltit  :  reliqua  venw 
quae  diceoda  Cueraot,  rcservat  pr^isentiae  suas,  Kpi* 
slulam  suam  charissima  salutatione  coocliidans. 


*  Vulg.y  Venientibue  [ratrlmt^et  te$timonium  perhibinlikus  verkati  tum^ 


E)»1ST0LA  S.  JUDJS. 


1.  —  1,  1.  Juda»  Je$u  Chri$ti  iffrvu$,  frater  autem 
Jacobi  [Yulg. ,  Jaeobi^  hi$  ^ui  $unt ,  etc.]  in  Domino  Q 
Patre ,  et  sequentia.  Cum  dicit  $ervu$  Chri$ti ,  et  fra- 
ler  Jacobi^dmdlist  a  Juda  tradltore,  qucm  juste 
Dmiiium  deiestatur  auditus.  Scribit  ergo  dilcctis  in 
Doniino  Patre  et  in  Jesu  Christo  vocatis  atqiie  scr- 
v.itis ;  optaiis  illis  ut  misericordia,  pace  etcharitute 
Domini  compleantur. 

i.  —  I,  5.  i>i/e<;ftMiini,  omnem  eolHdtudinem  fa- 
Cien$  $cribendi  vobi$>  Studiiiin  se  dicit  habuisse  pro- 
liabile,  ut  fi4«iibus  scril)eret  de  salute  conununi ,  ne 
falsls  prxdicatoribus  credere  debuissent;  quos  tamen 
in  prxdestinatione  cognitos  Domino  fuisse  tcsiaiUT» 
qui  divinam  grati  im  ui  luxuriam  baBrelicain  iranfiife- 
renies ,  dominatorem  nostruia  Jesum  Cbrisium  de- 
ncgare  prxsumunt :  commonens  eos  qood  Jsraeliti- 
cum  populuio  semel  de  iEgypti  terra  liberavU  ;  led  p 
cos  qui  iiiinime  crediderunt,  jusiili»  suas  iiidigna- 
tioiie  consiimpsit;  angelos  autem  qui  gloriain  nativx 
digiiitatis  aiiiiiiere  delegerunt,  reservat  judicio  suo, 
caliginosis  vincuiis  iiiligaios.  Sodomain  quoi|ue  ct 

•  Docei  llierooymus  in  traclato  de  Scriptori^s 
rocLejUa^ticis,  S.  Juds  Epistolaro,  Quia  dfi  libfo 
Enocht  qui  apocryphut  e$l^  tn  ea  a$nimit  te$tmomutn, 
olim  a  pierisque  rejectam  esse  :  quod  testimonium 
iiicrius  as&umitur  \jtrs,  14.  ALLercatie  auiem  <ie.cor- 
piir^  Moysis  ex  alio  iijirp  itidfio  .^yyicrypbo  vvd^|,Mr 
decerjita ,  cui  tiiulus  erai  Mou$i$  A$centto  :  mcmora- 
iiir  ab  Origeue  Trf^l  Kpj(^&v  IId.  iii,  cap.  2.  Commen- 
•tarius  qui  Clefnenli  Alexaadrino  tribiiitur,  ad  Inimc 
lociim  :  Hic  confirmat  a$$umptionem  Moyiis.  Yide 
Sixtutu  Scn^n^oii  iih*  n,  trajJeiitera  etiaiuj.iil).  m^ 


Gomorrbam,  etliolijmas  clfitalM,  qiue  gravilcr  ddi^ 
querunt,  obscena  camisYiiia  diligeoies,  eoosiimptts 
perbihet  in  esemplo  ignls  «teriii  :  dlcena  majesu- 
tem  blasphemantibtts  periculum  Immiiiefe  senper 
eiitii,  in  tantum  ut  altercans  cum  diabolo  *  arebss- 
gelus  Michael  de  corpore  Moyse,  aosus  non  foerit 
blasphemiae  inferre  judiclum :  tuoc  diabolos  nonisr 
Domini  audito  disce«sif. 

3.  —  1 ,  10.  Hi  autem,  quieunqtte  qmidem  ifun- 
bant  [Vulg.,  queeeunque  quidem  ^oraiii] ,  bla^pki- 
tminf,  et  eaetera.  Maloruro  bonorumqne  angelomm 
positis  exempMs,  redit  ad  eos  qul  de  Domino  Gbrisio 
dcrotg^re  praesumunt :  dicens  eos  diviniiatem  blas- 
pbemare,  quam  nesclunl;  quas  auiem  naioraliier, 
id  est  corporaliter,  tanquam  mula  animalia  nove- 
runt,  iii  eis  $e  coeno  perversiiatis  inTolvuot :  iu  via 
iilos  Cain  esse  proclamaos,  et  io  Baiaam  idoli  ensrs 
versari,  et  in  Core  contradictionibos  inveniri,  qvea 
terrje  vastissimus  hiatus  absorbuit^  eonimqoe  neqsi- 
tias  multiplici  sententiarum  brevitate  deflnit :  i$ 
quibus  Eoodi  datur  excmplum,  qui  ab  Adam  septi- 

ab  biijusmodi  liliris  citafidis  6.  Judam  non  absii- 
nuisse,  ut  eo$  ad  tjuos  $cribebat  cliam  a^  hii  lihrit  fa 
apud  illo$  auctontatem  habehant^  ftrodueiit  tettim»- 
nij$,  per$uaderet.  Beda  ad  hunc  iociim  adnolat;  Si- 
nUle  hU  aiiqujid  m,  Zacharia  profhaia  raparhmu  t  sn^ 
dilque  :  Non  di$fmt  qui  dieiuit  eumdem  Dm  popeUm 
Moy$i$  corput  aopeilatum ,  eo  quod  ip$e  Mot^  ilS» 
popu/i  portio  fuerit :  idooque  Judeu  qmod  de  pepk 
factum  iegerai ,  recte  de  Moy$ii  emrpmn  fadwm  mtn 
po$$ct. 


1377  GOMPLGliONeS  IN 

viiis  prophelavii,  tales  iii  Domini  disceptaiioiie  pe- 
riiuros. 

4.  —  I,  17.  Vot  antem,  charistim,  metnoret  ettoU 
terborufh  quee  prtedicta  tunt»  Memores  eos  dicit  esse 
debere,  qdae  et  ab  aliis  aposlolis  audierunt,  ultiniis 
Tenire  temporibos  delusores,  in  desideriis  suis  ne- 
qui!er  ambiilantes  :  hi  sunt  aiiim ales  divinnm  spiri- 
iuni  non  babentes.  lllos  aulem  dicit  veracissima 
prx^dicatione  completos  debere  muluo  permanere,  et 


EPISTOLAS  APOST. 


1578 


A  in  Spiritu  sancto  proficere,  qui  eis  datus  cognos^ilur 
ad  provecium;  iia  ut  quosdam  dijodicatos  arguanr, 
qoosdam  de  adtistione  xieriii  Ignis  eripiant,  nonnul- 
lis  misereantar  errantibus,  et  conscienlias  macola- 
|as  eiiiundeni,  sic  timen,  ut  peccata  eorom  dignt 
execratione  l-efugiant,  quat^nus  in  judicio  Oomlni 
laboris  sui  morcedem  larga  pietate  recipianl,  cui  <  st 
bonor,  poiehtia,  clariias  et  potestasante  omnia  sa- 
cula,  et  nunc  el  in  omnia  sxcula  sxculorum. 


EPiSTOLA  9.  JACOBI  AD  BISPERSOS  \ 


1.  —  1,  i.  Jacobut  Jetu  Chritti  tervut^  duodecim 
rlbubut  qu<B  tuht  in  ditpertione  talutem  ^.  Jacobus 
apostolus  scribit  duodecim  tribubus  Israelilicis  qox 
in  dispersione  morabanlur,  secundum  illam  comnii- 
nationem  Domini  quae  dicit,  et  ditpergam  votAn  om^ 
net  gentet :  ipsis  enim  debuit  consolatio  prxstari» 
<|ui  maxinike  videbantur  afOigi. 

S*  —  1,2.  Omne  gaudium  e^nttimate^  fralret  mei » 
cum  in  tentationes  variat  incideritit,  Gaudium  dicit 
{x>tius  sestimaudum ,  quando  nos  tempiatio  diabolic» 
perversiuiis  insequitur  :  quia  bonae  mentis  patien- 
iia  iiide  nascitur,  quam  Deos  Dominus  coronare  di- 
gnatur.  Detnde  sicut  bonus  medicus  dictat  salutara 
remedium,  ut  si  quis  indigel  sapientia»  ab  illo  magis 
peiat  qui  praesiai  dona  gratuita.  Sed  in  ipsis  petiiio- 
mbus  non  dicit  haesitandum,  quia  non  potest  acci- 
pere»  qui  dubitanti  animo  cognoscilur  postularc. 
Oeinde  commonet  hominum  perversitaies,  ut  humi- 
ViB  in  beatitadine  sibi  coliau  graiuletur ;  dives  auteni 
gaudere  debet,  quaodo  se  humiliatumessecognoscii; 
quoniam  muadi  istius  divitias,  taoquam  fonna  flori- 
fi  r.i,  videmos  posse  transire.  Redit  iteiom  ad  illa 
qux  coeperat,  beatum  dicens  qui  «quanimiter  tempta- 
tionem  suffert,  quando  in  iila  discepuiioiie  domi- 
nica,  corona  ilii  vitae  proba  ur  esse  pojiiu. 

5.  —  I,  15.  Nemo  cuni  templatur^  dieat  quiaaDeo 
ttmptatur,  et  reliqua.  Deum  perhibet  iion  esse  tempU- 
torcm  maloromySed  a  propriiiconcupisceiitiis  ununi- 
quenique  posse  tempiari  :  concupiscentia  siquidem 
duiu  coticcpu  fuerii,  producit  peccatum ;  peccatum 
vcro  duin  consumniatum  fueril»  generat  mortem  :  et 
iie  suis  viribiis  boni  aliquid  impuuret  hiimana  fragi- 
lius,  omne  da  u.n  optimumf  et  omne  donum  perfecium 
detursum  u  Pa.re  luniinuni  perbibet  posse  desccii- 
dere  :  a  quo  sacro  baplismale  gratuite  nos,  non  ine- 
ritis,  dicit  esse  progenitiis,  ut  nuvae  recrcjtionis  si- 
rous  initium.  Houet  etiain  ut  veloces  ad  audieodum, 
tardi  auiein  sive  ad  loquendutn,  sive  ad  iracundiam 
e-se  del>eamus  :  qnoniam  iracundia  bomana  divinam 
non  potest  implere  jostitiam ;  et  ideo  malitiam  aiqne 

*■  Vuff .  :  Epittola  eatMica  B,  Jac.  apatt. 

^  Yolg. :  Jatobut  Dek  et  Domini  nottri ,  eic. 

<  Perpetoe  apud  orthudoxoa  dogmati  de  tiocessi- 
taie  in  adultis  t)ononrai  operum,  <\fm  vx  bac  Epistola 
um  clare  evincitur,  si  novus  iteruin  calculus  addi 
possei ,  ex  interpreuiione  hac  adjiceretur,  qua  per- 
•picue  exponitur,  Ex  operibut  juttificari  hominem^ 
nen  ex  pde  tantum  potu  talvari.   IJem  pturics  : 


inmunditias  abicienies ,  sub  mansueiuiiinc  verbutn 
debemus  accipere,  quod  nos  po.^sit  in  illa  resurre- 

]g  ctione  sallrare. 

4.  —  1 ,  22.  Ettote  autem  factores  verbi,  et  non 
auditoret  tanium.  Ammonet  nos,  non  Untum  audito- 
res  legis,  sed  debere  potius  esse  factores  :  quoniam 
si  quis  aoditor  solummodo  legis  fuerit.  i!li  fil  similit 
qui  se  in  speculum  contuetur,  ei  cum  discesserit, 
obliius  sui  propria  imagioatione  deluditur ;  qui  vero 
factis  iinpleverit  legem  libertaiis,  atque  in  ejdem 
fixa  voluniate  permanserit,  oieritione  sua  beatos 
babebitur.  Si  quis  autem  religiosorum  foerii  nimia 
procaciute  verbosus,  hujus  fit  omriino  vana  rd  gio ; 
illa  est  enim  apud  Deom  laudabilis  conversai^,  si 
non  sifiiusin  loquaciute  proni,  sed  ad  mandau  ip- 
sius  facienda  siudiosissime  prseparati. 
$.  —  11 ,  1 .  Fratret  mei,  nolite  in  pertonarum  ac- 

p  ceptione  habere  ftdem  Domini  notiri  Jetu  Christi 
[Yulg.,  C/irfsli  9/0nV|.  FiJem  Domini  JesuChristi  per- 
sonaruin  non  dicit  acceptione  pensandain ;  ut  in  ho- 
nore  dives,  in  contempiu  pauper  habeatur  :  qoia  ni- 
mis  iiiiquum  est,  non  de  meriiis  bominem,  sed  de 
subsuntiae  quanliuie  judicare.  Nam  cum  Deus  in 
buc  mundo  pauperes  elegerii,  quos  apostolos  fecit, 
sacriiegium  esse  non  dubiuin  est  contra  ipsiiis  ire 
judicia ;  deiude  cum  Oivites  facultatuni  suarum  prx- 
sumplione  sint  noxii,  impium  cst  paupcies  despi- 
eere,  qui  nihii  ulc  probaniur  nssumeie;  masime  cuni 
legatur,  diiiget  proximum  tuum  ticut  teiptum ;  et  i Jeo 
si  quis  lotam  observaverit  legem ,  eamque  in  uno 
mandato  charitatis  doceaiur  oflTendere,  loiius  legis 
efficitur  reus.  Subjungil  quoque,  in  illo  districtuin 

D  facieiiduiii  esse  judicium,  qui  nulli  misericordiam 
fecit ;  nam  quando  fit  misericordia ,  superexultat 
sine  dubiutione  jodicio. 

6. — n,  14.  Quid  proderit^  frar  tmei^  ti  fidem 
quit  dicat  te  habere,  opeia  autem  non  habet  [Vulg., 
noit  habcai]1  Fidf  m  sine  bonis  operibus  nermineni  di- 
c'.t  poese  salvare  * :  nam  si  quis  peut  eleemosynam, 
eiqoe  dieator,  dat  tibi  Deut^  fldelitcr  qoidem  dii  il  ir, 

Sola  qualitat  pentanda  factorum ,  etc.  Hine  palet  quani 
captiose  procedaBt  et  sophisiiee  qui  in  alieoam  sigui- 
fioationem  locos  trahere  conantur,  quibos  operum 
nomine  legalia  Judaica  designantur  :  ot  in  faoc  ipso 
opusculo  :  Abraham  non  ex  operibut  gratiam  Do" 
mini  reperisse,  ted  fide;  cutn  paulo  antc  :  iVoii 
enim  per  iegem  circumcitionit  »el  aiia  hujutmodi  jutti» 
ficatur    hoino ,    ted  per  legm   fidei ;  et  s  Ccntem 


1379  M.  ALRCUI 

86(1  miuime  Domifii  jussa  compleiilur,  quaudo  ipse 
praecepit,  omni  petenti  tetribue  {Luc,  vi ,  50).  Fidem 
vero  siiie  operibus  esse  mortuam,  per  daemonum 
exempla  confirmat :  itemmque  docet  Abrahae  perfa* 
ciam  fuisse  Udem,  quando  filium  suuro  sacris  altari- 
bus  obtulit  immolandum ;  Raab  quoque  meretricis 
similiiudinem  ponit,  quae  non  ftde  tantum»  sed  opcre 
justificaia  cognoscitur :  probaus  per  omnia  ex  ope- 
ribus  justificari  bominem,  non  et  Mt  tantum  posse 
salvari. 

7.  — III,  i-  Nolile  plum  jnagislri  /l«ri,  fratres 
iitcft,  et  coitera.  Veiat  mulios  magislros  fieri,  cuin 
linguae  procacilate  sxpius  doceatur  ofTendi;  nam  si 
quis  in  verbo  non  deliquerit,  kic  videtur  e-^se  perfe- 
cius«  corpusque  suum  subdit  edomilUin  :  nam  sicut 
frenis  equos,  naves  gubernaculis  regimus,  magnas 
aulem  silvas  modico  igne  succeiidimus ;  iia  et  lingua 
iiostra  parviim  quidem  inembrum  est,  sed  magna  ex* 
ultatione  dilatatur  :  nam  cum  omnes  bestiae  man- 
Buescere  possini,  sola  lingua  iiicontinens  uon  potest 
edomari ;  quaiido  per  ipsam  benedicimus  Deum,  et 
pcr  ipsam  bominem  blasphemamus,  qui  ad  imagi' 
nem  et  similitudinein  ejus  factus  esse  dignoscitur. 
Faciteiiam  comparatioiies  apiissimas,  utcum  cmnia 
serveiii  ordinem  naturx  suae,  sola  lingua  in  disci- 
piinae  regulis  permanere  non  possit ;  et  ideo  quicun» 
que  sapiens  est,  osiendat  conversationem  Sttam  ia 
mjnsuetudine  et  sapieniia  moderata. 

8. —  111,  14.  Quod  ii  zelum  amarum  haketis^  et 
contentiones  in  cordibus  vestris,  Amarum  xelnm  viros 
non  decet  babere  perrectos ;  qooniam  talia  non  su- 
perne  data,  sed  diab  »lica  fraude  probantur  ease  con- 
cepta  :  nam  ubi  xelus  et  contentio,  ibi  inconstantia 
et  omne  opus  pravum,  quod  divina  damnat  auctori- 
tas ;  sapieniiam  vero  salutarem  multifaria  laude  con- 
celebrat ,  quae  superna  inspiratione  conceditur :  di- 
ccns  eam  in  pace  seminare,  et  in  ipsa  corda  fide- 
lium  coniineri;  bella  vero  et  liies  ex  concupiscentia 
perbibet  iiasci,  unde  hum;inum  geniis  constat  affligi. 
Iliuc  eliam  gcneralur,  quod  male  pelenles  bonorum 
liracniia  miuime  consequuntur  ;  quoiiiam  qui  amicus 
est  mundo,  inimicus  esi  Deo.  Subditi  ergo  simus 
Cbristo,  iie  tradamur  jusle  diabolo,  ut  qui  captival  a 
nobis  fugiat,  et  proximeiur  ille  qui  liberat .:  nam  si 
visusnoser  in  afQictione  mutetur,  et  luciita  conver- 
tatur  iu  moerorem,  lunc  nos  Dominus  eiaitat,  si  nos- 
met  sibi  prostratos  esse  cognoscat. 

9.  —  IV,  2.  Nolite  deirahere  de  [Vulg.  sine  de] 

dicit  per  fidem  non  ex  operibus  comprelundisse  jusli^ 
tiam ,  cum  sequatur  :  Nam  Judm  credentes  ad  litte- 
rani,  et  non  spiritualiter^  etc.  Alio  ioco :  Arguit  Gata* 
lat ,  quod  ad  legis  opeta  iterum  sint  reversi :  ecce  quid 
vcniat  sub  operuin  nomiiie,  cum  opera  iinprobantur, 
et  ad  saiuiem  minime  necessaria  asseruniur. 

*  Cxtremx*  sacramenialis  unclionis  vim  et  osom 
In  hac  Epistola  (»siendi ,  Baronius  ad  ann.  bS  fusius 
prosaquitur;  at  eo  remedio  adversus  injurias  uti, 
eqiiestribuSi  ut  vocant,  scriptoribus  nostris,  quos 


CASSIODOR!  i5M 

A  atteruirum,  et  reliqua.  Ilic  docet  quoi.idm  qui  d«- 
trahit  fialri,  detrahit  legi,  et  se  constiluit  improbum 
jiidicem,  cum  unus  sit  Dominus  legislator  et  judex. 
Arguil  quoque  illos  qui  aliquam  rero  fiicere  deaea» 
ter  assorount,  in  sua  voluntate  pooenles  qood  coe- 
siat  in  voluntate  Domini^constitutura  :  hos  dicit  igDo- 
rure  quod  superveniente  die  possit  accidere ;  saepe 
eliim  flatum  reddunl,  qui  superbiam  suain  improba 
elatione  distendunt.  Quapropter  divitibua  sxcuti 
dicit  csse  plorandum,  quoniam  in  quibus  videntur 
prae<umere ,  consumta  certum  esi  disperire  :  do- 
cens  gravissimum  esse  malum  ultimis  ihesaurizare 
temporibus,  quando  vicino  judicio  Domioi,  jam  de- 
beret  fructus  boiiac  operationis  inquiri ;  impuiaos 
JuJjsis  occidisse  justum,  qui  ad  eos  cognoscitur  ve» 

B  nisse  salvandos. 

10.  —  V,  7.  Patientes  igitur  estote^  fratres^  usqui 
ad  adventum  Domini^  et  caetera.  Ammonei  fideles  ot 
usque  ad  advenium  Domioi  debeant  esse  patienies; 
quando  et  agricolx  hujus  mundi  matulinum  fruct<jnt 
et  vespertinum  pro  lemporis  qualitate  percipiuot 
Judicem  quoque  dicit  non  esse  diutius  sustineddiurt, 
quando  eum  anle  Ipsas  mundi  januan  stare  confir- 
mat;  suadeiis  eis,  ul  exemplum  patientiae  susdpiaiit 
a  prophetis,  qui  loiigis  ante  tempdribiis  adventum 
Domini  sustinere  decreveruot.  Job  qooque  viri  sao- 
ctissimi  daiur  exeroplum,  qui  tolerando  pessiooei 
soas  laadabiliter  vicit,  et  diabolicas  fraudes  Dnmiai 
pnesUBte  superavit  :  sub  pio  siqoidem  principe 
nolius  perit ,  nisi  qui  liberatiottem  suam  sperare 

G  contemserit. 

ii.  —  V,  i2.  AnleoitiRia,  fratres  mei^  metite  jn- 
rmre^  et  sequeniia.  Post  omnfS  animonitioues  saluts- 
rem  regulam  fidelibus  praestai,  dicens  nullaieniis 
esse  jurandum,  sed  debere  dicere  Christianum,  esse 
quod  est,  et  non  esse  quod  non  e^t :  nam  si  qois  ai- 
terius  pra*gravalur  injuria  *,  vel  corporis  iniberillt- 
tatequassatur,presbytenimdici;  adhlbeiiduin,  quion- 
tione  fideli  el  olei  sancti  perunctioiie  concessj,  iaUel 
eum  qui  videlur  afflictus  :  peccaiaquoqiie  llis  deoiit* 
tenda  promittens,  qui  allerulra  fuerini  oratione  vis>- 
tatl;  orationem  vero  assiduam  justi  mul  luiii  d  icit  prxva- 
lere  anle  conspectum  Domini.  Eli:e  deiiique  subjuiiglt 
cxemplum,  qui  et  c?k1os  verbo  suo  clausit,  et  iterua 
eos  cum  precaretur  aperuit :  in  summaconcludeiis, 

D  quoniam  qui  ab  errore  frairem  riberaverii,  stuiiio 
chariiatis  pcccatorum  suorum  vincla  dissolvit. 


aliquaiido  excu  si«  pror  us  ignotum.  Forle  de  cor* 
poris  Unguore  locuin  arcipit,  qnem  aherius  injuris 
ac  violeutia  induxisset  ^  cuique  olei  iiiunctio,  huBiaiii 
etiain  juvaiuinis  ratione,  prascipue  conveiiire  videre- 
tur.  Itanc  auctoris  meiitem  csse,  facile  inipelleaifr 
ad  credendum  ,  si  particulam  vet  pro  ei  posiuun  is* 
telligamus;  qua  significatione  in  his  Compleiionibai 
non  semel  ponitur  ;  vel  reVtqua  loco  rov ,  ei  eam^ ' 
sacerdous ,  vei  retiqui  primates ,  pro  el  retiqui,  lu 
passim  apud  scriptores  medii  aevi. 


t . 


I5S1 


COMPLtXlONES  IN  ACTIS  AroSTOLORCM. 


15tt 


n.  AURELII  GASSIODORI 

COMPLEXIONES 

ACTUUM  APOSTOLORUM  ET  APOCALYPSIS  JOAIXNIS. 


PROLOGUS. 


Liicas,  unus  evangelisiarani,  qni  doc:rinam  Do- A  Domlni  Chrisii  dividcndam  esse  curavimns ;  ubi  et 


inini  coelesti  verilale  conscripsil,  Aclus  quoque  apo- 
stolorum  ndeii  narriitione  complexus  est,  ut  gesta 
beaiorum  pra;ceptis  Dominicis  concordi  gratia  con- 
sonaient.  Uoc  nos  <^  in  septuaginta  duobus  capiiibus 
-complexi,  singuUs  quibusque  locis  ad  brcviationem 
8uam  credidimus  adiiolaudum  ;  ut  revera  sacer  Aclus 
apostolorum,  sicut  ipse  Lucns  evaugeiista  testatur, 
eodem  numero  qno  elecii  sunt  clauderelur.  Decuit 
enim  illum  ordinem  quunlitatem  h  ibere  librx  ^,  qua 
dedicatu9  caelesti  probatur  essejustitioe.  His  Actibus 
Apocalypsiii  beati  Joannis  forsitan  convenieoter 
adjonximu»,  quia  coeleste  regnum  mirabili  narra- 
tione  describit,  quoniam  talibus  viris  habitatio  tanta 
prasstabitur.  Hanc  triginta  tribus  capiiibus  <^  aetatis 

*  Parlitio  sacrorum  librorum ,  quae  primitos  vel  ab  B 
4itu  pnblicaruro  leclionum  in  Christianorum  coetibus, 
vel  ad  iocos  facilius  allegandos  et  reperiendos ,  vel 
ab  expositor.bus  interprelibusque  introducta  esi,  in- 
-eerta  olim  fuit,  et  ex  cujusvis  arbitrio  concinnata. 
Adnotavirous  quam  diversa  ab  llieronyroiana  capituro 
diatinciioiie  illa  divisio  sii ,  qua  in  apostolorum  Gpi- 
stolis  auctor  uosier  usus  esl ;  numeri  siquidem  se- 
t:tionem  designant.  Actorum  libruin,  quem  vulgalus 
inierpres  in  28,  alii  vero  in  40  capituia ,  ut  apud 
•CEcumenium  apparet,  partiii  sunt ,  secat  ipse  iu  72 » 
ut  sospitatoris  nostri  dicipulis,  quibus  omuibu^  apo- 
stolorum  nomeii  videtur  largiri ,  numero  aequentur, 
4kii^ue  ul  sacer  Actus  aposlolorum  eodein  numero  quo 
^lecii  sunl  clauderetur.  Latius  olim  patuisse  apostoli 
noiuen,  e  vetusto  etiam  Florentiiiii  niartyrologio 
discimus.  At  Cassiodorio  valde  arridebat  is  nuroerus  : 
Div.  Lecu  cap.  xiii,  cuni  de  Augustino  sermo  esset, 
qui  Scripturas  divinas  71  librorum  calculo  comprehen" 
dit ;  pergit ,  quibus  cum  sanctce  Trinitatis  addideris  ^ 
uniiatem ,  /Sl  totius  libri  competens  et  gloriosa  perfe-  ^ 
ctio.  Qiio  loco  mendum  est  noiidum  animadversum ; 
legi  euim  debet  totius  iibrcp ,  ut  patebii  ex  sequenii- 
bus  :  eam  vocem,  cuin  librarius  non  intelligeret  quid 
hic  sibi  vellei,  subduxii,  i epoiieiis /i(^rt. 

b  lla^Si  ad  hunc  locuin,  ms.  codice  lib.  fantum 
«xhibenie,  deletis  a  vetustate,  abrasisque  litteris  cae- 
teris.  Ubi  lue  paulisper  collegi ,  supplevi  librue^  ag- 
ooscens  ex  uumero  Ubram  nieinorari,  qu%  occiUua 
dicia  est,  sivequia  imroinula,  sive  quia  in  Occidente 
«isitata.  Apparei  ergo  longum  in  aevum  consueiudi- 
nem  perdurasse,  numerum  sepiuagesimum  secunduro 


triginta  signincani  calorum  culmen  excelsum,  et 
sanctx  Trinitatis  associaiur  adoranda  perfeciio.  Dif- 
ficile  opus  obscure  dicia  brevius  velle  persiringere  ; 
ciiin  siut  latius  diceiida,  quae  volumus  explnnare  : 
scd  quoniam  hunc  libruin  Tychonius  Donatistu  <>  sub- 
liliiur  et  diligenter  exposuil,  providenie  Deo,  qui 
saluii  nosirae  antidotum  cpnlicit  ex  venenis  ;  propier 
breviutis  proposit»  necessiiaiem  aliqni  novi  per- 
versi  dogmaiis  sensus  praeiereondi  noscuntur,  ui 
lectorem  nostruro  non  laro  satiare  quam  iniroducere 
videamur;  qtiando  sine  damiio  intelligentix  suae  in 
illo  rc^:erit  quod  orthodoxus  et  diligens  lecior  in- 
quirit. 


designandi  per  aurearo  libraro ;  qunro  ea  ratione  prae- 
(inieral  Yaieniioianusseiiior,  ui  7i  aurei  solidi  libram 
enicereiit,  cum  sub  Consiantino  Magno  ex  8i  consii- 
iueretur.  Vide  Gothofreduni  ad  lib.  vii  Cod.  Theod., 
iii.  3V,  lib.  1.  Legimus  in  actis  concilii  Sinuessani  : 
Ui  omnes  electi  sunt  viri  libra  ocddna ,  ^iit  tettinsomum 
perhibent ;  iesies  autem  72  adnoiai  Binius  signilicari : 
nomina  quidem  qiiae  ea  verba  anteceduni,  85  sonl : 
infra  iamen  72  memoraniur  iestes.  Ex  hujus  oeciduae 
librae  mentione  ionge  post  Marcellni  papae  aeiateoi 
icta  illa  soppobita  fiiisse ,  argui  poiesi. 

c  Apocalypsiii ,  <iuaiii  in  72  capitula  discretaro  cer- 
nimus  in  coinmeiit;«riis  noroen  Areihae  prae  se  feren- 
iibus,  qiiainve  Yulffata  versio  in  22  distmguit,  Ca»- 
siodorius  iu  33,  duplicem  de  more  velut  causam 
adumbrans  :  quocunqiie  enim  dato  nuinero,  royste- 
riuin  statiiii  invenii  aut  creai.  De  sepiei>ario  pra;fa* 
iionem  vide  libri  de  Artibits  :  lum  infra  in  Apocal. 
nuin.  4,  septein  ponuntur,  ad  perfectionem  scilicet  tn- 
dicandam,  Scr  ptiiram  sanctain  75  libris  paitiens, 
hunc  nuinerum  altiriiiai  duobus  niiraculis  consecrari : 
neinpe  aniiorum  Alirahaiii,  quando  piomissiottem  Do^ 
mim  la:tus  accepit ;  et  aniinarum,  quce  cum  patriarcha 
Jacob  finei  ^'Egyptios  intraverunt,  L)iv.  Leci.  cap.  i4. 
Orihogiaphiam  diiodecim  iibris  conclusit,  quia  12 
horarum  spatta,  12  uieiises,  12  coelesiiu  bigna*  Cur 
vero  afiirmei  hoc  loco,  triginta  significare  oBiorum 
culmen  exccUum^  numerururo  virtutes  atque  anana 
persicrulanies  dscutiani. 

^  \n  ea  expositione  Tychoniam  quadaro  non  re- 
spuenda  iradidisse,  quxdaro  vero  venenosi  dogiiiaiis 
sui  fxculenta  peruiiscuisse  docei  Div.   Leet.  cap.  9. 


COMPLEXIONES  ACTUUM  APOSTOLORUM. 

1.  —  1,  1.  Primum  quidem  sermonem  feci  de  omni'  D  perfecUo  ceriissimis  testirooniis  appareret :  primum 


buSf  e  Theophile^  quce  coepit  Jesus  faeere  et  docere^  ei 
caeiera.  Evangelii  sermone  completo,  quem  post 
resurrectionem  Domini  Lucas  fecisse  commeroorat, 
Actusqooque  apostoIorum,scribens  ad  Tbeophilum, 
secollegisse  lestatur;  ut  fidei  Cbristinnae  indubiiata 


dicens,  ad  Patrem  ascensarum  Jesam   Christam 
praecepisse  discipulis  suis  ne  ab  Hiero  olyrais  disco* 
derenl,  ul  quamvis  essent  bapiizaii,  Spiritus  saDCti 
plenitudine  complerentur. 
2.  —  I,  6.  Igitur  qui  convenerant,  tntcrrogaHmt 


!3S5  M.  AUI^IlLII  CiVSSlODOai  lSS( 

eKfii/et  reliqua.  Interrogatum  dicit  Duminum  Clirl-  A  Dtiis  siiscitavit  a  mortuis  :  qood  etiam  quindeciini 
stumab hisqaiconven«faAl,siyrtt9enli  Mnpore  regni     psalii>i  coMpfoli^liir  exeilifio. 


Israelitici  reslitutio  fieret,  quam  promisil  esse  veii* 
turam;  definitionem  vero  temporis  ipsiusad  utllita« 
tem  magis  nostram  constat  esse  denegatam;  sed 
illis  magia  pihfikMWa  est,  qood  <yhiiiq^ageii«i4  die^ 
accepturi  essent  Spiriius  sancti  virtutem,  qualenus 
in  omni  terra  perfectas  fidei  magnalia  testarentur. 

5*  —  I,  9.  Ei  eum  hcee  dm$sety  videntibus  illis,  ele^ 
vatus  e$t^  et  nubes  suicepU  eum  ab  ocuUt  eorum^  et  cx- 
tera.  Inter  llla  verba  qus  superius  dixit,  videntibus 
apostofis,  ascehdisse  Dominum  subito  testatur  ad  cx- 
los;  ct  ne  aliquis  tale  miracalum  phantasiica  crederet 
imag?Aatione  monstratum,  adstiilsse  illis  dicit  ange- 
lod  Dei»  dicentes:  QuidUta  mirttminif  Sicadjudi' 


7.  —  II,  29.  Viri  fratre»^  liceat  audenter  dicere  ad 
v&i  de  palrhreha  David^  el  caetera.  Et  quoniani  Pe- 
trus  apostolus  David  feceral  nieniionein,  qui  apiid 
J  idftotf  pn>f>befta  ven^abffis  IfMhekniu^,  (^aedicaiio- 
nis  su«  ex  ipso  faciens  occasionem,  mortuum  Umen 
eam  probat,  et  sepulcruiu  ejiis  dicit  apnd  eos  esse» 
cum  ipse  prophetaverit  camein  Domini  Cbristi  cor- 
rupiioni  nullnteiius  subjacere;  quein  Deus  resusciia^ 
vit  a  mortui<,  et  promissiones  Paitris  plenissima 
veritate  percepit :  ab  ipso  perliibens  donuin  qaod 
cernebaiur  fuisse  coUatun^;  nam  eam  Doiiiinu-ti 
fuisse  David  centesimi  noni  psalmi  exeroplo  proba- 
tum  est :  qua  prsedicatione  compunctos  tria  mtliia 


candum,  cum  de  medio  ve$tr\  cornteu  adsumtum.  Tunc  B  viroram,  penisos  et  baptixatos  esse  lestatur. 


a  tnonte  Otiveti,  ubi  b«c  gesti  sunt,  Hierosolymnm 
reversos  dicit  apostolos,  et  introisse  casnaculum, 
ubi  in  unum  undecim ,  quorum  dicit  nomina,  com- 
manebant.  Perseverabant  autem  in  orationihus  suis 
cum  sanctis  mulieribus,  et  Maria  matre  Domini,  vel 
fratribus  ejus,  ne  ab  ipsis  discederet»  qui  videbatur 
assumtus. 

^.  — 1^  15.  Et  in  diebus  illis  surgens  Peirus  in  me- 
d^o  'frairum  dmt^  et  reliqua.  Tanc  beatus  Petrus, 
cmueiiilii  oclavi  paalaai  (Vers,  8)  rec»*rdatus  exem* 
plom,  dixit  io  medio  ftratrum  qoi  erant  circrtet 
ceotum  viginti :  Oportet  nos^  Juda  traditore  summotOf 
(toppl.  de]  duodecim»  diseipuh  co§itare^  quatenus 
pcKectua  ille  namems  compleretur.  Tunc  in  medio 


8.  —  II,  42.  Erunt  autem  perseveraniee  in  doetnna 
apostolorum^  et  reliqua.  Duin  hi  qoi  conversi  f«eranl« 
in  suscepta  doctrina  devotissime  permanereot ,  ec 
apostoli  saepius  miraciila  magna  moostrarent»  limoris 
Doraini  et  fidelis  populi  coitidie  fiebat  augmentun: 
crat  autem  credentium  magna  coiicordia,  at  sabsian- 
liain  propriain  unusquisque  venderei«  quicqay  esset 
fratri  necessarium  utique  praestaretur;  ad  lemplum 
qvoque  convenieadi  eral  iiUs  magna  devoilo;  cibuRi 
etiam  suain  in  simpliciloie  cordis  cum  grilbiM 
actione  sumebant  :  propter  quod  eoram  nninerma 
propititts  Doroinus  semper  augebat.  Petxiis  a«i4em 
ei  Joaimes ,  cum  tcinpioin  orationis  caiisi  eoAsee  ;• 
derent,  claudum  ex  utero  matris  suae  adprebensa 


slatuentes  Joseph  et  Matlbiam,  oratione  facia  sortes  ^  manu  robusiis  fecerunt  nmbuiare  vcstigiis  :  quod 


liseruiit,  et  eiectio  cocidil  snper  Matthiami  el  ipse 
duodecimus  est  annumeratiis  apostolus. 

5.--n,  I.  Cicm  eomplereniur  dies  Pentuosies^  erant 
omnes  pariier  in  vnum  [Yulg; :  Et  rum,  eic,  m  eodem 
loco]^  ct  reliqiia.  Impietis  igitur  quinquaginta  diebus, 
sicut  eis  proiniserat  Dominus  ChristHS,  subito  factus 
est  veliemens  de  cx»l^  sonus,  advcnicnte  Spiritu 
sancio,  cunclisque  in  ipsa  domo  sedentibus  suifracaput 
cseleslis  ignis  apparuit,  et  diversaruin  natioiium 
linguas  locoti  sunt ;  qua  opinione  vagata,  diversarum 
geniiuin  viri,  qui  Hierosolymis  congregati  fuerant, 
tdveiierunt,  ct  mirabantur  eos,  cuin  essent  Galilasi» 
liHguis  gentium  loquenles  magnalia  Dei.  Iloc  factum 


populi  videntes  iiiaestimabili  sunt  anuniraiione  eem- 
pieii,  eisque  videndi  siudinm  magis  ae  nngis  impensi 
devoiLone  crescebat. 

9.  -*-  iii,  12.  Videns  aw.em  Peirns^  respondii  ei 
popHlrnn,  et  caotera.  Videns  Petms  aposiolns  studia 
fidei  populis  coocita,  se  in  lalibus  faclis  non  dictt 
intuendum,  sed  Dominum  Christuiu  glorific-tiidam, 
qnem  ipsi  crucifigerc  decreve>Hiit  :  iinputans  eis 
caetera  quae  in  Domini  passlono  feccruni»  ipsum  dicit 
talia  pra^stitisse ,  qu.ii  humanas  vires  probantur 
exeedere;  bonans  eos  anie  judicii  tem^«6  ad  ipsum 
debere  coiiverti,  ui  veniam  sui  ODereantur  erruris : 
biiic  eniin  esse  per  omiiia  oboediendum,  Mose  tesii* 


aliqul  rationabiiiter  inUientes,  recte  pmabant  divino      monio  comprubavit  :  ipse  enin  promissiis  est  m 


munerc  contributuni;  alii  vero  ^tulie  deridentcS, 
lioc  ebrieiatis  vitio  potius  appUcabant. 

6.-^ II,  14.  Stansmlem  Pettus  cum  undedm  eleva- 
vH  vocem  suam,  et  ioeutus  esl  eis,  ct  reliqua.  Sians 
aaiem  com  ondecim  apostoHs  beatus  Petrus,  amimra«i- 
tibtts  cunctis,  voce  magna  locutus  est«  dicens ,  cum 
bora  diei  t^Hh  [UppU  etset],  non  tw,  ut  a  ^ibus- 
4um  patabaiof ,  musio  deehriaios  fuijise,  sed  Spiritus 
saocli  potius  dignalioAe  completos.  Hoc  etiain  Joel 
prophetas  eomprobavit  exemplo ;  ut  pruedicaret  eis 
quoniam  manifestata  coguiiio  non  temulentiae,  sed 
applicaretur  misericordiae  revera  divinae.  Deiudc 
j4idcorum  arguit  nequitiani,  qui  Cbristum  Domioum 
erucifigere  maluerunt,  quem  solutls  legibus  inferni 


AbrahX'Semine ,  qui  iinumquemque  a  sua  possu 
salvarc  nequitia. 

10,  — IV,  i.  Lo^uentibus  autem  iUn  md  popUuaf 
verba  haec  [in  Vetg.  non  Imtranios  verbn  hetc]^  es  qood 
sequiiur.  Videntes  principes  et  sacerdotes,  vel  reli- 
qui  primates  Judxorum  credidiase  apostolis  circiter 
qainque  ntllliQi  virennn«  ■dftendos  eds  in  cart-erein 
censuerunt,  ne  illis  universa  crederet  niulutudo.  Alio 
die,  facto  eoncilio,  prxsentatos  interrogal)aut,  in  qua 
virlute,  aut  in  quo  nouiine  talia  niiracula  taceie  p)- 
tuissent.  Petrus  apostolus,  ut  solebat,  ciara  voce 
professus  est,  in  nomine  Christi  hoc  factum  fiiisse 
luiiaculuin ;  qui  esl  lapis^  sicut  in  cxvii  psalino  I<ti* 
tor,  anQuiaris ,  qoem  Judxi  qnidem  cruc  ifigeodum 


ir»Kr>  COai^LCXlONES  IN  \CTIS  APOSTOLORCN.  1j8^ 

esfte  putaferunt,  sed  Dcus  illufn  suscitiTii  a  mortuis.  A  nem  solllam  temptaTerunt.  Tunc  Petrus  et  apostoli^ 


Tunc  eoriim  ammirantes  confidentiam,  quos  liitcrit 
cruditos  esse  non  noverant,  cognoscenies  ciiam,  eos 
fuisse  cuin  Ctiristo,  ipsa  veriiate  permoti  sunt,  et 
statuerunt  eis  ne  ulterius  in  nomine  Jesu  Cliristi 
prsedicare  debuissenl. 

II.  —  IV,  19«  Petrus  veroetJoannH  reiponden'n 
dfxerunt,  et  caetera.  Saccrdotibos  itaque  el  cuncto 
citncilto  Pctrus  et  Joannes  respondernnt,  ut  prxceptis 
mng!s  dominicis  quam  humanis  terroiibus  olMediro 
doi)creot;  qui  conslanli  raiione  populorum,  quos 
lali  facio  placaverant,  de  coticiiio  dimissi,  venienlcs 
Oif  suos,  quai  illis  acciJeranl  intimab.int ;  tunc  Dho 
reddcnles  gloriam,  magiia  voce  dixeruiir,  quod  in 
secundo  psalmo  conscriplum  est,  Quare  fremuerunt 


accepta  Idacia,  verbum  Dumini  constanter  ciatabant 
[«f£]:unde  illi  veliementer  iraii,  iiiier(icere  illos, 
quoniam  populus  in  timore  erat,  occultis  machlna* 
bantur  insidiis. 

14.  —  V,  54.  Surgens  aulem  gwdam  in  conrilio  Pka» 
rii(eus  nomine  Gamallelf  legi$  doctor  *,  d\3^t,  Qiiem 
etiain  Paulus  laudat  aposrolus,  voce  publica  persuasit 
nb  apostolorum  perseculione  cessanduin,  dicens  :Si 
ab  hminibns  est  prcedicatio  eorum,  exemplo  Theodce 
et  Judcc  GnHla:i^  tine  dubitatione  [ruttrabitur  ;  st  vera 
a  Dco  fucrit,  nequaquam  ab  aliqua  potestate  pcerit 
dissipari.  Tiinc  cxsos  apostolos  ablre  reccruiit, 
denuntianles  illis,  iie  in  talibus  ulteriiis  prxdicalio- 
nibus  miscerentur;  sed  ilUgeiitibiis  vcrb.im  constan* 


gentes  {Psal,  ii,  1),  et  csetera  :  protKintes  eiiam  qiio-  B  tius  praedicabaiit.  Iiilerea  factiim  est  murmur  Grx- 


niain  in  civitate  Hicnisali  m  illa  quae  conscripta  siint, 
secundum  consilia  provenerunt,  petentes  ut  eis 
prxdicationis  et  virtutum  major  gralia  prxstaretur  : 
qiia  oratioiie  Spiritu  sancto  rcpleti,  verbum  Domini 
inces&anti  viriule  praedicabanl.  Credcntium  vero 
cunctorom  erat  cor  unum  et  anima  una;  iia  ut  nnlius 
eorum  aliqua  indigentia  premeretur,  scd  habentes, 
gralanter  dabant,  qnod  omnibus  in  commune  pro- 
flceret. 

12.  -^  IV,  56.  Joseph  an:eni,  qui  cognonsinahu  49t 
BMrnMkas  ab  apottoUs^  et  reliqua.  Ilic  jam  ttdeliiiiii 
el  fraudoleBioriim  daDtur  exempia  :  nam  Josepli,  qui 
cognomiiMitiit  est  Barmibas,  quia  integram  preiim 
obCulit,  inlasiis«bicesdt;  Anaiiiat  vero,  cum  Sap- 


corum,  quod  viduje  ipsorum  in  ministerio  coiiidiano 
contemttt  despiciibHi  tractarentiir;  pro  qua  re  po- 
siti  sunt  septein  electi  viri,  qui  diacoiies  racti  suni, 
ui  talia  moderato  ordine  amminisirare  debuissent; 
apostoli  vero  solis  praedicationibus  mh3erereut;q«i 
honor  snpra  eos  maniis  ctiam  imposrtione  sacratiis 
est :  et  lurba  saccrdoiuin  oboedire  Domifio  illo  tem- 
pore  restinavii. 

15.  —  VI,  7.  Multa  eUam  lurba  sacerdatum  abeediekm 
fidei^  H  reliqiia.  Unas  igitur  eoran  qui  ad  dlspensa- 
tionem  mensaruro  fuerant  electl,  nomine  Stfipbanos, 
lii  virtute  Bomioi  Cbrisii  sigQa  ei  prodigit  magna 
faclcbai;  ei  quotiiaiB  cjus  prrdlcatioBibns  nullofl 
inndetiiun  poterai  obviare,  'Contrt  ipsam  falai  tetict 


pbira  uxore  sua,  qul  vendiis  vill:c  pretiom  (raudt-  ^  adducii  soni  qul  dicerent  eum  in  Dcum  et  Mose 


vemnt,  roaledicti  in  conspeciu  omnium  infelicitt 
tnimat  reddiderunt;  et  ipsi  exiuieruni  virum,  qui 
uxorem  ipsins  exanimem  postea  portaverunt.  Quo 
facio  timor  ouinibus  crevit,  et  fides,  et  apostolorom 
pradicttio  jogiier  tugebaiur;  adversantinm  vero 
nullus  se  illis  audebat  adjungere,  quonitm  circa  eos 
favor  populi  subinde  crescebat,  quando  aegroii  eo- 
rum  verbo  aposiolorum,  et  transeunies  [Forte  trtn- 
seaittis]  umbra  Petri  sanati  sunl :  quod  non  solnm 
civilatis  ejus  populi,  sed  vicinarum  quoque  inrbium 
crescenie  (ide  faciebtnt. 

15.  —  V,  17.  Exsurgens  aulem  princeps  saeerdotum, 
el  omnes  qui  eum  illo  erane,.et  reliqua.  Cognitis  lali- 


verba  dislsse  bltsphemiae ;  quem  in  concilio  consti" 
taentes,  de  diciis  ialibus  inquirere  voluerunt.  Tunc 
ille,  occtslone  reperta ,  ordiricm  Yeteris  Tesiamcnti 
qui  pcrtinebtt  ad  Dominum  Salvatorem,  expeaiia' 
veritatc,  narravit. 

16. — VII,  54.  AudiiuUi  autem  hcec^  dissectahantwr 
[Vulg.,  dissecabantwr]  eordiinu  sui&^  et  stridebamt  d$M^ 
tibut.  Ittcrcdttli  pr»  licationem  Stephani  non  feren- 
les,  in  ejusexilium  voluniate  consentanea  festinthtDi. 
llle,  td  e;etum  ievtiis  oculis,  sitntem  vldit  t  dexiris 
Filium  Patri,  quod  cum  pura  veriiate  dixisset,  im- 
petum  in  eum  fecit  iurba  deinentiuin,  ei  ejectuin  foras 
casira  lapidibus  obrue!iaut;  sed  morieas  Stephanus 


hus,  princcps  sacerdoium  et  reliqiit  liaresis  Saddu-  -.  ?^^  «P^if  *»»«»»  o""**»*-  ^  persecutoret  suos  Ule 


ceorum,  repleti  suni  «clo  magno,  et  detentos  apo- 
stolos  po  itis  custodibus  in  publicum  ctrcerem 
reiruserunt  :  quos  aHgeliis  Domini  tpertis  jaiiuit 
educens,  praecei>it  ut  more  soliio  in  leroplo  populos 
doeereiit.  lloc  ignoranies  principits  et  saeerdoiet  tllo 
die  td  pub!ica  cltusira  miserant;  qni  reperienles 
4  trccrem  diligenier  servaium,  nullum  ttmen  eorum 
qtios  pritlie  retraserant  invenerant;  i>ed  aliis  iiidi- 
caniibus  agnoverunt  eos  qiios  qurerebani,  in  leniplo 
populis  Domtni  magnalia  prTdicare.  Tanc  »d  syna- 
gognm  nbiens  magislnt.us ,  sioe  vi  nliqna  eos  deduxit 
ad  concilium,  iteruroque  iilis  inhibere  praedicatio- 


facinus  mgravaret :  in  qut  nece  Paulus  quoque  coii< 
seiisit;  et  facia  esi  ab  ipso  magnt  per.«ecutio  io 
Eccle>ia  qa»  erai  Hiertsolyniis  consiituta;  nam 
corpore  Stepliaoi  pla  lamentatlone  sepulto ,  supra- 
dicius  Paiiliu  Gcolesitm  Dei  ttnto  devtstabni  xelo , 
qnanto  eain  erat  defensiinis  affectii.  Philippus  tttleiii 
ditconus,  tlter  ex  tepiem,  in  Stniariie  civitale  de- 
sceodi^ns ,  verbum  Domini  prjedicabai  insttnier , 
multaque  miracula  desideranlibus  populis  In  Chrisii 
virtute  fiiciebat.  propier  qnod  gaudto  magiio  repleti 
esi. 
17.  ^viii,  9.  yir  antem  quidam  nomine  Simorii 


*  Yulj^..  hoHorabitis^  etc;  supplcnd.,   Gamatiel^  7«<iii,  elc, 
Patrol.  LXX. 


U 


r>87 


M.  ALRELII  GASSIODORI 


ir.8» 


qui  aniefuerat  in  cimtate  wagus^ei  rcliqiia.  Crcileiiii-  A  nnnmm,  dirit],   Aiiaiiias  ingreilicns  nd  Pauliiin,  ipi' 


l)U8  muliis,  Siinon  magus  diabolicis  artibus  Omnino 
noiissimus,  miracuia  laiita  conspicifnf ,  i|)sc  qi]0(|nc 
baplisari  testinanterexpetiil;  scd  cum  SamariaSpiri- 
luin  sanctum  in  perpositione  inanus  PeTi  nique  Joan- 
iii!»  aposiolonim  dcvoti  susciperent,  obtulit  eis  pecu- 
nias  ut  ipsi  qiioque  concedcrcnt  quateiius  ct  ejiis  in)- 
po^itione  nianus  Spiritus  sancti  graiia  pra^siarelur  : 
quem  Petrusdigna  increpntione  redar^siiit.dicens  non 
osse  iin  partem  cum  Gdelibus,  qui  Spiritum  sanctum 
pccunia  credebatesse  promerendum  :  qui  taii  reverbc- 
nitioncconvictus,  peiebatlabiis  pro  se  orari,  qnod  in 
corde  non  babuit.  Apostoli  vero  per  mulla  caslella  Sa- 
mariae  vcrbum  Dumini  minime  prxdicaredesiiicbant. 
18.  —  viii,  2G.  Angelus  autem  Domim  locutm  e$t 


positione  manus  ociilos  cjiis  squamis  cadfDtiiiu* 
emutidnvil ;  qiii  in  Cbrisii  ooniine  bapiizatus,  cibi 
quoqur;  perccptione  refcctus  est,  quippc  triduano 
fuerat  jojiinio  raligatus  :  tunc  superna  pi^^late  resp*- 
cius,  in  Cbnsiianu  dogmaie  coovalescens,  verbnm 
Doniini  in  synagogis  praidicahat,  ft  lic.ier  iinniuiaui». 
Posi  :iliquot  vero  diescoiitra  eum  qtioquc  Jula^oium 
armabaiMiir  iiisiJi.Y;  qui  a  discipulis  in  spona  poi^i- 
tus,  el  clani  de  niuro  |  er  runem  demis^us,  Ilieriisa- 
leiii  usque  pcrvtnii;  qui  |-er  Barnabam  prspsei.t^ius 
aposiolis,  rciulit  eis  quje  illi  Dumini  muiiere  conti- 
gisscnt :  luiic  illis  charissima  societate  coiijunclus, 
simul  pr.xdicabat  Dominum  ChrisUimy  qnem  prius 
a'$iimaverat  persequeodum ;  unde  increduli  morti 


ad  PhWppum^  dicm,  et  reliqua.  Pbilippus  el  angelo  B  eum  tradcre  festinabant,  sed  aposioli  sancta  di-po- 


<  ommoneiur  ut  pergat  ad  vlam  unde  Candacis  rc- 
pijise  transituius  erat  eunuchus.  Iste  reveiieiiS  de 
irierusalem,  quam  pro  dcvotione  mentis  sua^  vencrat 
a(lorai'e».sedebai  in  curru,  Isaias  prophete  locuiu  iiliiin 
legenSy  ubi  ait :  Tanquam  ovis  ad  occisionem  ductns 
est^  et  slcut  agnus  coram  tundente  [Vulg.  ve:s.  5^, 
tondente  se  sine  ooreT,  sic  non  aperuit  os  sutim  {La, 
Liii,  7)«  et  reliqua.  Tuiic  ad  eiim  rhilippus  uii:  Pu- 
tasnequ»  lcgis  intelligis?  Eunuchus  vcro  fecii  euni 
curntni  coiiscendere  et  sibi  Scripturarum  secreia 
revelarc;  qu£  fidcli  mente  percipiens,  in  itinere 
aqiiani  conspexit,  et  ardore  meutis  incensus,  bnpli- 
zari  se  prolinus  postulavit :  qao  (acto  Splritiis  san- 
cius  supra  eunuchum  cecidit,elPhiIippus  subita  trans- 


sitione  Tharsis  IVulg,  vers.  50,  Tarsum]  enin  dimit- 
tenduin  esse  decreverunt.  Omnis  auteni  Judsca  ct 
Samaria  habeotcs  pacem  iii  Domini  clantatc  crcbce- 
bant. 

21.  — IX,  52.  Fnctum  est  autem  Petro  [Vulg.,  ut 
Pctrus],  dum  pertransxret  uuiversoM,  deveniret  ad  san- 
ctos  qui  habitabant  Lyddce,  et  caetera.  Cum  Pe^nis  ve- 
nisset  Lyddain,  iuvenit  ibi  paralyiicum,  iEnoam 
nomine,  annis  octo  jacentem  in  grabato,  cuidiiit: 
Sanat  te  Dominus  Jesus  Chrislus  (Vers.  3i) :  conre- 
stimqne  curaius  ^t.  Quo  viso  miraculo  ^  conversi 
8unt  omncs  ad  Deum,  omnes  qui  habriabsut  Lyddx 
ttque  Sjrronx.  Dorcas  quoqiie  mulier,  eteemosyois 
vaeans  atque  opertbos  sanciis;  habilans  in  Joppe, 


latidne  disiiaruit ;  invenlusque  est  in  Azoio  verbum  C  vlta  privata  est.  Missum  est  ad  Pelrum,  ut  ibideiu 


^miiiii  solita  pixd  Cdlione  disseminans. 

fO.  —  iz,  I.  Saultts  autem  adhuc  spirans  minas  et 
casdes  [Vulg.,  spirans  minarum  el  ededi^i]  in  disdpulos 
Domini^  et  cxicra.  P.iulus  autem  adhuc  fideles  "  Do- 
inini  nocere  disponcus,  a  principe  sacerdotum  po- 
Btttlavit  epislulas,  ut  si  quos  prscdicatores  Clirisii 
reperirel  in  llierusalem,  perducerel  alltgatns :  qii;e 
magis  ipsios  fuit  sine  dubitatione  soluiio,  nam  in 
itii  ere  ipso  dixlt  et  Doniinus  :  Smtle,  Saule,  quid  me 
persequerisf  quo  verbo  tremefactus  in  faciem  suam 
cormii,  et  captos  oculis,  Damascum  alienis  manibns 
perdiictus  intiavit :  in  qua  civitate  erat  discipulus 
Aiianias,  cui  relatum  csl  ut  iret  ad  Paulum,  et  ma- 
inis  itnposiiione  ei  redonaret  aspcctom;  sed  Ai:anias 


devenieos  magnalia  divina  inonstraret:  qnem  pau- 
perum  turba  deprecabatur,  cui  Dorcas  vesiirocDU 
praestabat,  ut  sibi  mater  pauperum  redderetur.  Todc 
Peirus  Qe\\s  genibus  exoravit,  dicens :  Surge  [Vnlg« 
▼ers.  40 :  Tabitha^  **irge]  in  nomineJesu  Christi ;  consi};- 
navitque  illam  vivnm  populis  convocilis.  Pro  qoa  re 
plurimi  in  Domini  virtuie  crcdideruot ;  nnde  faetuin 
est  ut  Peirus  roultis  diebtis  aptid  querodam  Simoneni 
coriirium  commaneret. 

22.  —  X,  i.  Ftr  autem  quidam  erat  in  dtsarea  Wh 
mine  Cornelius,  et  rcLqua.  Cornelius  gcnlilis,  bahi- 
taiiS  in  Cxsarea,  eleeinosynis  et  oralionibus  vacans, 
vid:t  in  visu  angelum  Dei ,  diccolem  sibi :  Or*itiones 
et  eleemosynos  tuee  aa  consiyectum  nomini  perteHt' 


pi  i  ^iiiorutn  memor,  Domino  respondil  Paulum  es^e  I>  runt :  mitte  in  Joppe  ad  Petrum^  qui  in  domo  coriarii 


porseculorein  l^cclcsix,  ita  ut  nuper  a  principibus 
aceciita  potestate  fidelcs  Domiiii  vinculis  aliigaret  : 
cui  respoiidit  divina  clementia,  vas  dectionis  fa- 
ctuin,  qiiem  prius  scelerata  noverat  iniquilate  coni- 
pleiuin. 

20. — ix,  17.  Et  abiit  Ananias^  et  inlroivit  in  domum, 
imposuitque  ei  manum,  et  dixil  [Vulg.,  et  imponens  ei 

*  Ita  ct  Vulgnta  passim  :  Act.  xvhi,  10,  nt  noceat 
te.  Apor.  11,  5,  eos  uocere:  itiiiiirum  ex  coiistruclione 
verhi  6AxirT(u.  Piauius  non  seniel  enmdein  casiim 
hnic  verbo  apposuil.  Grxc£  syotaxcos  iifin  uno  loco 
iii  Laiioa  verhionc  vesngia  deprehe  idimiis;ofrMm- 
brabii  libi ;  oriens  illuminnre  his ;  decem  millia  ad  te 
I  on  apjnopinfiuubit  :  oi  in  lioc  ipso  Acloruiu  versi- 


^imoiits  hospitatur^  ut  ad  te  propere  renioi  s^lwn 
dum  ^.  Pelro  aulem  in  supradicta  domo  posito,  circa 
borani  diei  sexlam  cuin  esuriret  et  gustare  vellei, 
supra  eum  cecidit  menlis  excessus  :  vidiique  vas, 
velui  candidum  linteum,  in  quo  ernnt  omnia  qoa- 
drupedia,  et  serpenlia,  et  volaiilia,  suinmiiti  de  c.iflo; 
et  facta  est  vox  ad  eum  :  Surgty  Petre^  macta  [Vulg. 

culo,  spirans  minarum,  el  ca'dis,ex  iis,  ifiKviM  ocku- 
"kYig  xxt  f>Qvov,  11  bi  Cassiodonaiia  versiu,  spirans  minai 
et  cirdefi. 

^  Vulg.  :  Ascenderunt  in  mcmoriam  in  c  nspfctn 
Dei.  Et  nunc  mitte  viros  in  Joppen;  ct  aectrsi  Sim9- 
nctH  quemdam,  qui  cognominatur  Petrus.  Hic  host^i' 
tafur  apud  Simonem  qnetndam  coriarium^  cttjuSj  clc. 


\%%^  (:OMPLi:X!0NES  IN  ACTIIS  APOSTOLORrM. 

vers.  13.  occide]  et  manduca  :  paiilo  posl :  Qnce  puri-  A  Jwd.Bis;  sed  lanien  inler  ipsos   fueronl  aliqui  qni 


ficavil  Donums,  lu  ne  dixerit  iwmanrfa[Vulg.  vers.  15, 
commvne  ne  dixem] :  quod  racium  est  tcrtio,  et  vas 
recepnm  constat  in  cselos  :  significabat  enim  Do- 
inino  Christo  tottits  mundi  gentes  esse  crcdltiir.is. 

23. —  X,  17.  Et  dum  iutra  $e  hwsitaret  Petrus, 
qnidmm  esset  visio  quam  vidisset,  el  reliqn:i.  Cnm 
1'ctrus  stnpens  cfc  snprndicia  visionc  cogitiiret,  Spi- 
titus  sanclus  dixil  ci  :  Ecee  viri  qutiprwit  fe,  quos 
C*)rneliU5  destinavit  :  snrge,  et  vade  cum  eit^  qunttiam 
ad  le  qnccrendum,  me  jubente,  aircet}  sttnt  ^.  Ad  quos 
cuni  Peiriis  s^fiic  dubitatione  desceiidissei,  cnm  can- 
sani  quire  missi  suiit,  per  ordinem  docuerunt  :  quos 
recepios  [leg.  qi:ibiis  recepiis]  bospitio,  alio  die  cum 
ipsis  ad  GomeMuin  festiiiavit.  Quem  videns  Cornelius, 


cnm  ingressi  ruissent  Antiochiain,  ad  gentiies  pr;e* 
dirationis  verba  loquebantur,  quibus  m.igna  populi 
credidit  mnltiludo,  cuji)S  rei  usque  Hiero^olyinaro 
s>ermo  pervcnit.  Missus  aniein  ab  apo^tulis  Itarnabas, 
quod  de  ipsis  diclom  Tucrat  aditrobavit;  gavisus  csi 
plnriinuni,  et  boriabntur  miilios,  ui  in  cepto  propo- 
sito  pcnnanercnu  Audicns  quoqne  Uarnabas  quod 
S  uttfs  csset  in  Thnrso,  perrexii  ad  cum;  qucm  An- 
tiocbiani  usq^ic  p^rdiiccns,  in  ecclcsia  cuin  eodeni 
anno  tuto  pruMl  cnsse  cognosciiur,  ct  niultus  conver- 
tisse  declaralur  :  ubi  Cbristiaui  sunt  primitus  nun- 
cupati.  In  bis  auteni  dlelins  siipefvenerunl  proplietx 
qui  venturam  raiitem  qux  fucta  e^t  sub  Claudio  prin- 
cipe nuntiareni;  disilpuli  vero  quse invenire  polerant. 


ail  pedes  ejus  corrucns,  adoravit ;  qood  fieri  Pctrus,  B  babitatitibus  in  JudjE^a  fratribus  per  inanus  narnabae 


servata  bumiliiale  ,  prohibuit ;  interrogans  eum  , 
qunmvis  fui^sei  admonitus,  pro  qna  causa  illuni 
lecerit  evocari.  Cui  Cornelias  rettultt  qtix  sibi  nrnnti 
a'!gelus  iuiimavit :  exspect:itis  ut  nb  ipso  cuin  c.Tteris 
acdiat  quje  ad  saiutem  possinl  pcrtinere  cuticlo- 
rum. 

24.  —  X,  54.  ApeiHens  autem  Petrus  o$  |Vulg.,  o$ 
ffttttm],  dixit,  et  reliqua.  Petrus  di\it  :  In  veritaie 
comperiy  personarum  acceptorem  non  esse  Deum;  sed 
gratum  illi  fieri  hominem  qui  operatur  in  quacunque 
gcnte  jttstitam^.  Tunc  rectc  fidei  verba  )msecutos, 
Jesuii:  Ciiristnm  i:lisreruin  Dominum  es^e  prxdica- 
▼it,  quem  Juda;i  crucifigendum  decreverunt;  qui 
resurgcns  a  moriuis  quadragiula  dicbus  conver^atus 


ct  Pauli  destinassc  metnorautur. 

27.  —  XII,  1.  Eodem  autem  icmpore  inmisit  Hero- 
des  manu  c,  ut  afjiigeret  quosdam  de  Ecclesia,  He- 
roifes  rex  Jacobuni  fratreni  Joannls  vcrbum  Douiiui 
prn*di('»nlein  inipia  prxsumpiioiie  trucidavit :  undc 
se  videns  Judicis  placnisse,  et  Petrnm  inisit  in  car- 
ccrein,  adpoiiens  il  i  sexdecim  mJites,  qui  euni 
inagno  studio  custodircnt ,  pro  quo  tolius  Ecclesius 
inces^aiiter  fuiidebatur  oraiio;  qui  ante  diem  Ue^ti- 
nati  judicii  visilatus  ab  angelo,  et  caienarum  iicxi* 
bus,  ct  cnsKvdifin  periculis  noscitur  fuisse  liberaiiiis, 
Ita  ut  quod  vcraciier  agebatur,  fieri  putaret  in 
somnis ;  qtii  taincn  ad  sc  reversus ,  manifesta  veri- 
la!e  cogi^ovit  quod  eum  Doniiniis  per  an^clum  suuni 


ssi  cnin  discipulis  suis ;  et  ci^tera  quse  Cbristianx  G  libcrare  dlgnatus  est.    Yeniens  autem  ad  domun 


Odei  orJo  posccbat.  Qno  loquente  cccidit  sttpra  cre- 
dentes  Spirilus  sanctus,  et  niminm  gnvisi  sunt  (ini 
vcnerant  cutn  Pelro,  quoniam  et  in  geiililius  talia 
praesiare  donn  ccrnebant.  Tunc  eos  jussit  in  nontine 
Clirisli  gratiam  baptismatis  adipisci  :  qua  opinioiic 
vu^gata,  fratres  qui  erant  iii  Judsca,  gaudio  suinmo 
compleli  sunt.  Pctrut  nutem  pergens  llierosolyma 
▼crbum  Domini  conilnua  devotione  procdicnhat. 

25.  —  XI,  i.  Ctim  asccndisset  autem  Hicrosoltjmam 
[Vulg.,  Petrus  Jerosotymam]^  disceptabant  advcrsus 
t///fin,  9tfi  eranl  ex  circumcisione.  Cum  ascendis^^et 
l^eirus  ad  llieros' lymnm ,  disceplabant  cum  ipso 
Jud:ci  ndeles,  cur  ad  babcntcs  prepatium  iulroisset 
et  ciim  eisdem   inanducassel.  At  ille,  qonli  fuerit 


Marijc  matris  Joannis ,  ubi  orabat  pro  ipso  fididium 
innllitudo,  ostinm  crebro  pul-ans  t:\nd(m  ing^ressus 
est,  cosque  ducuit  qucmadtnoduin  de  cusiodi:e  nexi- 
bus,  veniente  angelo,  fuerat  absoinius  :  quod  piieco- 
pit  Jacobo  aliis!|uc  fratribus  nuniiari. 

28.  —  xii,  18.  Facta  auem  die^  erat  non  mddlem 
[Vulg.,  non  parva]  turbatio  inter  milites^  el  quod  so- 
quitiir.  Die  autem  facto  ititer  custodes  carceris  ma- 
gna  coepit  esse  conlcutio  qucniadiiiodum  Petnis  toi 
vigilias  botniiiom  et  tot  catenas  evasisset.  Ilcrodes 
autem  rex,  non  invento  Pctro,  cusiodibus  vebemen- 
ler  iraius  est ,  quos  prxcepit  adduci ;  ipse  aulem  in 
Ca;saream  Judxamque  [  Vulg.,  a  Judaea  in  Caesareain] 
desccndens,   n   po^ulis,  quoniam  crat   ilJs  iraiuh. 


visione  commcnitns,  ct  quid  sibi  sit  a  Divnitate  '^  redempto  Blnsto  cubiculario,  migna  su]  plicatioiK! 

plaraius  est  :  ubi  indulus  regta  veste,  pro  tribun»li 
scdeiis,  advcrsus  Domintim  nimis  supeiba  loc.  ius 
esi.  Qucin  pcrcnssil  angclus  Doinini,  co  quod  non 
dcdissctgloriaiii  D(^o,  ct  ^catens  vcrmibiis  expiravit. 
Fides  atilcm  Doniini  ,  coi'S|icctis  talibus ,  ubti|u  *. 
cre^cebat.  Barnalias  antcm  et  Saulus ,  assnmpso 
Joanne,  qui  cognoniiMatH<(  est  Marcns,  ab  llieroso- 
lyniis  cx^^nnies,  Atitiocliinin  usqiie  profccli  siint,  iibi 
pDpbet.iruin  et  doctorum  bcatJ  coiigr«'gatio  ceriie- 


prapcepium,  sn!i  veritate  narravit.  Quibus  audilis 
ctiiictn  plebs  Deo  graiias  egit,  qutiniam  Domiuus 
Chrisius  ct  geniibus  pGeuitentiam  vitalem,  ei  Spiritus 
sancii  dona  birgitus  est. 

23.  — XI,  19.  lgi!ur  itl»  qui  [Vulj?.,  et  ilU  quidem] 
dispcrsi  fuerant  a  iribulatione  quas  facta  fuerat,  el 
reliqua.  Illi  qui  dispersi  lueraiii  in  Stepbani  pas- 
sionc,  perimbulaverunl  usque  Pboinicen,  et  Cypruin, 
ct  Antiocbiain,  neinini  loquentes  verbuin,  iiisi  solis 


•  Vulg  :  Ecre  viri  tre$  qnnrunt  le.  Surgc  ilaque, 
drscende,  et  vade  citin  e»,  nihit  dubitans^  quiu  ego 
tnisi  illos, 

''  ^''^^'c'Qnia  noji  c^t  pcriionrsum  a^ccptor  Dcus; 


$ed  in  omni  gente,  qiA  timct  eum  et  operatur  jn$ti» 
tiam^  acctptiis  esl  illi. 

e  L^g,  muntim,  vel  niAiiMS.  Vulg.,  »rii/l  Uerwies 
ex  tnii:ius. 


f:9l  U.  AURFXII  CASSK)DORI  \m 

fKitur  :  quibus  «auclus  Spiriius  dixit,  ui  Barnabam  A  niagiio  commoli   quidam  Judaeorum    c(mir;)dicere 


el  Saulum  minime  reiinerent,  scd  permiilcreni  iilos 
f  .•cere  ad  quod  elecli  esse  videbanlur  :  qui  venienies 
Salaminnm,  per  totam  insulam  usque  -Paphum  pr9- 
dkaverunt  verbum  qiiod  els  fucral  Domiiii  dignatioiiu 
cummissuiii.  Interea  repererunt  psoudoproptietam 
Jiidxum  noroine  Bariesum,  qui  cis  apud  S/rgium 
procoiisulein  ^*  et  Pauluin  priidenlein  ^  iiisns  e.^t 
obvi^e,  sed  compressus  Domiiii  viriulc  iiihil  va- 
iiiii. 

i9.  —  xiii,  9.  Saului  autem,  qui  ei  Paului,  reple 
tut  Spirilu  ianctOf  dtxi(  [Yulg.,  i#tfiMtf/is  in  eum^dixil]. 
Exscquilur  quod  superiiis  coepii;  nam  aiidienlibus 
Sergio  proconsulc  ei  Paulo  prudenle,  Paulus  apo^ 
stolus  repleius   Spiritu    sancto  Rariesu  ii   pseudo- 


lemptaTerunt.  Quibus  Paulus,  Barnabasque  respoodit : 
Oportebiil  guidem  vobis  primum  loqui  verbum  Dd;  $ed 
quoniam  repuliuis  Ulud-^  $ie  ut  maudaium  nofrit  eU, 
traneimut  ad  genlu  ^.  Quo  diclo  gratificaii  genliles 
Cbii8ii:inuro  daugma  ^  [(eg.  dogma]  prontissima 
menie  receperunt.  Dulents  autem  contradsctorcs 
concitaveruBt  honestas  mulieres  primosqiie  cMialis» 
et  Barnabam  Paulumque  de  suia  xdibiis  espulenint. 
Qui  venieiites  lconium,  converteruiil  mullos  ad  Do- 
minuni.  Iterumque  illia  per  adversarios  seditio  cou- 
citala  surpexit,  qu;K  lam  cito,  Donaiiu)  ^vame,  pla- 
caia  esi ;  unde  factum  esi  uc  alii  eum  apoalolisy  alii 
ftenlireni  utiqiie  cuin  Jiid»is. 
3i.  —  xiVy  5«  Cum  autem  factue  eteei  impetuM  gen- 


proplietam  veitenieiiter  increpavii :  et  ut  illa  inve-  B  /i7/icm  et  Judteorum  eum  principibu^  suie^  el  riliqsa. 


elio  facla  dilectione  Domini  inonslratetiir,  dixitei: 
Erii  Cfecns ,  solcmque  ueque  tid  tempus  penitns  non 
videbis  [Vulg.  vers.  11,  non  viden$  $olem\ :  tur  tenc- 
hrosa  caligo  siipcrveniens  ila  nutiiral<*m  claiisil 
aspcclmi^  ut  aliena)  maiius  quaereret  qMaruin  pra*- 
sidio  fulius  abscederet.  Ciijos  niirnculi  ostcii!>ionc 
comperta,  judiees  videiiies  conversi  stini,  crede;.te8 
revera  d  clrin  tm  ense  summi  Dei  qux  lalibus  mira- 
tulis  probatur  ostendi. 

30.  —  XIII,  15.  Et  cum  a  Paphd  naeigassent  Paulus 
et  qui  cum  eo,  vel  reliqua.  Dum  Paulus  atque  Bar* 
iiabas,  Ciim  cseieris  qui  simul  veneram,  a  Papho  na- 
vigassent,  [deesl  vencruntj  Pergem  PampbjFlix,  el 
iransienint :  unde  Joannes,  discedens  ab  eia,  llieru* 


CuRi  Pauluffi  el  Barnabam  leouii  eoacilata  sediiio 
extinguere  voluisset,  confii|^runtLystnn  et  Der- 
ben,  vcl  [vel  f/ro  ei]  alias  Lycaoni.ne  regi^nes,  ihiqiie 
populus  cunctus  in  Cbristianam  religlonem  n  uiataf 
Oiit.  Ly4ri8  auiem  quidam  vir  ab  niero  malris  so^e 
pedilnis  jareb:it  iniTmns,  cui  iiiagna  voce  praeecpit 
coram  omnibus  Pauliis  in  nomioe  Je^u  Chrisii  in- 
Inens,  nanus  $urge  veitigH^.  Quod  ciim  vidiaset  liirba 
Lycaonid*,  puianies  non  homiiies  esse,  sed  dcos,  sa- 
crineia  illis  offorre  pecudnin,  niore  |ialrio,  festioa' 
liant.  Timc  Barnabas  et  Paulus.  scissis  vesUbas,  si- 
roiles  eorum  morlales  se  modis  omnibus  asserebsnt; 
sed  ista  virtute  sua  peragere  Doninum  CluisiaiD, 
qui  fecil  caelum,  et  lerrara,  et  oiiinia  qiia^  eoniia 


solyniam  est  reversus.    Paulus  vero  el  Barnabas  C  ambitu  contineniur.  Qua  raitoae  placati  Yix  a  deli* 


ambulanios  Pergem,  venerunt  Antiochiaro  Pisidia : 
u]m  ingressi  synago;;am,  audicrunt  legi  prophetas  et 
tegein.  Ad  qiios  nmerunl  principes  synagogae,  al  si 
qqis  ex  ipsishaberelverbnm  exhortaiionis^  edieeret, 
iieut  in  arHscivitaiLbus  credita  sibi  veriiate  feceranl. 
Tonc  Paiilus  faclo  maou  silentio^  populis  doctrioam 
Cb  isii  Domini  praedicavit;  prophetarum  tesiimouiis 
quae  dicebanlur  ostendens ,  ul  eos  ad  plenissimam 
fidem  patefacla  veriiate  perducerel :  eontestans  eos, 
soluni  esse  Dominum  Christum,  qni  aiisteritatem 
legs graliae  sux  dono  }nsiificat :  cavendum  ne, sicul 
Scriplura  inonct,  noliiil  credere  qua  eas  ipsa  veritas 
cognoscilur  ammoncre. 
31.  —  xNi,  42.  Exeuntibus  autem  illisj  rogabani  ut 


b>Tata  immolatione  rerooti  sunt. 

dS%  —  XK,  18»  Cumipte  ibi  eommorareutur  [lo 
Viilg.  colon  primum  non  habetur]  et  ehcereui^  mh 
peruenerufU  quidam  ab  Aniiochia^  el  caetera.  Igtlur 
cum  Paultts,  el  BaFiiabas  Lystris  sub  niagna  civimr 
deiFOlione  morarentur,  superveneruni  qtudaro  seele 
raiissiroi  Jadsi,  qui  persuadenles  lurbia«  Paabua  la^ 
pidibus  cttsuro  quasi  niorlanm  foras  casira  traxe- 
runt.  Qui  surgcns  cum  discipulis  suis,  civitaien  de 
qtia  expulsus  fueral,  invicta  fiducia  sanus  iotnvii. 
Alio  vero  die  cum  Barnaba  Derben  usqiie  prnfeetss 
est,  ubi  pr.i'dicaus  verbum,  roultos  eonvartii  ad  Do- 
minum  :  exindeque  iterum  Lystram,  lcooioni  Antio- 
chiaiiique  reversi  snni.  eonOrmafiles  animos  di^ei- 


sequenti  sobbato  lo:juerentur  $ibi  terba  Iki  [Vulg.,  D  puloruro,  nt  in  Iraditis  sibi  regulis  consUnler  iosi- 


hquereniur  sibi  verba  ha:c],  Exeuntcs  i^i^ursynagogam 
Piiuliim  ei  Barnaham  precabaiar  turba  Judaeornm 
ttt  iterum  ^abbato  veniente  de  Cbristo  Domino  verba 
gemiiiarent.  Sequenti  vero  sabbato,  dum  siudio- 
sissime  ad  audiendum    po;iiili   convenissenl,   zelo 

«  Vides  hic  hominem  distrahi  et  in  duos  disse- 
cari,  ex  proconsuU  scilicet  Sergio  Panlo,  viro  pru» 
dente^  Serjin$  proconsul,  et  Paulus  prudens  conllan- 
tar.  Versiculo  ^O,  redempto  Dlasto,  si ve  cx  suo  codice, 
slve  itcrsoastitniA  geniis  (liviuans. 

k  Vulg.rQui  erat  cum  procousule  Sergio  PaiUo^ 
1  iro  prudenle, 

«  Vulg.  ve«s.  i6  :  repcUitis  illud,  et  inUitnos  vos 
ludieatis  alerncc  vitee ,  ecce  convertimur  nd  gente$. 

^  Ita  Hber :  sic  plaustrum  et  plo$trum  :  Plautiati 


sterenl :  quibus  constituentes  presbyteros,  cum  je- 
junatione  prxdicaii  sunt,  Dominoque  eos  sancta 
commeodalioiie  reliquerunt. 

54.  —  XIV,  23«  Transeunteeque  Iptidiam^  [leg.  Pisi- 
diam]  vetierunt  Pamptigliam^  ei  reliqua.  Simili  tuodo 

Plotia  r^adem  jzens.  Vetuscodex  capilulari^  Veron.T: 
et  occieim  Aunam^  tibi  Onam  legi  solel  in  S.  Hier. 
lib.  1  adv.  Jovin.  Pr;«*nomen  Aulut  \n  qnibiisdani 
lapidibiis  scribi  OLUSy  testaoiar  Reinestus  el  Fa- 
breliiis.  Ou  quoqiic  :  veliista  inscripiio  aftud  Gni- 
teiuiii,  pug.  ^Oa  iJOVHE  dicendo.  Victoriniis  ia 
Ortliogr.,  tnde  ecripium  legitis^  louceiios^  nouHciosi 
in  niinimis,  Fourius,  FouUius^  elc.  Vide  legnw 
fragfnenia  ex  x*neis  labulis  eruia  a  Sigonio  ei  ^t- 
sino. 


i:9" 


COQIPLCXIONES  IN  ACTUS  APOSTOLORUM. 


139% 


nor  diversas  eifitales  prxilicamlo,  Aiitiocliiafn  pro-  A  (es  eiiisLius  :  post  aliqiiol  vero  dies  PauIus  el  B*nui- 


ferti  esse  referuntur  :  ubi  in  nnum  fldelibus  aggre- 
gatiis,  relitlerant  quanla  Dominus  gentilibus  praesii- 
tisaet.  ut  aperlo  ostio  fidei  pjeiiissimaro  illis  dignaltit 
ruerlt  monstrare  veritatem.  Sed  ciini  ibidem  alf- 
qiianto  tenipoie  mordrentnr,  quidam  falsi  monilorei 
persu.ideb.int  gentilibus,  qei  jam  suscepta  prirdica* 
lione  crediderant,  non  e<>s  posse  salvos  (ieri,  nisi 
circuincisionem  pcrciperent,  sicut  per  M>)sen  Do- 
miniis  imperavit:  quac  res  dissensioiuin  fecit  in  pa- 
puli<.  Tunc  placuit  ut  super  hac  qu£Sliotte  inierro- 
gareatur  qiii  erant  iiierusoiymis  constiluti,  qiiatt^uiis 
eorum  consensu  altercatio  suborta  fiuirettir :  quo  per 
gentes,  pcr  civitates»  siogulaaque  rpgiaoes  oarra* 
baiit«  quanta  Dominus  gentibus  prxst  tisset :  unde 
gaudium  magnum  coltidie  creseebat  in  fralribus. 

55.  —  XV,  4.  Cum  aulem  venisieni  Uierosotymam^ 
BuscepH  iunt  magnifice  [Yulg.  non  habet  magtu/iee] 
ab  Eccleiia.  bum  Pauius  et  Barnabaa  cuia  fratribus 
Uierosolymam  venissent  propter  habiiam  quaesiio- 
oem,  ab  Eoeiesia  cnncta  cun  nagtia  gratulaiione 
suseepti  sunt.  Ibi  iterum  inter  Pbaris^eoe  qui  jam 
crediderani,  el  apostoloe  de  eireiiiBcisioBe  facu  con- 
quxaiio  esl.  Tmic  Petrus  Spiriui  sancto  repletiis  do- 
cuit  gentiles,  non  circuracisiotte  pur.ficaiidoB  eft«e, 
sed  Mt;  quod  eiiam  JacolHis  secutus  episcopus,  qui 
frater  Domioi  vocabatur,  magnis  ratiocinationibui 
et  prophelae  tesiimonio  eomprobavit,  ^liceus,  auffi- 
rere  Uosi,  qiiod  ejus  nomefi  in  s^ynagoga  omnl  sab« 
balo  sub  veneratione  noiuinaliir. 


bas  paternn  jura  commoniti,  illas  regiones  rccnfreri 
decreverunl,  in  quibus  vetbiiro  Deroini  fuerat  lAnge 
lateque  seminaium.  Tunc  propler  Joannem,  qui  ei 
Mircusi»,  dissensione  facta,  Barnabas  assttanpto 
Joanne  n:wigavit  Cyprum;  Paulus  vero,  assumpla 
Sitea,  profeciiis  est  Syriam  et  Ciiiciam,  confirmftAS 
Ecclesias,  ul  in  tradilioniboa  patruro  mentis  rol>oro 
permaaorent. 

38.  —  iTi,  1.  Cumque  drcuisieni  ha»  naUwee^ 
penenit  [Vulg.,  perveml,  absque  praeced.]  Derben  tL 
Lysiram,  Paulus,  duro  circuiisct  naiiones  superius 
nominatas,  iu  Derben  penn^it  et  Lysiram ;  ibique 
reperit  Tiinolheum  qiiemdam,  discipulnm  gentili 
palre  progeiiitum.  Quem  volens  secum  duccre,  cir- 
B  cumcidit  ad  seditionero  Jud«orum  subtiliier  ampo- 
landam.  Is,  cum  pertransircl  propositas  civitale^, 
tradebat  illis  Chrisiiana  docroaia  {ttc],  qoae  fueraui  o 
reliquia  aposlolis  Hierosolymis  constituta,  Quos  vo- 
ienles  ire  ad  diversas  civitates  aliunde  Spiriius  san- 
etus  prohibebai,  cl  alihi  eos  pergere  commonebaL 
Nam  cum  venissent  Troaden,  Paulus  vidit  in  somnis 
qtiemdam  Macedonem  dicere  :  Transiens  in  Macedo- 
liiam,  adjutfa  nas  (Vers.  9) :  unde  intellcxerunt  ouk- 
nes  iler  suum  probitaie  rerum  diviniiusordinaiiro, 
etnocesse  fuit  gaiidentes  facete»  qood  dignata  fuerai 
Diviiiiias  aromonen** 

59.  —  XVI,  11.  Navigantes  autem  a  T  oade,  recta 
cwsu  venimus  Samothraciam.  Paulus  igitur  et  Silcas, 
cum  a  Troade  navigasseni,  perambulantes  aliquas 


26.  —  XV,  22.  Tune  plaeuit  apostotis,  et  seniori'  C  civitales,  vencrunt  Philipiios  9n<?  ^<<  prima  pariio 


bus^  et  omni  Ecclesias  eligere  viros^  ei  tnilteie  Anlso- 
ckiam  "•  Placuil  aposlolis  et  senioribus  qui  lli«roSQ« 
lyinis  babiiabant,  Antiochiam  roittere  Cttin  Paulo  el 
Ban>aba  Judain,  qui  cognominaiur  Oarsabas«  et  Si« 
ie.iin,  per  i|uein  liujitsinodi  epislulam  destinaruat ; 
ne  crederenl  circumcisionis  sibi  necesftariam  legem, 
sed  ab  idolis,  fortiicatioue  et  saiiguine  suiTocalo  so 
taiiiuromodo  continerent ;  et  in  gratia  Doniini  per* 
severanie   benese  posiios  esse  confiderent. 

37.  —  XV,  50.  llti  igitur  dimis  i  de^cenderuut  Aii- 
4foc/iiam,  ei  relii|ua.  Supradicti  Birnabas  et  Sileas, 
curo  Aiiiiocbiam  venissenl,  fratribus  epistulas,  con- 
gregata  mulliludiae,  tradiderunt.  Quibus  rcleciis  ga- 
visi  sunt,  causaHi  scandali  fuisse  submolam.  Judas 


Macedonix  civitas,  colonia  [Viilg.,  prinia  patria],  Ibi 
quaedam  mulier  Lydia  purpnraria  credidit  Cbrislo, 
qu»  cum  toia  domo  sua  gratiam  esl  baptismiitis  con- 
secuti  :  apud  quatn  rogaii  aposloli  fecerunt  noniis 
ipsiquc  mansionem.  Alio  d.e  ad  oraiionem  euntibu& 
puella  eis  babens  spTiium  pyihonis  occurrit,  qiw 
doininis  suis  quaestiim  inagnuro  vulgata  vaticinatioao 
prsDslabat.  liaec  dutn  importuna  sequereiur  aposto 
los,  prxcepit  Paulus  spiriiui  immiindo  exire  ab  ea 
quu!  :enebaiur  ubiioiii.  Tunc  domiiii  ejus,  quibus 
demctttia  ipsius  crat  causa  compeodii^,  in  contume- 
liain  Pauli  magistraius  et  popu'os  armaverunt :  quos. 
cx^os  virgis,  01  Iraditos  cusiodibus  carcereit  vincu* 
li^  inlignruiil. 


quoque  et  Sileas,  cuiu  et  ipsi  essenl  prophei»,  io  '^     40.  —  wi,  S5.  Mi:diaaulemnocie  Paulus  et  Silea 

cjdeitt  voluntate  cunclorum  peclora  formaveruiil : 

ubi  aliquanlo  terofiore  commorati,  dimissi  sunt  a 

(ratfibtis,  ut  redirent  ad  eos  a  quibus  fuerant  desti- 

naii.  Sed  Siieas  ibi  se  lenuil;  soliis  autem  Judas 

Iliero:»olymaro  eti  reversus.  Paulus  igituret  Barna- 

bas  Antiochij;  roorab.intur,  verbum  Domi  i  doceo- 


■  Vulg.,  cumomni  Ecctesia,  cic,  viros  ex  eis,  clc. 

^  Versionis  cui  (i:issiodorius  iiih:iTe(,  nntii|iiilalem 
comprohare  vide  ur  liic  locus;  tibi  eiiiin  Viilgaia, 
Joannemy  qui  cognommabatur  Marcut^  legit  interpres 
noster,  qtn  el  Marcus,  Romana  ei  vetusia  fomiula, 
ul  docent  prisca  mtnnora.  ttoiii»*  iii  bortis  Juslittii»- 
neis  :  FIlL.X.  Q(JI.  E T.  CLEMENS. 

c  lloc  e>t  tttcri,  Epistula  .Athalarici  rcgis  ad  Joaii- 
ueiu  11 ;  Absint  enim  a  ttosiro  sa:culo  damnosa  com' 


orantet  lauddbanl  Dominum.  Cum  Paulus  et  Sileas 
retrusi  in  cusiodia,  media  nocte  laudes  D.  raino  per- 
soitan-nl.  subito  terracmoius  factus  est  magnuji,  iia 
ui  Ciircfris  ipsius  fundamenla  quaterentur  :  nam  ei 
ostia  paicfacla  sunt,  et  oinuium  vincioruui  ligar 
meuia  soluia  sunt.  Quod  cuiu  cusios  carceris  cogiio- 

pcttdia.  Ftiain  aoctor  ad  llcrennitim,  lib.  iv  *  Oua- 
res  sunl  qua  potiunt  homines  ad  turpe  compeudinm 
commovere,  Et  Llpianiis  in  I.  si  quis  a  (ilio  flT.  oe  It- 
gat  :  Quod  ad  ortiatum  wei  compendium  reipublirat 
speciat,  Oppoiiiiur  disfnndio.  AMlecedeiile  nuuier» 
aiiittiadvenetida  oplima  leciio  :  gum  ost  prima  pwriis 
Macedonim  civitas :  conseiitiente  lum  Graico  lexlu» 
tuui  S.  llieronyiui  vcrsioiio* 


I3D5 


tr.ri 


M.  AUI  li:Lil  CASSrODORI 
vUset;  cvaginato  giadiu  sc  volebal  exiinguere :  cui  K  ^^reopagi,  dixit,  et  reiiqua.  PauUis  ig>iur  in  Arin. 


Ptiulus  magna  voce  proclamavit,  ne  iii  se  iiianus  ini- 
ccrel,  ciim  sibi  creditos  ibidein  repei  iret :  qui  iii* 
Cfuso  lnmine  omucs  ii/i  repp.riiquos  qiiacrelKii.  Tune 
piocideus  ad  pedes  apostoiorum,  ui  silvus  (ieret 
supplic.ivil  :  qui  nudieus  vcrbuni  Domni,  crcdidil,  ct 
cum  oin  i  dotno  sua  baplizatus  csse  co^rnosciliir. 
Qiios  ad  baldiaciiliiin  suum  perducens,  plagasque 
eoruin  periing(>n«,  apposila  mensa  refocit;  et  hrtatus 
est  nimiuui,  quod  cuin  tota  donm  siia  Cbrisii  fuctit 
graliam  conserutus  :  qno  lerntMnotu  iiiagislratus 
quoque  commoii  snnt,  et  pr Tccpenuit  ut  apostoli  de 
custodia  MnquiTcntur.  Paulus  rfspoiidit :  Cuin  Ro« 
niani  siinus,  et  icnocentes  carceris  vincula  paiiamur, 
claim  exirc  nou  possumus,  nisl  ipsi  veniant  ad  nos 
eicicndos  qui  sic  iniqua  jusseruut. 

-It.  —  XV!,  58.  Nuntiaverunt  autem  magisyatibui 
Uctores  terba  hwc,  et  cxtera.  Auditis  verbis  aposto- 
lorum,  magistraius  omnino  tiinuerunt,  quia  se  dixe- 
rant  Komnnos  innoccnles  inissos  iu  carcerein,  et 
cuntcs  ad  eos  dcprecall  sunt  ut  civltat  m  suam 
egrcdercniur  inlacsi :  quo  facio,  nd  Lydlam  venerunt, 
frairibusque  suis  per  ordincni  relulcrunt  qunnt:i  illis 
Domiuus  pr:esiitisset;cxiudcque  promoveutes,  Thcs- 
salonicam  pervenerunt :  ubi  ingrediens  synagognm 
docebat  eos,  secuiidum  Scripturas  snnctas  oportui^se 
Christum  Dominum  pro  salute  nostra  pati,  et  iri- 
duana  celcritale  rciiurgcre;  quod  miilti  populorum 
et  nobiies  mulieres  crcifentcs,  apostolis  fidci  proban- 
tur  ad}uncii :  quos  Judxi,  zelo  faciente,  concitatis 


p3gi  mrdio  constilutus  c^rlcslis  pliilosopliia:  roella 
fuiidt;i>at;  iiitie  pulcherrinium  sumons  initiuin,  qiiod 
inter  eorum  diversa  siinuJacra  scripiuin  rcpcril, 
I;  NOTo  DEO,  ut  ucccssario  qu  I  rereut  qnem  ipsi  in- 
cogniium  sibi  esse  professi  suiit ;  pt^.r  ordinem  prae- 
dicaus  Domiuum  Chrisluin,  qui  oinni  potentia  s»n 
c;cluin  fecit  et  t<Trnm,  et  omni.i  que  in  e:s  suni; 
convinceiis  eos ,  etiatn  aiictorum  suoriim  evidcnter 
excmpiis,  cum  sint  genu$  De'^  non  debHre  ei^s  colerr 
luanufacta.  N:)m  cuiii  «ludisseni  imer  alia  de  surre- 
ctioiie  mortuorum,  multi  credideruni,  aiii  vero  pu- 
labani  esse  mendacium.  Post  haec  debcendens  ati 
Aihenis,  venit  Corinthuin,  ubi  prxdicans  D^uninuui 
Salvatoreui  Judaeis  et  Grsecis  Chri&iianse  reiigi<  nis 
B  dogmata  coniradebal. 

44.  —  xviii,  5.  Cum  venitsent  anfem  a  Uaredonia 
Siieas  et  Timotheus,  in$tabant  ut  verbum  fauii  ^,  el 
castera.  Curo  de  Macedonia  venisseiit  Sileiis  cl  Ti- 
motbeus  Coriuthum,  ubi  erat  Paulus,  vcrbum  Do- 
mini  Pnuliis  docebat  inslanter  :  sed  non  audtemibns 
quibusd:im  Judxis,  excuiieiis  vesiiincnia  sua,  disil 
ad  eos :  Christi  Domini  sanguin  effutus  *  «  oMrei : 
ego  autentf  sicut  mihi  praceptum  mI,  ad  gentts  mh 
dam^  protinus  instruendas,  Et  emigrau»  ad  Titum 
quemdaro,  tunc  docuit  archisynagogam  CrisfMim,  ei 
ciim  tiita  domo  sua  aliisque  multis,  Cbristianae  ftdei 
praecepta  suscepit.  Quadaro  vero  nocte  Paulo  Domt- 
nus  dixit  iu  somnis  :  Contradicentium  vota  non  fi- 
mcas ;  ego  autem  sum  tecum  ^,  et  ueminem  te  smpc» 


sedilionibus,  cxpulerunt;qui  vonienles  in  syungogain  C  rare  permitto.  Qiia  commonttione  roboralus,  aunum 


more  solito  dispulabaut;  ubi  nobiles  eorum  Scriptu- 
ras  diviuas  diligentissime  pcrscrutantes ,  Doniifto 
Christo  cx  magna  pnrte  crcdidcnint. 

•42.  —  XVII,  13.  Ciim  atif^m  ccgnovissent  in  Thessa- 
lonica  Judasi  quia  et  Beroece  prmdicaium  est  terbum 
Dei,  Cum  vero  co,$novissent  Thcssal  nicenses  Ju- 
dxt  in  licroca  apostolos  de  Chrisio  prxdic^ire,  ve- 
nientes  itluc  crebris  scditionibus  populos  incttihant, 
dicentcs  cavcndos  esse  qui  orbcm  terrarum  nova 
pr:cdicatione  conrundunt.  Tuiic  visum  est  frairibus 
ut  Paulum  transniitterent  Athcnas,  Silcam  nufcm  ei 
Timotheum  ad  teuipusaliquod  ibi  rctiiierent.  PauUis 
auicm  veuiens  Atlicnns,  per  loca  singula  vehcnicn- 
tiusdispulabat,  videns  idololalrise  dediiani  civit.item : 


et  sex  menses  fiducialiter  docens,  in  eadein  civitate 
consedit :  qui  propter  novain  prxdicaiionem  ad  tri- 
bunal  proconsulis  Gallionis  perductus  esl  a  Judsis. 
Sed  Gailio  quxstiones  tcgis  divin»  ad  se  non  dicens 
perlinore,  eliminntos  rccit  ahscedere  :  post  aliqcat 
vcro  dies  fralribus  valedicto,  cuin  Aquila  et  PriscilU 
in  Ephcsum  Paulus  advenit;  nce  ibi,  deprecautibiis 
multis,  diuiius  potuit  commornri,  llierosolymaut 
pro  Peiilccosies  snlcmnitatc  fc^tinaus. 

45.  —  xvi!i,  21.  Et  prcfcetus  eH  ab  Epheso,  et 
dcscendU  [Su}^,,  deicefidens]  C(esa:eam  Paulus  ^  ct 
qtiod  se.]uiiur.  Itide  Pnulus  egredicns,  dcscendit 
Ca'sa»e:im,  ubi  salutavU  congregatroncin  Kcc!esi;c; 
post  Antiochiam  est  prorectus,  ibique  aliqnnntuni 


qiia  opinione  vulgata,   couiprchenderiint  euui  qiii- I^  temporis    imiuorntns,    peragrnvlt    Gnlntinoi   Phry- 


dam  civium,  et  duxerunt  ad  Ariop:igum,  iihi  cnl 
philoKophorum  aduuata  collcciio  :  qucm  alii  semlui- 
verbium*,alii  novoruro  daBmouiorum  pndicaionm 
cssc  dic«'baiil.  Tunc  prudentes,  Paulo  in  mcdio  con- 
stilulo,  dcsiderabanl  audire  docirinam  quam  louge 
laleqiio  scmiiiabat. 

45.  -^  wu,   tL    Stans   aultm   Puutu^  in   mcijo 


giainqnc  regioncs,  confirmans  onmes  disc  pulos.  ul 
in  snsceptis  regulis  permanerenl.  A pollo  vero  qui- 
detn  Jitd.Tiis,  Alrxnndriniis  nniione,  vir  lo'tiicus  ct 
fervens  spirilii,  Ephesum  venit;  ihique  dum  in  sy- 
fingoga  nducialiler  ageret  cum  Jud.eis  ,  assumse- 
runl  cum  Aquila  ct  Priscilla,  qtiem  diligeutitis  Scri- 
pLuras  Douiini»  patcfacta  veritaie,  docueruiil;  cum 


■  Vulgata  wii,  IS,  temiiiator  vetborum  :  Grxctis 
lextus  tntipiifikvfo^.  Aihenienses  siquidcm  homines 
Attica  coiitumelia  Apogtohiin  inscclabaniur.  Deiuo- 
silienes  du  tlorona  ;  gl  fup  'poif^uw^Bcc  ri  uivuf  wfo 
WumyopC^j,  >A/a  inn  «r-c/jfjio^oyof ,  f  tc. 

k  yi\t\%.,intiabat  verbo  Paulus.  Gr;cc.  lc\.,cvv:i/£To 


T(f»  TTVlVftaTf. 

'  c  Viiig.  vers.  0,  inngtiis  vetter  super  caput  restrum: 
mvndus  cgo,  ex  hoc  ad  gentes  vaduui. 

<i  Viil){.,  A'o/f  timere,  ted  loquere^  et  iic  taceas  :  pro- 
pttr  quod  ego  suvt  icvuni,  et  ncmo  oppoHetur  (i>i,  ai 

noceat  te. 


r,07  COMPLEXlONtS  IN  ACTUS  APOSTOLOfiUM.  \Z0^ 

aiilem  vcllei  ire  Acliaiam,  scripserunl  ul  timii  ciuifi-  A  iro^  ubi  vorbuiii  Doniiiii  prxJic.ibant,  traxerunt  •«) 


lienfer  plcbs  devoia  suscipcrei;  unde  raclum  e.si 
Jutlae  s  conriJeiiler  cerliusqiie  conviiiceret. 

4G.  —  XIX,  t.  Facium  est  autem,  cum  ApoUo  esset 
Corinthi,  ul  PautnSf  peragratis  superioribus  partibus, 
vcmrel^  el  cfflcra,  Yerum  cuni  Apollo  essel  Coriii- 
iliiy  conligil  u(  Paiiius,  peragraiis  superioribus  p:ir- 
tibus,  vcnirct  ad  Kphesum ;  ubi  repcrlus  «  quosdam 
discipulos,  inierrogavit  si  baptizati  Spiriius  sancti 
gratiam  percepisscnl.  Illi  professi  sunt  hoc  nomeii  se 
onininiodis  ignorare,  sed  in  Joannis  se  fuisse  bapti- 
sninte  consccr.itos  :  quos  invocata  Triiiitale  bapli- 
zaiis,  venit  supra  eosSpiritus  sanctus,  ui  Inguis  di- 
Tcrsis  prophelnre  valuissent  :  ibique  Pniilus  per  tres 
incnses  resideiis,  de  Chrisio  Domiuo  sollcnini  more 
praedicavil. 

47.  —  iix,  9.  Cum  autem  quidam  indurarentur^ 
et  noH  crederentf  et  caetcra.  Cum  quidain  Epbesio- 
ruin  ol.ciin:ila  volunt:>te  non  credcrent,  segregavit 
ab  eis  discipulos  suos,  et  colliiiie  in  schola  tyraDai 
per  biennium  disserebal,  iniracula  mulla  faciens,  ila 
ut  sudaria  ejus  apponereniur  xgrolis,  ei  reslilue- 
rentur  prisiinx  satiitati.  Erant  autem  septcin  fratres 
subdoli,  niii  principis  synagogaB,  qui  dicebant  ener- 
gumenis  :  Adjuro  vos  per  Jesum  Christum,  quem  Pau* 
lus  pradicat,  exire  celeriter:  quibus  rcspondebat  spi- 
Titus  nequam  :  Jesum  quidem  novi,  ct  Paulum  scio, 
vos  antem  qui  estis  ignoro  ^.  Et  obsessi  pcrtiiiaci  ad- 
versum  eos  concertatione  pugnabant  :  quod  dum 
fiiisset  cognitum,  magna  populi  credidit  niuliitudo. 


jiidires  aiidicndus  ;  P^ulum  vero  volenlem  ad  popa- 
los  iniroire  non  permiserunl  discipuli  vel  amlci  (erat 
eniiii  totiiis  civitatis  magna  conlusio),  iie  ip-niiitotius 
populi  furor  impeterel,  qusm  sciebat  contrarix  sibi 
pr.Tdicationis  auctorem. 

49.  —  XIX,  33»  Alexander  trgo^  manu  silentio  po- 
stulato,  volebat  raiioneiu  reddete  popuio.  Alexandcr 
Tero,  uiius  ex  discipulis  Ptuljy  mauu  faclo  siientio, 
volebat  populis  concitatis  reddere  raiioncro  :  queni 
iiiox  ut  Jud:i:um  cognoveruut,  ne  quid  contra  Dia- 
iiam  dicerct,  i  er  boras  duas  voce  magna  professi 
sunt  magnam  esse  Diaiiaiu  C(>hc8iorum.  Melueiis  au- 
tem  scriba  iie  tanta  sediiio  confunderel  civitatcm, 
silcniio  faclo,  popiilis.persuasit  ut,  si  Dcmelrius  et 

B  artifices  ejus  advcrsus  alii|uos  causam  movent,  a 
judicibus  placntis  audiantur ;  boiuines  aulem  inoo- 
ceiitcs,  qni  niiiil  contra  Dianam  locuti  suut,  nonde- 
^bcnl  usqiie  ad  mortis  periculum  perveuirc  :  qua  ra- 
tione  snscepta  seditio  cuncla  sedata  e.-t.  Tunc  Pau- 
lus,  Viiledicto  discipulis,  Macedoniam  est  profectiis.; 
nbi  doceiis  plurimos,  venit  ad  Groeciaro ;  exindeqiie 
porambulnns  regiones  vicinas,  cum  discipulis  sui« 
pervenit  ad  TroaJem,  ubi  scplcro  dies  noscuBlur 
es^e  remorati.     y 

50.  —  XX,  7.  In  unum  aulem  sabbatij  eum  eonve- 
nissent  ad  frangendum  panem  «.  Paulus  pridie  quaiu 
esset  profeciurus  ex  Troada  ,  protracio  serroone 
nsque  ad  medium  noctis,  sludiosissimd  ct  8u«viier 
imbnebat :  ubi  contigit  ut  lu^us  adolescentiuro  somoo 


Tuiic  qiii  fuerant  mundi  curiosa  sectantes,  dcfe:  enics  G  compressus,  de  caenaculp  cadens  pericalum  oiorCit 


codices  suos,  judicantes  esse  superfluos,  igne  cre- 
mavenint,  qui  usqiie  ad  quinquagliiia  millium  dena- 
riorum  fuerant  comparati.  His  ilnque  peractis,  Pau- 
lus  duos  miliens  in  Macedoniam,  Tiinolheum  ei 
Erastum,  ipse  in  Asia  mansit  ad  tempus. 

48.  —  XIX,  23.  Fccta  erat  [Vulg.,  est]  autem  illo 
tempore  turbatio  non  minima  de  via  Dom'nf,  et  cx:ern. 
De  religione  Christiana  in  Epheso  eodcm  modo  fnrta 
seditio  esl.  Erat  quidam  Demciriiis,  qui  in  templo 
Dianae  xdlculis  raciebat  argenteas  :  istc  nrtincibus 
consueverat  non  minimas  pr;rstare  merccdes :  is  vi- 
dens  ritum  sncrorum  praedicationibus  Pauli  fundittis 
potiiis^e  subvcrti,  snpradictos  srtifices  adversum 
apostolos  ejusque  di$cipu!os  graviter  incilavit.  Qiii 


incuri  eret  ^ ;  quem  Paulus  reUgiosa  charitate  coi»> 
plectens,  iisqui  sderant  reddidit  sanum  :  qui  se  pane 
reflcicns,  usque  ad  lucem  praedicans  populis,  indead 
Assoon  terreno  [forte  deest  itinerej  profeclus  est : 
discipuli  vcro  ejus  navigantes.  sicui  ipse  constitue- 
rat  eis,  Paulum  in  supradicta  civitale  repererunl. 
Inde  jam  simul  Mytilencm,  Chium,  Samuin,  Miletuni 
iisqiie  profecii  suiit  :  proposuerat  enim  Paulus 
Epiiesuin  prxiermittere,  ut  die  Pentccostes  Uieroso- 
lyinam  pcrveniret. 

51.  —  XX,  17.  A  Mileto  autem  mit:e>is  Epiiesum, 
vocavit  majores  naiu  Ecdesia:.  A  Mileio  Ephcsuni^ 
pr.cierinitieus  *  episcopos  Ecclosiae  Psulus  aposioo 
lus  convocavit,  ibique  illis  magna  chnrit.iie  rctexuit,. 


rapto  Gaio  ct  Aristarcho,  comiiibus  Pau^i,  de  ihca-  D  qunli  apud  eos  se  temperantia  vcl  humilitato  Iracta- 


•  Eu/swv :  novum  participinm  Latinis  largitur,  Grae- 
cos  xmulans :  supra  pariter  a  verbo  pcenitet  pofnkcs 
ilcduxil,  f;sTavcvo)3X7T«c*  l»terrogavit  si :  moce  Yul- 
gatse  vcrsionis,  qux  Grxrum  c^  etiam  cum  pro  an 
ponitur,  reddit  si.  Similitcr  sumi  videlur  a  Tibullo, 
lib.  111,  el.  i  :  Illa  mihi  referet^  si  nostri  mutua  cura 
esi,  ati  minor, 

>>  Vulg.  vcrs.  15  non  babet  exire  celeriter,  nec 
ignoro. 

«  Yulg.  :  Una  autem  eabbati ,  eum  ecnreniste' 
mifs,  eic. 

^  Insigniter  di  crepabat  hic  ista  versio  a  Vulgata, 
sive,  ut  nrbitror,  in$igniter  aberrnbat.  De  adolc- 
scentequi  de  ccenacuio  cecidit,  loxinius  in  communi 
lextu,  sublatus  est  mortuus;  :it  Cassiudorius  legil, 
pericutum  mortis  incurrisse;  el  p'ulo  infra  pro  iis, 


adduxerunt  puerum  viventem,  habcl,  iis  qui  aderanl 
reddidit  sanum,  Noii  dceruni  tamen  qui  putent  dis- 
crcpnntiam  hanc  non  impulandam  textni,  sed  inier- 
preti ;  qui  niertuum  pro  exanimi  inlel'exerit,  ac  tc- 
lut  morluo ;  ct  ea  qiias  sequuotur,  anima  ipsius  in 
ipso  est,  ad  litteram  acceperit,  quamvis  ut  simulato 
ac  velut  jocose  dict:i  accipienda  sfnl,  qnomodo  et 
illa  Cbrisii  Jesu  Malth.  is,  24  :  non  est  martva 
puelta,  sed  dormit, 

*  Verba  bbf  ntissime  cxtendil  :  contradebat^  vfa- 
movenlest  eompromittitt  quod  eliam  habclur  Div. 
LecU  cap.  ^4  ;  simplicibus  niniiruro  verbis  adhibllis, 
perire  vidcbatur  rhythmus,  et  perpetun  illn  dictionis 
vcluii  modulatio.  Inversa  aolem  quandoqne  f^ignif!- 
cntio  minus  curx  cst  :  iiaque  pra^tcrmittens  lic  pro 
mittens. 


1599  M.  AlRELIl  Cx\SSIO:  O:»!  UW> 

vefit  :verbttm  iUis  Dominl  tupra  cuncta  commen-  A  acienler  abslineaDt,  et  in  lradil:8  sibi  regulis  per. 
dans,  ne  veideiMe^f  falsi  pi  aedicatores  eoram  corda      scTerent. 


«ttbTerterent,  ei  ab  instituiis  rogalis  periculoso  ni- 
miserrore  defiarent :  rereiens  etiain  nulii  se  Tuisse 
itt  sumtibus  gravera ;  sed  curo  iili!»  spirittlis  pairis 
impendissel  affeclum,  suis  nianibiis  se  et  rcliquos 
pavisie  C(»ilegas;  c|ttando  dare  quaro  accipere  con- 
sut  esse  bealius ;  se  dicens  vale  facto  di>cedere,  nec 
eoruni  aspeclus  uhra  revidere.  Qux  cuin  dixissei , 
ciun  ftota  plebe  geiiibus  posiiis  exoravit,  et  fleius 
omniuni  voee  mngna  concrcpuit :  osculaniesque  col~ 
lum  ejus,  profusa  pietate  dcflk;b:int,  piopicr  quod 
illis  dixeiat,  ros  ulterius  se  iioii  esse  vi&uros. 

5i.  —  XXI,  1.  Cum  uutem  [aclum  e.sct  ul  navigare- 
nitM,  a^$tractt  ab  ei$,  recto  crfritt  venimut  Coo,  Inde 


54.  —  XXI.  i6.  Tunc  PauluSr  adtumpiis  rinf,  p^ 
stera  die  pwificatus,  cum  illis  intravit  in  tetnplum, 
Cioiisilinin  vcro,  quod  supra  dictum  fuera^  I^ulcs 
graianier  siiineiiS,  acce;>tis  qnaltuor  frairibus  purili- 
ciis,  r.islsque  c;ipilibus,  ati'i  die  syn.igogam  pra- 
suiiipius  intravii.  Ubi  cum  verl>a  facerei»  annuntiaus 
illis  purificationem  liecessariani,  donec  pro  salule 
ipsoruni  Doniiuo  penderetur  oblati  s  po^l  septeni 
dies  qui  de  Asia  erant  Jud.ei,  cogiiobeentes  Pattliiin 
comprelieiiderunt,  seditioneque  lacta  coutj  euiu 
ptipiilos  coUegerunt,  dicenies  bunc  esse  virum  qai 
contra  legnin  Mose  praciermittendain  circomcisio- 
neni  gentibus  persuadel.  Quem  cuin  occidere  decre- 


po«l  niullas  lacrymas,  quasi  violenler  absir;iCii.  ve-  B  ^issenl,  cum  militibus  et  cenlurioiiibus  tribunus  sih 


iiefunt  Coo;  progressiqiie  Rhodum  ati|ue  Faiaram, 
iranseMiars  Phoenicem  et  Cypruin,  Tyruin  usque 
perducti  sunt.  It>i  reper:is  discipulis  quibusdam, 
nMinsii  apud  ets  diebus  septem :  (|ui  pracscieniije 
▼irlute  cunimoniti,  dicebanl  Paulo,  ne  llierosoly- 
nam  fe^tinar*  t  ascendere,  dum  e  ventiis  ibidem 
gravisbiffltts  ioiniineret.  Unde  oraiione  ftcia  et  v-le 
dieio,  ad  Toloimddam  venennt,  cxindeque  Caesa* 
ream;  ubi  ingrediens donium  Phitipii  praedicaioris, 
qni  erat  untts  ex  seplcm  quos  superiori  teinpote 
aposioU  mensarum  amministratione  prxfecerant ;  is 
tebebai  filias  quatoor  virglnes  Domiiii  eloquia  pra- 
j^tafitea ;  ei  dum  ibidem  morarentur,  ab  Uieroso- 
lymit  Teiiit  propbeti  nomiiie  Agabus,  quL  assumena 


bito  coboriis  advenlt,  qui  ratione  reddita  ab  scelesta 
voluiitate  suspendit.  Tunc  a  popults  ereptum  l^aii- 
Ittin,  stMl  duabus  catenis  inligaium,  tribunus  perduci 
}ussii  ad  castra ;  ubi  Apostolus  viuculis  inligaius  tri- 
l.uiium  peiiit,  ut  ei  populos  liceret  affari  :  qna  viv 
iuntaie  concessa,  manu  facio  sileutio,  lurbis  Ue- 
braica  lingoa  liicutus  est. 

55.  —  xxit,  1.  Viri  (ratres  [Vu1g.,/ra<r«sei|Niir(s^ 
andite  quam  ad  vos  nunc  reddo  rationem ,  el  csieri. 
Paulus,  cuin  nd  simpliciiatem  cordis  curreret,  pei 
ordinem  populis  narrat  queiiuimiiiodttin  a  Dommo  sii 
elfcitts,  cuni  esset  persecutor  Eceiesim  :  cui  eiia» 
scelus  siium  de  sanguiHe  Stepbaiii  inraeu  meais 
•011  laciiit :  std  audiase  se  d  eit  a  Dotuine,  eui  nm 


aoaam  PauK,  pedes  suos  ia?i|an8  dixit,ii»  ease  vi- C  potest  obviare^  ad  prtediciitionem  geniium  se  esse 


romi  cujos  erat  cingnlum,  a  Judxis  proienus  alli- 
gandum ,  et  in  manibus  geiitium  coiiiradendum. 
Tttiic  disQipuli  cum  HdelitKis  rogabaiit  ui  iinniineiitia 
Pauiua  periciila  declinaret. 

55.  —  XXI,  13.  Tunc  retpondens  Paulus  ,  dixit 
[Vulg.,  retpondit],  et  reliqua.  Flentes  autem  Paulus 
ainuionuit,  ne  de  aspero  ejjQS  casu  se  viderentur  alHi- 
gere :  quando  ipse  paratus  esset  pro  Christi  noinine 
non  solum  Ilgari,  veruin  eliam  libenlei'  occidi.  Cui 
discipuli  dixerunt,  quoniam  eum  reliiiere  non  poie- 
raiii  :  fiiit  vutuntas  Domini,  lli  cum  ilierosolyni.un 
venissont,  a  fratribus  gratanter  excepli  sunt.  Postero 
die  Pauliis  abilt  ad  Jacobum,  omnia  iili  referens 
qualia  gentibus  per  ministerium  ipsius  virlus  divina 


iniltenduin.  Quein  Judxi  eatenus  andientes,  voce 
inagna  iribuno  ciainare  copperunl,  tuilenium  e^seik 
vivis,  qui  sitii  talia  persu;«sit. 

o6. —  xxu,  25.  Vociferaniibus  autein  eis,  et  prti- 
cientibus  vestimenta  sua,  et  cselera.  Sediiiuuem  fs« 
cientibus  Jiidaeis,  et  pulverein  in  caelom  proicieaii* 
bus,  Paulum  tribunus  ducijusait  iii  eastra;  qoaa 
dum  flagellis  cxderent,  ul  causain  conciut;e  sedi- 
tionis  agnoscerenl,  Paulus  ceoturioni  dixii  asiaoli: 
Videte  si  indemnaiwn  vobis  liceat  fUtgelUtre  Romor 
num  *.  Quo  diao  perterritus,  solvii  euui,  et  iomH* 
uentia  tornienta  su>pendii.  Alio  auiem  die  Paulas 
atque  conciliuro  Judaeorum  ante  ae  proecepit  a4si* 
stere,  voleus  agiioscore  qua  causa  sil  tradiius.  Taac 


prasiiterit :  iinde  omnino  gavisi  suiit.  Cui  congau-  D  Paulus  Judaeoruin  turbas  intendens^  ita  locutus  esi. 


dentes  gratias  Domino  retulerunl,  sed  cominouebant 
illum»  ut  circa  populum  Juda^rum  deberet  esae  soi- 
licitus;  quoniam  probabatur  illis  vehemenier  esse 
suspeetus,  eo  quod  de  circumcisif  ne  abolenda  con- 
tra  legem  Mosis  doccret.  Sed  consitium  dederunt, 
ut  ex  suis  quattuor  viros  assunierei,  cum  quibos  sy« 
nagogam  rasis  capitibus  introivtt ;  quod  JudaH  co« 
gnoscenies ,  iiihil  eum  conira  legem  Alom  crede- 
rent  e^se  dicturum.  Ris  autem  qui  de  gentibus  cro 
dideront,  scripsisse  se  4icunt,  de  quibus  rebus  stif-: 

*  Vulg.  vers.  25  :  Si  kom^tem  JUnMmim  ei  iiuim» 
ntUum,  eic. 

^  lloc  est,  iiituens  :  sic  alibi,  quidguid  tol  noH 
intendit^  sciiicet  non  aspicii.  Episcopus  apud  S.  Au- 


57.  —  xxiu  ,  i.  intuens  auUm  [\u\%.  ,  iHtemden 
autem  in\  eoncUium  Faulus  «it^  et  reiiqua.  Cum  Pas- 
lus  prima  rronte  dixisset :  Viri  fratres^  e^omaicU' 
scientia  bona  couvertatus  sum  ante  Deum  mBque  ia  be- 
diernum  dtem,  oa  ejus  Aaanias  princeps  aacerdoiui, 
quasi  blaspbemum,  perculere  praecepit  adstantibes. 
Cui  Paulus  Hbera  voce  respondit  :  OeMs  if,  periet 
dealbate^  percuiiet^  qui  sedens  ioee  judick^  percun  m 
prascipis  contra  legem  «.  {iuem  duin  arguerent,  eor 
princlpi  saccrdotum  maledicere  ▼oluisw,  respoodK 

gusltnum  dicitor  euperine idens^  id  eM  inspecior. 

«  Vnlg.  :  El  tu  sedens  judicas  me  secundum  icfOt^ 
et  eontra  legem  jubes  me  percuti  ? 


UOl 


COMPLEXIONES  IN  ACTUS  APOSTOLOUUM. 


140i 


i)e!»i!isse  se  Uli  eum  honore  siiljvecluiii.  Scieiis  au-  A  Cer'e  cuiii  siiit  pncseuies,  dieant,   si  quid  aliud. 


lem  Paulus  Pharisauus  et  Sadduceos  ibidem  cotive- 
iiisse,  qui  diversa  per  uasione  discreli  suut,  voce 
magna  proclamavit  se  esse  Piiaris^eum,  et  propter 
spem  et  resurrociioneui  moriuorum,  quam  et  ipsi 
credebant,  se  gravissimum  judicium  sustinere.  Quo 
dicto  mox  inter  eos  aliercatione  eommota,  conveii- 
tus  ille  solutus  est. 

58.  —  xiiil,  10.  El  cum  magna  dissensw  faeta  es- 
M<,  timens  iribunus  ne  discerperelur  Paulus.  Cum  fa- 
na  fuissi  t  hiier  Piiarisxos  et  Sadduceos  magua  dis- 
sensio,  tiinciis  tribunus  ne  Pauiiis  discerperetiir  a 
Sadduceis ,  jussii  euiir  ad  casira  revocari :  cui  per 
nocieni  Dominus  disit :  Constans  esto^  Paule^  quoniam 
sicut  hic  mihi  tehiificattts  es^   ita  te  oportel  nomen 


quod  ad  coiifusiouem  pcrlinet  ciatatis,  faclum  esso 
memineruDl.  Qnos  Felix  jiidex  usquc  ad  praesentiaiD 
tribuiii  Lysi»  distulit  audiendos;  jubens  centurioid 
Paulum  custodi»  niancipatum  habere  reqiiiem,  nec 
probibere  quemquam  illi  minislrare,  qu£  ad  solacia 
ejus  polerant  pertincre, 

02. —  XXIV,  2k  Post  aliquot  autem  dies  Drusiita 
uxor  Felicis  [Vulg.,  Vcniens  Felix  cum  Drus  Ua  uxore 
sva],  qua;  erat  Juda:a,  Posl  al  qiiol  dies  rogattts 
Felix  a  Drusilla  coiijuge  stia  coiaui  ea  Pauluiu  fecil 
adduci :  qui  duui  niulia  de  fi>ic  Domini,  el  de  iusti- 
lia,  etcastiiate,  ei  de jiidici)  fuiuro  dissererei,  prae- 
dicalionis  ipsius  vcrit.tle  coininoius,  dixit  Paulo  : 
Nunc  vade,  et  opportuno  tempore  faciam  te  esse  pra:- 


meum  et  in  Romana  ttrbe  praedicare'^,  Sequenli  vero  B  sentem  [Yuig.,  accersani],  Quem  ad  se  frequenirT  vu- 


die  quadraginta  Juda^i,  conjuratioue  facta,  Pauluni 
occiderc  decreveruni;  quod  audie.ns  fiiius  sororis, 
Paulo  in  castra  posilo  nuoliavit.  liogai  ilie  custn- 
des,  ut  adolescentem  perducercnt  ad  iribunuin ;  qui 
duni  ei  per  urdiiiem  cuncia  dixissel,  pnecepii  adu- 
les(enti,  ut  di  tumsibi  nulius  agnosceret. 

59.  —  ixiii,  23.  Kt  vocalis  duobus  centurionibus^ 
dixit,  Tribuiius  autem  vocatis  duobus  ccnluriouibus 
praecepil  ut  cum  militibus  armatis  ad  Felicem  judi- 
cem  Paulum  Cxsaream  usque  perducerenl,  ne  forsi^ 
tan  credereiur  quod  eum,  accepta  pecunia,  a  Judaeis 
fecisset  oecidi.  Cui  iransinisit  episiolam,  ubi  actuun 
8ub  veri:ate  uarravit.  Milites  qux  fuerant  delegata 
feceruni.  Tunc  supra  diclus  prseses,  prxlccta  epi- 


cabal,  credens  quod  inonj  scecularium  ucgoiiorui» 
pecuuiam  ab  ipso  suincie  potu  sset.  Intef  h.rc  cx- 
pleio  bicnnio  Fclii  successorem  accepii  Por<:iuni 
Fesiuni;  Pauluni  vero  propler  graliain  Jud:roriini 
nliquit  in  vincnlis.  Tunc  Festus  vcnicns  C:rsareain, 
prx»sentalis  sibi.  et  Paulo.  et  Judaeis,  qui  eutn  per- 
sequi  vi  iebaiiiur,  sedit  iribunal.  Paulus  autcm  ne- 
minem  se  l^sisse  testatus  est,  amniirans  quare  tan- 
tx  persecuiionis  pateretur  iiividiam;et  ideo  ad  Cx- 
sarero  se  niilteudum  esse  proctaroabat.  Cui  Fe>tus 
6ub  brevitate  respondil :  Quonim  appetlasti  Ca:sth 
remt  ibis  ad  Cassarem  {Yers.  li). 

6"».  —  XXV,  i3.  Et  cum  dies  aliquot  iranaacti  es- 
senl^  Agrippa  rex  et  lieronices  de^cenderunt  Cma- 


stula,  Paulum  fecit  in  llerodis  prxtorio  custodiri,  C  ream,  Trausactis  auiem  aliquot  diebus,  Agrippa  rex 


usque  duiii  ejus  accusatores  venire  poluissent. 

(iU. — xxjv,  1.  Post  quinqu$  autem  dies  descendit 
princeps  sacerdotum,  et  reliqua.  Post  quinque  dies 
venetuiit  Jud;ei  ad  Feliiem  judicem  cuui  oiaiore 

TertuUo  conira  Pauluin di.  Tunc  parlibut 

in  medio  constitutis,  Tertullus  orator  de  elo«|U«'nlia 
buuiana  pra;sumens,  Paulum  invidii»se  ccepit  impe- 
tere  :  pcr  totum  orbem  quictos  Judxos  novis  prxdi- 
cationibus  eum  velle  confundere  :  quo  adprehenso, 
taitiuni  facinus  secundum  legero  suam  voluerunt 
prolinus  vindicari :  quem  eripiens  Lysias  iribuniis, 
ad  ip.^ius  cognoscitur  miaisse  judicium.  Reliqui  Ju- 
ihci  hurrisona  voce  lestificaii  sunt  ita  se  hahere  qu» 
di  la  suut. 


et  Berouices  ad  saliitandum  Festiim  C.e:>arcaiii  vene- 
runi;  ct  cum  apud  ipS'im  aliquanio  teiitpore  mora- 
renlur,  de  Paulo  qiiodam  Jud;eo  Festus  Agrippa 
regi  per  oidiuem  qux  fuciant  gesta  n:)rravit;  et 
cum  Judxorum  iinprobitate  prenieictur,  ad  Ca^sa* 
rent  eum  appellasse  clamavit.  Tunc  cuin  euni  videro 
vellet  Agrippn,  alio  die  promisit  illum  Fcstus  modis 
omnibus  audienduui. 

61.  —  ixv,  25.  AUcra  autem  die  y  cum  venicset 
Agiippa  el  Beronice  cum  mulia  ambitione,  Altero  die 
dum  Agrippa  et  Beronice  una  cum  Festo,  et  turbis 
plurimis  auditorium  civitatis  intiassenl,  jubcnte  Fe- 
sto,  Paulus  est  traductus  in  medium,  ut  ea  qux  se- 
creiius  rogi  lettulerai,  per  singiila  ipsius  testimonio 


61.  —  xxiVy  10.  RespondU  autem  Pauius,  annuent4  D  coinproharet :  quem  post  appellatioiieui  ideo  perhi- 


siLi  prceside,  dicens,  Postquain  Tertultus  oraior  qtiae 
volebat  asseruit,  prxmissis  qux  poteraoi  ad  beiievo- 
leniiam  judicis  pertiisere,  Pduliis  ita  rcspondii ;  Curo 
iiiore  geiitis  sux  Hierusalero  Dominum  adorare  ve* 
niaset,  et  eleemosynam  genti  sua>  facturus,  neque 
tuibain,  neque  tumultum  fecit;  sed  cum  leneretura 
centurionibus  clamasse  se  dh  ii  ad  populum  :  De  re- 
surreitiune  mortuorum,  quam  et  vos  creditis,  hodie 
judicandus  aiiia/o.  Nec  aliquid  tale  eos  prohai^  posse 
coBtiriuai,  qu«iia  de  ae  tmpia  voiuutaie  Auxerunu 


bet  aiite  Agrippam  perductum,  ul  veritate  rei  co- 
gtiita,  curo  explauatione  causae  ad  Caesarero  niitte- 
retur. 

05.  —  XXVI,  1.  Agrippa  vero  ad  Pahlum  ait,  Tunc 
Agrippa  l^aulo  pro  se  loquendi  (iduciam  dedit.  Qui 
priiiiuro  jiidicero  laudans,  ab  Initio  qux  sibi  accide- 
rant  iniegra  veiitate  complexus  est :  reiereiis  quem- 
admoduro  Cbrislianum  popiilum  fuerit  |>ersecutus( 
deiude  cum  iret  Daiiiascum,  qualia  luroine  Doroini 
cireumveiitas  audierit;  statiroque,  ut  necesse  fuit» 


*  Vu'|!.  vers.  11  :  Constant  esio:  sicut  enim  Uttificatus  et  de  me  in  Jerutalcm,  sie  te  oporut  et  Hom(% 
tesiificarU 


1103 


M.  AUriELlI  CASSIODOUl 


\i'\\ 


Kcniioiiib.is  oboc()i<sc  doiuinicis  :  u.ulose  praMlica  sc  A  vienle,  naulici  fujjere  dcrrevissn;.! ,  Pauls.sait  oninc' 


peihihel  populis  ei  geiitibus,  ul  ciuiveisi  dij^Miaque 
IXKnileiiii»  opera  facitiiles,  a  lern;e  vil;e  pra-mia  re- 
perirenl;  qua  de  causa  comm'  l.  Jml.i  i  eiiiii  occidere 
tiecreverunl ;  quoruin  maiiibus  aiixilii)  Divinilaiis 
enptus,  usque  ad  illiid  tempiis  ca  sc  pra:d icasse  le- 
sialus  est  quae  in  Proplielis  ac  rcliquis  Scripturis 
(livinis  legiiiilur  esse  conscripta. 

t6.  —  xxvi,  19.  Undi\rex  Afirippa,  non  fui  incrL' 
dulus  caslesli  v:sio  i.  Loquente  P.iiilo  illa  qii:e  dicfa 
Siint,  Fcs:us  dixii  iiicrcd.iliiii :  Insmvs,  PaulCy  mn- 
lemqne  luam  lectio  mvlla  coufnndil  [Vulg.,  mullo!  te 
iiUer(9  ad  insaniam  conrertunt].  Cui  P.;ulus,  servaia 
graviiate,  respondit  iion  8(*  ins  nire,  sed  verilalis  et 
buhri 'tatis  verba  dixi^se;  nam  scire  Uilia  et  legem 


salvos  (iei  i  non  possc,  ni  i  naiiias  iii  navi  siare  con- 
lingerct.  Tuuc  miliies,  abscissis  fnnibiis,  scapbain 
piiliiis  jiidicaverunt  esse  temnendam. 

C9.  —  XXVII,  53,  Et  cum  lux  inciperet  fieri.roga- 
bat  PauluSf  et  cx^tera.  Post  tempeslatis  igitur  qiiar- 
tuin  decimiim  di<  in,  mgavit  Paulus  ut  cibum  suinc- 
rent,  qiiando  de  ducentis  septuaginla  sex  viris  ncc 
capiltus  capiiis  eorum  imminutus  esse  pro!)aretur  : 
nain  iit  alios  exemplo  suo  poiius  invitaret,  panem 
frangens  ipse  cibalus  est.  Facto  igiiur  die  sinum 
queiiidam  conspi:  icntes,  ad  liitora  vicina  tendebani; 
sed  navi  cautibus  undisque  resoluta,  consilium  fuit 
ut  omnes  enatarent :  unde  sic  factum  esl,  ut,  n.tve 
pcrdiia,  cuncti  illccsi  ad  optatam  terram  prolinus 


«iecei  Aj^rippain,  q  loni^iin  qii:e  palam  ge^iia  sunt  ad  B  pcrveiiirenl. 


ejiis  notiliam  pervcnire  p<»tnerun<  :  Agrippam  quo- 
quc  ronlirmat  ciedcre  propbotis.  Ciii  Agrippa  ju- 
(Uiida  mente  respondit,  qiiod  (Uinstib  ciMoritatc  vcl- 
let  f  c  re  Cbristianum.  Cui  Paulus  studio  cbaritatis 
eptavii  ut  et  ipsc  et  cxleri  audienles  t'<les  ficrent 
qualis  ipsc  erat,  excepiis  vlncitl.s  snls.  Qui,  (tiuiisso 
conventu,  iiiter  se  locuii  suni,  Paiiliim  niliil  tale  fo* 
cisso  iinde  ntcrereiur  occidi. 

07.  —  xwi,  52.  A(jrip;)a  autem  Fvsto  dixit,  Tunc 
Fesio  Agiippa  dixit :  Poterat  homo  isie  dimittit  si  non 
appellasset  ad  Ccesarcm,  Tiinc  tiaditus  esl  Paulus  ccn- 
lurioni  Julio  cum  custodibus,  ui  navigaret  Italiam  : 
qui  ascendeiites  navein  sccundo  die  Sidonem  vene- 
runi,  ubi  Pauluin  cei:turio  clementer  tractans,  ad 


70. — xxvni,  i.  Barbari  vero  prcestabnnt  non  mo- 
dicam  humauitiitem  nobiSy  et  cxtcra.  Omnibus  jam  in 
littore  constitiitis,  cum  maximum  frigus  iiisislcreU 
iiiodia  muita  fatigati,  accol:e  locoruin  barbari  buma- 
nitalis  alimenia  pr:e>t.ibant.  Paulus  autom  dutn  con- 
grcgassot  ninllitcdinem  sarmcntorum,  et  super  igiiem 
mi^issei,  vipeja  qna:  ibi  casu  faciente  repcrta  est, 
munuiii  ojus  mordicus  adprebendit.  Qu.x  cum  in  ejus 
canie  penderct,  incolai  loci  primum  illum  homicidaui 
esse  crediderunt,  qui  post  maris  periculuin,  incur- 
risse  put:itum  est  ultionis  eventuni.  At  ubi  saniis 
esse  conspectus  est,  Dcum  credebant,  cui  nibil  re- 
ncna  nocuerunt.  Tunc  cliam  a  quodam  Publio  beni- 
gne  suscepii,  patrem  ipsius  febribiis  vonirisque  fliixa 


ainicos  suos  ire  pcrinMt.  lude  Cypruin,  indc  Ly-  ^  l.iborantein,  P.iulus  oratione  daia  sanavil.  Qnapro- 

pter  concursu  faclo  inultorum  qui  in  eadein  insuU 
conimanebant,  obsessi  diversu  languore  curai  sunl, 

71.  —  xxviii,  H.  Post  menses  autem  tres  nntiga" 
vimus  in  navt  Atexandrina,  ct  c;i*tera.  Post  tres  veio 
nienscs  ascendcntes  in  Alexandrinam  navem,  in  ci- 
viiatem  S.ciilorum  Syracusas  venerunl:inde  Ref^io  ", 
inde  Putcolos  {sic),  inde  jani  pedibus,  Trib.  *»  Taber- 
nis :  ubi  a  fratribus  Paulus  libenter  exceptus,  et  Ro- 
roam  perdiictus  intravit.  Ubi  post  tcrtium  diem  con- 

vocatis  in  synagoga  senioribiis, mililc... «  pcr 

ordinem  a  cenlurionibus,  qtiali  causa  deductus  est» 
ostendcns  illis  gloriosam  caienam,  qua  Israeruica: 
Ciusa  salutis  fuerat  ill  galus. 

72.  —  XXVIII,  21.  At  iUi  dixerunt  nd  eum  :  nos  ne- 


stram,  imle  translaii  in  Alexandrinam  navcm  trans- 
r.avigantes  Cretam,  in  Sahnoiiem,  exindcque  in  Ro- 
niportuin  post  tempus  aIii|uod  perveneruiil^Vm.  8)* 
tbi  jam  tempore  navigaiionis  expleio,  Paulus  dixit 
ad  socios  melius  constarc  si  ibidein  biemar«  poluis- 
scni,  nc  illisaccidissct  rorte  naufragium  :  cui  centu- 
rio  iiiip  ovida  mente  dissnntiens,  ad  portum  festina- 
>it  Fceniees,  qui  eral  loci  positione  securior. 

G8.  —  XXVII,  13.  Aspiranie  autem  austro  ccstiman' 
tif  proposlium  se  tenere.  Fg  cssi  de  portu  Finiccn.T, 
arsliinanies  loium  sc  tenere  (lOfSC  pro  portu,  subi:o 
illis,  ({ui  vocatur  curoaquilo,  contrarius  ac  fortissi- 
iiMis  vcntiis  occiirrit.  Tum  colicctis  vclis  navis  per 
nnd:is  ccepit  eirerri,  ita  u  insulam  Gaudem  exeuntes, 


scaf.iin    perderent,  el  funibus  «wstiMgciiies  uavem,  ^  que  litteras  accepimus  a  te^hidaa^  et  caetera.  Jud«i 


eain  liberareconarenltir ;  »^ed  crescentibus  ventis  iia  pe- 
riclitabanlur,  ul  nec  solem,  Lcque  sidera  pcr  inultoi 
dies  conspicere  va!uissenl.  Tunc  Paulus,  qu.im  in 
soinnis  audierat,  Doniini  promissione  narraia,  c^etc- 
ros  aiiimavit;  diccns,  prxter  naxem  d(masse  sibi 
Deiiin  cuncios  bomines  qui  cum  ipso  pergebant. 
^uarto  deciino  vero  die,  cum  tempestute  adhuc  sx^' 

•  Auciori  forte  probabatur,  quod  e  Varronc  apud 
Coniuium  reiulit,  Ortbogr.  cap.  1  :  /}  liiieram^  si 
pnmo  toco  ponalur^  non  aspirari  :  lecior  enim  fp>6 
intttUqere  debet  Rodum,  tameisi  h  non  habca\  Rho- 
ditm  estte^  retorem  esse  rhctoresu, 

''  In  ins.  crai  Tribnuns.  Numcr.itur  Tribus  Tabernis 
in  liinor:trio  Appia  via,    inicr  .Aiiciani   el  Appii  fo- 


vero  Paulo  responderuni,  ncque  pcr  littcras,  neqnc 
per  nunlium  se  cognoscere  potuisse,  quae  nuper  vi- 
sus  esi  iulimare;  sed  posiulabant  ab  ipso  magis  ui 
quae  alibi  praedicavit  agnosccrent.  Constiiuto  voro 
dio  cum  venissent  ad  bo>pitium  Pauli,  loqucbatur  de 
reguo  Domini  Cbristi,  quem  per  Mosen  atque  pro- 
plietas  constabat  essc  proroissum.  Sed  quidain  co:i- 

rum.  In  concilio  Romano  sub  Ililaro  inter  cpisco- 
po8  :  Lucifer  Trium  Tabcrnarum,  lii  Uinerario  Hurde- 
galensi  bis  id  iiomen  occurrit,  non  louge  a  Placen* 
tia,  et  prope  Inteiamnain. 

^  Mutilus  ac   coriuptus   locus  :  inspicc    sac:uin 
textuni. 


\m  COMPLILXIONES  IN  APOCALYrSlN.  ilOG 

senlieiitcs ,  quutain  non  credeutcs  fueruiil :  (|ui!>u^  \  auteni  iu  suo  couduclo  biiniiio  niancns,  de  regiio 
Paulus  increpans  Isai»  dixit  exemplum  :  proicstaiis  Doinini  Jesu  Clir  sti  ad  ^e  vcniciites  jugiier  instrue- 
getitcs  luagis  Miscepturas  saluieni,  quam  illi  su.sci-  bai;qii  licet  essel  calenis  ferreis  illigatus,  creden- 
pere  n  luerunt.  Quo  dicto,  factum  est  ut  inier  se  tium  tamen  cottidie  solvebat  vincula  peccatorum. 
Judx*i  haberent  iioii  nunimam  quxsiionem.  Paaiui 


APOCALYPSIS  SANCXr  JOANNIS. 


1.  —  I,  \,  AporMlypsU  Jeau  Chrisll,  quani  dedii 
Uli  Deus  palam  facere  servis  suis,  ct  caelera.  Quidam 
proloj;us  {Txmittitur,  ut  pra^sentis  libri  dignitas  bre- 
viter  indicetur  :  dicit  eiiim  Joannes  nposlolus,  a  Do- 
mioo  Cbristo  visionem  sibi  de  fiiie  sxculi  fuisse 
monstratam;  et  per  quem,  ei  cur  sii  ostensa  memo- 


tionibus  suis  fortissimus  et  splendidissimus  inveni- 
tur;  vox  ejiis  ut  sonus  aquarum  mul  arum,  quia  de 
ipso  sapientiae  fluenta  proceduul :  de  seplim  vero 
stellis  ipse  dicil  inrerius.  Cx  ore  ejus  egredicbalur 
gladius  bis  acutus,  Novi  el  Yeteris  Testamenii  si- 
cramenia  de>i;i;nans;  facies  ipsius  spleuilebai  ui  sol. 


ratur  :  ut  tanta  veriiate  patefacta,  ei  conHdcnliam  ^  quoniam  quidquid  non  inleiidit  umbrescit.  Qua  vi- 


devotus  acciprret,  et  metiim  infidelium  conscientia 
rererirei.  Laudatur  eiiam  qui  hTC  legere  vel  cusio- 
dire  roaluerit;  ut  talibus  promissionibus  invitatus 
devolorum  animus  ardentius  excitetur. 

2.  —  I,  4.  Joanncs  septem  Ecclems  quae  sunt  in 
Asia.  Gralia  vo6ts,  et  pax,  vel  reliqiia.  Schbere  se 
dicit  Joannes  apostoliis  sepiem  Ccclesiis  qux  sunt  in 
Asia  constitutnc  :  qiias  snlulat,  pacemque  iltis  opiaf, 
et  gratiam  venire  a  Domino  Clirisio,  et  a  scptem  nn- 
gclis  qui  antc  thronum  Domint  leguntur  assistcre : 
fticut  in  libro  Tobiae  Raphael  angelus  dixil  :  Unus 
sum  ex  septem  angelis  qui  consisiimus  ante  thrcnum 
claritatis  Dei  {Tob,  xii).  Sed  quis  est  iste  Dominus, 
qui  est,  qui  fuit,  et  qui  veniet,   evidonti  relatione 


sione  pcrierrilus,  anie  pedes  ipsius  protinus  se  cor- 
ruisse  (estalur :  cui  Dominus  dixit :  Surge,  ne  limeas: 
se  primum  et  novissimuin  esse  confirmans ;  habcre 
se  perhibens  cla^es  mortiset  inferi.  Memento  autcni 
h:.s  et  alias  hujuscemodi  visioncs,  quas  Dominus  ser- 
vissuis  declarare  dign.tus  est,  ad  tempus  esse  pro 
rerum  qualitste  fonnatas,  mancnte  in  excellentia  sua 
haiura  deitatis.  Creterum  na'.ura  ipsa,  ut  est,  divini- 
latis  nulli  hominum  vivcnii  adhuc  probatur  ostcnsa  ^, 
quain  posl  restirrcctionein,  sicuti  est,  se  mundis  cor- 
dibus  patcfacerc  com;  romi;tit. 

4.  '—  1, 11*.  Sciibe  ergo  quce  vdisti,  ct  quce  sunt^  et 
qua  fieri  post  hwc  oportet,  Nu  iC  in  sepiem  candela- 
biis  et  scptem  siellis  sacrameuta  (|U3C  viderat  Joan- 


palefacit:proiesiansipsumesseDomiiiiimChristum,  C  nes  Dy„,„,us  il  i  Chrisius  exponic,  direiis  eas  se- 


qui  nos  redcmit  sanguine  prclioso.  Dicit  etiam  qun- 
lis  veniet  in  sccundo  adventu  suo,  quaiemque  illnm 
homines  declarata  potestute  visuri  sunt :  nam  ipsiim 
esse  primum  et  novissimum,  et  omnipotentem , 
ipsius  quoiiue  diviiiitatis  voce  confirinai. 

5.  —  I,  0.  Ego  Joannes  fraer  vester,  et  partkeps 
in  tribulaiiotie,  et  ca^tera.  Cum  esset  in  insula  P.ith- 
mos,  a  Domitiano  principe  propter  verbum  Domini 
in  exiliuni  feliciter  destinatus,  dominico  die  voce 
magna  commonitus,  audisse  sc  dicit  apostolus  ul  ea 
qn  V.  vidcbat  scriberet ;  et  ad  septem  Ecclesias  de- 
stinaret  quarum  nomina  leguntur  scripta.  Snbitoque 
conversus  ad  voccm  Do  •  iiii,  vidit  septem  canilela- 
l)ra  luceniia,  el  in  medio  Dominum  Cbristum,  ciij  ts 


ptein  Ecrlesiarom  csse  fulgores  «^,  sed  cum  sit  ea- 
runi  rerum  innumera  multiludo,  scptem  ponuntur 
ad  perfeciionem  sciliict  iudicandani  :  unde  aiigelo 
Ephesiorum,  boc  cst  cpiscopo,  commonet  scriben- 
dum,  qui  revera  scriptii  poierat  admoneri.  Scire  so 
quiiiem  <liceiiS  labores  et  patieiiliam  ejus,  quia  faUos 
noltt  prrdicitoies  ammiilere,  sed  charilatein  luin 
pnetermibisse  coiitcndit,  ad  quuin  ilium  redire  ha- 
bila  siitisfactione  recomnionct;  no  candolubruti 
ipsius,  quod  pro  bonis  operibus  probatur  osleiisuii, 
qnnsi  extinchiiii  possil  auferri  :  laudans,  quia  fncia 
N  co!aitaru!:i  ^,  id  esl  tnrpissimas  foriiicatioiies,  si- 
mili  ut  Doininus  execralione  condcmnei.  Yictoribiis 
aulcm  dcteslabilium  vitiorum  prxmium  proiniititur. 


habitum  per  myslicas  controfaliones  •  exponil.  Erat  D  „i  ^,^  ,ig„,,  ^ii^^  s„,„a,,j  cibuii.,  quod  est  in  D  m  ni 

enim  podere  vcsiitus,  quod  ad  sacerdotium  non  est 

dubum  perlincre;  pra;cinctus  fnit  supra  mainmas 

soiia  aurea,  propter  hoc  quod  ejiis  actuura  reluce- 

bal  int  gritas ;  caput  vcro  et  capilli  ejiis»  qiiod  crant 

albi,  demoiistrant  antiquissimum  dicrum;  oculi  ati- 

tcin,  velut  flainma  ignis,  eo  quod  omDia  visa  pene- 

trct,  et  a  calore  ejus  nemo  se  possit  abscondere.  Pe- 

des  cjus  erant  similes  aurochalco,  quia  in  priedica- 


a  Lege  contropationes,  a  tropo,  seu  modo,  vclfigura : 
infra,   ut   factw  altegoricB  coutropatio  servaretur. 
t»  Yide  qwjd  ad  pag.  101  animadvcrtimus  [Huj,  ed. 

col.  1359,  n.  bj.  . 

c  lloc  verbo  angclos  significat  :  eo  us\;is  fuerat  in 
(f>rmuii5  seusu  digiiitalis  :  uni  tantum  ccd^ns  fulgori : 


paradiso  ron>titututn  ;  unde  omiiis  spirilaliier  refici- 
tur,  qui  in  regno  Domini  perpetua  bealitiidine  collo- 
caiur. 

5.  —  II,  8.  Et  angclo  Ecclesia  Smyrna  scribe :  hae 
dicit  primus  ,  et  novissimus  ,  vel  reliqua.  Commonet 
ul  angelo  Siuyrna!,  id  estepiscopo,  debeat  indicare; 
nam  aiigelum  cpiscopum  dici ",  iu  Actibus  aposto« 

de  patriciatu  loquens  uoi  tantura  consulatus  culmiiii 
concedenie. 

«1  De  Nicelaiiis  vide  Epi|ibaniuro,  irenxum,  ilila- 
riuin,  llicronymum,  CleuKntcm  Aiex.,  Eusebium, 
Theodoretum. 

«  Inicrprciatio  satis  obvia,  ratio  saiis  peregriiia. 


14U7  M.  AUKELIt  CASSIODOUI  \M 

lorufu  I0CU6  ille  Itsbtur,  ubi  venieiiie  Peiro.  ei  pul-  A  ?oluiitaiibus  obsecuiidal,  et  in  caiididis  festibas,  id 


sanlcjatiuas  apostolorum  ,  diciuni  esl,  non  Petrm^ 
^ed  augelus  ejus  est  (ix  ,15);  dicens  Ncire  DofitiHum 
Cbrislum,  qui  serael  esi  iiiorcuus,  seniperque  vivii, 
qualia  quantaque  periuleruul  ab  iuliJeibus  Judxis  : 
undc si  et  ipse  usiue  »d  iitiein  pcrdurare  nialueril, 
coronam  vi(£  perenuis  prob.tiis  «ccipiet :  nam  qui 
mala  sa-culi  vicerii,  se<!uiiiijb  nionis  iuieriiu.n  non 
bal)cbit.  Diiit  eiiam  episcopo  IVrganKTuni  similiter 
iudicanduin  :  Scio  le  quidein  mter  uliquiti  pruvitutes 
patienliw  regulain  cuttodisse;  ut  eiium  Antipate  marly' 
riam  busiinentey  nuUo  potueris  trrore  deviare  :  sed  ta- 
men  in  medio  lui  esse  eognovi^  qui  junguntur  diabolii(B 
praviiati,  et  ideo  celerius  ad  med.cinam  recurre  pewit- 
teniiaft  ne  ve^iens  in  judicio  obstinatorum,  mala  a*terno 


est  In  miindissima  conscientia,  cam  Domino  jugiter 
nmbulabunt :  binc  de  libro  vilx  non  delebontar,  et 
nomina  eoriim  ante  Patrein  et  angelos  ipsius  laada- 
bili  cunfessione  memoranliir. 

8.  —  III ,  7.  Angelo  qui  esl  Philadeiphiag  [Yolg., 
Et  angelo  Philadelphio!  EuUsice  scribe] :  Ueee  dicit 
sanctus  et  verus,  et  reliqua.  Dominus,  qui  aperiendi 
atqne  claudendi  singulnri  potcstatn^  prxrinctns  eft, 
scribendum  Pliiladelphi.e  dicit  episcopo  :  Quoviam 
mihi  sancta  humilitate  devoius  ej,  humilio  libi  Sjfna- 
gogam,  id  est  congregationem  Salanm^  ul  ad  Eccle^am 
adorandam  veniat,  qua  te  pridem  superbia  (adeuU 
temnebat,  Tuend:iin  quoque  intemptaiionibuscAmpro- 
niittity  quando  inuiidus  diversa  fuerit  ilade  faiiga- 


debeam  punire supplicio  (Yers,  13).  Viiiceniibiis  auiem  g  |„s;  honatur  eiiam  in  patienlia  sua,  nt  cito  veniat. 


iuuiiduui,  iiiaunain  prouiiltit  ei  caliuluni  candidtmf, 
qui  laiiieii  cunclis  inargariiis  pretiosior  invcnitur. 

G.  —  II,  18.  Ei  angelo  EcclesicB  quce  esi  in  Tya- 
ihir  fVulg.,  Thyatira  Ecclesiof].  scribe  :  Uctc  dicil 
Dei  hilius,  etcxtera.  Scribendum  dicii  ungelo,  sicut 
jam  dictum  est,  episcopo  Ecclesix  Tbyatbir,  baec 
dicere  Domiaum,  qui  babet  oculos  ut  flainmam  ignis, 
et  pedes  similes  auricbalc<»,  ut  nec  ad  videndum  ali- 
quid  ilii  sit  obscuruui,  nec  ad  praBdicandu  n  patiatur 
defectuin.  Scire  quidem  se  perliibit  boiia  quae  fecit, 
ejusque  excellentissimam  cbaritatein ;  sed  inter  illa 
malii  se  ejus  nounuila  offensione  murderi  :  iiam 
congregatio  ipsius,  quae  ex  magiia  parte  foniicata 
cuin  pravis  est,  et   noineii  vult  Iiabere  propbelije. 


110  coronain  ejiis  alteraccipial;  designans  qaaro  nia- 
gna  sit  su  s  lidelibns  Dominiis  largiturus.  Episcopo 
quoqiie  Laodici  k  pra:cepit  indicari,  aut  frigiJum  il- 
lum,  aut  c.ilidum  esse  debore,  ne  ez  ore  Domini  vo- 
matur,  ut  tepidus  :  nam  cum  confidentiam  in  t«ii 
viribus  ponat,  cunctis  debilibus  probatur  esse  miiier 
rior.  Stare  eiiim  se  dicit  ante  ostium,  ei  crebra  vcr- 
beratione  pulsare,  ut  cnm  illi  janiias  unusquUqiif 
sui  cordis  aperueril,  ad  ca:nam  Doniini  paratus  cic- 
currat;  et  vincens  in  tbreuo  majcstaiis  ejus  «edeat, 
sicut  ipse  victor  in  patris  siii  solio  coiisediMe  diguo- 
scitur. 

9.  —  IV,  1 .  Posl  hmc  vidi  ostium  apertum  tii  c^; 
et  ecce  vox^  et  reltqui.  Vocatus  Joannes  anitni  coo- 


quuc  Jezabel  debei  potius  nuncupari,  nisi  conversa  C  lcmp*auoue  conscendit  ad  catlos^  etsedeutem 


fuerit,  proiinus  eam  iii  lectuin  languoris  es»e  mit- 
feudain,  et  in  fornicaiionibus  ejus  graviler  vindican- 
duin;  ul  tunc  onines  cOjjnoscant  Cccleiae  quoniaM 
unicuique  Dotninui  pro  faciorum  suorum  qualiiaie 
restituit.  Reliquos  autein  commonet  in  eadeui  Eccle- 
bia  coiistiluios,  ut  in  acceplis  lidei  reguis  perseve- 
reut :  vinceutibus  proniitlcns  quod  ge.utes  in  \irga 
fetrea  reganl,  sicut  et  ipse  a  Patre  sibi  dixil  fuisse 
coucessuui;  daturum  se  quoquc  talibus  pollicetur 
«;lonosaiu  rcaurreclionein,  quaiii  slelljc  comnieino- 
r.iiiniie  biguiiicat. 

7. — 111,1.  Et  angelo  EcclesioB  quce  e-st  Sardis 
[Vul^'.,  Ecclesice  Sardis],  scribe  :  Ucec  dicii  qui  hu- 
bet  sepiem  spiritus  Dei,  ei  ca:iei-a.  Dominus  Cbristus, 


oum  respexit  in  ibroiiuin,  cui  geiaroamm  caltm 
tropica  locutione  consociat.  Ibi  vigiiiti  quatuior  sc- 
niores,  quod  ad  numerum  pleniiudinis  pertinet  iaiii- 
canduin,  in  Ibroni  circuitum  albis  vestibus  con^e- 
bant ;  de  ^ede  autem  Domini  egredi«  bantur  conisea- 
tiones,  voces  et  to  iiirua;  ante  quem  erant  septi« 
spiritus,  id  es>  angeli  Dei ;  iu  conspecta  vero  tbroM. 
quasi  vitreum  niare  videbatur,  per  quod  saeculi  lis- 
jus  quaUtas  indicatur ;  mare,  quia  Auctibus  agimr; 
vitrcum,  quia  fragile  c<improbatur.  Ance  liiroauai, 
et  in  circiiitu  tbroni,  quattuor  eraat  aninialia  coasti' 
tuta,  qux  quattuor  evaagelisiis  quadam  i^inililsdiiie 
comparantur,  senas  •  babentes  [sie]  alas,  pn^pter 
«tatcm  mundt,  qui  tali  iiumero  compleri  posse  di- 


^H  qiiocst  septiforiiiis  Spiriius  saiiclus,  et  scptcin  Bgnoscitur  iplena  oculis  iHtus,  significatprxdcaiiaitti 


sielhe  iu  nianu  cjus,  id  est  uuiversilis  pote&tas,  epi- 
scopo  S.irdis  prxcepit  dici :  Specie  quidcin  v.vis, 
jOperibu^  vero  moriuus  es ;  ei  ideo  iiosnltentia  tibi  iit/er- 
veniente  succurre,  ut  qvce  in  te  exstincta  sunt,  saiisfa* 
etionis  medicina  rtviviscant;  ne  tanquam  furem  tre- 
vwidi  judicii  pntiaris  adveutumy  ct  incipias  in  mcin- 
^r;>  thi»  subtinere  qua'  gra-ia  sunt,  Scd  quoniani  po- 
jiulu^  l:leciesuc  diversa  luoruin  qu/ilitule  cuiivivit, 
/Jieit,  S  >niis  parleui  e:»se  lyeatoruui,   qu»!   Doiuini 

•  luea  senicuti:!  o^tendU  fuisse  se  quse  viguii  in- 
|er  llebrsRos,  niHiiJi  aetieiiiscx  aniioriiin  inillibus 
^iicuiiiscripiuui  iri.  Sihi  niilein  coiisiat  :  Var.  lib. 
j,  cp.  10:  Sex  eiiim  m.Uia  denarioium  solidnm  esse 
pplueiunt^  scilicct  ut  radiuntis  mctalli  formata  rotun- 


eoruin  prolunda  esse  uiy^ri.-*,  quae  laudes  Donia» 
jiigi  exuitatioMe  dicebanL  Vigiuti  quatuor  vero  »e- 
uiores,  audita  laude  Domiui,  iu  facie  cadeliant  ad#- 
ranles  eum  qui  vivit  in  saecula  saecuhHraui,  ei  i}isi 
quoque  praeconia  siroititer  oflcrenies. 

10.  —  V,  1.  Et  vidi  Isbrum  in  dcxiara  Bei  sedentis 
super  tliroiium,  scriptum  fitlus,  et  retro  ^  ,  el  c;itiera. 
luter  liOBC  vidit  librum  in  tlexiera  Patr.s  sedi^utis  io 
tbrono,  iutus  foiisque  conscriptuin,  quouiitiu  la  le^ 

dUas  asiaiem  mundi^  quasi  sol  aureus,  coHrenieuien»- 
clnderet,  Vide  Lartauiiuni,  lib.  vii ,  «ap.  li  ei  iV. 

^  Viilg.  :  Et  vidi  iu  dextera  sedentis  Muper  tkro  BHt 
scriptum  i  tus,  et  foris  :  Grxc.  texi.,  OTtug^jtv. 


\m  COMPLEXIONRS  IN 

qua^lam  aJiiiic  ncciitla,  qn.TtUm  nosf*nntur  esse  A 
mnniresta.  Isteseptcm  sigillis;  id  est  septiformi  Spi- 
ritu  con«:piciebaiur  esse  signntus;  qtria  mysieriA  Do- 
niini  iisque  ad  tempus  pr.rfinitum  habenlur  semper 
incognii.i.  Tunc  angelo  prsudtc^nte,  nec  timen  inTe<* 
nieniedigniim,  qui  eum  possic  acoipere  atque  regere, 
Joaniies  fleiu  magno  lurbatus  e<t ;  scd  nnus  ex  se- 
niorilMis  indicavit  ei  Chrislum  dgnum  esse  aperre 
librum,  ejusque  sigilla  resolvere ;  et  levatis  oculis 
Agnuin  vidit  quasi  oecisum,  habenlem  plenissimam 
poiestalein  ,  et  integerrimam  prsedicationem.  Iste 
librum  nccepit  .'«periendum,  ut  fuernt  prxdicalnm  : 
etii  qu»ttior  animalia  et  viginii  qnatu'  r  seniorcs  cnm 
cithnris  stiis  et  paleris  diversis  odoribus  plenis,  id 
esi  honoriim  acluum  qualilate,  novum  canticum  per- 
ton»i>ant :  dioenles  dignum  es<:e  lali  bonore  sarrnri,  B 
^ii  OTi^iis  cst  pro  salute  runctorum ;  qui  et  snrer- 
^)tiutn  generaliter  coutnlit,  et  cxlorum  regua  fideii- 
bus  repromisit.  Citharx  autem  significnnt  integrila- 
lein  ndei  opcrumque  concordiam  ;  paenr  vrro  pl'n:r 
odorilMis,  sicul  dictum  est,  orationes  stipplicatitnt^s- 
qne  jnsiorum. 

H.  —  v,  f  t.  Ei  vidi^  et  audivi  velul  vocem  mulfO' 
rum  angetorum  in  cirenilu  Ihroni  ^  et  reliqua.  Audiii 
elinm  v  res  ang«'lornm  millia  miiliem,  drcentium 
prxconia  Domini  Ciiristl  :  dtgnum  esse  qiii  giorinm, 
potestatem,  dlvitias  susciperet  et  honorem,  scilicct 
a  Patre,  qiiia  passusest :  cui  omniscreaturadevolum 
praestei  ohsequiDm.  llis  animalia  qiiattuor  responde- 
bant,  Fiat :  quibus  conse<tsum  pr.Tiientes  viginti  qita- 
tttor  seniores,  in  faciem  cadentes,  ad  >rabanf.  Tiiiic  C 
suscepti  r>bri  prinium  sigilium  Agiio  nperienie.  visirs 
esl  e  iuiis  albu":,  qui  rndicat  miindissinmm  vitnm*; 
el  supra  eum  8>*dens  sagitlam  teiiebai,  ut  verbo  suo 
penetrabili  omnes  adversitaies  evinceret.  Cum  apo- 
puissei  signum  aeeundum,  rufus  equus  o  tensns  ea, 
qui  effusi  sangaini»  Domini  portabat  imagi  em;  et 
supra  euni  sedenti  datus  est  gladius  magntis,  nt  sub- 
jectftriim  pacem  de  terra  sitb  terrore  m:^gno  siisr  ipe- 
ret,  ct  adversanles  se  mulua  conlenlione  f»erim«Tel. 
Teriio  «gillo  reserato,  eqnus  niger  egressus  csi,  ut 
puiamiift ,  supra  impios  poiestfiiem  dominaiionis 
oslendens,  quando  sedcDS,  in  manu  sua  hnbebat  sta- 
leram,  quia  tale»  suni  sine  dubio  judicandi ;  coi 
qualuor  aiiimaiia  dicebani,  triticum,  et  hordeum  nd 
charitniein  dcnarii  pcrve»ire;  olcum  vero  et  vinum  D 
Mon  csse  l.Tdendum.  Reseraio  quarlo  sigillo,  \id!t 
ftiib  ara  D«m  animas  niartyrurn  vindictain  rio  peten- 
tinin.  qirbus  palienti.ie  daia  &'>iaiia  sunt,  jus  i  iit 
tpoclareiit  donec  conservoruiii  numerU'i  impleretnr. 

M,  —  VI,  12.  Fa  vidi^  cum  ap^rui»net  sextum  ti- 
gnwn  [Viilg.,  ugilium  sexium],  et  ecce  terr<rmotu$  ma- 
gnu%  faciug  e$t\  el  CTlern.  Apeno  auiem  sojtlo 
•ignaculo,  per  allegorain  tTrnni  coiiircmuisse  dirit. 
Sol  niger  pffrt*  tiis  e<l,  iuna  singninco  oculo  refu- 
scita  esi,  ei  c;ctera  qu.p  in  fb»c  uiuinli   fieri   |>o£Sc 

•  Pluriiui<;  divmisqut*  hanim  fiffurnruiu  inlorpre- 
titioniUu^  ii.TC  ouoque  rrit  adjoiigendn. 
»»  Kxpi  cal  iBferiiis  niim.  40,  quoJ  de  lioc  signa- 


APOCALtPSlN.  (iiO 

prneiiicla  sunl.  Tiinc  laudcs  angeloriim  lurba  et  san- 
ctonim  rongregatio  (id  est  U4  [itipp/.  iniiliM],  inquo 
nuincro  omnium  l»eatoriim  sumira  ^  conciiiditur) 
leiieniiifm  pilma^,  et  indulorum  candidis  vestibus, 
personavit  :  qui  stolas  8u»8  in  sanguiiie  Domini  la* 
vavernnl,  ei  de  conspcctu  ejiis  pereniii  feliciiaie 
gnudetiunt;  Her  uliertus  babebiint  iiidigentiain,  qitl 
de  Chrisii  Qbmini  majestaie  compieti  sunt. 

15.  —  viii ,  i.  S/  eum  aperumet  sfifniim  geptitnum, 
facfum  e$t  sitentium  fn  cxh  adsemi  hora  [Vof.,  tigil' 
Inm,  et^.,  quasi  media  horii\.  Sigilio  aniem  septinio 
remoto.  venit  angeliis  ante  tribunal  Dei  taribulum 
aureum  ferens,  in  quo  suppircationes  sanctorum  in 
modiim  incensi  nijije^tatts  consprctibus  ofTeral.  Tune 
priiniis  ange!u8  luba  cecinii,  et  grando,  et  ignis 
cuin  sanguine  permixlns  in  lerra  jactatus- est,  ita  uf 
teniam  pariem  leiiuris  exurerent.  Secundo  angeio 
tfiiia  canente,  mons  ardens  in  mare  projectus  esi; 
quod  factuin  snnguineum  teriiam  partem  perdid  t 
aniinniium  et  navium  qii»  cominere  vidt^batur.  Ciim 
vero  teriius  angeius  tub.i  cecinisset,  ma^^na  stelia, 
q  .T  dicilur  Xbsenxium  [Vulg.,  Absinihium\  de  caelo' 
coriuit  super  tertiam  partem  fluroinum,  el  fontium  ;• 
qiiae  grnviier  aqua»  aroaras  fecit,  unde  polantes  ei^ 
lincti  sont.  Quarlo  angelo  tuba  canent«  ,  factunT 
est  ui  leriia  pars  solis,  lan»,  atqae  s^eilarum  lene- 
brcsceret,  et  eamdem  partem  cuin  nocte  dies  aroii» 
tetvi.  Tunc  quasi  aquila  vtsa  est,  qu»  dicebat:  Vm 
V(P  v(v  hMnmttibuy  in  terra  :  qur  eranl  tatia  tanta-> 
que  vrsuri. 

14.  —  IX,  f.  Et  quirdus  angetui  lubu  rcrtniV,  ef 
vidi  iteltam  de  ceeio  cecidisst,  et  reliqua.  Quinto  an* 
gph>  canente  taba,  stella  cecidil  in  profundam  pa- 
lei,  el  fiimus  inde  progresius  eai,  (fiu  aerfty  solem- 
qite  tenebravit  :  ande  exauntes  htciislae  tanqu.fiii 
scfirpiones,  ne^iiie  fenom,  ncque  ari>orem  laedebantr 
filsi  eo4  tantum  ipii  signoin  crucis  tn  suis  frontibat- 
iiofi  habebant;  at  qahiqiie  mensibus  cnit^iati,  tan- 
qiiain  nh  scorpionibu^  percussi ,  in  stra  graviter  do^ 
I  »re  cnngemereni.  Ddscnhiltir  etiam  in  rnyslicam 
noccihti  poir-n^am  positio  lucustaram,  qiiod  Tycbo- 
iMus  luinmius  et  abiiniianter  etposuit :  quil^as  an-' 
gelum  terribilem  dieit  prieesse,  cajus  nompn  Exter- 
minalor  est.  Sexto  an^elo  idem  caneute  tiibn,  soiuiv 
8tmt  angHi,  qui  erantin  Euphrate  nuvioqnatiuor  aU 
ligati  :  isii  equis  armiaque  lerribiles,  leriiam  par-' 
lem  h:-minum  exiinxisse  relnti  sont,  qul  factoniii» 
auorum  poenitentiam  non  egeraiH. 

15.  —X,  I.  Et  vidi  adum  angetum  fortem^  rfir- 
seemienfem  de  cmlo^  nube  amictum^  et  caetera.  AKtin» 
angelum  se  refert  vidisse  fortissimum,  aimciuni  niibcr 
eiijus  facies  cfal  nt  sol ;  pciles  anlero  ipsiua  ul  igneao? 
coluninnp;  positoquedexn)  pedc  iu  mari,  cl  sinistro- 
in  terra,  voce  magna  ctamavil :  ei  rpspondcnnH...... 

csse  conim"nilutn.  Jnravil  aiitcin  aF»}?cliis, 

quoiiiam  mnnilus  nequnquam  ulierius  proiclaliitur, 

loriim   pnrfiniio  namcro  d.c.turi  ad  bea  ot  omnc9 
aptandum  esse. 


iiH  M.  Aliilii^Lll  CASSIODORI  i*(^ 

sjil  cun  coRperil  seplimus  aiigdus  luba  canere»  fi-  A  quae  in  Deum  niinias  esi  Incutiira  l»laspli  mias  :  ad 


nietur :  sicul  uintiimodis  Doi  ramulos  consiat  esse 
propheiaios.  Librnm  quoq"e  commoniius  accepil  ab 
angelo,  qneiii  d«'gluliens,  in  ore  ejus  erai  dulcis,  in 
venlie  vero  ipsius  am.irus  efTeclus  est :  quia  lex  Do* 
iiiini  cumiii:indil  r  suavis,  cum  oblivioiie  devoratur, 
a<Qara  lii.  Arundinem  qitoque  simileiu  virgae  siisce- 
pit,  por  quam  visiis  est  meiiri  ioca  quaK  J^lirislianuft 
populus  oblinebat;  alia  vero  reiinquere  qiix  intide- 
t(!S  potcrunt  obtiuere.  lli  sunt  qui  in  (inem  sa*culi 
per  tres  ei  semis  annos  *  ,  Anlichristo  regnnut'*,  in 
niaiiyruin  sanguinem  baccbabuntur.  Fil  quoqiie 
linocb  el  Lli»  coiumemoratio,  quod  piluiu  jacebi>nt, 
et  insepnlti  iriduo,  doiiec  vocaii  snbito  asoen  iere 
videaniur  in  ca:lum.  Quos  respicicutes  iniinici  tcr- 


posiremum  adorabuat  eam  perfidi,  qui  iiiunera  Do- 
niini  non  babebuot.  Uoc  taoien  generaliter  dennitur, 
quoniam  qui  alterum  eapere  voluerit,  ii^se  capiivits 
erit,  et  vicisslludines  maloruui  digna  compensaiioiie 
recipiet  :  eaienus  enim  sancti  niala  paiiuntnr,  bed 
mox  ad  spein  suam,  Domino  pra^stanie,  perveniunt. 
19.  —  XIII,  ii.  Et  vidi  aliam  beitiam  ascenden^em 
[Yulg..  atceudentem  de  lerra]^  «1  hak^bai  cornua  dao, 
ei  reliqua.  Alia  besiia  consurgese  de  lcrra  describiiur 
in  typo  diaboli,  id  e^t  Aniichris!l,  revcra  belliia, 
qtix  inullos  est  improvidos  vastatura.  Tunc  multa 
Anticlirisiu^  niiraculorum  signa  facturus  esi,  ul  ma- 
gna  devolione  adorari  fjciat  Idolum,  sacrilega  fitlsi- 
taie  compertiim.  Pon.tur  eiiain  humnno  gencri  taoi 


rore  niagno  turbabuntur,  et  gloriain  Deo  sub  niagna  B  sxva  condicio,  ut  nultus  vendat  alteri  nec  emat  ab 


^idmiialione  praesiabuni. 

IG.  —  XI,  15.  Ei  septimui  angelus  tuba  cecinit,  et 
factceiunt  voces  mogtue  in  ca^lo,  ct  reliqua.  Angelo 
hcptiino  luba  caneute,  re'eri  voces  laitaiitium  facias 
in  coelo,  qnoniam  Uuidein  aliipundo  regnnm  Doi, 
quod  spectabaiur,  advenerit,  ei  illa  quac  sint  pro- 
inissa,  completa  sint.  De  roatre  vcro  atque  Domino 
Jesu  Cbristo,  et  de  diaboli  adversitaie  pauca  per- 
siringit,  futuris  prxlerita  jungens  :  dlcens,  Deum 
ascendisse  ad  ca:los,  mairem  veio  ipsius  aliquanto 
tempore  in  secretii>ribus  locis  es^e  serva^idam  ^,  ut 
eam  illic  pascal  annistribus,  ct  semis;  quoJ  in  nia- 
gnum  sacramentum,  sicut  Tycboniusrcfert,  consiat 
edicium. 


alio,  nisi  qui  bestia:  nomiiie,  id  cst  devotione  ipsius, 
fuerit  adnoiaius.  Deinde  pruprius  nunierus  besfix 
sub  qiiodam  modo  calculutionis  cxponitur. 

20.  —  XIV,  I .  Et  i«}(//,  et  ecce  Atfnum  itantem  in 
monle  Sion  [Yulg.  :  Et  ecce  Agnus  stabal  $upra  1110.7- 
tem  Slon],  et  cum  eo  CXLIY  ^,  et  ci^iera.  In  monie 
Sion  vidisse  se  dicit  stantem  Dominum  Cbrislum,  et 
cum  eo  CXLIY  beatorum,  qui  nomina  tam  ip^ivs 
quam  Patris  ejus  in  front  bus  >it  is  scripta  ponabani. 
lli  nullo  inendacio,  nulla  fidoi  T  nJcaiiore  polluii 
sunt :  quod  lainen  ad  nmncs  beatos  conslat  aptan* 
dum  :  isti  personubant  Domino  canticiim  novum, 
quando  ab  alio  non  poterat  dici;  deinde  mirabili 


prosecuiione  laudaniur.  Alli  rum  se  dicit  angdom 
i7.  —  XII,  7.  Et  faclum  at  bellum  in  cvlo^  Uichael  C  vidisse,quidivcrsis  populis  evangelizabat,  et  gentibus 


cl  angeli  ejm^  ut  pugnarent  cum  dracgne  ^*  Hclluin 
refert  Micbaelis  angeli  cnm  dracone,  qui  prjecipila- 
tas  in  tcrram  corruit,  iia  ut  locum  bratitudinis  ulie- 
rius  non  baberet;  quod  tanien  in  initio  mundi  conli- 
gisse  non  dubium  est.  Secuta  est  bonorum  facia 
graduatio,  quando  diabolus  cecidit,  qui  bouis  jani 
fldelibus  semper  iiividit;  sed  lerr»  marique  graviier 
condulelur,  quando  maliitain  tain  inagni  poodcris 
acceperunt.  Fii  ilerum  commcmoratio  matris  et  Du- 
iiiini  Cbristi ;  quod  diabolus  credens  se  inatrem  l(e- 
tlere,  ex  ore  suo  vastissimum  flumen  emisit,  qui  eam 
putabatur  absorlere;  sed  illa  in  tutissimtim  locum 
rece|!la  venena  diabolicx  fraudis  evasit.  lllos  tamen 
inveierator  malorum  persequi  non  desinit,  qui  do- 
luinicis  jussionibus  oboeilientes  esse  noscunlur. 

i8.  —  xiii,  i.  El  vidi  de  mari  bestiam  auendentcm, 
l.abentem  cornua  decem  et  capiia  tepiem,  In  Anliclirisli 
typo  de  mari  consurgere  beslia  niagna  describitur, 
qux  diversis  membris  feraruni  terribili  imaginatione 
lurmatur.  llaec  iribus  seinis  annis  [forie  tiibuset  se- 
mis.  V11/9.,  nienses  42]  cum  sanciis  bellum  adiiura 
iiarratur,  quorum  sanguinc  cxdibusqne  depascitur; 

^  Ita  restittii ;  eral  enim  in  ms.  per  trcssimos  an- 
nos,  lilud  ab  auclore  rcspicilur,  ires  dies,  ei  dimi- 
dium ,  XI ,  0. 

^  Quod  bic  traditur  de  intcmerata  Hedempioris 
inatre  audienduin  ntiii  <:^i,  qu.mivis  ipsiim  qutiquc 
Cassiodorium  inyslice  Incntuni  e^se  suMpicari  po^si- 
mus  ex  iis  qux^  se.|iiurit  ir.  Abdit!^sini(  iiivbt  rioruai 


Deuin  dcbcre  inetui,  dignaqne  iili 

.  •  quoniam  ejus.judicii  ....  advcnlus.  Secnndas 
angelus  subsctiuens  dixii  Babylunem  et  infidelespa- 
riter  corruisse  :  quae  vino  fornicationis  impleta  cun 
suis  perdiiis  crroris  crapu*am  susiinebat.  Tertios 
quoqiie  angelus  dixit  :  Si  quls  adoraterit  tolio»  tt 
imagmem  ejui  [Yulg.  vers.  9,  ejui  et  acceperit]^  m 
iram  Domini  lapsus  incurrit  :  flt  autem  poenx  ipso- 
rum  lerribilis  ei  contremisccnda  descrptio. 

2L  —  XIV,  i3.  Et  auditi  tocem  de  cmlo  diceutem 
viihi  :  Scribe  :  Felices  [Ynlg.,  Beati]    mortui  qui  m 
Domino  moriuntur,  et  reliqna.  Jussum  csi  de  cslo 
ut  qux  dicebantur  scriberet,  protestaiis  felices  esse 
mortuos  quoruni  labores  curo  \ita  flnita  sunt.  Yidii 
^  eiiam  albam  nubem,  supra  quam  Fillus  bomiiiis  cob- 
sedebat  :  cujus  diversa  effigies  pro  rerum  qnalitate 
formalur;  ille  enim  sic  venict,  sicut  ab  apostolis  esl 
revisus  in  ccelum.  Ilabuit  ergo  tunc  in  cipite  aiireaia 
coronam,  (majestatis  suac  splendidissimani  dignita- 
lem;  in  manu  acutissimain  falcem,  cujus  imperioio 
fiiie  sarculi  generatio  nefanda  metenda  est.  Namdi- 
cente  angelo  :  Tempus  est  secandi  messem^  qua  jem 

involncra,  qnx  in  magnum  sacramcntum  sive  myst^ 
rium  di(  ta  esse,  jure  inrrito  Tyconius  ille  asserefaat, 
qiiis  salis  apie  explicare  possit? 

c  Yulg.  :  Prwlium  niagnum  in  coelo^  Michaeletw- 
ge'itjus  prcvlialantur^  ele. 

<i  Millrnarii  iiotnn  liber  hic,  linea  su||erdceki, 
signat  :  ila  et  Inpides  sol-nt. 


1413  COMPLKXIONES 

aruisse  cognosciiur^  f.ilcem  suam  misil  iii  terra,  lio- 
minesquc  impios  sumina  celerilaie  desecavil.  liem 
angelus  raloem  sunm  mis  l  iii  lerra, -bonosiiiie  ejus, 
quasi  liomines  malitia  pr:elun  enles ,  incunctanier 
abscidit  :  qui  in  fu:oris  Dei  torcular  iiimissi,  san- 
Kuiiie  per  itiille  sexceuia  siadia  maduerunt :  quod  ad 
niysticani  si^Miincaiionem  nun  est  dul>ium  periinero. 
Vidisse  se  etiam  rcfert  angelos  scpteni,  liahemes  in 
polcstate  siia  plagns  scplem,  quas  Domiui  iudigiia- 
lione  daiuri  sunt.  In  mari  quoque  vitreo,  igue  per- 
mi\to,  stabaiil  niariyres,  c^ui  victoriam  adversum 
diaboluni  Uomiui  niunere  perfeceruul,  caiiticumipic 
Deo  cuin  magna  exultat  oiie  reddebanl.  * 

i^.  —  XV,  5.  El  poit  hcBC  vidi,  et  ecce  apertum  est 
teinplum  labernaculi  marlyrii  [Vulg.,  tabernaculi  leni- 
moHii]  in  ccelo,  Aperlo  lemjdo  ubi  marlyres  erant, 
scpteai  se  angelos  vidisse  dicii,  ferentes  plagas  quas 
diituri  erant  populo  videlicet  iiiGdeli;  et  induti  can- 
didis  vestibus,  zonisque  aureis  circa  pectora  prxcin' 
cti,  septem  pbiulas  in  suis  manibus  acceperuut,  ut 
supra  lerram  et  in  fluminibus  diversas  specics  ne- 
cessitali.ra  supra  cos  effunderent,  qui,  Doniini  voce 
fontempta,  idolis  ei  perversiiatibus  servicbani.  Tunc 
ore  sanctorum  gloria  Domini  cantnbaiur,  quoniam 
compcnsatio  digna  secuta  e»!. 

23.  —  XVI,  8.  El  quarlus  angelns  effudit  phialam 
»uam  svper  solem,  et  ca  quse  sequuntur.  Qtiartus, 
qjuintus,  scxtus,  seplimus  angelus  fiaias  quas  acce- 
perant  effiid>runi;  et  lantis  necessiiaiibus  lerra  per- 
cus^a  est,  ut  voi  exiret  a  Doniino,  dicens,  Aclum 
esl ;  staiiin<|ue  voccs ,  el  louiirua  .  et  terra>m6tus 
facius  cst  latis  qiialis  a  saculo  nunquam  con^iai  esse 
efTeelus.  Tiuic  civitatcm  Dei,  ut  arbitrcr,  Trinitaiis  * 
Uicil  credulitalc  rundaiam ;  el  Babyloniam  recepisse 
quod  ei  Diviuiins  oliin  pro^paravit  inferre,  omiies 
poiesiates  et  e!ationcs  a  propria  se  consueiudine 
.«iuI)iMOve>unl,  qi<ando  inagnu  grandine  cxsi  at(|ue 
amcti,  iiindeles  Doiniiium  blasphemare  coeperunl, 
dum  tanlus  impetus  cjus  esset,  ut  non  possit  uilo 
modo  susliiicri. 

2i.  —  xvii,  \,  El  venit  unus  ex  sepicm  angelis  ha- 
benl  bus  phialas  septcm^  et  reliqiia.  1'nus  cx  angelis 
qui  babueruiil  plagaruin  pbialas  septem  promit  it 
Joauiii  osterisurum  se  meretricein  illam  Habytoiii.im, 
qiine  toio  orbe  famosa  e>l  :  tuiic  s}  irilii  trauslaius 
aspcxit  siiper  bestiam  mulierem  sedciileni,  bysso, 
et  purpnra,  genimisque  decor.ilam;  in  cnjus  itianu 
crat  pociilum  execraiionis  et  criminis;  iii  fr  nle 
vi»ro  srribelialiir  :  Babylon,  mater  fornicnlionnn  to- 
tiusque  terra^  poHntio  *>,  et  erat  eiiam  smguine  m:ir- 
lyriim  crudeliicr  cbria,  cl  scelerum  uberialc  plcnis- 
f^iina  :  unde  adiiiiraius  esl  tam  deformiter  conip:»»i- 
tnni  videre,  quam  cuncti  dominun  putabant  esse 
terrnruin. 

25.  —  XVII,  7.  Post  h<Bc  vidi  alium  angelum,  Pro- 
pter  quid  mirntus  es  ^?  ego  tibi  dicam,  ct  seqiuMilij. 
AjiHiiiranli  Joanni  aogelus  interpretalur  qusc  sil  me- 

■  Fx  co,  facta  e$t  civitafi  in  tres  partes^  vcrs.  9. 
^  Vulg.  :  Mtj.^^ter.um  :  Dubylon  magna^  mnttr  furni- 


IN  APOCALYPSIN.  im 

A  rctf  ix  iila  quain  videral  sedentem  suv  ra  besliam  qu» 
kabebai  capiia  sepiem  et  corniiu  decem ;  qiiam  non* 
nulli  de  Uomana  voluni  inteiligere  tivilate,  qiiae  su- 
pra  septcm  montcs  scdet,  et  mundiini  singiilari  di- 
cionc  possidct.  Alii  de  Babylonia  dicunt  magis  esse- 
narratuni,  posilione  cju.«,  i:on  moulibus,  sed  pra«tu- 
niidis  poietaiibus  adscribenies:quam  dicil  a  populis- 
coniercndam,  quibus  prius  dominaa  csse  videbatur. 
Rererl  cliaiii  decciii  loges  piitestatein  babituros  iu 
terrnm  :  uuum  vero  eoriim,  qui  vocaiur  Auticbri- 
sius,  in  riiie  8:cculi  reservandum,  qui  cmtra  Christuin 
bcllum  qiiidem  parare  disponit,  sed  iniquitas  cjus, 
Doiniuo  viucenle,  subcumbit. 

26.  —  xviii,  1 .  Post  vidi  alium  angetumdescendentem 
de  ca^lo,  habentem  potestatem  magnam.  Vidii  ctiain 

B  angelum  aliuin  in  lerra  descendeiiiem,  cujus  clarita>i 
in  loto  orbe  lampavit;  qui  dicebat  :  Cecidit^  cecidit 
Babylon  ilta  potentisyima,  qwmiam  non  apud  se  for- 
nicata  est,  scd  cunctis  gentibus  pereundi  dedit  exem- 
pta,  Alia  quociue  vox  secuia  esi,  ul  congregaiio  flde- 
Hum  ab  ea  celeriter  ex  ret ;  ne  ruina  sua  populum^ 
qui  Doniino  credcbat  involveret.  Babylonias  aule.ii 
reddeiida  dicit  esse  daplicia,  quac  se  superbiae  pra:- 
suinptione  jactabat  :  lunc  reges  et  mercatores  ejus 
graviier  deflent  in  inodico  perlis^e  eain  qu»  possidcro 
niuiidi  bona  singulariler  existimabat. 

47.  —  xviii,  15.  Mercalcres  quoque  /kortim,  qui  di- 
vites  facli  sunt,  ab  ea  ionge  stabunt,  et  caetcra.  Tra* 
huntur  adhuc  verba  dolentium  et  impuiantium  Ba- 
byloniae,  quod  ita  subiio  pra^potens  divitiis  et  elal» 

C  polestaie  corruii;  ita  ut  pulverem  supra  capita  sua 

miitfuics,  amaiain inpeiisis  so 

lacrymis  consolentur,  conversique  dicant :  Exuitate 
supra  eam^  sancti,  quos  persecuia  tmpia  voluntate  tru- 
eidMvit :  quoniam  sanguis  vestcr  de  ipsa  abunde  notC' 
lur  vindicaius,  Post  ba>c  angelus  snstulit  molem 
magnam  projectamque  in  marl,  dixit  BabyloRem 
iltani  magnam  tali  impetu  esse  casuram;  nec  ulteriijs 
ibidein  nuptias  faciendas,  aut  audienda  quoquo  m  mIo- 
verba  I.TtaRiium  :  proptcr  quod  capax  erat  eriminutu 
et  cxemplar  omnium  undique  vitioninK 

28.  —  xix,  1.  Posl  licee  andivi  quasi  vocem  turba-- 
mm  magnarum  in  ccelo,  ei  rehqua.  Po.stqiiam  Baby- 
loni.T  qo:e  dicebaninr  impleta  sunt,  sanctornm,  an» 
geloru.n,  atque  senioruiii  omniuni  in  coelo  gratulaifo- 

i)  Miag  a  proveiiii  :  ila  ul  a^loranles  Doniinum  Cfibris- 
vocibiis,  tan>{uam  lonitrua  concrcpmtia,  cancrent 
A-leiuia^  qui  superbi:'m  pessimx  meretricis  digmi» 
idli  ne  prosiravii ;  addentes  hymnum  suavissimum^ 
quia  Dominus  Cbristiis  curo  sponsa  siia,  id  Oftt  Ee^- 
ch^sia  sancia,  conjunctus  esf.  Tunc  ioanni  angelus- 
divTl  :  tcribe,  qwni>im  hac  verba  Dei  sunt,  beao» 
esse  qni  ad  ccsnam  Domini  vocantur,  Qui  dunn  enir» 
vcllet  adoraic,  prohibiius  est :  quoniam  boni  angcli^ 
non  se  voliint  a<lorari,  sed  Deum.  Tunc  elovaiis  ocu- 
lis  vidit  Dominum  Christiim  sedentem  supra  equuiiY^ 
a!bum;  qui  nimis  mirabili  lerrore  describituri  ba- 

cationum  et  abom'nationum  terree, 

«  Vulg.  :  Ei  dixii  mihi  nvgelus :  Quarc  .niraxixt  ^vst» 


ii\U 


M.  AliRELll  CASSIODORI 


Iil6 


heiis  vc&l^m  saHguine  spnrsam  propier  (esiiiii'»nium  A  vox  de  c:p]o  :  Ecce  tabernaculum  quod  coiuiat  esu 


passionis  :  procedehal  gladius  acutus,  quin  scrmo 
ejus  furlis  el  efficacissimus  approbaiur;  liabens 
eiiam  pro  significatione  carnali  in  femok^e  suo  scri* 
piuni  :  licx  legum^  Dominus  dommorunt. 

2').  —  XIX,  17.  Et  vidi  unum  angelum  statttem  in 
so/e,  el  magna  voce  clantavit^  dicens,  el  leliqua.  An- 
gelus  audiuis  est  cacli  volantibus,  id  est  sancMs  viris» 
dic(*re  :  Venite  ad  ca:nam  Domini :  qunles  decuit  ad 
ejus  convivium  videlicel  invitnri.  El  ul  factae  allego- 
HdB  coutropatio  servareiur,  dicit  diversorum  anima- 
lium,  qua!»i  variis  hominibus  qui  sunt  in  Ccclcsia 
coIlige»di,  carnibus  esse  vesccndum,  Visus  est  quo- 
i|ue'diabo!us  cuin  magno  exercitu,  veuien.s  conira 
m<'mbra  Dumini  Cbristi  Lella  gesturus;  scd  captus 


promistumy  ubi  homimbui  datum  est  habitare  cum  Deo; 
ubif  omni  trittitia  necessitais  excluta^  wtema  nouitur 
regnare  ItFtitia. 

51.  —  XXI,  5.  Et  dixit  sedem  in  throno  :  Ecce  nom 
(acio  om/ita,  et  rrliqtia.  Dicil  sibi  dixisse  Dominum 
Christum  ul  visa  aiiditaque  conscribcret,  quonijiii 
ipsc  est  A  el  Q,  fncit  ns  nova  muiansque  praeierii.t» 
silieiitibus  aquain  vitx  prjpstans;  et  quicunque  fide* 
lis  ejiis  fucrit,  bxreditntem  ipsius  loco  filii  pitsside- 
bit;  Infideles  vcro  in  ardenti  slagno  mittendi  suni, 
sulpburen  fetore  conrreto,  qiix  nuiicupatur  verans- 
siine  iiiors  $ecunda.  Uuns  auiein  angHorum,  qoi 
plagaruni  seplem  pbi;ilas  teneie  relati  sunt,  ioarinein 
in  montem  duxil  excclsuin,  cut  oslendii  llieru^alein 


riiin  pscudopropbeta  suo  Aniiciiiisto  in  stngno  igiiis  B  dc  coclo  dcscendentem,  niiraculorum  virietate  pul< 


gmviier  fl^igrantis  inimersus  Cht.  CaMcri  coinite^,  qui 
bestiam  suni  seciiti,  gladio  Domini  trucidati  esse 
noscuntur;  cucctisquc  avibus»  id  est  sanctis,  inipii- 
lationis  pabula  prxbuerunl.  Tuiic  angelus  de  ca^Io 
dcsccndcn<:,  adprebenso  dracone,  qui  est  Satnnns, 
Catena  religatum  misit  iii  abys  o;  alligavitque  ei:itt 
mille  annis  *  (quod  per  figuram  synccdocbc  a  parle 
totum  dicilur,  quando  ejiis  finis  omnimodis  babetur 
incagnitus,  qui  tamen  conscnsu  Patruro  a  nativiiale 
Domini  computanlur),  ne  credituras  gentes  libera 
pntettate  confuAileret.  In  fine  vero  s.TcuIi  dicit  eum 
esse  solvcndum,  quando  multi  martyres  et  confesso» 
res,  veniente  Anlicbrislo,  germiDabunt.  Vidit  etiam 
martyres  Dei,  qui  nequaqunm  in  frontibus  suis  signa 


cberrimam,  cut  fulgores  gemmaium  splendidissimi 
comparnniur;  ct  sic  lota  de^cribilur,  nt  ad  inteUi- 
gentiam  magni  mysterii  ejus  decora  diversitis  appli^ 
celiir. 

32.  —  XXI,  19.  Primum  fundamentum^  jasfris;  S6» 
cundum^  sapphiius;  lertium^  chatihedon^  et  reliqua. 
Adhuc  illitis  Uierusalem  niirabilis  pulchritudo  de- 
sciibitur,  quae  ctiam  in  rundameniis  suis  iiiTieein 
sauctorum  gemmas  irettosisRimas  h:ibere  narratur. 
IIxc  in  apostolorum  numerum  diiodecim  porti^  sem- 
per  aperta  eH;  cujiis  platea  puri^simo  auro  constraia 
respletidc',  et  quod  ornntum  cunctum,  vel  omne  pre- 
tium  quantitatis  excellii,  non  de  solis  lumine,  aedde 
snocognosciturauclore  lucere  :  ubi  nibil  iiu|ui:iatnin« 


diabolica  percepemnt  :  primam  resurrectionem  di-C  nihil  sordidum  repperitur;sedfluvins  vitaede  Doniuii 


v^ns  in  'fide,  qua  rennscimur  ex  aqua  et  Spiritu  san« 
cto,  in  qua  secunda  mors  uon  babet  locum.  Permanel 
autem  generaliter  fideiium  de  Chrisio  sacerdotium, 
donec  cons  ituti  temporis  quantitas  iinpleaiur. 

30.  —  XX,  7.  Et  cum  finiti  fuerint  mille  annif  sol- 
vetur  Saianas  de  custodia  sua  [  Vulg.  :  Et  cum  co;i«iim- 
fiiali,  etc,  de  carteiesuo],  et  C9^ter:i.  Cxire  dicil  post 
annos  inille  Satan.in  dc  custodia  sun,  iibi  nuiu*  co- 
gnoscitur  esse  ligatu^  (scd  el  istud  accipiendum  esl  a 
parte  lotuni,  quoniam  boc  boininibus  couslnt  inco- 
gnitum),  ad  seduf  eniias  naliones  quae  in  toto  mundo 
disper  x  suni  :  quaienus  <:aslr:i  snirctoruin  impia 
dominaiione  pervadant :  quos  mox  ignis  divinus  ex- 
tinguiiY  et  diabolum,  qui  eos  solliciiaverat,  in  slngno 


sede  progredif^iis,  per  medium  ipsias  perspicuo  caa- 
dore  dilabitur  :  cujus  utmsque  ripas  nemoroi»  ai^ 
bores  referunlor  ornare,  qux  fructus  suos  per  nienses 
singulos  largiuntur  :  ubi  non  erit  nox,  neqiie  idhi 
indigentia,  quoniain  Dominus  illuminat  cunctos  et 
sntiat.  Posiremum  bentos  esse  dicit,  qui  hujus  lilri 
dicia  fideli  mciite  servaverint. 

33.  —  XXII.  8.  Ego  JoannrSt  qui  hac  audiri  et  v:di, 
et  cum  audissem  et  vid  ssem  hwCt  proslravi  me  [Vulg., 
c^rtdt],  et  reliqua  usque  ad  ftnem.  Oim  se  verba 
libri  hujus  Joannes  audisse  diceret  et  vidisse,  gratias 
agens,  angelum  voluil  adorare;  coi  ab  ipso  respoa- 
sum  est  sanctorum  se  conservum  esse,  non  Doom- 
num;  sed  illum  poilus  adorandum  qui  caelum  fecitei 


cnergit  ardenti,  ubi  et  illa  crudelis  bcllua  cum  suo  ^  terram.  Post  baec  loqtiitur  Dominum  ciio  esse  Tenta- 


pseudopropliet:i  Anticbrist-i  projecia  fuisse  narrata 
rst.  Vidil  cii:)in  tronuin  cnndiduin,  ei  sedenteni 
super  eum  Domiiium  Cbristum,  qiii  in  resurrcctione 
futura  facla  sua  iinicuique  digna  compeiisaiione  re- 
stituii.  Tunc  vidcns  c«lum  novum  et  terram  mivam, 
Hieni^alem  qiioque  coiispexit  ornatam,  sicut  marito 
solet  comptissiroa  sponsa  pr.rparari  :  et  audiia  cst 


ruin,  qui  o|ieras  uniosciijusque  discretione  facta  di- 
judicet :  beatos  dicens  qui  conscientias  suas  b^^nis 
actibus  mundaveruiit;  m  in  ligno  vitaD,  id  est  in  ero- 
cis  fide  possint  babcre  fiduciam  :  nam  foris  a  regn*» 
Domini  excludendi  suiit  quicunque  se  foedis  artiln» 
polluerunt :  per  multas  divers:isque  sententias  D  - 
minuro  se  Christum  esse  confirmans  :  coiiteftians,  iie 


*  Atligavit  eiim,  ne  crediiuras  qentfs  tibera  poiestiOe 
eonfunderet :  cxiera  per  modum  p:irenlbeseos  iutcr- 
jiciuniur.  Memorat  Cnssiodorius  Div.  Lect.  c:)p.  9 
Vigiiium  quemdnm,  Afiicanum  aiilislilom,  de  mille 
anaorum  intettigcuiia  plenissime  dtsseniissc;  quod 
opus  vcl  iiiteriit,  vel  adiiuc  dcliicsc  I.  Vide  Augusti 


num,  de  CiviiateDci  lib.  xx,  cap.  7.  Qiiod  subditor, 
spalium  Iioc  mullorum  Patrum  sonlcntia  a  natiriutt 
Domini  computari^  ad  opiuioiiein  iniiltis  olim  satior- 
tam  videtiir  refcrri.  millcsimo  posi  Christiim  anao 
rerum  universitateni  dissolutuni  iri,  et  Anticbri^tnfl 
adventuruin. 


1417  SC.  MAFFEIUS  MC.  COLETIO.  4^1 

qiiis  in  hoc  libro  qiiid<|uam  ant  nddat,  aut  miiiuut,  A  noscitiir;  omnes  faciens  esse  p^^spparaios,  ciim  u 
qoi  ad  tnieliigeDliam  xlerns  vitx  coiicessus  esse  di-      ciio  venlurum  rrequenli  repctiiione  testelur.  Anun, 


SCIPIO  MAFFEIDS  NICOLAO  COLETIO.  S.  D.  * 


Inlellexi  ez  tuis  litteris  le  momentis  rationum 
mearum,  quitius  ab  Uglieiliana  episcoporum  Vero- 
neiisinm  historta  universe  expendenda,  documenlis- 
qiie  exagitandis  abstinere  decrevi,  tandem  acq>Jf. 
sccre  ac  postutationes  tuns  eo  r^igere,  ut  si  quid 
babeam  de  vetustioribus  saltem  episcopis.  quod  ne- 
que  ab  Ughollio,  neque  ab  historicis  nostris  allatum 
fuerit;  'tetnqiie  st  quem  forte  pr.Tsu^ein  deiexerim,  qui 
noiidum  iiiiiotescat,  et  a  dipiycbis  nostris  adbuc  ex- 
sulet,  tecum  statiin  comrouiiiccm  :  quae  quidem  pau- 
cis  prxstabo. 

Niiliom  exstat  ea  dc  re  monumentum  antiqulMs 
rbyth  itica  qiiadam  Yeron:c  descriptione,  regnante 
Pipiiio  Caroli  M.  Alio,  ab  anonymo  auctore  elucii- 
brata.  Priorem  illius  ^artein  edidit  llieronymus  a 
Curie  in  Hisl.  Veron.  lib.  i,  ex  ms.  cbronico  apud 
Jesuatos  :  reliquii;,  iii  qua  octo  primi  episcopi  recen- 
sentur,  ex  aniiqutssimo  libro  apud  Coelestiiios  coeno- 
bii  Arimiiieiisisaiiquot  verba  al!eg.il  Perettus:  frusta 
qiixdam  occurreruiit  inihi  inuttis  abbinc  aniiis  in 
Zt^iioiiiano  codice.  Verum  perierat  prorsus  iiisignis 
documenti  pars  praestantissima,  nisi  P.  Habillonius 
ex  Lobiensi  biblioibeca  integrum  demiim  absolutum- 
que  eniisifiset.  Ratherius,  multis  scriptrs  clanis,  ex 
eo  moiiasterio  ad  sedem  Veronensem,  anno  9i8,  ut 
Sigeberlns  docet,  translatus  fuerat :  qui  cum  deiiide 
Veroiiae  valedicere  et  roonasiica  aiiquando  clnustra 
retietere  cogereiur,  descriptionem  illam,  Eimul  cum 
icbnographia  civilatis  nosirae  roinio  depicta,  Lobiam 
pertulit.  Ea  quidem  m*>mbrana,  nec  nonichno^raphi:i, 
quse  bistoriae  Veronensi  maximo  adjnmenio  ess't, 
aniio  1713 per  fratrem  uieuni,  Namnrcensi  tunc  pro- 
vinciae  praeitfctuni,  operam  dedi,  ut  somma  diligentiji 
perquirereiiiur ;  abbatia  siquidem  Lobiensis  vix  de- 
cem  aut  duodecim  horarum  iter  a  Namurco  abest  : 
verum  irrito  coiiatu ,  multomque  conquerentibiis 
patribus,  plures  codices  vcl  subreptos  fnissc,  vel  ab 
iis  qiii  utendos  acceperuiit  minioie  redditos.  Cuin 
Mabilloniianalecta  vetera,  quorum  tomo  primo  rhyth- 
inicuni  id  monomenUim  insertum  est,  in  Italia  per- 
quam  raro  occurrant,  ejus  excinplar,  quod  /Ideliter 
oiiin  exscripsi,  ad  te  miito  :  mirum  est  qnam  juvet 
historiani  nostram. 

Maana  et  prcBclara  potlet  urbs  hcec  in  Itatia^  in  par» 
Hbus  Veneiiarum,  ut  doeei  IsidoruSf  quw  Vervna  vod- 
taiur  olim  antiquitus, 

Per  quadrum  etl  eompaginata^  murificaia  firmiter, 
quadraginta  et  octo  lurret  preefutgeftt  per  circuitum  : 
ex  quiout  octo  tunt  exceltce^  quce  eminent  omnibut. 

Hubet  altum  laberinthum,  magnum  per  circuitum, 
in  qua  nesciut  egret^ut  non  vafet  egredi,  nisi  igne  lu» 
ccrwB^  vet  a  fito  ^'omere. 

Foro  laio  tpattoto  ttemuto  lapidibus^  ubi  in  quatuor 
cantut  magnut  inttat  forniceps  ptatem  mirx  tiernuUc 
detectit  tapidibut, 

Fana  tempora  conttrucla  ad  deorum  nomina  Lunis^ 
Martit^  et  Minervit^  Jovit^  alque  Veneris,  Saiurni^  sive 
6'o/ts,  qui  preefutget  omnibut, 

El  dicere  tingua  non  vatet  hujut  urbit  schemata  : 
imut  nitet^  foris  candet  circumsepta  taminis,  in  aere 
pondos  deuuratos  metatta  communia, 

Castro  magno  et  excetto,  et  firma  pugnacuta,  pontes 
lapideot  fundatot  tuper  flumen  Adesis,  quorum  capita 
periingunt  in  orbtm  ad  opp.dum, 

Ecce  quam  bene  est  fundaa  a  matis  hominibus,  qui 

*  Tomo  V  nuper«  cdiiionis  Itali»  Sacrae  snlise- 
quens  episiula  i;iserta  est,  in  qua  capitulares  Vero- 
neutis  ecclesiae    inembranae   memoraDtur.  Iterum 

Patrol.  LXX. 


nesciebant  tegem  Dei^  nova  atque  vetera  simutacra  le* 
nerabant,  lignea^  lapidt^a. 

Sed  postqnam  venil  ptenitudo  temporum,  incarnav:t 
deita'em  nascendo  ex  Virgine,  exinamvil  semetipsum, 
atcendit  patibutum. 

tnde  depositus  ad  plebem  Jud(Borum  pestimam,  in 
monumenio  conlocatus,  ibi  mansit  iriduo,  inde  resur^ 
yena  cum  triumpho,  sedit  Palrit  dextera, 

Genii'itGtf  liocdum  cognovit,  festinadt  credere  quare 
ipse  Deut  cceti,  terrce  conditor,  qui  apparuit  in  mundo 
per  Maritc  utermn, 

Ex  qua  ttirpe  procetserunt  martiret,  apattoti,  cou- 
fetsoret,  et  doctore^,  et  vates  sanctisainn,  qui  coucor* 
daverunt  mundum  ad  fidem  ealhoticam, 

Sic  factus  adimpletns  ett  sermo  Daviticut,  quod  cceti 
^  ctariter  enarrant  qloriam  Attissimi  a  summo  coetorum 
usque  terrce  terminum, 

Primum  Verona  prtedicavit  Euprepus  episcopun,  se^ 
eundus  Dimidrianus,  tenius  Siniplicius,  quartus  Pro* 
cutus  confexsor,  pastor  egregius, 

Quintus  fuit  Saturninus ,  et  Sexttts  Lucilius,  Septi- 
mus  fuit  Gricinus  doclor  et  episcopus,  octavus  pastor 
et  confessor  Zeno  mariir  inclitus. 

Qui  Veronam  proidicando  reduxit  ad  baptismnm,  n 
mnlo  spiritu  sanavit  Gulli  /Hiani,  boces  cum,,.  vergen^ 
lem  reduxit  a  pttago. 

Et  quidem  mu  tos  tiernvil  ab  ltos*e  pestifero,,.  Non 
queo  mutta  narrare  hujus  sancH  opera,  quee  a  Sqriq 
teniendo  usque  in  Itatia,  per  ipsum  omnipottns  beus 
ostendit  mirabilia, 

0  fcticem  te  Verona  ditita  et  inctita,  quatis  es  cir* 
eumvaltatn  eustodibns  sanctissimis,  qui  te  defend  .ni  et 
expugnent  ab  hoste  neqnissimo! 

Ab  Oriente  habet  primum  martirem  Stephanum , 
Q  Florentium ,    Vindeiuiatem ,  et  Maurum  epseopum , 
Mammam^  Andronicum,  et  Probum  cum  quttdraginta 
martiribut. 

Deinde  Petrum  et  Paui^m,  Jacobum  aposiolum, 
prcccursorem  et  Bnptistam  Joannem,  et  n  artyrem  Na- 
zirium,  una  cum  Celsn,  Vicfore,  Ambrosio, 

Inclitoe  mtrtires  Christi  Gervasium  et  Prothgium, 
Faustinum  atqne  Jovitam,  Rupoiu  n  Calocerum,  Do" 
mini  matrem  Maiam,  Vitaiem,  Agricolam. 

In  partibht  meri  lianis  Firmum  et  Hustieum,  qn! 
olim  in  te  susccperunt  eorunas  martirii,  quorum  cor- 
pora  abtata  sunt  m  maris  insutis, 

Quandjo  comptacuit  Deo  regi  invisibiH,  in  te  sunt 
facta  renovaia  per  Hamwnem  prccsutem,  temporibus 
principum  regum  Desiderii  el  Adetchis, 

Qui  diu  moraverunt  sancti  non  reversi  sunt^  qnorum 
corpera  inbimul  condidit  episcopus  aromata^  et  gatba- 
un,  stactent  et  argoido,  myrrha,  gutta^  ei  coisia,  et 
thus  tucidissimus, 

Tumulum  aureum  eoopertum  cireumdat  ffraconibus^ 
D  cotor  stritus  mutget  sensus  hominum  :  modo  atbu., 
modo  niger  inter  duos  purpureos, 

Hcec,  ut  valuit,  paravit  Hanno  pranut  inctitns,  per 
cujus  flamma  ctaret  de  bonis  operibus  ab  auitrtB  finibus 
terrce  usque  nostri  terminui, 

Ab  occidente  custodit  Six:us  et  Laurentius.  Bippo* 
litus,  Apoltinarii,  duodidm  apostoti  Dvmiai^  magnui 
confeisor  Martinui  snnciiiiimut, 

Jam  laudanda  non  «w  tibi  urbii  ia  Auxonia,  ip^en- 
dem,  poUem  et  reaoteui  a  ianctQrum  eorpora^  opulenia 
inter  centum  iola  in  Itatia, 

autem  bic  exhibeiur,  quod  ei  raapeo  fuo4a0i  el  in« 
emendato  eieroplari  prior  typogr^pbui  noa  luio  loco 
fuerit  deceptosi  ut  conferenti  ptiobiu 


4419 


M.  AUREL1US  CASSIODORIJS 


14^0 


Nam  te  conlandanl  AquHegiat  te  conlaudant  Blantua, 
Brixia,  Papia,  lioma,  simul  Havenna^  per  te  portus 
€91  undifue  in  fines  LigoritB, 

Magnus  habilat  in  ie  rex  Pippinus  ptmti/ius,  non 
obtitus  piiUatem  aut  rectum  judicium^  qui  bonk  agens 
semper  cnnctis  fucii  prospera, 

Gloria  ctma  >  us  Dco  rcgi  iMisibili,  qui  talibus  te 
adornavit  floribus  mi%ticis,  in  quantis  et  resplendes^ 
sicut  solis  radiis. 

Vidcn,  ubi  pastores  pri^^ci  receflscntur,  quam  di- 
▼ersa  serie? 

Anonymus^  Euprepius. 

Euprepus,  Gricinus, 

DiniidrianuSf  Agapius, 

Simprtcius,  N.  iiicomperti  noroinis, 

Proculus,  Saturninus, 

Saturoinus,  Lucilius, 

Lucilius,  Diomidianus, 

Gricitius,  Zenoii, 

Zcno.  Proculus. 

UglielliuSf 
At  cutn  Ughellius,  tum  historici  nostri,  elenchorum- 
quc  consarcinalores,  ubi  pcdeiii  flgant  non  habrnt, 
iiec  anttquum  testem  proferunt,  nec  monuniento  ni- 
tunlur  uilo.  Qui  ante  annos  ali()U0l  ordini  Veronensi 
episcoporum  historiatn  adjecit,  Dimidrianum  sexliim 
dccimuiii  slatuii,  Salurninum  decimum  quarium,  Lu- 
cilium,  seu  Luciilum,  decimum  octavum  :  quo  fun- 
dainento  si  exquiras,  iiihil  est  qund  afferalur.  De 
Agapio  inscripiioncm  proferunt,  qiiam  proximis  sae- 
culis  compactam  quis  priino  iniuiiu  noii  agnoscat? 
Blihi  ergo,  nec  velustius,  nec  sincerius  docuiuentum 
usque  in  hanc  dicm  reperieuli,  piaculum  viderelur  ab 
anoiiymi  traditione  rccedere  :  praecipue  cuni  et  se- 
cundus  teslis  adsit,  qui  aiinis  plus  qiiam  ducentis 
hujus  argumenti  scriplores  cxteros  anteces  il ;  iiem- 
pe  Joannes  ecclesix  Veronensis  diaconus,  qui  in  Im- 
penali,  quam  exaravii,  hisioria,  nunc  deperdita, 
priinos  octo  Yeronensium  prxsules  iisdem  nominibus 
ac  eodem  prorsus  ordiue  reciiabat,  ui  ex  Panvinio» 
Antiq.  Veron.  lib.  iv,  cap.  5,  discimus,  qiii  eam 
chronicam  legerat. 

Teinpus  autero  quo  isti  sederint,  staluere  non  ita 
in  proinptu  est :  propterea  inultorum  Veronensium 
anlistitum,  quorum  tam  gesta  quam  tempora  incom- 
perta  sunt^  nuda  nomina  ordine  atphabeiico  descripse- 
rai  Panviiiius  Ibid.  lib.  iv,  cap«  7,  quamvis  post  oxc 
ipsa  verba  diversa  prorsus  roetbodo  postbumi  operis 
editores  seriem  adjecerint  et  arbiirio  suo  concinna- 
rint.  Trium  lamen  ex  his  aeiatem  deprehendo,  unde 
et  cxterorum  conjicere  aique  arguere  liceat :  S.  Pro- 
culi  in  primis,  qui  Firmi  ei  Rustici  martyrio  intcr- 
fuit,  ut  ex  illorum  actis  Hquet  apud  Mombritium, 
tom.  I,  pag.  283 :  quae  non  est  cur  respuamus,  etiamsi 
alicubi  iiiterpolata.  Non  recensuii  quidem  Ruinartius, 
at  multa  prseteroiisil  ex  genuinis.  In  Lectionario  op- 
liinae  notae,  et  non  vulgaris  veiustaiis  Canonicorum 
codice  tpsa  eadero  non  seroel  legi.  Anno  igitur  304, 
quo  sancti  roartyres  sub  Maximiano  Hercuieo  passi 
suiit,  huic  gregi  Proculus  praeerat;  cujiis  antiquuro 
epitaphiuro  (curo  iiiscriptiones  al  x,  qiice  de  his  octo 
episcopis  celebranlur,  recentioris  aevi  sint  singuia&) 
Paiio  niarroori  ifisculptuin,  et  in  ejus  ecclesix  con- 
lessione  superstes  accipe.  Vulgaturo  est  sa^pius,  nun- 
quain  tamen  satis  ezacte.  Gruterus  pag.  1058  duo 
carmina  rile  concinnans,  ut  metri  ratiunem  haberet, 
verilaiem  neglexit;  aliquanto  roelius  exbibuit  Pan- 
viuius,  non  uno  taroen  ioco  et  ipse  deflectens.  Verba 
ntillo  distiiieniur  intervallo. 

UIG  GITO  GoNSENVI  lAM  ME  PRE 
GEDET  LONGIOR  AETAS  i^ 
VIVAMUVE  DIV  MELIORI 
BUS  ANNIS  PRoGVLI  EPl 
GoRPVS  ET  SANCToltUM  MAK 
TYRVMGoSME  ET  DAMIANI 
'  SEDET  CoNFESSoRES  MARTINl 
RELiQVIAe  UVIESCENT   IN   PACE 


A  i€las  Lucilli  facilius  ronstat,  cum  anoo  547  Sar. 
dictMis)  concilio  subscripseril.  Neqiie  S.  Zenonis  in- 
comperta  cst,  cum  liqueat  ex  D.  Ambrosii  epistda 
ad  ^y;igrium  Veroiiensem  episcopum  data,  non  mul- 
to  aiiie  iil  teinporis  sedisse;  sacratam  cnim  virginpin, 
de  qua  agcbalur,  Zenonis  sanctce  memorice  J2uiicio 
probatam,  docel  Amhrosius,  epist.  1  lib.  vi,  ejusque 
saiictilicatam  benedictione,  St\o  Baroniuin  (in  Adnota* 
tionibtis  ad  Martyrologiuni),  qiiem  deindt^  nostri  ip- 
seque  Ughcliius  gregatim  sccuii  sunt ,  binc  popoli 
Veronensis  de  S.  Zenonis  a^vo  opiniotiem  verituro, 
hinc  Ambrosii  testimonio  victum ,  ul  omnia  compo- 
ncret ,  duos  hujus  nomlnis  praesules  tiobis  Iribuisse  : 
at  fcfragantibus  Ecclesise  nostrx,  in  qua  de  Zenone 
allero  iiihil  auditum  fuerat  iinquam,  moDumentis 
vetu-tisque  tnembranis  a  me  excussis,  ac  tot  sxcu- 
lorum  iraditione.  Quae  de  teriio  saeculo  percrebun 
opinio,  ab  ea  S.  Zenonis  vita  fluxit,  quam  Coronaius 
quidam  notaiius  adornavit,  edidere  MomhriUus, 
deinde  Qghellius  corrupte,  postremo  Henscbenius  et 

B  Papebrochius  :  in  ea  scilicei  Gallieni  tempore  pastiir 
noster  floruisse  tradilur;  sed  dMcuiiienlutn  illud  aut 
mendis  scaiet,  aut  secus  int^lligendum.  Rhyihmica 
descriptio  iiiiper  allaia  S.  Zenoiietn  a  malo  spiritu 
sanas&e  Galli  filiam  prxferl.  Potiiil  quidem  eo  notnine 
cl  Gallienus  indicari,  ut  ex  quibusdaro  actis  coUigo; 
poiuit  tamen  et  privatx  sortis  horoo  :  uulla  euitu 
astat  Auguslei  vel  Cxsarei  fastigii  nola.  Gallei.um 
suum  Coionaius  regem  appellat,  ejusque  Tegalemco- 
ronam  memorat,  qux  Romanotum  imperalori  niini- 
me  aptanlur.  Imperatorem  connotarent  equiJem  pri- 
ma  posl  prooemium  apud  Ughellium  verba,  tempori- 
bus  Gatlteni;  at  insititia  sunt,  quapropter  minim« 
hahentur  apud  Morobritium  meliorihus,  ut  solei, 
codicibus  usum.  Regulum  quemdam  innui  suspicatur 
Papebrocbius ,  eoque  maxiroe  qiiod  in  missali  Am- 
brosiano  habeatur,  filiam  Gallieni  principis.  Ad  viri 
docti  suspicionero  rohorandam  ea  Vit;£  verba  per- 
pcndantur  :  Non  egrediar  de  corpore  isto,  nid  Z  iio» 

Q  episcopus  venerit;  iilaque  :  Tunc  ex  jussu  regis  militn 
perount  ad  virum  Dei ,  ille  enim  sedcbat  super  lapidem : 
quibusaperte  indicalur  a  loco  quopiieilj  consisteb't 
et  vexabatur,Zcnonem  brevi  iniervallo  abfuisse.  Gla- 
rius  ilerum  qu^esequuntur :  Eihsurgens  autem  S.  sacer- 
dos  fecit  orationem\  perr6xilque  ad  palaiium ,  tiH  cn- 
ciabatur  rex,  Quis  enim  homihem  longum  iier  ingre- 
dientem  ad  palatium  pergere  dizisset?  Memiui,  cuoi 
bxcaliquando  perlegerem,  socourrisse  mihi,  tn  Aih 
toniiii  llinerario  inter  Tridenturo  el  Verooam,  ab  ista 
M.  P.  36  palatium  collocari.  Num  ibi  regulus  aliqois, 
Gallienus  nomine,  Rhaetoruni  montibus  imperitans 
tunc  commorabatur?  Quidquid  sit  de  his,  nulla  satis 
solida  ralio  est,  qua  ad  duos  Zenones  coinmiscendoi 
impellamur,  cum  et  pastoris  nostri  sermones,  quo- 
rum  nonexiguaro  partero,  dociissima  criiicorum  na- 
tione  universa  nequidquaro  adversante,  alibi  Dt*o 
favente  tuebor,  quarli  saeculi  sc.iptorem  saepius  pro- 
dant.  Quid  autem  apertius  iis  verbis  in  sermonedt 

^  Conliiienlia,   quibus  priina  Chri^lianoruni  temp<»n 

^  ante  annos  ferme  quadringentos  diserte  tlocei  fuisse? 
Posteriores  quidein  editiones,  quod  lncreditiili  er 
aversor,  falsaverunt  hunc  locum,  pro  quadrtngeM 
reponentes  ducentos;  at  perperatn,  ei  reluctante  cgm 
mss.  omnibus  principe  editione,  quai  apud  me  est, 
an.  1508  Veneliis  adornata.  Constat  ergo,  sicut  D. 
Proculi  et  Lucilli,  ita  S.  Zenonis  avum  in  apt^rta 
esse;  ex  quibus  quinque  al  orum  tempus  satis  lirdM 
conjectura  assequi  possumus.  Doleo  profecto  acctfp' 
tiora  me  clero  iiostro  loqui  haud  poiuisse,  cum  scilt- 
cet  ante  Proculum ,  adeoque  ante  quarium  saeciiluoi, 
tres  tantum  episcopus  videamus,  de  (Ide  apos  olicb 
tempoiibus  in  hac  urbe  saia,  deque  EuprepioaD. 
Peiro  apostolo  huc  misso,  rumor  ruii  oninis.  Ai  v^ 
rltali,  lit  liactenus  praestiii,  ita  et  in  postenim  ^i» 
spxritus  hos  reget  ortus,  unice  liiare  milii  constiiuttfis 
c»t.  Populares  fabellae,  iiec  non  historiotae  deciiao 
sexto  utpluriioum  sscculo  coucinnatae  cujuslibol  fene 


im 


SUrrLEMENTUM; 


f  v^ 


lialiie  civiiatis  pastorem  primum  ab  npostolorum 
a'vt),  ipsisque  Cliris  ianx  Gdei  iucuiiabulis  ;irces$uiit, 
scricmf|ue  episcop'>runi  mirilicam  ncc  iiiterruptam 
perbtMle  xdiflcaiit;  qunmplure^  lamen  fuisse  ex  liis 
<  ivitaiiltus,  in  qniuus  ante  lertium  sxciilum  epi^cnpi 
nomen  nec  sit  audilum,  rerum  orilinem  et  teinpara 
perpendeuM  constabit;  iie4|ueemm  Clirisli:tna  religio 
in  oiiinibus  illico  universx  Ilalise  municipiis  celciira- 
ri  podiit,  ac  radices  agere.  In  iiostra  ccrte,  q  rii  c:e- 
leras  hiijus  Iracius  urbe>  frequenlia,  opibus,  spl^iido- 
re,  (liim  res  Romana  sleiit,  iiiitecellubat  onincs,  iit 
nnpero  lib  Ilo  sat's  osteiKli,  qnarlo  jam  iueunie  s.e- 
iculo  S.  Proculus  piopler  metum  paganorum  cum  pau- 
fis  Chrisiianis  nan  longe  a  wuro  civitais  latilabat,  nt 
nS.  Fi;mi  el  Rustici  acla  docen:;  et  eoileMi  demiiin 
8a?<niIo  iiicliiiante,  S.  Zeno  Veronam  prxdic^i.iio  re^ 
duxit  ad  baptismum,  ut  anouynius  incmoiat ,  boc  esi, 
majoreiii  popiiIL  p:i.riem  ad  i)onam  frugem  traduxit. 
Ound  attinei  ad  nondum  agnitoseruendos  prx'S  des, 
iiiirum  quidein  videri  p  issit  {losi  loi  ind.i;$iues  quem- 
quam  Mdbiic  latcre;  m>i|io  eiiim  inagis  peccatum  est 
in  intrud<iidis  pluribus,  qu>in  iii  pr.rierm  ttendis. 
Duos  iiimcn  sng^erain.  Interscripiores  reriim  Rrnns- 
vicen  i  iin,  quos  rollegit  Leibniiiiis,  catdogus  exstat 
e«irum  qui  e  Gosliriensi  cnnonicnruni  congregatione 
nd  episcopateni  sedem  evecli  suiit.  Vilheliiiiis  tn  liis 
iinm> Talnr  pruiposilus  XI,  deinde  Voronensis  e^dsco- 
pus,  qneni  iicmo  adhuc  noverai.  Floruit  ea  cnngre- 
galio  sih  llenricis  III,  IV  et  V.  Inter  Dielboldnni 
I'  rie,  et  Aldeg^frinm,  quibus  Perettus  duos  inlerseril 
ab  tgliellio  rejectos,  Vilbelmu^  iste  collocari  possit. 
Ej>i>copiis  alier,  quem  profero,  iiullis  lypis  nomcn 
deilii  unqu:un;  erui  siquidem  ex  ms.  libro  niissaii 
pulclieirimo,  iutt  r  bibliotliec£  capitularis  vetustissi- 
iiias,  sed  iaceras,  seniesas,  ac  discerptas  membranas 
l.itegro  atque  iiicorrupio.  In  eo  magnae  hebdomadaB 
recrnsettir  ordo  ad  btnediciionem  cerei  :  Precamw 
eryo  t''^  Domine,  ul  nostrum  populum ,  una  cum  papa 


A  noitro^  iUo  et  viloriovssi.no  reje  no^lro  Ottone^  n  c 
non  et  vencrahiti  anlisiite  nostro  Volftja)  po\  et  cx  erai. 
Qua  prcceVolfg:iugus  noster  ab  oblivionis  tenebris 
emergit,  catatogis  adjiciendus  in  posterum.  Qno 
tempore  Ecclcsi:im  uostram  rexerii  investigandum 
est.  Snb  Oltonc  IV  aegre  crcdidcrim ,  cum  liber  altio- 
rem  prodatxiatem.  Alamannicum  quoque  noincn  et 
gciius  snporiorem  ailalein  subindicanl,  cum  a  xii  in- 
grosso  sxculo  ex  canonica  cleri  Veroueusis  elcc.ioue 
intlignn.ne  ui  |>Iniiinnm  priHlieriut  episcopi.  Moa  vero 
8cnioiiti:i  cx  iis,  rege  nostro  Ottone  ab  an.  085  aJ  9U6 
11'inpus  d(  si;;iialur ;  nam  crcteroqnin  Otlonis  nomen 
siiie  iinpeni  litiilo  iieqnaqnain  alTerretur  :  at  illo  lein- 
pnris  intC:  vallo  vacavit  imperaloria  dignilas,  etOlio 
lii,  coroiia  aique  insii^nibus  a  Gregorio  Y  nondnni 
acceptis,  rex  tanlum  dit  tns.  Eidoiii  ^patio  temporis 
Volfganguiii  nostrum  assi<;iiabimus,  qnein  inimsum 
fuisse,  sunt  qui  suspicentnr  :  sed:sse  lanien  velusiui 
et  magnificus,  que:n  appellavi,  Verimciisis  Ecclesi;e 
missaiis  liber  evincit.  Ecclosi^ist  ca  ejus  sxculi  ejus- 

"  que  prxcipue  periodi  histori  i  nosira  vaide  iu  :incipiti 
est ,  quod  ips;i  animadvertit  Ugliellins.  Extricassem, 
utsperabam,  nisi  tabuJarium  «apilulare  n>m  niultid 
ab  hinc  ann  s  gravissiinas  ob  causas  reponie  obsigna- 
tiim  fnissct,  ac  nulii  honiinum  reseratum  amplins. 
Iiiier  Vcronen^es  a  nobis  bacteuus  miniine  receusitos 
antistilos  Notlingus  quoque  numerandus  videb:Uuir, 
ad  quem  Rabanus  Maurus  epistol.im  dedit  de  Pra'de- 
stiiiaiiiine  adversus  GotescaIcum;Yerouensis  euim  di« 
citur  in  eius  episiolae  editione  a  P.  Sirmundn  procu- 
rata  :  scd  virum  doctissimum  erronea  quxdam  in- 
scripii<i  fofellit,  niim  Brixianx  Ecclesia:  Noltingrm 
prxfui^sc  consiat,  quod  etiam  v,  cl.  Paulus  Galear- 
dus,  qiiem  honoris  causa  nomibo,  In  notis  ad  Ughcl- 
lium  tom.  lY,  nuper  patefecit.  Ilasc  babui,  Goleti 
amicissime,  qux  de  antiquioris  aevi  prxsulibiis  iio- 
stris,  ac  de  nondum  detectis  proferrem.  Cura  ul 
valeas. 


CASSIODORI  SUPPLEMENTUM  \ 

(Bx  llaii  Spicilegio  Romano.) 


Ad  connrmalionem  fldei  catholic»  et  hsereticorum 
pr.rcavendas  insidias,  iegendi  sunt  duodecim  libri 
beaii  IMarii  quos  d»;  sancia  Trinitale  profunda  et 
disertissima  niiiiis~orati(me  conscripsit.  Sancti  quo- 
que  Ambrosii  quos  de  eadem  re  ad  Graiianum  prin- 
cipem  desiguavit.  Sancti  Augustini  15  libri  de  sancta 
Triniiate  curio^a  intentioue  legpndi  sunt,  nec  non  et 
liber  ejus  qm  dicitur  de  Deliniiione  ecclesiasticoruro 
dogm:ituin  55  capitulis  conscriptus,  quorum  primuin 
sic  incipit  :  Credimus  unum  Deum  esse  patrem,  eo 
quod  habeat  filium,  Ultimum  iia  :  Propter  nooelloi 
iegis  latores  qni  ideo  animam  tantum  ad  imaginem  Dei 
creatam  dicunt,  Ejusdem  ad  Petruin  diaconum  de  fide 
sanctx  Triiiitaiis  libri  i,  quorum  secundns  in  catdtu- 
lis  distinctusest  40.  Primum  incipit  sic :  Firmiter  tene, 
et  nuUatenus  dHbites^  Patrem  et  Filium  et  Spiritum 
sanctum  unum  esse  nataraliter  Deum,  Ultimum  ita  : 
Firmiter  tene  et  nuUatenus  dubites  aream  Dei  esse  Eecle- 
siam  eatholicam.  Ejusdem  de  vera  religione  liber  i  ; 
de  Doctrina  Christiana  libri  4;  de  Agone  Ctiristi»no 
lib  r  1 ;  liber  cjusilem  quasi  phi!osopbi£  moralis,  quem 
pro  moribus  iiistituendis  aique  corrigendis  ex  di?ina 
auctoritjte  collegit,  quom  appeliavit  Speculum.  Nec 
minori  studio  legendi  suut  ejusdem  de  Civitate  Dei 
Hbri  S^,  io  quibus  et  Babylonia  confusa  civitas  ^iabo- 

*  Codex  ndbilis  Vatieanus  tilteris  Langobardieis  sae, 
Mi  scripius,  paa.  14i  exhibet  compendium  primt  libri 
Inatitutionum  d,v,  litter,  Cassiodori^  intermixtis  i^fium- 
doifU',  sed  raro  aliis  auctoribus^  quoi  inter  Beda  non 
teinl  occurrit,  Unum  tamen  est  prmdicti  compendii 
capiiulumt  pertin.  nn  ad  Cnssiodoiii  cap,  \%^quod  abipsa 
edltioue  tam  imnaniter  difftri,  ut  novum  patiu^  fil  A«- 


C  li«  et  splendida  llierusalem  urbs  Domini  Cbristi,  in 
bominum  conversatione  compeienti  diversliate  moii- 
strantur.  Scripsit  etiam  de  hac  re  5  quassiiones  do 
Novo  Testamenio  ad  Honoratnm  presbyterum,  et 
octoginta  tres  nlias  miriAca  deliberatione  fonnatas. 
Legenda  sunt  eliam  dicia  sancti  Athanasii  ad  j^ogno- 
scendam  veritatem  caiholicae  fidei.  Ad  Epictetuin 
episiolam  unam  in  capitutis  qiiatuor.  De  Sacramento 
fidei.  De  Incarnatione  Domini.  De  Spiritu  saiicto. 
Epistola  fidei  suae  ad  Theodosium  Aquileiam  missa. 
Altercatio  ejus  conira  Sabeliium  et  Pnotinum.  Ejos- 
dcm  altercatio  contra  Arium.  Item  sancti  Augustini 
de  Fide  catbolica  contra  omnes  baereses.  Ejusdero  , 
qui  libri  in  canouibus  recipiantur.  Ejusdein  de  Spiritu 
et  anima.  Ejusdem  ad  Dardanum  capitula  5.  Sermo 
ejusdem  de  Unitaie  Trinitatis  incipit  ita  :  Nativitatem 
Domini  secundum  earnem  (a),  Finil  sic  :  ied  vos  qui 
Domino  servitis  el  ejus  prcecepta  servatit.  Tractatu€ 
ejusdem  de  Expositione  symboli  liber  f .  Sermo  ejus- 
dem  de  Incarnatione  Domini :  legimus  sanctum  Moy- 

^  sen  praecepta  dantem  populo  Dei  (6).  Ejusdcin  da 
decem  PrdPdicamentis.  Epistola  Cyrilli  episcopi  ad 
Joannem  Antiochenum.  Epistola  eiusdem  ad  Ne.^to- 
rium  episcopum  baereticum.  Faostini  presbyteri  ex- 
positio  tidei  contra  haeresem  Arianam,  Ejusdem  do 

bendum^  ideoque  a  nobis  commode  hic  reeitahilur. 

(a)  Est  sermo  125  in  appendice  apud  Maurinos  edi- 
lores,  qui  ipsum  fortasse  imroerito  inter  sourios  reie- 
g»runt. 

(6)  nic  item  haud  scio  an  inimerito  a  Maurinis  ia 
appendlce  num  215  colloeatus  siu 


1435 


INDBX  ANALYTiGOS  LN  SECUNDHM  CASSIODORI  TUUUU 


Hli 


flde,  qtiam  breTiter  sibi  miai  jussit  Theodosiiis  im- 
lieraior.  Joannis  Cbrysotomi  capttuU  4.  Gregorii 
Nazianzeni  rapitulom  I.  Basilii  episcopi  Cappadoci» 
Ciipitulum  I.  D.imasi  fiapx  exposilio  Tidei  ad  Paiiiinum 
episcopiiro  Aniiochenum.  Epistola  l.eonis  p.-ipae  ad 
Ptavianum  e|)is('opnm  Constant  nopol  tanum.  Epiaola 
ejiisdem  ad  iuvenalem  episcopiitn  Hierosolymitanum. 
Epistola  ejusdein  ad  Pal^stiiios  «piscopos.  Epistola 
ejusdein  ad  Pulcheriam  de  (Ide.  Epistola  ejusdem  de 
fide  ad  episcopos  Consiantiiiopolitanos.  Epistola  eius- 
dein  ad  synodnm  apu<i  Nicaeam  consliiutam.  Ordo 
gestoruin  synodi  qux  facta  est  in  civiuite  Clialccdo- 
iiensi.  Definiiio  synodi  Chalcedonensis.  Eiiislnia  Leo» 
nU  papae  ad  synodum  apud  Ephesum.  I)e  lUpl  «px^yf 
Origeni>.  Ad:imantii  »pologt:i  i|uatn  pro  se  inisii  liii- 
finus  Anaslasio  urbis  Uoinae  cpiscopo,  Epi>loIa 
llieronymi  ad  Marce  liiiuin,  ct  anapHychia  dc  Slatu 
animx.  Ejusdem  ad  Paniniachium  ei  Maronem  de 
libns  Orige.iis.  Exposilio  Gelasii  pnpae  de  duahus 
naturis  Doinini  nosiri  Jesn  Chtisti.  Sancti  Faustiiii  de 
Tnnitate  libri  2.  Eipositio  symbtili  Rufini  presbyieri 
nd  Laurentiwin  episcopum.  Fulgeiitii  de  Fide  caiho- 
lit^a,  et  de  Instiiuiis  ecclesiasticis  liber  I.  Paschasii 
de  Spiritu  sancio  libri  5.  Alcuini  (o)  de  Triniiale  libri 
4.  Sed  et  liber  Vincenui  piesliytcri  Liritiensis  insulae, 
qiiem  de  libris  beati  Augusiiui  coinposuil,  ci  niisit 
saiiclo  Xysto  pupae,  ulilis  esl  pro  hac  re  relegi.  Si 
quis  vero  de  Patre  et  Filio  et  Spiritu  sancto  ali(|uid 


A  summaiim  praeoptat  aiiingere,  nec  se  mavult  lon^a 
lcctioiie  ratigare,  legai  N  cet-^e  episeopi  librum  qu<  m 
de  Fide  et  Incarnatione  (6)scripsit;  nee  non  bfaii 
Aiigustini  librum  de  Fide  et  Incaruatione  per  interro- 
galionem  el  responsionem  compositus.  Utiles  etian 
sunt  ad  instruclitinein  eorl«'Siasticu^  disripMna*  nieino 
ruli  sancti  Ambrosii  de  ofliciis  melliflui  libri  5. 

Postquam  dictum  esl  cap.  2>  de  cnonitfut  Dtonysii^ 
post  iUa  Catsiodorii  verba  Ecclesia  Rom«ina  coniplee- 
titur,  ve  protequitur  eodex  Vaticanui  : 

Contra  hxreses  diversas  sancuis  Aagiistinus  a^ 
Qiiodvultdeuin  scribeiiSy  nominaiim  sinKulas  nntavil 
I  er  capilula  octo;t<nta  noveui.  Dein  coniexuit  lihniro, 
de  his  quae  unaquaeque  haeresis  defeniiit,  incipiens  a 
S^monianisusqiiead  Pelagiaiios.  Tertioqnid  E<itycl»es 
et  Nestorius  seutiat.  Eiponit  in  ultimo  seutoiim  de 
aliis  lixresibus.  Decinio  im-ipiens  a  Carpooraii;ini% 
finii  in  Eutychianis.  Scripsit  el  de  hac  re  Epipha&ius 
poniirex  libros  mire  venerandos.  Pliilaster  episcopus 
brixix  scripsit  de  singnlis  haere>ibus  comiiemiiosa 
^  brevitaie  libruin  1,  quein  alii  Hieionyino  depiiuint. 
Isidorus  episcopus  in  eiymologiis  suis  licet  tartini, 
util.ter  tamen  de  singulis  iiaBresibus  facit  meutionem. 
Denique  alio  in  hco  codex : 

Inveni  ilein  de  Pythonissi  ejusdeih  pRRfati  viri  (6. 
Anguatiui)  duos  sermones  habitosad  populuminoa- 
silica. 


(a)  IHnc  cognoscimus  auctorem  hnjus  snpplemenli         (6)  Hos  ego  Niceta^  iibros  ez  codice  Vaticano  anie 
partim  cene  diversum  esse  a  Cassiodoro.  hos  annos  edidi. 


INDEX  RERUM  ET  VERBORUM, 

QVM  IN  HOC  TOMO  CONTINENTUR. 


Aarcn  ialerprelatur  fortiludinis  mons,  262. 

Abel  (ab)  justo  nomen  caeplt  esse  sanclorum,  4^. 

Absalom  Ggora  fuit  Juds  iraditorh,  19. 

Absooodi  in  labernaculo  Dei  auid  sit,  89. 

Absoiviiur  quisqiie  tauto  celerius  quanlo  a  seinctipso 
Vivacius  I  amnalur.  359. 

Absorbere  quid  sit,  117. 

Abundaiis  unde  dictuiii.  486. 

Abyflsus  qukl  sit,  107, 1 19. 

Accedere  ad  Deum.  V,  Dius, 

Accenius  qnid  sit,  859. 

Accidens  (|uid  sit,  568. 

Acliis  boni  clamorem  suom  habent,  22.  Exorant,  363. 
nelribuUooes  rerum  nobis  generaiit,  345.  D>minum  lau- 
dat,  qui  se  probabili  actione  oominendat,  385.  Magniiudo 
facti  potenliam  tesutur  aactoris,  258.  Agere  viriliter  uon 
iOium  viris,  sed  et  feniinis  niandaium  ei>t,  90. 

Adam  ante  peccatum  Iniellectuin  imrum  possidebat, 
quem  peccando  perdidit,  499  Quis  anie  et  post  pecca- 
tum,  484.  Quare  vetus  homo  dicalor,  29.  Quomodo  pecca- 
vit,  15.  Po6t  peccatom  Dominum  rerugit,  462.  (juare  morte 
dainnatns,2i7.  Ad«  etCbristi  comparatio,  14.  F.  Ckriitus, 
Uom. 
■    Admirabile  quid  sit.  668. 

Adolescens  unde  diaus,  224.  Quid  per  adolesceotulas 
inleiligaiur,  725. 

i    Adorandus  Dominus  tripliri  de  causa,  320.  F.  Crux. 
1    Aduiaiio  a  Domiiio  eiciudit,  477. 

Adultero  (eum)  quis  ponionem  iiabel,  167. 

Adverbium  quid,  550.  Adverbia  comparatioais  ad  qoid 
inveou,  505. 

Adversa  et  prospera  per  diem  et  noclem  intelligontur, 
412.  Qo»  vera  sint  adversa,  29.  Adversitates  remedia  dl» 
vliiadtcunlQry  450.  F.  henedictio. 

i£g7pli  plag»,  268, 357.  Aurum  et  argentum  iCgyptlo- 
rum  ao  Hebrans  soMainm  non  fnrtum  fiiK,  wd^  operationis 
fnereea,  506.  jf^fyptUB  hte  muudns  est,  409. 

iini(pui  qaitt  eit.  iO^  325. 

iEtates  mundi  numeranlar,  513. 

iRlernita0  ooa  dies  vocatur,  202,  286.  Mvla  teropora- 
hadesprcU,  qui  retribationes  »:emM  coDi»derai,  217. 
T*  jriMdiM, 


iGthiopes  signiricant  peccatores,  252. 
Alfectuum  dussuni  species,  562. 
AfUrmaiio  qutd  sit,  588. 

A  ictioiiibu<i  (In)  gaudendnm  est  in  Domino,  106.  Cmi 
Qdelis  se  aUIigil,  iram  Dei  casiigatus  evadit,  2 18.  Taiiui 

auis  iii  fiituru  consola  dus,  quanio  bic  fiierii  afflictus,  20i). 
>eo  impuiatur  quod  liic  attligimur.  128.  Gravis  esta.t  ictio 
a  viciuis  accepla,  148.  F.  Persecutio,  Tetaaiio^  rrthi- 
latio. 

Agareni,  id  est  advens,  283. 

Ag^r  ab  agend^  dirius,  ."^tO. 

Agricultiira  (de)  Columella,  et  iEmilianos  scripsemalt 
554.  V,  Hortus. 

Alimetilum  unde  diclnro  sit,  100. 

AUegoria  quid  sit,  80, 105,  328,  351. 

Alleluia  nonien  esillebraeuma  nuIbnafiooetraoslatoiBy 
494, 496.  Cur  iii  fine  quoi  umflam  psalmorom  posiiuiu,  496. 

Alloph\Ii  alienigen8P,371. 

Aipliabeium  perfecium  quid  designet,  quid  imperfe* 
ctum,  487. 

Altare  unde  dictum,  87.  Duplei  «luire,  et  unde  dicliiii. 
145.  r.  Hcereticut. 

Amalech  interpreiatur  parturiens  !iive  doleas,  178. 

Ambiguiias  qnid,  564. 

Amblygonium  quid,  t)89. 

Aiubnisius  (S.)  sex  iibros  io  Geoestm  edidlt,  a«M 
Hexaenieron  apiiellavil,539.  Sepiemlibrosde  Patnardiis, 
53^1.  Exposuit  S.  Luc»  £vangelium,  543.  £t  oumes  S. 
Pauli  t:pisioIas,  544.  V.  Canticum  canticorum. 

Amicitia  quid  sit,  130. 

Amicus  quid  sit,  et  onde  dictus,  130. 

Aminadab  interprf*taiur  popuii  mel  sponlaneus,  5^. 

Ammon,  id  est  pouulis  tnrbidus,  28i. 

Amor  Domiui  dui>bus  arlicnlis  homioilHis  provenit,  3f9L 
Aolma  Dei  amore  languel,  qoando  ejoa  dilectiooi  niMI 
praepooit,  509.  V,  Dcui.  Cur  amor  S'.>mnus  appeiletur,  511 
V.  Charita»,  D'dmh. 

Amorrhttus  exacerbotio,  463.  Amorrhsi  amaricaaM 
dicuniur,  458. 

AnceiiS  quid»  565. 

Aiigelus  oflicii  nomen  oon  naturs,  497.  Augchistaa- 
tius  mlerpretalar,  548.  Quid  sit  angelua,et  5)uare  caoref- 
soe  aDigat,  U  i.  Angelis  verbam  Dom jii  esl  volaDiM  €}«% 


U25 


INDEX  ANALYTICUS  IN  SECUNDUM  CASSIODORI  TOIIUX. 


i;sd 


5  «6.  Angcli  preces  bomioDm  ad  Deum  deferani,  78.  Spi- 
riius  immundi  cupiunt  se  adorari,  bonus  angelus  ecoolra, 
5:25.  Quoroodo  angeli  possumus  fieri,  111. 

Angulus  planus  (|uid,  589. 

Aniiiiii  quid  sii,  173  628.  Quare  anima  dicator,  628.  A 
Deo  coudiu  est,  6i8.  De  origiue  animx,  6*^2.  Anima  fst 
immorlalis,  6^.  Muiabilitali  obuoxia,  6'>0.  Mutabiiilas  aui- 
me  nude,  47.  Auima  quantitatem  noo  habet,631.  Non  esl 
corporea.  628.  Non  esl  pars  Dei,  630.  l  Irum  anima  for- 
inam  habeat,63l.  De  qualllate  substauliali  animse,  630. 
De  sede  auimaB,  633.  Anima  est  toia  in  parlibus  corporis, 
629.  De  naturalibus  virtutibus  animae,  632.  De  afrectioni- 
bus  animae,  629.  Animae  non  crescunt,  nec  fatuis  alis  varia 
discretione  tribuuntur,632.  Oualiias  auimae  ignea,630.  Lu- 
m<  n  substautiale  auims  bal)ent,  631.  (J|uomodo  animae  sibt 
Inmen,  631.  Anima  hommis  proprie  dicitnr,  non  pecudum, 
628.  Quid  animap  post  mortem  agant,  637.  Animarum  vir- 
tuies  morales  quae  sinl,  631.  Aniiua  pabulum  suum  habet, 
quo  saginatur,  444.  Duobus  modis  saiiatur,  362.  Uabetsj- 
tim  suam,  142.  Uuandoanima  Deumsii  ai,  206.  Ouaudosit 
inanis,  quando  esurieus,  366.  Pinguedo  anim<e  diviuarum 
reium  scientia,  206.  In  quilKis  rebusanimam  levari  fassil, 
in  quiltus  nou,  449.  Auiuijesine  recia  fide  suut  leterrimae, 
635.  Qvitas  Domiid  auiina  pia,  534.  Dominus  solam  aui- 
niam  iu  sanciis  servat,  432.  ToLmn  in  tuio  reddiiur,  si  aui- 
ma  salvatur,  190.  Nihil  forlius  quam  animas  salvare,  221. 
Aiiima  sine  Domino  semper  esl  captiva,  300.  Ad  aiiimam 
justi  in  manibus  Domini  coiloc^itam,  nulia  uoceolium  vis 
potest  accedere,  415.  Anima  subjecla  passioni  corporeae 
non  caret  propria  pneua,  356.  Anima  si  adhaereat  corporl, 
deliciis  favet;  et  econira,  402.  Quis  iii  vano  animamsuam 
accipiat,  quis  vero  non,  81.  Aiiima  aquilae  dobet  esse  si- 
niilis,  543.  Per  areolam  anima  cujusque  fidel  s  inleiligi- 
tur,  524.  Quatuor  po  entiae  famnlae  animae  vegctantis,  632. 

Animus  ynde  dictus,  437.  Animus  et  mens  proprie  aol- 
ma  non  d  cunlur,  628.  Quae  sunl  commuues  aniiiii  con- 
ceptioues,  589.  Domiuus  antmorum  qualiiaies  quaro  cro- 
riaium  corporum  graUiis  res.  iclt,  425.  Possumus  corpore 
curvari,  nou  auimo,  129. 

Anui  inj^ressus  a  Jano  pr£bebatar«  unde  et  jaoua,  250. 

Annuuiiarequid  sii,  136. 

Aulichrisus  nuiver^tissaeculi  pompis  ahundabil,  178.  Su- 
perbia  Aiitichristi,  40.  Oninia  facia  etdicia  Antichrisli  pec- 
raia  sunt«  42.  Antirhrislus  omurs  semitas  hahebil  pollu- 
las,  40.  Noqiiilia  Auttchrisii  duplici  perversilate  describi- 
lur,  II.  Omnibus  iu>auis  caput  esi  Autichrisius,283.Quare 
uiali  Autichristi  a  iJeo  perinittuntur,  42.  Antichristus  leo 
iu  cubiii,  41.  I  oe(h  t  gura  Aniicliristi,  176. 

Anii>|uari  rumoperu  commendantur,  548.  Auiiquaria- 
ni:i)  eucotiiiuui,  553. 

Aper  uude  dicius,  276. 

Apes  uude  dict»",  395. 

Apocalypsis  a  Priuiasio  episcopo  quiuque  libris  exposi- 
ta,  54 i.  S.  llieronyams  Apocalypsim  exposuil,  qux^lam 
vero  loca  Vicioriuus  el  Vigil.us  Ater  antistes,  r>44. 

Apollinaristarum  crror  couvincitur,  54.  Errores  Ariano- 
rum  et  Apoi  in  irisiarum,  375.  V.  Christi  mlurce, 

Apostoli  et  patrian  bie,  amici  Dei,  471.  Oculi  Christl, 
290.  V<sti^ia  Chiisti,  .'6.  Per  servos  Dei  aposioli  et  pro- 
phelse  designaniur,  240.  Per  vigiles  aposioli  ct  doclores 
Ltclcs ae,  512.  Per  turiurem  aijosloli,  510.  Per  veotos, 
459,  Per  columnas,  25i.  Per  coelos  apostoli  et  prophet^, 
Bi.  Pr.*r  barbam  aposioli  intelliuMintur,  455.  Comparautur 
arieiibus,  93.  Moii.ibus,  119,  212.  Sagiltis,  442.  Ap(»ellaa- 
tur  moiites,  293,  386.  Sagitiae  vocaniur,  33.  V.  Airium, 
ChrhtuSy  lccleiw. 

ApuleiliberquiinscribiturPeribermemas  Iegendus,569. 

A(|ua  iiiuie  dicta,  437.  Aqua  lerresiris  cum  spirituali 
confertur,  13.  Per  aquas  populi  siguificautur,  262. 

Arauea  uude  dicla,  307. 

Arra  Noe,  el  Tesiumenli  typus  Ecclesiae,  452. 

Arcum  (quid  per)  inieiligitur,  123.  Arcus  mandata  divi- 
na  signiiicat,  45.  Arcus  Dei  ad  saluieiu  teuditur,  173. 

Areiia  ab  ariditate  dicta,  47 1 . 

Argumeutalio  unde  dicla,  566.  Quid  sit  argumentatio, 
5G6.  Quid  a&sumpliva,56i. 

ArKumHiituiu  quid  slt,  111,  571.  Quid  sit  argumentum 
quoddicitur  noiaiio,  116.  MuUiplicia  sunt  argumeniorum 
genera,  571.  Duo  sunt  argumoutorum  modi,  «ntbyuiema 
scilicet  et  exemplum,  et  quid  siol,  .573.  Qu»  sinl  argu- 
uipula  probabilia,  572.  Quid  sit  probabile  argumentum, 
5M.  Quaedam  suul  argumenta  nec  iieccssaria,  nec  probi- 
bilia,  571.  Quibus  ex  rebus  argumenta  eru«iitury574,577, 
621,622.  F.  Hltetorica, 

Aries  unde  dicatur,  93. 

Arlthmetica  quid  sil,  583.  Cur  sic  vocatn,  et  qu«  q*us 
iiitentio,  5S4.  Cur  consistat  ex  quaatiiaie  discreta,  ilHd. 
Ejus  divisioues,  308.  Cur  Inter  malhemalicas  disclpUoas 
|M.nuaiitity  584.  Quando  dooata,  55:$.  Ab  Abrstbafflo  iEgy- 


ptiis  iradita,  584.  Apud  Graecos  exposita,  ct  ab  A|)u!eio  et 
Boetio  Latioiutedooata,  586.  A  Pythagora  laudaia»  584. 
Non  est  negligehda,  15.  Kjus  utiliutes,  584. 

Arius  In  qiio  erravit,  8.  Krror  Arii  destruitur»  SOS. 
F.  Christus,  Aputlinaristfv. 

Arma  unde  dicta  suni,  11  i. 

Argui  hic  a  mullis  salus  est.  28. 

Ars  uiide  dieta,  558.  Quae  sit  diflierentia  inter  arlem  tt 
disciplinam  secimdum  Plaiooem  ci  Arislotelero,  583.  Ini- 
tium  dlcendi  dedit  uatura,  iuithun  artisobservatio,  SC3. 
Artes  In  tres  partes  diviiiuntur,  561.  Artes  et  dlscipliaiiie 
liberalium  litterarum  in  sacra  Scripiura  semioai»,  539. 

Asapb  (|uid  ^igniOcat,  16i,  241,  259. 

Ass>rii  luterpreiaolur  dirigentes,  256. 

Asifonomiaquid  sit,  449,  584,  STM).  Astronoraiie  divisio, 

590.  De  astronoraia  praccipuus  scriptor  Plolemaeustiabelur, 

591.  Ab  Abrahamo  i£gypliis  tradita  est,  584.  Aslrole^tia 
nutiirulislaudatur,  judiciaria  reprobatur,  499.  Asirouomia 
judiciaria  fid«  i  coniraria,  e*  fatorum  notitia  a  SS.  Patrit)Ui 
damuata,  591.  Fugienda,  239. 

AUianasius  (S.)  psilmoruoi  virlutes  ia  libro  ad  MarcdlU« 
num  patetecit,  541. 

Airium  (juid  sit,  et  uadedic.tur,  458.  Atria  Domiui sani 
aposloli,  et  qiiare,  322. 

Audire  qui  dicuutur,  165.  Per  mel  et  iac  miditores  de- 
signantur,  520. 

Augusiinus  (S.)  quot  volumina  pro  Genesis  explicaiioiM 
conscripserlt,  539.  Quas  de  libris  KcKum  qusstioiiessol- 
vat,  540.  De  eximia  Psalmorum  expositione  laodamr,  1. 
Qujtuor  libros  de  concordia  evaogeiisiarum  scripsil,  543. 
In  salutationeEpistol»  ad  Komanos  uuum  lihrum  itrofudit» 
544.  J^pistolam  ad  Galatas  evplaoavit,  Und,  EplHiolani 
saocti  Jacobi  tractavit,  543.  In  Libro  Civitatis  i>lura  de 
Apocalypsi  aperuit,  544.  Laudatur,  5^1.  T.  lnteUigeiUia, 
S.  Scrtpiura, 

Auris  ab  auditu  «llctay  337,  389. 

Aurum  ab  aura  dictum,  242. 

Auxesim  liiter  et  elimacem  quae  difTere  tia,  90. 

Avariiia  quid  sit,  403.  losigne  mMlum  est,  133. 

Avari  viri  divitiarum  vocantur,  257. 

B 

Vabylon  interpretalor  confusio,  210,  294. 

Baptismatis  sacri  regula  ab  Joniaiie  emaoavit,  241.  P<h 
iilus  Chrisliauus  gens  una,  de  uuo  fonte  bapiismatls  natay 
83.  NuIIus  sine  baptismo  tidelis  esse  potest,  515.  Per  hap* 
tismiim  et  .sati>faciionem  confessionis  peccaia  expiaolur, 
288.  Baptismus  uos  Ads  puritati  restiluil,  170.  Aqua  refe- 
ctiouis  \ocatur,  79.  Per  ventrem  Eccleslae  fons  b  pii^matii 
accipUur,  528.  Psalmum  xli  (ilim  baptizaudisdecautabat 
Ecclesi;^,  144.  Rubrum  oiare  figiira  aque  bapiisuiatis,  qo» 
mixta  sanguiiie  de  latere  Christi  exixit,  251,  279.  Sicut 
populus  Israel  per  mare  Rubruui  salvaius  e^l,  ita  Ecclesia 
(^eatium  per  bapii^mum,  507.  Quare  dUuvium  pro  sacris 
tonlibus  po:»itum  sil,  95. 

Barbarus  unde  dictus,  586. 

Basan  coniusio,  459.  Basun  siccitas  ioterpretalur,  223. 

Basilius(S.)uoveui  homilis  iu  Genesim  Graeco  sermuno 
composuit,  539.  Et  librum  llexaemeron,  591. 

Beata  gens  qu»  sit,  108.  Onines  beatiliidin^^m  voloiit 
adipisci,  3.i8.  Bcatiiudo  verbis  nou  potebi  ex|  licari,  286. 
Beatus  fiiiobos  modis  dicitur,  12.  Esse  pnj^rie  bealis  cou- 
vei  it,  135.  Qu»  be:ditudo  sauctorum,  147.  Beatitudo  fu- 
lura  describitur,  123,  295.  Felicitas  bouorum  declaratur, 
637.  Visio  beatitica,  6.^8.  Lumeo  ii}o\\jd  uecessarium ad 
visiooembeaiilicaro,  218.  Quid  iu  gtoria  posiii  coguosce- 
uius,  658.  Felic'tus  aeternj  Imge  ()otlor  c>t  vita  priescuJ, 
206.  Beatitudo  haTediiati  couiparatur,  202.1  >loriatidelium 
usque  ad  resurrei  tionem  ;>ust)endeiur,  84,  372,  637. 

Beaiitudinem  qui  hic  quaerit,  surgit  aute  lucem,  442. 
rellaria  Vqx  sum  a^terua  lieaUtudo,  506.  Locos  dispositut 
regnum  Domiui  signliicai,  et  quis  eum  iiie  ebiiur,  2dd. 
Fiiii  beatoriim  olivis  novellis  couiparaU.  444.  Priiiia  beati- 
tiido  S.  anima  est  exsultare  in  Domino,  115.  Beati  domus 
est  mentis  s(*creluffl,  383.  V.  FelicitiiM. 

Bellaior  preshyter  libi  os  Tobiae,  Esther,  JudiUi  et  Ma- 
chabaBorum  exposuit,  543.  Horlatu  Cassioduri  duos  librof 
iu  Ruth,  et  alias  femtnas  subseituentes  couiposuit,  .*S40. 

Beuedicimus  (cum)  Deum,  ejus  facta  laudamos;cumille 
beucdicit,  nossanctiU(at,400.  Qui  Deofn  beoedicaut,225, 
347.  Benedicens  beoediclt,  qui  jugi  t>eoedicUoue  saociifl- 
cat,  453.  Beoedicunt  mali  iu  prosperis,  boul  etiam  In  ad» 
versis,  163.  Mali  In  ore,  noo  io  corde  beu^dieunty  165. 
Quomodo  |N  ssumus  esse  beoedicti^  457. 

Beuedictio  quae  ait  firma  et  vera,  446.  BenedicUo  Do« 
roiui  Dos  seroper  augroeniat,  218.  Coosaetodo  inter  Ue- 
braeos  beoediceudi,  446.  F.  EpUcOpUM, 

Beoeficia  donata  Uitellectuf  et  meiDorlt  cmDOMndaat, 
361.  Beneflciom  nallut  fldeUun  eblifltcllQr^  411«  Goc  W 


l 


Ui! 


ftH>feX  ANAL^tlCUS  IN  SECUNDUM  CASSTODORI  TOIiUlI. 


1428 


«eflciis  a  Deo  colUtis  bene  ulendum,  365.  lUe  nniiqu»in 
tfesitiit  laudare  Deum  ,  qiii  coilau  beaeflcia  non  oblivi- 
scilur,  313.  . 

Beojamin  filius  dexierae,  275. 

Bethel  qui'J  sigiiificel,  5tl. 

Boeiios  librum  Periheriiienias  exposoil,  368. 

Bonarum  renim  nulla  saiieia<<,  408.  Qiiand»  boni  suni 
homines,  439.  Cur  l)0ni  malis  bomper  opprobrio  sint,  223. 
Nou  solum  abstinendiim  a  malis,  sed  bonuin  est  peragen- 
Uum,si  voluniusgluriam  adipisci,  112.  F.  Animtiy  M(Ui, 
Perfeclus,  Sanclus^  Virtus. 

Brachium  quid  significet,  42, 146,  300. 

C 

Calix  unde  dictos,  4i,  53. 

Calumnia  dicitur  capiiis  alomna,  et  quid  sii,  420. 

Calumniator,  quid  sit,  241. 

Campiunde  dicti.  452. 

Cantare  quid  sit,  71.  Quid  sit  cantare«  exsultare,  psal- 
lere,  527.  Ouid  sit  canlicum,  3,  21.  QM  sit  canticum  uo- 
▼um,  135,  499.  Quaudu  Deo  accepta  est  vox  canentium, 
337.  F.  Psallere,  Psalmus. 

Cantica  canticorum.  Cur  liber  vocetur,  305.  Nihil  in  se 
habet  quod  juxta  liueram  Intelligi  possit,  53U  Eum  com- 
mentatns  e^t  Ori<?ene8,  542.  Ej  ipbanius,  542.  S.  Ambro- 
sius  iu  libro  iii  Pairiarcharum  multa  de  Caintico  ciotico- 
rum  explanat,  542. 

Capot  a  capiendo  dictum,  379.  Qaid  per  caput  debeat 
accipi,  33. 

Carcer  unde  dictus,  479.  Duplicl  modo  carcerem  intel- 
lexerunt  majores,  479. 

Carmelus  inlerpretatur  sclentia  circumcisionis,  528. 

Caro  unde  dicta,  208.  Ciro  pluribus  eget  quam  anima, 
306.  Cur  caro  nostra  filia  Babylonis  dicaiur,  46*S.  Carnis 
(lesiiieria  laquei  suiil,  478.  Carnis  vitia  suiit  terrena  de- 
liria,  417.  Hic  vere  non  vivitnr  ubi  carnis  fragilitate  pec- 
«atur,  416.  (n  slercore  volvitur,  cui  viiia  carnis  dominau- 
lur,  585.  F.  Vitium,  In  myrrlia  carnis  moriiiica  io,  in 
iiiure  vero  oraiionum  devoiio  accipitur,  516.  Caro  oostra 
tuituri  compara^ur,  2S5. 

Cassiani  libcrde  IiiNtitulione  monachornm  sedulolegen- 
dus,  555.  A  bealo  Prospero  cuipatus,  555.  Kum  V  ictor 
Martjriiaiius  purgavil,  iOid, 

Cassiodorus  oiiinem  Scripturam  cum  priscis  codicibus 
«•ontulit,  538.  Octali  uchi  lextum  in  compendium  redesii, 
540.  Libris  Regum  tilub^  pr;Uixit  Cassiodo  us.  r)40. 
Aiictor  isi  librorum  de  Anima  vi  Variarum,  400.  Ciir  li- 
brumlnstitutionis  divinarnm  liittTaniiiv  confocfril,  537. 
Librum  de  Divisione  composuit,  576.  Kt  geiniua  cnmmenla 
in  artes  Douaii, 559.  1n  «tiversas  orbis  pailes  dircxerat  ad 
libros  conqiiirendos,  541.  C:issioduri  ad  Cbrislum  oraiio 
devoiissima,  039.  F.  Hfcrfticm, 

Casira  a  casiiLite  riicla,  267. 

Caiegoriai  Aristoioli^  su'!  dcfem,  568.  C«r  inlenip  lo- 
gendiu,  ti68.  lii  irumrnta  ciiegoriamm  siiui  Iria,  Scilicel 
«equivoc;!,  univoca,  dennmiiiaiiva,  t;t8. 

(^aiharistarum  e  ror,  84. 

Caibedra  quid  Mt,  12. 

Caiub  uuiiedi  ti,  S.^il. 

Ciusa.i  casu  dic^u,  2i6.  Causarum  partes  status  dicun- 
tur,  et  corum  divisiunes,  uSO.  V  Hhetorica, 

(A&jtr  inlerpretaiur  linebra»,  430,  506. 

Cervix  pro  siiporbia  punilur,  446. 

Cbaloodonensis  conciiii  codex  encyclicus  ab  Epiphanio 
Stbolastiro  transialus,  5i5. 

Cbanaan  iultrpretatur  humilis,  555.  El  mala  humilia- 
lio,  4.^9. 

Cliariias  vera  in  quo  consis^at,  47.  Lex  Chrisli  charitas, 
4i7.  Latum  mandatum  csl  chariias,  412.  Cur.  514.  Se:nits 
Justili»  sunl  duo  prjBcepta  charitaiis,  79.  Dilectio  Dei  el 
pro  imi  vi:e  suntDoinini,  61.  Clia:itas  in  summo  virtuliim 
collortata,  429.  Malitia  generalitatem  criminum  amplectj- 
HT.  sicul  4  harittfs  virtutum.  318.  Christus  obleciatur  inter 
virtutes  sancioruni,  et  praecipoe  inler  fidi^m  et  charita- 
teiii,  511.  Cb.uitas  cuucta  commendal,  423.  Tormontis 
oniuibus  foriior,  426.  Fervor  charilatis  Iranquillus  est, 
132.  Igne  chariiatis  beaia  cmscientia  e\aminaiur,  216. 
Cbariuiis  et  uniiaiis  virlus,  437.  Per  chaiitatem  sancti 
flunt  uuum,  432.  Nihil  sic  terret  malignos  spiritus  quo- 
mfido  cbaritas,  525.  Post  carnis  contiiieuiiam  succedit  vera 
charlus,  519.  Qui  Deiim  siipra  runcta  diligunt,  ei  sub 
Itfiiiia  serviunl,  .331.  Quis  dili<:^at  Deum,  58.  Qui  Deum  ex 
tu.o  cnrde  diligit,  locuui  viliis  non  relinquit,  4^)6. 

Quando  iusli  graiis  aniant  Dcum,  ct  impii  ^'ralis  cxse- 
crantur,  373.  F.  Deua^  Diiectio.  Qnando  proximum  sicut 
nosi[)sos  diiigimus,  456.  Cbaritalis  fraieru;*'  laus,  456.  Im- 
pi;^re  debemus  lacere  ouine  quod  poiest  allcri  sut)veiiiro, 
383  Sanctorum  coiisuetudo  est  sicdolere  ca^amitaies  alie< 
nas  ut  proprias,  537.  Vir  sanctus  non  iu  ira  corripit ;  sed 


per  dilectionem,  477.  Dilectio  inimloornm.  F.  JrAniaui 
Charilas  et  mlsericordia  quasi  snnt  al»  Pairis,  86.  Charitat 
clavus  dicitur,  417.  Per  vinum  fervorcharitatisioielligitnr, 
531.  Charitas  vernali  pluviae  comparatnr,  47.  Per  carbonei 
oraliones   charitatis   igne   succens»    intelliguntor,  430. 

Cherubin  quomodo  iDterpreiaodom,  271,  329. 

Cborusqufd  sit,  501. 

Chrismatis  sacri  unctione  frons  Christianonim  sigDitor, 
467.  Exhitaraiur  facies  in  oleo,  com  regali  chrisma  coaS^ 
citiir,  350. 

Chrisli  nomen  prsclarum,  212.  Nnminis  Christi  «st  saU 
vare  fideliter  pos'ul:inte8,  482.  De  Saivaiore  Domioo  qeid 
credendum,  68, 194.  Christo  crodere  salus  est  et  gloria^ 
204.  Chrislus  notus  divinitate  sulis  ndelibas,  corpore  tan- 
tum  infidelibus,  261.  Christus  qu(  modo  venit  a  Patre,  et 
discessil  a  mundo,  195.  Ad  adventum  Domini  terra  moia 
est,  .S9.  Per  dies  plenos  prlmus  Christi  adventus  intellisi- 
tur,  216.  Vetcres  fherunt  dies  ante  Christi  adventum,  135. 
Quot  t>ona  per  Christi  adventom  eveoeriut,  315.  Cbrini 
adventu  mundi  vulnera  curata,  214.  Genns  bumanom  per 
adventum  Domini  sanatum,  213.  Christu.s  veoit  ad  nos,  ut 
OQs  ad  eum  redeamus,  234.  Mysterium  incamaiioois  expli- 
catiir,  36.  In  ipsa  iocarnationis  origine  divinitas  buma&l 
Uti  juncta  est,  73.  Divinitas  sine  confusione  humanitateni 
as^umpsit,  19.  Deus  humanatus,  57.  Terribil  a  sout  Dei 
opera,  maxime  in  uniendo  sibi  naturam  humanam,  214. 
Incarnationis  excellentia,  75, 109.  Magnifieentia  Domint 
est  incarnaiio,  54.  Beneficio  sancts  incarnationis  nihil 
prsBStantius,  27^.  Tempus  beneplaciti  tempns  incarnario« 
nis,  228.  Per  c  n^ilinm  Doinini  incarnatio  potest  inlelligi, 
108.  Tenebris  comparator,  59.  CJiristus  fu.sceptor  noster 
factiis  est  per  incarnatioois  arcanum,  416.  Dominus  pro- 
spexit  nobis,  dum  humanitatem  noslraro  assumfistt,  3i0. 
Deus  humanam  naturam,  quam  liberare  prapdesiinaverat, 
incarnatione  evexit,  294.  Cbristus  qiiasi  pnst  pariftem 
sletit,  cum  carnem  nostram  suscepit,  510.  Chrisif  susce» 
ptio  carnis  iiostra  probatur  hapreditas,  355.  Chri^iius  ve- 
niens  in  mnndum  quosdam  snllus  dedit,  .MO.  Venieote 
Cbris  o  obscuriias  divini  Verbi  patuit,  60.  NatKitas  tem- 
poralis  Christi,  35.  Quid  in  ea  evenerit,  159.  Cur  CJiristiiS 
de  ulero  matris  se  d*cat  abstractum,  73.  Sioe  matre  in 
Cttjo,  sine  pjtre  in  tena,  281.  Misericordia  Domini  e>t 
quod  de  Maria  Virgine  nilus  est,  260  Naii  itas  lempura- 
lis  Cbristi  potest  visiiaiio  appellari,  33.  Quare  in  ea  l;fiao- 
dum,  396.  Cbristus  perddis  apparuit,  sed  non  datu^,  ±SH. 
InChrisio  una  esl  tantum  persona,  17.  Quae  persona  Cbns;!, 
20,  52.  Una  eademque  Dri  honiinisque  persona,  3i.  lo 
Cbristo  du;e  snnl  flatura*,  sed  una  persona,  32.  52,  60,  71. 
208.  Perrectam  l:ominis  naturam  a>sumpsit,  qnod  est  cou- 
tra  A|ioll;nari>tas,  21)0.  Dujc  sunl  nalurs  in  (Zhristo  jicr- 
feri.p  el  inroiifus!',  19,  57,  310.  Id  probalur  cxintra  Aria- 
n«>s,  473.  In  eo  siiiU  dute  snbst.int  sb,  16.  fpsarumque  ope- 
raiiones  exprimuntur,  i89.  In  Chrislo  duae  opera;iones 
di  iiiitatis  et  buuianiiatis,  323.  Cbr  stus  Deus  et  homo  con- 
tra  Arianos,  140  b-us  deonim  est,  164.  Deus  veritatis 
dicilnr,  98.  Deus  virtut  m,  286.  Doiiniis  virluiiini  esi, 
13f^.  Kl  Filiiis  David  el  Doininus  diciiur,  377.  Altissioius 
juri^  dicltur,  215.  Cur  non  Inmio  di&iiur,  73.  Solus  f  iirisius 

fer  naiuram  Filius  Dei,  sancti  vero  per  graliam,  2*J9. 
iiiis  nosler  est  ad  qu^^m  omnia  referenda,  182.  Chrislns 
aelernus,  243.  Non  est  Deus  recens,  sed  Patri  co.Tlerrias, 
279.  Quidquid  Christus  in  tem|Ore  accepll,  spcundiim  Ivh 
miniuii  illud  acquisivit,  18.  Divintlas  ejus  nibil  acc<*pit  umle 
cresc  rel,  442.  Chri^io  creatiira  omnis  siibJHcta  esl,  55. 
In  virluie  sua  et  lu  a^^ternum  dom  natiir,  215.  Christus 
Rex  omnipotens,  310.  Rex  in  a;teruum,  207.  Quare  Rc« 
Klori^  d.catur,  82.  Christus  in  hoc  mundo  Rex  speciallier 
in;;ressus  est.  223.  Kex  a  Patrc  consiituius.  17.  Cnr  flei, 
2^1.  Vere  Salomon,  id  est  paciflcus,  239.  Lnctus  Ginstus 
Re^ijem  signilicat  et  Sacerdotem,  152.  Chrisius  Rex,  l*m- 
phel:i,  et  Poniiex,  455.  ChristuS  vere  Sacerdos,  579. 
CbrstusSaccrdos  et  hostia,  211.  Christi  aniuia  a  reccjto 
originali  excepta,  633.  Spirilus  sanctus  in  r.hris'o  (>er- 
mansil,  3.  Cbristus  {teccatum  nullum  habuit,  32.  Human- 
tas  CbrHti  nnll  m  hbepn  ailmisit,  525.  Prima  gloria  Qiri- 
sli  fuii,  uign-di  tabernacul  iin  sine  niacula,  51.  Viam  ini- 
mai.ulaLaiu  ^oliis  auibnlavit,  62.  Christi  vi:i,  s(ila  iona  est, 
nostra  vero  niala,  122.  Christussolus  per  se  imroarubtiis, 
alii  per  gi'ali:'m,  398.  Christi  corpus  teroplum  sanctum  esl, 
26.  Quomodo  caro  Chrisli  vivi(!c.iliix,  adorabilis  et  salu. 
tifera,  11 1.  Caro  adorabilis,  59.  Corpus  Domiui  qosdan 
estDeititis  vostis,  1.31  Clirislus  quon.odo  minoratus  sit, 
35.  Quundo  rbrislns  locuius  est,  136.  Ciir  puer  Dominiis 
Chtistusd  ctur,  2->i».  Cbristns  |)  Ichcr  ei  d  coriis  dicitur, 
ei  (|uare,  508.  Aa  fornia  «lecorus  fnerit,  150.  Christus  om- 
nibus  eleciii  speciosior,  5ii.  Cbristi  iroperfectumquidsit, 
471.  Cliristus  pupillus,  eg^mus  etpaupcr  vocamr.  tametsi 
uuiversi  Rcclor  et  Dominus,  281.  Cbrisios  iauil  difes  « 
paupc*,  101.  Quarc  dicitur  egeiiiis  ct  paujHH",  15^  S5l. 


ii^ 


INOEX  ANALYTICIS  IN  SECUNDUM  CASSiaDORI  TOMUM. 


1450 


De  suo  divcSy  propter  nos  paoper  Caiclus,  50.  llendlrns  dc 
iiosiro,  dives  de  siio,  574.  Qiiae  sit  ejus  abuudantia,  1)6. 
Christus  servus  Doiiiini  dicitur,  118.  Cur,  291.  Seciindurn 
bumanitatem  diCit  se  sorvum  Dei,  100.  Cur  se  vermem 
nouiinet,  73.  Humiliias  humanilatis  Christi  exprimitur,  3i. 
Eam  docuit  verbis  el  excmplis,  639.  Humiliius  r.hrisli  dc- 
corem  ei  fortiiudinem  habui*,31i.  Monstravit  et  huniili- 
taiis  vam,  et  palientiaediscipluiam,  463.  Chrisli  m:aisue- 
tudo,  141.  Acttts  vilse  Christi  exempla  sunl,  190.  Ouinis 
oipraiio  illius  ad  spem  et  desderium  supernorum  cxciiai, 
5^5.  i!hrtslus  dura^  homiiiuin  vias  ambulavil,  55.  Cur  1a- 
crymas  fuderit^  461.  (^uomodo  cilicium   iiiduent ,   116. 
Quando  jejunaverit,  et  quo  jejunio,  116.  Quaudo  .Tgroia- 
verit,  96.  Cur  diaboli  tout^iionein  siistinucrii,  19.").  (  hri- 
Slus  quoniudo  1«  gem  iiied  labaiur,  15.  Orat  Palrem  ex 
parle  huui.initaiis  a^ssuinpiu',  97.  Kogat  ut  liomo,  praestat 
ut  Deus,  376.  Puhias  orationis  Cbrisii,  20.  Quid  pctierii, 
91.  Cur  pet;it  a  Palre  qiise  sibi  pr.ipria  sunt,  473.  Cur 
Chhstus  m  rabllis  iii  oculis  (idelium,  et  non  Judseorum, 
396.  Quare  Christus  rccerii  mir  ciila,  9±  Mtlius  prsedica- 
tiouequam  iiiiraculis  salut.^m  operaius  cst,  251.  Pagani 
D^wm  p tti  posse  non  cred  doruni^  Sl.  Passio  Christi  geu- 
lis  -ludaicae  fabuli  fiiit,  !i8.  Quod  .judicium  a  Judaeis  per- 
tulerit,  1 17.  Candidus  csl  v  rg»nil9ie,  rubicuudus  paiisiuue, 
5i2.  Qua  edixerii:  Respice  iu  ciusaui  niearo,  et  non  in 
prenaii,  117.  Qui  siti  Christiis  sitiorii,  23'J.  Christus  se 
cuniurbatum  dicit,  nusqu.m  (iesperasse,  99.  Chrislus  sojus 
mori  desideravir,  60.  Sola  niors  Chri  ti  bbera,  quiavolun- 
taiia,  296.  Cur  Chr.stus  C!Uc:s  mortem  polius  elegerit,  T^, 
Exiius  nioriis  Christi  i'li  singiilaris  fuit,  223.  Cur  inscriptio 
tiluii  iu  pas«>ioiie  non  fuit  deleta.  186.  In  passione  Cbhsit 
Divinitis  non  abfuit,  li.  Mors  Domini  descritiiur,   190. 
C.hrisius  quasi  in  solio  conliteiitcm  btronein  absolvit,  75. 
Mors  Sahaiohs  scssio  vocaiur,  469.   Dies  bel  i  dicilur, 
475.  Lectus  ejus  est  consummatio  beaiissim»  passionis, 
451.  Totusorbis  luxit  Chrisii  exiliuin,  96.  Crucis  Chrisi i 
commendutio,  23.  V,  Crux.  Digiiuni  est  ul  publice  laude- 
tur,  qui  pati  proomuium  saliite  dignalus  est,  392.  Quaenam 
tnslrumenta  passionisChristi  Jeros  lymisasserveuiurjiHS. 
Chrisli  passioiiis  frudu^  571.  Ciilitas,  3  7.  Famulos  Dei 
inatlliciionibus  conrortat,  140.  In  Cbristo  cruciBxo  omnes 
cru<  ifixj,  186.  Chhsius  pro  salute  genera  iiaiis  se  oblulit, 
5:3.  Causain  oin  iuin  siiam  fecit,  77.  Se  sacriiicium  pro  om« 
nibus  obiulil,  174.  Cur,  463.  Ejus  passio  (>st  sacrilicium 
lusiiti.T,  174.  Humanum  geuus  vinctum  bbcnivit,  i^  \  San- 
guis  Chhsti  lotius  mun-li  peccula  icdemit,  4i8.  PuriU( at, 
non  (ruentat,  t(;t(^.  Per  Chrisluiii  pccua  facta  est  «terua 
requies,  inors  .««alulis  iniroiius,  6')9.  Improperium  susti- 
nuit,  ot  lios  p:itienti3e  succ  exeuipio  iu^^tiiicrel,  !229.  Chri* 
stus  quomodo  ilicatur  in    piiivrreui  dcdiictiis,  71.   QiiO 
sensu  dlclus  dcsci  ndisse  iu  '  orrDpliunnai,  f)4.  Qiiare  Chri- 
slus  nofi  dt>scen  lit  iu  curriii  lionem,  07.  Aiiiini  Cbristi  ab 
inferis  abs:ractu  est,  96.  Ab  iuforuo  libcravit  auimuin  .suam, 
163.  Qiiaudo  aninia  cjus  de  n»  cessilatibus  iil)crala,  99. 
A Cbrislo  mors  quomodo  victa,20, 183.Necesse  fuitmorlcm 
perirc,  cu:us  regnuu  vita  pervasit,  222.  Quando  ra  o 
Christi  refloruit,  92.  Resurgeniis  gloria  rciriliutio  fuil  pas- 
sionis,  480.  Morie  Chrisii  mundus  salvandus,  ipsc  vi  ro  re- 
surrect'onp,  2:)0.  Chriblus  Deus  a  resurrectioue  rrobjtur, 
571.  Cur  super  occasum  ascenderil  a  mortuis  rcsurgendo, 
2^.  Rcsurrcctio  Domini  dormitioni  comparatur,  140.  Per 
rcsurrectioue  II  virtus  divlna  declarata,  el  spes  credv^i.tium 
firmata,  293.  Cbristianoruin  est  spes,  96,  149.  Ju-itoriim 
corda  lirmavit,  4^0.  Hes.irgenlcDomiuospem  rt-surreiiio- 
nis  inembra  pfrceperunl,  310.  Chrisli  asceiisio  apostolis 
ei  loli  EcclcsiX  ulilis  erat,  .^34.  Qu:e  nierces  humanitali 
Cbrisii  r('d<]Ua,  41*2.  Ciihslus  (juaiuJo  gloria  et  houore  co- 
ronatus,  3o.  Cbri>ti  laus  lotius  Thnilais  est  bouor,  3il. 
Sapien.ia   Dei  Christus,  351.  Scieiitia  Patris  per  euin  mi- 
rabilis  lacta  rsl,  4G9.  Pax  Dci  esl,  288.   Dextera  Excelsi 
p^l^  261.  Gloria  Chrisli,  majestas  est  Palris,  97.  Ch  isius 
idcirco  dextera,   brachiiim,  saluiare,   et  jusiiiia  P;itris, 
quia  iUi  consubstauiialis,  3:!7.  Miscriconiia  Patris  Christiis 
est,  288.  Viriiis   PalriS,  224.  Mjiuus  Patris,  485.  Anuna 
ejus,  framea  e^l  Patris,  57.  Salus  a  Chrisio  solo,  31.  Solus 
tribuit  salutern,  490.  Spvs  saluiis  iiostnc  Christus  Dominus, 
5^0.  Cur  Chhstiis  Salvator  dicatur,  273.  Convenit  uouiiui 
Salvalorls  pericl  lauies  salv:iro,  361.  I'er  Cbrisium  oiunia 
pacilicata,  534.  Christus  misericordia  peccaiorum,  ct  viia 
lidolium,  40i.  CurChristus  nii«ericorilia  vocetur,  IbO,  .W. 
Ciirislus  no5;ler  Ecclesiaslcs,  542.  lu  eo  fous  est  bencdi- 
ci  onis,  152.  Fons  est  aiiuaruui,  142.  Ex  eo  aqua  pereunis 
prodit,  265.  Chrisius,  via,  dux   et  iter,  19.  Mundus  non 
habet  viam  nisi  Dominum  Saivatnrcm,  206.  Christiis  cerla 
vi;i  ad  Putrem  venientium,  398.  Vnf  veritaiis  est,  218.  Via 
testimonior  um  cst,  4l!0.  Dux  itineris  •  ostri,  222.  Quaiido 
dux  noster  veraciler  es*,  98.  Nulius  ni.si  por  ciim  iu  rc- 
gnuiu  c^loriim  iiiirivil.  531    Per  Chrisli  primuui  adven- 
luui  diabo!us  reiigatus,  bomo  csl  absoiutus,  Gl.  Dc  buuii- 


liiate  Chris(i  superbia diaboli  vicia,  42 i.  QuanJo cum  Cbrislo 

sumus  nullas  diaboii  Insidias  formidamus,  235.  Clirisius  in 

nobis  diaboluui  viiicit,  311.   K.  Dial4>'u$.  Chrislus  cur  in 

Ecclc<;iam  desccnderit,  et  ad  eaiu  a.sceudcrit,  520.  Laus 

coiijugii  Chribli  et  Ec«  ie>ifle.  I;)4.  Chri  tiis  est  fundamtiii- 

tum  ct  culiuen   bccles!;c^  158.  Populus  Dci  ununi  cor- 

pus  est  Christi,  436.  Pro  mcmbris  sii  s  Chr.sius  insipieu- 

tiani  babcre  dicitur,  227.  Cur  Christus  niodo  iu  metiibiis 

suis  ilpiiissime  uon  rcguet,  492.  tbhslus  dicitur  pati, 

qiisemembrasusiinciit,  137.  Chh^lus  mala  mundidicitsiui, 

20'i.  Hiereditas  Christi  elecii  suiil,  9i.  Quomodo  Christtus 

clecios  coiuedat,  520.  Quando  Christus  iios  suos  esse  diiu- 

dicai,  2  )7.  Qui  prophe  Chr.sio  subjiciantur,  36.  Si  C»irisll 

r«cordomur,  e  ipso  uostri  recordabiliir,  552.  K.  Ecclegiu. 

Respcctus  (  hiisii  uoirum  esi  pra^sidium,  irj.  Nos  cou- 

veriil,  85.  Pcccatores  a  pr.ivitatibus  concidit,  301.  Omhe 

nialum    cito  dissolvitur,  si  in    Christo   foriitor    allida- 

tur  y  466.  Juslis  Christus    cst    pax  ,   iullde!ibus    sran- 

dal.iin,    288.  Gaudiuin    Christi  salus    bumani   generis, 

514.   Dexlcra  lonorum  est  Chhsius,  469.  Chrisius  for- 

titudo  capiti^  no:>tri,  200.  Chhslus  quando  pauis  nosier 

de  terra  produiilur,  319.  Panis  cali  etangelorum  diciiury 

266.  Quomodu  angelos  et  bominos  pascat,  ibid*  V,  Eucha^ 

rislia.  Christus  qua*ido  proxiiuus,.  quaudo  elungaiur,  510. 

Dulcissimus  somnus  est  Chrislum  qu^rere,  512.  Cur  ad 

leinpus  decliiiet  cum  qusritur,  524.  Quserere  animani 

Chrisii  in  bonam  et  in  malam  parlcm  dic  tur,  1 14.  lllc  odit 

paccm,  qui  non  amat  Christum ,  430.  Iniuiici  Cbrisli  su- 

per  euni  delectati  sunt ,  95.  Chnsius  Ads  seuiper  oppo' 

nliur,  161.  Chrlsti  et  Adje  coinparatio*  U  .K.  Adam.  Cliri- 

stus  per  Davidbm  iutelligendus,  16.  Per  diadtma  caro  a 

Chrisio  assiimpla  inlelligitnr,  514.  Per  saccum  corpus  ejus 

sigiiiticatur,  ^7.  Caniicurn  tiovum  Incaruaiiouem   Domini 

sigui' cat,  106.  Feuiur  ideiu,  151.  ProociavasecundusDoM 

miiii  atlveniiis  signillcatur,  27.  Per  myrrham  passio  Chrisli 

desiguaiur,  '601.  Per  narUum.  518.  Percitbarani,  191.  Per 

nurpurcum  colorem,  529.  Per  asccnsum  purpureum,  SlL 

Per  frugmcu  mali  puuici,  5i.M.  Extensio  manuiim  Noysis 

flgura  iiliiis  fuil,  457.  Dedicalio  resurreciionem  Domini 

sigiiillcat,  OrJ.  Et  bberaiio  Davidis,  19.  Pcr  capreas  Chri- 

stuset  dociores  Ecclesise  inielliguntur,  5i8.  Per  genas 

S(>oiisi  Cbristi  pietas  vel  scveriias,  523.  Cbris  us  quare 

gigautl  coiiiparatuf,  05.  Etc^preis,  ci  hiunulo  cervorum, 

510,  51 1.  Liguo  fructifero,  13.  Sapientia  ejus  torrenti,  120. 
Ejus  ctrpus  jiSalterio.  161.  Ei  terrae,  75.  Virtusejus  lesla'| 
71-.  Chrislus  ct  dia.i)ius  leoni  ^iib  diverso  respeciu  conqta- 
rantiir,  31.  Christus  S'  1,  3j1.  Verus  die^  perlldis  ignotns» 
265.  Canticum  nuvum  diciiur,  485,  Cur  sit  acervus  tcsii- 
monii,  525,  et  Spihtualis  petra,  358.  Cur  lapis  angu- 
laris  dicaliir,   596.   Foramina  pcirse  suut  vuluera  ejiiSy 

511.  Ilie  solus  est  nions ,  (|ui  Patri.  couiplacuit ,  *ti% 
Cur  floscampi,  ct  uon  rnhs  voceiur,  5U8.  Sagittae  acuta 
vcrbasunt  Chhsii,  et  quarc,  151.  Chhstus  lorlis  raanu 
dicitur,  91.  Quid  sit  sedes  saucta  Chhsti,  158.  ChrMi 
oculi  sunt  dona  sancli  Spiriius,  vel  Ecclesiye  doctores,  523. 
Ejus  labia  sunt  duo  Testameiiia,  53.  Per  ubera  cjus  dul- 
cedo  Evangelii  iulelligitur,  505.  i  rachia  ejus  suul  pro- 
pbetffi  et  afostoli,  02.  Pcdes  •  jus  suul  aposioli,  7.^.  Corcni 
ejus  discipuloruin  conventum  si^Uillc^it,  69.  Umbra  ejusesl 
proteciio  Divinitatis,  500.  Commutatio  Christi  est  vetrreni 
hominem  in  regeneraii  *uis  grntiam  cvocare,  503.  Qul 
Chrisi  olim  dlcebanlur,  6»,  02   V,  Ux,  Synagoga. 

Chrisliaiii,  dc  Chrislo  dicli,  6'S,  243.  Pairiarch:c  eranl  In 
spirilu  Chrisliani,  ei  Chrisii  vwMbaiilur,  35*».  Gciicr;iiio 
ventura  vocantur  Christiaui,  78.  Rcligio  Ctihsli  per  lotum 
mundtim  dilataia,  3i.  I  hhsliaui  omuem  ternuii  replcut, 
351.  Chrisiianum  esse  iu  orbc  Romauo  nuiic  uloria  esi, 
200.  Populus  Cbrlstianus  hatreditas  Domini,  284.  Est  bae- 
rcdiias  acquisitionls,  108.  V,  Ecclesia.  Christiant  veri  qui- 
nam,  333.  Instiiuiio  Christiaui  iii  diiobus  consistit ,  iit  de- 
clinet  a  malo,  et  fjciat  l)onum,  125.  hi  peira,  id  est 
Chri  io  oiiinis  acdillcatur  Chrisiiiimis,  2()1.  Diia;  res  bo  los 
emciunt  Christianos,  83.  Duo  solum  expeiunt  Cbrlsiiani, 
506.  Oiiosiim  tcmpus  habere  non  dccet  miliiem  ChrisU, 
490.  Fidi-li  Chrisiiano  semper  esl  dies,  i67.  Locus  Domiiii 
pst  pectus  Chri^jtiani,  et  aiha  Eccleiae  caiholicae,  431. 
Duobus  modis  Chrlstianis  dicltur  surgere,  68.  Qu  dquid 
Christiauus  hic  patitur;,  beatiindinis  cogitatione  relicilur, 
49.  Maxima  Christiaiiorum  afilictio,  142.  Christianus  oj*- 
prHssus  fructum  timc  reddil,  186.  V.  Aflliclio,  Pcraecutio^ 
ThbulaUo.  ChrisLiani  qiia  laetitia  fruantur,  23.  Qune  boiia 
ChristianisDcuspromischt,  146.  Chrislianus  popuins  quare 
per  Jacob  accipiiur,  327.  Subreptio  benedicliouls  Jacob 
tiiit  Hgura  bencdictionis  populi  Christloni,  69  Filii  lore 
Chhstlaul dicnntur,  141.285.  Oves  populum  Christiannui 
siguincaht,  36.  Famuli  Christi  ovibus  cumparati,  149.  Aqua» 
mahs  po|  ulQm  significant  Cbrislianum,  107.  Cbristiani  nv9 
pedibus  cnuculcatac  couiparantor,  187. 

Cbrysostomus  (sanutus),  io  Aoios  Aposl.  0QiiUBfi.<Q^^  v^^-^ 


i45! 


LXDEX  ANALYTICUS  IN  SGCUNDUM  CASSIODORl  TOXUll. 


tm 


dil,  qus  jiissil  trnnsferri  Cassiodoriis,  5U.  Omnes  sanoli 
Fauli  lCpisiolas  Allico  sermone  ex|iosaii,  5U.  Episiolam  ad 
JHebneas  Auioo  serinone  iraciavil,  quam  lluUanus  in  La- 
Uouw  tranfiulU,  545. 

Cbusi,  quid  kuierpretelur,  30. 

Cicalrix,  unde  d:caiur,  12^. 

Cic«ro,  duos  lihros  de  RUelorica  composuil,  quos  M.  Vi- 
florinus  coinmeniaius  est,  565. 

Cilicium,  quidsit,  et  ad  quid  rcfitralur,  115. 

Circulus,  quiJsit,  535,  5S9.  0'«i(l  diamelrus  circulus» 
589.  Oui